Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking Konsep Konsepbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 394 2975919 2925799 2026-10-05T23:41:45Z Pynappel 70858 2975919 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''3 April''' is die 93ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (94ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 272 dae in hierdie jaar. == Gebeure == * [[13]] – Die Romeinse keiser [[Augustus Octavianus|Augustus]] beëindig die skryf van sy testament en voeg die berig ''Res gestae divi Augusti'' by. * [[419]] – Keiser Honorius straf [[Teenpous Eulalius]] met afsetting as pous omdat hy die keiser se bevel verontagsaam het. * [[1764]] – Die Habsburgse Joseph II word in [[Frankfurt am Main]] tot Romeins-Duitse koning gekroon. * [[1596]] – [[Alessandro Ottaviano de' Medici]] (later [[Pous Leo XI]]) word pouslike gesant na [[Frankryk]]. * [[1885]] – Gottlieb Daimler verkry 'n [[Duitsland|Duitse]] [[patent]] vir sy [[motor]]ontwerp. * [[1922]] – [[Joseph Stalin]] word generaal-sekretaris van die [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie]] en volg so [[Vladimir Lenin|Lenin]] op as leier van die [[Sowjetunie]]. * [[1940]] – Op bevel van die [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie|Kommunistiese party]] van die [[Sowjetunie]] begin die eenhede van die party, na die besetting van die oostelike gebiede van Pole om duisende Poolse intellektueles en offisiere te vermoor. Die [[slagting van Katyn]] en in andere stede van Pole word tot [[22 Mei]] uitgevoer. * [[1941]] – Hongaarse en Duitse troepe marsjeer [[Joego-Slawië]] binne. * [[1945]] – Sowjet-troepe onder Fjodor Iwanowitsch Tolbuchin bereik die stad Baden bei Wien en begin daarmee om [[Wene]] te omsingel. * [[1948]] – President [[Harry S. Truman]] teken die [[Marshall-plan]] wat $5 miljard toestaan vir hulp aan 16 lande. * [[1966]] – Die [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[ruimtetuig]] [[Loena-ruimteprogram|Loena 10]] word die eerste ruimtetuig om om die [[Maan]] te wentel. * [[1968]] – [[Elvis Presley]] sing ''Heartbreak Hotel'' op die ''Milton Berle Show'' met ongeveer 25% van die [[Verenigde State]] se populasie wat toekyk. * [[1968]] – [[Simon en Garfunkel]] stel die album ''Bookends'' vry. * [[1968]] – [[Martin Luther King Jr.]] gee sy ''mountaintop'' toespraak. * [[1975]] – [[Bobby Fischer]] weier om teen [[Anatoli Karpof]] te speel, en verloor so sy [[skaak]]titel. * [[1978]] – Die [[50ste Oscar-toekenningsaand]] vind plaas. * [[1986]] – [[IBM]] lewer sy eerste [[skootrekenaar]], die PC Convertible. * [[2016]] – [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] wen die eindstryd van die [[T20I-wêreldbeker 2016|sesde T20I-wêreldbeker]] in [[Indië]] met vier paaltjies teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]]; in die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|vyfde T20I-vrouewêreldbeker]] verslaan [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] met agt paaltjies. * [[2022]] – [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] wen die twaalfde [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022|Vrouekrieketwêreldbeker]] in [[Nieu-Seeland]]. == Geboortes == * [[1366]] – [[Hendrik IV van Engeland|Hendrik IV]], koning van [[Engeland]] († [[1413]]). * [[1860]] – [[Frederik van Eeden]], Nederlandse skrywer, digter en psigiater. († [[1932]]). * [[1862]] – [[Leonid Pasternak]], Russiese postimpressionistiese skilder († [[1945]]). * [[1866]] – [[James Barry Munnik Hertzog]], Suid-Afrikaanse politikus en staatsman, [[Eerste Minister van Suid-Afrika]] († [[1942]]). * [[1881]] – [[Alcide De Gasperi]], Italiaanse staatsman. [[Eerste minister van Italië]] van 1945–1953 († [[1954]]). * [[1903]] – [[Lili Kraus]], Hongaars-gebore pianis († [[1986]]). * [[1904]] – [[Sally Rand]], Amerikaanse burleskdanser († [[1979]]). * [[1907]] – [[Iron Eyes Cody]], Amerikaanse akteur († [[1999]]). * [[1909]] – [[Stanislaw Ulam]], Pools-Amerikaanse wiskundige en kernfisikus. († [[1984]]). * [[1918]] – [[Henry Charles Hopkins]], Suid-Afrikaanse predikant en skrywer († [[1992]]). * [[1922]] – [[Doris Day]], Amerikaanse aktrise, sangeres en diereregteaktivis († [[2019]]). * [[1924]] – [[Marlon Brando]], Amerikaanse akteur († [[2004]]). * [[1924]] – [[Ivan Andreadis]], Tsjeggo-Slowaakse tafeltennisspeler († [[1992]]). * [[1926]] – [[Gus Grissom]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] († [[1967]]). * [[1930]] – [[Helmut Kohl]], Duitse politikus en kanselier (1982–1998) († [[2017]]). * [[1934]] – [[Jane Goodall]], Britse dierkundige en sjimpanseekenner († [[2025]]). * [[1940]] – [[Pieter Fourie]], Afrikaanse dramaturg († [[2021]]). * [[1942]] – [[Marsha Mason]], Amerikaanse aktrise. * [[1942]] – [[Wayne Newton]], Amerikaanse sanger en akteur. * [[1944]] – [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse Maleiersjef, restaurateur, kookboekskrywer († [[2026]]). * [[1944]] – [[Tony Orlando]], Amerikaanse sanger (Tony Orlando and Dawn). * [[1958]] – [[Alec Baldwin]], Amerikaanse akteur. * [[1959]] – [[David Hyde Pierce]], Amerikaanse akteur. * [[1961]] – [[Eddie Murphy]], Amerikaanse akteur en komediant. * [[1968]] – [[Sebastian Bach]], Kanadese sanger en liedjieskrywer (Skid Row, Winter Rose en Damnocracy). * [[1971]] – [[Shireen Abu Akleh]], Palestyns-Amerikaanse joernalis († [[2022]]). * [[1972]] – [[Alfred Ntombela]] Suid-Afrikaanse komedie-akteur. * [[1978]] – [[John Smit]], Suid-Afrika se een-en-vyftigste [[Springbokkaptein]]. == Sterftes == * [[1287]] – [[Pous Honorius IV]], 190ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* c. [[1210]]). * [[1682]] – [[Bartolomé Esteban Murillo]], Spaanse skilder (* [[1617]]). * [[1897]] – [[Johannes Brahms]], Duitse komponis van die Romantiek (* [[1833]]). * [[1931]] – [[Bob Snedden]], [[Suid-Afrika]] se tweede [[Springbokkaptein]] (* [[1867]]). * [[1943]] – [[Conrad Veidt]], Duitsgebore Amerikaanse filmakteur (* [[1893]]). * [[1946]] – [[Masaharu Homma]], Japannese luitenant-generaal en oorlogsmisdadiger (* [[1887]]). * [[1982]] – [[Warren Oates]], Amerikaanse akteur (* [[1928]]). * [[1988]] – Prof. [[C.J.M. Nienaber]], Afrikaanse [[letterkundige]] (* [[1918]]). * [[1990]] – [[Bernard Glemser]], skrywer van fiksie-, niefiksie- en kinderboeke (* [[1908]]). * [[1991]] – [[Graham Greene]], Britse skrywer (* [[1904]]). * [[2010]] – [[Eugène Terre'Blanche]], [[AWB]]-leier, wreed in sy slaap vermoor (* [[1941]]). * [[2020]] – [[Constand Viljoen]], voormalige Hoof van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] en later die stigter van die [[Vryheidsfront]] (* [[1933]]). * [[2021]] – [[Jonathan Ball]], Suid-Afrikaanse uitgewer (* [[1951]]). * [[2024]] – [[Vera Tschechowa]], Duitse aktrise (* [[1940]]). * [[2026]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). {{commonsKategorie|3 April}} [[Kategorie:April]] 5i8po46zro2gq2s52me2lgwaspkw1j0 0 449 2975920 2905285 2026-10-05T23:41:58Z Pynappel 70858 2975920 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Colin_F_Steyn.jpg|teks=Colin Steyn, oorlede 23 April 1959}} Die '''jaar 1959''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 59ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – In [[Kuba]] word [[Fulgencio Batista]] deur [[Fidel Castro]] omvergewerp. * [[3 Januarie]] – [[Alaska]] word die 49ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. * [[4 Januarie]] – Die [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[ruimtetuig]] [[Loena-ruimteprogram|Loena 1]] vlieg verby die [[maan]]. * [[3 Maart]] – Die onbemande Amerikaanse ruimtetuig, [[Pioneer 4]] word lanseer. * [[9 Maart]] – Die wêreld se topverkoper-[[pop]], [[Barbie]], word vir die eerste keer in [[New York Stad|New York]] verkoop. * [[10 Maart]] – Die [[Tibet|Tibetaanse]] [[Tenzin Gyatso|opstand]] in [[Lhasa]]. * [[9 April]] – [[Nasa]] kondig die [[Mercury Sewe]] aan. * [[25 April]] – Die eerste persoon, wat nou erken word as ’n pasiënt met [[VIGS]], word in ’n hospitaal opgeneem. * [[4 Mei]] – Die eerste [[Grammy]] toekennings aangekondig. * [[8 Junie]] – Die vuurpylaangedrewe vliegtuig [[North American X-15]] voltooi sy nooiensvlug. * [[21 Augustus]] – [[Hawaii]] word die 50ste deelstaat van die Verenigde State. * [[7 Oktober]] – Die Sowjet-ruimtetuig Loena 3 neem die eerste foto’s van die agterkant van die maan. * [[16 November]] – Tydens die eerste toets van die [[Excelsior-projek]] spring [[Joseph Kittinger]] op 'n hoogte van 23&nbsp;300&nbsp;m uit 'n gondel, en oorleef dit. * [[30 Desember]] – [[USS George Washington (SSBN-598)|USS ''George Washington'']], Amerika se eerste ballistiese [[kernaangedrewe]] [[duikboot]], word in diens gestel. == Geboortes == * Onbekend – [[Marc Tritsmans]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[digter]]. * [[22 Januarie]] – [[James Phillips]], alias Bernoldus Niemand, Suid-Afrikaanse rocksanger en liedjieskrywer († [[1995]]). * [[31 Januarie]] – [[Anthony LaPaglia]], Australiese akteur, vervaardiger en skrywer. * [[3 Februarie]] – [[Chan Santokhi]], [[Suriname|Surinaamse]] politikus. * [[8 Februarie]] – [[Mauricio Macri]], Argentynse ingenieur, sakeman, politikus en staatspresident (2015 – 2019). * [[8 Februarie]] – [[Steve Swart]], politikus en [[lid van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] vir die [[Afrika Christen Demokratiese Party]]. * [[14 Februarie]] – [[Renée Fleming]], Amerikaanse operasopraan. * [[11 Maart]] – [[Nina Hartley]], Amerikaanse porno-aktrise. * [[16 Maart]] – [[Tito Mboweni]], agtste Goewerneur van die [[Suid-Afrikaanse Reserwebank]], later minister van finansies († [[2024]]). * [[25 Maart]] – [[Fredi Nest]], Afrikaanse sanger († [[2015]]). * [[30 Maart]] – [[Maggie Baird]], Amerikaanse aktrise. * [[15 April]] – [[Emma Thompson]], Britse akteur. * 15 April – [[Thomas F. Wilson]], Amerikaanse akteur. * [[3 Mei]] – [[David Ball]], Britse vervaardiger en elektroniese [[musikant]] († [[2025]]). * [[4 Mei]] – [[Jill Bolte Taylor]], Amerikaanse neuroanatomis, skrywer en openbare spreker. * [[11 Mei]] – [[Jimmy Abbott]], Suid-Afrikaanse [[swaargewig]][[boks]]er, rofstoeier en latere evangelis († [[2021]]). * [[1 Junie]] – [[Martin Brundle]], Britse [[Formule Een]]-renjaer. * [[4 Junie]] – [[Jannie Breedt]], Suid-Afrika se een-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[9 Junie]] – [[Benny Gantz]], Israelse generaal en politikus. * [[26 Junie]] – [[Connie September]], Suid-Afrikaanse politikus, voormalige kabinetsminister. * [[1 Julie]] – [[Albert Fritz]], Suid-Afrikaanse politikus, afgesette Wes-Kaapse provinsiale minister van gemeenskapsveiligheid. * [[5 Julie]] – [[Derrick America]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[8 Julie]] – [[Tom Egeland]], Noorse skrywer en joernalis. * [[9 Julie]] – [[Bart de Graaff (skrywer)|Bart de Graaff]], Nederlandse skrywer († [[2024]]). * [[26 Julie]] – [[Kevin Spacey]], Amerikaanse akteur. * [[31 Julie]] – [[Andrew Marr]], Britse joernalis, tv-aanbieder en politieke kommentator. * [[9 Augustus]] – [[Michael Kors]], Amerikaanse modeontwerper. * [[10 Augustus]] – [[Rosanna Arquette]], [[Amerikaanse]] aktrise, regisseuse, en vervaardiger. * [[21 Augustus]] – [[Margaret Gardiner]], Suid-Afrikaanse skoonheidskoningin en joernalis. * [[26 Augustus]] – [[Herman Mashaba]], Suid-Afrikaanse entrepreneur, politikus en president van ActionSA. * [[27 Augustus]] – [[Gerhard Berger]], Oostenrykse Formule Eenrenjaer. * [[29 Augustus]] – [[Eddi Reader]], Skotse sangeres en liedjieskryfster. * [[6 September]] – [[Naveen Jain]], Indiër-Amerikaanse sakebestuurder, entrepreneur, en die stigter en voormalige uitvoerende hoof van InfoSpace. * [[9 Oktober]] – [[Boris Nemtsof]], Russiese wetenskaplike, staatsman en liberale politikus († 2015). * [[15 Oktober]] – [[Sarah, Hertogin van York]], gewese vrou van [[Prins Andrew, Hertog van York|Prins Andrew]]. * [[22 Oktober]] – [[Todd Graff]], Amerikaanse akteur en skrywer. * [[24 Oktober]] – [[Brad Johnson (akteur, gebore 1959)|Brad Johnson]], Amerikaanse akteur († [[2022]]). * [[28 Oktober]] – [[Lawrence Scarpa]], Amerikaanse argitek. * [[29 Oktober]] – [[John Magufuli]], Tanzaniese president († 2021). * [[10 November]] – [[Marthinus van Schalkwyk]], Suid-Afrikaanse politikus, gewese minister van toerisme. * [[12 November]] – [[Lip-Bu Tan]], Amerikaanse sakebestuurder. * [[18 November]] – [[Christine Barkhuizen le Roux]], [[Afrikaanse digter]] en skryfster van kortverhale en romans († [[2020]]). * [[20 November]] – [[Orlando Figes]], Britse [[geskiedkundige]] en skrywer. * [[22 Desember]] – [[Johann de Lange]], Afrikaanse digter († [[2025]]). * [[25 Desember]] – [[Thandi Modise]], Suid-Afrikaanse politikus, voormalige [[Speaker van die Nasionale Vergadering]]. * [[31 Desember]] – [[Val Kilmer]], Amerikaanse akteur († [[2025]]). == Sterftes == * [[29 Januarie]] – [[Pauline Janet Smith]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1882]]). * [[1 Februarie]] – [[Madame Sul-Te-Wan]], Amerikaanse aktrise (* [[1873]]). * [[7 Februarie]] – [[Daniël François Malan]], politikus en staatsman, Eerste Minister van Suid-Afrika (* [[1874]]). * [[9 April]] – [[Frank Lloyd Wright]], Amerikaanse argitek (* [[1867]]). * [[23 April]] – Dr. [[Colin Steyn]], regsgeleerde, kabinetsminister en laaste [[Vrystaat]]se Volksraadslid van die [[Verenigde Party]] (* [[1887]]). * [[16 Mei]] – [[Elisha Scott]], [[Noord-Ierland|Noord-Ierse]] sokkerdoelwagter en afrigter (* [[1894]]). * [[20 Junie]] – [[Hitoshi Ashida]], Japannese politikus en [[Eerste minister van Japan]] in 1948 (* [[1887]]). * [[9 Julie]] – [[T.P.N. Coetsee]], Suid-Afrikaanse politikus en merinoteler (* [[1874]]). * [[15 Julie]] – [[Ernest Bloch]], Amerikaanse [[komponis]] van Switserse afkoms (* [[1880]]). * [[28 Augustus]] – [[Bohuslav Martinů]], Tsjeggiese komponis (* [[1890]]). * [[11 Oktober]] – [[Oswald Pirow]], Suid-Afrikaanse politikus en regsgeleerde (* [[1890]]). * [[16 Oktober]] – [[George C. Marshall]], 'n Amerikaanse vyfster-generaal (* [[1880]]). * [[18 Oktober]] – [[Casparus de Wet]], Gereformeerde predikant, hoogleraar en skrywer (* [[1887]]). * [[29 Oktober]] – [[Edith Clarke]], 'n Amerikaner en die eerste vroulike elektriese [[ingenieur]] (* [[1883]]). * [[25 November]] – [[E.G. Jansen]], Suid-Afrikaanse politikus en agste [[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]] (* [[1881]]). * [[15 Desember]] – Dr. [[Louis Viljoen Rex]], predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] en actuarius van die Sinode van die Tvl-Suidstreek (* [[1907]]). * [[29 Desember]] – [[Leila Reitz]], eerste vrou in Suid-Afrika se Volksraad (* [[1887]]). [[Kategorie:1959| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] nf8m7nvnam2kl5au8uqyq4kxw8gpp7r 0 1554 2975997 2837927 2026-10-06T05:50:29Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ Matthias]], Heilige Romeinse keiser 2975997 wikitext text/x-wiki {{jare}} Die '''jaar 1619''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 19de jaar van die [[17de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[13 Mei]] – Nederlandse staatsman [[Johan van Oldenbarnevelt]] word tereggestel in [[Den Haag]] nadat hy aangekla is van verraad. * [[29 Mei]] – Einde van die [[Sinode van Dordrecht]]. * [[29 Julie]] – [[Pous Paulus V]] stel Fernando de Austria, Infante van [[Spanje]], seun van koning Philip III van Spanje aan as kardinaal. == Geboortes == * [[6 Maart]] – [[Cyrano de Bergerac]], [[Frankryk|Franse]] [[dramaturg]] en soldaat († [[1655]]) * [[21 April]] – [[Jan van Riebeeck]], Stigter van eerste kolonie in [[Suid-Afrika]] († [[1677]]) * [[6 Augustus]] – [[Barbara Strozzi]], [[Italië|Italiaanse]] komponis en sanger van die vroeë [[barokmusiek|baroktydperk]] († [[1677]]) * [[29 Augustus]] – [[Jean-Baptiste Colbert]], 'n Franse politikus († [[1683]] == Sterftes == * [[12 Maart]] – [[Richard Burbage]], 'n [[Engeland|Engelse]] verhoogakteur en teater-eienaar (* [[1567]]). * [[20 Maart]] – [[Matthias (HRR)|Matthias]], Heilige Romeinse keiser, aartshertog van Oostenryk (* [[1557]]). [[Kategorie:1619| ]] [[Kategorie:17de eeu]] bje09vh40b93jxrv1bfbl3u56hxxk7h 0 1751 2975992 1968864 2026-10-06T05:48:50Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2975992 wikitext text/x-wiki {{jare}} Die '''jaar 1557''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 57ste jaar van die [[16de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * In Santafé de [[Bogotá]] ([[Colombia]]) word die ''Real Audiencia del Nuevo Reino de Granada'' opgerig. * [[15 Maart]] – [[Pous Paulus IV]] stel nog 10 nuwe kardinale aan waaronder [[Michele Ghislieri]] (later [[Pous Pius V]]). * [[14 Junie]] – Pous Paulus IV stel William Peto, biskop van Salisbury, aan as kardinaal. * [[12 September]] – Pous Paulus IV verloor die oorlog teen [[Spanje]] en moet die vrede van Cave Palestrina aanvaar. == Geboortes == * [[31 Mei]] – [[Fjodor I van Rusland]], tsaar van Rusland († [[1598]]). * [[14 Februarie]] – [[Matthias (HRR)|Matthias]], Heilige Romeinse keiser, aartshertog van Oostenryk († [[1619]]). == Sterftes == * [[16 Julie]] – [[Anna van Kleef]], vierde vrou van [[Hendrik VIII van Engeland]] (* [[1515]]). * [[1 September]] – [[Jacques Cartier]], Franse ontdekkingsreisiger (* [[1491]]). * [[30 November]] – [[Galvarino]], [[Mapuche]]-kryger. [[Kategorie:16de eeu]] [[Kategorie:1557]] eg5jsjfchtqfgxsxyrhlhuwyqcp0043 0 1883 2975921 2725731 2026-10-05T23:42:10Z Pynappel 70858 2975921 wikitext text/x-wiki {{FebruarieKalender}} '''3 Februarie''' is die 34ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 331 dae in die res van die jaar (332 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == * [[1488]] – [[Bartolomeus Dias]] van [[Portugal]] seil om die [[Kaap van Goeie Hoop]] by die suidelike punt van [[Afrika]] en land in [[Mosselbaai]]. * [[1509]] – Nadat hy die eerste [[Portugal|Portugees]] geword het om tot by [[Moembaai|Bombaai]] te seil, voer [[Francisco de Almeida]] 'n vloot van 23 skepe aan in 'n deurslaggewende oorwinning oor die gesamentlike vloot van Arabiere, [[Egipte]]nare en [[Indië]]rs in die Seeslag van Diu, wat die begin van Portugese heerskappy oor die [[Indiese Oseaan]] inlui. * [[1731]] – Die koninklike paleis in [[Brussel]] word deur ´n brand verwoes. * [[1815]] – Die eerste [[kaas]]fabriek word in [[Switserland]] geopen. * [[1848]] – [[Harry Smith]] annekseer die gebied tussen die [[Oranjerivier|Oranje]]- en [[Vaalrivier]]. * [[1867]] – Kroonprins Mutsuhito bestyg die [[Japan]]nese troon wat die Meiji-era inlui. * [[1916]] – Tristan Tzara publiseer sy [[Dadaïsme|Dada]]-manifes in Zurich. * [[1966]] – Die onbemande [[Sowjetunie|Sowjet]]-ruimtetuig ''Luna 9'' word die eerste verkenningstuig om op die [[maan]] te land en beelde van die maanlandskap terug te stuur [[Aarde]] toe. * [[1969]] – [[Yasser Arafat]] word die leier van die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]]. * [[1996]] – Laaste wedstryd van die [[CAF]] 1996 Afrika-Sokkerkampioenskap word in [[Johannesburg]] deur [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] gewen. == Geboortes == * [[1702|1]][[1809|809]] – [[Felix Mendelssohn]] Duitse komponis, dirigent, orrellis en pianis († [[1847]]). * [[1835]] – [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]], Suid-Afrikaanse teoloog en predikant († [[1908]]). * [[1873]] – [[Karl Jatho]], Duitse vliegtuigpionier en uitvinder († [[1933]]). * [[1898]] – [[Alvar Aalto]], Finse argitek en ontwerper († [[1976]]). * [[1898]] – [[Jan Jonathan Serfontein|Jan Serfontein]], Suid-Afrikaanse politikus en kabinetsminister 1954–1966 († [[1967]]) * [[1905]] – [[Herman Charles Bosman]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[1951]]). * [[1918]] – [[Joey Bishop]], Amerikaanse [[akteur]] († [[2007]]). * [[1945]] – [[Marius Weyers]], Suid-Afrikaanse akteur. * [[1948]] – [[Henning Mankell]], Sweedse skrywer en dramaturg († [[2015]]). * [[1950]] – [[Morgan Fairchild]], Amerikaanse aktrise. * [[1950]] – [[Jan de Wet]], Suid-Afrikaanse sanger. * [[1959]] – [[Chan Santokhi]], Surinaamse politikus. * [[1969]] – [[Retief Goosen]], Suid-Afrikaanse beroepsgholfspeler. * [[1979]] – [[Willem Anker]], Afrikaanse romanskrywer, dramaturg en akademikus. * [[1984]] – [[Elizabeth Anne Holmes]] Amerikaanse sakevrou. * [[1991]] – [[Masabata Klaas]], Suid-Afrikaanse internasionale krieketspeler. == Sterftes == * [[1014]] – [[Sven I van Denemarke]] (* c. [[960]]). * [[1399]] – [[Jan van Gent]], die 1ste Hertog van Lancaster en lid van die [[Huis van Plantagenêt]] (* [[1340]]). * [[1468]] – [[Johannes Gutenberg]], Duitse uitgewer en uitvinder van die meganiese skuifbare tipe drukpers (* [[1400]]). * [[1687]] – [[Cornelis van Quaelbergen]], derde kommandeur van die [[Kaap die Goeie Hoop]] (* [[1623]]). * [[1679]] – [[Jan Steen]], [[Nederland]]se skilder uit die [[Goue Eeu]] (* [[1626]]). * [[1831]] – [[Giovanni Battista Balbis]], [[Italië|Italiaanse]] [[plantkundige]] en [[politikus]] (* [[1765]]). * [[1922]] – [[Christiaan de Wet]], Suid-Afrikaanse boeregeneraal, rebellieleier en politikus (* [[1854]]). * [[1924]] – [[Woodrow Wilson]], 28ste [[President van die Verenigde State]] (* [[1856]]). * [[1947]] – [[Marc Mitscher]], Admiraal in die [[Amerikaanse Vloot]] (* [[1887]]). * [[1989]] – [[John Cassavetes]], Amerikaanse akteur en rolprentregisseur (* [[1929]]). * [[2005]] – [[Ernst Mayr]], Duitse bioloog (* [[1904]]). * [[2015]] – [[Max Mangold]], Duitse professor in fonetiek, fonologie en algemene linguistiek (* [[1922]]). * [[2019]] – [[Julie Adams]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * {{commonskat|3 Februarie}} [[Kategorie:Februarie]] 41ubi93ashh0et1wqnfvjzb5zfp7rlf 0 1894 2975990 2739017 2026-10-06T05:47:55Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Matthias]], Heilige Romeinse keiser 2975990 wikitext text/x-wiki {{FebruarieKalender}} '''14 Februarie''' is die 45ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 320 dae in die res van die jaar (321 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == * [[1014]] – [[Pous Benedictus VIII]] kroon Hendrik II en sy vrou Kunigunde tot keiser en keiserin van die [[Heilige Romeinse Ryk]]. * [[1130]] – [[Pous Innocentius II]] volg [[Pous Honorius II]] op. * [[1130]] – [[Pietro Pierleoni]] word as [[Teenpous Anacletus II]] gekies teen Pous Innocentius II. * [[1515]] – [[Giulio di Giuliano de' Medici]] (later [[Pous Clemens VII]]) word aartsbiskop van Narbonne. * [[1621]] – [[Pous Gregorius XV]] word gekroon deur kardinaal Andrea Baroni Peretti Montalto. * [[1785]] – [[Pous Pius VI]] stel 14 nuwe kardinale aan waaronder [[Gregorio Barnaba Chiaramonti]], O.S.B.Cas., biskop van Imola, later [[Pous Pius VII]]. * [[1859]] – [[Oregon]] word die 33ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. * [[1876]] – [[Elisha Gray]] en [[Alexander Graham Bell]] doen elkeen aansoek om 'n patent vir die [[telefoon]]. * [[1879]] – [[Chileense]] magte beset die [[Boliviese]] hawe [[Antofagasta]], en bring die [[Stille Oseaan]] Oorlog teweeg. * [[1900]] – [[Tweede Vryheidsoorlog]]: Die [[Slag van Pietershoogte]] begin. * [[1901]] – Koning [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]] open die Britse Parlement vir die eerste keer. * [[1912]] – [[Arizona]] word die 48ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. * [[1945]] – Die [[Britse Lugmag|''RAF'']] Bomkommandoment begin die strategiese bombardering van [[Dresden]] in [[Sakse]], [[Duitsland]], wat lei tot 'n noodlottige [[vuurstorm]] waarin 25,000 burgerlikes sterf. * [[1989]] – 'n Fatwa word uitgevaardig vir die teregstelling van [[Salman Rushdie]], die outeur van ''[[The Satanic Verses]]'', 'n roman wat as "lasterlik teenoor [[Islam]]" beskou is. * [[1989]] – Die eerste [[satelliet]] in die satellietkonstellasie van die [[GPS]]-stelsel word in 'n wentelbaan om die aarde geplaas. * [[1996]] – Die sesde [[Krieketwêreldbeker 1996|Krieketwêreldbeker]] begin in [[Indië]], [[Pakistan]] en [[Sri Lanka]]. * [[2015]] – Die elfde [[Krieketwêreldbeker 2015|Krieketwêreldbeker]] begin in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]]. * [[2018]] – [[Jacob Zuma]] bedank as [[President van Suid-Afrika]]. == Geboortes == * [[1557]] – [[Matthias (HRR)|Matthias]], Heilige Romeinse keiser, aartshertog van Oostenryk († [[1619]]). * [[1817]] – [[Frederick Douglass]], Amerikaanse sosiale hervormer, slawernyafskaffingsaktivis, redenaar, skrywer en staatsman († [[1895]]). * [[1836]] – [[Alexander Daneel]], eerste predikant van die [[NG gemeente Heidelberg, Wes-Kaap|NG gemeente Heidelberg, Kaap]] († [[1899]]). * [[1879]] – Dr. [[Willem Petrus Steenkamp]], Suid-Afrikaanse predikant, dokter en politikus († [[1956]]). * [[1895]] – [[Max Horkheimer]], Duitse filosoof en sosioloog († [[1973]]). * [[1948]] – [[Ingrid Winterbach]], Suid-Afrikaanse skrywer. * [[1952]] – [[Anton Lesser]], Engelse akteur. * [[1958]] – [[André Swiegers]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer. * [[1959]] – [[Renée Fleming]], Amerikaanse operasopraan. * [[1965]] – [[Zinzan Brooke]], voormalige Nieu-Seelandse [[rugby]]speler (agsteman). * [[1970]] – [[Simon Pegg]], Britse akteur. * [[1977]] – [[Jim Jefferies]], Australiese komediant, akteur en skrywer. * [[1992]] – [[Freddie Highmore]], Engelse akteur en skrywer. * [[1994]] – [[Heidi Pitout]], Afrikaanse sanger en liedjieskrywer. == Sterftes == * [[1400]] – [[Richard II van Engeland|Richard II]], koning van Engeland (* [[1367]]). * [[1779]] – [[James Cook]], Britse ontdekkingsreisiger (* [[1728]]). * [[1933]] – [[Paul Louw]], Afrikaanse predikant en digter (* [[1890]]). * [[2013]] – [[Reeva Steenkamp]], Suid-Afrikaanse model (* [[1983]]). * [[2018]] – [[Ruud Lubbers]], politikus en Eerste Minister van [[Nederland]] (* [[1939]]). * 2018 – [[Morgan Tsvangirai]], [[Zimbabwe|Zimbabwiese]] politikus (* [[1952]]). * [[2025]] – [[Alice Hirson]], Amerikaanse aktrise (* 1929). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * [[Valentynsdag]] – wêreldwyd {{commonskat|14 February}} [[Kategorie:Februarie]] apor5evuc4nfw0genmyzshvqcqdkypd 0 2091 2975989 2843107 2026-10-06T05:46:16Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Hoort nie hier nie 2975989 wikitext text/x-wiki {{FebruarieKalender}} '''24 Februarie''' is die 55ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 310 dae in die res van die jaar (311 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == * [[303]] – [[Lys van Romeinse keisers|Romeinse keiser]] Galerius begin die vervolging van die [[Christendom|Christene]]. * [[1303]] – In die veldslag van Roslin tydens die Skotse onafhanklikheidsoorloë word die Engelse weermag deur die Skotte oorwin * [[1386]] – Koning Karel II van Ongarye (ook Koning Karel III van Neapel) word in Visegrad deur adellikes vermooor. * 1389 – Die troepe van die Deens-Noorweegse koningin [[Margrethe I van Denemarke|Margarethe I]] oorwin in die veldslag van Asle die weermag van koning Albrecht von Mecklenburg. Die koning word gevange geneem en eers ses jaar later vrygelaat nadat hy afstand doen van sy aanspraak op die troon. * 1510 – [[Pous Julius II]] hef die interdik op teen die Republiek van Venesiëe, wat hy uitgevaardig het op 27 April 1509. Die oorlog van die Liga van Cambrai teen Venisië word daarmee beëindig. Frankryk word in die ban geplaas. * [[1510]] – [[Pous Julius II]] hef die interdik teen [[Venesië]] op en plaas [[Frankryk]] in die ban. * [[1525]] – Slag van Pavia: Die weermag van die Rooms-Duitse Koning [[Karel V, Heilige Romeinse Keiser|Karel V]] onder die bevel van Georg von Frundsberg seëvier teen die weermag van die Franse koning [[Frans I van Frankryk|Frans I]] wat ook gevange geneem word. * 1527 – Ferdinand I van Habsburg word as opvolger van die Jagiellone tot koning van Bohemië gekroon. * [[1530]] – [[Pous Clemens VII]] kroon keiser Karel V, die laaste Keiser van die Heilige Romeinse ryk in [[Bologna]]. * [[1582]] – [[Pous Gregorius XIII]] vaardig die papal bull ''Inter gravissimas'' uit om die [[Gregoriaanse kalender]] te promulgeer, ’n aanpassing van die [[Juliaanse kalender]] in gebruik sedert [[45 v.C.]] * [[1671]] – [[Vincenzo Maria Orsini]] (voorheen [[Pietro Francesco Orsini]] en later [[Pous Benedictus XIII]]) word priester gewy. * [[1753]] – [[Pous Benedictus XIV]] verklaar Joseph (Giuseppi) van Cupertino salig. * [[1848]] – Louis-Philippe, die Orléanis Koning van die Franse, abdikeer en vlug na [[Engeland]]. * [[1851]] – Die [[NG gemeente Fraserburg]] gestig op die plaas Ayesfontein in die Wes-Nuwelveld-wyk van die [[NG gemeente Beaufort-Wes]]. * [[1894]] – [[Olive Schreiner]] trou met [[Samuel Cronwright]], haar latere biograaf, op [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]]. * [[1946]] – Kolonel [[Juan Perón]] word vir sy eerste termyn as President van [[Argentinië]] verkies. * [[2013]] – [[Graeme Smith]] word die eerste [[krieket]]<nowiki/>toetskaptein wat 50 toetsseges behaal. * [[2022]] – [[Rusland]] begin 'n [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|grootskaalse inval in Oekraïne]]. == Geboortes == * [[1103]] – Toba, 74ste Tennō van [[Japan]]. * [[1304]] – [[Ibn Battuta]], Arabiese ontdekkingsreisiger. * [[1500]] – [[Keiser Karel V|Karel V]], Keiser van die Heilige Romeinse ryk. * [[1536]] – [[Ippolito Aldobrandini]] (later [[Pous Clemens VIII]]), die 231ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] († [[1605]]). * [[1547]] – Juan de Austria, bevelvoerder van die Spaanse vloot, en die Goewerneur van die Habsburgse Nederland, die seun van [[Keiser Karel V|Karel V]]. * [[1704]] – [[Johann Hieronymus Kniphof]], Duitse [[geneesheer]] en [[Plantkunde|plantkundige]] († [[1763]]). * [[1815]] – [[Henry Barkly]], goewerneur van verskeie Britse kolonies, waaronder die Kaapkolonie († [[1898]]). * [[1879]] – [[Herman Teirlinck]], Vlaamse skrywer. * [[1885]] – [[Chester W. Nimitz]], vlootadmiraal in die [[Amerikaanse Vloot]] († [[1966]]). * [[1890]] – [[Marjorie Main]], Amerikaanse aktrise († [[1975]]). * [[1919]] – [[Ina de Villiers|S.J.A. de Villiers]], skrywer van die bekendste kookboek in Suid-Afrika, [[Kook en Geniet]] († [[2010]]). * [[1948]] – [[Dennis Waterman]], [[Engeland|Engelse]] akteur († [[2022]]). * [[1955]] – [[Steve Jobs]], Amerikaanse sakeman en medestigter van [[Apple Inc.]] († [[2011]]). * [[1971]] – [[Pedro de la Rosa]], Spaanse [[Formule Een]]-renjaer. * [[1976]] – [[Yuval Noah Harari]] Israeli geskiedkundige en skrywer. * [[1980]] – [[Janko de Beer]] Suid-Afrikaanse visuele kunstenaar, advokaat en natuurbewaarder. * [[1981]] – [[Jean de Villiers]], Suid-Afrika se vier-en-vyftigste [[Springbokkaptein]]. * [[1994]] – [[Kang Seul-gi]], Koreaanse popsangeres. == Sterftes == * [[1815]] – [[Robert Fulton]], Amerikaanse skilder, ingenieur en uitvinder (* [[1765]]). * [[1944]] – [[Paul Charles Édouard Bertrand]], [[Frankryk|Franse]] paleobotanis (* [[1879]]). * [[1953]] – [[Gerd von Rundstedt]], Nazi-Duitse veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1875]]). * [[1990]] – [[Johnnie Ray]], Amerikaanse akteur (* [[1927]]). * [[1994]] – [[Dinah Shore]], Amerikaanse sangeres (* [[1916]]). * [[2001]] – [[Claude Shannon]], Amerikaanse wiskundige en kriptograaf (* [[1916]]). * [[2016]] – [[Leon Rousseau]], Afrikaanse skrywer en uitgewer (* [[1931]]). * [[2018]] – [[Sridevi]], Indiese aktrise (* [[1963]]). * [[2020]] – [[Katherine Johnson]], Amerikaanse [[wiskundige]] en [[wentelbaan]]meganika-kenner by [[NASA]] (* [[1918]]). * 2020 – [[Diana Serra Cary]], Amerikaanse aktrise en skryfster (* [[1918]]). * [[2025]] – [[Roberta Flack]], Amerikaanse sangeres (* [[1937]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == {{commonskat|24 February}} * [[Onafhanklikheidsdag]] in [[Estland]] ([[1918]]) [[Kategorie:Februarie]] ei1k8f15cxh2xlvo2qdnurat0me2hdc 0 2426 2975922 2842590 2026-10-05T23:42:23Z Pynappel 70858 2975922 wikitext text/x-wiki {{OktoberKalender}} '''7 Oktober''' is die 280ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (281ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 85 dae in die res van die jaar. == Gebeure == <!-- Only uncomment ONE image at a time [[Image:Schwarzenegger.jpg |100px|Arnold Schwarzenegger]] [[Image:California Secretary of State building on October 7, 2003-750px.jpg|100px|California Secretary of State building on October 7, 2003]] [[Image:East Germany flag.png|100px|Flag of the German Democratic Republic]] [[Beeld:The Battle of Lepanto by Paolo Veronese.jpeg|duimnael|regs|120px|"Die Slag van Lepanto" deur Paolo Veronese]] --> [[Lêer:Flag of East Germany.svg|duimnael|regs|120px|Vlag van die eertydse DDR]] * [[1272]] – [[Pous Gregorius X]] bevestig die regte van [[Jode]] in 'n pouslike bul. * [[1391]] – [[Pous Bonifatius IX]] verklaar Sint Birgitta van Swede heilig. * [[1571]] – Die [[Ottomaanse Ryk]] word vir die eerste keer in 'n geveg deur die [[Christendom|Christelike]] Weste verslaan, toe 'n [[vloot]] wat deur Don Johan van Oostenryk gelei is, die Ottomaanse vloot naby die golf van Korinte tydens die [[Slag van Lepanto]] verslaan. * [[1595]] – [[Pous Clemens VIII]] publiseer die bul ''Ex Supernae Dispositionis Arbitro'' waarin die Universiteit van Mexiko gestig word. * [[1624]] – [[Pous Urbanus VIII]] stel drie nuwe kardinale aan, waaronder Antonio Barberini senior, sy broer. * [[1647]] – [[Pous Innocentius X]] stel sewe nuwe kardinale aan, waaronder Fabrizio Savelli, aartsbiskop van Salerno. * [[1919]] – [[KLM]] word gestig. * [[1949]] – Die [[Duitse Demokratiese Republiek]] (DDR) word in Oos-[[Berlyn]] in die lewe geroep. * [[1956]] – [[Pous Pius XII]] verklaar [[Pous Innocentius XI]] salig. * [[1959]] – Die [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[ruimtetuig]] ''Luna 3'' neem die eerste foto's van die agterkant van die [[Maan]]. * [[1985]] – Die [[skip|passasierskip]] Achille Lauro word in die [[Middellandse See]] deur Palestynse Bevrydingsfront-terroriste gekaap, terwyl dit vanaf [[Alexandria]] na [[Port Said]] onderweg is. * [[2000]] – [[Henri van Luxemburg]] word [[Groothertogdom|Groothertog]] van [[Luxemburg]] nadat sy pa, Jean, vrywillig afstand van die troon doen. * [[2001]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se inval van [[Afghanistan]] begin teen 16:30 [[Gekoördineerde Universele Tyd|UCT]] met 'n lugaanval op die [[Taliban]] en [[Al-Kaïda]]. * [[2003]] – Die kiesers van [[Kalifornië]] vervang in 'n stemming die sittende goewerneur, Gray Davis, met die filmster [[Arnold Schwarzenegger]]. Daar was 135 kandidate. * [[2012]] – [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] wen die eindstryd van die [[T20I-wêreldbeker 2012|vierde T20I-wêreldbeker]] in [[Sri Lanka]] met 36 lopies teen [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]]; in die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|derde T20I-vrouewêreldbeker]] verslaan [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] met vier lopies. * [[2023]] – [[Hamas]] het 'n [[Gasa-Israel-konflik van Oktober 2023|grootskaalse offensief]] teen [[Israel]] van stapel gestuur vanaf die [[Gasastrook]], met missielaanvalle en deur magte wat deur Gasa-Israel-versperring gebreek het en toegang tot Gasa-grensoorgange, nabygeleë Israeliese stede, aangrensende militêre installasies en burgerlike nedersettings te bekom. == Geboortes == * [[1663]] – [[Abraham Bogaert]] [[Nederlands]]e [[digter]] († [[1727]]). * [[1854]] – [[Christiaan de Wet]], boeregeneraal tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] († [[1922]]). * [[1885]] – [[Niels Bohr]], Deense fisikus, Nobelpryswenner († [[1962]]). * [[1889]] – [[Robert Z. Leonard]], Amerikaanse akteur en vervaardiger, († [[1968]]). * [[1900]] – [[Heinrich Himmler]], Nazi-Duitse bevelvoerder en politikus († [[1945]]). * [[1901]] – [[Wollie Bronkhorst]], argitek van kerkgeboue, sendinghospitale, weeshuise en ouetehuise. († [[1970]]). * [[1906]] – [[Nic Potgieter]], [[Afrikaanse skrywer]] († [[1985]]). * [[1913]] – [[Simon Carmiggelt]], Nederlandse joernalis en skrywer († [[ 1987]]). * [[1914]] – [[Alfred Drake]], Amerikaanse akteur en sanger († [[ 1992]]). * [[1923]] – [[Irma Grese]], Duitse SS-offisier († [[1945]]). * [[1927]] – [[Al Martino]], Amerikaanse akteur en sanger († [[2009]]). * 1927 – [[R. D. Laing]], Skotse psigiater en skrywer († [[1989]]). * [[1931]] – [[Desmond Tutu]], Suid-Afrikaanse kerkleier en anti-apartheidaktivis († [[2021]]). * [[1940]] – [[Stephen Kovacevich]], Amerikaanse [[dirigent]]. * [[1943]] – [[Oliver North]], Amerikaanse kolonel, joernalis en skrywer. * [[1950]] – [[Jakaya Kikwete]], Tanzaniese kolonel, 4de president van [[Tanzanië]]. * [[1952]] – [[Wladimir Poetin]], Russiese [[president]]. * [[1955]] – [[Yo-Yo Ma]], Chinese [[tjello|tjellis]]. * [[1959]] – [[Dylan Baker]], Amerikaanse akteur. * [[1967]] – [[María Corina Machado]], Venezolaanse politikus en wenner van die [[Nobelprys vir Vrede]]. * [[1968]] – [[Thom Yorke]], Engelse sanger-liedjieskrywer. * [[1969]] – [[Bobbie Brown]], Amerikaanse akteur en model. * [[1986]] – [[Bree Olson]], Amerikaanse aktrise en [[pornoster]]. * [[1999]] – [[Jan Bloukaas]], Suid-Afrikaanse musikant († [[2024]]). == Sterftes == * [[336]] – [[Pous Markus]], 34ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[1849]] – [[Edgar Allan Poe]], Amerikaanse skrywer (* [[1809]]). * [[1898]] – [[Carl Otto Hager]], Duitse argitek en ontwerper van talle kerkgeboue van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] (* [[1813]]). * [[1943]] – [[Paul Nel]], leraar van die [[NG Kerk]] en moderator van die Transvaalse Kerk (* [[1867]]). * 1943 – [[Gustav Preller]], joernalis, redakteur en geskiedskrywer (* [[1875]]). * [[1959]] – [[Mario Lanza]], Amerikaanse tenoor en akteur (* [[1921]]). * [[1994]] – Niels Kaj Jerne, Deens-Engelse geneeskundige en immunoloog, [[Nobelprys]]wenner (* 1911). * [[2005]] – [[Charles Rocket]], Amerikaanse akteur en komediant (* [[1949]]). * [[2011]] – [[Paul Kent (akteur)|Paul Kent]], Amerikaanse akteur (* [[1930]]). * [[2014]] – [[Iva Withers]], Kanadese aktrise (* [[1917]]). * [[2018]] – [[Theuns Briers]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] (* 1929). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * Feesdag van Pous Markus in die Rooms-Katolieke Kerk. {{commonskat|7 October|7 Oktober}} [[Kategorie:Oktober]] p1bp8wq6lokv72n30r68j379aatznbg 0 4394 2976002 2710355 2026-10-06T05:53:22Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ Matthias, Heilige Romeinse keiser 2976002 wikitext text/x-wiki {{MaartKalender}} '''20 Maart''' is die 79ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (80ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 286 dae tot die einde van die jaar. Gewoonlik val die [[Dag-en-nag-ewening|Maart-ewening]] op hierdie datum, wat die begin van die lente in die [[Noordelike Halfrond]] en die begin van herfs in die [[Suidelike Halfrond]] aandui, wanneer beide die dag en nag ewe lank is. == Gebeure == * [[1413]] – [[Hendrik V van Engeland|Hendrik V]] word [[Koninkryk van Engeland|koning van Engeland]]. * [[1500]] – [[Pous Alexander VI]] stel nog drie kardinale aan waaronder sy familielid Pedro Luis de Borja Lanzol de Romani. * [[1602]] – Die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] word gestig. * [[1623]] – [[Pous Gregorius XV]] publiseer sy bul ''Omnipotentis Dei'' teen towenaars en hekse. * [[1933]] – Die konstruksie van die eerste [[Nazi-Duitsland|Nazi]]-[[konsentrasiekamp]] by [[Dachaukonsentrasiekamp|Dachau]] word voltooi. * [[1956]] – [[Tunisië]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[1987]] – [[Sidovudien]] (AZT) word die eerste [[teenretrovirale middel]] wat goedgekeur is vir gebruik teen [[MIV]] en [[VIGS]]. * [[1990]] – 'n [[Tornado]] tref [[Welkom]] en meer as 800 huisgesinne in Flamingopark, Rheederpark en [[Riebeeckstad]] word dakloos gelaat, twee mense sterf en 98 beseer. * [[1995]] – Die [[Aum Shinrikyo]] [[sekte]] voer 'n Sarin-gasaanval op die [[Tokio]] ondergrondse treinstelsel uit waarin 12 mense sterf en meer as 6&nbsp;000 beseer word. * [[2003]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] begin met operasie ''Shock and Awe'' bomaanvalle op [[Irak]] tydens die [[Irakse Oorlog]]. == Geboortes == * [[43 v.C.]] – [[Ovidius]], Romeinse digter. * [[1725]] – [[Abdülhamid I]], sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] († [[1789]]). * [[1737]] – [[Rama I]], Siamese koning († [[1809]]). * [[1770]] – [[Friedrich Hölderlin]], Duitse digter en bibliotekaris († [[1843]]). * [[1828]] – [[Henrik Ibsen]], Noorweegse dramaturg († [[1906]]). * [[1867]] – [[Bob Snedden]], Suid-Afrika se tweede [[Springbokkaptein]] († [[1931]]). * [[1894]] – [[Jannie Hofmeyr]], adjunkpremier en onderleier van die [[Verenigde Party]] († [[1948]]). * [[1916]] – [[Ernst van Heerden]], Afrikaanse digter († [[1997]]). * [[1917]] – [[Vera Lynn]], Engelse sangeres, liedjieskrywer, aktrise en bekend as "The Forces' Sweetheart" († [[2020]]). * [[1919]] – Ds. [[Cillié Malan]], predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] († [[2006]]). * 1919 – [[Gerhard Barkhorn]], Duitse [[bobaasvlieënier]] en slegs die tweede vegvlieënier wat meer as 300 vyandige vliegtuie kon neerskiet († [[1983]]). * [[1922]] – [[Carl Reiner]], [[Amerika]]anse akteur en komediant († [[2020]]). * [[1927]] – [[John Joubert (komponis)|John Joubert]], Suid-Afrikaanse komponis en akademikus († [[2019]]). * [[1948]] – [[John de Lancie]], Amerikaanse akteur en filmvervaardiger. * [[1961]] – [[Carol Thomas]], Suid-Afrikaanse ginekoloog († [[2019]]). * [[1963]] – [[Kathy Ireland]], Amerikaanse aktrise. * [[1966]] – [[Reinard Ludick]], Afrikaanse radiopersoonlikheid en nuusleser. * [[1970]] – [[Michael Rapaport]], Amerikaanse akteur. * [[1984]] – [[iJustine]], Amerikaanse aanlynkletskous. * 1984 – [[Lise Baastrup]], Deense aktrise. == Sterftes == * [[1413]] – [[Hendrik IV van Engeland|Hendrik IV]], koning van [[Engeland]] (* [[1366]]). * [[1619]] – [[Matthias (HRR)|Matthias]], Heilige Romeinse keiser, aartshertog van Oostenryk (* [[1557]]). * [[1912]] – [[Eduard Johan Pieter Jorissen]], Staatsprokureur van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], regter en staatsman in [[Suid-Afrika]] (* [[1829]]). * [[1950]] – [[Daniel Cornelis Boonzaier]], Suid-Afrikaanse kunstenaar en spotprenttekenaar (* [[1865]]). * [[1971]] – [[Jan Greshoff]], [[Nederlands]]e [[digter]] (* [[1888]]). * [[2004]] – [[Juliana van Nederland|Juliana]], koningin van [[Nederland]] (* [[1909]]). * [[2007]] – [[Albert Baez]], Meksikaans-Amerikaanse [[fisikus]] en die vader van die sangeresse [[Joan Baez]] en Mimi Fariña (* [[1912]]). * [[2014]] – [[Hennie Aucamp]], Afrikaanse skrywer (* [[1934]]). * [[2015]] – [[Malcolm Fraser]], twee-en-twintigste Eerste Minister van [[Australië]] (* [[1930]]). * [[2017]] – [[David Rockefeller]], Amerikaanse beleggingsbankier (* [[1915]]). * [[2020]] – [[Kenny Rogers]], Amerikaanse sanger (* [[1938]]). * [[2022]] – [[De Waal Venter]], Afrikaanse skrywer (* [[1942]]). == Vakansiedae == * [[Dag-en-nag-ewening]] * [[Aardedag|Internasionale Aardedag]] ([[2005]]) * [[Onafhanklikheidsdag]] in [[Tunisië]] ([[1956]]) {{commonskat|20 March}} [[Kategorie:Maart]] so1b9nuy9gi8a50obdgjdljwzooxadq 0 4530 2975875 2893172 2026-10-05T19:31:50Z JMK 649 skakels, nuwe hofies, sorteer inhoud, details 2975875 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit aangetref word in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word met volstruise dwarsoor die wêreld geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). == Die grootste voël op aarde == Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die Nieu-Seelandse [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis kan nie vlieg nie en verskil van baie ander voëls in die opsig dat hy slegs twee tone aan elke poot het, waarvan die een veel groter as die ander is. Die poot kan eintlik as 'n hoef beskou word wat spesiaal vir hardloop aangepas is. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van Suid-Amerika en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele Asië voorgekom en tot baie onlangs nog in Sirië en Arabië. Vandag word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die vlerke is klein en het geen stywe vere soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop kan tot 2,4&nbsp;m van die grond af wees. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] fbqwhgqkptde2wy13ghacmaipuca3dr 2975876 2975875 2026-10-05T19:36:18Z JMK 649 herstel par 2975876 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit aangetref word in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word met volstruise dwarsoor die wêreld geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). == Die grootste voël op aarde == Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die Nieu-Seelandse [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis kan nie vlieg nie en verskil van baie ander voëls in die opsig dat hy slegs twee tone aan elke poot het, waarvan die een veel groter as die ander is. Die poot kan eintlik as 'n hoef beskou word wat spesiaal vir hardloop aangepas is. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van Suid-Amerika en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele Asië voorgekom en tot baie onlangs nog in Sirië en Arabië. Vandag word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die vlerke is klein en het geen stywe vere soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop kan tot 2,4&nbsp;m van die grond af wees. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] 06ry6l1bnrqcam0k0sfltgza4tjnv60 2975878 2975876 2026-10-05T19:44:25Z JMK 649 2975878 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). == Die grootste voël op aarde == Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hy slegs twee tone aan elke poot het, waarvan die een veel groter as die ander is. Die poot kan eintlik as 'n hoef beskou word wat spesiaal vir hardloop aangepas is. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van Suid-Amerika en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom en tot baie onlangs nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef het. Vandag word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop kan tot 2,4&nbsp;m van die grond af wees. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] loxydbazjn6ta4i00n0ft0e5veibakj 2975879 2975878 2026-10-05T19:51:57Z JMK 649 verspreiding 2975879 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). == Die grootste voël op aarde == Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hy slegs twee tone aan elke poot het, waarvan die een veel groter as die ander is. Die poot kan eintlik as 'n hoef beskou word wat spesiaal vir hardloop aangepas is. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van Suid-Amerika en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen]] en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Tot die mid-20ste eeu het hulle nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Vandag word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop kan tot 2,4&nbsp;m van die grond af wees. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] dd8bwue4hi32h9z9k3jds5gxayizkrn 2975883 2975879 2026-10-05T20:13:52Z JMK 649 voet-morf 2975883 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het, waarvan die een veel groter as die ander is, en ook die meeste van die voël se gewig dra. Hierdie twee tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde of binneste hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van Suid-Amerika en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Tot die mid-20ste eeu het hulle nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] sx6p48y1d6enkoze06hopek4z870ij0 2975884 2975883 2026-10-05T20:16:03Z JMK 649 /* Die grootste voël */ 2975884 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het. Die binneste hiervan is veel groter as die ander, en dra ook die meeste van die voël se gewig. Hierdie twee tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde (of binneste) hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van Suid-Amerika en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Tot die mid-20ste eeu het hulle nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] s0blqravnz301wxof9xjw2ju9yobc5b 2975886 2975884 2026-10-05T20:27:23Z JMK 649 sorteer 2975886 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van [[Suid-Amerika]] en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Tot die mid-20ste eeu het hulle nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die binneste tone is veel groter as die buitenstes, en dra ook die meeste van die voël se gewig. Volstruise se tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde (of binneste) hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] pp71xl88gxwkoqtxgeu4br3q8bsi8cl 2975887 2975886 2026-10-05T20:28:29Z JMK 649 /* Die grootste voël */ 2975887 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van [[Suid-Amerika]] en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Tot die mid-20ste eeu het hulle nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Sy voorkoms== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die binneste tone is veel groter as die buitenstes, en dra ook die meeste van die voël se gewig. Volstruise se tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde (of binneste) hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] sd33zylgg3glnrujxk7yfqzcus4s26a 2975888 2975887 2026-10-05T20:30:12Z JMK 649 /* Sy voorkoms */ 2975888 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is die enigste oorlewende [[spesie]] van die [[Familie (biologie)|familie]], ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van [[Suid-Amerika]] en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het. Volstruise het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Tot die mid-20ste eeu het hulle nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Voorkoms en liggaamsbou== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die binneste tone is veel groter as die buitenstes, en dra ook die meeste van die voël se gewig. Volstruise se tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde (of binneste) hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == # ''S. c. australis'' # ''S. c. camelus '' # ''S. c. massaicus '' # ''S. c. syriacus '' # ''S. c. molybdophanes'' == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] oqv4gmdv3ezics90x7ehyqtkqrkgfw4 2975889 2975888 2026-10-05T20:51:35Z JMK 649 opdateer subspp 2975889 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is een van twee oorlewende [[spesie]]s van die [[Familie (biologie)|familie]] ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. Etlike uitgestorwe spesies is in die familie en genus bekend. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 65&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van [[Suid-Amerika]] en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het. Volstruise (genus ''Struthio'') het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Die laaste van die spesie het tot die mid-20ste eeu nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Voorkoms en liggaamsbou== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die binneste tone is veel groter as die buitenstes, en dra ook die meeste van die voël se gewig. Volstruise se tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde (of binneste) hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van tot 48&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == * ''S. c. camelus '' — Berbervolstruis * ''S. c. australis'' — Suidelike volstruis * ''S. c. massaicus '' — Maasaivolstruis * ''S. c. syriacus '' — Arabiese volstruis (uitgestorwe) ''S. molybdophanes'', die [[Somalivolstruis]], word tans as 'n spesie in eie reg gereken. == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] llz31kjc80nzbfap4ox6wrsu3rxfq1x 2975896 2975889 2026-10-05T21:02:13Z JMK 649 snelheid en tree 2975896 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Verspreiding van die subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''S. molybdophanes''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis'' | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is een van twee oorlewende [[spesie]]s van die [[Familie (biologie)|familie]] ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. Etlike uitgestorwe spesies is in die familie en genus bekend. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 50 tot maksimum 70&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van [[Suid-Amerika]] en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het. Volstruise (genus ''Struthio'') het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Die laaste van die spesie het tot die mid-20ste eeu nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Voorkoms en liggaamsbou== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die binneste tone is veel groter as die buitenstes, en dra ook die meeste van die voël se gewig. Volstruise se tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde (of binneste) hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van maksimum 70&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m tot 5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == * ''S. c. camelus '' — Berbervolstruis * ''S. c. australis'' — Suidelike volstruis * ''S. c. massaicus '' — Maasaivolstruis * ''S. c. syriacus '' — Arabiese volstruis (uitgestorwe) ''S. molybdophanes'', die [[Somalivolstruis]], word tans as 'n spesie in eie reg gereken. == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] huf8examihvhhq4fci84yqyw3hs0x10 2975897 2975896 2026-10-05T21:08:25Z JMK 649 opdateer subspp 2975897 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Volstruis | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = Strauss m Tanzania.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Mannetjie]] in [[Tanzanië]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | genus = '''''Struthio''''' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus]], 1758 | range_map = Struthio camelus distribution.svg | range_map_width = 220px | range_map_caption = Volstruisspesies en -subspesies<br /> {{kleurkas|#FFA360}} ''S. c. camelus''<br /> {{kleurkas|#4FF55A}} ''S. c. massaicus''<br /> {{kleurkas|#FF7166}} ''S. c. australis''<br /> {{kleurkas|#FFFF3B}} ''[[Struthio molybdophanes|S. molybdophanes]]''<br /> | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = ''Sien artikel.'' }} Die '''volstruis''' (''Struthio camelus'') is 'n loopvoël wat [[inheems]] aan [[Afrika]] is, waar dit in woestynagtige gebiede, oop vlaktes en die bosveld aangetref word. Dit is een van twee oorlewende [[spesie]]s van die [[Familie (biologie)|familie]] ''Struthionidae'', en die [[genus]] ''Struthio''. Etlike uitgestorwe spesies is in die familie en genus bekend. 'n Volstruis het 'n maklik-herkenbare voorkoms met sy lang nek en lang bene. Volstruise kan ook baie vinnig hardloop en het die vinnigste landspoed van alle [[voël]]s: 50 tot maksimum 70&nbsp;km/h.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0004737.html ''Speed of Animals''] by Infoplease.com.</ref> Volstruise is ook die grootste lewende spesie van hul voëlklas en daar word dwarsoor die wêreld met volstruise geboer. Die wetenskaplike naam vir 'n volstruis is van die [[Grieks]]e ''strouthokamelos'' ("kameelmossie"), met verwysing na die voël se lang nek; die Grieke het ook na die voël as ''strouthos megale'' ("groot mossie") verwys.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |title=Ostrich |work=Online Etymology Dictionary |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302034301/http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich |archive-date=2 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikaanse benaming is 'n omgekeerde vereenvoudiging van die Nederlandse ''struisvogel'' ("struisvoël"). ==Die grootste voël== Die volstruis is die grootste voël wat vandag op aarde aangetref word, hoewel groter soorte, soos die [[Nieu-Seeland]]se [[moa]], maar taamlik onlangs eers uitgesterf het. Die volstruis is naverwant aan die [[nandoe]] van [[Suid-Amerika]] en in 'n mindere mate ook aan die [[emoe]] en die [[kasuaris]] van [[Australasië]]. Volstruise kan nie vlieg nie en verskil van alle ander voëls in die opsig dat hulle slegs twee tone aan elke poot het. Volstruise (genus ''Struthio'') het oorspronklik oor feitlik die hele [[Asië]] voorgekom, en was tydens die [[Pleistoseen|Pleisto]]- en [[Holoseen]] nog in [[China]] en [[Mongolië]] aanwesig. Die laaste van die spesie het tot die mid-20ste eeu nog in [[Sirië]] en [[Arabië]] oorleef, voordat hulle daar tot uitsterwing gejag is. Sedertdien word volstruise in die natuurlike staat slegs op die vasteland van Afrika aangetref, waar wilde bevolkings eweneens aan die afneem is. ==Voorkoms en liggaamsbou== 'n Volwasse volstruis het 'n gemiddelde [[lengte]] van 2 meter. Die mannetjie vertoon heelwat groter as die wyfie omdat hy gewoonlik sy bors "oplig". Sy rug is byna 1,5&nbsp;m van die grond en hy kan 'n massa van tot 130&nbsp;kg hê. Sy kop word tot 2,4&nbsp;m van die grond af gedra. Die kop is klein en plat en die voël het 'n breë, kragtige snawel. Die binneste tone is veel groter as die buitenstes, en dra ook die meeste van die voël se gewig. Volstruise se tone stem met die derde en vierde van ander voëls ooreen, en slegs die derde (of binneste) hiervan is met 'n breë, stomp klou toegerus. Hierdie klou herinner aan 'n soogdierhoef, en is 'n aanpassing vir hardloop oor oop terrein, deurdat dit krag en impak by 'n enkele skokabsorberende punt konsentreer. Slegs die liggaam van die volstruis is met vere bedek; sy kop, nek en bene (tot by die dye) is kaal of het hoogstens 'n ligte haarbedekking. Die vlerke is klein en het geen stywe vere (penvere) soos by die vlerke van die meeste voëls nie. 'n [[Mannetjie]]s<nowiki>volstruis</nowiki> het [[swart]] en [[wit]] [[veer (voël)|vere]] met 'n [[rooibruin]] stert, terwyl die [[wyfie]] (en ook onvolwasse volstruise) [[vaalbruin]] en wit vere het. Die mannetjie het sowat 35 wit vere en dekvere aan elke vlerk met 'n gesamentlike massa van sowat 'n halwe kilogram. Die wyfie se vere is grys-bruin. ==Gedrag== Die volstruis se oë is baie groot en hy kan goed sien. Sy bene is lank en buitengewoon sterk, en die tweetonige pote is goed aangepas vir hardloop oor gelyk grond. Die volstruis kan 'n snelheid van maksimum 70&nbsp;km/h haal en sy treë is soms 4,5&nbsp;m tot 5&nbsp;m lank. Vanweë sy sterk bene kan die voël kragtig skop en ernstige beserings veroorsaak. Die volstruis skop nie agtertoe nie, maar vorentoe en af. Dit is daarom vir hom moeilik om iets wat lê te skop. Wanneer 'n kwaai volstruis mens jaag, is dit dus die beste om plat op die grond te gaan lê. Die beste manier om 'n volstruis in bedwang te hou, is om hom met 'n doringtak te nader, aangesien volstruise versigtig is vir enigiets wat hul [[oë]] kan beskadig. In Suid-Afrika broei volstruise enige tyd van die jaar as die omstandighede gunstig is. Tydens die broeityd vertoon die mannetjie se voorbene [[rooi]]erig. Die mannetjie maak 'n vlak holte in die grond waarin die wyfie haar eiers lê. Die wyfie lê tussen twaalf en vyftien [[Eier (biologie)|eiers]], waarvan die massa sowat 1&nbsp;kg elk is, d.w.s. net soveel as 24 hoendereiers. Snags broei die mannetjie met sy swart vere, en bedags die vaal wyfie. Dit duur 42 dae voordat die eiers uitbroei, en aangesien die klein volstruisies baie swak is, word hulle toegewyd deur hul ouers opgepas en versorg. 'n Volstruiskuiken lyk soos 'n [[korhaan]], maar is meer donsagtig, met 'n afgeplatte snawel en dik bene. Snags maak die mannetjies 'n harde dreunbrul. == Volstruisbedryf == Die [[Klein-Karoo]] in die [[Wes-Kaap]] huisves die grootste konsentrasie volstruise ter wêreld, en die bedryf is vandag grotendeels tot die [[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|distrik Oudtshoorn]] beperk. Dié bedryf dra ongeveer R2&nbsp;miljard in buitelandse inkomste tot die Suid-Afrikaanse se ekonomie by, waarvan 42% van [[leer (stof)|leer]], 55% van [[vleis]] en 3% van [[Veer (voël)|vere]] kom (2011-syfers). Ongeveer 95% van die vleis word uitgevoer, veral na [[Europa]] en 70% van die wêreld se volstruise word in Suid-Afrika geslag.<ref>''Die Nasionale Landbougids'', 2011, RainbowSA, {{ISBN|0-620-46521-2}}, {{ISBN|978-0-620-46521-2}}</ref> Die mannetjievolstruis se vere word elke ses maande gepluk. 'n "Hoedjie" word oor sy kop getrek en dan staan hy doodstil terwyl die vere gepluk word. Tot op sestienjarige leeftyd lewer volstruise vere van 'n hoë gehalte, maar daarna is die vere nie meer van so goeie kwaliteit nie en word die voëls vir teëldoeleindes gebruik of vir hul vleis geslag. 'n Volstruiseier moet minstens 'n uur gekook word voordat dit gaar is. == Legende == Daar is 'n ou legende in omloop oor die volstruis, t.w. dat sy maag enigiets kan verteer. Die waarheid is dat die volstruis, soos 'n hele paar ander voëls, harde voorwerpe insluk wat dan in die maag bly en help om die voedsel fyn te maal. Dit is ook moontlik dat die volstruis deur helder, glinsterende voorwerpe aangetrek word en dat hy sulke voorwerpe net soos klippies insluk. Hoewel die voorwerpe dus onregstreeks met die vertering help, word hulle beslis nie self verteer nie, en groot, skerp voorwerpe kan die voël se ingewande beseer. Dit is dus wreed en dwaas om groot, harde of skerp voorwerpe aan 'n volstruis te gee om in te sluk. == Subspesies == Drie oorlewende subspesies word erken: * ''S. c. camelus '' — Sahelvolstruis * ''S. c. australis'' — Suidelike volstruis * ''S. c. massaicus '' — Maasaivolstruis * ''S. c. syriacus '' — Arabiese volstruis (uitgestorwe) ''S. molybdophanes'', die [[Somalivolstruis]], word tans as 'n spesie in eie reg gereken. == Ander name == * Wetenskaplike naam: ''Struthio camelus'' * [[Nederlandse]] naam: ''Struisvogel'' * [[Engelse]] naam: ''Ostrich'' * [[Franse]] naam: ''Autruche'' * [[Duitse]] naam: ''Strauß'' * [[Spaanse]] naam: ''Avestruz'' == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Struthio camelus MWNH 0028.JPG|'n [[Eier (biologie)|Eier]] van 'n volstruis. Lêer:Struthio camelus - Strausskueken.jpg|'n Kuiken. Lêer:Struthio camelus portrait Whipsnade Zoo.jpg|Portret van 'n volstruis in die Whipsnade-dieretuin, [[Bedfordshire]], [[Engeland]]. Lêer:Struthio camelus (Kunene).jpg|Volstruis, naby Omuramba, [[Kunene]], [[Namibië]]. Lêer:Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg|Volstruise in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië. Lêer:Ostriches cape point.jpg|[[Mannetjie]] en [[wyfie]] by [[Kaappunt]], [[Suid-Afrika]]. </gallery> == Bronnelys == * Kennis, Volume 2, 1980, bl.220-221, {{ISBN|0-7981-0824-X}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronne == * ''Suider-Afrikaanse Voëls'', deur Ian Sinclair (1994). Struik uitgewers: Kaapstad. {{ISBN|1-86825-628-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Struthio camelus}} {{Wikispecies-inlyn|Struthio camelus}} {{Wikt-inlyn|volstruis}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Volstruise]] 85i4p8bfv41wdohnub85hqkb3xa2a63 0 4613 2975771 2653593 2026-10-05T15:12:30Z JMK 649 skakel, verlede tyd 2975771 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien [[Duitsers]].'' {{Inligtingskas Taal |naam=Duits |inheemsenaam=Deutsch |familiekleur=Indo-Europees |state={{vlagland|Duitsland}}<br />{{vlagland|Oostenryk}}<br />{{vlagland|Liechtenstein}}<br />{{vlagland|Luxemburg}}<br />{{vlagland|Switserland}}<br />{{vlagland|Denemarke}}<br />{{vlagland|Frankryk}} ([[Elsas]], [[Moselle]])<br />{{vlagland|België}}<br />{{vlagland|Nederland}}<br />{{vlagland|Spanje}}<br />{{vlagland|Pole}}<br />{{vlagland|Italië}} ([[Suid-Tirool]])<br />{{vlagland|Roemenië}} ([[Transsilvanië]])<br />{{vlagland|Hongarye}}<br />{{vlagland|Ysland}}<ref name=natgeo2006>[http://www.nationalgeographic.com/ ''National Geographic''] 2006 ondersoek</ref><br />{{vlagland|Rusland}} ([[Kaliningrad-oblast]], [[Orenburg-oblast]])<br />{{vlagland|Kasakstan}}<ref name=natgeo2006 /><br />{{vlagland|Tsjeggië}}<br />{{vlagland|Slowakye}}<ref name=natgeo2006 /><br />{{vlagland|Namibië}}<br />{{vlagland|Suid-Afrika}}<br />{{vlagland|Slowenië}}<ref name=natgeo2006 /><br />{{vlagland|Kroasië}}<ref name=natgeo2006 /><br />{{vlagland|Estland}}<br />{{vlagland|Letland}}<br />{{vlagland|Litaue}}<br />{{vlagland|Argentinië}}<ref name=natgeo2006 /><br />{{vlagland|Brasilië}}<ref name=natgeo2006 /><br />{{vlagland|Kanada}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} |streek=[[Europa]], [[Asië]], [[Noord-Amerika]], [[Suid-Amerika]], [[Suider-Afrika]] |sprekers=95 tot 118 miljoen (moedertaal)<ref name=natgeo2006 /><ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/deu |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, German |publisher=Ethnologue |access-date=14 Februarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615015231/https://www.ethnologue.com/language/deu |archive-date=15 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>''SIL Ethnologue'' (2006). 95 miljoen [[Standaard-Duits]] sprekers; 114 miljoen insluitend Middel- en Hoë-Duits dialekte; 118 miljoen insluitende [[Nedersaksies]] en [[Jiddisj]].</ref><br />80 miljoen (tweede taal)<ref name=natgeo2006 /> |rang=10 |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Germaanse tale|Germaans]] |fam3=[[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaans]] |fam4=[[Hoogduitse tale|Hoog-Duits]] |nasie={{vlagland|Europese Unie}}<br />{{vlagland|Duitsland}}<br />{{vlagland|Oostenryk}}<br />{{vlagland|Switserland}}<br />{{vlagland|Liechtenstein}}<br />{{vlagland|Luxemburg}}<br />{{vlagland|België}}<br />[[Lêer:Flag of Trentino-South Tyrol.svg|22px]] [[Trentino-Suid-Tirool]]<br />{{vlagland|Vatikaanstad}} deur die Switserse wagte, mede-amptelike taal van {{vlagland|Namibië}} tot [[1990]]. |agentskap=''geen'' |iso1=de|iso2=deu|iso3=deu |kaart=[[Lêer:Legal statuses of German in the world.svg|center|250px|Verspreiding van Duits]]<br />[[Lêer:Legal status of German in Europe.svg|center|250px|Verspreiding van Duits in Europa]] }} '''Duits''' (''Deutsch'' [ˈdɔʏtʃ] {{Audio|de-Deutsch.ogg|luister}} of ''die deutsche Sprache'') is deel van die [[Germaanse tale|Germaanse taalfamilie]] en, met meer as 100 miljoen sprekers, die elfde grootste [[taal]] wêreldwyd. Dit word onder andere gepraat in [[Duitsland]], [[Oostenryk]], [[Switserland]], [[Luxemburg]], [[Suid-Tirool]] ([[Italië]]), Eupen-Malmédy ([[België]]), [[Liechtenstein]], Noord-Sleeswyk ([[Denemarke]]) en [[Namibië]], en is nog steeds 'n belangrike vreemde taal in [[Oos-Europa|Oos-Europese]] lande. Dit is ook die tweede belangrikste taal op die [[internet]] en derde grootste taal waarin boeke verskyn. Die feit dat Duitsland se moderne [[universiteit]]e tot onlangs geen studiegelde gevra het nie, het die taal aantreklik gemaak vir die 258&nbsp;513 (2007) buitelandse studente wat hul opleiding daar ontvang.<ref>{{Cite web |url=http://www.wissenschaft-weltoffen.de/daten/5/5/1 |title=''Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD)'' |access-date= 6 April 2011 |archive-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110410015740/http://www.wissenschaft-weltoffen.de/daten/5/5/1 |url-status=dead }}</ref> Duitssprekendes aan die [[Kaap die Goeie Hoop]], wat [[Nederlands]] slegs as 'n aangeleerde taal gepraat het, het 'n groot invloed op die ontwikkeling van [[Afrikaans]] uitgeoefen, veral op die gebied van die grammatika. Die invloed op die Afrikaanse woordeskat het egter beperk gebly tot enkele woorde, soos "werskaf" (van Duits ''wirtschaften''). == Etimologie == Die [[Latyn]]se naam is ''lingua theodisca'', terwyl die Oudhoogduitse en Middelhoogduitse terme respektiewelik ''diutisk'' en ''tiutsch'' is. Die woord ''Duits'' is afgelei van ''theoda'', wat oorspronklik na die Germaanse taal van die volk verwys, in teenstelling met die Latynse kerktaal en ''walhisk'', die tale van die Romaanse volke. Eers vanaf die 9de eeu word na die mense, wat die Duitse taal praat, ook as ''theodisci'' verwys, terwyl vroeë bronne eerder na die verskillende stamme, soos byvoorbeeld die [[Franke]], verwys. Vanaf die 10de eeu word met die term veral die stamme van die Oosfrankiese Ryk bedoel (Franke, Saksers, Beiers, [[Friese]], [[Alemanne]], Thuringers en ander). Tot by die 19de eeu is die skryfwyse "teutsch" gebruik, 'n foutiewe afleiding van die Latynse ''teutonicus'', wat deur die Romeinse skrywer Livius gebruik word. == Taalgeskiedenis == === Oudhoogduits === [[Lêer:Verbreitungsgebiet der deutschen Sprache neu.PNG|duimnael|links|Die historiese Duitse taalgebied voor die [[Eerste Wêreldoorlog]]]] [[Lêer:Historical German linguistical area.PNG|duimnael|links|Die historiese Duitse taalgebied in 1929]] [[Lêer:Verbreitungsgebiet der deutschen Sprache 2010.png|duimnael|links|Die historiese Duitse taalgebied ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]]] [[Lêer:Mundarten.png|duimnael|links|Die Duitse taalgebied met [[dialek]]te]] Oudhoogduits is die vroegste, Opper-Duitse vorm van die Duitse taal, wat tussen die 8ste en laat 11de eeu gepraat word. Die term verwys egter eerder na 'n aantal dialekte, wat deur die tweede (Oudhoogduitse) klankverskuiwing beïnvloed is, soos byvoorbeeld Alemannies, [[Beiers]], Middelfrankies, Oosfrankies en Rynfrankies. Weens die gebrek aan 'n standaardtaal is hierdie dialekte naas mekaar gepraat en geskryf. Die skryf- en kopieerwerk het in die kerklike domein gebly, en tot in die 8ste eeu is dokumente byna uitsluitlik in Latyn geskryf. [[Karel die Grote]] het omstreeks 800 die onderwys en wetenskappe bevorder, en belangrike godsdienstige tekste is dan dikwels in die volkstaal vertaal. Slegs 'n relatief klein aantal tekste uit die Oudhoogduitse tydperk is bewaar, en dit is veral dokumente wat in belangrike [[klooster]]s gekopieer is. Dikwels is tekste uit een dialek in 'n ander vertaal, wat in die praktyk op 'n vermenging van dialekkenmerke neerkom. Die monnike, wat in 'n bepaalde dialekgebied sou skryf, was dikwels die plaaslike dialek nie magtig nie, en hulle kopieerwerk bevat hiperkorrekte vorme. Ook die gebruik van die [[Latynse alfabet]] het 'n probleem geskep; weens die fonetiese verskille tussen die klassieke Romeinse taal en die Oudhoogduitse dialekte is die ortografiese weergawe van klanke in die meeste gevalle twyfelagtig. === Middelhoogduits === Die tydperk van die Middelhoogduitse taal het omstreeks 1100 in die tyd van die [[kruistog]]te begin en omstreeks 1500 met die [[reformasie]] geëindig. Dit was 'n aantal dialekte, wat uit die Oudhoogduits ontwikkel het, ofskoon daar nog nie sprake van 'n algemene standaardtaal kon wees nie. Net soos in die Oudhoogduitse periode het 'n aantal skryfdialekte naas mekaar bestaan. Die skrywers van die tyd het egter die opvallendste dialekkenmerke probeer vermy, veral in die liriek. Van die 12de eeu af het die Middelfrankiese literêre taal die oorheersende dialek geword, terwyl in die 13de eeu die taal van die hoofse digters as belangrikste norm erken word. [[Praag]] en die Oosmiddelduitse gebiede skep in die 14de eeu die sogenaamde stadhuistaal, wat deur [[Martin Luther]] as die grondslag van sy Duitse [[Bybel]]vertaling gebruik is. === Nieuhoogduits === Die moderne Nieuhoogduitse periode het met die Bybelvertaling van Luther in 1525 begin. Na gelang van die hoofsaaklike kenmerke word dié periode onderverdeel in die tyd van die volkstaalinvloed (1500–1648); die tyd van die [[Frans]]e invloed (1648–1748); die tyd van die klaarheid (onder meer deur die skrywer [[Gotthold Ephraim Lessing]] (1729–1789) oorheers), die tyd van die gevoelens in die letterkunde (''Sturm und Drang''), die tyd van die verdieping ([[Friedrich Gottlieb Klopstock]], 1724–1803), die tyd van die rede ([[Johann Gottfried Herder]], 1744–1803) en voltooiing tydens die klassieke en romantieke periode ([[Johann Wolfgang von Goethe]]). Die Nieuhoogduitse spelling is tydens die 19de eeu, veral met die publikasie van [[Konrad Duden]] se ''Orthographisches Wörterbuch der deutschen Sprache'' (1880) gestandaardiseer. Hierdie woordeboek vorm sedert die spellinghervorming van die jaar 1901 die grondslag van die amptelike spelling. Die laaste spellinghervorming is in 1996 deurgevoer. Die ingrypendste veranderings tydens die 20ste eeu was die ondergang van die Duitse taalgebiede en dialekte in Oos-Europa en die toenemende invloed van die media en die Engelse taal op die taalgebruik. Die taal van die media- en reklamebedryf het selfs nuwe woorde ([[neologisme]]s) uit oorspronklik Engelse woordelemente soos ''handy'' (selfoon) en ''dressman'' ('n manlike fotomodel) geskep, wat in Engels nie gebruiklik is nie. == Sien ook == * [[Duits as vreemde taal]] * [[Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke]] * [[Valse vriende]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|German language|Duits}} {{Wikt|Duits}} {{Interwiki|kode=de}} * [http://www.majstro.com/Web/Majstro/taleninfo/afr_de.php Woordeboek Duits-Afrikaans-Duits] * {{en}} [http://www.101languages.net/german/ German 101] Learn German online * [http://www.deutschtum.net/ Deutschtum.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021124548/http://deutschtum.net/ |date=21 Oktober 2016 }} Deutsch oder Welsch * [http://www.visuellesynonyme.com/ German Thesaurus] German Visual Thesaurus {{Germaans}} {{Tale van Duitsland}} {{Tale van Estland}} {{Tale van Hongarye}} {{Tale van Letland}} {{Tale van Namibië}} {{Tale van Oekraïne}} {{Tale van Pole}} {{Tale van Roemenië}} {{Tale van Slowakye}} {{Tale van Slowenië}} {{Tale van Suid-Afrika}} {{Tale van die Tsjeggiese Republiek}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duits| ]] 1ciukhssd2o96aie2u44n4tubxzprvk 4 5209 2975738 2975717 2026-10-05T13:39:01Z Aliwal2012 39067 /* Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia */ 2975738 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) d8xrs7o3kpl1utr3f6usslz8xibggfq 2975890 2975738 2026-10-05T20:52:57Z Suidpunt 13232 /* Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia */ 2975890 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :In Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 bisse verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 bisse verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) 1628swu9dbi2odm0uecp5da36x7pasw 2975891 2975890 2026-10-05T20:55:16Z Suidpunt 13232 /* Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia */ 2975891 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 bisse verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 bisse verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) jt9pp2jyoaltktsjuislxudlvib799d 2975892 2975891 2026-10-05T20:58:17Z Martinvl 12559 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel */ nuwe afdeling 2975892 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 bisse verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 bisse verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakkel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakkel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) 34vetqiat68g7mhpuugmljkhu40t0qi 2975895 2975892 2026-10-05T21:01:31Z Suidpunt 13232 /* Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia */ 2975895 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 bisse verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 bisse verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakkel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakkel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) n2g0hegd0z1w49tlzqbu8uurizmtle5 2975898 2975895 2026-10-05T21:15:10Z Suidpunt 13232 /* Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia */ bisse is bits; grepe is bytes. Skuus... 2975898 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakkel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakkel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) hs4dvau3vbvttxjkjx7plnly7a8k8ln 2975901 2975898 2026-10-05T22:10:15Z Pynappel 70858 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel */ Antwoord 2975901 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakkel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakkel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewenste artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) 505gqu4dksvad28ynfamukbo7y03xz9 2976012 2975901 2026-10-06T06:14:29Z Oesjaar 7467 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel */ My opinie. 2976012 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakkel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakkel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewenste artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) 2ij82e2ir1uip1c1qhyd2oxi2shxbkw 2976022 2976012 2026-10-06T07:18:35Z Aliwal2012 39067 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakkel */ 2976022 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewenste artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) 4ddndrz80ndxvnkt7d7439upd855q6c 2976037 2976022 2026-10-06T08:04:38Z Pynappel 70858 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ 2976037 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) qpafwkush3poryns9v99vagmv52ntll 2976039 2976037 2026-10-06T08:15:21Z Sobaka 328 /* Agentiese KI en Wikipedia */ nuwe afdeling 2976039 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) 19co95ia681jqfrc0yag0qbxwibgu4l 2976040 2976039 2026-10-06T08:25:45Z Oesjaar 7467 /* Agentiese KI en Wikipedia */ Antwoord. 2976040 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! qwu11l5h0ccgip6nfluuybowwc72tk4 2976041 2976040 2026-10-06T08:29:14Z Sobaka 328 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ 2976041 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel.[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! ekr9ejovb6hx0bmkaq381ani9oin11j 2976042 2976041 2026-10-06T08:29:55Z Sobaka 328 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ 2976042 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! tc89n28mwxn321irh3r4jgmexgznqd6 2976044 2976042 2026-10-06T08:43:55Z Sobaka 328 /* Agentiese KI en Wikipedia */ 2976044 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) 2bcu740aem9ipkodv4rieturctchyn5 2976045 2976044 2026-10-06T08:47:43Z Pynappel 70858 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ Antwoord 2976045 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) depivww5ujm5z86nu5hd79dm89kioov 2976050 2976045 2026-10-06T09:11:57Z Aliwal2012 39067 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ Antwoord 2976050 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) 0qyunjjce4ijlis651b0orwpkjmdnef 2976057 2976050 2026-10-06T09:19:48Z Aliwal2012 39067 /* Agentiese KI en Wikipedia */ Antwoord 2976057 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) tu1q4d8c94afjmskd7jbvzm3ehtohsx 2976058 2976057 2026-10-06T09:20:40Z Aliwal2012 39067 /* Agentiese KI en Wikipedia */ 2976058 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) fth3tjel2izye297vsqtd20g9bijk0d 2976066 2976058 2026-10-06T09:36:10Z Pynappel 70858 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ Antwoord 2976066 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) baq39pnq88bbz00o5fobwb4x3xoa7un 2976073 2976066 2026-10-06T09:45:46Z SpesBona 2720 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ aw 2976073 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp albei voorstelle oor intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) sikjcfh6npdm6arv7hr09yo6oo8l4vv 2976075 2976073 2026-10-06T09:50:43Z SpesBona 2720 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ aw 2976075 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp albei voorstelle oor intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) slbt8z7j39omgf2zfcdt7v85ryorrnn 2976088 2976075 2026-10-06T10:43:58Z Suidpunt 13232 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ 2976088 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp albei voorstelle oor intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::::{{neutraal}} Ek het gemengde gevoelens hieroor. Op die Franse Wikipedia is daar 'n artikel genaamd "[[:fr:Maison du blé et du pain]]". Dis 'n koring- en broodmuseum in Switserland. Die vraag is - '''is hierdie artikel relevant vir die Afrikaanse Wikipedia'''? Miskien vir 'n Moorreesburger wat sy eie Koringbedryfmuseum wil vergelyk, ja. Maar die res van Suid-Afrika en Namibië? Nee. Die teenvraag is - waarom mag iemand nie daarvan bewus gemaak word nie? :::::::::Ons sit nou in die knars: aan die een kant onthou ek nog hoe 'n groep by Reddit suur was omdat [[Nederduits (skoolvak)]] 'n voorbladartikel geword het, wat ek bloot uit die Duitse Wikipedia destyds vertaal het. Uit die Redditeure se standpunt verstaan ek egter hul besware: dit voel "volksvreemd" (al vind ek prinses Diana ewe volksvreemd op die tydskrifvoorblaaie, aangesien ons 65 jaar al 'n republiek is). Vir my was die redditeure se standpunt ewe vreemd: enige intelligente mens kon insien die foute wat met Nederduits gemaak is, kan netsowel met Afrikaans, Nama, Korana (feitlik enige taal) orals herhaal word: die sprekers wag amper ter elfder ure tot 'n taal heeltemal vergete is, en dan skielik, oornag, moet daar inderhaas 'n oplossing gesoek word wat dubbel soveel kos as om die masjien aan die loop te hou. Die onderwysers het ondertussen almal afgetree, of is dood. Die doel van die Wiki-artikel was juis om uit die Duitsers se foute te leer. :::::::::Die oplossing, het ek my voorgeneem, is om die pad van Voyageur te volg: versamel die bronne, maar skryf met die onwetende Afrikaanse leser in gedagte.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:43, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) j3f5a0b2tvdymj8ud14x40mcxaz5h91 2976089 2976088 2026-10-06T10:53:26Z Suidpunt 13232 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ 2976089 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp albei voorstelle oor intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::::{{neutraal}} Ek het gemengde gevoelens hieroor. Op die Franse Wikipedia is daar 'n artikel genaamd "[[:fr:Maison du blé et du pain]]". Dis 'n koring- en broodmuseum in Switserland. Die vraag is - '''is hierdie artikel relevant vir die Afrikaanse Wikipedia'''? Regverdig dit 'n artikel? Miskien vir 'n Moorreesburger wat sy eie Koringbedryfmuseum wil vergelyk, ja. Maar die res van Suid-Afrika en Namibië? Nee. Die teenvraag is - waarom mag iemand nie daarvan bewus gemaak word nie? :::::::::Ons sit nou in die knars: aan die een kant onthou ek nog hoe 'n groep by Reddit suur was omdat [[Nederduits (skoolvak)]] 'n voorbladartikel geword het, wat ek bloot uit die Duitse Wikipedia destyds vertaal het. Uit die Redditeure se standpunt verstaan ek egter hul besware: dit voel "volksvreemd" (al vind ek prinses Diana ewe volksvreemd op die tydskrifvoorblaaie, aangesien ons 65 jaar al 'n republiek is). Vir my was die redditeure se standpunt ewe vreemd: enige intelligente mens kon insien die foute wat met Nederduits gemaak is, kan netsowel met Afrikaans, Nama, Korana (feitlik enige taal) orals herhaal word: die sprekers wag amper ter elfder ure tot 'n taal heeltemal vergete is, en dan skielik, oornag, moet daar inderhaas 'n oplossing gesoek word wat dubbel soveel kos as om die masjien aan die loop te hou. Die onderwysers het ondertussen almal afgetree, of is dood. Die doel van die Wiki-artikel was juis om uit die Duitsers se foute te leer. :::::::::Die oplossing, het ek my voorgeneem, is om die pad van Voyageur te volg: versamel die bronne, maar skryf met die onwetende Afrikaanse leser in gedagte.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:43, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) 4wpmlhbjzk1q9yq026f49jjyg94zq7m 2976090 2976089 2026-10-06T10:54:21Z Suidpunt 13232 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ 2976090 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp albei voorstelle oor intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::::{{neutraal}} Ek het gemengde gevoelens hieroor. Op die Franse Wikipedia is daar 'n artikel genaamd "[[:fr:Maison du blé et du pain]]". Dis 'n koring- en broodmuseum in Switserland. Die vraag is - '''is hierdie artikel relevant vir die Afrikaanse Wikipedia'''? Regverdig dit 'n artikel? Miskien vir 'n Moorreesburger wat sy eie Koringbedryfmuseum wil vergelyk, ja. Maar die res van Suid-Afrika en Namibië? Nee. Die teenvraag is - waarom mag iemand nie daarvan bewus gemaak word nie? :::::::::Ons sit nou in die knars: aan die een kant onthou ek nog hoe 'n groep by Reddit suur was omdat [[Nederduits (skoolvak)]] 'n voorbladartikel geword het, wat ek bloot uit die Duitse Wikipedia destyds vertaal het. Uit die Redditeure se standpunt verstaan ek egter hul besware: dit voel "volksvreemd" (al vind ek prinses Diana ewe volksvreemd op die tydskrifvoorblaaie, aangesien ons 65 jaar al 'n republiek is). Aan die ander kant was die Redditeure se standpunt ewe vreemd: enige intelligente mens kon insien die foute wat met Nederduits gemaak is, kan netsowel met Afrikaans, Nama, Korana (feitlik enige taal) orals herhaal word: die sprekers wag amper ter elfder ure tot 'n taal heeltemal vergete is, en dan skielik, oornag, moet daar inderhaas 'n oplossing gesoek word wat dubbel soveel kos as om die masjien aan die loop te hou. Die onderwysers het ondertussen almal afgetree, of is dood. Die doel van die Wiki-artikel was juis om uit die Duitsers se foute te leer. :::::::::Die oplossing, het ek my voorgeneem, is om die pad van Voyageur te volg: versamel die bronne, maar skryf met die onwetende Afrikaanse leser in gedagte.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:43, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) db0t450p3hoxh8pimy6c8ukilwp2zdh 2976101 2976090 2026-10-06T11:46:00Z SpesBona 2720 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ aw 2976101 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp die gebruik van intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::::{{neutraal}} Ek het gemengde gevoelens hieroor. Op die Franse Wikipedia is daar 'n artikel genaamd "[[:fr:Maison du blé et du pain]]". Dis 'n koring- en broodmuseum in Switserland. Die vraag is - '''is hierdie artikel relevant vir die Afrikaanse Wikipedia'''? Regverdig dit 'n artikel? Miskien vir 'n Moorreesburger wat sy eie Koringbedryfmuseum wil vergelyk, ja. Maar die res van Suid-Afrika en Namibië? Nee. Die teenvraag is - waarom mag iemand nie daarvan bewus gemaak word nie? :::::::::Ons sit nou in die knars: aan die een kant onthou ek nog hoe 'n groep by Reddit suur was omdat [[Nederduits (skoolvak)]] 'n voorbladartikel geword het, wat ek bloot uit die Duitse Wikipedia destyds vertaal het. Uit die Redditeure se standpunt verstaan ek egter hul besware: dit voel "volksvreemd" (al vind ek prinses Diana ewe volksvreemd op die tydskrifvoorblaaie, aangesien ons 65 jaar al 'n republiek is). Aan die ander kant was die Redditeure se standpunt ewe vreemd: enige intelligente mens kon insien die foute wat met Nederduits gemaak is, kan netsowel met Afrikaans, Nama, Korana (feitlik enige taal) orals herhaal word: die sprekers wag amper ter elfder ure tot 'n taal heeltemal vergete is, en dan skielik, oornag, moet daar inderhaas 'n oplossing gesoek word wat dubbel soveel kos as om die masjien aan die loop te hou. Die onderwysers het ondertussen almal afgetree, of is dood. Die doel van die Wiki-artikel was juis om uit die Duitsers se foute te leer. :::::::::Die oplossing, het ek my voorgeneem, is om die pad van Voyageur te volg: versamel die bronne, maar skryf met die onwetende Afrikaanse leser in gedagte.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::::Ja, die liewe Voyageur (R.I.V.) het hom altyd daarvoor beywer om hier ensikklopediese inligting te plaas wat nie op die Engelse Wikipedia beskikbaar is nie. Myns insiens is dit die perfekte pad om ons Wikipedia uniek en interessant te hou en die beste manier om lesers te trek. Ek probeer dieselfde. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:45, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) dqdum18ap338o7mjpdnvx117y0hbsk7 2976102 2976101 2026-10-06T11:50:47Z SpesBona 2720 /* Gebruik van sjabloon:intertaalskakel */ ps 2976102 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp die gebruik van intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::::{{neutraal}} Ek het gemengde gevoelens hieroor. Op die Franse Wikipedia is daar 'n artikel genaamd "[[:fr:Maison du blé et du pain]]". Dis 'n koring- en broodmuseum in Switserland. Die vraag is - '''is hierdie artikel relevant vir die Afrikaanse Wikipedia'''? Regverdig dit 'n artikel? Miskien vir 'n Moorreesburger wat sy eie Koringbedryfmuseum wil vergelyk, ja. Maar die res van Suid-Afrika en Namibië? Nee. Die teenvraag is - waarom mag iemand nie daarvan bewus gemaak word nie? :::::::::Ons sit nou in die knars: aan die een kant onthou ek nog hoe 'n groep by Reddit suur was omdat [[Nederduits (skoolvak)]] 'n voorbladartikel geword het, wat ek bloot uit die Duitse Wikipedia destyds vertaal het. Uit die Redditeure se standpunt verstaan ek egter hul besware: dit voel "volksvreemd" (al vind ek prinses Diana ewe volksvreemd op die tydskrifvoorblaaie, aangesien ons 65 jaar al 'n republiek is). Aan die ander kant was die Redditeure se standpunt ewe vreemd: enige intelligente mens kon insien die foute wat met Nederduits gemaak is, kan netsowel met Afrikaans, Nama, Korana (feitlik enige taal) orals herhaal word: die sprekers wag amper ter elfder ure tot 'n taal heeltemal vergete is, en dan skielik, oornag, moet daar inderhaas 'n oplossing gesoek word wat dubbel soveel kos as om die masjien aan die loop te hou. Die onderwysers het ondertussen almal afgetree, of is dood. Die doel van die Wiki-artikel was juis om uit die Duitsers se foute te leer. :::::::::Die oplossing, het ek my voorgeneem, is om die pad van Voyageur te volg: versamel die bronne, maar skryf met die onwetende Afrikaanse leser in gedagte.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::::Ja, die liewe Voyageur (R.I.V.) het hom altyd daarvoor beywer om hier ensiklopediese inligting te plaas wat nie op die Engelse Wikipedia beskikbaar is nie. Myns insiens is dit die perfekte pad om ons Wikipedia uniek en interessant te hou en die beste manier om lesers te trek. Ek probeer dieselfde. Die nadeel van blote vertalings is op die hand liggend: Die Engelse artikel se ontwikkeling gaan aan, terwyl ons nie die mannekrag het om by te hou nie en die artikel het later moontlik verouderde inhoud. As jy self 'n nuwe artikel volgens bronne skep, sit jy nooit met dié probleem nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) 3al235qgk4mdpa7kp4s9quiy1xcq4z9 4 5338 2976007 2969539 2026-10-06T05:57:16Z Oesjaar 7467 /* Anaria Karagkiozi */ Nuwe item 2976007 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia-Bladsyverwydering}} <div class="infobox" style="width:200px; padding:4px; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#E6F2FF; vertical-align: top;"> ::[[Lêer:Gtk-go-down.svg|25px|Spring]] '''Spring na:''' * [[#Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer|Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer]] * [[#Betwisting van 'n verwydering|Betwisting van 'n verwydering]] * [[#Sien ook|Sien ook]] * [[#Verwyderingsnominasies|Huidige verwyderingsnominasies]] </div> {{argiefboks|3 | argief1 = [[/argief2024|2024]] | argief2 = [[/argief2025|2025]] | argief3 = [[/argief2026|2026]] }} == Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer == # Plaas die sjabloon {{ss|Verwyderingskandidaat}} bo-aan die genomineerde bladsy. # Vir die nominering van sjablone: om die afbeelding van sjablone nie te affekteer nie, plaas die kennisgewing tussen noinclude-hakies, soos dit: <nowiki><noinclude>{{verwyderingskandidaat}}</noinclude></nowiki>. # Noem in u wysigingsopsomming dat die bladsy vir verwydering genomineer is. # '''[http://af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Bladsyverwydering&action=edit&section=new Voeg die bladsy hier by]''' # Voeg die rede vir die nominasie by. Die proses van nominasie is nie 'n geval van "die meerderheid wen" nie. Dit is teoreties gesproke moontlik dat die meerderheid gebruikers stem om 'n artikel te behou, terwyl dit moontlik 'n voorbeeld van [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|oorspronklike navorsing]] is. In so 'n geval geniet die beleid voorkeur bo die gebruikers. Daar word egter altyd gepoog om konsensus te bereik deur die probleme van die betrokke artikel of beeld te bespreek. Dit is ook belangrik om te noem indien 'n artikel of beeld nie 'n spesifieke beleid in ag neem nie. Sodoende kan persone wat teen die nominasie gekant is die gemelde probleme hersien en poog om dit op te klaar, indien moontlik. Persone wat teen nominasies gekant is of die nominasies ondersteun, moet ook hulle teenkantings/ondersteunings met duidelik bewoorde redes voorsien. Gebruikers is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|verwyder}} ({{verwyder}}) * {{sl|hou}} ({{hou}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) * {{sl|skrapdatum|xx xxxx 20xx}} {{skrapdatum|xx xxxx 20xx}} En administrateurs by uitvoering: * {{sl|uitgevoer}} ({{uitgevoer}}) == Betwisting van 'n verwydering == Indien u nie saamstem met die verwydering van 'n artikel nie kan u die saak hier bespreek. Maak egter seker dat u vertroud is met die redes waarom die artikel verwyder is en dat u die teendeel kan bewys. Dit is raadsaam om dan ook 'n skakel te plaas van die oorspronklik debat by [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]], sodat ander gebruikers die oorspronklike redes vir nominasie en enige gesprek daaromtrent kan hersien. == Spoedige verwydering == Artikels kwalifiseer vir spoedige verwyder onder enige van die volgende redes: {{MediaWiki:Deletereason-dropdown/spoedige verwyderings}} 'n Artikel wat vir spoedige verwydering kwalifiseer, hoef nie hier vir verwydering genomineer te word nie. Plaas eenvoudig <nowiki>{{Skrap|rede}}</nowiki> bo-aan 'n betrokke artikel om dit vir spoedige verwydering te lys. 'n Gebruiker met skrapregte sal dit nagaan en indien hierdie gebruiker bepaal dat die artikel nie vir spoedige verwydering kwalifiseer nie, sal hy/sy die <nowiki>{{skrap}}</nowiki>-sjabloon van die bladsy verwyder en jou waarskynlik vra om dit hier vir verwydering te nomineer, sou jy steeds voel dat die artikel verwyder moet word. Jy kan ook in kennis gestel word van veranderinge tot enige bladsy deur dit by jou dophoulys te voeg: klik op die vyfpuntige ster tussen die knoppies "Wys geskiedenis" en "Meer" bo-aan die betrokke bladsy. == Sien ook == ''Administrateurs moet daarop let dat 'n bespreking oor die verwydering dalk ook op die betrokke artikel se besprekingsblad geplaas is.'' * [[:Kategorie:Bladsye vir verwydering]] vir bladsye wat die sjabloon het, maar dalk nie hier gelys is nie. * [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALog&type=delete Die skraplogboek] van verwyderde bladsye. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]] vir 'n besprekings omtrent bladsye wat se nominasies vir verwydering suksesvol was. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Hou]] bevat besprekings omtrent onsuksesvolle nominasies, waar die gemeenskap besluit het om die bladsy te hou of waar geen konsensus bereik is nie. * [[Wikipedia:Argumente om te vermy tydens verwyderingsbesprekings]] == Verwyderingsnominasies == __TOC__ === [[Ziané Saayman]] === * {{verwyder}} – Geen ensiklopediese waarde nie, suiwer bemarking. Tot vanoggend toe nog nooit van die persoon gehoor nie. Groete! * {{verwyder}} – Behalwe vir die sosiale media- liedjie uit 2025 kon ek nie enige ander informasie opspoor oor die persoon nie. Dink nie sy is noemenswaardig genoeg vir 'n artikel op die Afrikaanse Wikipedia nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:17, 21 Julie 2026 (UTC) * {{hou}} – dis mos nie 'n "crime" om oor iets goeds te skryf nie. Ook, wat "bemark" sy, CD's of braaibroodjies? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:28, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{neutraal}} – sover net bekend vir een liedjie. Op baie ander wikis is 'n "one-hit-wonder" noemenswaardig genoeg om te hou. Ek gee nie om of ons dit hou of skrap nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:29, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{kommentaar}} - Ek kry geen betroubare bronne oor haar wanneer ek 'n soektog vir "Ziané Saayman" doen nie. Dalk is daar 'n beter soekterm? Of iets agter 'n betaalmuur in ''[[Netwerk24]]''? Dalk kan die artikel ook na ons nuwe konsepnaamruimte geskuif word terwyl hierdie dinge uitgeklaar word, maar ek dink ten minste nie dit voldoen aan paragraaf 5 van [[Wikipedia:Spoedige_verwyderings#Artikels]] nie: 'n Artikel oor 'n regte persoon, organisasie (musiekgroep, besigheid, ens.) of webblad wat nie aandui waarom die onderwerp belangrik is nie'. : omdat die artikel self sê: "[...] wat deur virale TikTok-inhoud bekend geword het. Sy het wyd bekend geword in Suid-Afrika as die "Braaibroodtjie-meisie" [...]". Dit is net moeilik om te [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|verifieer]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:49, 20 September 2026 (UTC) === [[Husayn ibn Ali]] === * {{verwyder}} - Bestaan nie in Engels nie en slegs een bron ''Ensiklopedia van Iran''. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:54, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Skakel ingesit en inderdaad is die dood van Husayn een van die belangrikste gebeure in die Islamitiese geskiedenis. Vinnig deurgelees en kom voor of dit ooreenstem met die Engelse artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:12, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Bestaan op 90 wikis insluitend enwiki. Inhoud lyk goed vir my. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:26, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{hou}} - interessante, noemenswaardige, ensiklopediese onderwerp. Kort dalk {{ss|skoonmaak}}. Hoe spreek 'n mens bv. ''Husayn'' in Afrikaans uit? Moet dit nie as ''Hoesein'' getranslitereer word nie? Dalk weet [[Gebruiker:BurgertB]]. ''Husayn'' lyk soos 'n Engelse transliterasie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 20 September 2026 (UTC) " {{kommentaar}} - Hoesein, ja. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:12, 22 September 2026 (UTC) === [[Candy crush]] === * {{verwyder}} - ek sien nie meer kans om teen KI-produkte te veg nie, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:24, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Het dit herskryf sodat dit sin maak. Is 'n baie bekende speletjie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:29, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Een van die mees gespeelde videospeletjies ter wêreld - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:27, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{hou}} - lyk nou reg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:54, 20 September 2026 (UTC) === [[Ratelslang]] === * {{verwyder}} - dit is nie duidelik of die artikel oor 'n genus, spesie of familie gaan nie. Geen taksonomise naam word genoem nie. Die bronne is skyn, vertel niks oor die artikel nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:26, 9 September 2026 (UTC) * {{hou}} - dit het potensiaal om ensiklopedies te word. Kort dalk {{ss|skoonmaak}}. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:41, 20 September 2026 (UTC) === [[Wasgoeddraad]] === * {{verwyder}} - daar is geen bronne nie. Op navraag aan die outeur het my gevra waar hy bronne kan kry, dit is dus 'n opstel. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 9 September 2026 (UTC) * {{hou}} - lyk of dit potensiaal het om ensiklopedies te word. Kort dalk {{ss|skoonmaak}}. Sien [[Wikipedia:Verwyderingsbeleid]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:38, 20 September 2026 (UTC) === [[Rook en die ontstaan daarvan]] === {{skrapdatum|30 September 2026}} * <s>{{verwyder}} - Lyk soos 'n duplikaat van [[Rookgewoonte]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 15 September 2026 (UTC)</s> * {{hou}} - Volgens [[Wikipedia:Verwyderingsbeleid]] moet dit eerder versmelt word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:28, 15 September 2026 (UTC) : {{ping|Aliwal2012}} ek sien jy het dit reeds geskrap. Kon dit nie met [[rookgewoonte]] versmelt geword het nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:39, 20 September 2026 (UTC) === [[Anaria Karagkiozi]] === {{verwyder}} - artikel bestaan nie eers in haar moedertaal Wikipedia, Grieks, nie. Ook nie Engels nie. Sy is 17. Uitstekende stukkie KI-werk. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:53, 18 September 2026 (UTC) * {{uitgevoer}} - artikel kwalifiseer vir [[Wikipedia:Spoedige verwyderings]] omdat dit aan paragraaf 5 van [[Wikipedia:Spoedige_verwyderings#Artikels]] voldoen: 'n Artikel oor 'n regte persoon, organisasie (musiekgroep, besigheid, ens.) of webblad wat nie aandui waarom die onderwerp belangrik is nie'. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:35, 20 September 2026 (UTC) === [[Satveer Saini]] === {{verwyder}} - ek betwyfel die Ensiklopediese waarde. Bestaan nie in Engels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:57, 6 Oktober 2026 (UTC) 5zm5kdvp07g3ol51xlsal65vnttpahv 0 7008 2975910 39091 2026-10-05T23:38:56Z Pynappel 70858 Vertaal uit Engels 2975910 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Sosialistiese werkersraad}} [[Lêer:1917petrogradsoviet assembly.jpg|duimnael|287x287px|'n Sowjetvergadering in [[Sint Petersburg|Petrograd]], 1917]] 'n '''Sowjet''' ({{Lang|ru|совет}}, ''sovet'', letterlik "raad") is 'n verteenwoordigende werkersraad wat 'n [[sosialisme|sosialistiese]] ideologie navolg, veral in die konteks van die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]]. In die uitgebreide betekenis van "rade van werkers, boere en soldate", en later "rade van afgevaardigdes", het die sowjets as grondslag van die regeringsvorm van die [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|Russiese SFSR]] en die [[Sowjetunie]] gedien, en het hulle ook die Machnowsjtsjina beïnvloed. Die eerste sowjets is tydens die rewolusie van 1905 teen die einde van die [[Russiese Ryk]] se bestaan gestig. In 1917, ná die [[Februarie-rewolusie]], het 'n toestand van dubbele mag tussen die Russiese Voorlopige Regering en die sowjets ontstaan. Dit het later daardie jaar met die [[Oktoberrewolusie]] geëindig, waartydens die Tweede Kongres van Sowjets homself as die hoogste regerende liggaam van die land verklaar het. Die regeringsliggame op die onderskeie vlakke het formeel "Sowjets van Volksafgevaardigdes" geheet, in die omgangstaal "sowjets van afgevaardigdes" of "sowdeps". Om dié rede kan Sowjet-Rusland of die Sowjetunie met die neerhalende term "Sowdepia" ({{Lang|ru|совдéпия}}) aangedui word.<ref>{{cite book |title=The Russian Civil War |last=Mawdsley |first=Evan |year=2007 |publisher=Pegasus Books |isbn=9781933648156 |pages=178-193}}</ref> Omdat die sowjets hul naam aan die latere Sowjetunie gegee het, word hulle dikwels met die stigting van daardie staat verbind. Die term kan egter ook na enige werkersraad verwys wat sosialisties is, soos die Ierse sowjets. Sowjets elders hoef nie noodwendig by die ideologie van die Sowjetunie te hou nie. ==Etimologie== Die woord "sowjet" is van 'n [[Russies]]e woord afgelei wat raad, vergadering, advies, harmonie of eensgesindheid beteken,<ref group="vert">{{langx|uk|рада}} (''rada''); {{langx|pl|rada}}; {{langx|be|савет}}; {{langx|uz|совет}}; {{langx|kk|совет/кеңес}}; {{langx|ka|საბჭო}}; {{langx|az|совет}}; {{langx|lt|taryba}}; {{langx|ro|soviet}} (Moldawiese Cyrilliese alfabet: совет); {{langx|lv|padome}}; Kirgisies: {{Lang|ky|совет}}; {{langx|tg|шӯравӣ}}; {{langx|hy|խորհուրդ / սովետ}}; {{langx|tk|совет}}; {{langx|et|nõukogu}}</ref> en al dié woorde kom uiteindelik van die Proto-Slawiese werkwoordstam ''*vět-iti'' ("om in te lig"), wat met die [[Slawiese tale|Slawiese]] "věst" ("nuus"), die Engelse "wise", die stam in "ad-vis-or" (wat deur Frans in Engels beland het) en die Nederlandse "weten" ("om te weet"; vergelyk "wetenschap", wat wetenskap beteken) verwant is. Die woord "sowjetnik" beteken "raadgewer", uit die Russiese woord "sowjet" plus die Russiese agtervoegsel ''-nik'', wat 'n beroep aandui.<ref name="americana">{{cite encyclopaedia |last=Klein |first=Henri F. |title=Soviet |encyclopedia=Encyclopedia Americana |year=1920 |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_(1920)/Soviet}}</ref> 'n Aantal organisasies in Rusland het "raad" ({{Lang|ru|сове́т}}) geheet. In Keiserlike Rusland is die Staatsraad, wat van 1810 tot 1917 gefunksioneer het, byvoorbeeld 'n Ministersraad genoem.<ref name="americana"/> Die Poolse en Oekraïense woord is onderskeidelik ''{{Lang|pl|rada}}'' en {{Lang|uk|рада}} ("raad", "advies"), uit die Middelhoogduitse ''rāt''. ==Russiese Ryk== [[Lêer:Иваново-Вознесенский Совет.jpg|duimnael|300px|Afgevaardigdes van die eerste sowjet, 1905.]] ===Werkersrade=== [[Lêer:Lev Trotsky 1906-3.3 V1.jpg|duimnael|links|250x250px|Die Sowjet van Werkersafgevaardigdes van Sint Petersburg in 1905, met [[Leon Trotsky]] in die middel. Die sowjets was 'n vroeë voorbeeld van 'n werkersraad.]] Volgens die amptelike geskiedskrywing van die Sowjetunie het die eerste werkersraad (sowjet), die ''Iwanowski-sowjet'', in Mei 1905 in [[Iwanowo]] (noordoos van [[Moskou]]) tydens die Russiese rewolusie van 1905 gevorm. In sy [[memoires]] beweer die Russiese anargis Volin egter dat hy die begin van die Sint Petersburgse sowjet in Januarie 1905 aanskou het. Die Russiese werkers was teen die begin van die 20ste eeu reeds grootliks georganiseer, wat tot 'n staatsgesteunde [[vakbond]]leierskap gelei het. In 1905, toe die [[Russies-Japannese Oorlog]] (1904-1905) die druk op die Russiese industriële produksie verhoog het, het die werkers begin staak en in opstand gekom. Die sowjets het 'n outonome werkersbeweging verteenwoordig, een wat van die regering se toesig oor werkersvakbonde losgebreek het en 'n groot rol in die Russiese rewolusie van 1905 gespeel het. Sowjets het regdeur die industriële sentrums van [[Rusland]] opgeskiet en gewoonlik vergaderings op fabrieksvlak gereël. Hierdie sowjets het ná die rewolusie van 1905 verdwyn, maar het gedurende die rewolusies van 1917 onder sosialistiese leiding weer te voorskyn gekom. Sowjets het as inklusiewe liggame ontstaan om die werkers te lei, stakings te organiseer en die regering van die Russiese Ryk polities en militêr hoofsaaklik deur direkte optrede te beveg, met die sosialistiese rewolusionêre en die [[anargisme|anargiste]] as die vernaamste rolspelers, aangesien [[Wladimir Lenin|Lenin]] se party 'n minderheid was.<ref>{{cite journal |doi=10.1017/S0020859000002285 |title=The Russian Revolution and the Labour Movements of Australia and New Zealand, 1917-1922 |year=1963 |last1=O'Farrell |first1=P. J. |journal=International Review of Social History |volume=8 |issue=2 |pages=177-197 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.proquest.com/openview/4d22590a23c2f0196f7b8853e30dd1d9/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1819040 |title=Rosenberg, "Liberals in the Russian Revolution, the Constitutional Democratic Party, 1917-1921" (Book Review) |website=ProQuest}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=okxdDwAAQBAJ |title=The End of Imperial Russia, 1855-1917 |isbn=9781349254835 |last1=Waldron |first1=Peter |date=7 April 1997 |publisher=Macmillan Education UK}}</ref> In dié tyd het hulle klein werkerskoöperasies gestig, hoewel die bedrywighede gering was weens die Russiese onderdrukking van linkse organisasies.<ref>{{cite journal |url=http://www.inquiriesjournal.com/articles/600/comparing-the-tsarist-russian-and-soviet-empires |title=Comparing the Tsarist Russian and Soviet Empires |journal=Inquiries Journal |year=2011 |volume=3 |issue=12 |last1=Noga |first1=Magdalena}}</ref> ==Russiese Rewolusie== {{Multibeeld | align = right | total_width = 300 | image1 = Lenin in 1920 (cropped).jpg | caption1 = [[Wladimir Lenin]], stigter van die [[Sowjetunie]] en leier van die Bolsjewiste-party. | image2 = Bundesarchiv Bild 183-R15068, Leo Dawidowitsch Trotzki.jpg | caption2 = [[Leon Trotsky]], stigter van die [[Rooi Leër]] en 'n sleutelfiguur in die [[Oktoberrewolusie]]. }} Die volksorganisasies wat tydens die [[Februarie-rewolusie]] tot stand gekom het, het "Rade van Werkers- en Soldateafgevaardigdes" geheet. Hierdie liggame moes die sake onder die Russiese Voorlopige Regering aan mekaar hou totdat die verkiesing van 'n grondwetgewende vergadering kon plaasvind; in 'n sin was hulle waaksaamheidskomitees wat teen teenrewolusie moes waak. Die Petrograd-sowjet met sy 4&nbsp;000 lede was die belangrikste hiervan, weens sy ligging in die hoofstad en sy invloed oor die [[garnisoen]].<ref name="americana" /> Aan die begin van die rewolusie was hierdie sowjets onder beheer van die Sosialistiese Rewolusionêre Party, en selfs die [[Mensjewis|Mensjewiste]] het 'n groter aandeel van die verkose verteenwoordigers gehad as die [[Bolsjewis|Bolsjewiste]]. Namate die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgesleep het, die Russe die een neerlaag ná die ander gely het en die voorlopige regering nie daarin kon slaag om industriële vrede te bewerkstellig nie, het die steun vir die Bolsjewiste begin groei. Mettertyd het die Bolsjewiste met 'n leierskap oorheers wat "alle mag aan die sowjets" geëis het.<ref name="americana"/> Die Bolsjewiste het die werkers 'n regering belowe wat deur werkersrade bestuur sou word, om die [[bourgeoisie]] se vernaamste regeringsliggaam, die voorlopige regering, omver te werp. In Oktober 1917 is die voorlopige regering omvergewerp en alle mag aan die sowjets oorgedra. John Reed, 'n Amerikaanse ooggetuie van die Oktoberrewolusie, het geskryf: "Tot Februarie 1918 kon enigiemand vir afgevaardigdes na die sowjets stem. Selfs as die bourgeoisie hulle georganiseer en verteenwoordiging in die sowjets geëis het, sou dit aan hulle toegestaan gewees het. Tydens die bewind van die Voorlopige Regering was daar byvoorbeeld bourgeois-verteenwoordiging in die Petrograd-sowjet – 'n afgevaardigde van die Unie van Professionele Manne, wat dokters, prokureurs, onderwysers en so meer ingesluit het."<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/reed/1918/soviets.htm |title=Soviets in Action |first=John |last=Reed |website=www.marxists.org}}</ref> {{Blockquote|In Petrograd het ons in November 1917 ook 'n Kommune (Stadsraad) op grond van die mees demokratiese stemming verkies, sonder beperkings vir die bourgeoisie. Dié verkiesing, wat deur die bourgeois-partye geboikot is, het ons 'n verpletterende meerderheid gegee. Die demokraties verkose Raad het hom vrywillig aan die Petrograd-sowjet onderwerp ... die Sowjetregering het die bourgeois-partye op geen manier in die weg gestaan nie; en as die Kadette, die Sosialiste-Rewolusionêre en die Mensjewiste, wat hul eie pers gehad het wat openlik om die omverwerping van die Sowjetregering geroep het, die verkiesing geboikot het, was dit net omdat hulle toe nog gehoop het om ons gou met die hulp van gewapende mag klaar te maak ... As die Petrogradse bourgeoisie nie die munisipale verkiesing geboikot het nie, sou sy verteenwoordigers in die Petrogradse Raad opgeneem gewees het. Hulle sou daar gebly het tot die eerste opstand van die Sosialiste-Rewolusionêre en die Kadette, waarna hulle ... waarskynlik gearresteer sou gewees het as hulle nie die Raad betyds verlaat het nie, soos die bourgeois-lede van die [[Paryse Kommune]] op 'n sekere oomblik gedoen het.|[[Leon Trotsky]], ''Terrorism and Communism'' (1920)<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/trotsky/1920/terrcomm/ch05.htm |title=Leon Trotsky: Terrorism and Communism (Chapter 5) |first=Leon |last=Trotsky |website=www.marxists.org}}</ref>}} {{Blockquote|Die ontneming van die bourgeoisie se stemreg is nie 'n noodsaaklike en onontbeerlike kenmerk van die diktatuur van die proletariaat nie. En in Rusland het die Bolsjewiste, wat lank voor Oktober die leuse van die proletariese diktatuur opgestel het, niks vooraf oor die ontneming van die eksploiteerders se stemreg gesê nie. Hierdie aspek van die diktatuur het nie "volgens die plan" van enige besondere party te voorskyn gekom nie; dit het vanself in die loop van die stryd ontstaan ... selfs toe die Mensjewiste (wat met die bourgeoisie gekompromitteer het) nog die sowjets regeer het, het die bourgeoisie hulself uit eie beweging van die sowjets afgesny, hulle geboikot, hulle teengestaan en teen hulle gekonkel. Die sowjets het sonder enige grondwet ontstaan en het meer as 'n jaar sonder een bestaan, van die lente van 1917 tot die somer van 1918. Die woede van die bourgeoisie teen hierdie onafhanklike en almagtige (omdat dit allesomvattend was) organisasie van die onderdruktes; die stryd, die gewetenlose, selfsoekende en lae stryd wat die bourgeoisie teen die sowjets gevoer het; en laastens die openlike deelname van die bourgeoisie (van die Kadette tot die Regse Sosialiste-Rewolusionêre, van Pavel Miljoekof tot Aleksander Kerenski) aan die Kornilof-opstand – dit alles het die weg vir die formele uitsluiting van die bourgeoisie uit die sowjets gebaan.|[[Wladimir Lenin]], ''The Proletarian Revolution and the Renegade Kautsky'' (1918)<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1918/prrk/soviet_constitution.htm |title=PRRK: The Constituent Assembly and the Soviet Republic |first=Vladimir |last=Lenin |website=www.marxists.org}}</ref>}} Die Bolsjewiste en hul bondgenote het met 'n program na vore gekom wat "sowjetregering" geheet het. Die sowjetstelsel is as "'n hoër tipe staat" en "'n hoër vorm van demokrasie" beskryf wat "die massas van die uitgebuite werkers tot die taak sou opwek om nuwe geskiedenis te maak". Dit het verder "aan die onderdrukte werkende massas die kans gebied om aktief aan die vrye opbou van 'n nuwe samelewing deel te neem". Volgens Lenin is sowjetbewind "niks anders nie as die georganiseerde vorm van die diktatuur van die [[proletariaat]]". 'n Stel reëls vir verkiesings na die sowjets is in Maart 1918 opgestel, maar die volgende klasse is van stemreg uitgesluit: "Dié wat ander vir wins in diens neem; dié wat leef van inkomste wat nie uit hul eie werk kom nie: rente op kapitaal, industriële ondernemings of grondeiendom; private sakemanne, agente, tussengangers; monnike en priesters van alle gelowe; oud-amptenare van die ou polisiediens en lede van die [[Huis van Romanof|Romanof-dinastie]]; kranksinniges en misdadigers."<ref name="americana"/> Met die dorps- en fabriekssowjets as grondslag het 'n groot piramide van sowjets vir distrikte, kantons, landdistrikte en streke ontstaan, elk met sy eie uitvoerende sowjet. Bo en behalwe dié het die "Al-Russiese Sowjetkongres" gestaan, wat 'n "Al-Russiese Sentrale Uitvoerende Komitee" van hoogstens 200 lede aangestel het, wat op sy beurt die "Sowjet van Volkskommissarisse" (die Ministerie) gekies het. Met 'n minimum van drie en 'n maksimum van 50 lede vir kleiner gemeenskappe as vertrekpunt, is die maksimum vir stadsowjets op 1&nbsp;000 lede vasgestel. Die sowjetstelsel is as 'n alternatief vir parlementêre stelsels beskou om [[republiek|republikeinse]] regerings te bestuur.<ref name="americana"/> ==Binne die Sowjetunie== Soos in die Verdrag oor die Stigting van die USSR en die Verklaring oor die Stigting van die USSR uiteengesit, en daarna in die Sowjetgrondwette van 1924 en 1936, was die sowjets die grondslag van die regering in die Sowjetunie.<ref>{{cite web |title=Constitution of the Union of Socialist Soviet Republics January 1924 (abridged) |url=http://pwerth.faculty.unlv.edu/Const-USSR-1924%28abridge%29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625110836/http://pwerth.faculty.unlv.edu/Const-USSR-1924(abridge).pdf |archive-date=25 Junie 2020 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/stream/1918SovietConstitution/1918+Soviet+Constitution_djvu.txt |title=Full text of "1918 Soviet Constitution" |website=archive.org |year=1918}}</ref> Fabrieks- en dorpsowjets sou afgevaardigdes na stadsowjets stuur, en die stadsowjet sou op sy beurt afgevaardigdes na die streeksowjet stuur; stads- en streeksowjets het afgevaardigdes na die gewestelike sowjet verkies, gewestelike sowjets het afgevaardigdes na die sowjet van die betrokke republiek gestuur, en die sowjets van die [[Republieke van die Sowjetunie|unierepublieke]] het afgevaardigdes na die Sowjetkongres van die Sowjetunie gestuur.<ref>{{cite journal |title=State and Society Under Stalin: Constitutions and Elections in the 1930s |author=Getty, J. Arch |year=1991 |journal=Slavic Review |volume=50 |issue=1 |pages=18-35 |doi=10.2307/2500596 |jstor=2500596}}</ref> Vanaf 1936 het die verkiesing van afgevaardigdes op elke vlak van die piramide met die totstandkoming van die Opperste Sowjets direk geword.<ref name=":1">{{cite web |url=http://www.departments.bucknell.edu/russian/const/1936toc.html |title=1936 Constitution of the USSR, TOC |website=www.departments.bucknell.edu}}</ref> {{Blockquote|Afgevaardigdes is by wyse van handopsteek in oop fabrieks- en dorpsvergaderings verkies, of in vergaderings van die gewone manskappe van die leër. Elke kandidaat was persoonlik aan die kiesers bekend, en oor sy geskiktheid kon daar onmiddellik in sy teenwoordigheid gestry word. Afgevaardigdes wat verkies was, kon "teruggeroep" word sodra hulle nie meer die sienings van hul kiesafdeling verteenwoordig het nie. Omdat hierdie kiesafdeling 'n werklike entiteit was wat altyd bestaan het en van dag tot dag oor politiek gepraat het, het dit 'n lewende en veranderende openbare mening gehad. Die wil van sy "kiesafdeling" kon dus maklik, onmiskenbaar en doeltreffend by die afgevaardigde tuisgebring word, en dit was vir hom net so maklik om aan sy kiesers terug te rapporteer.|Holme, "The Soviets and Ourselves: Two Commonwealths"}} Plaaslike kiesers binne die fabrieks- en dorpsowjet het 'n lys van wat hulle van die regering verlang, saamgestel, en die rol van die verkose afgevaardigdes was om die opgedraagde take uit te voer. Onbevredigende afgevaardigdes kon by meerderheidsbesluit van die kieserskorps teruggeroep word: in die 1930's is vyftien afgevaardigdes binne vier jaar in Moskou alleen op dié manier teruggeroep. Daar was baie min voltydse administratiewe werkers of staatsamptenare; in die plek daarvan het talle burgers aan die daaglikse bedryf van die regering deelgeneem. In die 1940's is beraam dat daar op enige gegewe tydstip meer as 'n miljoen mense aan die bedryf van die sowjets deelgeneem het.<ref>{{cite web |url=http://londonprogressivejournal.com/article/view/2185/the-ussr-the-democracy-you-didnt-know-about |title=The USSR – the Democracy You Didn't Know About |website=London Progressive Journal}}</ref><ref>{{cite book |title=Citizen Participation in Local Soviet Government |author=Hahn, Jeffrey W. |year=1988 |publisher=Princeton University Press |doi=10.2307/j.ctv3hh4n4 |jstor=j.ctv3hh4n4 |isbn=9781400886920}}</ref><ref>{{cite web |url=https://drive.google.com/file/d/1wRzUh9CXT7IP1NoPwE3mBIEKPvRoztqz/view?usp=embed_facebook |title=Thurston, Robert Reassessing the History of Soviet Workers - Opportunities to Criticize and Participate in Decision-Making |website=Google Docs}}</ref> Elke sowjet het verskeie komitees gehad wat parallel met die regeringsdepartemente van die Sowjetunie as geheel gestaan het. Staatsamptenare het hul betrokke komitees gehelp, geadviseer en bedryf: onderwysers het byvoorbeeld in die onderwysafdelings gedien en dokters in die gesondheidsorgafdelings. {{Blockquote|Een belangrike faktor wat die staande komitees 'n waarskynliker arena vir die deelname van afgevaardigdes aan die werk van die sowjet maak, is hul kleiner omvang [...] in 1985 was byna 2&nbsp;miljoen afgevaardigdes lid van die een of ander staande komitee, sowat 80% van alle afgevaardigdes. Afgevaardigdes word daarby in hul werk gehelp deur onbetaalde vrywilligers (''aktiv'') met 'n besondere belang in of kundigheid oor die aangeleenthede voor die komitee.|Hahn, "Soviet Grassroots: Citizen Participation in Local Soviet Government"}} Die unierepublieke, provinsies en stadsowjets het die jurisdiksie gehad om hul eie industrie te bedryf, [[sensus]]opnames te doen, meer dokters, onderwysers en verpleegkundiges in diens te neem en skole, biblioteke en hospitale te bou, mits dit nie regstreeks met die nasionale beleid gebots het nie. Meer as die helfte van 'n unierepubliek se inkomste is aan plaaslike toekennings bestee, en plaaslike sowjets is grootliks toegelaat om self te bepaal hoe hul begroting bestee word.<ref>{{cite web |url=https://drive.google.com/file/d/174Y2CYVVaMumINW1ApKRO5DiC7JOyCI8/view?usp=embed_facebook |title=The_Soviets_and_Ourselves__Two_Commonwealths_1.pdf |website=Google Docs}}</ref><ref>{{cite journal |title=The Soviet Concept of Democracy |author=Timasheff, N. S. |year=1950 |journal=The Review of Politics |volume=12 |issue=4 |pages=506-518 |doi=10.1017/S0034670500047173 |jstor=1404887}}</ref> Op grond van die Bolsjewistiese opvatting van die staat het die woord ''sowjet'' sy betekenis na enige oorkoepelende liggaam uitgebrei wat die gesag van 'n groep sowjets bekom het. In dié sin het individuele sowjets deel van 'n federale struktuur geword: kommunistiese regeringsliggame op plaaslike vlak en op republiekvlak<ref group="nota">Vroeër, in die Russiese SFSR, was daar drie vlakke van sowjethiërargie: plaaslik, republiek en federale republiek.</ref> het "sowjets" geheet, en bo-aan die hiërargie het die Kongres van Sowjets die nominale kern van die unieregering van die Sowjetunie geword, wat amptelik in Desember 1922 gestig is. Agtereenvolgende Sowjetgrondwette het die leidende rol van die [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie|Kommunistiese Party]] in die politiek erken; die grondwet van 1936 het die party die "leidende kern van alle organisasies van werkers, openbare sowel as staatsorganisasies" genoem.<ref>{{cite web |title=Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена постановлением Чрезвычайного VIII Съезда Советов Союза Советских Социалистических Республик от 5 декабря 1936 г.). Глава Х: Основные права и обязанности граждан |trans-title=Grondwet (Basiese Wet) van die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke (bekragtig deur die besluit van die Buitengewone 8ste Sitting van die Sowjets van die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke van 5 Desember 1936). Hoofstuk 10: Basiese regte en pligte van burgers |url=http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/red_1936/3958676/chapter/10/ |access-date=19 Desember 2015 |website=Sait Konstitutsii Rossiiskoi Federatsii |publisher=НПП "Гарант-Сервис" |language=ru}}</ref> Die sowjets is as die instrumente ingerig waardeur die Party die land regeer het. Die organe van die Kommunistiese Party, waarvan die Sentrale Komitee die hoogste was, het dus die besluite oor staatsbeleid geneem, terwyl die sowjets as 'n stelsel vir openbare goedkeuring van die uitvoering van die Party se program gedien het. Later is plaaslike regeringsliggame in die Sowjetunie sowjet (''sovjet'': raad) genoem, met 'n byvoeglike naamwoord wat die administratiewe vlak aandui en gewoonlik afgekort is: ''gorsowjet'' (''gorodskoj sovjet'': stadsraad), ''rajsowjet'' (''rajonny sovjet'': rajonraad), ''selsowjet'' (''sel'ski sovjet'': landelike raad) en ''possowjet'' (''poselkovy sovjet'': nedersettingsraad). In die praktyk het afgevaardigdes in 'n sowjet dikwels in staande komitees gewerk en hul funksies met die hulp van onbetaalde vrywilligers (die ''aktiv'', {{Lang|ru|актив}}) uitgevoer.<ref>{{cite book |last1=Hahn |first1=Jeffrey W. |url=https://books.google.com/books?id=YTLuBPO-E9YC |title=Soviet Grassroots: Citizen Participation in Local Soviet Government |date=1988 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781850431039 |page=230}}</ref> Politieke pluralisme het egter baie vroeg verdwyn. Onder Bolsjewistiese bewind is mededingende politieke partye onderdruk of uitgesluit, en politieke mag is in die Kommunistiese Party saamgetrek. 'n Cambridge-geskiedenis van Lenin se regering wys daarop dat Lenin self die diktatuur van die proletariaat uiteindelik as "in wese" die diktatuur van die Kommunistiese Party beskryf het.<ref>{{cite book |chapter=Government, soviets and party |date=1979 |title=Lenin's Government: Sovnarkom 1917-1922 |pages=160-189 |editor-last=Rigby |editor-first=T. H. |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/lenins-government/government-soviets-and-party/F2814164D50C33D03DC27A8D851206E0 |chapter-url-access=subscription |access-date=13 Augustus 2026 |series=Cambridge Russian, Soviet and Post-Soviet Studies |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9780511895579.013 |isbn=978-0-521-06756-0}}</ref> Die bestaan van verkiesings en van terugroeping het die sowjets verder nie uit sigself demokraties in die gewone mededingende sin gemaak nie. Teen die Stalin-tydperk het verkiesings die kiesers normaalweg geen werklike keuse tussen mededingende politieke programme gebied nie. Dit is veral opvallend ná die kwansuis demokratiese grondwet van 1936. Die historikus J. Arch Getty wys daarop dat die eerste verkiesings vir die Opperste Sowjet in 1937 slegs onbetwiste kandidate toegelaat het, terwyl die grondwetlike burgerlike vryhede en demokratiese waarborge grootliks dooie letters gebly het.<ref>{{cite journal |last=Getty |first=J. Arch |date=1991 |title=State and Society under Stalin: Constitutions and Elections in the 1930s |url=https://www.cambridge.org/core/journals/slavic-review/article/abs/state-and-society-under-stalin-constitutions-and-elections-in-the-1930s/76DA0ACD92C09ADF7C13CC50CB261671 |journal=Slavic Review |volume=50 |issue=1 |pages=18-35 |doi=10.2307/2500596 |issn=0037-6779 |url-access=subscription}}</ref> Die leierskap het aanvanklik verkiesings met meer as een kandidaat onder die grondwet van 1936 oorweeg, deels as 'n manier om onpopulêre plaaslike amptenare te dissiplineer. Daardie planne is in 1937 laat vaar. Die bedoeling was nooit om verkiesingsmededinging toe te laat wat die bewind van die Kommunistiese Party sou bedreig nie.<ref>{{cite book |last=Lomb |first=Samantha |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781315194004 |title=Stalin's Constitution: Soviet Participatory Politics and the Discussion of the 1936 Draft Constitution |date=9 November 2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-19400-4 |edition=1 |location=London |doi=10.4324/9781315194004}}</ref> Kritiek op 'n fabrieksbestuurder of op 'n ondoeltreffende plaaslike amptenaar was byvoorbeeld nie dieselfde as om die bewind van die Kommunistiese Party uit te daag nie. Die stelsel het kritiek binne voorgeskrewe ideologiese grense soms juis doelbewus aangemoedig. Georganiseerde politieke verset teen die Party se magsmonopolie was egter 'n ander saak. Onder Stalin kon dit buitengewoon gevaarlik wees en tot uitsetting, ontslag, inhegtenisneming, gevangenskap, verbanning of teregstelling lei. Selfs veel later kon dissidente professionele strawwe, bewaking, gevangenskap of ander vorme van onderdrukking in die gesig staar. Een moderne vakkundige opsomming stel die ontwikkeling besonder gedronge: die sowjets "het gou 'n rubberstempel van die Kommunistiese Party geword", met die diktatuur van die proletariaat wat 'n diktatuur van die party en, onder [[Josef Stalin|Stalin]], van die leier geword het.<ref>{{cite journal |last=Rahnema |first=Saeed |date=2023 |title=The (In)conceivability of Real "Workers' Control" Under Capitalism |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-labor-and-working-class-history/article/inconceivability-of-real-workers-control-under-capitalism/4FE0AB81C4EA9208333A4D81AE593887 |journal=International Labor and Working-Class History |volume=103 |pages=328-344 |doi=10.1017/S0147547922000308 |issn=0147-5479 |doi-access=free}}</ref> Verset is streng ingeperk. Die grondwet van die Sowjetunie van 1936 het [[vryheid van spraak]], van die pers, van vergadering en van betoging in artikel 125 formeel gewaarborg, maar het uitdruklik gestel dat daardie vryhede "in ooreenstemming met die belange van die werkende mense" en ter versterking van die sosialistiese stelsel uitgeoefen word. Artikel 126 het die Kommunistiese Party terselfdertyd as die "leidende kern" van die organisasies van die werkende mense, staatsorganisasies ingesluit, omskryf.<ref name=":1" /> ==Postkommunistiese Rusland== Hoewel die term in Engels die gevoelswaarde van die ontbinde Sowjetunie dra, word dieselfde woord in Russies vir die Federasieraad van die postkommunistiese Russiese Federale Vergadering gebruik. Die onvertaalde naam daarvan is {{Lang|ru|Сове́т Федера́ции}} (''Sovjet Federatsii''). ==Buite Rusland== ===Pole=== [[Lêer:Poznan 1918 meeting.jpg|duimnael|regs|Poolse soldate en werkers verkies 'n raad in [[Poznań]], November 1918]] Werkersrade, bekend as ''rady delegatów robotniczych'' (rade van werkersafgevaardigdes) of eenvoudig ''rady robotnicze'' (werkersrade), is op verskeie tydstippe deur die 20ste eeu in [[Pole]] gevorm. Die eerste bekende gevalle het tydens die rewolusie in die Koninkryk Pole (1905-1907), deel van die Russiese rewolusie van 1905, voorgekom, toe werkers in Kongrespole beheer oor fabrieke en soms selfs oor hele dorpe geneem het totdat die tsaristiese owerhede die opstand met polisie- en militêre mag onderdruk het; saam met Sentraal-Rusland en [[Letland]] was Kongrespole een van die aktiefste sentrums van die rewolusie van 1905.<ref>{{cite book |last=Tych |first=Feliks |date=2018 |editor-last=Wielgosz |editor-first=Przemysław |title=O rewolucji: 1905, 1917 |publisher=Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa” |pages=7-29 |chapter=Przedmowa |isbn=9788365304599}}</ref><ref>{{cite book |last=Luksemburg |first=Róża |date=2018 |editor-last=Wielgosz |editor-first=Przemysław |title=O rewolucji: 1905, 1917 |publisher=Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa” |isbn=9788365304599}}</ref> In 1918, toe Pole ná 123 jaar van koloniale bewind sy onafhanklikheid herwin het, het sowjets oral in die land begin opduik. Meer as 100 werkersrade het in die jare 1918-1919 daar gewerk en sowat 500&nbsp;000 werkers en boere bymekaargebring.<ref name="onet">{{cite web |url=http://portalwiedzy.onet.pl/69429,,,,rady_delegatow_robotniczych_w_polsce,haslo.html |title=Rady Delegatów Robotniczych w Polsce |publisher=Portal Wiedzy w Onet |access-date=30 Julie 2015}}</ref> Die talrykste en radikaalste rade was in Kraśnik, [[Lublin]], Płock, [[Warskou]], [[Zamość]] en Zagłębie Dąbrowskie.<ref name="onet" /> Hoewel sommige van die ''rady'' dit reggekry het om selfverdedigingseenhede te vorm, is die rade teen Julie 1919 ontbind, hoofsaaklik weens onderdrukking deur die Poolse regering en die onttrekking van steun deur die reformistiese Poolse Sosialistiese Party.<ref>{{cite book |last=Kuhn |first=Rick |title=Henryk Grossman and the Recovery of Marxism |year=2007 |page=97}}</ref> Die ''rady robotnicze'' het ook in die nadraai van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1944-1947 verskyn,<ref>{{cite book |last=Kenney |first=Padraic |title=Rebuilding Poland: Workers and Communists, 1945-1950 |year=1997}}</ref> in die Volksrepubliek Pole tydens die Poznań-betogings van 1956 en die Poolse Oktober, in 1970, sowel as in die stakingskomitees en rade van 1980-1981.<ref>{{cite book |title=Ours to Master and to Own: Workers' Control from the Commune to the Present |last=Ness |first=Immanuel |year=2010}}</ref> ===Duitsland=== Ná die Eerste Wêreldoorlog het die [[Sosiaal-Demokratiese Party|Sosiaal-Demokrate]] in [[Beiere]] die mag oorgeneem en die Volkstaat Beiere onder leiding van Kurt Eisner, 'n gewilde Joodse skrywer, gestig. Eisner, 'n eksentrieke en bekende figuur in [[München]], het op 7 November 1918 met 'n paar honderd man 'n bloedlose [[staatsgreep]] deurgevoer, die setel van die parlement en die regering beset en 'n republiek uitgeroep. Hy is drie maande later vermoor, waarna 'n kortstondige sowjetrepubliek deur die Beierse werkers gestig is.<ref name=":0">{{cite book |title=The Rise and Fall of the Third Reich - A History of Nazi Germany |last=Shirer |first=William L. |publisher=Simon & Schuster |year=1960 |pages=30-32}}</ref> Op 1 Mei 1919 het die Duitse weermag, saam met plaaslike Beierse [[Freikorps]], die jong republiek omvergewerp en in die proses honderde mense vermoor, waaronder baie nie-kommuniste. 'n Sosiaal-demokratiese regering is daarna herstel, maar politieke mag het na die Beierse regses oorgegaan.<ref name=":0" /> Die politieke onrus in Beiere ná die oorlog was ook die politieke wegspringplek van [[Adolf Hitler|Hitler]] se loopbaan. Hitler, wat laat in November 1918 na München teruggekeer het, het die sowjetstaat verfoei; in sy outobiografiese werk ''[[Mein Kampf]]'' brei hy oor sy weersin daarin uit en beweer hy ook dat hy een keer net-net inhegtenisneming deur die staat vrygespring het. Ná die val van die sowjetbestuur in Beiere het Hitler sy "eerste min of meer politieke bedrywigheid" begin deur 'n militêre kommissie oor dié wat by die kortstondige sowjetstaat betrokke was, in te lig. Dié werk het hom moontlik sy latere aanstelling by die ''Reichswehr'' in München besorg, as 'n "opvoedingsoffisier" wie se taak dit was om "gevaarlike" idees soos kommunisme, [[pasifisme]] en [[demokrasie]] onder die geledere van die weermag te bestry; baie soldate het aan die Duitse Rewolusie deelgeneem, wat trouens deur opstandige Duitse matrose in [[Kiel]] aan die gang gesit is.<ref name=":0" /> ===China=== Ná die opstand in [[Nanchang]] is die term in die 1920's ook deur die [[Kommunistiese Party van China|Chinese kommuniste]] gebruik toe hulle in sommige dele van die land beheer oorgeneem het, dele wat in 1931 as die Chinese Sowjetrepubliek verklaar is. Dié republiek was China se eerste kommunistiese regering, in 'n struktuur wat later tot die [[Volksrepubliek China]] sou ontwikkel. Die Chinese Sowjetrepubliek is op 22 September 1937 ontbind toe die Kommunistiese Party van China in die Tweede Verenigde Front sy manifes oor eenheid met die [[Kuomintang]] uitgereik het.<ref name="Cultural">{{cite web |title=Chinese Soviet Republic |url=http://history.cultural-china.com/en/34History7366.html |work=Cultural China |publisher=cultural-china.com |access-date=21 September 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025134115/http://history.cultural-china.com/en/34History7366.html |archive-date=25 Oktober 2012}}</ref> In 1929 het [[Deng Xiaoping]] 'n kortstondige sowjet in die Bama-distrik gelei.<ref name=":02">{{cite book |last=Lary |first=Diana |title=China's grandmothers: gender, family, and aging from late Qing to twenty-first century |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-06478-1 |location=Cambridge |page=204 |oclc=1292532755}}</ref> ===Elders=== Die term is kort ná 1917 ook buite die voormalige Russiese Ryk gebruik. Die [[Limerick]]-sowjet is in 1919 aan die begin van die Ierse Vryheidsoorlog in [[Ierland]] gevorm, en het saam met 'n aantal ander sowjets in Ierland ontstaan.<ref>{{cite web |url=http://robertnielsen21.wordpress.com/2012/10/06/1919-limerick-soviet/ |title=1919 Limerick Soviet &#124; Robert Nielsen |publisher=Robertnielsen21.wordpress.com |date=6 Oktober 2012 |access-date=8 Februarie 2013}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorney |first=John |date=6 Junie 2013 |title=The General Strike and Irish independence – The Irish Story |url=https://www.theirishstory.com/2013/06/06/the-general-strike-and-irish-independence/ |access-date=5 Februarie 2025}}</ref> In 1920 het die ''Workers' Dreadnought'' "A Constitution for British Soviets" gepubliseer ter voorbereiding van die stigting van die Kommunistiese Party (Britse Afdeling van die Derde Internasionale).<ref>"[http://libcom.org/library/constitution-british-soviets-points-communist-programme-sylvia-pankhurst A Constitution for British Soviets]", ''Workers' Dreadnought'', vol. VII, nr. 13, 19 Junie 1919</ref> Die fokus was hier op "huishoudelike" sowjets, "sodat moeders en dié wat die gesinslewe van die gemeenskap organiseer, voldoende verteenwoordig kan word". ==Vertalings== {{Verwysings|group=vert}} ==Notas== {{Verwysings|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leeswerk== {{Commons-kategorie|Soviets}} * Edward Acton, ''Rethinking the Russian Revolution'' (1990), Oxford University Press, {{ISBN|0-7131-6530-8}}. * Tony Cliff, ''[http://www.marxists.org/archive/cliff/works/1976/lenin2/index.htm Lenin: All Power to the Soviets]'' (1976), Pluto Press. * Voline, ''The Unknown Revolution'', Black Rose Books. * Rex A. Wade, ''The Russian Revolution, 1917'' (2005), Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-84155-0}}. {{Normdata}} [[Kategorie:Kommunisme]] [[Kategorie:Politiek van die Sowjetunie]] [[Kategorie:Sosialisme]] ms9klai7tr368ap1nsu29esgbcl96zg 2975918 2975910 2026-10-05T23:41:03Z Pynappel 70858 /* Verdere leeswerk */ 2975918 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Sosialistiese werkersraad}} [[Lêer:1917petrogradsoviet assembly.jpg|duimnael|287x287px|'n Sowjetvergadering in [[Sint Petersburg|Petrograd]], 1917]] 'n '''Sowjet''' ({{Lang|ru|совет}}, ''sovet'', letterlik "raad") is 'n verteenwoordigende werkersraad wat 'n [[sosialisme|sosialistiese]] ideologie navolg, veral in die konteks van die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]]. In die uitgebreide betekenis van "rade van werkers, boere en soldate", en later "rade van afgevaardigdes", het die sowjets as grondslag van die regeringsvorm van die [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|Russiese SFSR]] en die [[Sowjetunie]] gedien, en het hulle ook die Machnowsjtsjina beïnvloed. Die eerste sowjets is tydens die rewolusie van 1905 teen die einde van die [[Russiese Ryk]] se bestaan gestig. In 1917, ná die [[Februarie-rewolusie]], het 'n toestand van dubbele mag tussen die Russiese Voorlopige Regering en die sowjets ontstaan. Dit het later daardie jaar met die [[Oktoberrewolusie]] geëindig, waartydens die Tweede Kongres van Sowjets homself as die hoogste regerende liggaam van die land verklaar het. Die regeringsliggame op die onderskeie vlakke het formeel "Sowjets van Volksafgevaardigdes" geheet, in die omgangstaal "sowjets van afgevaardigdes" of "sowdeps". Om dié rede kan Sowjet-Rusland of die Sowjetunie met die neerhalende term "Sowdepia" ({{Lang|ru|совдéпия}}) aangedui word.<ref>{{cite book |title=The Russian Civil War |last=Mawdsley |first=Evan |year=2007 |publisher=Pegasus Books |isbn=9781933648156 |pages=178-193}}</ref> Omdat die sowjets hul naam aan die latere Sowjetunie gegee het, word hulle dikwels met die stigting van daardie staat verbind. Die term kan egter ook na enige werkersraad verwys wat sosialisties is, soos die Ierse sowjets. Sowjets elders hoef nie noodwendig by die ideologie van die Sowjetunie te hou nie. ==Etimologie== Die woord "sowjet" is van 'n [[Russies]]e woord afgelei wat raad, vergadering, advies, harmonie of eensgesindheid beteken,<ref group="vert">{{langx|uk|рада}} (''rada''); {{langx|pl|rada}}; {{langx|be|савет}}; {{langx|uz|совет}}; {{langx|kk|совет/кеңес}}; {{langx|ka|საბჭო}}; {{langx|az|совет}}; {{langx|lt|taryba}}; {{langx|ro|soviet}} (Moldawiese Cyrilliese alfabet: совет); {{langx|lv|padome}}; Kirgisies: {{Lang|ky|совет}}; {{langx|tg|шӯравӣ}}; {{langx|hy|խորհուրդ / սովետ}}; {{langx|tk|совет}}; {{langx|et|nõukogu}}</ref> en al dié woorde kom uiteindelik van die Proto-Slawiese werkwoordstam ''*vět-iti'' ("om in te lig"), wat met die [[Slawiese tale|Slawiese]] "věst" ("nuus"), die Engelse "wise", die stam in "ad-vis-or" (wat deur Frans in Engels beland het) en die Nederlandse "weten" ("om te weet"; vergelyk "wetenschap", wat wetenskap beteken) verwant is. Die woord "sowjetnik" beteken "raadgewer", uit die Russiese woord "sowjet" plus die Russiese agtervoegsel ''-nik'', wat 'n beroep aandui.<ref name="americana">{{cite encyclopaedia |last=Klein |first=Henri F. |title=Soviet |encyclopedia=Encyclopedia Americana |year=1920 |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_(1920)/Soviet}}</ref> 'n Aantal organisasies in Rusland het "raad" ({{Lang|ru|сове́т}}) geheet. In Keiserlike Rusland is die Staatsraad, wat van 1810 tot 1917 gefunksioneer het, byvoorbeeld 'n Ministersraad genoem.<ref name="americana"/> Die Poolse en Oekraïense woord is onderskeidelik ''{{Lang|pl|rada}}'' en {{Lang|uk|рада}} ("raad", "advies"), uit die Middelhoogduitse ''rāt''. ==Russiese Ryk== [[Lêer:Иваново-Вознесенский Совет.jpg|duimnael|300px|Afgevaardigdes van die eerste sowjet, 1905.]] ===Werkersrade=== [[Lêer:Lev Trotsky 1906-3.3 V1.jpg|duimnael|links|250x250px|Die Sowjet van Werkersafgevaardigdes van Sint Petersburg in 1905, met [[Leon Trotsky]] in die middel. Die sowjets was 'n vroeë voorbeeld van 'n werkersraad.]] Volgens die amptelike geskiedskrywing van die Sowjetunie het die eerste werkersraad (sowjet), die ''Iwanowski-sowjet'', in Mei 1905 in [[Iwanowo]] (noordoos van [[Moskou]]) tydens die Russiese rewolusie van 1905 gevorm. In sy [[memoires]] beweer die Russiese anargis Volin egter dat hy die begin van die Sint Petersburgse sowjet in Januarie 1905 aanskou het. Die Russiese werkers was teen die begin van die 20ste eeu reeds grootliks georganiseer, wat tot 'n staatsgesteunde [[vakbond]]leierskap gelei het. In 1905, toe die [[Russies-Japannese Oorlog]] (1904-1905) die druk op die Russiese industriële produksie verhoog het, het die werkers begin staak en in opstand gekom. Die sowjets het 'n outonome werkersbeweging verteenwoordig, een wat van die regering se toesig oor werkersvakbonde losgebreek het en 'n groot rol in die Russiese rewolusie van 1905 gespeel het. Sowjets het regdeur die industriële sentrums van [[Rusland]] opgeskiet en gewoonlik vergaderings op fabrieksvlak gereël. Hierdie sowjets het ná die rewolusie van 1905 verdwyn, maar het gedurende die rewolusies van 1917 onder sosialistiese leiding weer te voorskyn gekom. Sowjets het as inklusiewe liggame ontstaan om die werkers te lei, stakings te organiseer en die regering van die Russiese Ryk polities en militêr hoofsaaklik deur direkte optrede te beveg, met die sosialistiese rewolusionêre en die [[anargisme|anargiste]] as die vernaamste rolspelers, aangesien [[Wladimir Lenin|Lenin]] se party 'n minderheid was.<ref>{{cite journal |doi=10.1017/S0020859000002285 |title=The Russian Revolution and the Labour Movements of Australia and New Zealand, 1917-1922 |year=1963 |last1=O'Farrell |first1=P. J. |journal=International Review of Social History |volume=8 |issue=2 |pages=177-197 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.proquest.com/openview/4d22590a23c2f0196f7b8853e30dd1d9/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1819040 |title=Rosenberg, "Liberals in the Russian Revolution, the Constitutional Democratic Party, 1917-1921" (Book Review) |website=ProQuest}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=okxdDwAAQBAJ |title=The End of Imperial Russia, 1855-1917 |isbn=9781349254835 |last1=Waldron |first1=Peter |date=7 April 1997 |publisher=Macmillan Education UK}}</ref> In dié tyd het hulle klein werkerskoöperasies gestig, hoewel die bedrywighede gering was weens die Russiese onderdrukking van linkse organisasies.<ref>{{cite journal |url=http://www.inquiriesjournal.com/articles/600/comparing-the-tsarist-russian-and-soviet-empires |title=Comparing the Tsarist Russian and Soviet Empires |journal=Inquiries Journal |year=2011 |volume=3 |issue=12 |last1=Noga |first1=Magdalena}}</ref> ==Russiese Rewolusie== {{Multibeeld | align = right | total_width = 300 | image1 = Lenin in 1920 (cropped).jpg | caption1 = [[Wladimir Lenin]], stigter van die [[Sowjetunie]] en leier van die Bolsjewiste-party. | image2 = Bundesarchiv Bild 183-R15068, Leo Dawidowitsch Trotzki.jpg | caption2 = [[Leon Trotsky]], stigter van die [[Rooi Leër]] en 'n sleutelfiguur in die [[Oktoberrewolusie]]. }} Die volksorganisasies wat tydens die [[Februarie-rewolusie]] tot stand gekom het, het "Rade van Werkers- en Soldateafgevaardigdes" geheet. Hierdie liggame moes die sake onder die Russiese Voorlopige Regering aan mekaar hou totdat die verkiesing van 'n grondwetgewende vergadering kon plaasvind; in 'n sin was hulle waaksaamheidskomitees wat teen teenrewolusie moes waak. Die Petrograd-sowjet met sy 4&nbsp;000 lede was die belangrikste hiervan, weens sy ligging in die hoofstad en sy invloed oor die [[garnisoen]].<ref name="americana" /> Aan die begin van die rewolusie was hierdie sowjets onder beheer van die Sosialistiese Rewolusionêre Party, en selfs die [[Mensjewis|Mensjewiste]] het 'n groter aandeel van die verkose verteenwoordigers gehad as die [[Bolsjewis|Bolsjewiste]]. Namate die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgesleep het, die Russe die een neerlaag ná die ander gely het en die voorlopige regering nie daarin kon slaag om industriële vrede te bewerkstellig nie, het die steun vir die Bolsjewiste begin groei. Mettertyd het die Bolsjewiste met 'n leierskap oorheers wat "alle mag aan die sowjets" geëis het.<ref name="americana"/> Die Bolsjewiste het die werkers 'n regering belowe wat deur werkersrade bestuur sou word, om die [[bourgeoisie]] se vernaamste regeringsliggaam, die voorlopige regering, omver te werp. In Oktober 1917 is die voorlopige regering omvergewerp en alle mag aan die sowjets oorgedra. John Reed, 'n Amerikaanse ooggetuie van die Oktoberrewolusie, het geskryf: "Tot Februarie 1918 kon enigiemand vir afgevaardigdes na die sowjets stem. Selfs as die bourgeoisie hulle georganiseer en verteenwoordiging in die sowjets geëis het, sou dit aan hulle toegestaan gewees het. Tydens die bewind van die Voorlopige Regering was daar byvoorbeeld bourgeois-verteenwoordiging in die Petrograd-sowjet – 'n afgevaardigde van die Unie van Professionele Manne, wat dokters, prokureurs, onderwysers en so meer ingesluit het."<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/reed/1918/soviets.htm |title=Soviets in Action |first=John |last=Reed |website=www.marxists.org}}</ref> {{Blockquote|In Petrograd het ons in November 1917 ook 'n Kommune (Stadsraad) op grond van die mees demokratiese stemming verkies, sonder beperkings vir die bourgeoisie. Dié verkiesing, wat deur die bourgeois-partye geboikot is, het ons 'n verpletterende meerderheid gegee. Die demokraties verkose Raad het hom vrywillig aan die Petrograd-sowjet onderwerp ... die Sowjetregering het die bourgeois-partye op geen manier in die weg gestaan nie; en as die Kadette, die Sosialiste-Rewolusionêre en die Mensjewiste, wat hul eie pers gehad het wat openlik om die omverwerping van die Sowjetregering geroep het, die verkiesing geboikot het, was dit net omdat hulle toe nog gehoop het om ons gou met die hulp van gewapende mag klaar te maak ... As die Petrogradse bourgeoisie nie die munisipale verkiesing geboikot het nie, sou sy verteenwoordigers in die Petrogradse Raad opgeneem gewees het. Hulle sou daar gebly het tot die eerste opstand van die Sosialiste-Rewolusionêre en die Kadette, waarna hulle ... waarskynlik gearresteer sou gewees het as hulle nie die Raad betyds verlaat het nie, soos die bourgeois-lede van die [[Paryse Kommune]] op 'n sekere oomblik gedoen het.|[[Leon Trotsky]], ''Terrorism and Communism'' (1920)<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/trotsky/1920/terrcomm/ch05.htm |title=Leon Trotsky: Terrorism and Communism (Chapter 5) |first=Leon |last=Trotsky |website=www.marxists.org}}</ref>}} {{Blockquote|Die ontneming van die bourgeoisie se stemreg is nie 'n noodsaaklike en onontbeerlike kenmerk van die diktatuur van die proletariaat nie. En in Rusland het die Bolsjewiste, wat lank voor Oktober die leuse van die proletariese diktatuur opgestel het, niks vooraf oor die ontneming van die eksploiteerders se stemreg gesê nie. Hierdie aspek van die diktatuur het nie "volgens die plan" van enige besondere party te voorskyn gekom nie; dit het vanself in die loop van die stryd ontstaan ... selfs toe die Mensjewiste (wat met die bourgeoisie gekompromitteer het) nog die sowjets regeer het, het die bourgeoisie hulself uit eie beweging van die sowjets afgesny, hulle geboikot, hulle teengestaan en teen hulle gekonkel. Die sowjets het sonder enige grondwet ontstaan en het meer as 'n jaar sonder een bestaan, van die lente van 1917 tot die somer van 1918. Die woede van die bourgeoisie teen hierdie onafhanklike en almagtige (omdat dit allesomvattend was) organisasie van die onderdruktes; die stryd, die gewetenlose, selfsoekende en lae stryd wat die bourgeoisie teen die sowjets gevoer het; en laastens die openlike deelname van die bourgeoisie (van die Kadette tot die Regse Sosialiste-Rewolusionêre, van Pavel Miljoekof tot Aleksander Kerenski) aan die Kornilof-opstand – dit alles het die weg vir die formele uitsluiting van die bourgeoisie uit die sowjets gebaan.|[[Wladimir Lenin]], ''The Proletarian Revolution and the Renegade Kautsky'' (1918)<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1918/prrk/soviet_constitution.htm |title=PRRK: The Constituent Assembly and the Soviet Republic |first=Vladimir |last=Lenin |website=www.marxists.org}}</ref>}} Die Bolsjewiste en hul bondgenote het met 'n program na vore gekom wat "sowjetregering" geheet het. Die sowjetstelsel is as "'n hoër tipe staat" en "'n hoër vorm van demokrasie" beskryf wat "die massas van die uitgebuite werkers tot die taak sou opwek om nuwe geskiedenis te maak". Dit het verder "aan die onderdrukte werkende massas die kans gebied om aktief aan die vrye opbou van 'n nuwe samelewing deel te neem". Volgens Lenin is sowjetbewind "niks anders nie as die georganiseerde vorm van die diktatuur van die [[proletariaat]]". 'n Stel reëls vir verkiesings na die sowjets is in Maart 1918 opgestel, maar die volgende klasse is van stemreg uitgesluit: "Dié wat ander vir wins in diens neem; dié wat leef van inkomste wat nie uit hul eie werk kom nie: rente op kapitaal, industriële ondernemings of grondeiendom; private sakemanne, agente, tussengangers; monnike en priesters van alle gelowe; oud-amptenare van die ou polisiediens en lede van die [[Huis van Romanof|Romanof-dinastie]]; kranksinniges en misdadigers."<ref name="americana"/> Met die dorps- en fabriekssowjets as grondslag het 'n groot piramide van sowjets vir distrikte, kantons, landdistrikte en streke ontstaan, elk met sy eie uitvoerende sowjet. Bo en behalwe dié het die "Al-Russiese Sowjetkongres" gestaan, wat 'n "Al-Russiese Sentrale Uitvoerende Komitee" van hoogstens 200 lede aangestel het, wat op sy beurt die "Sowjet van Volkskommissarisse" (die Ministerie) gekies het. Met 'n minimum van drie en 'n maksimum van 50 lede vir kleiner gemeenskappe as vertrekpunt, is die maksimum vir stadsowjets op 1&nbsp;000 lede vasgestel. Die sowjetstelsel is as 'n alternatief vir parlementêre stelsels beskou om [[republiek|republikeinse]] regerings te bestuur.<ref name="americana"/> ==Binne die Sowjetunie== Soos in die Verdrag oor die Stigting van die USSR en die Verklaring oor die Stigting van die USSR uiteengesit, en daarna in die Sowjetgrondwette van 1924 en 1936, was die sowjets die grondslag van die regering in die Sowjetunie.<ref>{{cite web |title=Constitution of the Union of Socialist Soviet Republics January 1924 (abridged) |url=http://pwerth.faculty.unlv.edu/Const-USSR-1924%28abridge%29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625110836/http://pwerth.faculty.unlv.edu/Const-USSR-1924(abridge).pdf |archive-date=25 Junie 2020 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/stream/1918SovietConstitution/1918+Soviet+Constitution_djvu.txt |title=Full text of "1918 Soviet Constitution" |website=archive.org |year=1918}}</ref> Fabrieks- en dorpsowjets sou afgevaardigdes na stadsowjets stuur, en die stadsowjet sou op sy beurt afgevaardigdes na die streeksowjet stuur; stads- en streeksowjets het afgevaardigdes na die gewestelike sowjet verkies, gewestelike sowjets het afgevaardigdes na die sowjet van die betrokke republiek gestuur, en die sowjets van die [[Republieke van die Sowjetunie|unierepublieke]] het afgevaardigdes na die Sowjetkongres van die Sowjetunie gestuur.<ref>{{cite journal |title=State and Society Under Stalin: Constitutions and Elections in the 1930s |author=Getty, J. Arch |year=1991 |journal=Slavic Review |volume=50 |issue=1 |pages=18-35 |doi=10.2307/2500596 |jstor=2500596}}</ref> Vanaf 1936 het die verkiesing van afgevaardigdes op elke vlak van die piramide met die totstandkoming van die Opperste Sowjets direk geword.<ref name=":1">{{cite web |url=http://www.departments.bucknell.edu/russian/const/1936toc.html |title=1936 Constitution of the USSR, TOC |website=www.departments.bucknell.edu}}</ref> {{Blockquote|Afgevaardigdes is by wyse van handopsteek in oop fabrieks- en dorpsvergaderings verkies, of in vergaderings van die gewone manskappe van die leër. Elke kandidaat was persoonlik aan die kiesers bekend, en oor sy geskiktheid kon daar onmiddellik in sy teenwoordigheid gestry word. Afgevaardigdes wat verkies was, kon "teruggeroep" word sodra hulle nie meer die sienings van hul kiesafdeling verteenwoordig het nie. Omdat hierdie kiesafdeling 'n werklike entiteit was wat altyd bestaan het en van dag tot dag oor politiek gepraat het, het dit 'n lewende en veranderende openbare mening gehad. Die wil van sy "kiesafdeling" kon dus maklik, onmiskenbaar en doeltreffend by die afgevaardigde tuisgebring word, en dit was vir hom net so maklik om aan sy kiesers terug te rapporteer.|Holme, "The Soviets and Ourselves: Two Commonwealths"}} Plaaslike kiesers binne die fabrieks- en dorpsowjet het 'n lys van wat hulle van die regering verlang, saamgestel, en die rol van die verkose afgevaardigdes was om die opgedraagde take uit te voer. Onbevredigende afgevaardigdes kon by meerderheidsbesluit van die kieserskorps teruggeroep word: in die 1930's is vyftien afgevaardigdes binne vier jaar in Moskou alleen op dié manier teruggeroep. Daar was baie min voltydse administratiewe werkers of staatsamptenare; in die plek daarvan het talle burgers aan die daaglikse bedryf van die regering deelgeneem. In die 1940's is beraam dat daar op enige gegewe tydstip meer as 'n miljoen mense aan die bedryf van die sowjets deelgeneem het.<ref>{{cite web |url=http://londonprogressivejournal.com/article/view/2185/the-ussr-the-democracy-you-didnt-know-about |title=The USSR – the Democracy You Didn't Know About |website=London Progressive Journal}}</ref><ref>{{cite book |title=Citizen Participation in Local Soviet Government |author=Hahn, Jeffrey W. |year=1988 |publisher=Princeton University Press |doi=10.2307/j.ctv3hh4n4 |jstor=j.ctv3hh4n4 |isbn=9781400886920}}</ref><ref>{{cite web |url=https://drive.google.com/file/d/1wRzUh9CXT7IP1NoPwE3mBIEKPvRoztqz/view?usp=embed_facebook |title=Thurston, Robert Reassessing the History of Soviet Workers - Opportunities to Criticize and Participate in Decision-Making |website=Google Docs}}</ref> Elke sowjet het verskeie komitees gehad wat parallel met die regeringsdepartemente van die Sowjetunie as geheel gestaan het. Staatsamptenare het hul betrokke komitees gehelp, geadviseer en bedryf: onderwysers het byvoorbeeld in die onderwysafdelings gedien en dokters in die gesondheidsorgafdelings. {{Blockquote|Een belangrike faktor wat die staande komitees 'n waarskynliker arena vir die deelname van afgevaardigdes aan die werk van die sowjet maak, is hul kleiner omvang [...] in 1985 was byna 2&nbsp;miljoen afgevaardigdes lid van die een of ander staande komitee, sowat 80% van alle afgevaardigdes. Afgevaardigdes word daarby in hul werk gehelp deur onbetaalde vrywilligers (''aktiv'') met 'n besondere belang in of kundigheid oor die aangeleenthede voor die komitee.|Hahn, "Soviet Grassroots: Citizen Participation in Local Soviet Government"}} Die unierepublieke, provinsies en stadsowjets het die jurisdiksie gehad om hul eie industrie te bedryf, [[sensus]]opnames te doen, meer dokters, onderwysers en verpleegkundiges in diens te neem en skole, biblioteke en hospitale te bou, mits dit nie regstreeks met die nasionale beleid gebots het nie. Meer as die helfte van 'n unierepubliek se inkomste is aan plaaslike toekennings bestee, en plaaslike sowjets is grootliks toegelaat om self te bepaal hoe hul begroting bestee word.<ref>{{cite web |url=https://drive.google.com/file/d/174Y2CYVVaMumINW1ApKRO5DiC7JOyCI8/view?usp=embed_facebook |title=The_Soviets_and_Ourselves__Two_Commonwealths_1.pdf |website=Google Docs}}</ref><ref>{{cite journal |title=The Soviet Concept of Democracy |author=Timasheff, N. S. |year=1950 |journal=The Review of Politics |volume=12 |issue=4 |pages=506-518 |doi=10.1017/S0034670500047173 |jstor=1404887}}</ref> Op grond van die Bolsjewistiese opvatting van die staat het die woord ''sowjet'' sy betekenis na enige oorkoepelende liggaam uitgebrei wat die gesag van 'n groep sowjets bekom het. In dié sin het individuele sowjets deel van 'n federale struktuur geword: kommunistiese regeringsliggame op plaaslike vlak en op republiekvlak<ref group="nota">Vroeër, in die Russiese SFSR, was daar drie vlakke van sowjethiërargie: plaaslik, republiek en federale republiek.</ref> het "sowjets" geheet, en bo-aan die hiërargie het die Kongres van Sowjets die nominale kern van die unieregering van die Sowjetunie geword, wat amptelik in Desember 1922 gestig is. Agtereenvolgende Sowjetgrondwette het die leidende rol van die [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie|Kommunistiese Party]] in die politiek erken; die grondwet van 1936 het die party die "leidende kern van alle organisasies van werkers, openbare sowel as staatsorganisasies" genoem.<ref>{{cite web |title=Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена постановлением Чрезвычайного VIII Съезда Советов Союза Советских Социалистических Республик от 5 декабря 1936 г.). Глава Х: Основные права и обязанности граждан |trans-title=Grondwet (Basiese Wet) van die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke (bekragtig deur die besluit van die Buitengewone 8ste Sitting van die Sowjets van die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke van 5 Desember 1936). Hoofstuk 10: Basiese regte en pligte van burgers |url=http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/red_1936/3958676/chapter/10/ |access-date=19 Desember 2015 |website=Sait Konstitutsii Rossiiskoi Federatsii |publisher=НПП "Гарант-Сервис" |language=ru}}</ref> Die sowjets is as die instrumente ingerig waardeur die Party die land regeer het. Die organe van die Kommunistiese Party, waarvan die Sentrale Komitee die hoogste was, het dus die besluite oor staatsbeleid geneem, terwyl die sowjets as 'n stelsel vir openbare goedkeuring van die uitvoering van die Party se program gedien het. Later is plaaslike regeringsliggame in die Sowjetunie sowjet (''sovjet'': raad) genoem, met 'n byvoeglike naamwoord wat die administratiewe vlak aandui en gewoonlik afgekort is: ''gorsowjet'' (''gorodskoj sovjet'': stadsraad), ''rajsowjet'' (''rajonny sovjet'': rajonraad), ''selsowjet'' (''sel'ski sovjet'': landelike raad) en ''possowjet'' (''poselkovy sovjet'': nedersettingsraad). In die praktyk het afgevaardigdes in 'n sowjet dikwels in staande komitees gewerk en hul funksies met die hulp van onbetaalde vrywilligers (die ''aktiv'', {{Lang|ru|актив}}) uitgevoer.<ref>{{cite book |last1=Hahn |first1=Jeffrey W. |url=https://books.google.com/books?id=YTLuBPO-E9YC |title=Soviet Grassroots: Citizen Participation in Local Soviet Government |date=1988 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781850431039 |page=230}}</ref> Politieke pluralisme het egter baie vroeg verdwyn. Onder Bolsjewistiese bewind is mededingende politieke partye onderdruk of uitgesluit, en politieke mag is in die Kommunistiese Party saamgetrek. 'n Cambridge-geskiedenis van Lenin se regering wys daarop dat Lenin self die diktatuur van die proletariaat uiteindelik as "in wese" die diktatuur van die Kommunistiese Party beskryf het.<ref>{{cite book |chapter=Government, soviets and party |date=1979 |title=Lenin's Government: Sovnarkom 1917-1922 |pages=160-189 |editor-last=Rigby |editor-first=T. H. |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/lenins-government/government-soviets-and-party/F2814164D50C33D03DC27A8D851206E0 |chapter-url-access=subscription |access-date=13 Augustus 2026 |series=Cambridge Russian, Soviet and Post-Soviet Studies |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9780511895579.013 |isbn=978-0-521-06756-0}}</ref> Die bestaan van verkiesings en van terugroeping het die sowjets verder nie uit sigself demokraties in die gewone mededingende sin gemaak nie. Teen die Stalin-tydperk het verkiesings die kiesers normaalweg geen werklike keuse tussen mededingende politieke programme gebied nie. Dit is veral opvallend ná die kwansuis demokratiese grondwet van 1936. Die historikus J. Arch Getty wys daarop dat die eerste verkiesings vir die Opperste Sowjet in 1937 slegs onbetwiste kandidate toegelaat het, terwyl die grondwetlike burgerlike vryhede en demokratiese waarborge grootliks dooie letters gebly het.<ref>{{cite journal |last=Getty |first=J. Arch |date=1991 |title=State and Society under Stalin: Constitutions and Elections in the 1930s |url=https://www.cambridge.org/core/journals/slavic-review/article/abs/state-and-society-under-stalin-constitutions-and-elections-in-the-1930s/76DA0ACD92C09ADF7C13CC50CB261671 |journal=Slavic Review |volume=50 |issue=1 |pages=18-35 |doi=10.2307/2500596 |issn=0037-6779 |url-access=subscription}}</ref> Die leierskap het aanvanklik verkiesings met meer as een kandidaat onder die grondwet van 1936 oorweeg, deels as 'n manier om onpopulêre plaaslike amptenare te dissiplineer. Daardie planne is in 1937 laat vaar. Die bedoeling was nooit om verkiesingsmededinging toe te laat wat die bewind van die Kommunistiese Party sou bedreig nie.<ref>{{cite book |last=Lomb |first=Samantha |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781315194004 |title=Stalin's Constitution: Soviet Participatory Politics and the Discussion of the 1936 Draft Constitution |date=9 November 2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-19400-4 |edition=1 |location=London |doi=10.4324/9781315194004}}</ref> Kritiek op 'n fabrieksbestuurder of op 'n ondoeltreffende plaaslike amptenaar was byvoorbeeld nie dieselfde as om die bewind van die Kommunistiese Party uit te daag nie. Die stelsel het kritiek binne voorgeskrewe ideologiese grense soms juis doelbewus aangemoedig. Georganiseerde politieke verset teen die Party se magsmonopolie was egter 'n ander saak. Onder Stalin kon dit buitengewoon gevaarlik wees en tot uitsetting, ontslag, inhegtenisneming, gevangenskap, verbanning of teregstelling lei. Selfs veel later kon dissidente professionele strawwe, bewaking, gevangenskap of ander vorme van onderdrukking in die gesig staar. Een moderne vakkundige opsomming stel die ontwikkeling besonder gedronge: die sowjets "het gou 'n rubberstempel van die Kommunistiese Party geword", met die diktatuur van die proletariaat wat 'n diktatuur van die party en, onder [[Josef Stalin|Stalin]], van die leier geword het.<ref>{{cite journal |last=Rahnema |first=Saeed |date=2023 |title=The (In)conceivability of Real "Workers' Control" Under Capitalism |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-labor-and-working-class-history/article/inconceivability-of-real-workers-control-under-capitalism/4FE0AB81C4EA9208333A4D81AE593887 |journal=International Labor and Working-Class History |volume=103 |pages=328-344 |doi=10.1017/S0147547922000308 |issn=0147-5479 |doi-access=free}}</ref> Verset is streng ingeperk. Die grondwet van die Sowjetunie van 1936 het [[vryheid van spraak]], van die pers, van vergadering en van betoging in artikel 125 formeel gewaarborg, maar het uitdruklik gestel dat daardie vryhede "in ooreenstemming met die belange van die werkende mense" en ter versterking van die sosialistiese stelsel uitgeoefen word. Artikel 126 het die Kommunistiese Party terselfdertyd as die "leidende kern" van die organisasies van die werkende mense, staatsorganisasies ingesluit, omskryf.<ref name=":1" /> ==Postkommunistiese Rusland== Hoewel die term in Engels die gevoelswaarde van die ontbinde Sowjetunie dra, word dieselfde woord in Russies vir die Federasieraad van die postkommunistiese Russiese Federale Vergadering gebruik. Die onvertaalde naam daarvan is {{Lang|ru|Сове́т Федера́ции}} (''Sovjet Federatsii''). ==Buite Rusland== ===Pole=== [[Lêer:Poznan 1918 meeting.jpg|duimnael|regs|Poolse soldate en werkers verkies 'n raad in [[Poznań]], November 1918]] Werkersrade, bekend as ''rady delegatów robotniczych'' (rade van werkersafgevaardigdes) of eenvoudig ''rady robotnicze'' (werkersrade), is op verskeie tydstippe deur die 20ste eeu in [[Pole]] gevorm. Die eerste bekende gevalle het tydens die rewolusie in die Koninkryk Pole (1905-1907), deel van die Russiese rewolusie van 1905, voorgekom, toe werkers in Kongrespole beheer oor fabrieke en soms selfs oor hele dorpe geneem het totdat die tsaristiese owerhede die opstand met polisie- en militêre mag onderdruk het; saam met Sentraal-Rusland en [[Letland]] was Kongrespole een van die aktiefste sentrums van die rewolusie van 1905.<ref>{{cite book |last=Tych |first=Feliks |date=2018 |editor-last=Wielgosz |editor-first=Przemysław |title=O rewolucji: 1905, 1917 |publisher=Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa” |pages=7-29 |chapter=Przedmowa |isbn=9788365304599}}</ref><ref>{{cite book |last=Luksemburg |first=Róża |date=2018 |editor-last=Wielgosz |editor-first=Przemysław |title=O rewolucji: 1905, 1917 |publisher=Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa” |isbn=9788365304599}}</ref> In 1918, toe Pole ná 123 jaar van koloniale bewind sy onafhanklikheid herwin het, het sowjets oral in die land begin opduik. Meer as 100 werkersrade het in die jare 1918-1919 daar gewerk en sowat 500&nbsp;000 werkers en boere bymekaargebring.<ref name="onet">{{cite web |url=http://portalwiedzy.onet.pl/69429,,,,rady_delegatow_robotniczych_w_polsce,haslo.html |title=Rady Delegatów Robotniczych w Polsce |publisher=Portal Wiedzy w Onet |access-date=30 Julie 2015}}</ref> Die talrykste en radikaalste rade was in Kraśnik, [[Lublin]], Płock, [[Warskou]], [[Zamość]] en Zagłębie Dąbrowskie.<ref name="onet" /> Hoewel sommige van die ''rady'' dit reggekry het om selfverdedigingseenhede te vorm, is die rade teen Julie 1919 ontbind, hoofsaaklik weens onderdrukking deur die Poolse regering en die onttrekking van steun deur die reformistiese Poolse Sosialistiese Party.<ref>{{cite book |last=Kuhn |first=Rick |title=Henryk Grossman and the Recovery of Marxism |year=2007 |page=97}}</ref> Die ''rady robotnicze'' het ook in die nadraai van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1944-1947 verskyn,<ref>{{cite book |last=Kenney |first=Padraic |title=Rebuilding Poland: Workers and Communists, 1945-1950 |year=1997}}</ref> in die Volksrepubliek Pole tydens die Poznań-betogings van 1956 en die Poolse Oktober, in 1970, sowel as in die stakingskomitees en rade van 1980-1981.<ref>{{cite book |title=Ours to Master and to Own: Workers' Control from the Commune to the Present |last=Ness |first=Immanuel |year=2010}}</ref> ===Duitsland=== Ná die Eerste Wêreldoorlog het die [[Sosiaal-Demokratiese Party|Sosiaal-Demokrate]] in [[Beiere]] die mag oorgeneem en die Volkstaat Beiere onder leiding van Kurt Eisner, 'n gewilde Joodse skrywer, gestig. Eisner, 'n eksentrieke en bekende figuur in [[München]], het op 7 November 1918 met 'n paar honderd man 'n bloedlose [[staatsgreep]] deurgevoer, die setel van die parlement en die regering beset en 'n republiek uitgeroep. Hy is drie maande later vermoor, waarna 'n kortstondige sowjetrepubliek deur die Beierse werkers gestig is.<ref name=":0">{{cite book |title=The Rise and Fall of the Third Reich - A History of Nazi Germany |last=Shirer |first=William L. |publisher=Simon & Schuster |year=1960 |pages=30-32}}</ref> Op 1 Mei 1919 het die Duitse weermag, saam met plaaslike Beierse [[Freikorps]], die jong republiek omvergewerp en in die proses honderde mense vermoor, waaronder baie nie-kommuniste. 'n Sosiaal-demokratiese regering is daarna herstel, maar politieke mag het na die Beierse regses oorgegaan.<ref name=":0" /> Die politieke onrus in Beiere ná die oorlog was ook die politieke wegspringplek van [[Adolf Hitler|Hitler]] se loopbaan. Hitler, wat laat in November 1918 na München teruggekeer het, het die sowjetstaat verfoei; in sy outobiografiese werk ''[[Mein Kampf]]'' brei hy oor sy weersin daarin uit en beweer hy ook dat hy een keer net-net inhegtenisneming deur die staat vrygespring het. Ná die val van die sowjetbestuur in Beiere het Hitler sy "eerste min of meer politieke bedrywigheid" begin deur 'n militêre kommissie oor dié wat by die kortstondige sowjetstaat betrokke was, in te lig. Dié werk het hom moontlik sy latere aanstelling by die ''Reichswehr'' in München besorg, as 'n "opvoedingsoffisier" wie se taak dit was om "gevaarlike" idees soos kommunisme, [[pasifisme]] en [[demokrasie]] onder die geledere van die weermag te bestry; baie soldate het aan die Duitse Rewolusie deelgeneem, wat trouens deur opstandige Duitse matrose in [[Kiel]] aan die gang gesit is.<ref name=":0" /> ===China=== Ná die opstand in [[Nanchang]] is die term in die 1920's ook deur die [[Kommunistiese Party van China|Chinese kommuniste]] gebruik toe hulle in sommige dele van die land beheer oorgeneem het, dele wat in 1931 as die Chinese Sowjetrepubliek verklaar is. Dié republiek was China se eerste kommunistiese regering, in 'n struktuur wat later tot die [[Volksrepubliek China]] sou ontwikkel. Die Chinese Sowjetrepubliek is op 22 September 1937 ontbind toe die Kommunistiese Party van China in die Tweede Verenigde Front sy manifes oor eenheid met die [[Kuomintang]] uitgereik het.<ref name="Cultural">{{cite web |title=Chinese Soviet Republic |url=http://history.cultural-china.com/en/34History7366.html |work=Cultural China |publisher=cultural-china.com |access-date=21 September 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025134115/http://history.cultural-china.com/en/34History7366.html |archive-date=25 Oktober 2012}}</ref> In 1929 het [[Deng Xiaoping]] 'n kortstondige sowjet in die Bama-distrik gelei.<ref name=":02">{{cite book |last=Lary |first=Diana |title=China's grandmothers: gender, family, and aging from late Qing to twenty-first century |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-06478-1 |location=Cambridge |page=204 |oclc=1292532755}}</ref> ===Elders=== Die term is kort ná 1917 ook buite die voormalige Russiese Ryk gebruik. Die [[Limerick]]-sowjet is in 1919 aan die begin van die Ierse Vryheidsoorlog in [[Ierland]] gevorm, en het saam met 'n aantal ander sowjets in Ierland ontstaan.<ref>{{cite web |url=http://robertnielsen21.wordpress.com/2012/10/06/1919-limerick-soviet/ |title=1919 Limerick Soviet &#124; Robert Nielsen |publisher=Robertnielsen21.wordpress.com |date=6 Oktober 2012 |access-date=8 Februarie 2013}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorney |first=John |date=6 Junie 2013 |title=The General Strike and Irish independence – The Irish Story |url=https://www.theirishstory.com/2013/06/06/the-general-strike-and-irish-independence/ |access-date=5 Februarie 2025}}</ref> In 1920 het die ''Workers' Dreadnought'' "A Constitution for British Soviets" gepubliseer ter voorbereiding van die stigting van die Kommunistiese Party (Britse Afdeling van die Derde Internasionale).<ref>"[http://libcom.org/library/constitution-british-soviets-points-communist-programme-sylvia-pankhurst A Constitution for British Soviets]", ''Workers' Dreadnought'', vol. VII, nr. 13, 19 Junie 1919</ref> Die fokus was hier op "huishoudelike" sowjets, "sodat moeders en dié wat die gesinslewe van die gemeenskap organiseer, voldoende verteenwoordig kan word". ==Vertalings== {{Verwysings|group=vert}} ==Notas== {{Verwysings|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leeswerk== {{Commons-kategorie|Soviets|Sowjets}} * Edward Acton, ''Rethinking the Russian Revolution'' (1990), Oxford University Press, {{ISBN|0-7131-6530-8}}. * Tony Cliff, ''[http://www.marxists.org/archive/cliff/works/1976/lenin2/index.htm Lenin: All Power to the Soviets]'' (1976), Pluto Press. * Voline, ''The Unknown Revolution'', Black Rose Books. * Rex A. Wade, ''The Russian Revolution, 1917'' (2005), Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-84155-0}}. {{Normdata}} [[Kategorie:Kommunisme]] [[Kategorie:Politiek van die Sowjetunie]] [[Kategorie:Sosialisme]] pfzvru6kghu9625r8nr0fa53sdmd46m 2 7361 2976010 609971 2026-10-06T06:10:34Z Aliwal2012 39067 2976010 wikitext text/x-wiki == Wie is Lewensywer? == My naam is Jurgens Pieterse. Ek is 'n Bedryfsingenieur van professie. Ek het my [[Bedryfsingenieurswese]] M-Ing(Bedryf)graad in 1996 verwerf aan die [[Universiteit van Pretoria]] met 'n verhandeling oor hoe [[stelselteorie]] toegepas word in [[besigheidsprosesontwerp]]. Tans het ek my eie konsultasiepraktyk en werk ek as 'n onafhanklike konsultant. Ek spesialiseer in [[Ondernemingsargitektuur]] en [[Besigheidsprosesontwerp]] vanuit 'n markgefokusde benadering. Ek stel belang in [[filosofie]], [[esoterie]], [[mistisisme]] en die [[okkult]]. Ek is veral baie beïnvloed deur die [[4de Weg]] leeringe van GI [[Gurdjieff]] Ek doen heelwat navorsing oor my groot stamvader: [[Bertel Pedersen Randers]]. Ek lees graag oor die Boeregeskiedenis en maak 'n studie van die stambome: [[Pieterse]], [[Roets]], [[Kriel]] en [[Stapelberg]]. Ek geniet [[waterverfskilderkuns]] en [[fotografie]] as stokperdjie saam met my kinders. Ek stel belang in die Noorse, Griekse en Egiptiese geskiedenis. Ek woon in die [[Helderberg]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. == Wikipedia waartoe ek aktief bygedra het == === #,A,B,C,D === * [[4de Weg]] * [[Appolonius van Tyana]] * [[Alexander van Colombo]] * [[Alchemie]] * [[Aleister Crowley]] * [[Alfonso X]] * [[Argitektuur]] * [[Astrale Projeksie]] * [[Bartel Pietersen]] * [[Bertel Pedersen Randers]] * [[Bedryfsingenieurswese]] * [[Benoit Mandelbrot]] * [[Besigheidsprosesbestuur]] * [[Besigheidsprosesontwerp]] * [[Bootsman]] * [[Bronstyd]] * [[Confessio Fraternitatis]] * [[Cornelius Agrippa]] * [[Data]] * [[Databasis]] * [[Diensgeorienteerde argitektuur]] * [[Dion Fortune]] * [[Drakebootfees]] * [[Druïdisme]] === E,F,G,H,I,J === * [[Edward George Earle Bulwer Lytton]] * [[Fama Fraternitatis]] * [[Filosofie]] * [[Fynbos]] * [[Fraktaalmeetkunde]] * [[Genghis Khan]] * [[Guido von List]] * [[Gurdjieff]] * [[Hendrik Frensch Verwoerd]] * [[Holisme]] * [[I-Ching]] * [[Internetdienste]] * [[Jan Christian Smuts]] * [[Jurgens]] === K,L,M,N,O,P === * [[Kastilië]] * [[Kroonprinses van Denemarke]] * [[Kubernetika]] * [[Laingsburgvloed]] * [[Levi Eliphas]] * [[Mistisisme]] * [[Okkultisme]] * [[Ondernemingsargitektuur]] * [[Paganisme]] * [[Panteïsme]] * [[Paracelsus]] * [[Pythagoras]] === R,S,T,U,V,W,X,Y,Z === * [[Rooikat]] * [[Rune-alfabet]] * [[Sistematiek]] * [[Skilderkuns]] * [[Slawerny]] * [[Smaragtablet]] * [[Stelselteorie]] * [[Sumeries]] * [[Sumeriese boustyl]] * [[Tarotkaarte]] * [[Toastmasters Internasionaal]] * [[Towerkrag]] * [[Tsou Yen]] * [[Waarsêery]] * [[Walt Whitman]] * [[Waterverfskilderkuns]] * [[XML]] [http://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Recentchanges Onlangse wysiginge op Wikipedia: Afrikaans] 4eytpufo25cpedafqp350n4bea8d3ui 0 7978 2975756 2894411 2026-10-05T14:14:45Z GatoLiteral 208531 Dark mode emblem 2975756 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Indië |volle_naam = <small>भारत गणराज्य ([[Hindi]])<br />''Republic of India'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = Indië |beeld_vlag = Flag of India.svg |beeld_wapen = Emblem of India.svg{{!}}class=skin-invert-image |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = India (orthographic projection).svg |leuse = ''Satyameva Jayate''<br /><small>''([[Sanskrit]] vir: "Die waarheid alleen triomfeer")''</small> |volkslied = ''[[Jana Gana Mana]]''<ref name="india.gov.in">{{en}} {{cite web |url=https://www.india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=Indiese regering |accessdate=28 Julie 2022}}</ref><br /><small>''(Sanskrit vir: "Heerser oor die gees van die mense")''</small><br /><center>[[Lêer:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</center><br />''Nasionale lied: [[Vande Mataram]]''<ref name="india.gov.in" /><br /><small>''(Sanskrit vir: "Ek buig vir jou, Moeder")''</small><br /><center>[[Lêer:Vande Mataram on Mohan Veena.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Hindi]] en [[Engels]]<ref name="india.gov.in2">{{en}} {{cite web |url=https://www.india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=Indiese regering |accessdate=28 Julie 2022}}</ref>{{smallsup|a}} |hoofstad = [[Nieu-Delhi]] {{Koördinate|28|37|N|77|13|O}} |latd = 28 |latm = 37 |latNS = N |longd = 77 |longm = 13 |longEW = O |grootste_stad = [[Mumbai]] {{Koördinate|18|58|N|72|49|O}} |regeringsvorm = Federale parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Droupadi Murmu]]<br />[[Venkaiah Naidu]]<br />[[Narendra Modi]] |oppervlak_rang = 7^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 3&nbsp;287&nbsp;263<ref name="india.gov.in2" /> |oppervlakmi² = 1&nbsp;269&nbsp;219 |persent_water = 9,6 |bevolking_skatting = 1&nbsp;407&nbsp;563&nbsp;842<ref>{{en}} {{cite web |url=https://population.un.org/wpp/ |title=World Population Prospects 2022 |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division |accessdate=28 Julie 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |title=World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100 |type=Total Population, as of 1 July (thousands) |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division |accessdate=6 Maart 2023 |format=XSLX |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306213755/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20%28Standard%29/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |archive-date=6 Maart 2023 |url-status=dead}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2021 |bevolking_rang = 2^de |bevolking_sensus = 1&nbsp;210&nbsp;854&nbsp;977<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html |title=Population Enumeration Data (Final Population) |publisher=Sensus van Indië |accessdate=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522213913/http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html |archive-date=22 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf |title=A – 2 DECADAL VARIATION IN POPULATION SINCE 1901 |publisher=Sensus van Indië |format=PDF |accessdate=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430213141/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf |archive-date=30 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2011 |bevolkingsdigtheid = 416,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 1&nbsp;078,5 |bevolkingsdigtheidrang = 19^de |BBP_PPP = $11&nbsp;745&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=534,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=India |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2022 |accessdate=28 Julie 2022}}</ref> |BBP_PPP_rang = 3^de |BBP_PPP_jaar = 2022 |BBP_PPP_per_kapita = $8&nbsp;358<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 128^de |BBP = $3&nbsp;535&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 5^de |BBP_jaar = 2022 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;515<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 142^ste |onafhanklikheidstipe = • Dominium<br />• Republiek |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[15 Augustus]] [[1947]]<br />[[26 Januarie]] [[1950]] |MOI = {{wins}} 0,645<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |title=Human Development Report 2020 |publisher=United Nations Development Programme |date=2020 |accessdate=28 Julie 2022}}</ref> |MOI_rang = 131^ste |MOI_jaar = 2019 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 35,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=IN |title=Gini Index |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=28 Julie 2022}}</ref> |Gini_rang = 98^ste |Gini_jaar = 2011 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Indiese roepee|Roepee]] (₹) |geldeenheid_kode = INR |land_kode = IN |tydsone = IST |utc_afwyking = [[UTC+05:30|+5:30]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+05:30|+5:30]] |internet_domein = [[.in]] |skakelkode = 91 |voetskrif = a. [[Lys van nasionale tale van Indië|21 andere inheemse tale]] word as nasionale tale erken. }} '''Indië''' ([[Hindi]]: भारत, ''Bhārat''; [[Engels]]: ''India''), amptelik die '''Republiek Indië''' (Hindi: भारत गणराज्य, ''Bhārat Gaṇarājya'', [ˈbʱaːɾət̪], {{Audio|Hi-Bharat.ogg|luister}}; Engels: ''Republic of India''), is 'n [[republiek]] in [[Suid-Asië]]. Met 'n bevolking van 1&nbsp;407&nbsp;563&nbsp;842 (2021) is dit die tweede mees bevolkte land ter wêreld, ná die [[Volksrepubliek China]]. Indië is op die [[Indiese Subkontinent]] geleë en is vir die grootste deel 'n [[skiereiland]], wat in die weste aan die [[Arabiese See]], in die suide aan die [[Indiese Oseaan]] en in die ooste aan die [[Golf van Bengale]] grens. In die noorde grens dié land (van wes na oos) aan [[Pakistan]], die Volksrepubliek China ([[Tibet]]), [[Nepal]], [[Bhoetan]], [[Mianmar]] en [[Bangladesj]]. Ten suidooste van Indië in die Indiese Oseaan is die [[eilandnasie]] [[Sri Lanka]] en ten suidweste is die [[Maledive]] geleë. Indië se [[Andaman- en Nicobar-eilande]] deel 'n maritieme grens met [[Thailand]] en [[Indonesië]] in die [[Andamanse See]]. Die [[hoofstad]] van Indië is [[Nieu-Delhi]] en die grootste stad is [[Mumbai]]. Indië is 'n federale republiek wat bestaan uit 28 deelstate, 6 uniegebiede en 1 nasionale hoofstadgebied. Indië is 'n multi-etniese land en die meesbevolkte [[demokrasie]] ter wêreld. Indië het tussen 1858 en 1947 deel uitgemaak van [[Brits-Indië]] en met die [[Verdeling van Indië]] het dit van sy buurland Pakistan geskei. Indië is 'n lidland van die [[Britse Statebond]] met 'n [[president]] as [[staatshoof]]. Sedert die Verdeling van Indië veg Indië teen Pakistan en die Volksrepubliek China oor beheer van die voormalige prinsstaat [[Kasjmir]], wat tot dusver tot vyf oorloë oor die verdeelde gebied gelei het. == Naam == [[Lêer:India satellite image.png|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Indië]] [[Lêer:India-CIA WFB Map.png|duimnael|links|Kaart van Indië]] [[Lêer:India Geographic Map.jpg|duimnael|links|Topografiese kaart van Indië]] Die Vedanta het geen naam gegee vir Indië nie. Die naam Indië is afgelei van Sindhu, die plaaslike naam vir die rivier [[Indus]] (van die Sanskrit stam ind: druppel). Die ou Ariërs het dié land āryāvarta (आर्यावर्त) genoem, wat ook [[Sentraal-Asië]] ingesluit het. Die Sanskrit-woord Arya beteken 'respek almal' en in later tye 'iemand van die eerste drie kaste' (in tegenoverstelling tot 'śūdra'). Omgekeerd beteken anārya 'iemand van die oorspronklike donkerkleurige bevolking' wat ook DASA of dasyu genoem. (Die [[Rig Veda]] doen daar enigsins denigrerend oor maar dit oorspronklike volk is vanuit die ou [[Sumer]]ië met meluhha of mleccha aangedui, wat verwys na die [[Indusvalleibeskawing]].) Die woord Varta beteken in Sanskrit 'verplaatsingsgebied', 'land', 'verblyf', 'kostwinning' of 'bestaansmiddel'. Die afkorting Varta is tot Barta verbaster en later tot ''Bhārat'' ([ˈbʱaːrət̪] {{Audio|Hi-Bharat.ogg|luister}}. Die [[Perse]] het ('n deel van) dié land ''Hindoestan'' ([ɦɪnd̪ʊˈst̪aːn] {{Audio|Hindustan.ogg|luister}}), dié land van die Indus, genoem. Dit is deur die [[Grieke]] tot Indië (ινδιη) gewysig. Die verskillende politieke partye het wel ander voorkeursname vir dié land soos Hindoestan, Hindu Rashtra en Bharat. Die naam Bharat sou afstam van twee ou konings wat Bharata genoem word. Die naam Hindoestan word amptelik opgegee na die onafhanklikheid op 15 Augustus 1947. Die naam word nog wel gebruik in die daaglikse spraakgebruik. 'n Gewilde patriotiese lied, geskryf deur 'n Indiëse [[Moslem]], Muhammad Iqbal, begin met die sin: "Sare jahaan se acchaa, Hindustan hamaaraa" (Onse Hindoestan is beter as die res van die wêreld). Die term Indië het veral gebruiklik geword in navolging van die Engelse benaming. Die term Indië is 'n lang tyd gebruiklik in [[België]], maar word na [[Nederlands]] voorbeeld nou ook geleidelik vervang deur India. Indië het in die noorde sinoniem geword vir [[Nederlands-Indië]], wat in werklikheid op [[Indonesië]] dui. == Geografie == Indië se geografie word gekenmerk deur die [[Himalaja]] in die verre noorde, die [[Ganges]]-, [[Indus]]- en [[Brahmaputra]]-vlaktes in die weste, noorde en ooste asook die [[Wes-Ghats|Wes-]] en [[Oos-Ghats]]. [[Kangchenjunga]] is met 'n hoogte van 8&nbsp;586&nbsp;m Indië se hoogste berg en is in die deelstaat [[Sikkim]] geleë. Indië se heilige rivier, die Ganges, is ook dié land se langste river, gevolg deur die [[Godavari]], die Ganges-sytak [[Yamuna]], [[Narmada]] en die [[Krisjna (rivier)|Krisjna]]. == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Indië}} == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Indië}} Indië is ekonomies in opkoms. In die 1960's was daar nog bitter armoede en selfs hongersnode, maar dié land is nou ná die Volksrepubliek China een van die grootste opkomende ekonomiese magte, lid van die [[BRICS]] en die [[Groep van 20]]. == Demografie == === Amptelike tale van Indië === {{Hoofartikel|Lys van nasionale tale van Indië}} ==== Amptelike tale (op federale vlak) ==== # [[Hindi]] # [[Engels]] (samewerkende [[amptelike taal]]) ==== Erkende nasionale tale van Indië (Geskeduleerde lys vir amptelike gebruik) ==== [[Lêer:Language region maps of India.svg|duimnael|Indiese deelstate volgens mees verspreide tale]] # [[Assamees]] (amptelike taal van [[Assam]]) # [[Bengaals]] (amptelike taal van [[Tripura]] en [[Wes-Bengale]]) # [[Bodo]] (amptelike taal van [[Assam]]) # [[Dogri]] (amptelike taal van [[Jammu en Kasjmir]]) # [[Engels]] (amptelike taal van [[Nagaland]]) # [[Goedjarati]] (amptelike taal van [[Dadra en Nagar Haveli]], [[Daman en Diu]] en [[Goedjarat]]) # [[Hindi]] (amptelike taal van [[Arunachal Pradesh]], [[Andaman- en Nicobar-eilande]], [[Bihar]], [[Chandigarh]], [[Chhattisgarh]], [[Delhi]], [[Haryana]], [[Himachal Pradesh]], [[Jharkhand]], [[Madhya Pradesh]], [[Rajasthan]], [[Uttar Pradesh]] en [[Uttaranchal]]) # [[Kannada]] (amptelike taal van [[Karnataka]]) # [[Kasjmiri]] (amptelike taal van Jammu en Kasjmir) # [[Konkani]] (amptelike taal van [[Goa]]) # [[Maithili]] (amptelike taal van [[Bihar]]) # [[Malayalam]] (amptelike taal van [[Kerala]] en [[Lakshadweep]]) # [[Marathi]] (amptelike taal van [[Maharashtra]]) # [[Meitei]] (Manipuri, amptelike taal van [[Manipur]]) # [[Nepalees]] (amptelike taal van [[Sikkim]]) # [[Oerdoe]] (amptelike taal van [[Jammu en Kasjmir]], en ook sommige distrikte in [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]] en [[Uttar Pradesh]]) # [[Oriya]] (amptelike taal van [[Odisha]]) # [[Pandjabi]] (amptelike taal van [[Punjab]], tweede amptelike taal van [[Delhi]]) # [[Sanskrit]] # [[Santali]] # [[Sindhi]] # [[Tamil]] (amptelike taal van [[Tamil Nadu]] en [[Pondicherry]]) # [[Telugu]] (amptelike taal van [[Andhra Pradesh]]) === Religie === [[Lêer:Religion in India.svg|duimnael|Verspreiding van godsdienste in Indië volgens Indiese distrikte, 2011-sensus: {{columns-list|2| {{sleutel|#9ca2e4|Hindoe}} {{sleutel|#9cf332|Moslems}} {{sleutel|#7bdeff|Christene}} {{sleutel|#cd8dcd|Sikhs}} {{sleutel|#ffde6a|Boeddhiste}} {{sleutel|#808080|Ander}}}}]] {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="text-align: center;" ! Religie ! Bevolking<br />% 1951 ! Bevolking<br />% 1961 ! Bevolking<br />% 1971 ! Bevolking<br />% 1981 ! Bevolking<br />% 1991 ! Bevolking<br />% 2001 ! Bevolking<br />% 2011<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |title=Population by religious community – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner |work=Sensus van Indië |accessdate=25 Augustus 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archivedate=25 Augustus 2015}}</ref> |- ! style="background:#FFE0C0;"| [[Hindoeïsme]] | 84,1% || 83,45% || 82,73% || 82,30% || 81,53% || 80,46% || 79,80% |- ! style="background:#E0FFC0;"| [[Islam]] | 9,8% || 10,69% || 11,21% || 11,75% || 12,61% || 13,43% || 14,23% |- ! style="background:#E0F0FF;"| [[Christendom]] | 2,3% || 2,44% || 2,60% || 2,44% || 2,32% || 2,34% || 2,30% |- ! style="background:#F0F0C0;"| [[Sikhisme]] | 1,79% || 1,79% || 1,89% || 1,92% || 1,94% || 1,87% || 1,72% |- ! style="background:#FFFFC0;"| [[Boeddhisme]] | 0,74% || 0,74% || 0,70% || 0,70% || 0,77% || 0,77% || 0,70% |- ! style="background:#FFE0E0;"| [[Djainisme]] | 0,46% || 0,46% || 0,48% || 0,47% || 0,40% || 0,41% || 0,37% |- ! style="background:#F0E0C0;"| [[Zoroastrisme]] | 0,13% || 0,09% || 0,09% || 0,09% || 0,08% || 0,06% || n/a |- ! style="background:#F0E0F0;"| [[Animisme]], ander | 0,43% || 0,43% || 0,41% || 0,42% || 0,44% || 0,72% || 0,9% |} In Indië bly sowat 195 miljoen Moslems (14,2% van die totale Indiese bevolking),<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/04/01/the-countries-with-the-10-largest-christian-populations-and-the-10-largest-muslim-populations/|title=The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations|last=NW|first=1615 L. St|last2=Suite 800Washington|website=Pew Research Center|accessdate=28 Julie 2022|last3=Inquiries|first3=DC 20036USA202-419-4300 {{!}} Main202-857-8562 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html |title=Muslim Population in India – Muslims in Indian States |website=www.indiaonlinepages.com |accessdate=28 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408164230/https://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die hoogste Moslembevolking in 'n nie-Islamitiese land en amper dieselfde aantal Moslems as in [[Pakistan]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20BY%20RELIGION.pdf |title=Population by Religion |website=www.pbs.gov.pk |accessdate=15 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329204115/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/tables/POPULATION%20BY%20RELIGION.pdf |archive-date=29 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |title=Pakistan |work=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |accessdate=28 Julie 2022 |archive-date=10 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |url-status=dead }}</ref> Indië beskik oor die derde hoogste Moslembevolking wêreldwyd, dwarsdeur die land,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |title=Multicultural India has more mosques than any Muslim country – Bollywood news, wallpapers, vidoes, Canadian immigration, Indian diaspora news I News East West |publisher=Newseastwest.com |accessdate=11 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216055306/http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |archive-date=16 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> en met sowat 300&nbsp;000 aktiewe moskees meer as enige ander land, selfs meer as in die Islamitiese wêreld. Net in [[Indonesië]] bly meer Moslems.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia/ |title=Indonesia |work=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |accessdate=28 Julie 2022 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413004319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia |url-status=dead }}</ref> == Sport == [[Lêer:Indian-Hockey-Team-Berlin-1936.jpg|duimnael|links|Die Indiese nasionale hokkiespan tydens die [[Olimpiese Somerspele 1936]] in [[Berlyn]], wenner van die goue medalje]] [[Lêer:Wankhede-1.JPG|duimnael|Die [[Indiese nasionale krieketspan]] in aksie op Wankhedestadion in 2006]] Die meeste en gewildste [[sport]]soorte wat in Indië beoefen word, het hul oorsprong in die [[Verenigde Koninkryk]] en tydens die bestaan van Brits-Indië op die Indiese subkontinent gevestig. [[Veldhokkie]] is die naasgewildste sportsoort, word as Indië se nasionale sport beskou<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19182961 |title=Pakistan's Olympic humiliation in national sport |publisher=[[BBC]] |author=M. Ilyas Khan |date=8 Augustus 2012 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |title=Changing World: Pakistan |first=David |last=Abbott |page=21 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |year=2015 |isbn=978-1-62513-321-2}}</ref> en is ook dié land se suksesvolste Olimpiese sportsoort: Die Indiese nasionale hokkiespan het tot dusver agt goue, een silwer en twee bronsmedaljes tydens [[Olimpiese Somerspele]] verower. Indië het die Hokkiewêreldbeker in 1975 gewen en was die naaswenner van die Hokkiewêreldbeker 1973. Indië het ook drie van dié toernooie gehuisves: in 1982, 2010 en 2018. [[Krieket]] is Indië se gewildste sport.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportsmonkie.com/slplash-sports-in-india/ |title=Top 10 Most Popular Sports In India |author=Bill Russell |date=8 Augustus 2017 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref> Die [[Indiese nasionale krieketspan]] het die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]], die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]], asook die [[Kampioenetrofee|Kampioenetrofeë]] in [[Kampioenetrofee 2002|2002]] (gedeel met Sri Lanka), [[Kampioenetrofee 2017|2017]] en [[Kampioenetrofee 2025|2025]] gewen. Hulle het ook die Asiatiese Bekertitel in 1984, 1988, 1990, 1995, 2010, 2016, 2018, 2023 en 2025 ingepalm. Indië het ook twee keer die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap]] gehaal, maar in [[Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021|2021]] teen [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] en in [[Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023|2023]] teen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] verloor. Daarbenewens het die [[Indiese nasionale vrouekrieketspan]] die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] tuis beklink. Die [[Indiese Premierliga]] (IPL) word beskou as die gewildste krieketliga wêreldwyd en lok veral toeskouers van die Indiese subkontinent, maar ook uit Suid-Afrika, die [[Britse Eilande]] en [[Wes-Indië]]. As gevolg van die tydsverskil met [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] en die nagtelike uitsaai van wedstryde is die IPL in dié twee lande minder gewild.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/thrills-spills-yawns-353142 |title=Thrills, spills, yawns |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2008 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref> Indië was gasheer of medegasheer van verskeie internasionale sportgeleenthede: die Suid-Asiatiese Spele in 1951 en 1982; die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]], 2011, 2023 en [[Krieketwêreldbeker 2031|2031]]; die Kampioenetrofeë in [[Kampioenetrofee 2006|2006]] en [[Kampioenetrofee 2029|2029]]; die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] en 2026 (saam met Sri Lanka), die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]], asook die [[vrouekrieketwêreldbeker]]toernooie in [[Vrouekrieketwêreldbeker 1978|1978]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|1997]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2013|2013]] en 2025 (saam met Sri Lanka); die Hokkiewêreldbeker in 2010 en die [[Statebondspele]] in 2010. Van 2011 tot 2013 is die [[Indiese Grand Prix]] op die [[Buddh Internasionale Renbaan]] in [[Uttar Pradesh]] aangebied, al drie wedrenne is deur [[Sebastian Vettel]] gewen. == Sien ook == * [[Amateur Radio Society of India]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/India|title=India|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Julie 2022}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/|title=India|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=28 Julie 2022}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|India|Indië}} {{wikt-inlyn|Indië}} * {{en}} {{Wikivoyage|India|Indië}} * {{en}} {{hi}} [https://www.india.gov.in/ Amptelike webwerf van die Indiese regering] {{Navigasie indeling Indië}} {{Lande van Asië}} {{G20}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Indie}} [[Kategorie:Indië| ]] [[Kategorie:Skiereilande]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] tgeguq5u4a6p4rwaxjikdqgkg14bn21 10 9800 2975906 353033 2026-10-05T22:38:30Z Pynappel 70858 2975906 wikitext text/x-wiki |- | [[Vickershardheidstoets|Vickershardheid]] || {{{1}}} MPa <noinclude> [[Kategorie:Inligtingskas element]]</noinclude> qc3a1ax282vat5wdev0wzk1v7lsv5k4 0 10405 2975822 2956571 2026-10-05T17:53:47Z Odriskelmac11 115344 verbeter 2975822 wikitext text/x-wiki [[Lêer:FirstSurahKoran.jpg|duimnael|Al-Fatiha, die eerste soera van die Koran]] [[Lêer:Opened Qur'an.jpg|duimnael|'n Oopgeslane Koran]] [[Lêer:Cave Hira.jpg|duimnael|Volgens die Islamitiese geloof het Mohammed die engel die eerste keer in die Hira-grot gesien]] [[Lêer:Iqra.jpg|duimnael|Deel van Al-Alaq – 96ste Sura van die Koran – die eerste openbaring wat Mohammed ontvang het]] [[Lêer:Birmingham Quran manuscript full.jpg|duimnael|Birmingham se Koranmanuskrip, een van die oudstes in die wêreld]] [[Lêer:Folio from a Koran (8th-9th century).jpg|duimnael|'n Bladsy uit 'n Koran uit die 9de eeu]] [[Lêer:Touba3.jpg|duimnael|Kinders in Senegal studeer die Koran]] [[Lêer:IslamicGalleryBritishMuseum3.jpg|duimnael|'n 11de-eeuse [[Noord-Afrika]]anse Koran in die [[Britse Museum]]]] Die '''Koran''' (Arabies: القرآن, ''al-qur'ān'', [alqur'ʔaːn]) is die [[Heilige Skrifte]] van die [[Islam]], wat die openbaring bevat wat [[Mohammed]] klaarblyklik van die engel [[Gabriël]] ontvang het. Ná Mohammed se dood is die openbarings uit aantekeninge en mondelinge oorlewering versamel en geredigeer. Die oudste Koran-redaksie sou dié van kalief [[Oethman]] (ongeveer 650) wees. Ander spellings is '''Quran''', '''Koer'aan''' '''Qoer'aan''' of '''Qur'aan''' Die Koran is verdeel in 114 hoofstukke ([[soera|soeras]]), onderverdeel in verse ([[ajat]]). Die eerste soera (al-Fatiha) is kort. Elke soera meld of dit in [[Mekka]] of [[Medina]] geopenbaar is. Die korter stukke kom gewoonlik uit Mekka en bevat die waarskuwing oor die Laaste Oordeel en vertel van die Eenheid en Enigheid van [[Allah]]. Die latere soeras kom uit Medina en handel oor beloning en straf in die [[hiernamaals]], asook wetgewende voorskrifte en polemiek met [[Jode]] en [[Christene]] met wie Mohammed in aanraking gekom het in Medina. Moslems beskou die Koran as 'n wonder waarmee die egtheid van Mohammed se sending bewys word. Moslems huldig die opvatting dat die inhoud ewig en 'ongeskape' is, omdat dit presies ooreenstem met Allah se oereksemplaar in die hemel. Die Koran bevat die laaste en definitiewe openbaring ná die [[Tora]] se Evangelie- heilige boeke, wat eweneens aan 'n hemelse oereksemplaar ontleen is, maar deur die besitters (Jode en Christene) vervals en vermink is. Die Koran is die mees gesaghebbende bron van die Moslemse [[teologie]] (kalam) en pligsleer ([[fikh]]), al is daar later verskil ten opsigte van interpretasie en regskole. Groot dele van die Koran is geskryf in rymprosa. Sonder dat kommentare geraadpleeg word, is die Koran moeilik verstaanbaar. Pragtige en kosbare handgeskrewe eksemplare kan in sommige private en openbare biblioteke besigtig word. 'n Vers word soms voorgedra met 'n spesiale soort voordrag, bekend as [[tadjwid]]. Die belangrikste en gesaghebbendste bron van inligting oor die Islamitiese godsdiens is die Koran, wat bestaan uit openbaringe wat die profeet Mohammed tussen 610 en 632 n.C. deur visioene ontvang het. Met tussen 700 en 1&nbsp;200 miljoen Moslems op aarde wat die Koran as die "foutlose en volledige woord van God ([[Allah]])" beskou, beteken dit dat dié geskrif vandag die geestelike hoeksteen is van een uit elke ses mense op aarde. Daar is verskillende menings oor die presiese betekenis van die woord "Koran" (Qur'an), maar die algemeenste verklaring is dat dit "voordrag" beteken, wat verwys na die boodskap wat Mohammed in die visioene ontvang het en wat hy aan die mense moes voordra of verkondig. == Allah se boodskap == === Oorspronklike in die hemel === Moslems glo die Koran is 'n weergawe van 'n gegraveerde klip-tablet (of goue stene, volgens ander bronne) wat sedert alle ewigheid in die hemel bestaan. Die inhoud van dié tablet is basies Allah se boodskap aan die mensdom waarin Hy Hom as die enigste God openbaar en die mense leer om volgens Sy wil te lewe. Moslems glo dié boodskap is bedoel vir die ganse mensdom. Hulle glo egter ook dat elke mens die vrye wil het om self te kies om aan hierdie boodskap gehoor te gee of dit te verwerp. Allah wil hê dat mense daaraan gehoor gee en hulle van hul verkeerde, sondige dade bekeer sodat hulle ná hul dood die ewigheid in die Paradys (hemel) kan deurbring. Diegene wat die boodskap verwerp, sal egter die gevolge dra deur die ewigheid in die hel in pyn en lyding deur te bring. === Mohammed, die boodskapper === Toe Mohammed 40 jaar oud was, het 'n wese wat homself as die [[engel]] Gabriël geïdentifiseer het, in 'n visioen aan hom verskyn en vir hom gesê dat Allah hom gekies het om Sy finale boodskapper aan die mensdom te wees. Die nag toe dit gebeur het, staan bekend as [[Lailat al-'Kadr]], maar die presiese datum is onbekend en word nie eens in die Koran genoem nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Amirul Hadi |title=Islam and state in Sumatra: a study of seventeenth-century Aceh |year=2004 |url=https://archive.org/details/islamstateinsuma0000hadi |isbn=978-9004129825 |pages=[https://archive.org/details/islamstateinsuma0000hadi/page/128 128]}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Marjo Buitelaar |title=Fasting and feasting in Morocco: women's participation in ramzan |year=1993 |url=https://archive.org/details/fastingfeastingi0000buit |isbn=978-0-85496-321-8 |pages=[https://archive.org/details/fastingfeastingi0000buit/page/64 64]}}</ref> Oor die volgende 22 jaar het Mohammed nog talle sulke visioene gehad waartydens die engel bepaalde opdragte en inligting aan hom geopenbaar het wat hy aan die mense moes oordra. === Geskrewe boodskap === Omdat hy as weeskind in Mekka (hedendaagse [[Saoedi-Arabië]]) grootgeword het, het Mohammed nooit geleer om te lees of skryf nie. Hy het daarom die inhoud van sy visioene mondelings aan volgelinge oorgedra, wat dit neergeskryf het. Volgens oorlewering is dit aanvanklik op palmblare, op die bladbene van kamele en op klippe neergeskryf. Ná die dood van Mohammed in 632 n.C. het sy opvolger en eerste kalief, [[Aboe Bakr]], opdrag gegee dat al die geskrifte met die profeet se openbaringe versamel en in 'n eenheid saamgestel moet word. Hierdie taak is eers voltooi tydens die heerskappy van die derde kalief, [[Oethman|'Oehtman ibn Affan]]. Die saamgestelde geskrifte is as die amptelike weergawe van die Koran aanvaar en daar is opdrag gegee dat alle ander weergawes vernietig word sodat alle Moslems dieselfde bron kon gebruik. == Struktuur van die Koran == Die Koran bestaan uit 114 hoofstukke ([[soera|soeras]]), ongeveer 6&nbsp;236 verse, 77&nbsp;500 woorde en 320&nbsp;000 alfabetiese letters. Die [[Bybel]] bestaan uit ongeveer 800&nbsp;000 woorde en 3,1&nbsp;miljoen letters. Dus is die Koran ongeveer 10% van die Bybel. Hoofstukke in die Koran wissel in lengte van 3 tot 306 verse (ajat). Die hoofstukke is nie chronologies of volgens onderwerpe gerangskik nie. Met die uitsondering van die eerste soera, wat baie kort is, is die res min of meer volgens lengte van die langste tot die kortste gerangskik. Die soeras begin almal met die woorde: "In die naam van God, die Genadige, die Barmhartige" (sien [[Basmala]]). Elk van die soeras het 'n opskrif bestaande uit 'n woord wat in die betrokke hoofstuk voorkom, byvoorbeeld "Die Opening" (1), "Die Tafel" (5), "Abraham" (14), "Die By" (16), "Die Nagreis" (17), "Maria" (19) en "Gelowiges" (23). Sommige soeras dateer uit die tydperk voor Mohammed se vlug uit Mekka; ander is weer tydens sy verblyf in Medina geskryf. === Styl en inhoud === Die temas en skryfstyle van die verskillende soeras wissel heelwat. In sommige het Mohammed die wedervaringe opgeteken van vroeë profete, meestal uit die Ou Testament. Op ander plekke is daar beskrywings van sensuele plesiere wat in die hemel was en elders weer beskrywings van die lyding wat wag op dié wat verdoem is tot die hel. Die Koran bevat ook wette en voorskrifte vir die Moslem-gemeenskap (oemma) en vir die familie. Die Eenheid (monoteïsme) van God word dikwels beklemtoon. Enkele geskiedkundige verwysings, soos na die oorlog tussen die [[Grieke]] en die [[Perse]] (614 n.C.), kom ook daarin voor. === Mense van die boek === In die gedeeltes wat handel oor Mohammed se vroeë openbaringe, is die Koran Christene en Jode goedgesind. Daar word in dié dele na hulle verwys as "mense van die boek" omdat dié godsdienste dieselfde oorsprong as Islam sou hê. Die Koran erken ook Christelike en Joodse geskrifte soos die [[Pentateug]] (eerste vyf boeke van die Bybelse [[Ou Testament]] en die Tora) en die *Psalms van Dawid (zaboer). Die Koran bevat ook 'n weergawe van die evangelie of verhaal van [[Jesus Christus]], soos geopenbaar aan Mohammed. Hoewel Jesus se maagdelike geboorte, sy wonderwerke en hemelvaart in die Koran erken word, word sy goddelikheid en die feit dat hy aan die kruis vir die mensdom se sonde gesterf het, verwerp. In gedeeltes van die Koran wat dateer uit die tydperk in Medina nadat Mohammed se boodskap deur die Christene en Jode verwerp is, is die Koran dié groepe minder goedgesind. 'n Voorbeeld van dié gesindheidsverandering is dat Mohammed sy volgelinge oorspronklik beveel het om na Jerusalem te draai wanneer hulle bid (Koran 2: 125), maar in 'n gedeelte wat later geskryf is, sê hy hulle moet na Mekka draai as hulle bid (Koran 2: 125). === Vertalings === Dit is ironies dat die Koran die eerste keer in [[1143]] in 'n ander taal as die oorspronklike Arabies vertaal is deur die Kruisvaarders, bitter vyande van die vroeë Islamitiese Ryk. Die vertaling is deur Rooms-Katolieke monnike in Latyn gedoen in opdrag van die Kruisvaarders se leiers met die doel om daardeur meer oor hul vyand se godsdienstige oortuigings te wete te kom. Teen hierdie agtergrond is dit verstaanbaar dat sommige Moslemgroepe lank sterk gekant was teen die vertaling van die Koran in enige taal. Nogtans is daar veral sedert die agttiende eeu heelwat gedoen om die Koran toeganklik te maak vir mense wat nie Arabies kan lees of praat nie en vandag is hierdie geskrif in die meeste Westerse tale beskikbaar. Omdat Allah sy boodskap oorspronklik in die Arabiese taal aan Mohammed openbaar het, word net die Arabiese weergawe vandag nog deur die meeste Moslems aanvaar as die ware en foutlose Koran. === Lees en voordra van die Koran === Behalwe dat die inhoud daarvan as riglyn vir die Moslem-lewe dien, het die Koran ook 'n bonatuurlike, geestelike funksie. Moslems glo dat wanneer die inhoud daarvan voorgelees of voorgedra word, 'n heilige atmosfeer geskep word waar Allah op 'n spesiale manier teenwoordig is. Die voorlees van die Koran is daarom 'n baie besonderse en waardevolle ritueel. Die voorleser sit gewoonlik plat op die grond in 'n posisie soortgelyk aan die lotus-posisie wat tydens meditasie in Oosterse religieë gebruik word. Die Koran word op sy skoot of op 'n lae tafeltjie voor hom gehou. 'n Spesiale ritmiese leestegniek word gebruik waar die leser se bolyf in ligte sirkels beweeg. Sommige waarnemers meen dat hierdie voorlesing, wat enige tyd en op enige plek gedoen kan word, 'n vorm van meditasie is. Sedert die ontstaan van Islam is Moslems aangemoedig om die Koran, of dele daarvan, uit hul kop te leer. Sommige Moslems glo dit is selfs waardevol om te leer om die Arabiese skrif te lees en die woorde van die Koran dan hardop te lees, al verstaan hulle nie noodwendig die inhoud daarvan nie. === Vertolking === Die inhoud van die Koran is die fokuspunt van alle Moslems se godsdiens. Dit word beskou as die ewige woord van Allah, en Moslems gebruik dit as bron en riglyn vir byna alle vlakke van hul bestaan, insluitend hul geestelike lewe, politieke lewe, ordening van sosiale strukture, gesinslewe en regstelsel. Omdat die Koran 'n taamlik ingewikkelde geskrif is waarvan die betekenis soms vir die onkundige onduidelik is, steun Moslems sterk op Islamitiese geleerdes om hulle te help om die interpretasie en toepassing van leerstellings te verstaan. Dit het deur die eeue daartoe gelei dat daar heelwat onderlinge verskille tussen verskillende Islamitiese groepe ontstaan het oor bepaalde leerstellinge. Enkele voorbeelde van sake waaroor daar vandag nog onderling deur Moslems verskil word, is die rol van die vrou in Islam, die [[djihad]], politieke stelsels en strukture en Islam se houding teenoor nie-Moslems. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Qur'an|Koran}} {{Wikt|Koran}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Quran|title=Qurʾān|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=8 Desember 2018}} * [http://quranacademy.org/quran Quran Word by Word] // QuranAcademy.org * [http://al-quran.info/ Al-Quran] Koran online (140+ translation in more than 35 languages) * [http://www.irfan-ul-quran.com/ www.irfan-ul-Quran.com] * [http://www.unc.edu/~cernst/quranstudy.htm Resources for the Study of the Qur'an] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519071347/http://www.unc.edu/~cernst/quranstudy.htm |date=19 Mei 2011 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Koran| ]] [[Kategorie:Arabiese woorde]] pt0an83ywq92tp8bxfm7pri55whwn0y 0 11606 2975923 2373959 2026-10-05T23:43:24Z Pynappel 70858 2975923 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Hamid Karzai<br />حامد کرزی | beeld = Hamid Karzai in August 2009 cropped.jpg | beeldonderskrif = | orde = President van Afghanistan | termynaanvang = [[22 Desember]] [[2001]] | termyneinde = [[29 September]] [[2014]] | vise = Karim Khalili<br />Mohammed Fahim<br />Yunus Qanuni | voorganger = Burhanuddin Rabbani | opvolger = Ashraf Ghani | geboortedatum = | geboortejaar = 1957 | geboortemaand = 12 | geboortedag = 24 | geboorteplek = [[Kandahar]], [[Afghanistan]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = Onafhanklik | eggenoot = Zeenat Quraishi <small>(2009-hede)</small> | kinders = 3 | alma_mater = Himachal Pradesh Universiteit | religie = Soenni-[[Islam]] | handtekening = }} '''Hamid Karzai''' ([[Pasjtoe]]: حامد کرزی‎, [[Persies|Dari]]: حامد کرزی; gebore op [[24 Desember]] [[1957]] in [[Kandahar]], [[Afghanistan]]) is die eerste demokraties verkose [[President]] van [[Afghanistan]] (vanaf [[22 Desember]] [[2001]] tot [[29 September]] [[2014]]). Hamid Karzai was sedert Desember [[2001]] die Voorsitter van die Oorgangsadministrasie en die interim president vanaf Junie [[2002]]. Hy is in 2014 opgevolg deur [[Ashraf Ghani]]. == Vroeë en persoonlike lewe == Karzai is gebore in [[Khandahar]] as 'n etniese [[Pastoen]] en lid van die invloedryke Popalzay-stam (waarvan verskeie Afghaanse Konings gekom het). Sy familie was ondersteuners van Koning [[Zahir Shah]]. Gevolglik was hy van vroeg in sy lewe betrokke by [[Afghanistan]] se politiek. Hy volg 'n nagraadse kursus in [[staatsleer]] aan die Himachal universiteit in Shimla, Himachal Pradesh, [[Indië]] van 1979 to 1983, waarna hy terugkeer as 'n fondsinsamelaar ter ondersteuning van die anti-Sowjet opstand in Afghanistan gedurende die res van die 1980's. Nadat die [[Sowjetunie|Sowjet]]magte uit Afghanistan verdryf is, het hy as 'n minister in die regering van [[Burhanuddin Rabbani]] gedien. Hy is getroud met Zinat Karzai, 'n opgeleide verloskundige. Hulle is getroud in 1998 en het geen kinders nie. Karzai beskik oor taalvermoëns in [[Pasjtoe]], [[Persies|Dari]], [[Oerdoe]], [[Persies]], [[Engels]] en [[Frans]]. == Taliban verbintenis == Nadat die [[Taliban]] op die politieke toneel in die 1990's verskyn het, was Karzai aanvanklik 'n ondersteuner. Later het hy van hulle weggebreek, volgens hom oor sy wantroue oor hul noue bande met [[Pakistan]]. Nadat die Taliban vir Rabbani in [[1996]] omvergewerp het, het Karzai geweier om as Afghanistan se [[VN]]-ambassadeur te dien. In [[1997]], het Karzai by verskeie van sy familielede in die [[Verenigde State]] aangesluit. In die Verenigde State het hy hom beywer ten gunste van die herinstelling van die monargie in Afghanistan. Sy vader is op 14 Julie 1999 gedood in 'n sluipmoordaanval, vermoedelik uitgevoer deur Talibanagente. Karzai het wraak gesweer teen die Taliban en aktief daarna gewerk om die beweging omver te werp. == Afghaanse leier == In 2001, na die terroriste aanval in die VSA op 11 September, het Karzai saam met die Mujahiddin lojaal aan die Afghanistanse [[Noordelike Alliansie]], die VSA gesteun in sy pogings om die Taliban in Afghanistan omver te werp. Hy het ook internasionale steun vir 'n alternatiewe regering begin werf. In Desember [[2001]], het uitgeweke politieke leiers van Afghanistan – verskeie met geen ondersteuning binne Afghanistan – byeengekom in [[Bonn]], [[Duitsland]] ten einde te besluit oor nuwe leierskapstrukture. Ingevolge die [[Bonn Ooreenkoms]] van 5 Desember het hulle 'n interim Oorgangsadministrasie gevorm en Karzai as Voorsitter van 'n 29-lid regerende komitee aangestel. Hy word ingesweer as leier op 22 Desember 2001. Die [[Loya Jirga]] van 19 Junie [[2002]] stel Karzai aan as die interim president van die Afghanistan Oorgangsadministrasie. Hedayat Amin Arsala is as een van sy visepresidente aangestel. Aanvanklik was Karzai se gesag en populêre steun buite die hoofstad, [[Kaboel]], volgens sommige waarnemers so gering dat gereeld na hom verwys is as die "Burgemeester van Kaboel". == Presidensiële verkiesing van 2004 == [[Lêer:Inauguration of President Hamid Karzai in December 2004.jpg|duimnael|Karzai word ingesweer nadat hy die presidensiële verkiesing van 2004 gewen het.]] Karzai was 'n kandidaat in die presidensiële verkiesing van 9 Oktober [[2004]]. Ten spyte van die persepsie dat hy nie steun buite Kaboel het nie, wen hy in 21 van die 34 provinsies, en verslaan sy 22 opponente om die eerste demokraties verkose leier van Afghanistan te word. Aanvanklik was daar bewerings dat verkiesingsbedrog plaasgevind het. Die VN het die bewerings ondersoek en die nasionale verkiesingskommissie het op 3 November Karzai as wenner verklaar. Hy het 55,4% van die stemme op hom verenig. Dit het 4,3 miljoen stemme verteenwoordig uit die totaal van 8,1 miljoen stemme wat uitgebring is. As interim president het Karzai voordeel getrek dat sy naam toenemend bekend geword het onder kiesers in Afghanistan en was hy ook toenemend in 'n goeie lig beskou vir sy stabiele leierskap gedurende die onsekere na-oorlogse periode. Ander faktore wat bygedra het tot sy sukses sluit in die steun van die VSA president George W. Bush se administrasie, die kort een maand veldtog en die gebrek aan nasionale nuusdekking vir sy opponente. Alhoewel sy verkiesingsveldtog beperk was as gevolg van vreese vir geweld, het die verkiesing plaasgevind sonder enige noemenswaardige insidente. Karzai word amptelik ingesweer as President van Afghanistan op 7 Desember [[2004]] in Kaboel. Verskeie waarnemers beskou die seremonie as simbolies van belang as 'n belangrike nuwe begin vir dié geweldgeteisterde land. Belangrike gaste by die inhuldiging sluit in die voormalige koning Zahir Shah, Afghanistan se drie vorige presidente en die Verenigde State se visepresident [[Dick Cheney]]. == President van Afghanistan == [[Lêer:2011 Afghan Independence Day-2.jpg|duimnael|Karzai vier die Afghaanse onafhanklikheidsdag in 2011]] Nadat hy 'n demokratiese mandaat verkry het en verskeie van die voormalige krygshere van die Noordelike Alliansie uit sy kabinet gelaat het, was verskeie waarnemers van mening dat Karzai 'n meer aggressiewe hervormingsagenda sou volg in 2005. Karzai was egter meer versigtig as verwag en het selfs van 'n Minister van Finansies ontslae geraak, wat bekend gestaan het as die mees sigbare hervormer in sy regering. Die meeste kenners stem saam dat Afghanistan geleidelik besig is om meer stabiel te word, ten spyte van die opswaai in politieke geweld voor die parlementêre verkiesings. Al hoe meer eenhede van die Afghaanse nasionale leër is in staat om in gevegsoperasies ontplooi te word. Die Afghaanse ekonomie het vir die eerste keer in jare begin groei terwyl die regering se inkomste ook groei. Die regering bly egter steeds grootliks afhanklik van buitelandse hulp. == Aanslae op sy lewe == Op 5 September 2002, is 'n aanslag op Karzai se lewe in Kandahar gedoen. 'n Gewapende man in 'n uniform van die nuwe Afghaanse nasionale leër het op hom gevuur en in die proses die Goewerneur van Kandahar en 'n operasionele offisier van die VSA se spesiale magte verwond. 'n Tweede aanslag op Karzai se lewe vind plaas op 16 September 2004 toe 'n vuurpyl sy helikopter gemis het op pad na Gardez, waar hy 'n skool sou geopen het. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karzai, Hamid}} [[Kategorie:Afghaanse politici]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Lewende mense]] 36wde2hs6yx9x02n62f4wfhglroex4u 10 13882 2975824 2974835 2026-10-05T18:00:33Z SpesBona 2720 - Unesco-wêrelderfenisgebiede; + Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde 2975824 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Currie Cup1.jpg|150px|regs|Die Curriebekertrofee.]] * Die 2026-[[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] word toegeken aan Peter Hegemann, Georg Nagel en Karl Deisseroth "vir hul ontdekkings rakende ligbeheerde ioonkanale en [[optogenetika]]". * Die [[Internasionale Krieketraad]] en [[Krieket Suid-Afrika]] maak in [[Kaapstad]] die [[Krieketwêreldbeker 2027]] se wedstrydskedule bekend; dié toernooi sal op 2 Oktober in [[Windhoek]] begin en die eindstryd sal ná ses weke se wedstryde in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] op 21 November op [[Wanderersstadion|Wanderers]] in [[Johannesburg]] beslis word. * 'n [[Oos-Rand-moorde|Reeksmoordenaar]] is moontlik in die [[Oos-Rand]]-gebied in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] aktief. Die lyke van nege vrouens is sedert Julie 2026 gevind. * Op [[Griekwapark]] in [[Kimberley]] klop die verdedigende kampioen [[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]] tydens die eindstryd van die '''[[Curriebeker]] 2026''' die [[Pumas]] met 23–16 en palm sodoende hul vyfde titel in. * [[Harald V van Noorweë|Harald V]], koning van [[Noorweë]], sterf op 89 en is opgevolg deur sy seun, koning [[Haakon VIII]]. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]: [[Tim Curry]] • [[Yayoi Kusama]] • [[Harald V van Noorweë|Harald V]] • [[Joggie Jansen]] • [[Dennis Haskins]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> 6xhyb9e8vujuul7kah7708vj1g1iya5 2976065 2975824 2026-10-06T09:35:18Z Sobaka 328 bywerk 2976065 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Currie Cup1.jpg|150px|regs|Die Curriebekertrofee.]] * Die 2026-[[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] word toegeken aan Peter Hegemann, Georg Nagel en Karl Deisseroth "vir hul ontdekkings rakende ligbeheerde ioonkanale en [[optogenetika]]". * Die [[Internasionale Krieketraad]] en [[Krieket Suid-Afrika]] maak in [[Kaapstad]] die [[Krieketwêreldbeker 2027]] se wedstrydskedule bekend; dié toernooi sal op 2 Oktober in [[Windhoek]] begin en die eindstryd sal ná ses weke se wedstryde in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] op 21 November op [[Wanderersstadion|Wanderers]] in [[Johannesburg]] beslis word. * 'n [[Oos-Rand-moorde|Reeksmoordenaar]] is moontlik in die [[Oos-Rand]]-gebied in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] aktief. Die lyke van nege vrouens is sedert Julie 2026 gevind. * Op [[Griekwapark]] in [[Kimberley]] klop die verdedigende kampioen [[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]] tydens die eindstryd van die '''[[Curriebeker]] 2026''' die [[Pumas]] met 23–16 en palm sodoende hul vyfde titel in. * [[Harald V van Noorweë|Harald V]], koning van [[Noorweë]], sterf op 89 en is opgevolg deur sy seun, koning [[Haakon VIII]]. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]: [[Yayoi Kusama]] • [[Harald V van Noorweë|Harald V]] • [[Joggie Jansen]] • [[Dennis Haskins]] • [[Jeffrey Archer]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> d5a1ei50iheo8jfdwvuqnssybnssvhy 0 14065 2976098 2772969 2026-10-06T11:44:38Z Pee Dirix 115342 /* Ingenieurswese */ 2976098 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Schwenkantrieb auf klappe.jpg|duimnael|regs|225px|'n Deels swenkbare aktuator op 'n [[vlinderklep]]]] 'n '''Aktueerder''' is 'n toestel wat invloed op sy omgewing kan uitoefen. == Kunsmatige intelligensie == 'n '''Aktueerder''' in [[kunsmatige intelligensie]] is die meganisme waardeur 'n [[Intelligente agent|agent]] op 'n omgewing inwerk. Die agent kan óf 'n kunsmatig-intelligente agent wees of enige ander outonome wese (mens, dier, en so meer) 'n Meganisme wat iets in 'n outonome aksie omskep, word 'n aktueerder genoem. Voorbeelde van aktueerders van verskeie agente sluit in: * Aktueerder: mens – Agente: arms, hande, vingers, bene * Aktueerder: onderdeeluitsoekrobot – Agente: vatmeganisme, bewegende onderdele. Voorbeelde sluit solenoïdes en stemspoelaktueerders in. == Ingenieurswese == In '''ingenieurswese''' is '''aktueerders''' 'n onderafdeling van '''omsetters'''. 'n [[Omsetter]] is apparaat wat 'n intreesein (hoofsaaklik 'n elektriese sein) na beweging omskakel. Elektriese motors, pneumatiese aktueerders, hidroliese suiers, releës, kam-aandrywers, piësoëlektriese aktueerders, termiese koppels, digitale mikrospieëlapparate en elektroaktiewe polimere is 'n paar voorbeelde van sulke aktueerders. Motors word meestal gebruik wanneer sirkulêre beweging benodig word, maar kan ook vir lineêre toepassings gebruik word, deur omskakeling van sirkulêre na lineêre beweging te bewerkstellig met 'n bout- en skroefomsetter. Daarteenoor is sekere aktueerders intrinsiek lineêr, soos piëzo-elektriese aktueerders. In virtuele instrumentasie is aktueerders en sensore die hardewarekomplemente van virtuele instrumente. Rekenaarprogramme van virtuele instrumente gebruik aktueerders om op objekte van die egte wêreld in te werk. == Bron == {{Commonskat|Actuators}} * Vertaal vanuit [[:en:Actuators]] {{Normdata}} [[Kategorie:Tegnologie]] 4xn40vues2y5qcihjrxxug1iajnnnql 2976099 2976098 2026-10-06T11:45:03Z Pee Dirix 115342 2976099 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Schwenkantrieb auf klappe.jpg|duimnael|regs|225px|'n Deels swenkbare aktuator op 'n [[vlinderklep]]]] 'n '''Aktueerder''' is 'n toestel wat invloed op sy omgewing kan uitoefen. == Kunsmatige intelligensie == 'n '''Aktueerder''' in [[kunsmatige intelligensie]] is die meganisme waardeur 'n [[Intelligente agent|agent]] op 'n omgewing inwerk. Die agent kan óf 'n kunsmatig-intelligente agent wees of enige ander outonome wese (mens, dier, en so meer) 'n Meganisme wat iets in 'n outonome aksie omskep, word 'n aktueerder genoem. Voorbeelde van aktueerders van verskeie agente sluit in: * Aktueerder: mens – Agente: arms, hande, vingers, bene * Aktueerder: onderdeeluitsoekrobot – Agente: vatmeganisme, bewegende onderdele. Voorbeelde sluit solenoïdes en stemspoelaktueerders in. == Ingenieurswese == In '''ingenieurswese''' is '''aktueerders''' 'n onderafdeling van '''omsetters'''. 'n [[Omsetter]] is apparaat wat 'n intreesein (hoofsaaklik 'n elektriese sein) na beweging omskakel. Elektriese motors, pneumatiese aktueerders, hidroliese suiers, releës, kam-aandrywers, piësoëlektriese aktueerders, termiese koppels, digitale mikrospieëlapparate en elektroaktiewe polimere is 'n paar voorbeelde van sulke aktueerders. Motors word meestal gebruik wanneer sirkulêre beweging benodig word, maar kan ook vir lineêre toepassings gebruik word, deur omskakeling van sirkulêre na lineêre beweging te bewerkstellig met 'n bout- en skroefomsetter. Daarteenoor is sekere aktueerders intrinsiek lineêr, soos piësoëlektriese aktueerders. In virtuele instrumentasie is aktueerders en sensore die hardewarekomplemente van virtuele instrumente. Rekenaarprogramme van virtuele instrumente gebruik aktueerders om op objekte van die egte wêreld in te werk. == Bron == {{Commonskat|Actuators}} * Vertaal vanuit [[:en:Actuators]] {{Normdata}} [[Kategorie:Tegnologie]] 14v4ms25g389fb1qqkjqduyde8ni2y0 0 15460 2975924 2941615 2026-10-05T23:43:40Z Pynappel 70858 2975924 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Howard Hughes | bynaam = | beeld = Howard Hughes.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Howard Hughes voor sy nuwe Boeing agtervolgingsvliegtuig in Inglewood, Kalifornië in die 1940's | geboortenaam = Howard Robard Hughes, Jr. | geboortedatum = {{Geboortedatum|1905|12|24}} | geboorteplek = [[Humble, Texas|Humble]], [[Texas]], VSA | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1905|12|24|1976|4|5}} | sterfteplek = op pad ná [[Houston]], [[Texas]] | ouers = Howard R. Hughes, Sr.<br />Allene Stone Gano | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | alma_mater = | beroep = entrepreneur, lugvaart-ingenieur, rolprentregisseur, uitvinder, belegger, vlieënier, filantroop | ander = | bekend = Hughes-vliegtuie; rolprente | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Ella Rice (1925–29)<br />Terry Moore (1949–76) (vermeende)<br />Jean Peters (1957–71) | kinders = | webblad = | handtekening = Howard Hughes signature.svg }} '''Howard Robard Hughes, Jr.''' ([[24 Desember]] [[1905]] – [[5 April]] [[1976]]) was 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] vliegpionier, lugvaart-ingenieur,<ref>{{cite web |title=Howard R. Hughes |url=https://www.unlv.edu/engineering/hughes |work=UNLV Howard R. Hughes College of Engineering |access-date=6 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101214521/https://www.unlv.edu/engineering/hughes |archive-date=1 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> filmregisseur, pierewaaier, eksentrieke individu en kluisenaar. Hy was een van die rykste mense ter wêreld. == Jeug en familie == Hughes is in 1905 in [[Texas]] gebore. Daar is onsekerheid oor sy geboortedatum en geboorteplek: volgens sommige bronne is hy gebore in die dorp Humble en volgens andere in Houston. Hughes self beweer dat hy op 24 Desember 1905 gebore is, maar sy dooprekords dateer uit September van daardie jaar.<ref>{{cite web|url= http://www.anb.org/articles/10/10-01809.html|title= American National Biography Online: Hughes, Howard|website= www.anb.org|access-date= 15 Augustus 2017}}</ref> Sy ouers was Allene Gano Hughes en Howard R. Hughes Sr.<ref name=encarta>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553204/Howard_Hughes.html "Howard Hughes."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103075357/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553204/howard_hughes.html |date=3 Januarie 2006 }} ''MSN Encarta online,'' 21 Oktober 2009.</ref> Sy pa het 'n diamantpuntboor ontwerp wat boorwerk vir voorheen onbereikbare oliebronne moontlik gemaak het. Hy stig die Hughes Tool Company om die uitvinding te kommersialiseer en word welvarend uit die besigheid. Dit was van hom wat Hughes 'n voorliefde vir alles wat meganies werk, geërf het. Sy moeder sterf in Maart 1922 as gevolg van komplikasies tydens haar swangerskap en skaars twee jaar daarna, in Januarie [[1924]], sterf sy pa aan 'n [[hartaanval]]. Hughes was maar 16-jaar oud toe hy sy moeder verloor het. == Onderrig == As tiener verklaar Hughes dat sy doelwitte is om die beste [[gholf]]speler, beste [[vlieënier]] en beste filmregisseur ter wêreld te word. Ten spyte daarvan dat hy aan verskeie goeie skole en tersiêre instellings studeer, het hy nooit 'n diploma of graad verwerf nie. Hy gaan skool aan onder andere die Fessenden Skool in West Newton, [[Massachusetts]] (naby [[Boston]]) en die Thacher Skool in Ojai, [[Kalifornië]]. Sy pa het later gereël dat hy wiskunde- en ingenieursweseklasse aan die Kaliforniese Instituut vir Tegnologie bywoon. Hy skryf hierna in by die Rice Instituut (later bekend as die Rice-Universiteit). Op negentienjarige leeftyd sterf sy pa en erf hy die uiters winsgewende Hughes Tool Company. Hughes laat vaar hierna sy studies. Hy het met behulp van 'n regter, wat hy by die gholfklub leer ken het, gereël dat hy wettiglik as 'n [[volwassene]] beskou word. Hy kon daardeur regstreeks beheer kry oor die $800 000 wat hy geërf het (wat vandag oor 'n miljard dollar sou wees).<ref name="golfonline">[http://www.golfonline.com/golfonline/features/features/article/0,17742,1013633-2,00.html "Golf's Bizarre Billionaire."] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20071014014020/http://www.golfonline.com/golfonline/features/features/article/0,17742,1013633-2,00.html |date= 14 Oktober 2007 }} ''golfonline.com''. Besoek op 6 Februarie 2020.</ref> == Hollywood == Hughes trou in 1925 met die 22-jarige Ella Rice wie hy in Houston ontmoet het, en verhuis met haar na [[Los Angeles]] waar hy al sy passies van gholfspeel en toetsvlieg kon uitleef.<ref name="golfonline" /> Hy skei egter van Ella vier jaar later in 1929, nadat sy erg gefrustreerd geraak het met al sy vryetyd-vermaaklikhede terwyl sy alleen in hul suite in die Ambassador Hotel moes agterbly. Aanvanklik word hy deur die [[Hollywood]]-elite afgemaak as 'n rykmanskind. Sy eerste twee rolprente, albei uitgereik in [[1927]] ''Everybody's Acting'' en ''Two Arabian Knights'' was finansieel suksesvol. Die laasgenoemde het selfs 'n [[Oscar]] vir die beste regisseur vir 'n komedierolprent gewen. Sy rolprente ''The Racket'' ([[1928]])<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/this-month/article/85281%7C0/The-Racket.html |title=The Racket (1928) |website=Turner Classic Movies |access-date=6 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001221522/http://www.tcm.com/this-month/article/85281%7C0/The-Racket.html |archive-date= 1 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en ''The Front Page'' ([[1931]]) word vir Oscars genomineer. Hughes vervaardig ook die rolprent ''[[Hell's Angels (rolprent)|Hell's Angels]]'' ([[1930]])<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/this-month/article/78352%7C0/Hell-s-Angels.html |title=Hell's Angels |website=Turner Classic Movies |access-date=6 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112090823/http://www.tcm.com/this-month/article/78352%7C0/Hell-s-Angels.html |archive-date=12 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> waarvoor hy die draaiboek skryf en die regie doen, en ''Scarface'' ([[1932]]). ''Hell's Angels'' was die eerste Amerikaanse rolprent wat meer as een miljoen dollar gekos het. Sy bekendste rolprent is ''The Outlaw'', uitgereik in 1941 met [[Jane Russell]] in die hoofrol. Vir Russell laat hy 'n spesiale bra ontwerp. Beide ''The Outlaw'' en ''Scarface'' besorg Hughes probleme met die Amerikaanse filmsensuurowerhede. Weens ''Scarface'' word hy ook gedreig deur die [[Amerikaanse Mafia|mafia]]. In hierdie tyd het Hughes verhoudings met verskeie [[akteur|aktrise]]s gehad, onder wie [[Katharine Hepburn]] (twee jaar), [[Bette Davis]], [[Jean Harlow]] en [[Ava Gardner]]. Hy het ook met [[Ginger Rogers]] en [[Gloria Vanderbilt]], beide toe 16-jaar oud, verhoudings gehad. == Vlieënier en ingenieur == Hughes was gedurende sy hele lewe 'n lugvaartentoesias, 'n [[vlieënier]] en 'n selfopgeleide lugvaarttegniese-ingenieur. Hy stel verskeie wêreldrekords daar, en ontwerp en bou verskeie vliegtuie terwyl hy aan die hoof van Hughes Aircraft staan. Die belangrikste vliegtuig wat hy ontwerp het was die Hughes H-1 Racer. Op [[13 September]] [[1935]] het Hughes 'n wêreldrekord opgestel toe hy dié vliegtuig teen 'n spoed van 352 mpu (566 km/h) oor sy toetsbaan naby [[Santa Ana, Kalifornië|Santa Ana]], [[Kalifornië]] gevlieg het. Die vorige rekord was 314 mpu (505 km/h). Op [[19 Januarie]] [[1937]] stel Hughes 'n nuwe rekord op deur in 7 uur, 28 minute en 25 sekondes van [[Los Angeles]] na [[New York]] te vlieg. Op [[10 Julie]] [[1938]] stel hy nog 'n nuwe rekord op deur in 91 uur om die wêreld te vlieg. In dieselfde jaar word die Houston Munisipale lughawe in Houston herdoop na die Howard Hughes Lughawe maar dit word laat vaar na protesaksie teen die vernoeming van die lughawe na 'n lewende persoon. (Die lughawe se huidige naam is die [[William P. Hobby Lughawe]].) Gedurende 1938 plaas William John Frye, 'n voormalige Hollywood waaghalsvlieënier wat die direkteur van die lugvaartmaatskappy [[Transcontinental and Western Airlines]] (TWA - in 1950 hernoem as [[Trans World Airlines]]) geword het, 'n bestelling vir die nuwe [[Boeing 307]] Stratoliner, wat die eerste [[passasiersvliegtuig]] met 'n drukkajuit was. Hy werf Hughes, wat ook begeesterd was met die ontwikkeling van vliegtuigtegnologie, om hierdie aankoop te finansier. Hierdeur word Hughes in April 1939 die grootste aandeelhouer van TWA. Gedurende die 1940’s en 1950’s bly TWA waag met die mees gesofistikeerde vliegtuie, grotendeels as gevolg van Hughes se belangstelling in die ontwikkeling van vliegtuie. Onder sy leiding groei die lugvaartmaatskappy aansienlik. Op [[7 Julie]] [[1946]] onderneem Hughes die eerste toetsvlug met die eksperimentele vliegtuig FX-11. 'n Deel van sy vlugplan was om oor [[Los Angeles]] te vlieg ten einde 'n nuwe apparaat te toets. 'n Olielek veroorsaak dat een van die teenoorgestelde draaiende skroewe in die verkeerde rigting draai. Hughes probeer om die vliegtuig te red deur 'n noodlanding te maak op die gholfbaan van die Los Angeles Country Club. Enkele sekondes voor die landing daal die vliegtuig skerp en stort neer in die woonbuurt buite die Country Club. Die vliegtuig bots teen drie huise en die brandstoftenks ontplof wat een huis laat brand. Hughes kom te lande langs die vliegtuig, maar word gered deur 'n sersant van die [[Amerikaanse Marinierskorps]] wat in 'n naburige huis op besoek was. Hughes het 'n sleutelbeen en ses ribbes gebreek en het derdegraadse brandwonde opgedoen. Die letsel het tot met sy dood 'n invloed op hom gehad en vele mense skryf sy latere verslawing aan [[opiaat|opiate]] toe aan die hoë dosering van [[morfien]] wat na die ongeluk aan hom voorgeskryf is. Sy kenmerkende snor wat hy later in sy lewe gekweek het, was 'n poging om 'n klein litteken op sy lip te verberg. Een van sy grootste ondernemings was die ontwerp en bou van die [[Hughes H-4 Hercules|H-4 Hercules]], met die bynaam die ''Spruce Goose'' ("die gans van sparrehout"), 'n enorme [[vliegboot]] wat kort na die [[Tweede Wêreldoorlog]] voltooi word. Die Hercules onderneem maar net één vlug (met Hughes aan die stuurstang) in [[1947]]. Die vliegtuig was aanvanklik deur die Amerikaanse regering bestel vir gebruik tydens die Tweede Wêreldoorlog, maar was nie betyds klaar nie. Hughes word gedaag om te getuig voor 'n ondersoekskommissie van die senaat, waar hy moes verduidelik waarom die vliegtuig nie tydens die oorlog aan die Lugmag van die [[Verenigde State]] gelewer is nie. Die kommissie ontbind egter sonder dat 'n finale verslag uitgegee word. Hughes stel dat hy die kontrak wou nakom. Aangesien die Amerikaanse regering hom egter nie enige metaal toewys nie was hy verplig om die vliegtuig grotendeels uit hout ([[berk]]) te bou. Die vliegtuig was vir jare in [[Long Beach]] te sien, langs die Queen Mary maar word later verskuif na McMinnville in Oregon, waar dit tans te sien is in die Evergreen lugvaartmuseum. == RKO == In [[1948]] koop Hughes die rolprentmaatskappy [[RKO]] wat toe finansieel in die knyp was. Hy bemoei homself met filmproduksie en die maatskappy lei skade as gevolg van sy bestuurstyl. Binne weke nadat hy beheer oorgeneem het, het hy twee derdes van die werknemers ontslaan en produksie word in [[1949]] vir ses maande gestaak toe hy 'n ondersoek las na die oorblywende wernemers se politieke affiliasies. Voltooide rolprente word deur hom teruggestuur indien hy van mening is dat die ster (veral die vrouens) nie na behore uitgebeeld word nie, of dat die rolprent se anti-[[kommunisme|kommunistiese]] politiek nie duidelik genoeg is nie. Hughes verkoop RKO se teaters in [[1953]] as skikking vir die [[Verenigde State]] v. [[Paramount Pictures]], anti-kartelsaak. Die verkoop van die winsgewende teaters ontbloot die probleme met die filmateljee. Gedurende die [[Koreaanse oorlog]] was hy so besig met die eise wat vliegtuigvervaardiging stel en sy TWA-belange, dat hy die voortdurende stroom regsaksies van die minderheidsaandeelhouers in RKO frustrerend vind. Angstig om die aanklagtes tot 'n einde te bring, het Hughes voorgestel om alle aandeelhouers se aandele uit te koop. Teen die einde van 1954, teen 'n koste van $24 miljoen, bekom Hughes totale beheer van RKO, en word daarmee die eerste alleeneienaar van 'n [[Hollywood]]ateljee sedert die pioniersdae. Ses maande later, in Julie 1955, het Hughes onverwags RKO aan die General Tire and Rubber Company vir $25 miljoen verkoop. Hughes behou egter die regte ten opsigte van die rolprente wat hy persoonlik vervaardig het, insluitende dié gemaak deur RKO. Hy behou ook Jane Russell se kontrak. Vir Howard Hughes was dit die einde van 'n rol van vyf-en-twintig jaar in Hollywood. == Hughes en die lugvaartindustrie == Na die oorlog herstruktureer Hughes die maatskappy Hughes Aircraft as 'n verdedigingskontrakteur. Die Hughes Helikopterafdeling word in [[1947]] begin nadat die helikoptervervaardiger Kellett hul nuutste ontwerp vir produksie aan Hughes verkoop het. In 1948 het Hughes 'n nuwe afdeling van die maatskappy, die Hughes Aerospace Groep, gestig. Die Hughes Space and Communications Group en die Hughes Space Systems Division word later in [[1948]] afgestig om hul eie afdeling te vorm. Afdelings van die maatskappy word deel van McDonnell Douglas en ten laaste [[Boeing]] toe die twee maatskappye saamsmelt. Die oorblywende afdelings van Hughes Aircraft word in [[1998]] aan [[Raytheon]] verkoop. In 1961 span die bestuur van TWA in 'n regsgeding saam teen die bestuursvoorsitter, Hughes, weens 'n verskil van mening oor die wyse waarop die maatskappy bestuur word. Hughes word gedwing om TWA in [[1966]] vir ongeveer 500 miljoen dollar te verkoop. In die 1970’s keer hy weer na die lugvaartindustrie terug. Hy koop die lugvaartmaatskappy Air West, en noem die maatskappy Hughes Airwest. == Howard Hughes Mediese Instituut == In 1953 stig Hughes die Howard Hughes Mediese Instituut in [[Delaware]]. Dit word opgerig vir fundamentele biomediese navorsing. Die doel van die instituut is, in Hughes se eie woorde, om die "oorsprong van die lewe self" te ondersoek. Die instituut word deur vele beskou as 'n soort belastingskuiling vir Hughes. Hy dra al sy aandele in Hughes Aircraft maatskappy aan die instituut oor, waardeur hy die verdedigingskontrakteur vrygestel van belasting maak. Die gevolg hiervan was 'n langdurige regstryd tussen Hughes en die Amerikaanse belastingdiens ''(Internal Revenue Service'') wat uiteindelik deur Hughes gewen word. Na Hughes se dood in [[1976]] groei die instituut tot een van die belangrikste filantropiese instellings vir ondersoek op die gebied van biologie en medisyne. Die instituut beskik oor fondse ter waarde van 12 miljard dollar (2004). == Glomar Explorer == In [[1972]] word Hughes deur die Amerikaanse buitelandse intelligensiediens, die [[CIA]], genader om te help met die koverte berging van 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[duikboot]] wat vier jaar tevore naby [[Hawaii]] gesink het. Uit die samewerking ontstaan die Hughes ''Glomar Explorer'', 'n bergingskip wat spesiaal vir hierdie operasie ontwikkel word. Met Hughes se samewerking kon die CIA 'n geloofwaardige dekkingsteorie opmaak. Hiervolgens was die skip bedoel vir onderwaternavorsing in ekstreme dieptes en vir die myn van [[mangaan]] klonte op die [[seebodem]]. In die somer van [[1974]] probeer die ''Glomar Explorer'' die duikboot te berg. As gevolg van 'n meganiese fout in die gryper sou die helfte van die duikboot afgebreek het. Die gedeelte, wat na bewering die kodeboek en die kernmissiele bevat het, het na die seebodem gesink. Twee [[torpedo]]s met kernkoppe en enkele kodeermasjiene vir geïnkripteerde kommunikasie kon wel gered word. Sommige mense bly egter van mening dat die bergingspoging suksesvol was en dat die CIA [[disinformasie]] versprei het dat dit 'n mislukking was om die [[Sowjetunie]] op 'n dwaalspoor te bring. Die operasie, met die kodenaam ''Project Jennifer'' word in Februarie 1975 bekend nadat inbrekers in Junie 1974 geheime dokumente uit Hughes se hoofkwartier gesteel het. == Hughes die kluisenaar == Aan die einde van die jare vyftig of miskien selfs vroeër, toon Hughes simptome van [[obsessiewe-kompulsiewe steurnis]] (OKS). Waar hy voorheen een van die mees publieke figure in Amerika was, verdwyn Hughes uit die publieke oog. In die media volg gerugte oor sy verhuising en gedrag. Volgens die spekulatiewe berigte en gerugte was Hughes terminaal siek, of geestelik onstabiel, of selfs dood en vervang deur iemand wat hom voordoen as Hughes. Hy het die simptome van OKS reg deur sy lewe gehad. Hughes se vriende het al in die jare dertig vertel dat Hughes 'n obsessie het met die grootte van ertjies. Dit was een van sy gunstelingkossoorte en hy het 'n spesiale vurk gebruik om ertjies volgens grootte te sorteer voordat hy dit eet. Hughes het toenemend in 'n kluisenaar begin verander. Hy was verslaaf aan medisyne en leef in verdonkerde kamers, doodbang vir [[Bakterie|bakterieë]]. Hoewel hy altyd 'n haarkapper op roep gehad het, het Hughes sy hare en naels hoogstens éénkeer per jaar laat knip. Hy het verskeie dokters in diens gehad, maar het hulle selde geraadpleeg en selfs dan het hy nie hulle advies gevolg nie. Hy het verslaaf geraak aan [[kodeïen]] en ander [[pynstillers]], was erg kwesbaar en het die leë kartonhouers van Kleenex sneesdoekies vir skoene gebruik. Hy sou na bewering sy urine in flesse bewaar. Dit is nie seker of hy dit permanent gedoen het, of slegs een keer toe die toilet oorgeloop het nie. Hy het alles wat hy moes aanraak in sneesdoekies toegedraai om homself teen bakterieë te beskerm. As jong man het hy [[sifilis]] opgedoen en sommige van sy biograwe skryf sy vreemde gedrag toe aan die derde stadium van daardie siekte. == Latere jare == Kort voor die presidentsverkiesing van [[1960]] word die reputasie van [[Richard Nixon]] geskaad deur onthullings oor 'n bedrag van 205 000 dollar wat Hughes aan 'n broer van Nixon geleen en wat nooit terugbetaal is nie. Hughes en sy persoonlike werknemers het van hotel tot hotel verhuis van [[Beverly Hills]] na Boston waarna hy besluit om te trek na [[Las Vegas]]. Hughes arriveer op [[27 November]], [[1966]] in 'n treintrok in Las Vegas. Toe hy begin vrees dat die Desert Inn hom op straat sou uitsit koop hy die hotel. Die hotel se agtste vloer word die sentrum van waar sy uitgebreide sakebelange bestuur word terwyl hy die negende vloer se dakwoonstel inrig as sy permanente woning. Tussen 1966 en 1968 koop hy verskeie ander hotelle en casino's (Castaways, New Frontier, Landmark, Sands en Silver Slipper) van hoofsaaklik mafiabelange. Hy moderniseer Las Vegas deur die invloed van die mafia uit te skakel. Hy bekom plaaslike televisiestasies soos KLAS-TV in Las Vegas sodat hy altyd iets het om na te kyk aangesien hy weens slaaploosheid gereeld die hele nag op bly. Sy gunstelingrolprent in sy laaste jare was ''Ice Station Zebra'' gebaseer op die gelyknamige boek van [[Alistair Stuart MacLean|Alistair MacLean]]. Hy laat die rolprent vir 'n geruime tyd voortdurend in sy tuisbioskoop draai. Hughes se aansienlike belange in die besigheidswêreld word aan die gang gehou deur 'n klein groep ondergeskiktes wat soms die "Mormoonmafia" genoem word omdat die groep hoofsaaklik uit lede van die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae|Mormoonse kerk]] bestaan het. Hulle hanteer nie net die daaglikse bedryf van sy besigheidsbelange nie maar poog ook om aan Hughes se bisarre wense te voldoen. So hou Hughes byvoorbeeld baie van 'n bepaalde soort piesangneutroomys, en sy ondergeskiktes voorsien 'n probleem toe die fabriek in Los Angeles produksie van dié geur [[roomys]] wou staak. Hulle plaas toe 'n reuse bestelling van die roomys. Enkele dae nadat dit in Las Vegas aankom, laat Hughes sy ondergeskiktes weet dat hy genoeg gehad het van piesanggeurroomys. Voortaan wou hy net vanieljegeurroomys hê! Hierna eet sy personeel en hul gesinne en kennisse 'n geruime tyd net piesangneutroomys. In [[Nevada]] oefen Hughes baie mag uit. Tog het ook sy invloed perke. Hughes was bang vir die gevolge van die kerntoetse wat in die woestyn van Nevada gehou word en stuur sy medewerkers om president [[Lyndon B. Johnson]] en later Richard Nixon een miljoen dollar aan te bied vir die beëindiging van die toetse. Hughes se medewerkers probeer egter nie om die presidente om te koop nie maar laat Hughes weet dat Johnson die aanbod van die hand gewys het en dat Nixon nie bereik kon word nie. Terwyl sy gesondheid steeds verder agteruit gaan, verhuis Hughes na die [[Bahamas]], [[Vancouver]], [[Londen]], en verskeie andere plekke. Hy bly altyd in 'n dakwoonstel met verdonkerde ruite. Verskeie hotelle het nodig gehad om skade te herstel nadat Hughes die hotel verlaat het. In [[1971]] skei hy van die aktrise Jean Peters met wie hy in 1957 getrou het. Op daardie stadium het die paar reeds vir jare apart geleef. Sy willig in tot 'n lewenslange toelaag van sewentigduisend dollar per jaar met voorsiening vir inflasie en laat vaar enige toekomstige eise teen Hughes se besittings. Hoewel Hughes normaalweg erg paranoïes was, vereis hy tot verbasing van sy ondergeskiktes geen geheimhoudingooreenkoms van Peters nie. Peters weier egter om te praat oor haar lewe met Hughes en wys verskeie potensieel winsgewende aanbiedinge om dit te doen, van die hand. In [[1972]] beweer die skrywer Clifford Irving dat hy mede-outeur was van 'n goedgekeurde outobiografie van Hughes. Hy veroorsaak 'n sensasie in die mediawêreld. Omdat Hughes in afsondering leef aarsel hy aanvanklik om Irving te veroordeel. In een van die besonderse skaars openbare telefoongesprekke wat Hughes voer, ontken hy kort voor publikasie van Irving se boek die hele verhaal. Irving bring later veertien maande in die tronk deur. Hughes sterf op [[5 April]] [[1976]] aan boord van 'n vliegtuig, terwyl hy op pad was van sy dakwoonstel in [[Meksiko]] na die Metodiste Hospitaal in Houston. Hy was 70 jaar oud en so onherkenbaar dat die [[FBI]] daarop aangedring het dat vingerafdrukke geneem word om Hughes se lyk positief te identifiseer. Uit die doodsondersoek blyk dit dat nierversaking die oorsaak van sy dood was. Sy liggaam was in 'n besonder verswakte toestand. Op X-straalplate van hom word byvoorbeeld afgebreekte inspuitingnaalde in sy arms gesien. Howard Hughes word begrawe in die Glenwood begraafplaas in [[Houston]]. == Erflating == Hughes laat met sy afsterwe twee miljard dollar na. Melvin Dumar beweer dat hy in [[1975]] Howard Hughes 'n ryloopgeleentheid gebied het en dat Hughes hom na afloop van die reis sy totale erflating nagelaat het. Maar na verskeie hofsake word bevind dat Dumar se beweringe vals was. Die rolprent ''Melvin and Howard'' beeld dié verhaal uit. Ongeveer vierhonderd ander mense stel ook eise in teen Hughes se erflating. Na jarelange regsake word die erfenis uiteindelik in 1983 tussen 22 familielede verdeeld. Hughes Aircraft bly die eiendom van die Hughes Mediese Instituut en word in [[1985]] vir 5 miljard dollar aan General Motors verkoop. In 1984 betaal die erfgename aan aktrise Terry Moore 'n bedrag uit. Die bedrag bly geheim. Moore beweer dat sy in 1949 in die geheim met Hughes getroud is, en dat sy nooit van hom geskei het nie. Sy skryf 'n boek oor haar verhouding met Hughes, met die titel ''The Beauty and the Billionaire''. Verskeie boeke is oor Hughes geskryf. Oor sy lewe word ook twee rolprente gemaak: *''The Amasing Howard Hughes'' (1977); regie [[William A. Graham]], met [[Tommy Lee Jones]] as Howard Hughes. *''[[The Aviator (Rolprent)|The Aviator]]'' ([[2004]]); regie [[Martin Scorsese]], met [[Leonardo DiCaprio]] as Howard Hughes. Verder bestaan daar verskeie liedjies oor hom, of waarin hy genoem word. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hughes, Howard}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Amerikaanse filantrope]] [[Kategorie:Amerikaanse ingenieurs]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Amerikaanse uitvinders]] [[Kategorie:Amerikaanse vlieëniers]] [[Kategorie:Geboortes in 1905]] [[Kategorie:Sterftes in 1976]] plpm29jb4h1xn1zzddb1177lwmgtccy 0 16300 2975765 2902196 2026-10-05T14:56:16Z JMK 649 /* Geskrewe Beiers en Oostenryks */ +sin 2975765 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Taal |naam=Beiers |inheemsenaam=''Boarisch'' |uitspraak=[ˈbɔɑrɪʃ] |familiekleur=Indo-Europees |state={{vlagland|Duitsland}} * [[Lêer:Flag of Bavaria (striped).svg|22px|border]] [[Beiere]] {{vlagland|Oostenryk}} * sonder [[Vorarlberg]] {{vlagland|Switserland}} * [[Lêer:CHE Samnaun COA.svg|22px]] [[Samnaun]] * [[Lêer:Flag of Canton of Graubünden.svg|22px|border]] [[Graubünden]] {{vlagland|Italië}} * [[Lêer:Flag of South Tyrol.svg|22px|border]] [[Suid-Tirol]] {{vlagland|Hongarye}} * [[Lêer:HUN Sopron Flag.svg|22px|border]] [[Sopron|Ödenburg]] {{vlagland|Tsjeggië}} * [[Böhmerwald]] |sprekers=sowat 14,1 miljoen<ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/bar |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Bavarian |publisher=[[Ethnologue]] |access-date=9 April 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430111341/https://www.ethnologue.com/language/bar |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |rang= |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Germaanse tale|Germaans]] |fam3=[[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaans]] |fam4=[[Duits]] |fam5=[[Opperduits]] |nasie= |agentskap= |iso1=|iso2=gem|iso3=bar |kaart= }} [[Lêer:Manching Tonscherbe BOIOS.jpg|alt=Inskripsie "BOIOS" of "BAIOS" op 'n Keltiese pottebakkerskerf van Manching in die Kelts Roman Museum Manching.|duimnael|Inskripsie "BOIOS" of "BAIOS" op 'n Keltiese pottebakkerskerf van Manching in die Kelts Roman Museum Manching.]] '''Beiers''' of '''Beiers-Oostenryks''' (''Boarisch'' [ˈbɔɑrɪʃ], [[Duits]]: ''Bairisch'' [ˈbaɪ̯ʀɪʃ] {{Audio|De-Bairisch.ogg|luister}} of ''Österreichisch-Bairisch'') is 'n belangrike groep van [[Opperduits]]e variëteite. Soos [[Duits|Standaardduits]], is Beiers 'n [[Hoogduitse tale|Hoogduitse taal]], maar tog nie dieselfde nie. Beierse-Oostenryks en Standaardduits het mekaar wedersyds beïnvloed en die oorgrote meederheid Beiers-Oostenrykse sprekers kan ook Standaardduits praat. Beiers-Oostenryks word ook gebruik om na die [[dialek]]groep wat nie net die Beiers-Oostenrykse dialekte self insluit nie maar ook die [[Kimbries]] (noordoostelike [[Italië]]), [[Hutteriese Duits]], en [[Mócheno]] ([[Trentino]], in Italië) dialekte van Duits. == Geskiedenis en oorsprong == [[Lêer:Oostelike Opperduits.png|duimnael|Beiers-Oostenrykse taalgebied in skakerings van blou {{legend|#df0000|[[Swabiese Duits]] (25)}} {{legend|#ff4242|[[Nederalemanniese Duits]] (26)}} {{legend|#b00000|[[Hoogalemanniese Duits]] (28)}} {{legend|#8a0000|[[Hoogste-Alemanniese Duits]] (29)}} {{legend|#8080ff|[[Noord-Beiers]] (30)}} {{legend|#b3b3ff|[[Sentraal-Beiers]] (31)}} {{legend|#5e5eff|[[Suid-Beiers]] (32)}}]] Die Beierse [[taal]] vind sy oorsprong in die [[Germane|Germaanse stam]] wat as die ''Baioari'' of ''Bajuwarii'' bekend gestaan het en georganiseer was in 'n stamgebonde hertogdom wat 'n groot deel van vandag se [[Beiere]] en dele van [[Oostenryk]] ingesluit het. Hulle is uiteindelik in die [[middeleeue]] deur [[Karel die Grote]] onder bedwang geneem. Hulle het geleidelik langs die [[Donau]] af en in die [[Alpe]] in migreer, na al die gebiede waar Beiers-Oostenrykse dialekte vandag gepraat word. In Duits word daar gewoonlik 'n onderskeid getref tussen "bairisch" (wat na die taal verwys) en "bayerisch" (wat na die deelstaat Beiere verwys). As gevolg van Koning [[Ludwig I van Beiere|Ludwig I]] se voorliefde vir alles [[Antieke Griekeland|Hellenies]], word die Duitse naam vir Beiere vandag as "Bayern" gespel terwyl die plaaslike tale wat daar gepraat word die oorspronklike spelling "Bairisch" behou het – let op die gebruik van die ''I'' teenoor die "Helleniese" ''Y.'' == Klassifikasie == Die SIL-kode vir die Beierse taal is BAR. Dit het geen eie [[ISO 639]]-kode nie maar word onder die "[[Germaanse tale|Germaans]] (Ander)" kollektiewe taalkode "gem" geklassifiseer. Geneties is Beiers deel van die Opperduitse familie saam met [[Alemanniese Duits|Alemannies]] (wat [[Swabiese Duits|Swabies]] en [[Switserse Duits]]) insluit, terwyl Standaardduits deel is van die [[Middelduits]]e familie wat nader aan die [[Oppersaksiese taal|Saksies]] is. == Gebiede waar Beiers-Oostenryks gepraat word == * in [[Beiere]]: ** in [[Opper-Beiere]] ** in [[Neder-Beiere]] ** in die [[Opper-Palts]] * in [[Oostenryk]]: ** in alle dele van die land met die uitsondering van die deelstaat [[Vorarlberg]] en [[Reutte]] in [[Tirol]], waar 'n [[Alemanniese Duits|Alemanniese]] dialek gepraat word. * in [[Italië]]: ** in [[Suid-Tirol]] == Subgroepe == Daar is drie hoofdialekgroepe in Beiers-Oostenryks: * [[Noord-Beiers]], wat ook in die [[Opper-Franke|Opper-Frankiese]] distrik [[Wunsiedel]] gepraat word); * [[Sentraal-Beiers]] (langs die hoofriviere van [[Isar]] en [[Donau]], gepraat in [[München]], [[Opper-Beiere]], [[Neder-Beiere]], suidelike [[Opper-Palts]], die [[Swabe]]distrik [[Aichach]], die noordelike dele van die [[Salzburg (deelstaat)|Deelstaat Salzburg]], [[Opper-Oostenryk]], [[Neder-Oostenryk]], [[Wene]] (''kyk [[Weense Duits]]'') en noordelike [[Burgenland]]) * [[Suid-Beiers]] (in [[Tirol]], [[Suid-Tirol]], [[Karintië]], [[Stiermarke]], en die suidelike dele van Salzburg en Burgenland). Daar is merkbare verskille binne die drie subgroepe wat in Oostenryk baie keer ooreenkom met die grense van besondere deelstate. Byvoorbeeld, elke van die aksente van Karintië, Stiermarke en Tirol kan maklik herken word. Daar is ook 'n noemenswaardige verskil tussen Oostelike en Westelike Sentraal-Beiers wat rofweg saamval met die grens tussen Oostenryk en Beiere. Verder het die Weense dialek sommige eienskappe wat dit van alle ander dialekte onderskei. Die onderskeie Beiers-Oostenryks dialekte is egter normaalweg onderling verstaanbaar, met die moontlik uitsondering van sommige weergawes van Tirols. == Gebruik == Alle Beiere en Oostenrykers kan Standaardduits lees, skryf en verstaan, maar baie mense, veral in die platteland, het selde die geleentheid om dit enigsins te praat. In hierdie gebiede is Standaardduits die "skryftaal", terwyl Beiers die algemene, en in baie gevalle die enigste, gesproke taal is. Alhoewel daar grammatikas, woordeskat en 'n vertaling van die [[Bybel]] bestaan, is daar geen standaard wat bepaal hoe die taal geskryf behoort te word nie. Daar is digkuns in verskeie Beiers-Oostenrykse dialekte en baie pop-liedjies gebruik ook die taal, veral die wat behoort tot die ''Austropop''-golf van die 1970's en 1980's. Al word Beiers-Oostenryks daagliks as gesproke taal gebruik, verkies die [[massamedia]] van hierdie gebied ook Standaardduits. Die weergawe van Standaardduits wat deur die media en onderwys gebruik word is, staan veral in Oostenryk sterk onder die ïnvloed van Beiers-Oostenryks. Daar bestaan slegs 'n paar vorme van die preteritum (vergange tyd) in Beiers-Oostenryks (b.v. ''i war'' = ek was; ''i wuit'' = ''ek wou hê''), meeste van die [[werkwoord]]e word slegs in die teenwoordige tyd en die voltooide vorm (perfektum) gebruik wanneer verlede tyd vereis word. Dit is vir buitelanders en nie-Beierse Duitsers moeilik om tussen iemand van Beiere of Oostenryk te onderskei. Een van die mees ooglopende verskille is die betreklike [[bysin]]: <br> &nbsp;&nbsp;In normale Duits is dit: Wenn... (Afrikaans: As...)<br> &nbsp;&nbsp;Iemand van Beiere sou sê: Wenn...<br> &nbsp;&nbsp;Maar iemand van Oostenryk sê normaalweg: Wann... == Geskrewe Beiers en Oostenryks == {|class="wikitable" ![[Afrikaans]]!![[Duits]]||Beiers!!Oostenryks |- |Beiers is 'n groep dialekte wat in die suide van die Duitssprekende gebied gepraat word. |Das Bairische ist eine Gruppe von Dialekten im Süden des deutschen Sprachraumes. |S' Boárische is a Grubbm vã Dialekde im Süüdn vãm deitschn Schbrååchraum. |S'Boarische is oa Grubbm fã Dialektn im Süü'n fãm deitschn Schpråchram. |- |Hallo, ek is Peter en kom van München. |Hallo ich bin der Peter und komme aus München. |Serwas/Griasde, i bi da Beda und kumm/kimm vo Minga. |Seavas/Hawedere/Griasdi, i bi da Beda unt kimm/kumm fã Minga. |- |Elisabeth het haar been gebreek. |Elisabeth hat sich das Bein gebrochen. |'S Liesal håd se an Haxn brocha. |D'Lisa/'S-Liasl håd se oan Haxn brocha. |- |Ek het geld gevind. |Ich habe Geld gefunden. |I håb a Gäid/Gööd gfundn. |I hå/håb/hau/ho oa göd g'fundn. |- |Het julle pretzels? |Haben Sie Brezeln? |Hobts koa breezn ned? |Habts koa Brezn net? |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Interwiki|kode=bar}} {{Commons-kategorie inlyn|Bavarian language}} {{Wikt-inlyn|Beiers}} * [https://www.ethnologue.com/language/bar Ethnologue se verslag vir Beiers-Oostenryks] * [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Bavarian-english/ Beiers-Engelse Woordeboek] van [http://www.websters-online-dictionary.org Webster se aanlyn woordeboek] – die Rosetta Uitgawe {{Tale van Duitsland}} {{Tale van Oostenryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Beiere]] [[Kategorie:Opperduitse tale]] [[Kategorie:Tale van Duitsland]] [[Kategorie:Tale van Hongarye]] [[Kategorie:Tale van Italië]] [[Kategorie:Tale van Oostenryk]] [[Kategorie:Tale van Switserland]] [[Kategorie:Tale van Tsjeggië]] [[Kategorie:Trentino-Suid-Tirol]] l4mluqp80or2kji20wz2gxbaiohyzy9 0 19723 2976024 2971041 2026-10-06T07:27:59Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Koninkryk van Engeland]] na [[Koninkryk Engeland]] geskuif: Korrekte titel 2971041 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die historiese koninkryk. Vir die land in sy huidige vorm, sien [[Engeland]].'' {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Kingdom of England'' <small>([[Engels]])</small><br />''Engla rice'' <small>([[Oud-Engels]])</small> |conventional_long_name = Koninkryk van Engeland |common_name = Engeland |continent=Europa |region=Britse Eilande |country=Engeland |era = |status= |year_start = 927 |year_end = 1707 |date_start = |date_end = 1 Mei |life_span = 927-1649<br /><small>1649-1660: [[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]]</small><br />1660-1707 |event_start = Vereniging deur [[Athelstan van Engeland|Athelstan]] |event_end = [[Acts of Union 1707|Unie met Skotland]] |event1 = Normandiese verowering |date_event1 = 1066-1088 |event2 = [[Act of Union 1535]] |date_event2 = 1535-1542 |event3 = Unie van die Krone |date_event3 = [[24 Maart]] [[1603]] |event4 = Glorieryke Rewolusie |date_event4 = [[11 Desember]] [[1688]] |p1 = Prinsdom van Wallis |flag_p1 = Flag of Gwynedd.svg |s1 = Koninkryk van Groot-Brittanje |flag_s1 = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |image_flag = Flag of England.svg |flag = Vlag van Engeland |image_coat = Royal Coat of Arms of England (1399-1603).svg |symbol_type = Royal Arms (1413-1603) |image_map = Kingdom of England.png |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk van Engeland |national_motto = |national_anthem = |capital = [[Winchester, Hampshire|Winchester]] <small>(tot 1066)</small><br />[[Londen]] <small>(vanaf 1066)</small><br />• [[City of Westminster]] <small>(administratief)</small><br />• [[City of London]] <small>(kommersiël)</small> |common_languages = [[Engels]]<!--eintlik [[Anglo-Saksiese taal|Engels]]--> <small>(de facto, tot 1066)</small><br />[[Anglo-Normandies|Frans]] <small>(de jure, 1066 – 15de eeu)</small><br />[[Engels]]<small> (de facto, het Frans geleidelik van die laat 13de eeu af vervang)</small><br />[[Wallies]] <small>(de facto)</small><br />[[Kornies]] <small>(de facto)</small> |religion = [[Rooms-Katolieke Kerk]] <small>(tot 1533 en vanaf 1553 tot 1558)</small><br />[[Protestantisme]] <small>(vanaf 1533 tot 1553 en sedert 1558)</small> |government_type = Monargie |title_leader = [[Lys van monarge van Engeland|Monarg]] |leader1 = [[Athelstan van Engeland|Athelstan]] <small>(eerste)</small> |year_leader1= 927-939 |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] <small>(laaste)</small> |year_leader4=1702-1707 |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1= |deputy2 = |year_deputy2= |legislature = [[Parlement van Engeland|Parlement]] |house1 = [[Hoërhuis]] |house2 = [[Britse Laerhuis|Laerhuis]] |stat_year1=1283 |stat_area1=145000 |stat_pop1 =500000 |stat_year2=1542 |stat_area2=151000 |stat_pop2 =3000000 |stat_year3=1707 |stat_area3=151000 |stat_pop3 =5750000 |currency = Pond sterling |footnotes = }} Die '''Koninkryk van Engeland''' ([[Engels]]: ''Kingdom of England''; [[Oud-Engels]]: ''Engla rice'', letterlik "Koninkryk van die Engelse") was 'n staat in die suidelike deel van [[Groot-Brittanje]] in [[Wes-Europa]] wat bestaan het uit die moderne lidlande van die [[Verenigde Koninkryk]], [[Engeland]] en [[Wallis]] en die moderne regsentiteit Engeland en Wallis. Die vernaamste koninklike woning was in [[Winchester]], in [[Hampshire]], maar [[Londen]] en [[Gloucester]] het byna gelyke status gehad. Londen het teen die begin van die [[12de eeu]] die de facto-hoofstad geword. Dit het gedien as die hoofstad van die koninkryk tot met die samesmelting daarvan met die [[Koninkryk van Skotland]] in 1707 (sien [[Acts of Union 1707]]) en bly steeds die belangrikste stad in [[Engeland]]. Dit het ook gedien as beide die hoofstad van die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1801) en van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] (1801–1922). Vandag is dit die hoofstad van die [[Verenigde Koninkryk|Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Noord-Ierland]] (die "Verenigde Koninkryk"). Die huidige monarg van die [[Verenigde Koninkryk]], [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth II]], is die moderne opvolger van die monarge van Engeland. Die titel koningin (en koning) van Engeland is sedert 1707 streng gesproke nie korrek nie, maar word steeds algemeen gebruik. == Geskiedenis == === Vereniging van sewe Middeleeuse koninkryke === [[Lêer:Statue d'Alfred le Grand à Winchester.jpg|duimnael|links|[[Alfred die Grote]] het begin om Engeland te verenig]] Die Koninkryk van Engeland het nie 'n spesifieke stigtingsdatum nie. Die oorsprong daarvan kan teruggespoor word na die [[Heptargie]], die heerskappy deur sewe klein koninkryke wat later Engeland sou word: [[Oos-Anglië]], [[Essex]], [[Kent]], [[Mercië]], [[Northumbrië]], [[Sussex]] en [[Wessex]]. Die konings van Wessex het tydens die [[9de eeu]] al hoe meer dominant oor die ander koninkryke geword. [[Alfred die Grote]] (heerser van 871–899) was die eerste koning van Wessex wat vir homself die titel "koning van Engeland" toegeëien het. Sy seun [[Eduard die Ouere]] (heerser van 899–924) het die militêre prestasies van sy vader oortref deur sy heerskappy oor die Danelaw te vestig. Die dood van sy suster Ethelfleda in 918 het daartoe gelei dat hy die heerskappy van Mercië by sy kleinniggie Aelfwynn in 919 kon oorneem. In 927 het die laaste van die vroeë [[Middeleeue|Middeleeuse]] Engelse koninkryke, Northumbrië, ook gegaan na die koning van Wessex – [[Athelstan van Engeland|Athelstan]], 'n seun van Eduard die Ouere. Athelstan was die eerste koning wat oor 'n verenigde Engeland geheers het. Hy was nie die eerste de jure-koning van Engeland nie, maar sekerlik die eerste de facto-koning. === Viking-invalle en Deense heerskappy === Politieke eenheid het sedertdien in Engeland geheers. Die koninkryk is egter gedurende die laat [[10de eeu]] geteister deur invalle van die [[Vikings]] uit [[Denemarke]]. In reaksie hierop het [[Ethelred II van Engeland|Ethelred II]] in 1002 beveel dat alle Dene in Engeland doodgemaak moet word. Dit het gelei tot vyandigheid deur [[Sven I van Denemarke|Sven Vurkbaard]] van [[Denemarke]] en [[Noorweë]]. Sven het vier volskaalse invalle in Engeland onderneem. Hy is in 1013 tot koning van Engeland verklaar ten koste van Ethelred. Hy het op [[2 Februarie]] [[1014]] gesterf, waarna sy seun [[Knoet die Grote]] die oorlog voortgesit het. Ethelred het op [[23 April]] [[1016]] gesterf en sy seun [[Edmund Ironside]] van Engeland is spoedig deur Knoet verslaan. Knoet het ooreengekom om saam met Edmund te heers, maar laasgenoemde het op [[30 November]] [[1016]] gesterf, wat Engeland onder Deense heerskappy verenig het. Dit het voortgeduur tot met die dood van [[Hartaknoet]] op [[8 Junie]] [[1042]]. Hy was die seun van Knoet en [[Emma van Normandië]], weduwee van Ethelred. Hartaknoet het geen opvolgers van sy eie gehad nie en is opgevolg deur sy half-broer [[Eduard die Belyer]]. Die koninkryk van Engeland was weer onafhanklik. === Normandiese Verowering === [[Lêer:King John signing the Great Charter (Magna Carta) by English School.png|duimnael|links|Die ondertekening van die [[Magna Carta]] in 1215 het Engeland op koers geplaas om die wêreld se eerste moderne demokrasie te word.]] Vrede het egter slegs gehou tot met die dood van die kinderlose Eduard op [[4 Januarie|4]] of [[5 Januarie]] [[1066]]. Sy swaer is gekroon as [[Harold Haasvoet|Harold II van Engeland]]. Sy neef [[Willem I van Engeland|Willem die Veroweraar]], die Hertog van [[Normandië]], het onmiddellik die kroon vir homself opgeëis. Willem het Engeland binnegaval en op [[28 September]] [[1066]] in [[Sussex]] geland. Harold en sy leër was in [[York]] ná hulle oorwinning in die [[Slag van Stamford Bridge]] op ([[25 September]] [[1066]]. Hulle moes oor Engeland marsjeer om hulle nuwe opponente te ontmoet. Harold en Willem se leërs het uiteindelik op [[4 Oktober]] [[1066]] in die [[Slag van Hastings]] slaags geraak. Harold is verslaan en Willem het as oorwinnaar uit die stryd getree. Hy kon Engeland toe sonder noemenswaardige verdere teenstand oorwin. Hy was egter nie van plan om die koninkryk in die [[Hertogdom van Normandië]] te absorbeer nie. As 'n hertog was Willem steeds trou aan [[Filips I van Frankryk]] verskuldig. Die onafhanklike Koninkryk van Engeland sou hom toelaat om sonder inmenging te heers. Hy is op [[25 Desember]] [[1066]] tot koning van Engeland gekroon. Die Koninkryk van Engeland en die Hertogdom van Normandië sou in 'n persoonlike unie bly tot 1204. Koning [[Jan van Engeland|Jan Sonder Land]], 'n vierdegenerasie-afstammeling van Willem I, het die vastelanddeel van die hertogdom in dié jaar aan [[Filips II van Frankryk]] verloor. Die enigste oorblyfsels van die hertogdom wat onder die beheer van Jan en sy nasate gebly het, was die [[Kanaaleilande]]. Jan het wel steeds die titel en grondgebied van die [[Hertog van Aquitanië]], in die suidweste van die hedendaagse [[Frankryk]], behou. === Honderdjarige Oorlog en Oorlog van die Rose === [[Lêer:Battle of Agincourt, St. Alban's Chronicle by Thomas Walsingham.jpg|duimnael|200px|Vyftiende-eeuse miniatuurskildery wat die Engelse oorwinning oor Frankryk by die [[Slag van Agincourt]] uitbeeld.]] [[Eduard II van Engeland]] was die vader van [[Eduard III van Engeland|Eduard III]], wie se aanspraak op die troon van Frankryk gelei het tot die [[Honderdjarige Oorlog]] (1337–1453). Die einde van die oorlog het Engeland verslaan gelaat met slegs 'n enekele stad van Frankryk: [[Calais]]. Die koninkryk het skaars tyd gehad om te herstel toe die [[Oorlog van die Rose]] (Engels: ''Wars of the Roses''; 1455–1487) uitgebreek het. Die oorlog was in werklikheid 'n burgeroorlog tussen die [[Huis van Lancaster]] en die [[Huis van York]] oor besit van die kroon. Albei huise was afstammelinge van Eduard III en naby verwant. Ná die einde van die oorlog is die troon gehou deur 'n afstammeling aan die vroulike kant van die Huis van Lancaster wat getroud was met die oudste dogter van die Huis van York. [[Hendrik VII van Engeland]] en sy vrou, [[Elizabeth van York]], was die stigters van die [[Huis van Tudor]], wat van 1485 tot 1603 oor die koninkryk regeer het. === Oorwinning en anneksasie van Wallis === Jan se kleinseun, [[Eduard I van Engeland]], het [[Llywelyn die Laaste]] verslaan en Wallis effektief in 1282 oorwin. Hy het in 1301 die titel [[Prins van Wallis]] vir sy oudste seun, Eduard II, geskep. Wallis het die afsonderlike regs- en administratiewe stelsel behou wat deur Eduard I in die laat [[13de eeu]] gevestig is. Die tweede Tudor-heerser, [[Hendrik VIII van Engeland|Henrik VIII]], het Wallis in Engeland opgeneem onder die ''Laws in Wales Acts 1535–1542''. Wallis het opgehou bestaan as persoonlike leengrond van die koning van Engeland en is tot deel van Engeland geannekseer en is in die Engelse Parlement verteenwoordig. === Persoonlike unies met Ierland en Skotland === [[Lêer:Elizabeth I (Armada Portrait).jpg|duimnael|200px|Portret van Elizabeth I geskep om die oorwinning oor die [[Spaanse Armada]] (1588) te vier, uitgebeeld op die agtergrond. Elizabeth se internasionale mag word gesimboliseer deur haar hand wat op die aardbol rus.]] In 1541 het die [[Ierland|Ierse]] parlement Hendrik VIII tot koning van Ierland verklaar, waarmee die [[Koninkryk van Ierland]] in 'n persoonlike unie met die Koninkryk van Engeland verenig is. Tydens die heerskappy van [[Maria I van Engeland|Bloedige Maria]], oudste dogter van Hendrik VIII, is [[Calais]] op [[7 Januarie]] [[1558]] deur [[Francis, Hertog van Guise]] afgeneem. Die Huis van Tudor het tot 'n einde gekom met die dood van [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]] op [[24 Maart]] [[1603]]. Haar opvolger was [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI van Skotland]], wat die troon van Engeland as Jakobus I bestyg het. Die twee Britse koninkryke het tot 1707 onafhanklike state onder 'n persoonlike unie gebly. === Die Engelse Burgeroorloë en die Interregnum === Tussen 1639 en 1651 het 'n aantal konflikte in die koninkryke van Engeland, Skotland en Ierland plaasgevind. In die Eerste ((1642–1645) en Tweede (1648–1649) [[Engelse Burgeroorlog]] het die koningsgesinde aanhangers van [[Karel I van Engeland]] (die ''Cavaliers'') en die aanhangers van die ''Long Parliament'' (die ''Roundheads'') teen mekaar geveg. 'n Derde oorlog (1649–1651) tussen die aanhangers van [[Karel II van Engeland|Karel II]] en die verdedigers van die rompparlement het met 'n oorwinning vir die parlement in September 1651 geëindig. Die oorloë het gelei tot die teregstelling van Karel I, die verbanning van sy seun Karel II en die vervanging van die [[monargie]] deur die [[Engelse Statebond]] (1649–1653) en vervolgens die [[Protektoraat]] (1653–1659) onder die heerskappy van [[Oliver Cromwell]]. Die monopolie van die [[Kerk van Engeland]] op die [[Christendom|Christelike]] erediens is tot 'n einde gebring en 'n nuwe protestantse aristokrasie het in Ierland ontstaan. 'n Belangrike presedent is geskep, naamlik dat die koning voortaan nie kon regeer sonder die toestemming van parlement en die volk nie. Die burgeroorloë het nie soseer uitgebreek uit weerstand van die Engelse teen die beleid van Karel I, wat elf jaar lank sonder ’n parlement geregeer het nie, maar omdat sy Skotse onderdane suksesvol weerstand gebied het teen die politieke en kerklike hervorminge wat Londen wou oplê. === Koninkryk van Groot-Brittanje === In 1707 het die [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] die Koninkryk van Engeland en van [[Koninkryk van Skotland|Skotland]] verenig in die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1801). [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste koningin van Engeland en die eerste heerser van die nuwe koninkryk. Die Engelse en die Skotse parlement het saamgesmelt in die nuwe Parlement van Groot-Brittanje gesetel in [[City of Westminster|Westminster]], [[Londen]]. Met dié gebeurtenis het Engeland ophou bestaan as 'n aparte politieke entiteit en het dit sedertdien geen nasionale regering nie. Regsgewys is jurisdiksie steeds as Engeland en Wallis gehandhaaf. == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Kingdom of England]]'' {{Commons|Kingdom of England}} * ''The Tudor Revolution in Government: Administrative Changes in the Reign of Henry VIII'', G.R. Elton, Cambridge University Press, 1953. * ''The Reformation'', G.R. Elton, Cambridge: Cambridge University Press, 1958. * ''The Tudor Constitution: Documents and Commentary'', G.R. Elton, Cambridge University Press, 1960. * ''England, 1200–1640'' Ithaca: Cornell University Press, 1969. * ''Studies in Tudor and Stuart Politics and Government: Papers and Reviews, 1945–1972'', 4 volumes, Cambridge: Cambridge University Press, 1974–1992. [[Kategorie:Geskiedenis van Engeland]] 1x36b6f7zjgp0wiy4xa9zzzne5ejieg 2976028 2976024 2026-10-06T07:28:52Z Raphael1256 97172 /* */ 2976028 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die historiese koninkryk. Vir die land in sy huidige vorm, sien [[Engeland]].'' {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Kingdom of England'' <small>([[Engels]])</small><br />''Engla rice'' <small>([[Oud-Engels]])</small> |conventional_long_name = Koninkryk Engeland |common_name = Engeland |continent=Europa |region=Britse Eilande |country=Engeland |era = |status= |year_start = 927 |year_end = 1707 |date_start = |date_end = 1 Mei |life_span = 927-1649<br /><small>1649-1660: [[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]]</small><br />1660-1707 |event_start = Vereniging deur [[Athelstan van Engeland|Athelstan]] |event_end = [[Acts of Union 1707|Unie met Skotland]] |event1 = Normandiese verowering |date_event1 = 1066-1088 |event2 = [[Act of Union 1535]] |date_event2 = 1535-1542 |event3 = Unie van die Krone |date_event3 = [[24 Maart]] [[1603]] |event4 = Glorieryke Rewolusie |date_event4 = [[11 Desember]] [[1688]] |p1 = Prinsdom van Wallis |flag_p1 = Flag of Gwynedd.svg |s1 = Koninkryk van Groot-Brittanje |flag_s1 = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |image_flag = Flag of England.svg |flag = Vlag van Engeland |image_coat = Royal Coat of Arms of England (1399-1603).svg |symbol_type = Royal Arms (1413-1603) |image_map = Kingdom of England.png |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk van Engeland |national_motto = |national_anthem = |capital = [[Winchester, Hampshire|Winchester]] <small>(tot 1066)</small><br />[[Londen]] <small>(vanaf 1066)</small><br />• [[City of Westminster]] <small>(administratief)</small><br />• [[City of London]] <small>(kommersiël)</small> |common_languages = [[Engels]]<!--eintlik [[Anglo-Saksiese taal|Engels]]--> <small>(de facto, tot 1066)</small><br />[[Anglo-Normandies|Frans]] <small>(de jure, 1066 – 15de eeu)</small><br />[[Engels]]<small> (de facto, het Frans geleidelik van die laat 13de eeu af vervang)</small><br />[[Wallies]] <small>(de facto)</small><br />[[Kornies]] <small>(de facto)</small> |religion = [[Rooms-Katolieke Kerk]] <small>(tot 1533 en vanaf 1553 tot 1558)</small><br />[[Protestantisme]] <small>(vanaf 1533 tot 1553 en sedert 1558)</small> |government_type = Monargie |title_leader = [[Lys van monarge van Engeland|Monarg]] |leader1 = [[Athelstan van Engeland|Athelstan]] <small>(eerste)</small> |year_leader1= 927-939 |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] <small>(laaste)</small> |year_leader4=1702-1707 |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1= |deputy2 = |year_deputy2= |legislature = [[Parlement van Engeland|Parlement]] |house1 = [[Hoërhuis]] |house2 = [[Britse Laerhuis|Laerhuis]] |stat_year1=1283 |stat_area1=145000 |stat_pop1 =500000 |stat_year2=1542 |stat_area2=151000 |stat_pop2 =3000000 |stat_year3=1707 |stat_area3=151000 |stat_pop3 =5750000 |currency = Pond sterling |footnotes = }} Die '''Koninkryk Engeland''' ([[Engels]]: ''Kingdom of England''; [[Oud-Engels]]: ''Engla rice'', letterlik "Koninkryk van die Engelse") was 'n staat in die suidelike deel van [[Groot-Brittanje]] in [[Wes-Europa]] wat bestaan het uit die moderne lidlande van die [[Verenigde Koninkryk]], [[Engeland]] en [[Wallis]] en die moderne regsentiteit Engeland en Wallis. Die vernaamste koninklike woning was in [[Winchester]], in [[Hampshire]], maar [[Londen]] en [[Gloucester]] het byna gelyke status gehad. Londen het teen die begin van die [[12de eeu]] die de facto-hoofstad geword. Dit het gedien as die hoofstad van die koninkryk tot met die samesmelting daarvan met die [[Koninkryk van Skotland]] in 1707 (sien [[Acts of Union 1707]]) en bly steeds die belangrikste stad in [[Engeland]]. Dit het ook gedien as beide die hoofstad van die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1801) en van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] (1801–1922). Vandag is dit die hoofstad van die [[Verenigde Koninkryk|Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Noord-Ierland]] (die "Verenigde Koninkryk"). Die huidige monarg van die [[Verenigde Koninkryk]], [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth II]], is die moderne opvolger van die monarge van Engeland. Die titel koningin (en koning) van Engeland is sedert 1707 streng gesproke nie korrek nie, maar word steeds algemeen gebruik. == Geskiedenis == === Vereniging van sewe Middeleeuse koninkryke === [[Lêer:Statue d'Alfred le Grand à Winchester.jpg|duimnael|links|[[Alfred die Grote]] het begin om Engeland te verenig]] Die Koninkryk van Engeland het nie 'n spesifieke stigtingsdatum nie. Die oorsprong daarvan kan teruggespoor word na die [[Heptargie]], die heerskappy deur sewe klein koninkryke wat later Engeland sou word: [[Oos-Anglië]], [[Essex]], [[Kent]], [[Mercië]], [[Northumbrië]], [[Sussex]] en [[Wessex]]. Die konings van Wessex het tydens die [[9de eeu]] al hoe meer dominant oor die ander koninkryke geword. [[Alfred die Grote]] (heerser van 871–899) was die eerste koning van Wessex wat vir homself die titel "koning van Engeland" toegeëien het. Sy seun [[Eduard die Ouere]] (heerser van 899–924) het die militêre prestasies van sy vader oortref deur sy heerskappy oor die Danelaw te vestig. Die dood van sy suster Ethelfleda in 918 het daartoe gelei dat hy die heerskappy van Mercië by sy kleinniggie Aelfwynn in 919 kon oorneem. In 927 het die laaste van die vroeë [[Middeleeue|Middeleeuse]] Engelse koninkryke, Northumbrië, ook gegaan na die koning van Wessex – [[Athelstan van Engeland|Athelstan]], 'n seun van Eduard die Ouere. Athelstan was die eerste koning wat oor 'n verenigde Engeland geheers het. Hy was nie die eerste de jure-koning van Engeland nie, maar sekerlik die eerste de facto-koning. === Viking-invalle en Deense heerskappy === Politieke eenheid het sedertdien in Engeland geheers. Die koninkryk is egter gedurende die laat [[10de eeu]] geteister deur invalle van die [[Vikings]] uit [[Denemarke]]. In reaksie hierop het [[Ethelred II van Engeland|Ethelred II]] in 1002 beveel dat alle Dene in Engeland doodgemaak moet word. Dit het gelei tot vyandigheid deur [[Sven I van Denemarke|Sven Vurkbaard]] van [[Denemarke]] en [[Noorweë]]. Sven het vier volskaalse invalle in Engeland onderneem. Hy is in 1013 tot koning van Engeland verklaar ten koste van Ethelred. Hy het op [[2 Februarie]] [[1014]] gesterf, waarna sy seun [[Knoet die Grote]] die oorlog voortgesit het. Ethelred het op [[23 April]] [[1016]] gesterf en sy seun [[Edmund Ironside]] van Engeland is spoedig deur Knoet verslaan. Knoet het ooreengekom om saam met Edmund te heers, maar laasgenoemde het op [[30 November]] [[1016]] gesterf, wat Engeland onder Deense heerskappy verenig het. Dit het voortgeduur tot met die dood van [[Hartaknoet]] op [[8 Junie]] [[1042]]. Hy was die seun van Knoet en [[Emma van Normandië]], weduwee van Ethelred. Hartaknoet het geen opvolgers van sy eie gehad nie en is opgevolg deur sy half-broer [[Eduard die Belyer]]. Die koninkryk van Engeland was weer onafhanklik. === Normandiese Verowering === [[Lêer:King John signing the Great Charter (Magna Carta) by English School.png|duimnael|links|Die ondertekening van die [[Magna Carta]] in 1215 het Engeland op koers geplaas om die wêreld se eerste moderne demokrasie te word.]] Vrede het egter slegs gehou tot met die dood van die kinderlose Eduard op [[4 Januarie|4]] of [[5 Januarie]] [[1066]]. Sy swaer is gekroon as [[Harold Haasvoet|Harold II van Engeland]]. Sy neef [[Willem I van Engeland|Willem die Veroweraar]], die Hertog van [[Normandië]], het onmiddellik die kroon vir homself opgeëis. Willem het Engeland binnegaval en op [[28 September]] [[1066]] in [[Sussex]] geland. Harold en sy leër was in [[York]] ná hulle oorwinning in die [[Slag van Stamford Bridge]] op ([[25 September]] [[1066]]. Hulle moes oor Engeland marsjeer om hulle nuwe opponente te ontmoet. Harold en Willem se leërs het uiteindelik op [[4 Oktober]] [[1066]] in die [[Slag van Hastings]] slaags geraak. Harold is verslaan en Willem het as oorwinnaar uit die stryd getree. Hy kon Engeland toe sonder noemenswaardige verdere teenstand oorwin. Hy was egter nie van plan om die koninkryk in die [[Hertogdom van Normandië]] te absorbeer nie. As 'n hertog was Willem steeds trou aan [[Filips I van Frankryk]] verskuldig. Die onafhanklike Koninkryk van Engeland sou hom toelaat om sonder inmenging te heers. Hy is op [[25 Desember]] [[1066]] tot koning van Engeland gekroon. Die Koninkryk van Engeland en die Hertogdom van Normandië sou in 'n persoonlike unie bly tot 1204. Koning [[Jan van Engeland|Jan Sonder Land]], 'n vierdegenerasie-afstammeling van Willem I, het die vastelanddeel van die hertogdom in dié jaar aan [[Filips II van Frankryk]] verloor. Die enigste oorblyfsels van die hertogdom wat onder die beheer van Jan en sy nasate gebly het, was die [[Kanaaleilande]]. Jan het wel steeds die titel en grondgebied van die [[Hertog van Aquitanië]], in die suidweste van die hedendaagse [[Frankryk]], behou. === Honderdjarige Oorlog en Oorlog van die Rose === [[Lêer:Battle of Agincourt, St. Alban's Chronicle by Thomas Walsingham.jpg|duimnael|200px|Vyftiende-eeuse miniatuurskildery wat die Engelse oorwinning oor Frankryk by die [[Slag van Agincourt]] uitbeeld.]] [[Eduard II van Engeland]] was die vader van [[Eduard III van Engeland|Eduard III]], wie se aanspraak op die troon van Frankryk gelei het tot die [[Honderdjarige Oorlog]] (1337–1453). Die einde van die oorlog het Engeland verslaan gelaat met slegs 'n enekele stad van Frankryk: [[Calais]]. Die koninkryk het skaars tyd gehad om te herstel toe die [[Oorlog van die Rose]] (Engels: ''Wars of the Roses''; 1455–1487) uitgebreek het. Die oorlog was in werklikheid 'n burgeroorlog tussen die [[Huis van Lancaster]] en die [[Huis van York]] oor besit van die kroon. Albei huise was afstammelinge van Eduard III en naby verwant. Ná die einde van die oorlog is die troon gehou deur 'n afstammeling aan die vroulike kant van die Huis van Lancaster wat getroud was met die oudste dogter van die Huis van York. [[Hendrik VII van Engeland]] en sy vrou, [[Elizabeth van York]], was die stigters van die [[Huis van Tudor]], wat van 1485 tot 1603 oor die koninkryk regeer het. === Oorwinning en anneksasie van Wallis === Jan se kleinseun, [[Eduard I van Engeland]], het [[Llywelyn die Laaste]] verslaan en Wallis effektief in 1282 oorwin. Hy het in 1301 die titel [[Prins van Wallis]] vir sy oudste seun, Eduard II, geskep. Wallis het die afsonderlike regs- en administratiewe stelsel behou wat deur Eduard I in die laat [[13de eeu]] gevestig is. Die tweede Tudor-heerser, [[Hendrik VIII van Engeland|Henrik VIII]], het Wallis in Engeland opgeneem onder die ''Laws in Wales Acts 1535–1542''. Wallis het opgehou bestaan as persoonlike leengrond van die koning van Engeland en is tot deel van Engeland geannekseer en is in die Engelse Parlement verteenwoordig. === Persoonlike unies met Ierland en Skotland === [[Lêer:Elizabeth I (Armada Portrait).jpg|duimnael|200px|Portret van Elizabeth I geskep om die oorwinning oor die [[Spaanse Armada]] (1588) te vier, uitgebeeld op die agtergrond. Elizabeth se internasionale mag word gesimboliseer deur haar hand wat op die aardbol rus.]] In 1541 het die [[Ierland|Ierse]] parlement Hendrik VIII tot koning van Ierland verklaar, waarmee die [[Koninkryk van Ierland]] in 'n persoonlike unie met die Koninkryk van Engeland verenig is. Tydens die heerskappy van [[Maria I van Engeland|Bloedige Maria]], oudste dogter van Hendrik VIII, is [[Calais]] op [[7 Januarie]] [[1558]] deur [[Francis, Hertog van Guise]] afgeneem. Die Huis van Tudor het tot 'n einde gekom met die dood van [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]] op [[24 Maart]] [[1603]]. Haar opvolger was [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI van Skotland]], wat die troon van Engeland as Jakobus I bestyg het. Die twee Britse koninkryke het tot 1707 onafhanklike state onder 'n persoonlike unie gebly. === Die Engelse Burgeroorloë en die Interregnum === Tussen 1639 en 1651 het 'n aantal konflikte in die koninkryke van Engeland, Skotland en Ierland plaasgevind. In die Eerste ((1642–1645) en Tweede (1648–1649) [[Engelse Burgeroorlog]] het die koningsgesinde aanhangers van [[Karel I van Engeland]] (die ''Cavaliers'') en die aanhangers van die ''Long Parliament'' (die ''Roundheads'') teen mekaar geveg. 'n Derde oorlog (1649–1651) tussen die aanhangers van [[Karel II van Engeland|Karel II]] en die verdedigers van die rompparlement het met 'n oorwinning vir die parlement in September 1651 geëindig. Die oorloë het gelei tot die teregstelling van Karel I, die verbanning van sy seun Karel II en die vervanging van die [[monargie]] deur die [[Engelse Statebond]] (1649–1653) en vervolgens die [[Protektoraat]] (1653–1659) onder die heerskappy van [[Oliver Cromwell]]. Die monopolie van die [[Kerk van Engeland]] op die [[Christendom|Christelike]] erediens is tot 'n einde gebring en 'n nuwe protestantse aristokrasie het in Ierland ontstaan. 'n Belangrike presedent is geskep, naamlik dat die koning voortaan nie kon regeer sonder die toestemming van parlement en die volk nie. Die burgeroorloë het nie soseer uitgebreek uit weerstand van die Engelse teen die beleid van Karel I, wat elf jaar lank sonder ’n parlement geregeer het nie, maar omdat sy Skotse onderdane suksesvol weerstand gebied het teen die politieke en kerklike hervorminge wat Londen wou oplê. === Koninkryk van Groot-Brittanje === In 1707 het die [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] die Koninkryk van Engeland en van [[Koninkryk van Skotland|Skotland]] verenig in die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1801). [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste koningin van Engeland en die eerste heerser van die nuwe koninkryk. Die Engelse en die Skotse parlement het saamgesmelt in die nuwe Parlement van Groot-Brittanje gesetel in [[City of Westminster|Westminster]], [[Londen]]. Met dié gebeurtenis het Engeland ophou bestaan as 'n aparte politieke entiteit en het dit sedertdien geen nasionale regering nie. Regsgewys is jurisdiksie steeds as Engeland en Wallis gehandhaaf. == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Kingdom of England]]'' {{Commons|Kingdom of England}} * ''The Tudor Revolution in Government: Administrative Changes in the Reign of Henry VIII'', G.R. Elton, Cambridge University Press, 1953. * ''The Reformation'', G.R. Elton, Cambridge: Cambridge University Press, 1958. * ''The Tudor Constitution: Documents and Commentary'', G.R. Elton, Cambridge University Press, 1960. * ''England, 1200–1640'' Ithaca: Cornell University Press, 1969. * ''Studies in Tudor and Stuart Politics and Government: Papers and Reviews, 1945–1972'', 4 volumes, Cambridge: Cambridge University Press, 1974–1992. [[Kategorie:Geskiedenis van Engeland]] jbdwiosqaesk1d9q9wuhnmzfpekbnkg 0 21064 2975870 2735342 2026-10-05T19:09:56Z Aliwal2012 39067 /* Fotogalery */ 2975870 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Haring | image = Clhar u0.png | image_width = 180px | image_caption = Clupea harengus harengus | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | subphylum_authority = ([[Cuvier]], [[1812]]) | infraphylum = [[Gnathostomata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | superclassis_authority = ([[Thomas Henry Huxley|Huxley]], [[1880]]) | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]] | ordo = [[Clupeiformes]] | familia = [[Clupeidae]] | genus = '''''Clupea''''' | species = | binomial = | synonyms = | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = ''Clupea bentincki''<br /> ''Clupea harengus''<br /> ''Clupea pallasii'' }} [[Lêer:Heringsschwarm.gif|duimnael|regs|220px|Harings kom in groot skole so groot as duisende visse voor.]] '''Harings''' is klein olierige [[vis]]sies wat in die [[Noordelike Halfrond]] in die matige water van die Noord-[[Atlantiese Oseaan]], die [[Oossee]], die Noordelike [[Stille Oseaan]], en die [[Middellandse See]] voorkom. Harings beweeg in reuse skole wat in die lente na die kus van [[Europa]] en [[Amerika]] swem waar hulle in groot hoeveelhede gevang, gesout en gerook word. Geblikte "[[sardientjies]]" wat in supermarkte verkoop word, kan in werklikheid [[sprot]]te of ronde harings wees. Haringlarwes lewe van [[plankton]] en die volwasse diere van groter plankton (o.m. roeipootkrefies), asook [[garnaal|garnale]] en kleiner visse. Harings kom in groot skole voor; soms bestaande uit meer as 'n miljoen visse. Die vis se naam is ook te danke aan laasgenoemde feit; haring is in [[Nederlands|Oud-Nederlands]] as "heering" geskryf. Die woord is afgelei van "heer" in die sin van leërskare. Dit is dus 'n vis wat in groot skole as 'n "heer" deur die water trek. Harings behoort reeds eeue lank tot die belangrikste visse in [[vissery]]. Deur oorvangste is die haringbevolking op verskeie plekke drasties verminder en het regerings genoodsaak om 'n sesjaarlange vangverbod (1977–1983) in te stel. Deur streng [[Europa|Europese]] vangbeperkinge, wat steeds van toepassing is, het die haringbevolking herstel. Die familie ''[[Clupeidae]]'', waartoe naas die eintlike harings ook onder meer [[elf (vis)|elwe]], [[sardyn]]e en [[sprot]]te behoort, word wel ook as "harings" aangedui. Harings is olierige visse wat ryk is aan [[lipied|omega-3 vetsure]]. Haringwurm, 'n parasiet, kom soms in harings voor. == Verbruik == Buiten die gewone gaarmaak van die vissie, word haring in verskeie kulture op verskillende maniere genuttig. Nederlandse "Hollandse nieuwe" is rou haring wat ten minste 16% vet bevat. Die Nederlanders eet ook "rolmopse": haring wat om 'n stukkie agurkie gerol is en in [[asyn]] ingelê is. Ook ander kulture lê haring in: die Oos-Europese Joodse "suurharing" is haring wat in asyn en kruie (dille, peper en jenewerbessies) ingelê is, terwyl Skandinawiese lande die asyn vir wyn of 'n romerige sous vir verruil, 'n Ander gewilde variant is [[bokkoms]], waartydens die vis met sout ingevryf word en dan in die wind gehang word om te droog. Die [[genus]] '''Clupea''' kom nie aan die [[Suider-Afrika]]anse kus voor nie. == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Matjes.ganz.wmt.jpg|Haring gereed vir gebruik Lêer:Heringsfass.JPG|Clupea harengus Lêer:04452 Rollmops.jpg|[[Rolmops]] van haring gemaak Lêer:Buckling.jpg|[[Bokkoms]] is gedroogde harings </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van visse]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]] * [[Lys van varswater visfamilies]] * [[Lys van visfamilies]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beenvisse]] odnbyom4cvpxthdvib30jy8m96c8d2g 0 25250 2975894 2975414 2026-10-05T21:00:26Z SpesBona 2720 Bygewerk 2975894 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Argentinië | beeld = Los Pumas.svg | unie = [[Argentynse Rugbyunie]] (UAR) | bynaam = ''Los Pumas'' (“die [[Poema]]s”) | embleem = Poema | stadion = [[José Amalfitani-stadion]], [[Buenos Aires]] | kapasiteit = 49&nbsp;540 | kaptein = [[Julián Montoya]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Felipe Contepomi]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _whiteborder | patroon_b1 = _lospumas26h | patroon_ra1 = _whiteborder | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _ArgentinasocksRWC | linkerarm1 = 4AB1EC | liggaam1 = 4AB1EC | regterarm1 = 4AB1EC | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = _lospumas26a | patroon_ra2 = _thingoldborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0B1F3A | liggaam2 = 0B1F3A | regterarm2 = 0B1F3A | broek2 = 0B1F3A | kouse2 = 0B1F3A | statistiek = Statistiek | toetse = [[Pablo Matera]] (118)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=10;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Nicolás Sánchez]] (902)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=10;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | meestedrieë = [[José Núñez Piossek]] (29)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=10;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{ARGru}} 3–28 [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}}<br />([[Buenos Aires]], [[Argentinië]]; 12 Junie 1910) | grootwen = {{ARGru}} 152–0 {{PARru-r}}<br />([[Mendoza]], Argentinië; 1 Mei 2002) | grootverloor = {{NZLru}} 93–8 {{ARGru-r}}<br />([[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]]; 21 Junie 1997) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Derde in [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] | url = www.lospumas.com.ar | unieurl = www.uar.com.ar }} Die '''Argentynse nasionale rugbyspan''' ([[Spaans]]: ''Selección de rugby de Argentina'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Argentinië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Die span wat in [[hemelblou]] en [[wit]] [[Trui#Sporttruie|truie]] speel, dra die bynaam ''los Pumas'' (Spaans vir: “die [[Poema]]s”) en hulle word as die beste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou. Rugby word in Argentinië geadministreer deur die [[Argentynse Rugbyunie]] (UAR, van Spaans: ''Unión Argentina de Rugby''). Aan die einde van die 19de eeu het emigrante van die [[Britse Eilande]] die rugbyspel na Argentinië gebring. Argentinië se eerste internasionale rugbywedstryd was in 1910 teen die Britse keurspan [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]]. Sy belangrikste internasionale verskyning het Argentinië tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 gehou word. Sedert die [[Rugbywêreldbeker]] in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] ingevoer is, het die span aan al tien toernooie deelgeneem. Hul beste prestasie was die derde plek tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in [[Frankryk]]. Argentinië is onoorwonne ten opsigte van die meeste ander nasionale rugbyspanne van die Amerikaanse vasteland behalwe vir [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] wat Argentinië drie keer geklop het (die laaste keer was in 2005). Gevolglik het hulle ook die Suid-Amerikaanse en die Pan-Amerikaanse rugbykampioenskappe oorheers. Vir ’n lang tydperk was Argentinië die enigste vlak-een-span wat nie aan ’n jaarlikse toernooi deelgeneem het nie. Dit het in 2012 verander, toe die Drienasiesreeks met die opname van die Poemas [[die Rugbykampioenskap]] geword het. Sedertdien speel hulle jaarliks teen die [[All Blacks]] van [[Nieu-Seeland]], die [[Springbokke]] van [[Suid-Afrika]] en die [[Wallabies]] van [[Australië]] om die titel as beste span van die [[Suidelike Halfrond]]. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] ag Argentinië saam met tien ander as ’n vlak-een-span. Die Argentynse rugbyspan is tans (Oktober 2025) sesde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vier voormalige Argentynse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Argentinië speel tradisioneel in gestreepte hemelblou en wit truie, wit broeke en sokkies in hemelblou en wit – wat aan die kleure van die [[vlag van Argentinië]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Argentynse Rugbyunie}} [[Lêer:Uniones Miembros de la Unión Argentina de Rugby (UAR).png|duimnael|’n Kaart van die Argentynse plaaslike beheerliggame]] Die beheerliggaam vir rugby in Argentinië is die Argentynse Rugbyunie (''Unión Argentina de Rugby'', UAR). Die UAR is op 10 April 1899 as ''River Plate Rugby Union'' gestig en het in 1987 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/argentina |title=Argentina |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarbenewens was die Argentynse beheerliggaam in 1988 ’n stigterslid van CONSUR (''Confederación Sudamericana de Rugby'', “Suid-Amerikaanse Rugbykonfederasie”; nou [[Suid-Amerika Rugby]], SAR).<ref name="SAR">{{es}} {{cite web |url=https://sudamerica.rugby/espanol/sudamerica-rugby-7#consejo-directivo |title=Historia |publisher=[[Suid-Amerika Rugby]] |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Argentynse Rugbyunie bestaan uit 25 plaaslike beheerliggame, wat grotendeels met die Argentynse provinsies ooreenstem. Die belangrikste rugbyliga in Argentinië is die ''Nacional de Clubes'', waar die helfte van die spanne uit [[Buenos Aires]] en die ander helfte uit die provinsies afkomstig is. Van 2016 tot 2020 het met die [[Jaguares (Superrugbyspan)|Jaguares]] ’n Argentynse span deelgeneem aan die [[Superrugby]]toernooi, die [[Suidelike Halfrond]] se internasionale rugbyliga. Sedert 2026 neem die vier Argentynse keurspanne Capibaras, Dogos, Pampas en Tarucas deel aan die professionele Superrugby Amerikas. Hieraan neem ook spanne uit [[Brasilië]], [[Chili]], [[Paraguay]] en [[Uruguay]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2026/03/10/focus-for-super-rugby-americas-expansion/ |title=Focus for Super Rugby Americas Expansion |publisher=Americas Rugby News |date=10 Maart 2026 |accessdate=7 Augustus 2026}}</ref> Die meeste nasionale spelers is veral aktief by Europese klubs in Engeland of Frankryk. Naas die amptelike nasionale span roep die Argentynse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Die ''Pumitas'' is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die ''Argentina XV'' (XV verwys na die aantal spelers in rugby) is die tweede nasionale span van Argentinië. Van 2010 af het die keurspan [[Pampas XV]] bestaan, wat slegs uit Argentynse spelers saamgestel is, maar aan die Suid-Afrikaanse [[Vodacombeker]] (en daarna tot hul ontbinding aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi) deelgeneem het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.diario26.com/168060--pampas-xv-el-equipo-nacional-que-nos-representa-en-un-torneo-sudafricano |title=Pampas XV, el equipo nacional que nos representa en un torneo sudáfricano |publisher=Diario26 |date=22 Maart 2013 |accessdate=13 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613180021/https://www.diario26.com/168060--pampas-xv-el-equipo-nacional-que-nos-representa-en-un-torneo-sudafricano |archive-date=13 Junie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === [[Lêer:Argentina equipo v britishlions 1910.jpg|duimnael|Die eerste Argentynse nasionale rugbyspan voor hul wedstryd teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] in 1910]] Soos in die geval van [[sokker]] het Britse emigrante, wat vir banke en spoorwegmaatskappye onder Britse beheer gewerk het, die rugbyspel na Argentinië gebring. Die eerste rugbyspanne is ook deur Britte gestig en hulle het oor die eerste dekades heen veral onder mekaar verkeer. Die meeste klubs het inheemse spelers nie toegelaat nie en enkele Argentyne is net stadigaan en by uitstek opgeneem.<ref>{{es}} {{cite book |author=Victor Raffo |title=El origen británico del deporte argentino |publisher=Gráfica MPS |location=[[Buenos Aires]] |year=2009 |isbn=9789874381071}}</ref><ref name="spinetto9">{{es}} {{cite book |author=Horacio J. Spinetto |title=Ciento veinte años de rugby argentino |publisher=Todo es Historia |edition=XXV |volume=295 |location=Buenos Aires |year=1992 |issn=0040-8611 |pages=9}}</ref> In 1873 is die eerste wedstryd op die Buenos Aires Krieket- en Rugbyklub met ’n mengsel rugby en sokker gespeel. Op 14 Mei 1874 het die eerste wedstryd volgens die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] (RFU) se reëls gevolg.<ref>{{es}} {{cite book |author=Horacio J. Spinetto |title=Ciento veinte años de rugby argentino |publisher=Todo es Historia |edition=XXV |volume=295 |location=Buenos Aires |year=1992 |issn=0040-8611 |pages=8}}</ref> In 1899 het ses spanne uit [[Buenos Aires]] en [[Rosario]] die beheerliggaam ''River Plate Rugby Union'', die latere [[Argentynse Rugbyunie]] (UAR), gestig. Tot die stigting van die eerste suiwer Argentynse span het dit nog vyf jaar geneem. Onder sy lede was die lugvaartpionier [[Jorge Newbery]].<ref name="spinetto9" /> [[Lêer:R. Cooper - El Gráfico 477.jpg|duimnael|links|upright|R. Cooper, spankaptein in 1928]] Ter geleentheid van die Meirewolusie se eeufees in 1910 het ’n aantal [[Engelse]] en [[Skotte|Skotse]] spelers na Argentinië vertrek. Die Argentynse koerante het na die besoekende span as ''Combinado Británico'' (“Gekombineerde Britte”) verwys; vandag word dit beskou as ’n reserwespan van die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] wat op dieselfde tydstip deur [[Suid-Afrika]] getoer het. Die span het al ses die wedstryde gewen, waaronder die eerste toetswedstryd teen ’n keurspan van die Argentynse beheerliggaam, wat op 12 Junie 1910 op die ''Sociedad Sportiva Argentina'' se grond plaasgevind en met ’n 28–3-oorwinning vir die besoekers geëindig het. Die Argentynse span het byna slegs uit nasate van Britse emigrante bestaan.<ref name="Debut">{{es}} {{cite web |url=https://www.clarin.com/deportes/rugby/centenario-debut_0_HJ-gceWAwXe.html |title=El centenario del debut |publisher=Clarín |date=13 Junie 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die enigste uitsondering was [[Barry Heatlie]], wat voorheen vir [[Springbokke|Suid-Afrika]] uitgedraf en tydens die verderverspreiding van die rugbyspel in Argentinië ’n leidende rol beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://punditarena.com/rugby/thepateam/a-true-fairy-tale-the-story-of-south-africas-barry-heatlie/ |title=A True Fairy Tale: The Story Of South Africa’s Barry Heatlie |publisher=Pundit Arena |date=2 Junie 2016 |accessdate=20 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020114159/https://punditarena.com/rugby/thepateam/a-true-fairy-tale-the-story-of-south-africas-barry-heatlie/ |archive-date=20 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op uitnodiging deur die ''River Plate Rugby Union'' het die Britse Leeus in Julie en Augustus 1927 vir die tweede keer Argentinië besoek. Die besoekers is deur James Baxter, die destydse RFU-president, aangevoer. Die Britte het in Buenos Aires nege wedstryde gespeel en onoorwonne gebly. Dit het vier toetswedstryde ingesluit wat Argentinië almal met meer as 30 punte verloor het. Ondanks die maklike oorheersing deur die gaste was die toer ’n groot finansiële sukses.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lionsrugby.com/history/5037.php |title=1927 Argentina |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=2013 |accessdate=21 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121005922/http://www.lionsrugby.com/history/5037.php |archive-date=21 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Junior Bokke]], die Suid-Afrikaanse jeugspan, het Argentinië in Julie 1932 besoek; hulle het in twee nieamptelike toetswedstryde gespeel en albei maklik gewen.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://uar.com.ar/pdf/memorias/1932.pdf |title=Visita del equipo sudafricano |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=1932 |accessdate=1 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101073408/http://uar.com.ar/pdf/memorias/1932.pdf |archive-date=1 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus 1936 het die Britse Leeus Argentinië vir die derde (en tot dusver laaste) keer besoek en al tien die wedstryde gewen, waaronder ’n wedstryd teen die Argentynse nasionale span, wat ondanks dié toer se goedkeuring deur die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) nie as ’n toetswedstryd erken is nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lionsrugby.com/history/5041.php |title=1936 Argentina |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=2013 |accessdate=22 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122061048/http://www.lionsrugby.com:80/history/5041.php |archive-date=22 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Maand later het die nasionale span sy eerste oorsese toer aangepak. Tydens dié toer het hulle in [[Valparaíso]] albei toetswedstryde teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] maklik gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/85 |title=1936 Argentina tour to Chile |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Augustus 1938 het die Chileense teenbesoek plaasgevind, waartydens Argentinië sy eerste tuisoorwinning aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/90 |title=1938 Chile tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Argentina rugby 1951.jpg|duimnael|links|Die Argentynse span wat die eerste Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1951 gewen het]] [[Lêer:Argentina France rugby 1954.jpeg|duimnael|upright|Wedstryd tussen Argentinië en Frankryk se rugbyspanne in 1954, voorblad van ''El grafico'']] As gevolg van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die internasionale spelbedryf vir elf jaar onderbreek. In Augustus en September 1949 was [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] die eerste Europese nasionale span wat Argentinië besoek het. Hulle het die twee toetswedstryde teen die Franse aan die einde van die nege wedstryde omvattende toer verloor, maar elkeen minder swak as oorspronklik verwag is.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://diarioepoca.com/739205/aquella-tactica-correntina-que-freno-al-rugby-frances/ |title=Aquella táctica correntina que frenó al rugby francés |publisher=Diario epoca |date=2 Julie 2017 |accessdate=7 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007022352/https://www.diarioepoca.com/739205/aquella-tactica-correntina-que-freno-al-rugby-frances/ |archive-date=7 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die verdere ontwikkeling van die Argentynse rugby is veral deur sy geografiese isolasie teen opsigte van ander vername rugbyland gekniehalter. Hoewel daar ook in [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]], Chili, [[Paraguaanse nasionale rugbyspan|Paraguay]] en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] rugby gespeel word, is die gehalte in Argentinië sedert die begin aansienlik hoër, waarvolgens die nasionale span in [[Suid-Amerika]] heeltemal oorheersend is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks Bpk. |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}}</ref> ’n Goeie voorbeeld is die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap wat in 1951 vir die eerste keer aangebied is, waartydens die Argentyne al die ander deelnemers heeltemal oorheers het. Tot hul laaste deelname in 2013 het hulle nie ’n enkele wedstryd verloor nie. In Augustus en September 1952 het [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] na Suid-Amerika getoer, maar dié toer het aanvanklik onseker geblyk. Kort ná die Iere se vertrek is die Argentynse presidentsvrou [[Eva Perón]] oorlede, waarvolgens Argentinië in nasionale rou verkeer het. Al die nege in Buenos Aires beplande wedstryde het nogtans plaasgevind, waaronder die twee wedstryde teen die Argentynse nasionale span. Hulle het in ’n gelykop en ’n oorwinning vir Ierland geëindig, maar aan dié wedstryde is geen toetsstatus toegeken nie. Nogtans het die Argentyne gewys dat hulle in staat is om met die Europese spanne mee te ding, wat die beheerliggaam aangemoedig het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1952.pdf |title=Memoria y Balance 1952 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=24 November 1952 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Twee jaar later het die Franse hul tweede besoek in Argentinië afgelê en albei toetswedstryde in Buenos Aires redelik maklik gewen.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1954.pdf |title=Memoria y Balance 1954 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=17 November 1954 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná ’n aantal mislukte pogings om die universiteite van [[Universiteit van Oxford|Oxford]] en [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] vir ’n gesogte besoek aan Argentinië uit te nooi, het hulle in 1956 uiteindelik daarin geslaag. Die gemeensame keurspan van albei universiteite, wat ook verskeie Engelse nasionale spelers ingesluit het, het albei wedstryde teen die Argentynse nasionale span gewen en ook in die ander wedstryde geseëvier.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1956.pdf |title=Memoria y Balance 1956 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=27 Desember 1956 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In September 1959 kon die Argentyne heelwat beter met die internasionale teenstanders meeding, toe die Junior Bokke ná ’n kwarteeu weer na Suid-Amerika getoer het. In albei wedstryde teen die Suid-Afrikaanse jeugspan het Argentinië slegs naelskraapse nederlae gely.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1959.pdf |title=Memoria y Balance 1959 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=22 Desember 1959 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Julie en Augustus 1960 het die Franse nasionale span vir die derde keer Argentinië besoek. Tydens hul Suid-Amerikaanse toer het die gaste al die 13 wedstryde gewen, waaronder drie toetswedstryde. Nogtans was hulle van die gasheer se prestasies baie beïndruk.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/themes/wpbootstrap/pdf/1960/1960.pdf |title=Memoria y Balance 1960 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=31 Oktober 1960 |accessdate=24 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324231744/https://uar.com.ar/wp-content/themes/wpbootstrap/pdf/1960/1960.pdf |archive-date=24 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Toenemende internasionale kontak === [[Lêer:Argentina los pumas 1965.jpg|duimnael|links|Die Argentynse span wat in 1965 na Rhodesië en Suid-Afrika getoer het]] [[Lêer:Los pumas 1970.jpg|duimnael|upright|Die voorry van 1970: García Yáñez, Handley en Foster]] [[Lêer:Pumas try 1965.jpg|duimnael|links|Marcelo Pascual se drie teen die Junior Springbokke in 1965]] [[Lêer:Angel guastella.jpg|duimnael|upright|Die voormalige speler Angel Guastella was die Argentynse afrigter gedurende die 1965-toer]] [[Lêer:Argentina australia ferro 1979.jpg|duimnael|links|Die Poemas wat in 1979 Australië tuis in Buenos Aires geklop het]] In 1964 het die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] die UAR vir ’n toer na Suid-Afrika en [[Rhodesië]] uitgenooi. Ter voorbereiding het die UAR met die Suid-Afrikaner [[Izak van Heerden]] die eerste buitelandse hoofafrigter aangestel. In Mei en Junie 1965 het hul eerste besoek oorkant die [[Atlantiese Oseaan]] plaasgevind en hulle het in 16 wedstryde gespeel. Hulle het egter geen toetswedstryde gespeel nie, maar die teenstanders was nogtans deurgaans ernstige keurspanne met ’n hoë spelvlak. Tydens dié toer het die bynaam “Poemas” vir die Argentyne gevestig. Ná twee aanvanklike nederlae (waaronder teen die Rhodesiese span) het hulle aan die omstandighede gewoond geraak en altesaam elf keer geseëvier. Veral hul 11–6-oorwinning oor die Junior Bokke op 19 Junie voor ’n skare van 40&nbsp;000 op [[Ellispark-stadion|Ellispark]] in [[Johannesburg]] is noemenswaardig. Tydens hul terugkeer is die Poemas deur ’n groot skare verwelkom. Dié toer word as die begin van die moderne rugbytydperk in Argentinië beskou en dit het tot ’n toenemende groei in gewildheid gelei. Gevolglik het ook meer internasionale spanne daarin belanggestel om teen die Poemas te speel.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.telam.com.ar/notas/201506/109583-hace-50-anos-en-una-gira-por-sudafrica-nacian-los-pumas.html |titel=Hace 50 años, en una gira por Sudáfrica nacían Los Pumas |publisher=Télam |date=19 Junie 2015 |accessdate=29 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829151638/https://www.telam.com.ar/notas/201506/109583-hace-50-anos-en-una-gira-por-sudafrica-nacian-los-pumas.html |archive-date=29 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Argentinië tuis teen die besoekende Franse kampioen [[Section Paloise]] te staan gekom; dié wedstryd word veral vir die oproer en oortredings van albei spanne, maar nie die Argentynse oorwinning onthou nie. Die gebeurtenisvolle jaar 1965 is afgesluit met die besoek deur die gemeensame keurspan van die twee universiteite van Oxford en Cambridge; die drie wedstryde teen die nasionale span het in ’n oorwinning, ’n gelykop en ’n nederlaag geëindig.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1965.pdf |title=Memoria y Balance 1965 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=20 Desember 1965 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In September 1968 het die [[Walliese nasionale rugbyspan|Walliese nasionale span]] na Buenos Aires getoer en onder andere in twee wedstryde teen Argentinië gespeel, wat egter nie as toetswedstryde erken is nie. Die Walliesers het in die eerste wedstryd ’n verrassende nederlaag gely en in die tweede is hulle in ’n gelykopwedstryd vasgebind. Daarmee het die Poemas vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeks teen ’n gevestigde rugbyland te beklink.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1968.pdf |title=Memoria y Balance 1968 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=18 Desember 1968 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Jaar later het die [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotte]] vir die eerste keer Argentinië besoek en ook in twee nieamptelike toetswedstryde teen die Poemas gespeel. Argentinië het die eerste maklik gewen, maar in die tweede ’n naelskraapse nederlaag gely, waardeur dié reeks gelykop geëindig het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1969.pdf |title=Memoria y Balance 1969 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=22 Desember 1969 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gedurende die 1970’s het Argentinië sy opkoms as ’n topspan voortgesit. [[Hugo Porta]], wat van 1971 tot 1990 vir die Poemas uitgedraf het, het ’n leidende rol ingeneem en was in dié tydperk een van die wêreld se beste [[losskakel]]s.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/17502061/man-broke-maradona-monopoly |title=Hugo Porta: The man who broke the Maradona monopoly |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=9 September 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie en Julie 1971 het Argentinië nog ’n toer na Suid-Afrika onderneem en soos ses jaar vroeër weer goed presteer. Hulle het onder andere teen die ''Gaselle'', die Suid-Afrikaanse o. 23-span, ’n oorwinning en ’n nederlaag aangeteken. Oorspronklik was ook in Rhodesië ’n wedstryd beplan, maar dié moes onder druk van die Argentynse regering afgelas word.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1973.pdf |title=Memoria y Balance 1971 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=27 Desember 1971 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Oktober en November 1973 het die Poemas na Ierland en Skotland getoer en in agt wedstryde gespeel. Hulle het albei nieamptelike wedstryde teen die nasionale spanne verloor, maar dié teen Skotland met slegs één punt.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1973.pdf |title=Memoria y Balance 1973 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=20 Desember 1973 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hul onoorwonne lopie in amptelike toetswedstryde sedert 1961 het in Junie 1974 geëindig, nadat die Poemas teen die Franse twee naelskraapse nederlae gely het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1974.pdf |title=Memoria y Balance 1974 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=31 Oktober 1974 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Oktober 1975 het nog twee toetsnederlae tydens hul Franse toer gevolg, waar hulle in sewe wedstryde gespeel het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1975.pdf |title=Memoria y Balance 1975 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=15 Desember 1975 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Jaar later het die Argentyne Wallis en Engeland vir ses wedstryde besoek. In die nieamptelike wedstryd teen die Walliese span op 16 Oktober 1976 in [[Cardiff]] was die Poemas op die punt van ’n historiese oorwinning oor die destyds beste span van die [[Noordelike Halfrond]]. Slegs ’n strafskop deur [[Phil Bennett]] ná ’n oortreding deur [[Gabriel Travaglini]] in die doodsnikke van die wedstryd het die Walliesers met 20–19 laat wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/john-taylor-dan-biggar-top-10726060 |title=From John Taylor to Dan Biggar… the top 10 greatest pressure kicks in Welsh rugby's modern era |publisher=Wales Online |date=13 Januarie 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Maand later het die Poemas vir die eerste keer die [[All Blacks]] uit [[Nieu-Seeland]] vir twee nieamptelike tuiswedstryde verwelkom, maar albei swak verloor.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1976.pdf |title=Memoria y Balance 1976 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=26 November 1976 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 2 Julie 1977 het die Poemas tuis vir die eerste keer gelykop teen Frankryk gespeel.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1977.pdf |title=Memoria y Balance 1977 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=23 November 1977 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In September en Oktober 1978 het hulle weer deur Europa getoer en in nege wedstryde gespeel. Hul eerste ontmoeting met die [[Engelse nasionale rugbyspan|Engelse nasionale span]] (sonder toetswedstrydstatus) het op 14 Oktober 1978 in ’n verrassende 13–13-gelykop geëindig. Tien dae later is hulle in die eerste toetswedstryd teen [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] met 19–6 verslaan.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1978.pdf |title=Memoria y Balance 1978 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=28 Desember 1978 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Vestiging en erkenning === [[Lêer:Argentina v uruguay final sudamericano rugby 1983.jpg|duimnael|links|Argentinië teen Uruguay tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1983]] [[Lêer:Porta pumas vs france.jpg|duimnael|upright|Hugo Porta het 19 jaar vir die Poemas gespeel en 590 punte aangeteken]] [[Lêer:Pumas allblacks 1985.jpg|duimnael|links|Die Poemas kon op 2 November 1985 ’n 21–21-gelykop teen die All Blacks afdwing]] In Augustus en September 1979 het die Poemas op uitnodiging deur die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie]] vir die eerste keer deur Nieu-Seeland getoer, waar hulle ses van sewe wedstryde teen plaaslike spanne gewen het. Hulle is egter in albei nieamptelike toetswedstryde deur die All Blacks naelskraap verslaan. Sowat twee maande later het Argentinië vir die eerste keer die [[Wallabies]], die Australiese nasionale span, gehuisves. Die eerste toetswedstryd op 27 Oktober het die Poemas met 24–13 gewen en in die tweede op 3 November het die Wallabies wraak geneem en met 17–12 geseëvier.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1979.pdf |title=Memoria y Balance 1979 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=17 Desember 1979 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Sedertdien erken al die lede van die redelik eksklusiewe IRVR elke wedstryd teen die Poemas as ’n toetswedstryd. Net soos die ander leidende rugbylande was die Argentynse verhoudinge met die [[Suid-Afrika]] onder [[apartheid]] ambivalent. Ter omseiling van die regering se verbod op alle wedstryde teen Suid-Afrikaanse spanne is in 1980 die “skaduspan” [[Sudamérica XV]] gestig. Vir die span het spelers uit vyf Suid-Amerikaanse lande uitgedraf, maar die Argentyne het die meeste spelers beskikbaar gestel (waaronder baie nasionale spelers). Die span is nie deur die UAR amptelik erken nie, maar in die geheim geduld. Gedurende die volgende vier jaar het die ''Sudamérica XV'' agt keer teen die Springbokke gespeel, maar hulle kon slegs een wedstryd wen, op 3 April 1982 in [[Bloemfontein]].<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=[[Parys]] |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=611–612}}</ref> In November 1980 het die Poemas vir die eerste keer [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gehuisves en albei toetswedstryde gewen. In Mei en Junie 1981 het die Engelse vir die eerste keer Argentinië vir toetswedstryde besoek en die Poemas het in die eerste wedstryd gelykop gespeel.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1981.pdf |title=Memoria y Balance 1981 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=14 Desember 1981 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> As gevolg van die [[Falklandoorlog]] sou die Poemas oor die volgende nege jaar in geen wedstryd teen die vier Britse Tuisnasies speel nie. Aangesien dié oorlog ná slegs twee en ’n half maande beëindig is en grootliks buite die rugbyseisoen besleg is, is die speelprogram min aangetas. Reeds in November 1982 het die Poemas weer deur Europa getoer; hulle het twee keer teen Frankryk en vir die eerste keer teen [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] te staan gekom.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1982.pdf |title=Memoria y Balance 1982 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=27 Desember 1982 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens hul toer na Australië in Julie en Augustus 1983 het die Poemas hul eerste wegoorwinning oor die Wallabies aangeteken.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1983.pdf |title=Memoria y Balance 1983 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=14 November 1983 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die jaar 1985 word as een van die suksesvolstes in die Argentynse rugbygeskiedenis beskou. Frankryk het na Suid-Amerika getoer en onder andere twee keer teen die Poemas gespeel. In die eerste toetswedstryd op 22 Junie het Argentinië sy eerste oorwinning oor dié span aangeteken. Vyf maande later het hulle die onoorwinlik blykende All Blacks gehuisves. In die eerste toetswedstryd is hulle soos verwag met 33–20 verslaan, maar die Poemas kon herstel en hulle in ’n 21–21-gelykop vasbind; selfs ’n oorwinning was glo moontlik. Die uitstekende Hugo Porta het al die punte van die Poemas aangeteken. Tot vandag toe word dié wedstryd as ’n mylpaal beskou.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/rugby/a-mano-con-los-all-blacks-nid527829/ |title=A mano con los All Blacks |publisher=La Nación |date=16 September 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1986 het Argentinië Frankryk gehuisves en die eerste van die twee toetswedstryde gewen. In dieselfde jaar het hulle deur Australië getoer, maar die Poemas is in albei toetswedstryde deur die Wallabies verslaan.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1986.pdf |title=Memoria y Balance 1986 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=10 November 1986 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Mei 1985 het die IRVR op invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Aan die nuwe toernooi sou oorspronklik slegs lede kon deelneem, maar die Franse beheerliggaamspresident [[Albert Ferrasse]] het vir sy instemming geëis, dat ook nielede mag deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gevolglik is onder andere Argentinië vir die toernooi genooi. Daarmee gepaard gegaan het die Argentynse beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR.<ref name="Wêreldrugby" /><ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1987.pdf |title=Memoria y Balance 1987 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=4 Desember 1987 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Aan die begin van die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland was die Argentyne vol selfvertoue dat hulle ten minste die kwarteindstryd sou kon haal. In die eerste wedstryd het hulle egter ’n onverwagse 9–28-nederlaag teen Fidji gely. Daarna het hulle Italië met 25–16 verslaan en is soos verwag deur Nieu-Seeland geklop (met 15–46), waarvolgens Argentinië met die Fidjiane en die Italianers gelyk aan punte was en die laaste plek beklee het. In teenstelling met latere toernooie, waar die punteverskil beslissend is, was vir die kwarteindstrydkwalifisering die aantal gedrukte [[Drie (sport)|drieë]] belangrik; andersins sou Argentinië die tweede plek behaal en tot die uitklopfase gevorder het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Oorgangstyd === [[Lêer:Agustín Pichot - En Casa Rosada - 08FEB07 -presidencia-govar.jpg|duimnael|links|upright|Agustín Pichot het tussen 1995 en 2007 in vier rugbywêreldbekertoernooie vir die Poemas gespeel]] In 1988 het Argentinië vier keer teen Frankryk gespeel (elk twee keer tuis en weg) en een tuisoorwinning aangeteken. In Oktober dieselfde jaar was die UAR in [[Asunción]] een van die vastelandse beheerliggaam CONSUR (''Confederación Sudamericana de Rugby'', “Suid-Amerikaanse Rugbykonfederasie”; nou [[Suid-Amerika Rugby]], SAR) se stigterslede; die ander was [[Brasiliaanse Rugbykonfederasie|Brasilië]], [[Nasionale Rugbysportfederasie|Chili]], [[Paraguaanse Rugbyunie|Paraguay]] en [[Uruguaanse Rugbyunie|Uruguay]].<ref name="SAR" /><ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1988.pdf |title=Memoria y Balance 1988 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=9 November 1988 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1989 het die Poemas tuis vir die nederlaag tydens die rugbywêreldbekertoernooi teen Italië wraak geneem en daarna vir nege wedstryde na Nieu-Seeland getoer, maar hulle het die twee toetswedstryde teen die All Blacks swak verloor.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1989.pdf |title=Memoria y Balance 1989 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=20 November 1989 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi is aan die Amerikaanse vasteland drie beginplekke toegewys. Aangesien slegs die beheerliggame van Argentinië, Kanada en die Verenigde State belanggestel het, was die span regstreeks gekwalifiseer en tydens die kwalifisering is slegs die groep bepaal. Nogtans het die Poemas gesukkel: Hulle het albei wedstryde teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] gewen, maar hulle is ook twee keer deur [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Julie en Augustus 1990 het Engeland Argentinië besoek. Dit was die eerste besoek deur ’n Britse span sedert die Falklandoorlog; gevolglik is dit deur struwelinge tussen die spelers en die toeskouers gekenmerk. Engeland het oor ’n oorwegend onervare span beskik en die Poemas het die tweede toetswedstryd naelskraap gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/jason-leonard-the-day-the-england-fun-bus-started/ |title='My jersey was covered in blood' – The day the England Fun Bus started its record breaking journey |publisher=RugbyPass |author=Chris Jones |date=26 April 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Poemas se toer na Groot-Brittanje in Oktober en November dieselfde jaar was minder suksesvol. Hulle het hul eerste amptelike toetswedstryd teen Ierland naelskraaps verloor. Die wedstryde teen Engeland (met 0–51) en die eerste ontmoeting met [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] (3–49) het rampspoedig verloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/jason-leonard-the-day-the-england-fun-bus-started/ |title=Ackford felled as England trounce Pumas |publisher=RugbyPass |author=Richard Seeckts |date=3 November 1990 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks se toer na Argentinië in Julie 1991 het nie beter verloop nie, aangesien albei toetswedstryde in nederlae geëindig het. Dié swak fase aan die begin van die 1990’s was die gevolg van ’n grootskaalse verandering in die span, nadat baie sleutelspelers hul loopbane beëindig het. Gevolglik is baie spelers met min ervaring vir die nasionale span gekies.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1991.pdf |title=Memoria y Balance 1991 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=19 November 1991 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dit was veral tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] in die destydse Vyfnasies sigbaar. Argentinië is in al drie groepwedstryde deur Australië, Wallis en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] oorrompel en hulle is met die laaste plek uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná twee tuisnederlae teen Frankryk in Julie 1992 het die Poemas gedurende [[herfs]] deur Europa getoer. Hulle het Spanje twee keer en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] een keer geklop. Hul noemenswaardigste prestasie was ’n 24–20-oorwinning oor Frankryk in [[Nantes]], hul eerste wegoorwinning oor dié span.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1992.pdf |title=Memoria y Balance 1992 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=19 November 1992 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die jaar 1993 het twee premières gesien: In Mei het hulle vir die eerste keer [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] gehuisves en in November het hulle in Buenos Aires hul eerste amptelike toetswedstryde teen [[Springbokke|Suid-Afrika]] gespeel, nadat die apartheidsboikot beëindig is. Terwyl hulle die Japannese twee keer verslaan het, is die Poemas twee keer deur die Springbokke geklop.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1993.pdf |title=Memoria y Balance 1993 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=15 November 1993 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in Mei 1994 het die Poemas die enigste plek van die Amerikas teen die Verenigde State beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Maand later het Skotland Argentinië besoek en is in albei toetswedstryde verslaan. Daarteenoor het die Suid-Afrika-toer in Oktober in twee toetsnederlae teen die Springbokke geëindig, in April en Mei 1995 het hulle tydens hul toer na Australië nog twee nederlae teen die Wallabies gely.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1994.pdf |title=Memoria y Balance 1994 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=15 November 1994 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1995.pdf |title=Memoria y Balance 1995 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=24 November 1995 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika het soos vier jaar vroeër teleurstellend verloop. Die Poemas is deur Engeland, Wes-Samoa en Italië elk naelskraap met ses punte verslaan en hulle het weereens in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Nogtans bly rugby in Argentinië tot op hede veral ’n amateursport. Van die beste spelers wat ’n professionele loopbaan nastreef, sluit gevolglik by oorsese klubs aan (veral in Engeland en Frankryk). In teenstelling met die meeste ander tradisionele rugbylande mag dié spelers vir die nasionale span uitdraf en hulle vorm die grootste deel van die span. Enkele spelers met ’n Italiaanse herkoms verkies die Italiaanse span bo die Argentynse s’n; bekende voorbeelde sluit in [[Martin Castrogiovanni]], [[Diego Domínguez]] en [[Sergio Parisse]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2020/05/17/italy-name-all-time-6-nations-dream-team-with-argentine-players/ |title=Italy names All-time 6 Nations Dream Team with Argentine players |publisher=Americas Rugby News |date=17 Mei 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> [[Lêer:Gonzalo Quesada - US Oyonnax vs. Stade français, 30th August 2014.jpg|duimnael|Gonzalo Quesada]] Omdat die Argentynse beheerliggaam destyds nie ’n lid van die konsortium [[SANZAAR|SANZAR]] was nie, het die Poemas aanvanklik nie aan die nuwe [[Die Rugbykampioenskap|Drienasiereeks]] deelgeneem nie. Hulle was dus vir ’n lang tydperk die enigste vlak-een-span wat nie aan ’n jaarlikse toernooi deelgeneem het nie. Die Poemas het voortgegaan om aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap en die kortstondige Pan-Amerikaanse kampioenskap deel te neem. Hulle het ook in die ''Copa Latina'' gespeel (saam met Italië, Frankryk en Roemenië), maar dit is ná slegs twee seisoene weer geskrap. Gedurende die tradisionele toere was oorwinnings oor vlak-een-spanne skaars: Die Poemas het in 1997 Engeland en Australië tuis een keer elk verslaan en in 1999 Skotland weg. Die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1998 het deel gevorm van die rugbywêreldbekerkwalifisering. Tydens dié toernooi het Argentinië die Verenigde State, Kanada en Uruguay maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] in die destydse Vyfnasies was Argentinië in teenstelling met vorige toernooie baie suksesvol. Ná hul naelskraapse nederlaag teen die nominelle gasheer Wallis het hulle Samoa en Japan geklop. Met hul derde plek in die groep het die Poemas aan die uitspeelrondte deelgeneem en vir die eerste keer Ierland verslaan. In die daaropvolgende kwarteindstryd het hulle teen Frankryk vasgeval. Troosprys was hulle regstreekse kwalifisering vir die 2003-toernooi. Oor die hele toernooi heen was die losskakel [[Gonzalo Quesada]] die speler wat die meeste punte aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Die nuwe millennium === [[Lêer:Argentina England rugby.jpg|duimnael|Die Poemas tydens hul oorwinning in November 2006 oor Engeland op Twickenham]] In April 2000 is [[Marcelo Loffreda]] as die nuwe hoofafrigter aangestel; hy het die eerste geword wat die span vir meer as twee jaar afgerig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15344448/loffreda-named-new-pumas-coach |title=Loffreda is named new Pumas coach |publisher=ESPNscrum |date=5 April 2000 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Intussen het baie spelers in Europa kontrakte gesluit, waarvolgens hy die seisoenvoorbereiding vir die eerste keer in Frankryk gehou het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15347069/pumas-make-history |title=Pumas make history |publisher=ESPNscrum |date=27 September 2000 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Onder sy leierskap het die Poemas noemenswaardige prestasies behaal. In November 2001 het hulle in Cardiff Wallis vir die eerste keer verslaan.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/2001.pdf |title=Memoria y Balance 2001 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=1 Desember 2001 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Maand later is hulle in Buenos Aires naelskraap deur die All Blacks met 24–20 geklop, nadat hulle tot net voor die eindfluitjie voorgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-three-times-argentina-almost-beat-the-all-blacks/S545ZIFBOLV5IITHRSUUELB5ZY/ |title=Rugby: Three times Argentina almost beat the All Blacks |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=7 Februarie 2016 |accessdate=7 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007022353/https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-three-times-argentina-almost-beat-the-all-blacks/S545ZIFBOLV5IITHRSUUELB5ZY/ |archive-date=7 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2002 het die Poemas hulle hoogste oorwinning in dié tyd aangeteken: 152–0 teen Paraguay.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ray Stubbs |title=The Sports Book |publisher=Dorling Kindersley |year=2009 |isbn=978-1-4053-3697-0 |page=119}}</ref> In 2002/03 het hulle drie opeenvolgende oorwinnings oor Frankryk aangeteken. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het op die nederlaag in die eerste wedstryd teen die gasheer twee oorwinnings oor [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en Roemenië gevolg. Voor die laaste groepwedstryd in [[Adelaide, Australië|Adelaide]] het beide Argentinië en Ierland die kans gehad om die kwarteindrondte te haal, maar die Poemas is naelskraap met 16–15 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ondanks die teleurstelling het die Poemas hul goeie prestasies voortgesit. Onder andere het hulle in November 2004 die destyds leidende Sesnasies-span Frankryk in [[Marseille]] met 24–14 geklop, dit was die Franse se eerste nederlaag in dié stad en die Poemas se vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Franse.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4015729.stm |title=France 14–24 Argentina |publisher=[[BBC]] |date=20 November 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Mei 2005 het die [[Britse en Ierse Leeus]] in voorbereiding op hul Nieu-Seeland-toer in Cardiff teen die Poemas gespeel. Aangesien baie sleutelspelers deur hul klubs nie vrygestel is nie, moes die Poemas tweede- en derdekeusespelers oproep. Die Leeus se lustelose houding het die Argentyne amper aan die rand van ’n verrassende oorwinning gebring. Slegs ’n strafskop deur [[Jonny Wilkinson]] in beseringstyd het dié wedstryd in ’n 25–25-gelykop laat eindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4571967.stm |title=Lions 25–25 Argentina |publisher=[[BBC]] |date=23 Mei 2005 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2005/06 het die Poemas Italië en Skotland verslaan. Die 2006 midjaarrugbytoetsreeks was op verskeie maniere onvergeetlik, waartydens Argentinië die Walliesers gehuisves het. Die Poemas het vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeks van twee toetswedstryde teen dié span te beklink. Die eerste wedstryd op 11 Junie was ook die eerste toetswedstryd wat in [[Patagonië]] aangebied is. Die gaste is deur die bevolking in [[Puerto Madryn]], een van die plekke waar gedurende die 1860’s ’n groot aantal [[Walliesers]] hulle gevestig het en waar die [[Wallies]]e taal steeds gepraat word, warm verwelkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/5063934.stm |title=Argentina 27–25 Wales |publisher=[[BBC]] |date=11 Junie 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Week ná die tweede oorwinning oor Wallis het die Poemas die All Blacks in Buenos Aires amper weer oorrompel, maar het naelskraap met 19–25 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/5101456.stm |title=Argentina 19–25 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=25 Junie 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Julie 2006 het die Poemas ná oorwinnings oor Chili en Uruguay maklik vir die volgende [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die 2006 eindjaarrugbytoetsreeks in November het hulle met hul eerste wegoorwinning oor Engeland nog ’n mylpaal aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6133484.stm |title=England 18–25 Argentina |publisher=[[BBC]] |date=11 November 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Februarie 2007 het die [[Londen]]se ''The Sunday Times'' berig, dat die IRR met die SANZAR-konsortium oor ’n moontlike aansluiting van Argentinië en gevolglik hul deelname aan die Drienasiesreeks van 2008 af onderhandel. Om logistiese redes (veral die groot afstand tussen Argentinië en Europa) het die [[Sesnasies-toernooi]] nie ingestem om Argentinië op te neem nie. Die IRR was derhalwe oortuig dat die Drienasies ’n geskikte toernooi vir ’n span van die Suidelike Halfrond sou wees en hulle is deur Suid-Afrika daarin ondersteun. Australië en Nieu-Seeland was blykbaar ook nie daarteen gekant nie. Aan die begin was die UAR self die grootste hindernis, aangesien baie beheerliggaamslede aan die Argentynse rugby se amateurstatus vasgeklou het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://timesonline.co.uk/tol/sport/rugby/article1434537.ece |title=Ambitious Argentina poised to secure Tri Nations place |publisher=[[The Times]] |author=Nick Cain |date=25 Februarie 2007 |accessdate=6 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306181619/https://www.thetimes.co.uk/ |archive-date=6 Maart 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Aansluiting by die wêreldklas === [[Lêer:2007 Corleto Paris.jpg|duimnael|links|Argentinië se Corleto op pad om ’n drie te druk in die openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] waar die Argentynse span verras het met ’n oorwinning oor Frankryk]] [[Lêer:Paul O'Connell Ireland Rugby.jpg|duimnael|Argentinië teen Ierland tydens die Rugbywêreldbeker 2007 in Frankryk. Die Poemas het die wedstryd met 30–15 gewen.]] [[Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|duimnael|links|Die Poemas teen Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland]] [[Lêer:Manchester-Rugby-Push-ups-at-Old-Trafford.jpg|duimnael|Opstote op Old Trafford, Manchester, voor ’n rugbywedstryd tussen Argentinië en Engeland in 2009]] [[Lêer:Contepomi taking kick.jpg|duimnael|upright|Felipe Contepomi, die Argentynse [[Kaptein (sport)|kaptein]] tydens die Rugbywêreldbeker 2011]] Die 2007 midjaarrugbytoetsreeks het as ’n voorbereiding op die Rugbywêreldbeker in Frankryk gedien. In die twee tuiswedstryde teen Ierland het albei spanne nie met hul beste spelers uitgedraf nie; die gasheer het albei wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/6715723.stm |title=Argentina 16–0 Ireland |publisher=[[BBC]] |date=2 Junie 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarop het ’n tuisoorwinning oor Italië en ’n wegnederlaag teen Wallis gevolg. Voor die Rugbywêreldbeker 2007 is die Poemas in die sogenaamde “doodsgroep” met twee van die beste spanne op die wêreldranglys geloot: Ierland en Frankryk. Hulle het vir die derde keer in die openingswedstryd teen die gasheer te staan gekom. Teen alle verwagtinge het die Argentyne met 17–12 ’n verrassende oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6984647.stm |title=Coach asks Argentina to stay calm |publisher=[[BBC]] |date=8 September 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het hulle [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] met 33–3 en Namibië met 63–3 verslaan. Met hul 30–15-oorwinning oor Ierland in [[Parys]] het hulle die eerste plek op die punteleër beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/7018298.stm |title=Argentina 30–15 Ireland |publisher=[[BBC]] |date=30 September 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die kwarteindstryd het die Poemas Skotland met 19–13 geklop. Hul wenreeks is eers in die halfendstryd deur die latere wêreldkampioen Suid-Afrika met 13–37 beëindig. In die wedstryd om die derde plek op die Paryse [[Parc des Princes]] het die Poemas weer Frankryk ontmoet en die gasheer met 34–10 maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die derde plek is Argentinië se beste prestasie in dié tyd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi. Vir die eerste keer het ’n span wat aan nóg die Sesnasies-toernooi nóg die Drienasiesreeks deelneem die halfeindstryd gehaal. Die Poemas is deur die sokker-gekke Argentyne só sterk ondersteun, dat die ''Superclásico'', die [[Derby (sport)|derby]] tussen die sokkerklubs [[Boca Juniors]] en [[River Plate]], herskeduleer is om nie met die Poemas se kwarteindstryd te bots nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sportal.co.nz/default.aspx/rugby-union-rwc-news-display/contepomis-field-of-dreams-36998 |title=Contepomi's field of dreams |publisher=Sportal.co.nz |date=9 Oktober 2007 |accessdate=11 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011153113/http://sportal.co.nz/default.aspx/rugby-union-rwc-news-display/contepomis-field-of-dreams-36998 |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die nasleep van die Argentynse prestasies tydens die Rugbywêreldbeker het die IRR tydens ’n vergadering op verskeie aktiwiteite ter wêreldwye bevordering van die rugbyspel besluit. Onder andere sou die Poemas, wat destyds die derde plek op die wêreldranglys beklee het, se aantal jaarlikse toetswedstryde tot in 2010 van voorheen ses tot tien verhoog word. Eweneens sou in Argentinië tussen 2008 en 2010 ’n plaaslike professionele infrastruktuur implementeer word, waardeur die meeste Argentynse spelers tuis professionele rugby sou kon speel. Teen 2012 sou die Poemas “volledig in die Suidelike Halfrond se hoëklasstruktuur geïntegreer wees”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/2007/11/30/rugby-lays-foundations-for-continued-growth/ |title=Rugby lays foundations for continued growth |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=30 November 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Maart 2008 het Marcelo Loffreda as hoofafrigter bedank en hy is deur Santiago Phelan opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7295542.stm |title=Phelan named new Argentina coach |publisher=[[BBC]] |date=13 Maart 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Onder sy leiding het die span ’n lang swak fase ondergaan. Tydens die 2008 midjaarrugbytoetsreeks is die Poemas deur Skotland, Italië en Suid-Afrika geklop, tydens die 2008 eindjaarrugbytoetsreeks ook deur Frankryk en Ierland.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/2008.pdf |title=Memoria y Balance 2008 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=1 Desember 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 2009 het die Britse pers berig, dat die UAR vir die Britse en Ierse Leeus gevra het om tydens hul beplande 2013-toer na Australië ook in Argentinië toetswedstryde en wedstryde teen plaaslike spanne te speel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/britishandirishlionsrugby/5517563/Lions-2009-Argentina-look-for-future-tour.html |title=Lions 2009: Argentina look for future tour While the British and Irish Lions play in front of apathetic half-empty stadiums in South Africa, Argentina look on with growing frustration and anger |publisher=[[The Daily Telegraph]] |date=13 Junie 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> wat egter nie gebeur het nie. In 2009 het die Poemas ondanks die IRR se voorneme slegs vyf toetswedstryde gespeel, waartydens hulle ’n oorwinning elk oor Engeland en Skotland aangeteken het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/2009.pdf |title=Memoria y Balance 2009 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=1 Desember 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Van die volgende jaar af het hul aantal wedstryde teen spanne van die eerste vlak egter aansienlik toegeneem, maar die Poemas het gemengde resultate behaal. Tydens die 2010 midjaarrugbytoetsreeks het hulle twee opeenvolgende nederlae teen die Skotte gely, voordat hulle ’n uitstekende 41–13-oorwinning oor die destydse Sesnasies-kampioen Frankryk aangeteken het (hul hoogste teen dié span).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8765454.stm |title=Felipe Contepomi stars as Argentina thrash France |publisher=[[BBC]] |date=26 Junie 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná gemengde resultate tydens hul voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland met wedstryde teen keurspanne en Ierland was die Poemas nie een van die gunstelinge tydens dié toernooi nie. Die Poemas het hul groepfase met ’n 9–13-nederlaag teen Engeland afgeskop, hoewel hulle 60 minute lank voor was. Ná hul 43–8-oorwinning oor Roemenië was die derde groepwedstryd teen Skotland vir albei spanne beslissend. ’n Laat drie deur die plaasvervanger [[agsteman]] [[Lucas González Amorosino]] en die doelskop het die Poemas dié wedstryd met 13–12 laat beklink. Met ’n 25–9-oorwinning oor Georgië het die Poemas die tweede plek behaal. In die kwarteindstryd teen die gasheer en latere wêreldkampioen het die Poemas ná 30 minuut verrassend met 7–6 voorgeloop. Maar die All Blacks het die wedstryd begin oorheers en eindelik met 33–10 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ondanks dié nederlaag is die Poemas se toernooi as ’n sukses beskou, nadat hulle vir die tweede opeenvolgende keer tot die uitklopfase gevorder het, waarmee hulle regstreeks vir die daaropvolgende 2015-toernooi gekwalifiseer het. === Opname in die Rugbykampioenskap === [[Lêer:Rugby Italy vs Argentina 2013.jpg|duimnael|Wedstryd tussen Italië en Argentinië in Rome, 2013]] [[Lêer:15-09 RWC New Zealand vs Argentina 107 (21588741841).jpg|duimnael|Die Poemas teen die All Blacks op [[Wembley-stadion|Wembley]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] In November 2011 het die SANZAR-konsortium aangekondig dat die Argentynse beheerliggaam aangesluit het en die Poemas van die volgende jaar af aan die Suidelike Halfrond se toernooi sou kon deelneem (saam met Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika). Dié toernooinaam sou van Drienasiesreeks na [[die Rugbykampioenskap]] verander. Dit het vir die Poemas die moontlikheid gebied jaarliks teen internasionale topspanne te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15637018 |title=Argentina join Tri-Nations trio Australia, New Zealand & South Africa |publisher=[[BBC]] |date=8 November 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 18 August 2012 het Argentinië in [[Kaapstad]] teen Suid-Afrika sy eerste wedstryd tydens die [[2012-Rugbykampioenskapreeks]] gespeel. Hulle het met 6–27 verloor, maar een week later kon die Poemas die Springbokke in [[Mendoza]] in ’n gelykop vasbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/argentina-vs-south-africa/51892 |title=Pumas halt Springboks charge |publisher=Sky Sports |date=25 Augustus 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Argentinië was ook in staat om teen die Wallabies mee te ding en hulle is in albei wedstryde net naelskraap verslaan, terwyl die nederlae teen die All Blacks swak was. Ondanks hul laaste plek het die Poemas gewys dat hulle mededingend is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/argentina-countries/the-rugby-championship-review-argentina-23468 |title=The Rugby Championship Review: Argentina |publisher=Rugby World |author=Owain Jones |date=9 Oktober 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In April en Mai 2013 het Argentinië vir die laaste keer aan ’n Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem en weer onoorwonne gebly. Andersins was dié jaar minder suksesvol. Op twee swak nederlae teen Engeland tydens die 2013 midjaarrugbytoetsreeks het in Johannesburg in die eerste wedstryd tydens die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] met 13–73 hul ergste nederlaag in dié tyd teen Suid-Afrika gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/the-rugby-championship-2013/rugby/story/195009.html |title=Springboks power to record victory over Pumas |author=Owain Jones |publisher=ESPNscrum |date=17 Augustus 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die ander wedstryde tydens dié toernooi het die Poemas ook sonder ’n oorwinning gebly. In die laaste wedstryd in Rosario het hulle teen die Wallabies met 17–54 nog ’n rekordnederlaag gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/201041.html |title=Wallabies humble Pumas in Rosario |publisher=ESPNscrum |date=6 Oktober 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Oktober 2013 het Santiago Phelan weens die reeks swak nederlae as hoofafrigter bedank. ’n Week later het die UAR hom met Daniel Hourcade vervang.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.uar.com.ar/noticias/noticias.asp?idinfo=2287 |title=Daniel Hourcade, nuevo Head Coach de Los Pumas |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=29 Oktober 2013 |accessdate=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101201418/http://www.uar.com.ar/noticias/noticias.asp?idinfo=2287 |archive-date=1 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy het aanvanklik ook nie daarin geslaag om die Poemas se afwaartse neiging om te keer nie. Onder hom het die Poemas binne ses maande teen al die vier Tuisunies verloor.<ref name="UAR_2014">{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/2014.pdf |title=Memoria y Balance 2014 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=31 Desember 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] het die Poemas weer beter gevaar en slegs drie naelskraapse nederlae gely. Daarna het hulle in Mendoza die Wallabies verslaan, hul eerste oorwinning in dié toernooi en hul eerste teen dié span sedert 1997.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/243331.html |title=Pumas win first Rugby Championship match |publisher=ESPNscrum |date=5 Oktober 2014 |accessdate=7 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007022347/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/243331.html |archive-date=7 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Poemas hul opwaartse neiging onderstreep en beide Italië en Frankryk weg verslaan.<ref name="UAR_2014" /> In hul laaste wedstryd tydens die [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle in [[Durban]] Suid-Afrika met 37–25 geklop, hul eerste oorwinning oor dié span. Hulle het ook vir die eerste keer nie in die laaste plek geëindig nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/33838013 |title=Rugby Championship: South Africa 25–37 Argentina |publisher=[[BBC]] |date=8 Augustus 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Argentinië ook oortuig. In hul eerste groepwedstryd teen Nieu-Seeland het die Poemas taai geveg en het teen halftyd met 13–12 voorgeloop, maar hulle het uiteindelik met 16–26 verloor. Daarna het hulle Georgië (met 54–9), [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] (met 45–16) en Namibië (met 64–19) geklop. Die Poemas het die tweede plek ná Nieu-Seeland behaal en tot die uitklopfase gevorder. Hul spel was deur ’n vloeiende, vermaaklike en aggressiewe styl gekenmerk, waardeur hulle altesaam 22 drieë in die vier groepwedstryde gedruk het. In die kwarteindstryd teen Ierland was Argentinië op een stip met 17–0 voor. Die Iere was aan die begin van die tweede helfte op 20–17, maar die Poemas het weer die leisels oorgeneem en dié wedstryd met 43–20 beklink. In die halfeindstryd het hulle teen Australië te staan gekom, maar teen die Wallabies se verdediging gesukkel en met 15–29 verloor. In die wedstryd om die derde plek is die Poemas deur Suid-Afrika met 24–13 geklop. Nogtans was die vierde plek hul naasbeste prestasie tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2016 het hulle drie tuisoorwinnings oor Italië, Frankryk en Suid-Afrika aangeteken,<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/2016.pdf |title=Memoria y Balance 2016 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=31 Desember 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> maar gedurende die volgende jare was daar min suksesse. Die Poemas is drie opeenvolgende keer deur Engeland verslaan en tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle nie ’n oorwinning aangeteken nie. Ná nog nederlae teen al vier die Britse Tuisunies het Daniel Hourcade in Junie 2018 as hoofafrigter bedank. Hy is aan die begin van Augustus deur die voormalige nasionale speler Mario Ledesma opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2018/08/01/mario-ledesma-named-new-head-coach-of-argentina/ |title=Mario Ledesma named Head Coach of Argentina |publisher=Americas Rugby News |date=1 Augustus 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[2018-Rugbykampioenskapreeks]] het die Poemas beide Australië en Suid-Afrika geklop, waardeur hulle vir die eerste keer twee oorwinnings tydens dié toernooi aangeteken het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/2018.pdf |title=Memoria y Balance 2018 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=31 Desember 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] is Argentinië saam met Engeland en Frankryk in ’n “doodsgroep” geplaas. Hulle is in die eerste groepwedstryd deur die Franse naelskraap met 21–23 verslaan. Daarna het hulle Tonga met 28–12 geklop. Nadat hul mededinger Frankryk ook goed presteer het, het hul toernooiverloop op die derde groepwedstryd teen Engeland neergekom. ’n Rooi kaart teen [[Tomás Lavanini]] in die 17de minuut het alle hoop laat vaar en die Engelse het die wedstryd maklik met 39–10 beklink. Die Poemas het die laaste wedstryd teen die Verenigde State maklik met 47–17 gewen, maar hulle het slegs in die derde plek geëindig en is gevolglik uit die toernooi geskakel, maar hulle het hul regstreekse kwalifisering vir die volgende [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk verseker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/pools |title=Pools |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Onlangse ontwikkeling === [[Lêer:2023 Rugby World Cup Argentina vs New Zealand 01.jpg|duimnael|Halfeindstryd tussen die Poemas en die All Blacks tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] [[Lêer:All Blacks vs Argentina - 10 August 2024.jpg|duimnael|Wedstryd tussen die Poemas en die All Blacks tydens die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]]]] Weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] en die daarmee gepaardgaande reisbeperkings het Argentinië in 2020 slegs vier toetswedstryde gespeel. Nadat Suid-Afrika homself aan die jaarlikse toernooi onttrek het, is dit as die 2020-Drienasiesreeks beslis. Al die wedstryde is etlike maande later in Australië aangebied en ’n tweeweekse kwarantyn het die Poemas se voorbereiding erg ontwrig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/article/rugby-union-championship-argentina-idUKL4N2HT05O |title=Rugby-Argentina win last Tri-Nations warmup 57-24 |publisher=Reuters |date=7 November 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nogtans het hulle reeds in die eerste wedstryd ’n groot verrassing behaal, nadat hulle Nieu-Seeland met 25–15 verslaan en hul eerste oorwinning oor dié span aangeteken het. Daarna het hulle die Wallabies in twee taai gelykopwedstryde vasgebind en teen Nieu-Seeland verloor, waardeur Argentinië die tweede plek beklee het. As gevolg van hul onverwagse sukses onder die ongunstige omstandighede is die Poemas in 2021 as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2021/laureus-world-team-of-the-year/argentina-men-s-rugby-team |title=Argentina Men's Rugby Team |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> [[Diego Maradona]] se afsterwe het die Poemas se sukses in Australië oorskadu. In die tweede wedstryd teen Nieu-Seeland op 28 November het die Argentynse rugbyspelers aan hul truie ’n skaars sigbare swart band gedra, wat deur die publiek as onvoldoende beskou is. Twee dae later het die [[Kaptein (sport)|kaptein]] [[Pablo Matera]] vir die “halfhartige huldeblyk” om verskoning gevra.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.cronica.com.ar/info-general/Los-Pumas-pidieron-perdon-por-el-tibio-homenaje-a-Diego-Maradona-20201130-0031.html |title=Los Pumas pidieron perdón por el "tibio" homenaje a Diego Maradona |publisher=Cronica |date=28 November 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gelyktydig het in sosiale netwerke en in die media dosyne boodskappe die rondte gedoen, waarin Matera en twee ander spelers rassistiese, seksistiese en verregse menings uitgedruk het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.cronica.com.ar/info-general/Tras-el-pobre-homenaje-de-Los-Pumas-a-Maradona-se-viralizaron-tuits-racistas-del-capitan-20201130-0046.html |titel=Tras el pobre homenaje de Los Pumas a Maradona, se viralizaron tuits racistas del capitán |publisher=Cronica |date=30 November 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná baie ontstoke reaksies en afdankingseise het die beheerliggaam die drie betrokke spelers dadelik geskors, maar dié sanksies weens druk deur Argentynse rugbyklubs en persoonlikhede reeds op 1 Desember weer gelig.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.infobae.com/deportes/2020/12/03/sorpresa-la-uar-levanto-las-sanciones-a-los-tres-jugadores-de-los-pumas-suspendidos-por-mensajes-xenofobos-y-discriminatorios |title=Sorpresa: la UAR levantó las sanciones a los tres jugadores de los Pumas suspendidos por mensajes xenófobos y discriminatorios |publisher=Infobae |date=2 Desember 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Julie 2021 kon Argentinië hul hoogste wegoorwinning in dié tyd oor Wallis aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.wales/report/wales-outmuscled-by-powerful-pumas/#report |title=Wales outmuscled by powerful Pumas |publisher=[[Walliese nasionale rugbyspan]] |date=21 Julie 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die daaropvolgende [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] het die Argentyne egter sonder ’n oorwinning in die laaste plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/oct/02/wallabies-end-rugby-championship-on-a-high-against-pumas-australia-argentina-gold-coast-all-blacks-springboks-quade-cooper-andrew-kellaway-michael-hooper-dave-rennie |title=Wallabies end Rugby Championship on a high against Pumas |publisher=[[The Guardian]] |date=2 Oktober 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het Argentinië sy tuisreeks teen Skotland beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/62194161 |title=Argentina 34–31 Scotland: Tourists undone as Pumas fight back for series win |publisher=[[BBC]] |date=16 Julie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] het die Poemas hul hoogste oorwinning in dié tyd oor Australië aangeteken (met 48–17)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd2-argentina-cruise-to-victory-over-australia/ |title=Argentina Cruise to victory over Australia |publisher=[[Superrugby]] |date=14 Augustus 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en hul eerste oorwinning oor die All Blacks in Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd3-argentina-make-history-in-new-zealand/ |title=Argentina Make History in New Zealand |publisher=[[Superrugby]] |date=27 Augustus 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nogtans het hulle dié toernooi ná twee oorwinnings en vier nederlae in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2022/09/24/south-africa-v-argentina-live-score-rugby-championship-latest/ |title=South Africa beat Argentina but fall well short of Rugby Championship title |publisher=[[Daily Telegraph]] |date=24 September 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 2022 het hulle Engeland geklop, maar teen Wallis en Skotland verloor.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/MEMORIA-Y-BALANCE-2022.pdf |title=Memoria y Balance 2022 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=20 Maart 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die Argentyne tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] hul tweede agtereenvolgende oorwinning oor die Wallabies aangeteken het, het hulle vir die eerste keer die [[Poematrofee]] gewen, maar ná nederlae teen Nieu-Seeland en Suid-Afrika die derde plek beklee.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/MEMORIA_y_BALANCE2023.pdf |title=Memoria y Balance 2023 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=15 Maart 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het die Poemas hul eerste groepwedstryd teen Engeland met 10–27 verloor, hoewel hulle vanweë ’n rooikaart vir ’n Engelse speler van die derde minuut af een speler meer op die veld gehad het. Daarop het oorwinnings oor Samoa (met 19–10), Chili (met 59–5) en Japan (met 27–39) gevolg. Die wedstryd teen Chili was die eerste Suid-Amerikaanse ontmoeting tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/862914/rugby-world-cup-2023-argentina-chile-preview |title=Rugby World Cup 2023 Match Preview: Argentina v Chile |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 September 2023 |accessdate=14 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014044701/https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/862914/rugby-world-cup-2023-argentina-chile-preview |archive-date=14 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna kon hulle in die kwarteindstryd hul eerste oorwinning oor Wallis tydens ’n rugbywêreldbekerwedstryd aanteken (met 29–17), maar in die halfeindstryd is hulle deur die All Blacks oorrompel (met 6–44). In die bronseindstryd het hulle vir die tweede keer Engeland ontmoet en dié keer naelskraap met 23–26 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/888431/argentina-rugby-world-cup-2023-review |title=Argentina: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=28 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Sedert Januarie 2024 is die voormalige nasionale speler [[Felipe Contepomi]] die hoofafrigter van Argentinië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/en/autumn-nations-series/news/argentina-and-the-contepomi-effect |title=Felipe Contepomi’s appointment as head coach of Argentina in 2023 marked a new chapter in a fascinating career. |publisher=[[Sesnasies-toernooi]] |date=3 Oktober 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] het die Argentyne met een oorwinning elk oor die ander drie deelnemers hul beste uitslag in dié tyd behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/09/21/argentina-upset-south-africa-for-historic-rugby-championship-triple-crown/ |title=Argentina Upset South Africa for Historic Rugby Championship Triple Crown |publisher=Americas Rugby News |date=21 September 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Voor hul vertrek vir hul Australiese 2025-toer het die Britse en Ierse Leeus ’n opwarmingswedstryd teen die Poemas gereël waarin die Argentyne hul eerste oorwinning ooit oor die Leeus aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c8e4k9ykk5ko |title=Lions must learn from errors in Pumas loss – Farrell |publisher=[[BBC]] |author=Matt Gault |date=21 Junie 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Pumas ook daarin geslaag om een oorwinning elk oor die All Blacks en die Wallabies aan te teken, maar hulle het albei hul wedstryde teen die Springbokke verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2026 het die Poemas vir die eerste keer ’n tuistoetsreeks teen die Wallabies verloor, nadat hulle in die eerste toetswedstryd geklop is en in die tweede gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-06/australia-wallabies-pumas-argentina-rugby-test-live-blog/107120012 |title=Wallabies draw with Pumas 28-28 in Mendoza Test after late penalty try |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Luke Pentony |date=5 September 2026 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Argentina rugby vs lions 31july1927.jpg|duimnael|links|300px|Die span wat teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] gespeel het, het vir die eerste keer op 31 Julie 1927 in die hemelblou en wit trui uitgedraf]] {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | header = | image1 = Jaguar head shot-edit2.jpg | alt1 = | caption1 = Die [[jaguar]], inheems aan die noordoostelike Argentinië, het in 1941 die embleem van die span geword | image2 = Puma face.jpg | alt2 = | caption2 = Die Argentynse nasionale rugbyspan is na die [[poema]] genoem, inheems aan die grootste deel van Argentinië | footer = }} [[Lêer:Pumas y granaderos en buenos aires 2023.jpg|duimnael|Argentynse rugbyspelers en ’n grenadier met die wegtrui vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] Argentinië het gedurende sy eerste toetswedstryde in 1910 afwisselend blou en wit truie gedra. In 1927 het Abelardo Gutiérrez van die klub ''Gimnasia y Esgrima de Buenos Aires'' voorgestel dat Argentinië in ’n gestreepte hemelblou en wit trui teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] moet speel. Die beheerliggaam het dié voorstel aanvaar en Argentinië het vir die eerste keer in sy rugbygeskiedenis in die gestreepte trui gespeel.<ref name=lapasion>{{es}} {{cite web |url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/la-pasion-cumple-cien-anos-nid134355/ |title=La pasión cumple 100 años |publisher=La Nación |date=10 April 1999 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Poemas speel sedertdien hul toetswedstryde in ’n trui met die [[Vlag van Argentinië|landsvlag]] se kleure (en sportkleure) hemelblou en wit, wit broeke en sokkies in hemelblou en wit. In 2011 het die UAR ’n kontrak met Nike onderteken wat die eksklusiewe vervaardiger van al die nasionale senior- en juniorspanne se truie geword het, waaronder die keurspan [[Pampas XV]] s’n.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.cronista.com/contratapa/El-pase-del-verano-Los-Pumas-dejan-Adidas-para-vestirse-con-Nike-20111227-0036.html |title=El pase del verano: Los Pumas dejan Adidas para vestirse con Nike |publisher=El Cronista |date=27 November 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die eerste deur dié Amerikaanse maatskappy vervaardigde trui het met die tradisionele horisontaal-gestreepte trui weggedoen, en is net hemelblou met wit skouers, die Poemas het egter aangekondig dat hulle tydens die [[2012-Rugbykampioenskapreeks]] weer hul tradisionele trui sou dra.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.prematch.com.ar/post/3649/nike-presenta-su-camiseta-de-los-pumas.html |title=Nike presenta su camiseta de Los Pumas |publisher=Prematch |date=1 Junie 2012 |accessdate=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114202657/http://www.prematch.com.ar/post/3649/nike-presenta-su-camiseta-de-los-pumas.html |archive-date=14 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September 1941 het Abelardo Gutiérrez (wie 14 jaar gelede die hemelblou en wit trui vir die span voorgestel het) ’n wapen met ’n [[leeu]] as kenteken voorgestel. Die kleur van die kenteken was blou (soos by die Buenos Aires Krieket- en Rugbyklub, waar die eerste rugbywedstryd in Argentinië gespeel is). ’n Rukkie later wou die Argentynse beheerliggaam egter ’n aan Argentinië inheemse dier hê en die [[jaguar]] is vir sy “behendigheid en moed” gekies.<ref name="lapasion" /> Interessant genoeg was die rugbyspan wat Argentinië van 2016 tot 2020 in [[Superrugby]] verteenwoordig, die [[Jaguares (Superrugbyspan)|Jaguares]], na die inheemse jaguar genoem. Die Poemas-bynaam het ontstaan deur ’n fout deur Carl Köhler, ’n joernalis van die destydse Suid-Afrikaanse koerant ''[[Die Transvaler]]'', wat die Argentynse span tydens hul eerste oorsese toer na [[Suider-Afrika]] in 1965 dopgehou het. Hy het probeer om ’n ewe pakkende bynaam, soortgelyk aan die ''All Blacks'', ''Springbokke'' en ''Wallabies'', te kry. Hy het vir Isak van Heerden, die destydse afrigter van die Natalse rugbyspan, wat deur die SARR opdrag gegee is om die toer te begelei, vir voorstelle gevra. Hulle het ’n prent van ’n soort leeu met kolle op die UAR-kenteken gesien. Köhler was bewus daarvan dat jaguars en poemas inheems is aan die Amerikas, en omdat hy onder druk was om sy artikel in te dien, het hy ’n raaiskoot gemaak en hulle die Poemas genoem, pleks van die eintlike jaguar. Die foutiewe bynaam het vasgebrand en is later deur die Argentyne self oorgeneem.<ref name="PumaPower">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5389512.stm |title=Puma power: Argentinian rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=26 Julie 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Argentynse speler Agustín Silvera onthou ’n effens ander staaltjie:<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.clarin.com/deportes/rugby/rugido-pumas-1965-sudafrica_0_ByzWs_Fw7x.html |title=Aquella confusión entre un yaguareté y un puma que modificó todo para siempre |publisher=Clarín |date=29 Mei 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {{cquote|Veníamos caminando tras bajar del avión y un periodista se me acerca a preguntarme por el yaguareté. Como yo no hablaba muy bien inglés, le dije que era un puma.}} {{cquote|Nadat ons uit die vliegtuig geklim en geloop het, het ’n joernalis (wat Carl Köhler was) my oor die jaguar ondervra. Omdat ek nie vlot Engels kon praat nie, het ek vir hom gesê dié dier is ’n poema.}} In April 2023 het die Argentynse Rugbyunie sy nuwe visuele identiteit bekendgestel wat ’n verandering van die embleme van die beheerliggaam en die nasionale spanne behels, waaronder die sewesrugby- en jeugspanne. Dié proses sluit in die verwydering van die jaguarembleem se kenmerkende kolle en die terugkeer na die embleem wat gedurende die 1965-toer na Rhodesië en Suid-Afrika gebruik is.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/nuestra-nueva-identidad/ |title=Nuestra nueva identidad |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=17 April 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Argentynse beheerliggaam die Poemas se nuwe wegtrui bekendgestel, wat beïnvloed is deur die uniforms van die Berede Grenadiersregiment en die presidensiële erewag wat in 1812 gestig is.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.argentina.gob.ar/noticias/el-regimiento-de-granaderos-caballo-cumple-207-anos |title=El Regimiento de Granaderos a Caballo cumple 207 años |publisher=Argentynse regering |date=15 Maart 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die wegtrui is tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] gedra.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.argentina.gob.ar/noticias/los-pumas-jugaran-el-mundial-con-una-camiseta-en-homenaje-los-granaderos |title=Los Pumas jugarán el Mundial con una camiseta en homenaje a los Granaderos |publisher=Argentynse regering |date=29 Junie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://7enpunto.com/los-pumas-usaran-una-camiseta-en-honor-a-los-granaderos/ |title=Los Pumas usarán una camiseta en honor a los Granaderos |publisher=7enpunto |date=2 Julie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Autumn Nations Series '24- Italia vs Argentina-48 (54140619527) (cropped).jpg|duimnael|Die Argentynse rugbyspan in 2024]] Sedert 1978 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1978–1998 |rowspan=2| [[Adidas]] ||Geen truiborg |- |1999–2000 |rowspan=5|[[Visa (maatskappy)|Visa]] |- |2000–2003 | [[Topper (maatskappy)|Topper]] |- |2004–2011 | Adidas |- |2012–2023 || [[Nike Inc.|Nike]] |- |2024–hede || [[Le Coq Sportif]] |} == Tuisstadions == {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | header = | image1 = Desfile militar sportiva.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Argentina A vs Inglaterra A 02.JPG | alt2 = | caption2 = | footer = Sociedad Sportiva Argentina (bo) was Argentinië se eerste tuisstadion in 1910. [[José Amalfitani-stadion]] (onder), een van die huidige stadions van die Poemas in Buenos Aires }} Net soos ander vername rugbylande soos Australië, Frankryk, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskik Argentinië oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Poemas gebruik vir hul tuiswedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Argentinië. Een van die mees gebruikte stadion vir toetse is die [[José Amalfitani-stadion]], tuiste van [[Club Atlético Vélez Sarsfield]] en geleë in [[Buenos Aires]]. Toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] in 1910 na Argentinië getoer het, het die nasionale span teen hulle op Sociedad Sportiva Argentina in die voorstad Palermo gespeel. Dié toets was ook die eerste Argentynse toetswedstryd.<ref name="Debut" /><ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.periodismo-rugby.com.ar/2017/05/16/lions-5/ |title="Lions": Los viajes olvidados |publisher=Periodismo Rugby |author=Ricardo Sabanes |date=16 Mei 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Toe die Britte in 1927 na Argentinië teruggekeer het, het die nasionale span begin om beide die [[Estadio G.E.B.A.|GEBA]] en [[Buenos Aires Krieket- en Rugbyklub]] as hul tuistes te gebruik, albei is in Palermo geleë. Die GEBA was gedurende die volgende dekades ’n gereelde tuiste, maar dit het ná die 1960’s slegs drie wedstryde gehuisves (met die laaste in 1993), nadat die Poemas begin het om groter stadions te gebruik.<ref name=gebaground>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;ground=73;orderby=date;team=10;template=results;type=team;view=match |title=Argentina at ground: GEBA |publisher=ESPNscrum |accessdate=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114202702/http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;ground=73;orderby=date;team=10;template=results;type=team;view=match |archive-date=14 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Buenos Aires Krieket- en Rugbyklub is ook vir ’n groter aantal wedstryde gebruik, tot dit in 1948 deur ’n brand vernietig is.<ref name=rugbytime>{{es}} {{cite web |url=http://www.rugbytime.com/noticia.php?id=12634 |title=El club de rugby más antiguo de la Argentina |publisher=Rugbytime.com |date=19 September 2008 |accessdate=12 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112235626/http://www.rugbytime.com/noticia.php?id=12634 |archive-date=12 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=cedirh>{{es}} {{cite web |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:fnkeOKsKMR0J:www.danielpallarola.com.ar/cedirh/Buenos_Aires_Cricket_Rugby.doc+&hl=es&gl=ar&pid=bl&srcid=ADGEESjVkekDmZ23Fcqs2Sq6aMkDHf1uMO7b1wSLZh2RI-HQILgZzsc1qoT7dH6hAraDr0PtcSQbTqKmR768pReoeY-kzuHJwwPlZkulEMrAyan0Hp-4BjqVS5XTtIv1u5V6S__uMeyO&sig=AHIEtbRW46C1WrQJsr3ovJOADh1MT4bPvw |title=Buenos Aires Cricket & Rugby Club |publisher=Centro de Documentación, Investigación y Referencia Histórica-Deportiva |date=Junie 2009 |accessdate=29 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065200/https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache%3AfnkeOKsKMR0J%3Awww.danielpallarola.com.ar%2Fcedirh%2FBuenos_Aires_Cricket_Rugby.doc+&hl=es&gl=ar&pid=bl&srcid=ADGEESjVkekDmZ23Fcqs2Sq6aMkDHf1uMO7b1wSLZh2RI-HQILgZzsc1qoT7dH6hAraDr0PtcSQbTqKmR768pReoeY-kzuHJwwPlZkulEMrAyan0Hp-4BjqVS5XTtIv1u5V6S__uMeyO&sig=AHIEtbRW46C1WrQJsr3ovJOADh1MT4bPvw |archive-date=29 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1970’s en 1980’s het die Poemas die Estadio Ferro Carril Oeste in die voorstad Caballito gereeld vir toetswedstryde gebruik, onder andere teen Ierland, Nieu-Seeland, Frankryk en Australië.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://canchallena.lanacion.com.ar/1817488-el-historial-de-los-pumas-contra-los-grandes-los-all-blacks-el-unico-al-que-no-le-pudieron-ganar |title=El historial de los Pumas contra los grandes: los All Blacks, el único al que no le pudieron ganar |publisher=Cancha Llena |date=8 Augustus 2015 |accessdate=6 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206142233/http://canchallena.lanacion.com.ar/1817488-el-historial-de-los-pumas-contra-los-grandes-los-all-blacks-el-unico-al-que-no-le-pudieron-ganar |archive-date=6 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.infobae.com/2015/10/18/1763176-el-historial-los-pumas-australia-la-tercera-potencia/ |title=El historial de Los Pumas ante Australia, la tercera potencia |publisher=Infobae |date=18 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1997 is Argentinië se eerste suiwer rugbystadion deur BACRC in Los Polvorines, [[Groter Buenos Aires]], ingewy. Altesaam nege toetswedstryde is op dié stadion gespeel, totdat die stadion in 2005 verkoop is.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.clarin.com/ediciones-anteriores/adios-escenario-triunfos-historicos_0_S1sXsLyAte.html |title=Adiós a un escenario de triunfos históricos |publisher=Clarín |date=4 Desember 2005 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die eerste tuiswedstryde buite die hoofstadgebied is eers tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1977 gespeel. Destyds het Argentinië op die Estadio Monumental José Fierro in [[San Miguel de Tucumán]] teen Brasilië, Uruguay, Paraguay en Chili te staan gekom. Sedert die middel-1990’s let die UAR daarop, dat die nasionale span se toetswedstryde gelyk tussen die streke verdeel en nie slegs in die hoofstadgebied gehuisves word nie. Naas San Miguel de Tucumán het ook die Estadio Malvinas Argentinas in Mendoza, die Estadio Padre Ernesto Martearena in [[Salta]], die Estadio Mario Alberto Kempes in [[Córdoba, Argentinië|Córdoba]] en die Estadio del Bicentenario in [[San Juan, Argentinië|San Juan]] gewilde stadions (met meer as vyf toetswedstryde) geword. Net soos Italië is Argentinië die enigste vlak-een-rugbyland wat tot dusver nog nie ’n wedstryd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi gehuisves het nie, alhoewel hulle vir die [[Rugbywêreldbeker 2027]] aansoek gedoen, maar dié bod ter ondersteuning van die Australiese s’n laat vaar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/international/2027-rugby-world-cup-australia-argentina-host-nation-a9467981.html |title=Argentina ready to abandon 2027 Rugby World Cup bid making Australia strong favourites to host tournament |publisher=[[The Independent]] |author=Nick Mulvanney |date=16 April 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1093218/argentina-withdraw-rugby-world-cup-bid |title=Argentina withdraw 2027 Rugby World Cup bid to strengthen Australian campaign |publisher=insidethegames.biz |author=Nancy Gillen |date=16 April 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Argentina IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Argentinië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Argentinië het 229 van sy 467 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 49,04%. Argentinië se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results_year.html?id=10;type=team |title=International Rugby Union Statistics – Argentina |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{AUSru}} || 45 || 10 || 31 || 4 || 22,22 |- | {{BRAru}} || 10 || 10 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BILru}} || 7 || 0 || 6 || 1 || 0,00 |- | {{CHIru}} || 32 || 32 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 31 || 5 || 25 || 1 || 16,13 |- | {{FIJru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{FRAru}} || 56 || 15 || 40 || 1 || 26,79 |- | {{GEOru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 20 || 6 || 14 || 0 || 30,00 |- | {{ITAru}} || 24 || 18 || 5 || 1 || 75,00 |- | {{JPNru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{CANru}} || 9 || 6 || 3 || 0 || 66,67 |- | {{NAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 41 || 4 || 36 || 1 || 9,76 |- | {{PARru}} || 17 || 17 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PERru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 40,00 |- | {{SCOru}} || 24 || 12 || 12 || 0 || 50,00 |- | {{ESPru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 41 || 4 || 36 || 1 || 9,76 |- | {{TGAru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 35 || 35 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{VENru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 24 || 9 || 14 || 1 || 37,50 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''467''' || '''229''' || '''227''' || '''11''' || '''49,04''' |} Omdat die [[Argentynse Rugbyunie]] (UAR) ’n lang tyd nie ’n lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) was nie, het hul lede die wedstryde teen Argentinië nie as amptelike toetswedstryde erken nie. Eweneens word hul enigste wedstryd teen [[Rhodesië]] nie as ’n toetswedstryd erken nie, aangesien dié land nie internasionaal erken is nie. In teenstelling met baie ander beheerliggame erken die UAR die wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] nie as toetswedstryde nie. Terwyl die Britse en Ierse Leeus se opwarmingswedstryd voor hul Nieu-Seelandse 2005-toer teen Argentinië as ’n toetswedstryd erken is, word die Britse en Ierse Leeus se voorbereidingswedstryd voor hul Australiese 2025-toer nie as sulks erken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/featured/have-the-british-irish-lions-ever-played-in-the-uk-or-ireland-177414 |title=Have the British & Irish Lions ever played in the UK or Ireland? |publisher=Rugby World |author=Richard Edwards |date=20 Junie 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Argentinië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en tydens drie toernooie tot die halfeindstryd gevorder, maar hulle is onderskeidelik deur Suid-Afrika (in [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]]), Australië (in [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]]) en Nieu-Seeland (in [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]) verslaan. Tydens die 2007-toernooi het die Poemas die wedstryd om die derde plek teen die gasheer Frankryk gewen. Daarmee is Argentinië naas die drie veelvuldige wêreldkampioene Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika die suksesvolste span van die Suidelike Halfrond. Daarbenewens het Argentinië twee keer die kwarteindstryd gehaal, maar teen Frankryk (in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]]) en Nieu-Seeland (in [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]]) vasgeval. Tydens al die ander rugbywêreldbekertoernooie is die Poemas reeds in die groepfase uitgeskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Die Rugbykampioenskap (sedert 2012) === Argentinië se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap, waaraan hulle sedert 2012 deelneem en teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika. Voor die Poemas se opname in 2012 het dié toernooi as Drienasiesreeks bekend gestaan. Die Argentyne het tot dusver nog geen toernooi gewen nie. As deel van die Rugbykampioenskap ding die Poemas met die Wallabies om die [[Poematrofee]] (sedert 2000) mee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In [[2020-Drienasiesreeks|2020]] het die toernooi vir een jaar na die ou formaat teruggekeer, nadat Suid-Afrika vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie daaraan deelgeneem het nie. {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die teenstander, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde en toernooie === Gedurende die amateurtydperk het die Poemas maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Argentinië getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Argentinië en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Poemas na Europa. As deel daarvan ding Argentinië sedert 2012 met Ierland mee om die Admiral Brown-trofee (genoem na die Iers-gebore admiral William Brown wat die [[Argentynse Vloot]] gestig het).<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/2012/11/21/irlanda-v-argentina-la-copa-almirante-brown/ |title=Irlanda v Argentina: La Copa Almirante Brown |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=21 November 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Van 1951 tot in 2013 het Argentinië aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Van die 35 toernooie gedurende dié tydperk het die Poemas 34 beklink, waartydens hulle elke wedstryd gewen het. Slegs in 1981, toe die Poemas hulle aan die toernooi onttrek het, het met [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] ’n ander span die titel ingepalm. Sedert 2014 neem die Poemas nie meer aan dié toernooi deel nie en Argentinië word deur die reserwespan ''Argentina XV'' verteenwoordig. * Toernooititels (34): in 1951, 1958, 1961, 1964, 1967, 1969, 1971, 1973, 1975, 1977, 1979, 1983, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1998, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 en 2013 Die Poemas het van 1995 tot in 2003 aan al vyf die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deelgeneem en elke toernooi beklink. * Toernooititels (5): in 1995, 1996, 1998, 2001 en 2003 Daarbenewens neem die Argentynse reserwespanne sedert 2009 aan die Amerikas se Rugbykampioenskap deel (nieamptelik as die “Amerikas se Sesnasies-toernooi” bekend) en hulle speel tydens dié toernooi teen ander spanne van Noord- en Suid-Amerika. Van tot dusver nege toernooie het hulle sewe gewen; slegs in 2017 en 2018 het die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] met die titel weggestap. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Argentynse span gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/plantel-para-recibir-a-los-all-blacks-en-argentina |title=Plantel para recibir a los All Blacks en Argentina |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=4 Augustus 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(zagueros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Simón Benítez Cruz]] || [[Skrumskakel]] || Tarucas || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Gonzalo García]] || Skrumskakel || [[Zebre]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Agustín Moyano]] || Skrumskakel || [[Dogos XV|Dogos]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Tomás Albornoz]] || [[Losskakel]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Gerónimo Prisciantelli]] || Losskakel || [[Racing 92]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Santiago Chocobares]] || [[Senter]] || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Lucio Cinti]] || Senter || [[Saracens]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Justo Piccardo]] || Senter || [[Montpellier Hérault Rugby|Montpellier]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Mateo Carreras]] || [[Vleuel]] || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Bautista Delguy]] || Vleuel || [[ASM Clermont Auvergne|Clermont]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Rodrigo Isgró]] || Vleuel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Ignacio Mendy]] || Vleuel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Santiago Carreras]] || [[Heelagter]] || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | 55 |- | [[Benjamín Elizalde]] || Heelagter || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Juan Cruz Mallía]] || Heelagter || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 42 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(delanteros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Bautista Bernasconi]] || [[Haker]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Julián Montoya]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Haker || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | 108 |- | [[Ignacio Ruiz]] || Haker || [[USA Perpignan|Perpignan]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Nahuel Tetaz Chaparro]] || [[Stut]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}78 |- | [[Francisco Coria Marchetti]] || Stut || [[CA Brive|Brive]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Pedro Delgado]] || Stut || [[Dogos XV|Dogos]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Joel Sclavi]] || Stut || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | {{0}}27 |- | [[Mayco Vivas]] || Stut || [[Oyonnax Rugby|Oyonnax]] || style="text-align:center" | {{0}}30 |- | [[Boris Wenger]] || Stut || [[Dogos XV|Dogos]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Franco Molina]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}12 |- | [[Pedro Rubiolo]] || Slot || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}23 |- | [[Lucas Paulos]] || Slot || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Guido Petti]] || Slot || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}89 |- | [[Nicolás D’Amorim]] || [[Losvoorspeler]] || [[Pampas XV|Pampas]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Juan Martín González]] || Losvoorspeler || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}42 |- | [[Santiago Grondona]] || Losvoorspeler || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[Marcos Kremer]] || Losvoorspeler || [[ASM Clermont Auvergne|Clermont]] || style="text-align:center" | {{0}}73 |- | [[Pablo Matera]] || Losvoorspeler || [[Mie Honda Heat]] || style="text-align:center" | 112 |- | [[Joaquín Oviedo]] || Losvoorspeler || [[USA Perpignan|Perpignan]] || style="text-align:center" | {{0}}12 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Hugo Porta cropped.jpg|duimnael|upright|Hugo Porta (2007)]] [[Lêer:Agustín Pichot - En Casa Rosada - 08FEB07 -presidencia-govar.jpg|duimnael|upright|Agustín Pichot (2007)]] [[Lêer:Felipe Contepomi Stade francais training 2012-03-03.jpg|duimnael|upright|Felipe Contepomi (2012)]] [[Lêer:Juan Martin Hernandez 2012 (cropped).jpg|duimnael|upright|Juan Martín Hernández (2012)]] Vier voormalige Argentynse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Felipe Contepomi]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2017 |- | [[Juan Martín Hernández]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]] || 2023 |- | [[Agustín Pichot]] || [[Skrumskakel]] || 2011 |- | [[Hugo Porta]] || [[Losskakel]] || 2008 |} Drie rugbyspeler is as Argentynse sportlui van die jaar aangewys en met die ''Olimpia de Oro'' vereer: [[Bernardo Otaño]] (in 1965), Hugo Porta (in 1985) en [[Gonzalo Quesada]] (in 1999).<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/todos-los-ganadores-del-oro-desde-1954-nid972375/ |title=Todos los ganadores del oro, desde 1954 |publisher=La Nación |date=18 Desember 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Argentinië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=10;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Pablo Matera]] * || 2013–2025 || 118 |- | {{0}}2 || [[Julián Montoya]] * || 2014–2025 || 114 |- | {{0}}3 || [[Agustín Creevy]] || 2005–2024 || 110 |- | {{0}}4 || [[Nicolás Sánchez]] || 2010–2023 || 104 |- | {{0}}5 || [[Matías Alemanno]] * || 2014–2025 || {{0}}98 |- | {{0}}6 || [[Guido Petti]] * || 2014–2025 || {{0}}95 |- | {{0}}7 || [[Tomás Cubelli]] || 2010–2023 || {{0}}93 |- | {{0}}8 || [[Matías Moroni]] * || 2014–2025 || {{0}}92 |- | {{0}}9 || [[Tomas Lavanini]] * || 2012–2025 || {{0}}91 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 87 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=10;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Agustín Creevy]] || 2014–2018 || 51 |- | {{0}}2 || [[Julián Montoya]] * || 2021–2025 || 51 |- | {{0}}3 || [[Lisandro Arbizu]] || 1992–2003 || 48 |- | {{0}}4 || [[Hugo Porta]] || 1977–1990 || 38 |- | {{0}}5 || [[Agustín Pichot]] || 2000–2007 || 30 |- | {{0}}6 || [[Felipe Contepomi]] || 2007–2013 || 25 |- | {{0}}7 || [[Juan Martín Fernández Lobbe|J. M. Fernández Lobbe]] || 2008–2014 || 20 |- | {{0}}8 || [[Pedro Sporleder]] || 1996–1999 || 20 |- | {{0}}9 || [[Pablo Matera]] || 2018–2022 || 17 |- | 10 || [[Héctor Silva]] || 1967–1971 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=10;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Nicolás Sánchez]] || 2010–2023 || 902 |- | {{0}}2 || [[Felipe Contepomi]] || 1998–2013 || 651 |- | {{0}}3 || [[Hugo Porta]] || 1971–1990 || 590 |- | {{0}}4 || [[Gonzalo Quesada]] || 1996–2003 || 486 |- | {{0}}5 || [[Santiago Mesón]] || 1987–1997 || 365 |- | {{0}}6 || [[Emiliano Boffelli]] * || 2017–2025 || 340 |- | {{0}}7 || [[Federico Todeschini]] || 1998–2008 || 256 |- | {{0}}8 || [[Lisandro Arbizu]] || 1990–2005 || 183 |- | {{0}}9 || [[Santiago Carreras]] * || 2019–2025 || 181 |- | 10 || [[Juan Martín Hernández]] || 2003–2017 || 176 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=10;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[José Núñez Piossek]] || 2001–2008 || 29 |- | {{0}}2 || [[Diego Cuesta Silva]] || 1983–1995 || 28 |- | {{0}}3 || [[Gustavo Jorge]] || 1989–1994 || 24 |- | {{0}}4 || [[Rolando Martín]] || 1994–2003 || 18 |- | {{0}}5 || [[Facundo Soler]] || 1996–2002 || 18 |- | {{0}}6 || [[Joaquín Tuculet]] || 2012–2019 || 18 |- | {{0}}7 || [[Santiago Cordero]] * || 2013–2025 || 17 |- | {{0}}8 || [[Juan Imhoff]] || 2009–2023 || 17 |- | {{0}}9 || [[Hernán Senillosa]] || 2002–2007 || 17 |- | 10 || colspan=3 | Drie spelers met 16 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Hector silva gira.jpg|duimnael|upright|Hector Silva (1978)]] [[Lêer:Mario Ledesma.jpg|duimnael|upright|Mario Ledesma (2009)]] [[Lêer:Michael Cheika June 2017.jpg|duimnael|upright|Michael Cheika (2017)]] Die Poemas het in die verlede die volgende hoofafrigters gehad:<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.uar.com.ar/pumas/estadisticas/entrenadores.htm |title=Entrenadores de toda la historia de los Pumas |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=2007 |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055740/http://www.uar.com.ar/pumas/estadisticas/entrenadores.htm |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {| class=wikitable !Tydperk !Naam |- |1932||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Edmundo Stanfield]] |- |1936||{{vlagikoon|Argentinië}} Luis Cilley, {{vlagikoon|Argentinië}} [[Carlos Huntley-Robertson]], {{vlagikoon|Argentinië}} [[Edmundo Stanfield]] |- |1954||{{vlagikoon|Argentinië}} Juan C. Wells |- |1956||{{vlagikoon|Ierland|rugby}} Dermot Cavanagh, {{vlagikoon|Argentinië}} Horacio Savino |- |1959||{{vlagikoon|Argentinië}} Jorge Merelle |- |1960||{{vlagikoon|Argentinië}} Robert Galarga |- |1960||{{vlagikoon|Argentinië}} Saturnino Racimo |- |1965||{{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Izak Van Heerden]] |- |1965–1973||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Ángel Guastella]] |- |1974||{{vlagikoon|Argentinië}} Carlos Villegas |- |1975||{{vlagikoon|Argentinië}} Eduardo Poggi |- |1976–1977||{{vlagikoon|Argentinië}} Carlos Villegas |- |1978||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Ángel Guastella]] |- |1978–1980||{{vlagikoon|Argentinië}} Aitor Otaño |- |1980–1983||{{vlagikoon|Argentinië}} Rodolfo O’Reilly |- |1983–1987||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Héctor Silva]] |- |1987–1990||{{vlagikoon|Argentinië}} Rodolfo O’Reilly |- |1990–1993||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Luis Gradín]] |- |1993–1994||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Héctor Méndez]] |- |1994–1995||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Alejandro Petra]] |- |1995||{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Alex Wyllie]], {{vlagikoon|Argentinië}} [[Héctor Méndez]] |- |1995–1999||{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Alex Wyllie]] |- |1999–2007||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Marcelo Loffreda]] |- |2007–2013||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Santiago Phelan]] |- |2013–2018||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Daniel Hourcade]] |- |2018–2022||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Mario Ledesma]] |- |2022–2023||{{vlagikoon|Australië}} [[Michael Cheika]] |- |sedert 2024||{{vlagikoon|Argentinië}} [[Felipe Contepomi]] |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Argentynse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{es}} {{cite book |author=Horacio J. Spinetto |title=Ciento veinte años de rugby argentino |publisher=Todo es Historia |edition=XXV |number=295 |location=Buenos Aires |year=1992 |issn=0040-8611}} * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Argentina national rugby union team|Argentynse nasionale rugbyspan}} * {{es}} [https://lospumas.com.ar/ Amptelike webwerf] * {{es}} [https://www.uar.com.ar/ Amptelike webwerf van die Argentynse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/argentina Argentinië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/argentina/ Argentinië op Planet Rugby] * {{en}} [https://www.americasrugbynews.com/category/argentina/ Argentinië op Americas Rugby News] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Argentinië]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Suid-Amerika]] grg1933k67ven8598ihhpxbmrneqbh4 0 25906 2975893 2975319 2026-10-05T21:00:15Z SpesBona 2720 Bygewerk & Hersien 2975893 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Australiese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Wallaroos]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Australië | beeld = Wallabies.gif | unie = [[Rugby Australia]] (Rugby AU) | bynaam = Wallabies | embleem = Wallaby | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[James Slipper]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}} [[Les Kiss]] <small>(sedert 2026)</small> | patroon_la1 = _australia_rugby23h | patroon_b1 = _australia_rugby23h | patroon_ra1 = _australia_rugby23h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _wallabiessocks | linkerarm1 = FF8300 | liggaam1 = FF8300 | regterarm1 = FF8300 | broek1 = 02545D | kouse1 = 02545D | patroon_la2 = | patroon_b2 = _australia_rugby23a | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 004044 | kouse2 = ffffff | statistiek = Statistiek | toetse = [[James Slipper]] (151)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=6;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Michael Lynagh]] (911)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=6;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | meestedrieë = [[David Campese]] (64)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=6;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] '''Nieu-Suid-Wallis (as Australië)''' 13–3 [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}}<br />([[Sydney]], [[Australië]]; 24 Junie 1899)<ref name="smh-1899">{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14250165 |title=The English Footballers. England v. Australia. |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 Junie 1899 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | grootwen = {{AUSru}} 142–0 {{NAMru-r}}<br />([[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], Australië; 25 Oktober 2003) | grootverloor = {{RSAru}} 53–8 {{AUSru-r}}<br />([[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]]; 30 Augustus 2008) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] | url = | unieurl = www.rugby.com.au/ }} Die '''Wallabies''' is die nasionale [[rugby]]span wat [[Australië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Die Wallabies is na die wallaby, een van verskeie [[spesies]] uit die [[Familie (biologie)|familie]] van die [[kangaroe]]s genoem, wat die nasionale dier van Australië is. Die Wallabies se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Die Wallabies het aan al die wêreldbekertoernooie deelgeneem en is met twee titels die derde suksesvolste span in die geskiedenis van dié toernooi ná die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]]. Die Wallabies het die eindstryde van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] en die [[Rugbywêreldbeker 1999]] teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen. Daarbenewens het die Wallabies die eindstryd in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] teen Engeland in [[ekstra tyd]] en in [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] teen Nieu-Seeland verloor. Die Wallabies neem sedert 1996 aan die jaarlikse [[die Rugbykampioenskap]]stoernooi (tot in 2011 die Drienasiesreeks) deel. Aan dié toernooi neem die vier beste spanne van die [[Suidelike Halfrond]] deel, naamlik die Nieu-Seelandse All Blacks, die Suid-Afrikaanse Springbokke, die [[Argentinië|Argentynse]] [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] en die Wallabies. Tydens die Rugbykampioenskapstoernooi ding die Wallabies met Argentinië om die [[Poematrofee]], met Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] en met Suid-Afrika om die [[Mandela Uitdaagplaat]] mee. Die Wallabies het vorige Drienasiesreekse reeds drie keer gewen (in [[2000-Drienasiesreeks|2000]], [[2001-Drienasiesreeks|2001]] en [[2011-Drienasiesreeks|2011]]), en later ook een keer die uitgebreide Rugbykampioenskapreeks (in [[2015-Rugbykampioenskapreeks|2015]]). Op 2 Julie 2007 het die span, ná ’n verrassende oorwinning oor die All Blacks in die [[Die Rugbykampioenskap|Drienasies]], die tweede plek op die IRR se wêreldranglys beklee.<ref name="ranglys" /> In 1899 het die Wallabies in hul eerste internasionale wedstryd teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] in [[Sydney]] te staan gekom. Rugby word in Australië geadministreer deur [[Rugby Australia]] (Rugby AU), wat deur [[Wêreldrugby]] saam met tien ander beheerliggame as ’n vlak-een-span beskou word. Die Australiese rugbyspan is tans (Oktober 2025) sewende op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en in 2001 is die Wallabies deur Wêreldrugby as “span van die jaar” aangewys. 16 voormalige Wallabies is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Wallabies speel beide hul tuis- en wegwedstryde in goud en groen, die tradisionele sportkleure van Australië. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Rugby Australia}} [[Lêer:Australian Super 15 Map.svg|duimnael|’n Kaart van die Australiese plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Australië is Rugby Australia (Rugby AU), tot in 2017 die Australiese Rugbyunie (''Australian Rugby Union'', ARU) genoem. Rugby Australia is in 1949 as die Australiese Rugbyvoetbalunie (''Australian Rugby Football Union'', ARFU) gestig en het in dieselfde jaar ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/history |title=Our History |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2020 |accessdate=2 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602210025/https://australia.rugby/about/about-us/history |archive-date=2 Junie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens was die Australiese beheerliggaam in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref name="islands">{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |journal=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Rugby Australia bestaan uit agt plaaslike beheerliggame wat elkeen ’n [[Deelstate en gebiede van Australië|deelstaat of gebied]] verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/governance |title=Governance |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2020 |accessdate=2 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602210025/https://australia.rugby/about/about-us/governance |archive-date=2 Junie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die belangrikste rugbyliga in Australië is [[Superrugby]] wat saam met spanne uit Nieu-Seeland en een elk uit beide [[Fidji]] en die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die [[Cookeilande]], Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]) beslis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/melbourne-rebels-super-rugby-pacific-rugby-australia-2024529 |title=Rugby Australia statement regarding Melbourne Rebels |publisher=[[Rugby Australia]] |date=30 Mei 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep Rugby Australia ook ander keurspanne byeen. Die ''Junior Wallabies'' is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Australië beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Australian Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Australiese nasionale rugbyspan dien. == Geskiedenis == === Vroeë jare === [[Lêer:1899 Australian Team.jpg|duimnael|Die Australiese span in 1899]] Europese immigrante het reeds vroeg aan [[sokker]] verwante sportsoorte beoefen en die eerste persberig is in 1829 in [[Sydney]] gepubliseer. Die meeste van dié vroeë wedstryde het tydens plaaslike feeste plaasgevind, maar geen algemene reëls of gekodifiseerde weergawe het bestaan nie. Van die destydse weergawes het elemente van vandag aparte stel reëls bevat, waaronder [[Australiese voetbal]], sokker en [[rugby]]. As twee spanne ontmoet het, moes hulle vooraf op die toepaslike reëls besluit. Aangesien destyds alle weergawes algemeen “sokker” genoem is, is dit nie meer moontlik om te bepaal watter weergawe in watter gebied oorheers het nie.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Rob Hess, Matthew Nicholason, Bob Stewart, Gregory De Moore |title=Australian Rules football begins |journal=A national game : the history of Australian rules football |publisher=Viking |location=Camberwell, Victoria |date=2008 |isbn=978-0-670-07089-3 |pages=1–18}}</ref> Die eerste span buite die moederland [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]], wat ’n stel gekodifiseerde rugbyreëls gebruik het (die wêreldwyd agtste oudste), was die in 1863 gestigte [[Sydney Universiteitsvoetbalklub]], wat op 19 Augustus 1865 sy eerste wedstryd gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sydneyunirugby.com.au/club-history.html |title=Our history |publisher=Sydney Universiteitsvoetbalklub |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1874 is die eerste beheerliggaam gestig, die Suidelike Rugbyunie (vandag Nieu-Suid-Walliese Rugbyunie), wat in dieselfde jaar die eerste plaaslike kampioenskap aangebied het. Twee jaar later het die eerste kampioenskap rondom [[Brisbane]] gevolg, wat van 1883 af deur die Noordelike Rugbyunie (vandag Queensland Rugbyunie) aangebied is. Rugby het toe die gewildste sportsoort in [[Nieu-Suid-Wallis]] en [[Queensland]] geword, veral als gevolg van die van 1882 af gereelde wedstryde tussen die keurspanne van albei kolonies. Daarteenoor was rugby in die ander kolonies ([[Victoria (Australië)|Victoria]], [[Suid-Australië]], [[Wes-Australië]] en [[Tasmanië]]) minder gewild, en is veral deur Australiese voetbal oorheers. Die aanhangers van Australiese voetbal het ook hul sportsoort in Nieu-Suid-Wallis probeer vestig. ’n In 1880 gestigte plaaslike beheerliggaam het aanvanklik effens daarin geslaag, maar verskeie sosiale en ekonomiese faktore het daartoe gelei dat hulle hulself in 1893 weer ontbind het en die twee oostelike kolonies en latere deelstate deur rugby oorheers is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Matthew Healy |url=https://nswfootballhistory.com.au/wp-content/uploads/2016/06/HardSell.pdf |title=Hard Sell: Australian Football in Sydney |publisher=Victoria University |date=Augustus 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1882 het die Suidelike Rugbyunie die wêreldwyd eerste beheerliggaam geword wat ’n oorsese toer aangepak het, toe hul keurspan, die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]], in [[Nieu-Seeland]] vyf wedstryde gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/tdih-september-9-1882-rugby-tours-to-new-zealand-begin-2/ |title=1882 – Rugby tours to New Zealand begin |publisher=Nieu-Seelandse Rugbymuseum |accessdate=22 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022161033/http://rugbymuseum.co.nz/tdih-september-9-1882-rugby-tours-to-new-zealand-begin-2/ |archive-date=22 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste besoek deur ’n Britse span het in 1888 plaasgevind toe ’n privaat georganiseerde [[Britse en Ierse Leeus|Britse Eilande]]-span Australië en Nieu-Seeland besoek het; geen toetswedstryde (internasionale wedstryd) is egter gespeel nie. Die spelers was meestal afkomstig uit Engeland en die Scottish Borders, alhoewel daar verteenwoordigers uit al vier die Tuisunies was.<ref>{{en}} {{cite book |author=Clem Thomas |title=125 Years of the British and Irish Lions: The Official History |publisher=Random House |year=2013 |isbn=978-1-78057-738-8}}</ref> In 1896 het Queensland se span, die [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]], die Waratahs se voorbeeld gevolg. Die eerste toetswedstryd van ’n die hele Australië verteenwoordigende span is op 24 Junie 1899 op die [[Sydney-krieketveld]] aangebied, toe hulle teen die Britse Leeus te staan gekom het. Hulle het die eerste wedstryd met 13–3 gewen, maar die Leeus het in die oorblywende drie toetse geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1899-australia/ |title=1899 Australia |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Australiese span het ses spelers uit Queensland en nege uit Nieu-Suid-Wallis ingesluit.<ref name="smh-1899" /> In Sydney het hulle in die blou trui van Nieu-Suid-Wallis en in Brisbane in die maroen trui van Queensland uitgedraf, maar met ’n Australiese wapen pleks van die twee beheerliggame se kentekens.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/ARUHQ.aspx#History |title=History of the Australian Jersey |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=14 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014215050/http://www.rugby.com.au/ARUHQ.aspx |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14250165 |title=The English Footballers |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 Junie 1899 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Vroeë 20ste eeu === [[Lêer:Australia rugby touring team 1905.jpg|duimnael|Die Australiese span tydens die 1905-toer]] [[Lêer:Australia squad 1908.jpg|duimnael|Die span wat in 1908–09 getoer het]] Die eerste toetswedstryd tussen Australië en die Nieu-Seelandse All Blacks is op 15 Augustus 1903 op die Sydney-krieketveld gespeel en met 22–3 deur Nieu-Seeland gewen.<ref name="smh-17-3-03">{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14554348 |title=The New Zealand Footballers: Match Against Australia |publisher=The Sydney Morning Herald |page=7 |date=17 Augustus 1903 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/16 |title=1903 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks se toer het tot ’n tydelike toename in gewildheid van rugby in beide Sydney en Brisbane gelei, nadat meer toeskouers die wedstryde in albei stede bygewoon het.<ref name="aru-hist">{{en}} {{cite web |title=History |website=[[Rugby Australia]] |accessdate=3 Julie 2011 |url=http://www.rugby.com.au/tryrugby/Playing/RugbyExplained/History.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703044643/http://www2.rugby.com.au/tryrugby/Playing/RugbyExplained/History.aspx |archive-date=3 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Jaar later het die Britse Leeus Australië weer besoek en die Australiërs in al drie toetswedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/lions_results.html#A1904 |title=British & Irish Lions Results: 1904 Australia & New Zealand |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die stigting van die Nieu-Suid-Walliese Voetballiga (''New South Wales Football League'', NSWFL) in 1903 het ’n verswakking van die rugbysport in Nieu-Suid-Wallis meegebring, aangesien verskeie toonaangewende privaat skole vir enkele jare slegs Australiese voetbal pleks van rugby aangebied het. Vir ’n kort tyd het Australiese voetbal blykbaar ook die guns van die gehoor geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/articles/aust-rules.htm |title="Rules" Almost Had Sydney's Paddock |publisher=rl1908.com |author=Sean Fagan |date=2008 |accessdate=17 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517144716/http://www.rl1908.com/articles/aust-rules.htm |archive-date=17 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die suiwer amateursport rugby is deur die invoering van [[rugby league]] in 1905 erg geraak. Baie klubs rondom Sydney het na die professionele weergawe oorgeskakel en ’n beheerliggaam gestig, wat veral [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] skole van ’n oorskakeling na rugby league kon oortuig. Van dié skole vorm sedertdien toe die bakermat van rugby league se sentrum rondom Sydney. Bekende nasionale spelers soos [[Dally Messenger]] het ook by rugby league aangesluit en gehelp om van dié sportkode die oorheersende een te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/scrumv/features/history/australianhistory.shtml |title=Australian Rugby |publisher=[[BBC]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die eerste toer na Nieu-Seeland plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/19 |title=1905 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1908 het ’n die Britse Eilande verteenwoordigende span, genoem die ''Anglo-Welsh'' aangesien dit slegs uit Engelse en Walliese spelers bestaan het, Australië besoek, maar in geen toetswedstryd gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1908-australia-new-zealand/ |title=1908 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Later dieselfde jaar het die nasionale span vanaf Sydney vir die eerste keer op ’n maandelange toer na die [[Britse Eilande]] en [[Noord-Amerika]] vertrek. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1908]] in [[Londen]], wat tydens die Australiese toer plaasgevind het, het Australië ná ’n 32–3-oorwinning oor ’n keurspan uit [[Cornwall]] in die enigste wedstryd van die toernooi met die goue medalje weggestap. Tydens die eerste toetswedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] is Australië met 9–6 verslaan, maar hulle het [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] in hul eerste wegoorwinning met 9–3 geklop. Engelse koerante het aanvanklik na dié span as ''rabbits'' (“konyne”) verwys.<ref name="Annual Report 2008">{{en}} {{cite web |url=http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/Images/ARUimages/2011/AnnualReports/ARU_Annual_Report_2008.pdf |title=Australian Rugby Union, Annual Report 2008 |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2008 |accessdate=1 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401201859/http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/Images/ARUimages/2011/AnnualReports/ARU_Annual_Report_2008.pdf |archive-date=1 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Reason58">{{en}} {{cite book |authors=John Reason, James Carwyn |title=The World of Rugby – A History of Rugby Union Football |url=https://archive.org/details/worldofrugbyhist0000reas |publisher=[[BBC]] |year=1979 |isbn=0-563-16280-5 |pages=[https://archive.org/details/worldofrugbyhist0000reas/page/58 58]}}</ref> Die Australiese rugbyspelers het dié bynaam as neerhalend beskou en dit met ''Wallabies'' vervang.<ref name="Wallabies">{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |title=Club Histories – New Speculations |author=Sean Fagan |accessdate=21 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021080342/http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |archive-date=21 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul terugkoms het elf spelers, wat saam gereis het, na rugby league-klubs oorgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/wallabies.html#5 |title=The first Wallabies 1908/1909 |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1909, toe die nuwe “Noordelike Unie” se kode in Australië nog in sy kinderskoene was, is ’n wedstryd tussen die Kangaroos (die Australiese nasionale rugbyligaspan) en die Wallabies voor ’n skare van 20&nbsp;000 gespeel, wat deur die rugbyligaspan met 29–26 gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&cl=search&d=WCT19090906.2.33.3 |title=Kangaroos v. Wallabies |publisher=West Coast Times |place=Nieu-Seeland |page=4 |date=6 September 1909 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214454/http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&cl=search&d=WCT19090906.2.33.3 |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die verskil tussen amateurisme en professionalisme het daar ook ’n kulturele verskil begin ontwikkel: rugby is meer en meer as sportsoort van die opgevoede, Britse hoër- en middelklas beskou, terwyl rugby league veral in die werkersklas, wat uit Rooms-Katolieke [[Iere]] bestaan en die [[Britse Ryk]] verwerp het, aanhangers gewerf het. Die tradisionele rugby is deur hulle as ’n simbool van [[imperialisme]] beskou. Dikwels was die personeel van rugby league klubs dieselfde as by filiale van die Australiese Werkersparty. Binne enkele jare het rugby league die dominerende kode geword, terwyl rugby unie agteruitgegaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1617}}</ref> === Impak van die wêreldoorloë === [[Lêer:StateLibQld 1 105568 Springboks v. Australia, 1937.jpg|duimnael|Australië teen Suid-Afrika in 1937]] Nog erger is rugby in Australië deur die [[Eerste Wêreldoorlog]] geraak. Al die plaaslike beheerliggame het die vraag in die gesig gestaar of dit gepas is om met rugby voort te gaan, terwyl op Europa se slagvelde duisende jong Australiërs sneuwel. Die beheerliggame van Australiese voetbal en rugby league het met hul toernooie voortgegaan, terwyl rugby se beheerliggame daarop besluit het om tydens die oorlog alle aktiwiteite te staak en die ander sportsoorte herhaaldelik van onpatriotiese optrede beskuldig het. Die sosiale skeurings wat destyds ontstaan het, sou die verhoudings tussen die sportsoorte en hul aanhangers vir die volgende dekades oorheers.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1617–1619}}</ref> Tydens die oorlog het meer as 35 nasionale spelers in Europa geveg, waarvan tien gesneuwel het.<ref>{{en}} {{cite web |author=Sean Fagan |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/rugby-answered-the-empires-call-in-world-war-i-20150421-1mpjys.html |title=Rugby answered the Empire's call in World War I |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die oorlog het weer baie spelers by rugby league klubs aangesluit. In 1920 moes Queensland se beheerliggaam weens die gebrek aan spelers homself ontbind.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1619–1620}}</ref> Gedurende die 1920’s was die Wallabies basies identies aan die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]], die keurspan uit Nieu-Suid-Wallis, aangesien slegs in dié deelstaat ’n gereguleerde speelprogram bestaan het. Die Waratahs het gereeld teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die Nieu-Seelandse All Blacks te staan gekom, maar die meeste wedstryde verloor. Die Australiese beheerliggaam het aan dié wedstryde terugwerkende toetsstatus toegeken, terwyl die beheerliggame van Suid-Afrika en Nieu-Seeland hulle nie as sulks erken nie. In 1927/28 het die Waratahs ’n halwe jaar se baie suksesvolle toer deur Europa en [[Kanada]] onderneem, waartydens hulle 31 van hul 37 wedstryde gewen het. Onder andere het hulle teen die nasionale spanne van [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], Wallis en [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen, maar hulle is deur [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en Engeland geklop; aan alle wedstryde is terugwerkende toetsstatus toegeken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/57 |title=1927/28 New South Wales tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1928 het die herstigting van die beheerliggaam Queensland Rugbyunie tot nuwe optimisme gelei, wat tot die herinstelling van ’n nasionale span gelei het en ’n jaar later het hulle in drie agtereenvolgende wedstryde teen die All Blacks geseëvier.<ref name="aru-hist" /> Die eerste werklik-verteenwoordigende Britse Eilande-span, saamgestel uit spelers van al vier die Tuisunies (vandag bekend as die [[Britse en Ierse Leeus]]), het in 1930 Australië besoek, waartydens die gashere in die toetswedstryd ’n naelskraapse 6–5-oorwinning aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1930-australia-new-zealand/ |title=1930 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1931 het Lord Bledisloe, die Nieu-Seelandse goewerneur-generaal, ’n beker geskenk, waarom die nasionale spanne van Nieu-Seeland en Australië gereeld sou speel. In 1934 het die Wallabies vir die eerste keer daarin geslaag om die [[Bledisloebeker]] in te palm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/17082710 |title=Bledisloe Cup to remain in Australia |publisher=The Sydney Morning Herald |date=27 Augustus 1934 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die krygsheld Edward “Weary” Dunlop was deel van dié span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/teamsheet.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&MT_ID=1278 |title=278th All Black Game |publisher=rugbymuseum.co.nz |accessdate=14 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614234354/http://www.rugbymuseum.co.nz/teamsheet.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&MT_ID=1278 |archive-date=14 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vorige jaar het hulle vir die eerste keer ’n toer na Suid-Afrika onderneem, waar hulle drie toetswedstryde teen die Springbokke verloor en twee gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://southcoastherald.co.za/364873/july-8-day-world-history-briefly-2/ |title=July 8: On This Day in World History … briefly |publisher=South Coast Herald |date=8 Julie 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná hul suksesvolle toer deur Nieu-Seeland het die Springbokke in 1937 Australië besoek en twee toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |author=Steven White |url=http://www.clubrugby.co.nz/wellington/story.php?id=1312 |title=Wellington against International teams: versus South Africa 1937 |publisher=Club Rugby |date=7 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies se beplande 1939-toer deur Europa kon nie soos beplan plaasvind nie. Slegs ’n dag ná hul aankoms in Engeland het die [[Tweede Wêreldoorlog]] uitgebreek en alle wedstryde is afgelas. Ná twee weke se verblyf het die Wallabies na Australië teruggekeer. Hul enigste wedstryd het die Wallabies tydens ’n oorstaan in [[Mumbai]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2018/08/06/the-ill-fated-1939-wallabies-tour/ |title=The ill-fated 1939–40 Wallabies tour |publisher=World Rugby Museum |date=6 Augustus 2018 |accessdate=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125221448/https://worldrugbymuseum.blog/2018/08/06/the-ill-fated-1939-wallabies-tour/ |archive-date=25 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ter vermyding van die foute uit die Eerste Wêreldoorlog het die toonaangewende beheerliggame daarop besluit om ten minste ’n beperkte speelprogram te handhaaf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1623}}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Solomon chaired 1953.jpg|duimnael|upright|Die Wallabies-kaptein John Solomon word deur die Springbokke gedra (1953)]] Die eerste toetswedstryd ná die Tweede Wêreldoorlog is in 1946 op [[Carisbrook]], [[Dunedin]], tussen Australië en Nieu-Seeland gespeel en deur die All Blacks met 31–8 gewen. Australië het ook die vier oorblywende wedstryde van dié toer verloor; hulle is met 20–0 deur die Nieu-Seeland [[Maori's|Māori]] en die volgende week met 14–10 deur die All Blacks geklop. In 1947/48 het Australië ’n suksesvolle toer na [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] onderneem, waartydens die Wallabies 32 van hul 39 wedstryde gewen het. Hulle het drie van die vyf toetswedstryde gewen, maar die Wallabies is deur Wallis en Frankryk geklop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jack Pollard |title=Australian Rugby The Game and the Players |url=https://archive.org/details/australianrugbyg0000poll |publisher=Ironbark |location=Sydney |date=1994 |isbn=978-0-207-15006-7 |pages=[https://archive.org/details/australianrugbyg0000poll/page/654 654]}}</ref> Van die opkomende spelers was Trevor Allan, Cyril Burke en Nicholas Shehadie.<ref name="Nicholas Shehadie">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/qantas_wallabies/wallaby_hall_of_fame/sir_nicholas_shehadie_ac_obe,49730.html |title=Sir Nicholas Shehadie AC OBE |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=1 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080201075443/http://www.rugby.com.au/qantas_wallabies/wallaby_hall_of_fame/sir_nicholas_shehadie_ac_obe%2C49730.html |archive-date=1 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul terugkoms van die suksesvolle toer het Australië in 1949 die Nieu-Seeland Māori vir ’n drie-toetsreeks gehuisves; albei spanne het een wedstryd elk gewen, met een gelykop. In September dieselfde jaar het Australië twee keer teen die All Blacks in Nieu-Seeland gespeel, albei wedstryde gewen en die Bledisloebeker vir die eerste keer op Nieu-Seelandse bodem ingepalm. Die Nieu-Seelanders het daarna beweer, dat hulle slegs ’n tweede span ontbied het, aangesien die All Blacks se eerste span destyds op toer in Suid-Afrika was. Met inagneming van die destydse [[apartheid]]stelsel in Suid-Afrika het die NZRU nie Māorispelers vir hul Suid-Afrikaanse toer saamgeneem nie. Gevolglik het baie van die All Blacks se gewone Māorispelers teen Australië uitgedraf, dus kon die Nieu-Seelandse span wat teen Australië gespeel het as ewe goed as die All-Black-span in Suid-Afrika beskou word. Vanuit ’n Nieu-Seelandse perspektief was eers die All Blacks se drie toetswedstryde twee jaar later in Australië gelykwaardig (Nieu-Seeland het al drie toetswedstryde gewen).<ref>{{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |date=2005 |isbn=1-877252-18-2 |pages=128}}</ref> In 1949 is ook die Australiese beheerliggaam Australiese Rugbyvoetbalunie (''Australian Rugby Football Union'', ARFU; later Australiese Rugbyunie, ''Australian Rugby Union'' ARU; nou [[Rugby Australia]], Rugby AU) gestig, waarvolgens die as ’t ware onafhanklike beheerliggame van Nieu-Suid-Wallis en Queensland onderafdelings geword het. Die hoofrede vir dié saamsluiting was die uitnodiging van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aan Australië, [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seeland]] en [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrika]], om as volle lede by die wêreldwye beheerliggaam aan te sluit. Die IRVR het voorheen slegs uit die vier beheerliggame van die Britse Tuisnasies ([[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]]) bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië was sedert 1926 ’n geassosieerde lid en het sy sake deur die afgevaardigdes van die Engelse beheerliggaam ingedien.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1624}}</ref> Die Britse Leeus het in 1950 na Australië getoer en albei toetswedstryde teen die Wallabies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1950-australia-new-zealand/ |title=1950 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die volgende jaar het die All Blacks in ’n drie-toetsreeks skoonskip met Australië afgereken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/107 |title=1951 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Julie en Augustus 1952 het Australië vir die eerste keer teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gespeel en die eerste toetswedstryd op die Sydney-krieketveld gewen, maar hulle is in die tweede toetswedstryd verrassend met twee punte geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2019/11/04/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952/ |title=Historic Rugby Internationals: Australia v Fiji, 1952 |publisher=World Rugby Museum |date=4 November 2019 |accessdate=28 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028031006/https://worldrugbymuseum.blog/2019/11/04/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952/ |archive-date=28 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Maand later het die Wallabies herstel en die All Blacks op [[Lancasterpark]] geklop, maar hulle is in die tweede toetswedstryd verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/113 |title=1952 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1953 het Australië weer deur Suid-Afrika getoer. In die tweede toetswedstryd het hulle die Springbokke vir die eerste keer in 15 jaar geklop. Die Suid-Afrikaanse span was van dié prestasie baie beïndruk en sodoende het twee spelers die Australiese kaptein [[John Solomon]] op hul skouers die speelveld uitgedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/0dc38e8ae9061de37d728432778835c3 |title=Ex-Wallabies skipper John Solomon dies at age 90 |publisher=Associated Press |date=18 Maart 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op dié toer het hulle ook 8–8-gelykop gespeel teen [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]] in [[Kitwe]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/116 |title=1953 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1957/58 het die Wallabies weer deur Europa getoer, maar hulle het nie een toetswedstryd teen die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] gewen nie. Sedertdien het geen nasionale span van die Suidelike Halfrond dié negatiewe rekord herhaal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/140 |title=1957/58 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié negatiewe tendens is tydens die Leeus se besoek in 1959 voortgesit, toe die Wallabies in albei toetswedstryde verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1959-australia-new-zealand/ |title=1959 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Gemengde prestasies gedurende die 1960’s en 1970’s === [[Lêer:Australia v Ireland 1979.jpg|duimnael|’n Ierse lynstaan tydens hul tweede toetswedstryd teen die Wallabies in Sydney, 1979]] [[Lêer:Argentina vs australia rugby en ferro.jpg|duimnael|Toetswedstryd tussen Australië en Argentinië in [[Buenos Aires]], 1979]] In die eerste toetswedstryd van die nuwe dekade het die Wallabies op die Sydney-krieketveld ’n oorwinning oor Fidji gedurende ’n drie-toetsreeks in 1961 aangeteken. Daarop het ’n tweede oorwinning gevolg, maar Fidji het in die derde toetswedstryd daarin geslaag om gelykop te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/159 |title=1961 Fiji tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1961 het die Wallabies weer deur Suid-Afrika getoer, maar hulle is deur die Springbokke in [[Gqeberha|Port Elizabeth]] en [[Johannesburg]] maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/161 |title=1961 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná hul terugkoms het die Wallabies hul eerste tuisnederlaag teen Frankryk op die Sydney-krieketveld met 8–15 gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |title=1961: A debut to remember |publisher=nobok.co.uk |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055628/http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1962 het Australië vyf keer teen die All Blacks te staan gekom; ’n 9–9-gelykop op Athletic Park was die enigste prestasie tydens dié twee toetsreekse.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/162 |title=1962 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/164 |title=1962 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat hulle in 1963 die besoekende Engelse span vir die eerste keer met 18–9 in Sydney verslaan het, het die Wallabies deur Suid-Afrika getoer en twee van die vier toetswedstryde gewen, waarmee hulle ná die Britse Leeus in 1896 die eerste span geword het wat dit kon vermag.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/167 |title=1963 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/168 |title=1963 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het in 1964 ’n drie-toetsreeks teen die All Blacks gespeel. Die Wallabies het die derde toetswedstryd gewen nadat hulle in die eerste twee toetswedstryde verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/176 |title=1964 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Jaar later het die Wallabies twee tuisoorwinnings met onderskeidelik 18–11 en 12–8 oor die Springbokke aangeteken. Daarmee het die Wallabies vir die eerste keer ’n toetsreeks teen Suid-Afrika beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |title=Springbok History 1965 |publisher=rugby-talk.com |date=16 Februarie 2010 |accessdate=8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508095354/https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |archive-date=8 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 1966 het die Britse Leeus deur Australië getoer en die Wallabies in albei toetswedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1966-australia-new-zealand/ |title=1966 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies se toer deur Europa en Kanada gedurende [[winter]] 1966/67 was nie suksesvol nie, aangesien die Wallabies slegs 19 van hul 36 wedstryde gewen het. Van die vyf toetswedstryde, wat hulle gespeel het, het die Wallabies dié teen Wallis en Engeland gewen, maar Australië is deur Skotland, Ierland en Frankryk verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/184 |title=1966/67 Australia tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die toer het Australië in Sydney weer teen Ierland te staan gekom en is opnuut verslaan, waarmee Ierland die eerste van die Tuisnasies geword het wat ’n wegoorwinning in die Suidelike Halfrond kon aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/186 |title=1967 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tot aan die einde van die 1960’s het die Wallabies – met uitsondering van ’n naelskraapse 11–10-tuisoorwinning oor Frankryk – slegs nederlae gely, waaronder in 1968 die derde agtereenvolgende nederlaag teen Nieu-Seeland en in 1969 vier agtereenvolgende nederlae teen Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/192 |title=1968 New Zealand tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/193 |title=1968 France tour to Australiasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/196 |title=1968 Australia tour to Ireland and Scotland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/200 |title=1969 Wales tour to Oceania |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/202 |title=1969 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het in 1970 Skotland gehuisves en hulle met 20 punte geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/209 |title=1970 Scotland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies se aktiwiteite in 1971 sou die mees omstrede in die Australiese rugbygeskiedenis word. In Julie en Augustus het die Springbokke Australië vir ses weke besoek, nadat die Wallabies twee jaar vroeër Suid-Afrika besoek het. Terwyl die Australiese regering die Springbokke se toer ondersteun het, is in [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], Brisbane, [[Melbourne]], [[Perth]] en Sydney protes teen die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]sbeleid aangeteken. Tydens dié protesaksies het deelnemers met die polisie slaags geraak. Na ramings is tussen 500 en 700 protesdeelnemers in hegtenis geneem. Die toer is nie afgelas nie, maar die stadions het soos met doringdraad beweerde vestings gelyk en moes met ’n groot polisieteenwoordigheid beskerm word. Johannes Bjelke-Petersen, die eerste minister van Queensland, het op 14 Julie ’n noodtoestand van een maand verklaar, wat tot ’n 24 uur se staking van 125&nbsp;000 werknemers gelei het. Tot aan die einde van apartheid het die Wallabies nie meer teen die Springbokke te staan gekom nie.<ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1971''. Johannesburg 1972, bl. 320.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110667470 |title=Queensland in state of emergency |publisher=The Canberra Times |date=14 Julie 1971 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 1971 het die Wallabies ’n toer na Frankryk onderneem; hulle het Frankryk tydens die eerste toetswedstryd in [[Toulouse]] geklop, maar hulle is in die tweede in Parys verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/222 |title=1971 Australia tour to France and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Frankryk het toe Australië in Junie 1972 vir ’n twee-toetsreeks besoek, waarvan hulle een gewen en in die ander een gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/227 |title=1972 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het Australië ’n drie-toetsreeks teen die All Blacks in Nieu-Seeland gespeel, maar al drie verloor. Die Wallabies het tydens hul terugkoms in [[Suva]] aangedoen om teen Fidji te speel en hul enigste oorwinning in dié jaar aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/229 |title=1972 Australia tour to New Zealand and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 1973 het [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] vir die eerste keer Australië besoek; die Wallabies het die eerste toetswedstryd gewen, maar hulle is in die tweede verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/234 |title=1973 Tonga tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 1973 het Australië ’n kort toer na die Verenigde Koninkryk onderneem, maar hulle het twee swak nederlae teen Wallis en Engeland gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/241 |title=1973 Australia tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1974 het Australië die All Blacks vir ’n drie-toetsreeks gehuisves, waarvan die Wallabies twee verloor en in een gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/245 |title=1974 New Zealand tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1975 het Australië tydens ’n twee-toetsreeks tuis Engeland twee keer verslaan en sodoende wraak geneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/255 |title=1975 England tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het daarna sy eerste twee toetswedstryde teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] gespeel en albei maklik gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/259 |title=1975 Japan tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens hul Europatoer in 1975/76 is die Wallabies deur Skotland, Wallis en Engeland verslaan, maar hulle het daarin geslaag om Ierland te klop. Op pad huis toe het Australië ’n bykomende wedstryd gespeel en vir die eerste keer teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in [[Los Angeles]] te staan gekom en met 24–12 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/265 |title=1975/76 Australia tour to UK, Ireland and United States |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 1976 het Australië Fidji vir ’n drie-toetsreeks gehuisves en al drie toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/269 |title=1976 Fiji tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het die jaar met ’n kort toer na Europa afgesluit en twee toetswedstryde teen Frankryk gespeel, maar albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/294 |title=1976 Australia tour to France and Italy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat in 1977 geen toetswedstryd plaasgevind het nie, het die Wallabies in 1978 twee tuisoorwinnings oor Wallis aangeteken, maar hulle is in twee wegwedstryde deur Nieu-Seeland verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/306 |title=1978 Wales tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/310 |title=1978 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die derde toetswedstryd het die Wallabies met 30–16 gewen, danksy vier drieë deur die uitstekende [[Greg Cornelsen]].<ref>{{en}} {{cite web |author=Jamie Wall |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/364706/before-eden-park-was-a-fortress-there-was-greg-cornelsen |title=Before Eden Park was a fortress there was Greg Cornelsen |publisher=Radio New Zealand |date=22 Augustus 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 1979 het Ierland Australië besoek en albei toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/319 |title=1979 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het Australië die All Blacks vir een toetswedstryd op die Sydney-krieketveld gehuisves en met 12–6 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/323 |title=1979 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Oktober 1979 het die Wallabies vir die eerste keer [[Argentinië]] besoek. Hulle is in hul eerste toetswedstryd deur die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] verslaan, maar die Wallabies het met ’n oorwinning in die tweede toetswedstryd dié toetsreeks geëwenaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/330 |title=1979 Australia tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Groeiende sterkte gedurende die 1980’s === [[Lêer:Argentina australia 1987.jpg|duimnael|Australië teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] op [[José Amalfitani-stadion|Vélez Sarsfield-stadion]], 7 November 1987]] In 1980 het Australië die [[Bledisloebeker]] slegs vir ’n vierde keer ingepalm, nadat die Wallabies Nieu-Seeland met 2–1 in ’n drie-toetsreeks in Australië verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/338 |title=1980 New Zealand tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1981/82 het die toer na die Britse Eilande teleurstellend verloop, nadat die Wallabies van die vier toetswedstryde slegs dié teen Ierland gewen het; daarbenewens het hulle drie wedstryde teen provinsiale en plaaslike spanne verloor. Die Australiese span het egter veral uit jong, onervare spelers bestaan, wat hul beste tye nog sou beleef.<ref>{{en}} {{cite book |author=Nicholas Shehadie |title=A Life Worth Living |publisher=Simon & Schuster Australia |location=Sydney |date=2003 |isbn=978-0-7318-1161-8 |pages=175}}</ref> Gedurende [[herfs]] 1984 het die Wallabies opnuut die Tuisnasies met ’n jong span en ’n nuwe afrigter, Alan Jones, besoek en ’n historiese prestasie aangeteken: Hulle het die eerste Australiese span geword wat ’n [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] behaal het, nadat hulle tydens dieselfde toer al die vier Tuisnasies verslaan het: Engeland, Ierland, Wallis en Skotland. Hulle het ook ’n volstoomspan van die [[Britse Barbarians]] geklop. Tydens dié toer het veral [[Mark Ella]] uitgeblink en as eerste speler in al vier die toetswedstryde ’n drie gedruk. Dié toer het die opkoms van Australië as ’n gedugte krag in internasionale rugby ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.couriermail.com.au/sport/rugby/video-mark-ella-stars-as-wallabies-achieve-grand-slam-in-1984/news-story/be8bedee8f163b3e532cd222ad77027e |title=Mark Ella stars as Wallabies achieve Grand Slam in 1984 |publisher=The Courier-Mail |date=31 Oktober 1984 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1986 het Australië vir ’n drie-toetsreeks om die Bledisloebeker na Nieu-Seeland getoer. Die Nieu-Seelandse rugby was in onrus nadat ’n nieamptelike span – die Nieu-Seelandse Kavaliers – met die grootste deel van die All Black-spelers die sportboikot van apartheid geïgnoreer en na Suid-Afrika vertrek het. Ná hul terugkeer is dié spelers vir die eerste toetswedstryd om die Bledisloebeker uit die All Black-span weggelaat. Australië het toe die eerste wedstryd met 13–12 gewen. Die verbanning is met die oog op die tweede toets op 23 Augustus op Carisbrook gelig. Nieu-Seeland het die reeks geëwenaar nadat hulle die tweede wedstryd met 13–12 gewen het. Dié wedstryd is deur omstredenheid geteister nadat die Walliese skeidsregter Derek Bevan nie ’n Australiese drie deur die [[agsteman]] Steve Tuynman toegeken het nie. Die eindstryd is op 6 September 1986 op Edenpark gehou. Australië het ’n volstom Nieu-Seelandse span met 22–9 geklop en sodoende hul eerste toetsreeks op Nieu-Seelandse bodem beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15286390/all-blacks-rebel-tour-created-split-new-zealand-public |title=All Blacks rebel tour that created a split with New Zealand public |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=22 April 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Australiese en Nieu-Seelandse rugbyunies was toonaangewend by die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi, waarvolgens beide Australië en Nieu-Seeland die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die groepfase het die selfbewuste Wallabies Engeland, die VSA en Japan verslaan, en in die kwarteindstryd Ierland. In die halfeindstryd is hulle egter op Sydney se [[Concord-ovaal]] deur Frankryk met 30–26 geklop, in die klein finale om die derde plek het die Wallabies teen Wallis verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die prestasies van die Wallabies oor die drie jaar onder die afrigter Alan Jones het deurlopend verbeter, maar Jones het ook ’n polariserende effek op die span gehad, aangesien hy ook as ’n radio-omroeper gewerk het en baie spelers nie tevrede was met sy bestuurstyl nie. Mark Ella, wat ná die 1984-seisoen homself onttrek het, het beweer dat hy moontlik nie sou uitgetree het as Jones nie die afrigter was nie. Daar was veral ernstige meningsverskille tussen die afrigter Alan Jones en die invloedryke [[skrumskakel]] Nick Farr-Jones.<ref>{{en}} {{cite web |author=Peter FitzSimons |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/the-wallabies-have-passed-by-alan-jones-20141022-119y3r.html |title=The Wallabies have passed by Alan Jones |publisher=The Sydney Morning Herald |date=22 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Voor en tydens die Rugbywêreldbeker 1987 het Alan Jones sy aktiwiteite buite die afrigting van Australië, waaronder die radio-uitsaaiwese, uitgebrei. Ná die rugbywêreldbekertoernooi is Jones van sy afrigtingspos verwyder en Bob Dwyer, wat Australië in 1982 en 1983 afgerig het, is in 1988 heraangestel. Die tuisreeks teen die All Blacks dieselfde jaar het teleurstellend verloop, nadat die Wallabies in drie toetswedstryde slegs een gelykop aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/468 |title=1988 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1989 het die Britse en Ierse Leeus vir die eerste keer sedert 1966 na Australië getoer. Ná hul oorwinning in die eerste toetswedstryd het Australië die tweede en derde toetswedstryde en sodoende die toetsreeks met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1989-australia/ |title=1989 Australia |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Bob Dwyer het ’n gebrek aan oorheersing deur die voorspelers as ’n belangrike faktor geïdentifiseer wat tot die verlore reeks bygedra het en die 1990’s met die doel om dié faset van die Wallabies se speel te verbeter betree. === Wêreldbekertitels in 1991 en 1999 === [[Lêer:1991 - David Campese's autographed shirt.jpg|duimnael|David Campese se trui, versier met handtekeninge, in ’n [[Hongkong]]se kroeg]] In Augustus 1990 het Australië ná vier jaar weer ’n toetswedstryd in Nieu-Seeland gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/513 |title=1990 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1991]] is die All Blacks weer verslaan, maar ook Wallis en Engeland. Gevolglik het die Wallabies die rugbywêreldbekertoernooi met nuwe selfvertroue aangepak en tydens die groepfase Argentinië, Wallis en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] deels maklik verslaan. Gedurende die kwarteindstryd teen Ierland in [[Dublin]] was Australië op die rand van ’n uitskakeling. Nadat letterlik sekondes op die klok oorgebly het, het Ierland met 18–15 voorgeloop, voordat [[Michael Lynagh]] in die hoek ’n drie gedruk het om sodoende die Ierse harte te laat breek en waarmee Australië in die halfeindstryd Nieu-Seeland ontmoet het.<ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Seeckts |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/171646.html |title=Lynagh silences Lansdowne Road |publisher=ESPNscrum |date=20 Oktober 1991 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die eerste helfte het die Wallabies met 13–3 voorgeloop en toe hul verdedigingsvermoë teen die All Blacks gewys en die wedstryd beklink. In die eindstryd op Twickenham het die Wallabies teen Engeland te staan gekom. Engeland het hul meestal vooruit gedomineerde spelplan in ’n meer vloeiende spel verander. Dit was egter nie suksesvol nie en Australië het ’n 12–6-oorwinning behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> David Campese is as die speler van die toernooi aangewys, nadat hy ses drieë in ’n reeks van uitstekende vertonings gedruk het. Oorwinningsparades is in Australië vir hul nasionale span gehou. Nadat die Springbokke in 1992 ná die einde van apartheid weer vir internasionale rugby toegelaat is, het die Wallabies Suid-Afrika besoek en die eerste toetswedstryd tussen albei spanne in meer as twee dekades gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/551 |title=1992 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1993 het die Springbokke se teenbesoek in Australië vir drie toetswedstryde plaasgevind, waarvan die Wallabies twee gewen het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=830–840}}</ref> In 1994 het die Wallabies onder andere twee keer elk Ierland en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] geklop, asook in 1995 Argentinië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/587 |title=1994 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/591 |title=1994 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/610 |title=1995 Argentina tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die titelverdediging tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika het met ’n nederlaag teen die gasheer afgeskop, gevolg deur oorwinnings oor [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]]. In die kwarteindstryd is die Wallabies deur Engeland uitgeskakel, nadat [[Rob Andrew]] in [[ekstra tyd]] ’n skepdoel aangeteken en die wedstryd met 22–25 beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/3086827.stm |title=1995: England 25-22 Australia |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dit was Australië se ergste vertoning in dié tyd tydens ’n wêreldbekertoernooi. Om die toenemende oorskakeling van goeie spelers na finansieel gevestigde [[rugby league]]-spanne teen te werk het die Internasionale Rugbyvoetbalraad in Augustus 1995 besluit om van rugby ’n professionele sport te maak. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> Aangesien die nuwe toernooie min plek vir maandelange oorsese toere gelaat het, het dié tradisie uit die amateurtydperk vinnig tot ’n einde gekom (behalwe vir die vierjaarlikse Leeustoere). In reaksie op rugby se skuif na professionaliteit is in Oktober 1995 die Rugbyunie Spelersvereniging (RUPA, ''Rugby Union Players' Association'') gestig om die belange van Australië se professionele rugbyspelers te beskerm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rupa.rugby/about-rupa/what-is-rupa |title=What is RUPA? |publisher=Rugby Union Players' Association |date=2020 |accessdate=1 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251101070205/https://rupa.rugby/about-rupa/what-is-rupa |archive-date=1 November 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Greg Smith was in [[1996-Drienasiesreeks|1996]] en [[1997-Drienasiesreeks|1997]] Australië se hoofafrigter, gedurende dié jare het die Wallabies slegs twee van hul agt toetse in die eerste twee Drienasiesreekse gewen, albei teen Suid-Afrika tuis, maar hulle het rekordnederlae teen beide die All Blacks en Springbokke weg gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=1996 |title=1996 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=1997 |title=1997 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat Rod Macqueen in 1998 by Smith oorgeneem het, het Australië sy twee toetswedstryde teen die All Blacks gewen en sodoende die Bledisloebeker herower.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=1998 |title=1998 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Wallabies tydens die besoek van ’n onervare Engelse span in die Suidelike Halfrond ’n rekordoorwinning van 76–0 aangeteken, Engeland se ergste nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=[[The Times]] |author=Mark Baldwin |date=9 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1999 het die Wallabies die Bledisloebeker suksesvol verdedig, nadat hulle Nieu-Seeland met ’n rekordoorwinning van 28–7 in Sydney verslaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett |location=Auckland |date=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=[https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp/page/233 233]}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] het die Wallabies hul groep gewen, nadat hulle in die drie wedstryde teen Roemenië, Ierland en die VSA altesaam slegs 31 punte afgestaan het. In die kwarteindstryd het hulle teen Wallis te staan gekom, met 24–9 geseëvier en die halfeindstryd gehaal. Hulle het die verdedigende kampioen Suid-Afrika met 27–21 uitgeskakel. Die halfeindstryd is deur ’n onvergeetlike skepdoel in ekstra tyd deur die [[losskakel]] Stephen Larkham (sy eerste skepdoel in ’n toetswedstryd) en ’n strafdoel deur die [[heelagter]] [[Matt Burke]] beslis. Australië het die eindstryd op die nuwe [[Millennium-stadion]] maklik met 35–12 teen die blykbaar moeë Frankryk gewen, die Franse het voorheen in hul halfeindstryd die gunsteling Nieu-Seeland uitgeskakel. Die meeste punte is deur die heelagter Matt Burke aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1999 het vyf Australiese spelers daarin geslaag om hul tweede rugbywêreldbekertoernooi te wen: Phil Kearns, John Eales, Tim Horan, Jason Little en Dan Crowley. Australië was ook die eerste rugbyspan wat die [[Webb Ellis-beker]] vir ’n tweede keer omhoog kon hou. Weens hul uitstekende prestasies is die Wallabies in 2000 as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2000 |title=Laureus World Sports Awards 2000 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2000 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Die nuwe millennium === [[Lêer:World Cup Telstra stadium.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2003]] tussen Argentinië en Australië op die Aussiestadion in Sydney]] [[Lêer:RWC-2007-AUSvsJAP.JPG|duimnael|Australië teen Japan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] In 2000 was die Australiese beheerliggaam een van die stigterslede van die vastelandse beheerliggaam Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugb]]y, OR).<ref name="islands" /> In dieselfde jaar het Australië die Bledisloebeker verdedig en die [[2000-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks]] vir die eerste keer gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2000 |title=2000 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies het dié prestasie in 2001 herhaal en ook hul eerste reeksoorwinning ooit oor die Britse en Ierse Leeus aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2001 |title=2001 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/2001-australia/ |title=2001 Australia |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Beide die afrigter MacQueen en kaptein John Eales het gou ná dié mylpale afgetree. Hulle is deur die afrigter [[Eddie Jones]] en kaptein George Gregan opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/watch-epic-video-of-eddie-jones-first-wallabies-training-in-2001/ |title=Watch: Epic video of Eddie Jones' first Wallabies training in 2001 |publisher=RugbyPass |author=Liam Heagney |date=18 Januarie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> As gevolg van die toenemende gewildheid het topvlak-[[rugby league]]spelers soos Mat Rogers, Wendell Sailor en Lote Tuqiri na rugbyunie oorgeskakel en voortaan vir die Wallabies uitgedraf. Dit was in kontras met die vorige eeu, waartydens baie rugbyunie-spelers met salarisse na rugby league gelok is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugbyfix.com/rugbyfix-com-rugby-union-versus-rugby-league-the-cultural-divide/ |title=Switching Between Rugby Union and Rugby League |publisher=rugbyfix.com |date=15 Maart 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2001 is die Wallabies deur die IRR as “span van die jaar” en Rod Macqueen as “afrigter van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2001 |title=IRB Awards 2001 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies het tydens die [[2002-Drienasiesreeks]] nie daarin geslaag om hul titel te verdedig nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2002 |title=2002 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna is hulle weg deur beide Ierland en Engeland verras.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/nov/11/rugbyunion.irelandrugbyunionteam |title=Australia caught on green tide |publisher=[[The Guardian]]|author=Ian Malin |date=12 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2484021.stm |title=England stun Aussies |publisher=[[BBC]] |author=Matt Majendie |date=16 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2003-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2003]] moes Australië die Bledisloebeker afstaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2003 |title=2003 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die gasheer Australië sy [[Rugbywêreldbeker 2003]]-veldtog op indrukwekkende wyse afgeskop. Tydens die groepfase het die Wallabies Argentinië maklik geklop, gevolg deur [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en Roemenië. Hulle 142–0-oorwinning oor die Namibiërs is beide die hoogste Australiese oorwinning en die hoogste tydens ’n rugbywêreldbekerwedstryd in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-10-25/wallabies-142-namibia-0/1499838 |title=Wallabies 142, Namibia 0 |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Stuart Watt |date=25 Oktober 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die laaste groepwedstryd het hulle Ierland naelskraap met 17–16 geklop. Daarna het hulle Skotland met 33–16 in die kwarteindstryd uitgeskakel. Die Wallabies het hul grootste oorwinning in dié tyd oor Nieu-Seeland aangeteken deur hulle met 22–10 in die halfeindstryd te verslaan. Daarna het George Gregan die Nieu-Seelanders met die woorde ''Four more years boys, four more years'' (“Nog vier jaar seuns, nog vier jaar”) geterg.<ref name="1995Favourites">{{en}} {{cite web |url=http://worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |title=All set for World Cup semis |publisher=worldcupweb.com |date=14 November 2003 |accessdate=11 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061111001951/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |archive-date=11 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens ’n spannende eindstryd is die Wallabies deur Engeland met 20–17 verslaan, die eindstryd is kort voor afloop van ekstra tyd deur [[Jonny Wilkinson]] se skepdoel beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die tienjarige herdenking van die professionalisering van rugby in 2005 is die Wallabies se span van die dekade aangekondig. John Eales is deur ’n keuringspaneel van 30 as kaptein aangewys. Ná afloop van die Europese toer in 2005, wat met ’n negatiewe rekord van agt nederlae in nege wedstryde geëindig het, het die pers soos die ''Daily Telegraph'' ’n beroep op die afdanking van beide Eddie Jones en George Gregan gedoen. Die voormalige afrigter Alan Jones het ook vir hul afdanking gepleit. In Desember 2005 het die Australiese Rugbyunie aan die groeiende druk oorgegee en Eddie Jones met John Connolly vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/pm/content/2005/s1522635.htm |title=Eddie Jones sacked from Wallabies |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=2 Desember 2005 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2006-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2006]] het die Wallabies ’n noemenswaardige 49–0-oorwinning oor die Springbokke aangeteken, maar in die oorblywende wedstryde slegs gemengde prestasies behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2006 |title=2006 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November dieselfde jaar het ’n skaars wegnederlaag teen Ierland gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6163680.stm |title=Ireland 21-6 Australia |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 10 Mei 2007 het beide die Walliese en Australiese beheerliggame met die stigting van die James Bevan-trofee daarop besluit om 100 jaar se toetsrugby tussen albei lande te herdenk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/6643203.stm |title=New trophy for Wales v Australia |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dit is genoem na die Australies-gebore Wallies-opgevoede man wat die Walliese span se eerste kaptein was; Australië het die eerste reeks om dié trofee met 2–0 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/941 |title=2007 Wales tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] het die Wallabies ná deels maklike oorwinnings oor Japan, Wallis, Fidji en Kanada hul groep gewen. In die kwarteindstryd is hulle egter deur Engeland met 12–10 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Connolly het sy bedanking as hoofafrigter aangebied en is aan die begin van 2008 met Robbie Deans vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/pm/archive/articles/2007/12/14/s2119539.htm |title=Robbie Deans appointed as Wallabies coach |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Jennifer Macey |date=14 Desember 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die sleutelspelers George Gregan en [[Stephen Larkham]] ná die teleurstellende toernooi hul loopbane beëindig het, het hy die taak gehad om ’n nuwe span saam te stel. Tydens die [[2008-Drienasiesreeks]] het die Wallabies ’n ambivalente indruk agtergelaat. Hulle het die All Blacks slegs een keer en die Springbokke twee keer verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2008 |title=2008 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hulle het ook hul ergste nederlaag in dié tyd gely: met 8–53 teen Suid-Afrika in [[Johannesburg]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2008/08/31/springboks-inflict-wallabies-worst-test-loss-ever/ |title=Springboks inflict Wallabies' worst Test loss ever |publisher=The Roar |author=David Beniuk |date=30 Augustus 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2009 het die Wallabies Italië twee keer en Frankryk een keer geklop, daarna het hul prestasies egter agteruitgegaan, nadat hulle tydens die [[2009-Drienasiesreeks]] drie keer teen Nieu-Seeland en twee keer teen Suid-Afrika verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/977 |title=2009 Italy tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/978 |title=2009 France tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2009 |title=2009 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2009 eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Wallabies vir die eerste keer in 27 jaar deur Skotland verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8369615.stm |title=Scotland 9–8 Australia |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=21 November 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Heen en weer sedert 2010 === [[Lêer:Australia vs USA 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Australië teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|VSA]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:England vs Australia 2015 RWC (2).jpg|duimnael|Australië klop Engeland 33–13 tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] op Twickenham in Londen]] [[Lêer:2017.08.19.20.21.25-AUSvNZL-0003 (35890784923).jpg|duimnael|Australië teen Nieu-Seeland tydens die [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] in Sydney]] [[Lêer:2017.06.17.15.06.26-AUSvSCO anthems-0001 (35370281985).jpg|duimnael|Australië teen Skotland tydens die 2017 midjaarrugbytoetsreeks in Sydney]] [[Lêer:Adelaide Oval hosts Wallabies and Springboks Rugby Union 27 August 2022.jpg|duimnael|Australië teen Suid-Afrika tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] in Adelaide]] Die Wallabies het tydens [[2010-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2010]] Suid-Afrika geklop, maar hulle is deur Nieu-Seeland verslaan, die Wallabies se tiende agtereenvolgende nederlaag teen die All Blacks, ’n nuwe negatiewe rekord.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2010 |title=2010 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2010 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Wallabies die All Blacks egter in ’n naelskraapse wedstryd in [[Hongkong]] geklop. Dit was Australië se eerste oorwinning oor Nieu-Seeland in drie jaar.<ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Knowler |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/4290888/Wallabies-steal-win-from-All-Blacks |title=Wallabies steal win from All Blacks |publisher=stuff.co.nz |date=31 Oktober 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> 2011 het vir die Wallabies met ’n verrassende tuisnederlaag teen Samoa afgeskop, daarna het hulle egter die [[2011-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2011]] gewen en sodoende hul eerste titel in tien jaar ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2011 |title=2011 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het die Wallabies Italië verslaan, maar hulle is in die daaropvolgende wedstryd deur Ierland geklop. Ná nog twee oorwinnings oor die VSA en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] het hulle nogtans daarin geslaag om die kwarteindstryd te haal. Hulle het teen die verdedigende kampioen Suid-Afrika te staan gekom, en die Springbokke danksy ’n amper foutlose verdediging naelskraap met 11–9 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/14830348.stm |title=Rugby World Cup 2011: South Africa 9-11 Australia |publisher=[[BBC]] |date=9 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die halfeindstryd is die Wallabies egter deur die gasheer en latere wêreldkampioen Nieu-Seeland met 20–6 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/sport/rugby/teams/australia/5793924/All-Blacks-out-muscle-Wallabies-into-final |title=All Blacks out-muscle Wallabies, into final |publisher=stuff |date=17 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die klein finale om die derde plek het hulle Wallis met 21–18 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9620926.stm |title=Rugby World Cup 2011: Wales 18-21 Australia – as it happened |publisher=[[BBC]] |date=21 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2012 is Australië tuis deur Skotland verslaan, dit was hul eerste tuisnederlaag teen die Skotte sedert 1982.<ref>{{en}} {{cite web |author=Colin Moffat |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/18324263 |title=Australia 6–9 Scotland |publisher=[[BBC]] |date=5 Junie 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die aansluiting van Argentinië by die Drienasiesreeks het dié toernooi [[die Rugbykampioenskap]] geword. Tydens die eerste [[2012-Rugbykampioenskapreeks|Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies nie daarin geslaag om hul titel te verdedig nie, ondanks twee oorwinnings oor die debutant.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2012 |title=2012 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar is Italië slegs naelskraap verslaan, nadat [[Luciano Orquera]] in die laaste minuut ’n strafdoel, wat aan Italië sy eerste gelykopuitslag teen die Wallabies sou besorg het, misgeskop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/nov/24/italy-australia-autumn-internationals |title=Australia survive fightback to maintain perfect record against Italy |publisher=[[The Guardian]] |date=24 November 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2013 het die Britse en Ierse Leeus na Australië getoer en twee van drie die toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-07-06/lions-roar-past-wallabies-to-break-tour-drought/4803966 |title=Lions Tour 2013: British and Irish Lions break tour drought with third Test rout of Wallabies |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=6 Julie 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié mislukking en ’n maer wenrekord het daartoe bygedra dat die hoofafrigter Deans toenemende druk ervaar het. Hy het in Julie 2013, ná ses jaar in die pos, bedank; sy opvolger was Ewen McKenzie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-07-09/ewen-mckenzie-unveiled-as-wallabies-coach/4808328 |title=Australian Rugby Union confirms Robbie Deans 'stood down' from Wallabies job on Monday |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=9 Julie 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies twee nederlae elk teen Suid-Afrika en Nieu-Seeland gely, maar twee oorwinnings oor Argentinië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2013 |title=2013 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die 12–38-tuisnederlaag teen die Springbokke was die ergste in dié tyd vir die Wallabies.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/the-rugby-championship-2013/rugby/story/197175.html |title=Springboks embarrass Wallabies |publisher=ESPNscrum |date=7 September 2013 |accessdate=14 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173403/http://en.espn.co.uk/the-rugby-championship-2013/rugby/story/197175.html |archive-date=14 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] het McKenzie die Wallabies na vier oorwinnings oor Italië, Ierland, Skotland en Wallis geneem. Nadat hulle egter in die eerste wedstryd van die reeks deur Engeland verslaan is, het die Wallabies die Grand Slam misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/wallabies-fall-at-first-grand-slam-hurdle-to-england/ |title=Wallabies fall at first Grand Slam hurdle to England |publisher=[[Superrugby]] |date=3 November 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2014 het die Wallabies ná drie agtereenvolgende oorwinnings oor Frankryk vir die eerste keer in vier jaar die Trophée des Bicentenaires ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1070 |title=2014 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die Wallabies daarna in hul openingswedstryd van die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] teen die All Blacks gelykop gespeel het en daarmee vir die agste agtereenvolgende keer onoorwonne was, het hulle die kans gehad om hul reeks nederlae om die Bledisloebeker, wat in 2012 begin het, te beëindig. Maar ’n 20–51-nederlaag het alle hoop laat gaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-08-23/new-zealand-retains-bledisloe-cup/5692018 |title=All Blacks thump Wallabies 51-20 to retain Bledisloe Cup in thumping bonus point win |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=23 Augustus 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die verdere verloop van die toernooi het die Wallabies hul eerste nederlaag teen Argentinië in 17 jaar gely; dit was die Poemas se eerste oorwinning sedert hul aansluiting by die Rugbykampioenskap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/29495348 |title=Rugby Championship: Argentina 21-17 Australia |publisher=[[BBC]] |date=5 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 18 Oktober 2014 het McKenzie as hoofafrigter bedank, vier dae later het die ARU [[Michael Cheika]] as sy opvolger aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-10-22/aru-announce-michael-cheika-as-wallabies-coach/5832484 |title=Michael Cheika announced as new Wallabies head coach |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=22 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In sy eerste toetswedstryd onder Cheika het Australië in [[Cardiff]] sy tiende agtereenvolgende oorwinning oor Wallis aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/bernard-foley-leads-wallabies-to-tight-win-against-wales-20141108-11j7qx.html |title=Bernard Foley leads Wallabies to tight win against Wales |publisher=The Sydney Morning Herald |date=9 November 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-11-09/wallabies-post-10th-straight-win-over-wales-with-33-28-triumph-/5877378 |title=Wallabies post 10th straight win over Wales with 33-28 triumph at Millennium Stadium |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=8 November 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Wallabies deur Frankryk, Ierland en Wallis verslaan, waardeur hulle na die sesde plek op die wêreldranglys gegly het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2015-03-17/wallabies-fall-to-lowest-ever-world-ranking-of-sixth/6324482 |title=Wallabies fall to lowest-ever ranking of sixth ahead of Rugby World Cup |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=16 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies hul eerste titel in die nuwe formaat ingepalm, nadat hulle Suid-Afrika, Argentinië en Nieu-Seeland een keer elk verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/live/2015/aug/08/australia-v-new-zealand-rugby-championship-decider |title=Australia 27–19 New Zealand: Rugby Championship decider – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Richard Gadsby |date=19 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland is Australië saam met Wallis, Fidji, die gasheer en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] in ’n soort “doodsgroep” geloot. Die Wallabies het in die moeilike tak geslaag en al sy wedstryde gewen, terwyl Engeland vroeg uit die toernooi geskel is. In die kwarteindstryd het Australië teen Skotland te staan gekom, wat 30 sekondes voor die eindfluitjie voorgeloop het, toe die skeidsregter [[Craig Joubert]] aan Australië ’n omstrede strafskop toegeken het, wat deur [[Bernard Foley]] aangeteken is en die Wallabies met 35–34 laat wen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/19/craig-joubert-mistake-penalty-australia-scotland-world-cup |title=Craig Joubert 'made mistake' awarding Australia penalty against Scotland |publisher=[[The Guardian]] |author=James Riach |date=19 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/11938951/Australia-35-Scotland-34-match-report-Agony-for-Scots-as-last-minute-Bernard-Foley-penalty-snatches-late-victory.html |title=Australia 35 Scotland 34, match report: Agony for Scots as last-minute Bernard Foley penalty snatches late victory |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Mick Cleary |date=18 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het Australië in die halfeindstryd Argentinië met 29–15 verslaan. In die eindstryd het die Wallabies teen die All Blacks met 17–34 verloor, nadat hulle 15 minuut voor die eindfluitjie op 17–21 was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Later dieselfde jaar is die Australiese afrigter Cheika deur Wêreldrugby as “afrigter van die jaar” benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2015-11-02/rugby-world-cup3a-wallabies-boss-michael-cheika-named-world-ru/6904622 |title=Rugby World Cup: Wallabies boss Michael Cheika named World Rugby Coach of the Year |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=2 November 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die jaar 2016 was die begin van ’n ernstige agteruitgang. In Junie het die Wallabies Engeland onder hul afrigter Eddie Jones gehuisves en drie agtereenvolgende toetswedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1108 |title=2016 England tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hulle is ook in al drie wedstryde deur die All Blacks verslaan. Australië het die jaar met nederlae teen Ierland en die vierde keer teen Engeland beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1118 |title=2016 Australia tour to UK, Ireland and France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die 2017-seisoen het min vordering gesien, nadat die Wallabies verslaan is deur ’n verswakte Skotse span, wat ’n aantal spelers aan die Britse en Ierse Leeus vir hul toer na Nieu-Seeland afgestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/jun/17/scotland-australia-rugby-union-gregor-townsend |title=Gregor Townsend hails Scotland’s unity in hard-fought win over Australia |publisher=[[The Guardian]] |date=17 Junie 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het sy middelmatige prestasies tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] voortgesit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2017 |title=2017 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Aan die einde van die seisoen het Australië sy vyfde agtereenvolgende nederlaag teen Engeland gely, saam met ’n rekordnederlaag teen Skotland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/42016805 |title=Autumn international: England 30–6 Australia |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=18 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/nov/25/scotland-australia-autumn-international-match-report |title=Byron McGuigan and Scotland hammer Australia after Sekope Kepu’s red |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart Bathgate |date=25 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 2018 het die Wallabies twee van drie toetswedstryde teen Ierland verloor en daarna vier van hul ses wedstryde tydens die [[2018-Rugbykampioenskapreeks]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1423 |title=2018 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2018 |title=2018 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gedurende herfs het die Wallabies hul eerste nederlaag teen Wallis in tien jaar gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/46130635 |title=Autumn internationals: Wales 9–6 Australia |publisher=[[BBC]] |author=Dafydd Pritchard |date=10 November 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Altesaam het hulle in 2018 slegs vier van hul 13 toetswedstryde gewen, gelyk aan hul ergste kalenderjaar in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/rugby-year-in-review-wallabies-suffer-tough-year-on-and-off-the-field-20181216-p50mkd.html |title=Rugby year in review: Wallabies suffer tough year on and off the field |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Georgina Robinson |date=22 Desember 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/26/rugby-australia-must-act-as-wallabies-worst-calendar-year-finishes |title=Rugby Australia must act as Wallabies' worst calendar year finishes |publisher=[[The Guardian]] |author=Bret Harris |date=25 November 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2019-Rugbykampioenskapreeks]] het Australië die All Blacks met 47–26 verslaan, een van die ergste Nieu-Seelandse nederlae in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49305836 |title=Australia thrash All Blacks 47–26 in Rugby Championship in Perth |publisher=[[BBC]] |date=10 Augustus 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die daaropvolgende wedstryd om die Bledisloebeker het Nieu-Seeland met 36–0 wraak geneem. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het die Wallabies in die groepfase Fidji, Uruguay en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] verslaan. ’n Naelskraapse nederlaag teen Wallis in hul laaste groepwedstryd het beteken, dat die Wallabies in die kwarteindstryd teen Engeland te staan gekom het. Ná ’n swak 16–40-nederlaag is die toernooi én die seisoen vir die Wallabies beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=26 September 2022}} {{dooie skakel}}</ref> Michael Cheika het die volgende dag as hoofafrigter bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/cheika-quits-wallabies-coach-falls-on-sword-after-world-cup-exit-20191020-p532h2.html |title=Cheika quits: Wallabies coach falls on sword after World Cup exit |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Ton Decent |date=20 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 2019 is Dave Rennie as sy opvolger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/2019/11/19/wallabies-coach-announcement |title=UPDATED: Wallabies win \"significant fight\" for Rennie's services after \"late\" All Blacks interest |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Beth Newman |date=20 November 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná sy terugkeer in die span is [[Christian Leali’ifano]] in 2020 as Laureus se “terugkoms van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020 |title=Laureus World Sports Awards 2020 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie aan die [[2020-Drienasiesreeks]] deelgeneem nie en die Wallabies het ná een oorwinning en nederlaag elk teen die All Blacks asook twee gelykopuitslae teen die Poemas in die derde en dus laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2020 |title=2020 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die eerste wedstryd is Australië deur Nieu-Seeland met 43–5 verneder, hul ergste nederlaag teen dié buurland in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2020-10-31/all-blacks-thrash-wallabies-to-retain-bledisloe-cup-in-sydney/12831976 |title=Australia thrashed 43–5 by New Zealand in record loss as All Blacks retain Bledisloe Cup in Sydney |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=31 Oktober 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Wallabies hul tuisreeks teen die Franse met 2–1 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-v-france-third-test-how-to-watch-chanel-live-blog-match-report-rugby-union-2021717 |title=Wallabies pull off famous win over France after Koroibete red card |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=17 Julie 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] kon hulle vir die eerste keer vier wedstryde wen, waarna hulle ná die All Blacks die tweede plek beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/four-straight-as-wallabies-power-past-pumas/ |title=Four Straight As Wallabies Power Past Pumas |publisher=[[Superrugby]] |date=2 Oktober 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het met ’n oorwinning oor Japan begin, maar die Wallabies het vir die eerste keer in 45 jaar al hul wedstryde in Europa verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/300459372/horrendous-rennie-rips-into-officials-after-14man-wallabies-fall-to-wales |title='Horrendous’: Rennie rips into officials after 14-man Wallabies fall to Wales |publisher=Stuff |author=Sam Phillips |date=21 November 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] se tuisreeks teen Engeland het Australië met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/australia-england-third-test-rugby-union-match-report |title=Marcus Smith’s breakaway sparks England to series victory over Australia |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=16 Julie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies twee oorwinnings aangeteken, maar ook vier nederlae gely, waaronder ’n rekordnederlaag in dié tyd teen Argentinië (met 17–48).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd2-argentina-cruise-to-victory-over-australia/ |title=Argentina Cruise to victory over Australia |publisher=[[Superrugby]] |date=14 Augustus 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] is Australië vir die eerste keer ooit deur Italië geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/capuozzo-double-inspires-italy-to-historic-success/#report |title=Capuozzo double inspires Italy to historic success |publisher=Autum Nations Series |date=12 November 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2023 is die hoofafrigter Rennie vervang met Eddie Jones, wat voorheen van 2001 tot 2005 dié pos beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2023-01-16/wallabies-sack-dave-rennie-coach-eddie-jones-rugby-world-cup/101858008 |title=Dave Rennie sacked, Eddie Jones back as Wallabies coach eight months before 2023 Rugby World Cup |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=15 Januarie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle al drie hul wedstryde verloor en vir die eerste keer in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66348302 |title=Australia 7–38 New Zealand: All Blacks hammer Wallabies to win Rugby Championship |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié afwaartse neiging het tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk aangehou, toe die Wallabies [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] met 35–15 en Georgië met 34–14 kon klop, maar teen Fidji hul eerste nederlaag in 69 jaar met 15–22 en teen Wallis ’n rekordnederlaag met 6–40 gely het, waarmee hulle vir die eerste keer ooit die uitklopfase misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/876552/australia-rugby-world-cup-2023-review |title=Australia: Rugby World Cup 2023 review |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=9 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2024 het Joe Schmidt as hoofafrigter oorgeneem by Eddie Jones.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/jan/18/joe-schmidt-replace-eddie-jones-australia-head-coach-rugby-union |title=Joe Schmidt confirmed to replace Eddie Jones as Wallabies coach |publisher=[[The Guardian]] |author=Angus Fontaine |date=19 Januarie 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] het vir die Wallabies weer teleurstellend verloop, nadat hulle slegs een naelskraapse wegoorwinning oor die Poemas kon aanteken (met 20–19), waarop ’n rekordwegnederlaag teen dié span gevolg het (met 27–67), waarmee hulle weer die laaste plek beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/ce81zgvqqmgo |title=What have we learned from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=29 September 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2025 het die Wallabies hul tweede agtereenvolgende reeksnederlaag teen die Britse en Ierse Leeus gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2025/aug/02/australia-v-british-irish-lions-third-test-live-score-updates-wallabies-rugby-union |title=Australia beat British & Irish Lions 22-12 in third Test after weather delay – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=2 Augustus 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies een oorwinning elk oor die Springbokke en die Pumas aangeteken, maar in albei wedstryde teen die All Blacks nederlae gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die 2025 eindjaarrugbytoetsreeks het die Wallabies hul tweede agtereenvolgende nederlaag teen Italië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/rugby/wallabies-slump-to-rare-loss-as-duo-that-got-away-haunt-aussies/news-story/da2063994f8278b4ec67d564b9e2953d |title=Wallabies stunned in ugly capitulation as duo that got away haunts Aussies |publisher=Fox Sports |date=9 November 2025 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> In die laaste wedstryd is hulle deur Frankryk geklop, waarmee hulle vir die eerste keer sedert 1958 ’n Europatoer van vier wedstryde sonder ’n oorwinning afgesluit het, daarbenewens het hulle vir die eerste keer tien nederlae tydens een kalenderjaar gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2025-11-23/wallabies-vs-france-rugby-union-test-live-blog-updates/106040540 |title=Wallabies record historic Test loss as France wins 48-33 |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Luke Pentony |date=22 November 2025 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> In Junie 2026 is Joe Schmidt opgevolg deur Les Kiss wat die Wallabies op die [[Rugbywêreldbeker 2027]] tuis sal voorberei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/joe-schmidt-to-stay-as-wallabies-coach-until-2026-les-kiss-anointed-successor-2025429 |title=Joe Schmidt to stay as Wallabies coach until mid-2026, Les Kiss anointed successor |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=25 April 2025 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> Hy het die Wallabies na hul eerste toetsreeksoorwinning in Argentinië ooit geneem, nadat hulle die eerste toetswedstryd gewen en in die tweede gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-06/australia-wallabies-pumas-argentina-rugby-test-live-blog/107120012 |title=Wallabies draw with Pumas 28-28 in Mendoza Test after late penalty try |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Luke Pentony |date=5 September 2026 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Red necked wallaby444.jpg|duimnael|’n Jong Australiese wallaby-wyfie]] Die Wallabies speel in Australië se tradisionele sportkleure groen en goud. Voor die bekendstelling van ’n nasionale trui het die Wallabies in die spankleure van die gasheerdeelstaat gespeel.<ref name="jerseyinfo">{{en}} {{cite web |url=http://aru.rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |title=History of the Australian Jersey |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807135510/http://aru.rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=7 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Australiese wapen het dikwels die deelstaatskenteken op die trui vervang en verskeie skakerings van dié kleure is in ’n aantal wedstryde in die vroeë 1900’s gebruik.<ref name="jerseyinfo" /> In 1928 het die beheerliggame saamgestem “dat die Australiese verteenwoordigende amateurkleure groen en goud gebruik sal word”.<ref name="jerseyinfo" /> In die volgende jaar het die All Blacks na Australië getoer en die Wallabies se trui was smaraggroen met die Australiese wapen op; met groen sokkies met tralies aan die bokant.<ref name="jerseyinfo" /> Gedurende die 1930’s het die trui amper dieselfde gebly, met klein veranderinge hier en daar.<ref name="jerseyinfo" /> Toe die Wallabies in 1933 vir die eerste keer na Suid-Afrika getoer het, het die besoekers hemelblou truie gedra om verwarring te voorkom, omdat destyds albei spanne donkergroen truie gebruik het. Tydens die Australiese toer in 1953 het die Suid-Afrikaners tydens die toetswedstryde wit truie gedra. Tydens hul 1961-toer het die Wallabies in goue truie uitgedraf om verdere verwarring te vermy.<ref name="strip">{{en}} {{cite web |url=http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |title=History of the ARU |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=19 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060819163106/http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=19 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wegtrui is gewoonlik groen of wit, alhoewel die Wallabies tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] se wedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië|]] ’n groen en goud streeptrui, met groen broeke en sokkies gedra het. Canterbury se ontwerp vir Australië se [[Rugbywêreldbeker 2007]]-trui met ’n geboë geelbruin paneel regoor die bors het soos ’n [[bra]] gelyk en heelwat kritiek ontlok.<ref name="RWC07Jersey">{{en}} {{cite web |url=http://www.rucksandrolls.com/larkham-gregan-giteau-wallabies-rwc-07-jersey/ |title=The Wallabies New World Cup Jersey...ouch... |publisher=rucksandrolls.com |date=25 Junie 2007 |accessdate=27 Junie 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070627154006/http://www.rucksandrolls.com/larkham-gregan-giteau-wallabies-rwc-07-jersey/ |archive-date=27 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gevolglik het die ''Sydney Morning Herald''' se hoof-rugbykorrespondent ’n satiriese stuk in sy rubriek gepubliseer, waarin die trui met Kramer en Frank Costanza se bekende mansbra uit ''Seinfeld'' vergelyk word.<ref name=growden-2007>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/12/1183833690325.html |title=Just one big Boks of contradictions |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Greg Growden |date=13 Julie 2007 |accessdate=15 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715064706/http://rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/12/1183833690325.html |archive-date=15 Julie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2010 het KooGa die klereborg geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugby.com.au/news/article,134179.html |title=KooGa appointed apparel sponsor for Qantas Wallabies from 2010 |accessdate=30 Oktober 2009 |publisher=[[Rugby Australia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20091030052448/http://rugby.com.au/news/article%2C134179.html |archive-date=30 Oktober 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste KooGa-trui vir die Wallabies is gebruik van 2010 tot die afsluiting van die 2012-seisoen; vir die 2012-seisoen is egter ’n ander soort broeke en sokkies ontwerp. KooGa het in 2013 ’n nuwe uitrusting vir die reeks teen die Britse en Ierse Leeus bekendgestel. BLK Sport, voorheen die Australiese onderafdeling van KooGa, het ná dié toer die klereborg geword, en die BLK-embleem het KooGa s’n op die trui vir die 2013-[[lente]]toer vervang. In Oktober 2013 het die ARU aangekondig dat Asics van 2014 af die klereborg sal word. Tydens die derde 2017-Bledisloebekertoets het die Wallabies vir die eerste keer ’n trui met ’n inheemse [[Aborigines]]-ontwerp gedra. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] het hulle in ’n soortgelyke trui uitgedraf. In 2026 is Castore as die nuwe truiverskaffer vir die volgende vyf jaar bekendgemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/sweating-it-out-why-wallabies-new-kit-supplier-comes-with-baggage-20260120-p5nvek.html |title=Sweating it out: Why Wallabies' new kit supplier comes with baggage |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Jonathan Drennan |date=22 Januarie 2026 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> Die bynaam “Wallabies” verwys na die wallaby wat aan die grootste deel van Australië inheems is. Die naam het tydens die span se eerste toer na die Verenigde Koninkryk en Noord-Amerika in 1908 ontstaan. Die Nieu-Seelandse span het pas ’n toer voltooi en die Engelse pers het hulle “All Blacks” gedoop. Daar is voorgestel dat Australië ook ’n bynaam sou kry en ''rabbits'' (“konyne”) was een van die byname wat deur die Engelse koerante voorgestel is.<ref name="Annual Report 2008" /><ref name="Reason58" /> Die Australiërs het dit verwerp en wou nie hê dat die nasionale span deur ’n ingevoerde “pes” verteenwoordig word nie. Hulle het pleks daarvan die inheemse Wallaby gekies wat dadelik gewild geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |title=Club Histories – New Speculations |author=Sean Fagan |accessdate=21 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021080342/http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |archive-date=21 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oorspronklik is slegs toerende spanne “Wallabies” genoem; as Australië tuis gespeel het, is na hulle as “Internasionale” verwys.<ref name="Annual Report 2008" /><ref name="wallabyinfo">{{en}} {{cite web |url=http://aru.rugby.com.au/qantas_wallabies/brief_history/who_are_the_wallabies,143.html |title=A brief history |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=14 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814162752/http://aru.rugby.com.au/qantas_wallabies/brief_history/who_are_the_wallabies%2C143.html |archive-date=14 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se gelukbringer staan bekend as ''Wally'' en is ’n Wallaby. == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Australia - Ireland 15-11-2006-1.jpg|duimnael|Die ou Australiese rugbytrui gedurende die 2000’s]] Sedert die 1970’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan=2| Truiverskaffer ! colspan=2| Truiborg |- ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk |- |1975–1988 |[[Adidas]] |style="border-bottom:0;"| – |style="border-bottom:0;"|tot 1989 |- |rowspan=3|1989–1996 |rowspan=3|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |style="border-top:0; font-size:60%;"|&nbsp; |style="border-top:0; font-size:60%;"|&nbsp; |- |[[Castlemaine XXXX]] |1990–1994 |- |rowspan=2|[[Schweppes]] |rowspan=2|1995–1997 |- |rowspan=2|1997–1999 |rowspan=2|[[Reebok (maatskappy)|Reebok]] |- |rowspan=2|[[Vodafone]] |rowspan=2|1998–2003 |- |rowspan=2|2000–2009 |rowspan=2|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- |rowspan=4|[[Qantas]] |rowspan=4|2004–2020 |- |rowspan=2|2010–2013 |[[KooGa]] |- |[[Beyond Limits Known|BLK]] |- |rowspan=2|2014–2026 |rowspan=2|[[Asics]] |- |rowspan=2|[[Cadbury]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sydneynewstoday.com/rugby-australia-announces-cadbury-as-major-wallabies-sponsor/182299/ |title=Rugby Australia announces Cadbury as major Wallabies sponsor |publisher=Sydney News Today |author=Quinton Tahiri |date=13 Mei 2021 |accessdate=6 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210706040214/https://sydneynewstoday.com/rugby-australia-announces-cadbury-as-major-wallabies-sponsor/182299/ |archive-date=6 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |rowspan=2|sedert 2021 |- |rowspan=2|sedert 2026 |rowspan=2|[[Castore]] |} == Tuisstadions == {{Location map+ |Australië |caption=Kaart van Australië se huidige tuistadions |places= {{Location map~ |Australië |label=[[ANZ-stadion|ANZ]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-50 |lat_sec=-50 |lon_deg=151 |lon_min=3 |lon_sec=48 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Perth Ovaal|nib]] |position=right |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-31 |lat_min=-57 |lat_sec=-4 |lon_deg=115 |lon_min=53 |lon_sec=20.5 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Docklands-stadion|Docklands]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-48 |lat_sec=-59 |lon_deg=144 |lon_min=56 |lon_sec=51 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Suncorpstadion|Langpark]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-27 |lat_min=-27 |lat_sec=-53 |lon_deg=153 |lon_min=0 |lon_sec=34 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Sydney Voetbalstadion|Allianz]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-53 |lat_sec=-21 |lon_deg=151 |lon_min=13 |lon_sec=31 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Melbourne Reghoekige Stadion|AAMI]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-49 |lat_sec=-31 |lon_deg=144 |lon_min=59 |lon_sec=2 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Perthstadion|Optus]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-31 |lat_min=-56 |lat_sec=-45 |lon_deg=115 |lon_min=52 |lon_sec=12 }} }} Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Frankryk, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskik Australië oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Wallabies speel hul toetse eerder op ’n verskeidenheid stadions dwarsoor Australië. Van die stadions sluit in [[ANZ-stadion]] in Sydney, [[Suncorpstadion|Langpark]] in Brisbane, [[Melbourne Reghoekige Stadion|AAMI-park]] en [[Docklands-stadion]] in Melbourne, asook [[Perthstadion|Optusstadion]] en [[Perth Ovaal|nib-stadion]] in Perth. Van die stadions wat voorheen tradisioneel vir Wallabies-wedstryde gebruik is, sluit in Sydney se Concord-ovaal, die [[Sydney-krieketveld]] en Sportgrond, asook [[Ballymorestadion|Ballymore]] en die Exhibition Ground in Brisbane. Die Sydney-krieketveld het in 1899 Australië se eerste toetswedstryd teen die Britse Leeus gehuisves. Met een uitsondering (in 1958 in Melbourne) het die Wallabies hul tuiswedstryde tot in 1998 slegs in Sydney of Brisbane gespeel. Die Wallabies speel hul meeste tuiswedstryde op die ANZ-stadion in Sydney (met ’n rekordskare van 109&nbsp;874 teen die All Blacks), op die Docklands-stadion in Melbourne, met ’n rekordskare (teen Engeland) van 54&nbsp;868, op die [[Suncorpstadion]] in Brisbane, met ’n rekordskare van 52&nbsp;498 of op die [[Subiaco Ovaal]] in Perth. Die rekordskare op die ANZ-stadion teen die All Blacks is meeste toeskouers tydens enige rugbywedstryd. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbeker 2003|Rugbywêreldbeker 2027}} [[Lêer:World Cup Australia.jpg|duimnael|Die [[Sydneyhawebrug]] tydens die Rugbywêreldbeker 2003]] Die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is deur Australië en Nieu-Seeland saam aangebied. Van die wedstryde was soos volg opgedeel: Groep 1 (wat die Wallabies ingesluit het) is in [[Brisbane]] en [[Sydney]] gespeel, een wedstryd van Groep 2 (dié tussen Ierland en Tonga) is ook in Brisbane se [[Ballymorestadion]] aangebied. Daarbenewens het Brisbane en Sydney een kwarteindstryd elk, asook onderskeidelik een halfeindstryd, aangebied. Al die ander wedstryde het in Nieu-Seeland plaasgevind. Australië het altesaam elf wedstryde gehuisves, terwyl die oorblywende 21 wedstryde in Nieu-Seeland gespeel is. Die Rugbywêreldbeker 2003 is dwarsdeur Australië aangebied, veral langs die ooskus, hoewel oorspronklik ook wedstryde in Nieu-Seeland beplan was. Die 48 wedstryde is in elf stadions gehuisves, met die [[Sydney Voetbalstadion|Telstra-stadion]] in Sydney wat die halfeindrondte, die klein finale om die derde plek en die eindstryd tussen die Wallabies en Engeland aangebied het. Van Australië se ander stadions tydens dié toernooi was: die ANZ-stadion in Sydney, Docklands-stadion in [[Melbourne]], [[Suncorpstadion|Langpark]] in Brisbane, [[Subiaco Ovaal]] in Perth, Adelaide Ovaal in Adelaide, Willows Sportkompleks in [[Townsville]], Canberrastadion in [[Canberra]], Central Coast-stadion in Gosford, Yorkpark in Launceston en Wollongong Showground in [[Wollongong]]. Australië sal die Rugbywêreldbeker 2027 aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Australia IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Australië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Australië het 350 van sy 692 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 50,58%. Australië se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=6;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Australia |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 45 || 31 || 10 || 4 || 68,89 |- | {{BILru}} || 26 || 7 || 19 || 0 || 26,92 |- | {{ENGru}} || 57 || 27 || 29 || 1 || 47,37 |- | {{FIJru}} || 24 || 20 || 3 || 1 || 83,33 |- | {{FRAru}} || 54 || 29 || 23 || 2 || 53,70 |- | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 40 || 22 || 17 || 1 || 55,00 |- | {{ITAru}} || 21 || 19 || 2 || 0 || 90,48 |- | {{JPNru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{KORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 181 || 45 || 128 || 8 || 24,86 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Nieu-Seeland Māori || 16 || 8 || 6 || 2 || 50,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RUSru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{SCOru}} || 35 || 22 || 13 || 0 || 62,86 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 97 || 41 || 53 || 3 || 42,27 |- | {{TGAru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 49 || 34 || 14 || 1 || 69,39 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''692''' || '''350''' || '''319''' || '''23''' || '''50,58''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur beide [[Nieu-Seeland Rugby]] en die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] nieerkende wedstryde teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] (1920–1928) is nie in die lys nie, alhoewel [[Rugby Australia]] hulle as toetswedstryde erken. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:Australia nz first 1903.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Nieu-Seeland op 15 Augustus 1903 in Sydney]] [[Lêer:England v australia 1909.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Engeland op 9 Januarie 1909 in [[Blackheath, Londen|Blackheath]]]] Veral met die ander twee groot spanne van die Suidelike Halfrond, die Nieu-Seelandse All Blacks en die Suid-Afrikaanse Springbokke, handhaaf Australië ’n intensiewe wedywering. Die tradisionele sportiewe wedywering teen die buurland Nieu-Seeland geniet in Australië ’n besondere status. Sedert 1996 neem al drie spanne aan die jaarlikse Drienasies of die Rugbykamioenskap deel. Soos in ander sportsoorte (veral [[krieket]], [[rugby league]], [[netbal]] en op die [[Statebondspele]]) handhaaf Australië tradisioneel goeie wedywering met sy buurland Nieu-Seeland,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/more-sports/mad-tuesday-11-things-you-never-wanted-to-know-about-the-trans-tasman-sporting-rivalry/news-story/ae6dd16e7f4cec90ec146c176f497ebf |title=Mad Tuesday: 11 things you never wanted to know about the Trans Tasman sporting rivalry |publisher=Fox Sports |author=Trevor Marshallsea |date=3 Mei 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/oct/29/the-encounters-that-have-underpinned-trans-tasman-sporting-rivalry |title=The encounters that have underpinned trans-Tasman sporting rivalry |publisher=[[The Guardian]] |author=Russell Jackson |date=28 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> waarna dikwels as “wedywering onder sibbes” (''sibling rivalry'') verwys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/australia-vs-new-zealand-an-intense-sibling-rivalry-where-nothing-else-matters-than-win-502235 |title=Australia vs New Zealand, an intense sibling rivalry where nothing else matters than 'win' |publisher=Cricket Country |author=Suvajit Mustafi |date=28 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/67529059/top-ten-nzaustralia-clashes |title=Top ten NZ/Australia clashes |publisher=Stuff |authors=Rosanna Price, Henry Cooke |date=27 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die eerste toetswedstryd tussen albei spanne is tydens die Nieu-Seelandse besoek aan Australië in 1903 gespeel. Sedert 1932 ding albei spanne mee om die Bledisloebeker, een van die oudste trofeë in internasionale rugby. Van die 181 toetswedstryde tot dusver het Nieu-Seeland 128 gewen, Australië 45, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vier keer ontmoet (in 1991, 2003, 2011 en 2015), waarvan albei spanne twee wedstryde elk gewen het. Albei lande het al belangrike rugbytoernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Die [[Rugbywêreldbeker 2003]] is oorspronklik ook aan albei rugbylande toegewys, maar ná ’n kontraktuele dispuut oor grondtekenregte tussen die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] en die IRR is Australië as alleenlike gasheer aangewys. Daarbenewens het hulle in die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2015 ontmoet, wat die All Blacks gewen het. Net soos die ander rugbylande van die Suidelike Halfrond handhaaf Australië ’n wedywering met die nasionale spanne van die Noordelike Halfrond. Net só het Australië tydens drie van sy vier eindstrydverskynings teen spanne van die Noordelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen Engeland en een keer teen Frankryk, waarvan die Wallabies die eindstryd in 1991 teen Engeland en in 1999 teen Frankryk gewen het). ’n Bykomende aspek in hul wedywering met Engeland is die sedert die laat 19de eeu bestaande intensiewe, sportiewe wedywering tussen Australië en Engeland, wat ook in ander sportsoorte (veral [[krieket]] en op die Statebondspele) ’n besondere status geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newstatesman.com/politics/sport/2017/11/why-england-and-australia-love-hate-each-other |title=Why England and Australia love to hate each other |publisher=New Statesman |author=Simon Barnes |date=25 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Van 1997 tot 2022 het Australië en Engeland meegeding om die Cookbeker (genoem na [[James Cook]]), asook in 2001 en 2013 teen die Britse en Ierse Leeus om die Tom Richards-beker; teen Frankryk is sedert 1989 die Trophée des Bicentenaires op die spel, teen Skotland sedert 1998 die Hopetounbeker, teen Ierland sedert 1999 die Lansdownebeker en teen Wallis sedert 2007 die James Bevan-trofee.<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee (genoem na die Australiese rugbyspeler en [[Aborigines|Aborigine]] [[Mark Ella]], asook die Engelse rugbyspeler [[Edgar Mobbs]]) vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/doing-the-right-thing-ella-welcomes-cook-cup-name-change-20220616-p5aub8.html |title=‘Doing the right thing’: Ella welcomes Cook Cup name change |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Iain Payten |date=17 Junie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Tom Richards-beker is in 2021 met die Lions Series-trofee vervang, wat aan die wenner van elke vierjaarlikse Leeus-reeks oorhandig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/en/news/lions-and-springboks-to-play-for-new-tour-trophy-created-by-thomas-lyte |title=Lions and Springboks to play for new Tour trophy created by Thomas Lyte |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=4 Mei 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Australië het in 1991 en 1999 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Australië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en die [[Webb Ellis-beker]], waarom vierjaarliks meegeding word, twee keer omhoog gehou: tydens die tweede Rugbywêreldbeker 1991 en die vierde Rugbywêreldbeker 1999. Daarmee het die Wallabies die eerste span geword wat die titel twee keer ingepalm het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987, wat Australië saam met Nieu-Seeland aangebied het, is die Wallabies in die halfeindstryd deur Frankryk uitgeskakel en is in die daaropvolgende klein finale om die derde plek deur Wallis verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 tuis is die Wallabies in die eindstryd in ekstra tyd deur Engeland geklop. In 2011 is hulle deur die verdedigende kampioen en gasheer Nieu-Seeland in die halfeindstryd verslaan, maar het die klein finale om die derde plek teen Wallis gewen. In 2015 het hulle die eindstryd gehaal, maar Australië is deur Nieu-Seeland verslaan. In 2023 is die Wallabies vir die eerste keer reeds in die groepfase uitgeskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Vierde plek |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || '''Kampioen''' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || '''Kampioen''' |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer as gasheer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Drienasies/Rugbykampioenskap === [[Lêer:Bledisloe Cup on display in Sydney 2014.jpg|duimnael|upright|Tydens die Rugbykampioenskap ding onder andere Australië en Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] mee]] Australië se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap (voorheen die Drienasies), waar hulle teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Nieu-Seeland en Suid-Afrika sedert 1996; Argentinië het in 2012 by dié toernooi aangesluit. Australië het die toernooi tot dusver vier keer gewen: in [[2000-Drienasiesreeks|2000]], [[2001-Drienasiesreeks|2001]], [[2011-Drienasiesreeks|2011]] en [[2015-Rugbykampioenskapreeks|2015]]. As deel van die Rugbykampioenskap ding die Wallabies ook met die Poemas om die [[Poematrofee]] (sedert 2000), met die All Blacks om die [[Bledisloebeker]] (sedert 1932) en met die Springbokke om die [[Mandela Uitdaagplaat]] (sedert 2000) mee.<ref name="Part Two" /> {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die teenstander, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Rugby1.jpg|duimnael|Die Trophée des Bicentenaires]] [[Lêer:Hopetoun Cup.jpg|duimnael|upright|Die Hopetounbeker]] Gedurende die amateurtydperk het die Wallabies maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Australië getoer. Die Wallabies het een keer ’n Grand Slam behaal, d.w.s. ’n oorwinning oor die vier Tuisnasies Engeland, Ierland, Skotland en Wallis tydens dieselfde toer (in 1984). Australië is ook die enigste span van die Suidelike Halfrond wat tydens dieselfde toer deur al die vier Tuisnasies verslaan is (in 1957/58); met ’n bykomende nederlaag teen Frankryk. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Australië en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Wallabies na Europa. Een van die mees tradisionele trofee in internasionale rugby is die Bledisloebeker. Australië en Nieu-Seeland ding sedert 1932 om dié beker mee, sedert 1996 tydens die Drienasiesreeks en sedert 2012 as deel van die Rugbykampioenskap. Tydens dié toernooi ding Australië sedert 2000 ook met Suid-Afrika mee om die [[Mandela Uitdaagplaat]]. Sedert 1989 ding die Wallabies met Frankryk mee om die Trophée des Bicentenaires, van 1997 tot 2022 met Engeland om die Cookbeker, sedert 1998 met Skotland om die Hopetounbeker, sedert 1999 met Ierland om die Lansdownebeker, in 2001 en 2013 met die Britse en Ierse Leeus om die Tom Richards-beker, sedert 2007 met Wallis om die James Bevan-trofee<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> en sedert 2025 met Fidji om die Vuvale Bowl.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://pmn.co.nz/read/sports/why-flyings-fijians-are-priority-for-wallabies-not-lions |title=Why Wallabies are prioritising Flying Fijians over the Lions |publisher=Pacific Media Network |author=Christine Rovoi |date=4 Julie 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee vervang en die Tom Richards-beker in 2021 met die Lions Series-trofee. === Olimpiese Spele === Australië het een keer aan Olimpiese rugbytoernooie deelgeneem en is dié keer as Olimpiese kampioen gekroon. * [[Olimpiese Somerspele 1908]]: '''Olimpiese kampioen''' == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Wallabiesspan gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-squad-springboks-tests-rugby-championship-edmed-salakaia-loto-202587 |title=Edmed, Salakaia-Loto named in Wallabies squad for Springboks Tests |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=7 Augustus 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ryan Lonergan]] || [[Skrumskakel]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tate McDermott]] || Skrumskakel || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | 45 |- | [[Nic White]] || Skrumskakel || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | 73 |- | [[Ben Donaldson]] || [[Losskakel]] || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Tane Edmed]] || Losskakel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[James O’Connor]] || Losskakel || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] || style="text-align:center" | 64 |- | [[Josh Flook]] || [[Senter]] || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Len Ikitau]] || Senter || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 43 |- | [[Hunter Paisami]] || Senter || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Joseph Suaʻaliʻi]] || Senter || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Max Jorgensen]] || [[Vleuel]] || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Andrew Kellaway]] || Vleuel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | 41 |- | [[Dylan Pietsch]] || Vleuel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Corey Toole]] || Vleuel || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tom Wright]] || [[Heelagter]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 41 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Josh Nasser]] || [[Haker]] || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0|00}}6 |- | [[Brandon Paenga-Amosa]] || Haker || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[Billy Pollard]] || Haker || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Angus Bell]] || [[Stut]] || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}39 |- | [[Zane Nonggorr]] || Stut || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}12 |- | [[Tom Robertson]] || Stut || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Aidan Ross]] || Stut || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[James Slipper]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Stut || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 147 |- | [[Taniela Tupou]] || Stut || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}59 |- | [[Nick Frost (rugbyspeler)|Nick Frost]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Lukhan Salakaia-Loto]] || Slot || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}41 |- | [[Will Skelton]] || Slot || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Jeremy Williams]] || Slot || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Nick Champion de Crespigny]] || [[Losvoorspeler]] || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Langi Gleeson]] || Losvoorspeler || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Tom Hooper]] || Losvoorspeler || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Fraser McReight]] || Losvoorspeler || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Carlo Tizzano]] || Losvoorspeler || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0|00}}8 |- | [[Rob Valetini]] || Losvoorspeler || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Harry Wilson]] || Losvoorspeler || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}26 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Dan Carroll 1908.jpg|duimnael|upright|Dan Carroll (1908)]] [[Lêer:Tom Richards 1908.jpg|duimnael|upright|Tom Richards (1908)]] 16 voormalige Australiese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Matt Burke]] || [[Heelagter]] || 2025 |- | [[David Campese]] || [[Vleuel]], [[Heelagter]] || 2013 |- | [[Dan Carroll]] || [[Senter]], [[Losskakel]]<br />[[Vleuel]], [[Skrumskakel]] || 2016 |- | [[Ken Catchpole]] || [[Skrumskakel]] || 2013 |- | [[John Eales]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2007 |- | [[Mark Ella]] || [[Losskakel]] || 2013 |- | [[Nick Farr-Jones]] || [[Skrumskakel]] || 2011 |- | [[George Gregan]] || [[Skrumskakel]] || 2013 |- | [[Tim Horan]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2015 |- | [[Stephen Larkham]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]] || 2018 |- | [[Tom Lawton]] || [[Losskakel]] || 2013 |- | [[Michael Lynagh]] || [[Losskakel]] || 2014 |- | [[Tom Richards]] || Voorspeler || 2015 |- | [[Nicholas Shehadie]] || [[Stut]], [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[George Smith]] || [[Vleuel]] || 2023 |- | [[John Thornett]] || [[Stut]], [[Slot (rugby)|Slot]], [[Vleuel]] || 2013 |} Daarbenewens is die twee wêreldkampioenafrigters [[Bob Dwyer]] en [[Rod Macqueen]], asook die skeidsregter en kommentator [[Roger Vanderfield]] ingeskryf. Vyf spelers is tweeledige wêreldkampioene: [[Dan Crowley]], [[John Eales]], [[Tim Horan]], [[Phil Kearns]] en [[Jason Little]] (almal in 1991 en in 1999). === Spelerstatistieke === [[Lêer:George Smith Stade francais 2012-03-03 (cropped).jpg|duimnael|upright|George Smith (2012)]] [[Lêer:George Gregan.jpg|duimnael|upright|George Gregan (2013)]] [[Lêer:David Campese 2020.jpg|duimnael|upright|David Campese (2020)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Australië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=6;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[James Slipper]] * || 2010–2025 || 151 |- | {{0}}2 || [[George Gregan]] || 1994–2007 || 139 |- | {{0}}3 || [[Stephen Moore (rugbyspeler)|Stephen Moore]] || 2005–2017 || 129 |- | {{0}}4 || [[Michael Hooper]] || 2012–2023 || 125 |- | {{0}}5 || [[Adam Ashley-Cooper]] || 2005–2019 || 121 |- | {{0}}6 || [[Nathan Sharpe]] || 2002–2012 || 116 |- | {{0}}7 || [[George Smith]] || 2000–2013 || 111 |- | {{0}}8 || [[Will Genia]] || 2009–2019 || 110 |- | {{0}}9 || [[Sekope Kepu]] || 2008–2019 || 110 |- | 10 || [[Rob Simmons]] || 2010–2020 || 106 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=6;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Michael Hooper]] || 2014–2023 || 69 |- | {{0}}2 || [[George Gregan]] || 2001–2007 || 59 |- | {{0}}3 || [[John Eales]] || 1996–2001 || 55 |- | {{0}}4 || [[Nick Farr-Jones]] || 1988–1992 || 36 |- | {{0}}5 || [[Stirling Mortlock]] || 2006–2009 || 29 |- | {{0}}6 || [[Stephen Moore]] || 2014–2017 || 26 |- | {{0}}7 || [[Rocky Elsom]] || 2009–2011 || 24 |- | {{0}}8 || [[Andrew Slack]] || 1984–1987 || 19 |- | {{0}}9 || [[Greg Davis]] || 1969–1972 || 16 |- | 10 || [[James Horwill]] || 2011–2013 || 16 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=6;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Michael Lynagh]] || 1984–1995 || 911 |- | {{0}}2 || [[Matt Burke]] || 1993–2004 || 878 |- | {{0}}3 || [[Matt Giteau]] || 2002–2016 || 698 |- | {{0}}4 || [[Bernard Foley]] || 2013–2023 || 674 |- | {{0}}5 || [[Stirling Mortlock]] || 2000–2009 || 489 |- | {{0}}6 || [[David Campese]] || 1982–1996 || 315 |- | {{0}}7 || [[James O’Connor]] || 2008–2023 || 279 |- | {{0}}8 || [[Paul McLean]] || 1982–1996 || 260 |- | {{0}}9 || [[Joe Roff]] || 1995–2004 || 244 |- | 10 || [[Quade Cooper]] || 2008–2024 || 216 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=6;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[David Campese]] || 1982–1996 || 64 |- | {{0}}2 || [[Chris Latham]] || 1998–2007 || 40 |- | {{0}}3 || [[Adam Ashley-Cooper]] || 2005–2019 || 39 |- | {{0}}4 || [[Israel Folau]] || 2013–2018 || 37 |- | {{0}}5 || [[Drew Mitchell]] || 2005–2016 || 34 |- | {{0}}6 || [[Matt Giteau]] || 2002–2016 || 30 |- | {{0}}7 || [[Tim Horan]] || 1989–2000 || 30 |- | {{0}}8 || [[Joe Roff]] || 1995–2004 || 30 |- | {{0}}9 || [[Lote Tuqiri]] || 2003–2008 || 30 |- | 10 || [[Matt Burke]] || 1993–2004 || 29 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] [[Lêer:Michael Cheika June 2017.jpg|duimnael|upright|Michael Cheika (2017)]] Voor 1982 het Australië geen afrigters op ’n langer basis benoem nie. Die ARU het bestuurders opdrag gegee om oorsese toere te reël, en die adjunkbestuurder het tydens dié toere dikwels as afrigter gedien. Soms het die kaptein die pos van afrigter beklee, veral tydens tuiswedstryde, aangesien volgens die IRR se destydse reëls tuisspanne eers drie dae voor die toetswedstryd genomineer kon word.<ref>{{en}} {{cite web |author=Sheek |title=Wallabies coaches since 1962: Part I |url=http://www.theroar.com.au/2011/08/10/a-look-at-wallabies-coaches-since-1962-part-1/ |publisher=The Roar |date=10 Augustus 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Sheek |url=http://www.theroar.com.au/2011/08/11/wallabies-coaches-since-1962-part-ii |title=Wallabies coaches since 1962: Part II |publisher=The Roar |date=10 Augustus 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! colspan="2" | % Gewen |- | rowspan="2" | Bob Dwyer || 1982–1983 || 41,67 || rowspan="2" | 63,01 |- | 1988–1995 || 67,21 |- | Alan Jones || 1984–1987 || colspan="2" align=center | 70,00 |- | Greg Smith || 1996–1997 || colspan="2" align=center | 63,16 |- | Rod Macqueen || 1997–2001 || colspan="2" align=center | 79,07 |- | [[Eddie Jones]] || 2001–2005 || colspan="2" align=center | 57,89 |- | John Connolly || 2006–2007 || colspan="2" align=center | 64,00 |- | Robbie Deans || 2008–2013 || colspan="2" align=center | 58,67 |- | Ewen McKenzie || 2013–2014 || colspan="2" align=center | 50,00 |- | Michael Cheika || 2014–2019 || colspan="2" align=center | 50,00 |- | Dave Rennie || 2020–2023 || colspan="2" align=center | 36,40 |- | Eddie Jones || 2023 || colspan="2" align=center | 22,22 |- | Joe Schmidt || 2024–2026 || colspan="2" align=center | 38,70 |- | Les Kiss || sedert 2026 || colspan="2" align=center | 50,00 |} == Toekennings == In 2001 het die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, Australië as “span van die jaar” benoem. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Australiese nasionale krieketspan]] * [[Wallaroos]] * [[Australiese nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Sean Fagan |year=2005 |title=''The Rugby Rebellion'' – The Divide of League and Union in Australasia |publisher=RL1908 |isbn=1-903659-25-6}} * {{en}} {{cite book |author=Thomas Hickie |year=1993 |title=They Ran With the Ball – How Rugby Football Began in Australia |publisher=Longman Cheshire |isbn=0-582-91062-5}} * {{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |year=2005 |title=SANZAR Saga – Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=Harper Collins Publishers |isbn=1-86950-566-2}} * {{en}} {{cite book |authors=John Reason, James Carwyn |title=The World of Rugby – A History of Rugby Union Football |url=https://archive.org/details/worldofrugbyhist0000reas |publisher=[[BBC]] |year=1979 |isbn=0-563-16280-5}} * {{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |pages=1611–1629 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09523360903169925}} {{dooie skakel}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Australia national rugby union team|Wallabies}} * {{en}} [https://australia.rugby/ Amptelike webwerf van Rugby Australia] * {{en}} [https://wallabies.rugby/about/about-us/our-history/wallaby-honours-and-milestones Rugby Australia se Wallabies Heldesaal] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/australia Australië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/australia/ Australië op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Australiese rugbyspanne]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Oseanië]] 0nhve99ao8jd4v8j7fvwcfh8k5rrs7g 0 26085 2976043 2974886 2026-10-06T08:40:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976043 wikitext text/x-wiki {{Skuins titel}} [[Lêer:Siyer-i Nebi - Gabriel -dschabrail- und weitere Engel unterstützen die Muslime während der Schlacht von Badr.jpg|duimnael|300px|Illustrasie van die Slag van Badr (624) in die ''Siyer-i Nebi''. Volgens die Islamitiese oorlewering het die engeleskare, met [[Gabriël|Djibril]] onder hulle, die Moslem-leër te hulp gesnel.<ref name=Athamina>Khalil Athamina: ''Badr''. In: ''Encyclopaedia of Islam, THREE''. Reds. Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson. Brill Online, 2017. Dié voorstelling word ook in die Koran vermeld, onder andere in soera 3:123 e.v.</ref>]] '''''Djihad''''' ([[Arabies]]: جِهَاد, ''djihād'') is 'n Arabiese woord wat "inspanning", "strewe" of "stryd" beteken, veral met 'n lofwaardige doel.<ref name=ODI>{{Cite encyclopedia |title=Jihad |editor-first=John L. |editor-last=Esposito |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Islam |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=2014}}</ref><ref name=OEIP>{{Cite encyclopedia |first1=Rudolph |last1=Peters |first2=David |last2=Cook |title=Jihād |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=2014 |doi=10.1093/acref:oiso/9780199739356.001.0001 |isbn=9780199739356}}</ref><ref name=EI2>{{Cite encyclopedia |author-last=Tyan |author-first=E. |year=1965 |title=D̲j̲ihād |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |location=Leiden |publisher=Brill |volume=2 |doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0189 |isbn=978-90-04-16121-4}}</ref> In 'n Islamitiese verband dek die begrip omtrent enige poging om die persoonlike en maatskaplike lewe met God se leiding te laat ooreenstem, soos 'n innerlike stryd teen die kwaad in 'n mens self, pogings om 'n goeie Moslem-gemeenskap (''oemma'') te bou, en die stryd om [[Islam]] te verdedig.<ref name=ODI/><ref name=OEIP/><ref name=DLB2018>{{Cite encyclopedia |author-last=DeLong-Bas |author-first=Natana J. |date=22 Februarie 2018 |title=Jihad |encyclopedia=Oxford Bibliographies – Islamic Studies |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/obo/9780195390155-0045}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Jihad |year=2013 |editor-first=Gerhard |editor-last=Böwering |editor2-first=Patricia |editor2-last=Crone |encyclopedia=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |location=Princeton |publisher=Princeton University Press}}</ref> Weens die letterlike betekenis "stryd" word die woord egter dikwels met oorlogvoering verbind.<ref name=Jackson>{{Cite book |title=What is Islamic philosophy? |first=Roy |last=Jackson |publisher=Routledge |page=173 |year=2014 |isbn=978-1317814047}}</ref> 'n ''Djihad'' verwys na die [[Moslem]] se totale stryd teen boosheid, oorheersing en ongeloof, wat ook 'n gewapende stryd of oorlog teen ongelowiges kan insluit. Die volle uitdrukking waarin die woord in die [[Koran]] en in latere Moslem-gebruik meestal voorkom, is ''al-djihad fi sabil Allah'' ("die strewe op die weg van God").<ref name=MIC>{{Cite encyclopedia |year=2005 |encyclopedia=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia |publisher=Routledge |editor-first=Josef W. |editor-last=Meri |isbn=978-041596690-0 |title=Jihad |page=419}}</ref><ref name=Esposito>{{Cite book |last=Esposito |first=John L. |title=Islam: The Straight Path |year=1988 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195043983 |page=54}}</ref> Die djihadleer het sy oorsprong in die Koran en die [[soenna]] van [[Mohammed]].<ref name=Hamidullah>Muhammad Hamidullah: ''The Muslim Conduct of State''. Ashraf Printing Press, 1987, p. 18 e.v.</ref> In hierdie bronne word die begrip in 'n militêre sin verstaan, as stryd teen 'n vyand.<ref name=Lewispol>Bernard Lewis: ''Die politische Sprache des Islam''. Rotbuch Verlag, 1991, pp. 124–125. Vgl. Albrecht Noth: ''Der Dschihad: sich mühen für Gott''. In: Gernot Rotter (red.): ''Die Welten des Islam: neunundzwanzig Vorschläge, das Unvertraute zu verstehen''. Fischer Taschenbuch Verlag, 1993, pp. 23–24.</ref> Die tradisie onderskei tussen die innerlike of "groter" ''djihad'', wat 'n stryd teen 'n mens se eie begeertes en drifte is, en die uiterlike of "kleiner" ''djihad'', wat verder onderverdeel word in die ''djihad'' van die pen of die tong (debat of oorreding) en die ''djihad'' van die swaard (oorlogvoering).<ref name=DLB2018/><ref name=Bonner>{{Cite book |last=Bonner |first=Michael |title=Jihad in Islamic History: Doctrines and Practice |date=2006 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1400827381 |page=13}}</ref><ref name=PetersER>{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=Jihad |encyclopedia=Encyclopedia of Religion |publisher=MacMillan Reference |editor-first=Lindsay |editor-last=Jones |edition=2de |volume=7 |page=4917 |first=Rudolph |last=Peters}}</ref> 'n Groot deel van die Moslem-mening beskou die innerlike ''djihad'' as belangriker as die uiterlike.<ref name=gallup>{{Cite web |last=Burkholder |first=Richard |title=Jihad – 'Holy War', or Internal Spiritual Struggle? |date=3 Desember 2002 |url=http://www.gallup.com/poll/7333/jihad-holy-war-internal-spiritual-struggle.aspx |publisher=gallup.com}}</ref> Volgens die klassieke Islamitiese regsleer ([[fikh]]), waarvan die ontwikkeling in die eerste eeue na Mohammed se dood gedateer word,<ref name=Noth27>Albrecht Noth: ''Der Dschihad: sich mühen für Gott''. In: Gernot Rotter (red.): ''Die Welten des Islam''. Fischer Taschenbuch Verlag, 1993, p. 27.</ref> dien dié stryd die uitbreiding en verdediging van Islamitiese gebied totdat Islam die heersende godsdiens is.<ref name=KWH>Klaus Kreiser, Werner Diem, Hans Georg Majer (reds.): ''Lexikon der islamischen Welt''. Kohlhammer, 1974, band 2, pp. 27–28, s.v. "Heiliger Krieg"; vgl. ''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden, band 2, p. 538 ("Djihad").</ref> In die verdere ontwikkeling daarvan, en in besonder in die loop van die moderne tyd, het Moslem-geleerdes begin om die nie-militêre aspekte van dié stryd te beklemtoon. Moderne Moslem-skrywers beskou slegs sulke oorloë as geoorloof wat die verdediging van Islamitiese state, die vryheid van Moslems om Islam buite dié state te verkondig, en die beskerming van Moslems onder nie-Islamitiese heerskappy dien.<ref name=Peters125>Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener Publishers, 2005, p. 125; vgl. dieselfde skrywer: ''Jihad in Medieval and Modern Islam''. Brill, 1977, p. 5.</ref> In die twintigste eeu het die begrip sy regsgeleerde belang grootliks verloor en aanleiding gegee tot 'n ideologiese en politieke diskoers.<ref name=DLB2018/><ref name=Hallaq>{{Cite book |last=Hallaq |first=Wael B. |title=Sharī'a: Theory, Practice, Transformations |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86147-2 |pages=334–338}}</ref> Die ''djihad'' is 'n belangrike geloofsbeginsel van Islam en 'n plig wat aan alle Moslems opgelê is. Sommige [[Soenni|Soenni]]-geleerdes reken die ''djihad'' as 'n sesde by die [[Vyf Pilare van die Islam|vyf pilare van Islam]], hoewel dit nie daardie amptelike status het nie.<ref name=Esposito93>John Esposito: ''Islam: The Straight Path''. Oxford University Press, 2005, p. 93.</ref><ref name=Ludwig>{{Cite book |author=Quentin Ludwig |title=L'islam |publisher=Éditions Eyrolles |year=2011 |page=121 |isbn=978-2-212-16405-3}}</ref> Die [[Kharidjiete]] het die ''djihad'' wel onder die vyf grondpilare van Islam getel.<ref name=Khoury29>Raif Georges Khoury: ''Der Islam – Religion, Kultur, Geschichte''. BI-Taschenbuchverlag, Mannheim 1993, p. 29.</ref><ref name=Filiu>{{Cite book |author=Jean-Pierre Filiu |title=Les frontières du jihad |publisher=Fayard |year=2006 |isbn=978-2-213-65220-7}}</ref> In die [[Sjia|Twaalwer-Sjia]] word dit as een van die tien godsdienstige praktyke beskou.<ref name=practices>{{Cite web |title=Part 2: Islamic Practices |url=http://www.al-islam.org/invitation-to-islam-moustafa-al-qazwini/part-2-islamic-practices |publisher=al-Islam.org}}</ref> In Europese tale word die begrip dikwels met "heilige oorlog" vertaal.<ref name=Rosiny>Stephan Rosiny: ''Der jihad. Eine Typologie historischer und zeitgenössischer Formen islamisch legitimierter Gewalt''. In: Hildegard Piegeler, Inken Prohl en Stefan Rademacher (reds.): ''Gelebte Religionen''. Königshausen und Neumann, Würzburg 2004, pp. 133–150, hier p. 133; Adel Theodor Khoury: ''Was sagt der Koran zum Heiligen Krieg?'' Gütersloh 1991.</ref> Moslem-skrywers werp teen dat ''djihad'' semanties nie net oorlogvoering aandui nie en dat daar nie-militêre betekenisse van die begrip bestaan; hulle beskou so 'n vertaling daarom as verkeerd en verwerp dit.<ref name=Peters118>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism. The doctrine of Jihad in Modern History''. Mouton Publishers, 1979, p. 118.</ref> In die Islamwetenskap is 'n omskrywing van die ''djihad'' as heilige oorlog, in die sin van 'n oorlog wat deur God voorgeskryf, om sy wil gevoer en deur hom beloon word, wel gangbaar,<ref name=Crone363>Patricia Crone: ''Medieval Islamic Political Thought''. Edinburgh University Press, 2005, p. 363.</ref> maar 'n eenvoudige gelykstelling van die twee begrippe word in die navorsing dikwels van die hand gewys.<ref name=Crone363/><ref name=Noth22>Albrecht Noth: ''Heiliger Krieg und Heiliger Kampf in Islam und Christentum''. Röhrscheid, 1966, pp. 22–23; Rudolph Peters: ''Jihad in Medieval and Modern Islam''. Brill, Leiden 1977, pp. 3–4.</ref> Gegewe die wye reeks betekenisse is dit onjuis om die woord bloot met "heilige oorlog" gelyk te stel.<ref name=Jihadenc>{{Cite encyclopedia |title=Jihād |url=https://www.encyclopedia.com/philosophy-and-religion/islam/islam/jihad |publisher=encyclopedia.com |date=21 Mei 2013}}</ref><ref name=Britannica>{{Cite web |date=12 April 2025 |title=Jihad – Meaning, Examples, & Use in the Quran |url=https://www.britannica.com/topic/jihad |website=britannica.com}}</ref> Die begrip van die ''djihad'' het oor die loop van die tyd gewissel, en soms was die opeenvolgende uitlegte daarvan met mekaar in mededinging.<ref name=BorrutBonner>Antoine Borrut, Michael Bonner: ''Le Jihad : origines, interprétations, combats''. In: ''Archives de sciences sociales des religions'', nr. 140, 2007.</ref> In [[Arabies|moderne standaard-Arabies]] word die woord gebruik vir 'n stryd om sowel godsdienstige as wêreldlike sake, en soms sonder godsdienstige bybetekenis, met 'n betekenis soortgelyk aan dié van die Engelse woord ''crusade'' ("kruistog"), soos in "'n kruistog teen dwelms".<ref name=OISO>{{Cite web |title=Oxford Islamic Studies Online |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1199 |publisher=Oxford University Press}}</ref><ref name=ODI/> ''Djihad'' is ook 'n Arabiese voornaam wat in die neutrale sin van "'n stryd om 'n edel saak" aan seuns en dogters gegee word.<ref name=Seales>{{Cite news |title='My wife can never call my name in public' |first=Rebecca |last=Seales |publisher=BBC |date=5 Julie 2018 |url=https://www.bbc.com/news/world-42009219}}</ref> Nogtans word die woord gewoonlik in die godsdienstige sin gebruik.<ref name=PetersOEIW>{{Cite encyclopedia |first=Rudolph |last=Peters |title=Jihād |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |publisher=Oxford University Press}}</ref> Die ''djihad'' moet nie met die [[Idjtihad|idjtihad]] verwar word nie, wat in die Islamitiese reg die inspanning van die verstand aandui om die grondtekste van Islam uit te lê.<ref name=Laffite>{{Cite web |url=http://orientxxi.info/mots-d-islam-22/djihad,1128 |title=Djihad |author=Roland Laffite |date=3 Februarie 2016 |publisher=OrientXXI |access-date=12 September 2026 |archive-date=26 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326003037/http://orientxxi.info/mots-d-islam-22/djihad,1128 |url-status=dead}}</ref> == Etimologie en betekenis == Die woord ''djihad'' is afgelei van die [[Arabies]]e stam ''ǧ-h-d'' (''djahada''), wat beteken "om krag en moeite in te span, om alle middele te gebruik om 'n taak te verrig".<ref name=Ozel>{{Cite encyclopedia |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/cihad |last=Özel |first=Ahmed |date=1993 |title=Cihad |encyclopedia=İslam Ansiklopedisi |volume=7 |pages=527–531 |publisher=Turkse Diyanet-stigting |location=Istanboel}}</ref><ref name=Guidere>{{Cite journal |author=Mathieu Guidère |title=Petite histoire du djihadisme |journal=Le Débat |year=2015 |volume=3 |issue=185 |pages=36–51 |doi=10.3917/deba.185.0036}}</ref> [[Etimologie|Etimologies]] dui die begrip dus 'n inspanning aan wat op 'n bepaalde doel gerig is.<ref name=EI2538>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden, band 2, p. 538 ("Djihad").</ref> In sy uitgebreide sin kan dit die stryd teen die vyande van Islam beteken, maar ook die nakoming van godsdienstige leringe en die gebod om die goeie te beveel en die verwerplike te verbied.<ref name=Ozel/> Die vertalings van die woord dek verskeie betekenisse: 'n oorlog wat in die naam van 'n godsdienstige ideaal gevoer word, oftewel 'n heilige oorlog; 'n stryd of geveg teen vyandige elemente en teen teëspoed ("stryd op die weg van God"); en 'n konfrontasie of geheel van handelinge om 'n kwaad te oorwin.<ref name=Almaany>{{Cite web |title=ترجمة و معنى الجهاد بالفرنسي في قاموس المعاني |url=https://www.almaany.com/ar/dict/ar-fr/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF/ |website=almaany.com}}</ref><ref name=Gril>{{Cite web |url=https://www.persee.fr/doc/rhr_0035-1423_1998_num_215_1_1151 |title=De l'usage sanctifiant des biens en islam |author=Denis Gril |date=1998 |publisher=Revue de l'histoire des religions}}</ref> Die vreedsame betekenis, naamlik "pogings tot die morele verheffing van die samelewing of tot die verspreiding van Islam", staan bekend as die "''djihad'' van die tong" of die "''djihad'' van die pen", in teenstelling met die "''djihad'' van die swaard".<ref name=Jihadenc/> In die [[Fikh|Islamitiese regswetenskap]] word die begrip meestal in laasgenoemde sin gebruik, terwyl dit in die [[Soefisme]] hoofsaaklik die stryd teen die ''nafs al-ammara'' beteken, die toestand waarin 'n mens aan sy eie begeertes toegee.<ref name=Ozel/> Die geestelike en morele ''djihad'' word veral in vroom en mistieke kringe beklemtoon.<ref name=Jihadenc/> Die Hans Wehr-''Dictionary of Modern Written Arabic'' omskryf die woord as "geveg, stryd; ''djihad'', heilige oorlog (teen die ongelowiges, as 'n godsdienstige plig)".<ref name=Wehr>{{Cite book |last=Wehr |first=Hans |title=A Dictionary of Modern Written Arabic |date=1979 |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |isbn=978-3-447-02002-2 |page=142 |edition=3de}}</ref> Die begrip van die ''djihad'' het volgens die ''Encyclopaedia of Islam'' sy oorsprong in die Islamitiese gedagte dat die hele mensdom Islam sal aanvaar.<ref name=Tyan538>Emile Tyan: ''Djihād''. In: ''The Encyclopaedia of Islam''. Brill, 1967, p. 538.</ref> In die Koran en in latere Moslem-gebruik word ''djihad'' gewoonlik deur die uitdrukking ''fi sabil Allah'' ("op die weg van God") gevolg. Volgens Muhammad Abdel Haleem dui dit "die weg van waarheid en geregtigheid aan, insluitend al die leringe wat dit gee oor die regverdigings vir en die voorwaardes van die voer van oorlog en van vrede".<ref name=AbdelHaleem>{{Cite book |title=Understanding the Qurʼan: Themes and Style |last=Abdel Haleem |first=Muhammed |date=2001 |publisher=I.B. Tauris |isbn=9781860640094 |location=Londen |page=62}}</ref> 'n Ander gangbare Koranuitdrukking is ''al-djihad bi amwalikum wa anfusikum'' ("stry met julle goed en julle lewe").<ref name=Baudrier>{{Cite web |url=https://lamosquedethouars.e-monsite.com/pages/proselytisme-radicalisation-terrorisme.html |title=Prosélytisme, Radicalisation, Terrorisme |author=Baudrier Gérard Ibrahim |website=La mosquée de Thouars}}</ref> == ''Djihad'' in die Koran == Die betrokke [[Koran]]verse is geopenbaar teen die agtergrond van die stryd tussen die profeet en sy aanhangers en hul [[politeïsme|politeïsties]]-Arabiese sowel as [[Judaïsme|Joodse]] en [[Christendom|Christelike]] teenstanders.<ref name=Noth113>Albrecht Noth: ''Glaubenskriege des Islam im Mittelalter''. In: Peter Herrmann: ''Glaubenskriege in Vergangenheit und Gegenwart''. Vandenhoeck & Ruprecht, 1996, pp. 113–114.</ref> Hierdie verse, saam met die uitsprake en dade wat aan Mohammed toegeskryf word, sy ''soenna'', het die primêre grondslag gevorm vir die latere ontwikkeling van die djihadleer in die Islamitiese reg.<ref name=Hamidullah/> Die selfstandige naamwoord ''djihad'' kom vier keer in die Koran voor (in 25:52, 22:78, 9:24 en 60:1);<ref name=Firestone311>Reuven Firestone: ''Jihād''. In: Andrew Rippin (red.): ''The Blackwell Companion to the Qur'an''. Wiley-Blackwell, 2006, p. 311.</ref> saam met sy verskillende werkwoordvorme is dit vyf-en-dertig keer te vinde.<ref name=Spuler>Ursula Spuler-Stegemann: ''Die 101 wichtigsten Fragen zum Islam''. München, 2007, p. 125.</ref> Die aktiewe deelwoord ''mudjahied'', "iemand wat 'n ''djihad'' voer", kom in twee verse voor.<ref name=Ozel/> In sommige van dié plekke (soos soera 9:41, 44, 81 en 86) verwys die woord regstreeks na oorlog, en in ander word dit gebruik in die sin van "die poging om volgens Allah se wil te lewe".<ref name=Ozel/> Ahmed al-Dawoody tel sewentien afleidings van die stam wat altesaam een-en-veertig keer voorkom, in elf [[Mekka]]nse en dertig [[Medina|Medinense]] tekste, waarvan agt-en-twintig met godsdienstige oortuiging of geestelike strewe en dertien met oorlogvoering of liggaamlike stryd verband hou.<ref name=AD11>{{Cite book |first=Ahmed |last=Al-Dawoody |date=2011 |title=The Islamic Law of War: Justifications and Regulations |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0230111608 |page=56}}</ref> Koranaansporings tot die ''djihad'' is deur Islamitiese geleerdes in sowel 'n vegtende as 'n nie-vegtende sin uitgelê.<ref name=Afsaruddin>{{Cite book |title=Striving in the Path of God: Jihad and Martyrdom in Islamic Thought |author=Asma Afsaruddin |publisher=Oxford University Press |year=2013 |page=11}}</ref> Op die woord volg meestal die toevoeging "op die weg van God",<ref>Sien byvoorbeeld soera 2:190: "En stry op die weg van God ..."</ref> "met goed en bloed"<ref>Sien byvoorbeeld soera 9:20: "Diegene wat ... hulle op Allah se weg ingespan het met goed en bloed ..."</ref> of 'n kombinasie van albei.<ref name=Watt66>W. Montgomery Watt: ''Islam and the Integration of Society''. Routledge, 1998, p. 66.</ref> Waar een of albei van hierdie toevoegings gebruik word, is 'n gewapende stryd altyd bedoel.<ref name=Watt143>W. Montgomery Watt: ''Islamic Conceptions of the Holy War''. In: Thomas P. Murphy: ''The Holy War''. Ohio State University Press, 1974, p. 143; sien ook Ursula Spuler-Stegemann: ''Die 101 wichtigsten Fragen zum Islam''. München, 2007, p. 125.</ref> {{Aanhaling|teks=Diegene wat geglo het en uitgewyk het en hulle met hul besittings en met hul eie persoon op die weg van God ingespan het, is onderling vriende. [...]|teken=Soera 8:72}} Aan die begin van Mohammed se profetiese loopbaan het sy aanhang uit enkele, meestal invloedarm persone bestaan. Toe hy die godediens van die [[Quraysh]] begin kritiseer, het dit tot bespotting van sy heilsboodskap en selfs tot openlike geweldpleging teen die aanhangers van die nuwe geloofsgemeenskap deur die heidense Mekkane gelei.<ref name=Paret106>Rudi Paret: ''Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündung des arabischen Propheten''. Kohlhammer, 2001, pp. 106–107.</ref> 'n Gebod om teen hulle te stry het voor Mohammed se uitwyking na [[Medina]], die [[Hidjra|hidjra]], nog nie bestaan nie. Weens hul algehele ondergeskiktheid het daar vir die destydse gemeenskap niks anders oorgebly nie as om die onderdrukking sonder teenweer te verduur en dit sover moontlik te ignoreer:<ref name=Firestone316>Reuven Firestone: ''Jihād''. In: Andrew Rippin (red.): ''The Blackwell Companion to the Qur'an''. Wiley-Blackwell, 2006, p. 316.</ref> {{Aanhaling|teks=En verkondig hardop wat aan jou beveel word, en wend jou af van die politeïste. Ons beskerm jou teen die spotters wat 'n ander god naas God stel. Hulle sal dit nog te wete kom.|teken=Soera 15:94–96}} Ook in die tyd onmiddellik na die aankoms van die ''muhadjirun'', die Moslem-"uitwykelinge" uit Mekka, in Yathrib is Mohammed se aanhang van 'n militêre botsing met die Mekkane weerhou. Dit word onder meer deur soera 4:77 bevestig, waar retrospektief daarna verwys word: "Het jy nie dié gesien vir wie daar (aanvanklik) gesê is: 'Hou julle hande (van die stryd) terug en verrig die gebed en gee die aalmoesbelasting?' Toe dit hulle (later) voorgeskryf is om te stry, het 'n deel van hulle op hul beurt die mense gevrees soos 'n mens God vrees, of selfs nog meer."<ref name=Paret129>Rudi Paret: ''Mohammed und der Koran''. Kohlhammer, 2001, p. 129.</ref> Slegs in die maande daarna is die vers geopenbaar wat die Islamitiese Koranuitleg oorwegend as die eerste oproep tot die stryd beskou:<ref name=Firestone53>Reuven Firestone: ''Jihād. The Origin of Holy War in Islam''. Oxford University Press, 1999, pp. 53–54.</ref> {{Aanhaling|teks=Toestemming (om te stry) is gegee aan diegene wat beveg word, omdat hulle onreg aangedoen is – en God het sekerlik die mag om hulle by te staan – (aan hulle) wat sonder reg uit hul woonplekke verdryf is, net omdat hulle sê: Ons Heer is God. [...]|teken=Soera 22:39–40}} Die oorlog van die Moslems op die Arabiese Halfeiland het verskeie fases deurloop<ref name=KhouryHeilig>Adel Theodor Khoury: ''Was sagt der Koran zum Heiligen Krieg?'' Gütersloher Verlagshaus, 2007, p. 31 e.v.</ref> en uiteindelik uitgeloop op 'n algemene stryd, enersyds teen die Arabiese godediendaars:<ref name=Noth24>Albrecht Noth: ''Der Dschihad: sich mühen für Gott''. In: Gernot Rotter (red.): ''Die Welten des Islam''. Fischer Taschenbuch Verlag, 1993, p. 24.</ref> {{Aanhaling|teks=En wanneer die heilige maande verstreke is, maak dan die politeïste dood waar julle hulle ook al vind, gryp hulle, beleër hulle en lê hulle op elke pad voor. As hulle hulle bekeer, die gebed verrig en die heffing betaal, laat hulle dan hul weg gaan: God is vol vergifnis en barmhartig.|teken=Soera 9:5}} ... en andersyds teen die "besitters van die Skrif", die [[Jode]] en [[Christene]] op die halfeiland:<ref name=Noth15>Albrecht Noth: ''Heiliger Krieg und Heiliger Kampf in Islam und Christentum''. Röhrscheid, 1966, p. 15.</ref> {{Aanhaling|teks=Stry teen diegene wat nie in God en die jongste dag glo nie en nie verbied wat God en sy gesant verbied het nie, en nie aan die ware godsdiens behoort nie – van diegene wat die Skrif ontvang het – (stry teen hulle) totdat hulle kleinserig belasting betaal!|teken=Soera 9:29}} Hierdie Koranverse, ook bekend as die swaardverse, is in die klassieke Koranuitleg oorwegend as 'n oproep tot 'n algemene stryd teen die nie-Islamitiese wêreld verstaan. Enkele Koranuitleggers van dié tydperk het laasgenoemde vers egter slegs op die besitters van die Skrif van die Arabiese Halfeiland betrek.<ref name=Noth15/> Die swaardverse is histories so uitgelê dat hulle ander verse abrogeer en 'n aanvallende oorlog teen ongelowiges regverdig, insluitend die gedwonge bekering van politeïstiese heidene tydens die vroeë Moslem-verowerings.<ref name=BBCwar>{{Cite web |work=BBC |title=Islam and war |date=13 Augustus 2009 |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/islamethics/war.shtml}}</ref><ref name=Unesco>{{Cite book |last1=al-Fasi |first1=Muhammad |last2=Hrbek |first2=Ivan |title=General History of Africa: Volume 3 |chapter=The coming of Islam and the expansion of the Muslim empire |publisher=UNESCO |year=1988 |page=46}}</ref> Die Franse eksegete het die openbaringsomstandighede van 'n aantal van die strydverse aan bepaalde veldslae van Mohammed met die Quraysh verbind. Volgens [[Tabari]] (839–923) is soera 8:39 – "En stry teen hulle totdat daar geen toeskrywing van deelgenote aan God meer bestaan nie en die godsdiens heeltemal aan Allah behoort" – teen die Quraysh en Mekka geopenbaar "na hul mishandeling van die Moslem-bekeerlinge wat tot in Abessinië moes vlug".<ref name=Taberi8>Ebu Cafer Muhammed b. Cerir et-Taberi: ''Taberi Tefsiri''. Hisar Yayınevi, 4/218–219.</ref> Oor soera 8:59–60, wat die gelowiges aanspoor om "alles wat julle kan aan krag en toegeruste ruitery" voor te berei, berig Tabari dat die oormatige bewapening bedoel was om die vyand daarvan af te skrik om die Moslems aan te val, en dat die vyande in vers 59 steeds die inwoners van Mekka is.<ref name=Taberi859>Ebu Cafer Muhammed b. Cerir et-Taberi: ''Taberi Tefsiri''. Hisar Yayınevi, 4/236–237.</ref> Van soera 47:4 – "Wanneer julle (in die stryd) diegene teëkom wat ongelowig is, slaan hulle dan op die nek. Wanneer julle hulle oorheers het, boei hulle dan stewig. Daarna is dit óf vrylating óf losprys ..." – berig Tabari volgens Qatada ibn al-Nu'man (gest. 742 of 749) dat dit tydens die [[Slag van Uhud]] in die Moslem-laer geopenbaar is, "sodat die Moslems nie sou verswak en ophou om afgemaai te word nie", sodat dit dus op die teenstanders gerig is wat op daardie oomblik by Uhud teenwoordig was.<ref name=Taberi47>Ebu Cafer Muhammed b. Cerir et-Taberi: ''Taberi Tefsiri''. Hisar Yayınevi, 7/428–431.</ref> Die uitwykelinge uit Mekka, wat in Yathrib grotendeels sonder enige finansiële grondslag was,<ref name=EIMuhammad>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden, s.v. "Muḥammad".</ref> het die ou-Arabiese gebruik van die strooptog gevolg en die karavane van die Quraysh begin oorval en plunder. Die oorname van hierdie reeds voor-Islamitiese gebruik, wat nou ''djihad'' genoem is, was nie tot 'n naamsverandering beperk nie: terwyl sulke rooftogte vroeër die aanval van een stam op 'n ander beteken het, ongeag die verhouding tussen hulle, was ''djihad'' die stryd van 'n godsdienstige gemeenskap teen andersgelowiges. Daarmee saam het dié gemeenskap uitgebrei, aangesien 'n stam nie meer deur die veldtogte geraak is sodra dit Islam aangeneem het nie. Volgens William Montgomery Watt was dit hierdie godsdienstige aard van die ''djihad'' wat die energie van die Arabiere so gerig het dat hulle in minder as 'n eeu 'n ryk gestig het wat van die [[Atlantiese Oseaan]] en die [[Pireneë]] in die weste tot by die Oxus en die [[Punjab|Pandjab]] in die ooste gestrek het; dit lyk hom feitlik seker dat die uitbreiding sonder die begrip van die ''djihad'' nie sou gebeur het nie.<ref name=Watt108>W. Montgomery Watt: ''Muhammad. Prophet and Statesman''. Oxford University Press, 1961, pp. 108–109; vgl. dieselfde skrywer: ''Islam and the Integration of Society''. Routledge, 1998, p. 158, en Albrecht Noth: ''Früher Islam''. In: Ulrich Haarmann (red.): ''Geschichte der arabischen Welt''. Beck, 1991, p. 69.</ref> Die feit dat die werkwoord ''djahada'' in enkele Koranverse sonder een van die bogenoemde toevoegings gebruik word, dui daarop dat die karavaanoorvalle aanvanklik geen godsdienstige karakter gehad het nie; so lui dit in soera 16:110: "Daarna sal jou Heer teenoor diegene wat ná beproewinge uitgewyk en daarna gestry en volhard het – sien, jou Heer sal daarna waarlik vergewend en barmhartig wees." Dié godsdienstige karakter, wat gewoonlik deur so 'n toevoeging gekenmerk word, is volgens Watt eers later by die oorvalle gevoeg, toe Mohammed begin vereis het dat die Medinense Moslems, die sogenaamde "helpers", aan die rooftogte deelneem, en toe ooreenstemmende Koranverse geopenbaar is, soos soera 5:35: "O julle wat glo, vrees God en soek 'n middel om tot Hom te kom, en span julle in op sy weg, sodat dit met julle goed mag gaan."<ref name=Watt66/> Die helpers het hulle tot op daardie punt slegs daartoe verbind om die Moslems uit Mekka militêr by te staan indien die Quraysh hulle sou aanval,<ref name=EIHelpers>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden, band 7, p. 360 ("Muḥammad").</ref> en die bronne, waaronder verskeie Koranverse, maak duidelik dat tot by die [[Slag van Badr]] in 624 hoofsaaklik tot uitsluitlik uitwykelinge aan die onderskeie karavaanoorvalle deelgeneem het.<ref name=Watt143/> In die loop van hierdie rooftogte het dit tot groter militêre botsings tussen die Quraysh en Mohammed se aanhangers gekom, wat eers in 628 tydelik deur 'n vredesverdrag, die [[Verdrag van al-Hudaybiya]], beëindig is. Op die verbreking van dié verdrag deur die Mekkane het die verowering van Mekka in 630 gevolg.<ref name=EIMakka>''The Encyclopaedia of Islam''. Band 6, New Edition. Brill, Leiden, p. 147 ("Makka").</ref> Toe Mohammed op 8 Junie 632 sterf, het die Islamitiese magsgebied oor die hele Arabiese Halfeiland gestrek.<ref name=WattMedina>W. Montgomery Watt: ''Muhammad at Medina''. Oxford University Press, 1962, pp. 78–150; Elias Shoufani: ''Al-Ridda and the Muslim Conquest of Arabia''. University of Toronto Press, 1973, pp. 10–48.</ref> Die ou lewensbeskrywings van Mohammed, die ''sira'' van [[Ibn Ishaq]], Ibn Hisham, al-Waqidi, Ibn Sa'd al-Baghdadi en Tabari, noem stelselmatig die redes vir al sy veldslae. Die geveg wat vir die verspreiding van Islam gevoer is, deur Mohammed en daarna deur die vier "reggeleide" kaliefs tydens die groot veroweringstyd, word met die woord ''ghazwa'' ("strooptog") beskryf; die woord ''djihad'' word toe nog nie vir dié militêre optrede gebruik nie. Dit is later, van die agtste eeu af, in die kryglustige sin gebruik om die plig van Moslems aan te dui om aan veldslae deel te neem, wat verdedigend van aard kon wees indien die gemeenskap van gelowiges bedreig was.<ref name=Laffite/> Volgens Olivier Hanne is dit die ''Sira al-nabawiya'' ("Lewenswandel van die Profeet"), 'n teks waarvan die Moslem-tradisie die opstelling aan Ibn Ishaq (gest. omstreeks 767) en die redigering aan Ibn Hisham (gest. omstreeks 833–834) toeskryf, wat aan die oorsprong lê van 'n omvorming van die Koraniese woordeskat rondom die ''djihad''. Waar die Koran van die stam ''ǧ-h-d'' veelvuldige vorme en betekenisse bied wat teoretisering nie toelaat nie, is die hadith eenduidiger en kryglustiger gerig, en in die ''Sira'' hou byna twee derdes van die voorkomste met 'n militante strekking verband: die stam gaan van werkwoordelike vorme oor na 'n stelselmatige gebruik van die selfstandige naamwoord ''djihad'', dikwels met 'n bepaalde lidwoord, en dit in uitdruklik kryglustige verhaalgedeeltes wat met geloofsopdragte vermeng is. Hanne verklaar die verskuiwing uit die tydsverskil tussen die twee opstellers, waarby die tweede die ''djihad'' omvorm het tot 'n gedagte van 'n heilige of gewyde oorlog in die diens van die kalifale mag: die ''djihad'' is toe nie meer 'n persoonlike volharding nie, maar 'n militêre instelling.<ref name=Hanne>{{Cite book |first=Olivier |last=Hanne |chapter=Le jihâd est-il prophétique ? Recherches sur le récit de la "Conduite du Prophète" |editor=Olivier Hanne |title=#Djihad. Un état des savoirs religieux, historiques et sociaux |publisher=Les Influences éditions |year=2022 |isbn=978-2-490625-13-0 |pages=83–86, 100–103}}</ref> Die Koran verwys verskeie kere na die stryd teen die ongelowiges. Baie verse roep die Moslems tot die stryd op en belowe dié onder hulle wat val 'n beloning in die [[hiernamaals]]: "En jy mag nie meen dat diegene wat ter wille van God gedood is, (werklik) dood is nie. Nee, (hulle is) lewend (in die hiernamaals), en hulle word by hul Heer (hemelse voedsel) beskore" (soera 3:169). Die Moslem-kommentatore stem nie saam of die martelare van die stryd eers aan die einde van die tyd die lewe herwin nie – so die Mu'taziliete – of reeds nou as lewend beskou moet word. Volgens die tweede siening leef die siele van die martelare voort en prys en vereer hulle God.<ref name=Khoury288>Adel Theodor Khoury: ''Der Koran. Übersetzung und wissenschaftlicher Kommentar''. Band 4. Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 1993, p. 288; vgl. Etan Kohlberg: ''Shahīd''. In: ''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Band 9. Brill, Leiden 1997, p. 204.</ref> Die Koran dreig die "huigelaars" wat nie aan die stryd deelneem nie met helstrawwe (soera 9:81–82). Verdere verse behandel oorlogsregtelike vrae, soos die behandeling van krygsgevangenes (soera 47:4), die uitsluiting van krygsdiens (soera 9:91) en wapenstilstande (soera 8:61). Twee tekste in die Koran praat van die "inspanning ter wille van God": soera 29:69 – "Diegene egter wat hulle om ons wil inspan [...], sal ons op ons weë lei. God is met diegene wat vroom is" – en soera 22:77–78: "Julle gelowiges! Buig (in die godsdiens), werp julle (in aanbidding) neer, dien julle Heer en doen goed! Miskien sal dit (dan) met julle goed gaan. En span julle ter wille van God in, soos dit hoort!" Hierdie verse kan verstaan word as 'n aansporing tot die inspanning om "die bose luste en verleidinge teë te staan".<ref name=Spuler/><ref name=Watt66b>W. Montgomery Watt: ''Islam and the Integration of Society''. Routledge, 1998, pp. 66–67.</ref> Die klassieke Koranuitleg het hulle egter op oorlogvoering betrek. Of die Koran oorlog slegs met die oog op verdediging bekragtig of 'n algemene stryd teen andersgelowiges voorsien, is onduidelik en word aan die uitleg oorgelaat, aangesien die bedoelinge en doelwitte van die ''djihad'' nie eenduidig uit die Koran blyk nie.<ref name=Donner47>Fred M. Donner: ''The Sources of Islamic Conceptions of War''. In: John Kelsay en James Turner Johnson (reds.): ''Just War and Jihad: Historical and Theoretical Perspectives on War and Peace in Western and Islamic Traditions''. Greenwood Press, 1991, p. 47; vgl. Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener Publishing, 2005, p. 2.</ref> Die oorlogsverordeninge daarin het eerder die karakter van die werwing van vegters en behandel geen oorlogsetiese vrae nie.<ref name=Noth13>Albrecht Noth: ''Heiliger Krieg und Heiliger Kampf in Islam und Christentum''. Röhrscheid, 1966, p. 13.</ref> Die bestaande skrifmateriaal "verg uitleg, waarby die houding van die uitleggers van beslissende belang is, wat in groot mate deur die verskillende politieke en maatskaplike omstandighede gevorm is en word".<ref name=Rohe>Mathias Rohe: ''Das islamische Recht. Geschichte und Gegenwart''. Beck, 2011, p. 149.</ref> Verder bevat die Koran die norm "in die godsdiens is daar geen dwang" (soera 2:256).<ref name=Quran2256>Soera 2:256.</ref> == ''Djihad'' in die hadith-literatuur == Benewens die Koran behandel ook die gesaghebbende [[Hadit|hadith]]-versamelings die ''djihad'', wat elk 'n hele hoofstuk aan die onderwerp wy. Die oorlewerings daarin wat op Mohammed teruggevoer word, behandel onder meer die voordele van die stryd op die weg van God en die beloning in die hiernamaals van diegene wat aan dié stryd deelneem, en veral van dié wat daarin sterf.<ref name=Peters1825>Voorbeelde van sulke hadith uit die ''muwatta'' van Malik ibn Anas is in Engelse vertaling te vinde in: Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener Publishing, 2005, pp. 18–25.</ref> Van die 199 hadith-verwysings na die ''djihad'' in die versameling van Bukhari veronderstel almal dat ''djihad'' oorlogvoering beteken.<ref name=Streusand>{{Cite journal |last=Streusand |first=Douglas E. |title=What Does Jihad Mean? |journal=Middle East Quarterly |date=September 1997 |volume=4 |issue=3 |pages=9–17 |url=http://www.meforum.org/357/what-does-jihad-mean}}</ref> So word in Bukhari se kanonieke versameling die volgende uitspraak in die hoofstuk oor die ''inspanning vir die saak van God'' aangeteken:<ref name=Ferchl299>''Ṣaḥīḥ al-Buḫārī. Nachrichten von Taten und Aussprüchen des Propheten Muhammad''. Gekies, uit die Arabies vertaal en uitgegee deur Dieter Ferchl. Reclam, 2006, hoofstuk XXVIII, p. 299.</ref> {{Aanhaling|teks='n Man het na die gesant van God gekom [...] en gesê: "Noem my 'n werk wat gelykstaan aan die inspanning vir die saak van God wat betref die loon wat ons daarvoor van God kan verwag!" Die profeet [...] het geantwoord: "Ek ken geen sodanige werk nie! Of is jy dan in staat om, terwyl die geloofstryder vir die saak van God stry, in die moskee in gebed te bly sonder om moeg te word, en gelyktydig te vas sonder om dit te verbreek?" Die man het gesê: "Nee. Wie sou daartoe in staat wees!"}} 'n Uitspraak met 'n soortgelyke strekking word ook op die profeet teruggevoer:<ref name=Ferchl304>''Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Vertaal deur Dieter Ferchl. Reclam, 2006, hoofstuk XXVIII, p. 304.</ref> {{Aanhaling|teks=Niemand in die Paradys wil weer terugkeer nie, met die uitsondering van die martelaar wat in die stryd vir die saak van God geval het. Hy wil na die aarde terugkeer om nog tien keer gedood te word, ná al die eerbetoon wat hom in die Paradys te beurt geval het.}} Hier verbind die leer van die ''djihad'', die gewapende stryd, hom met die gedagte van die martelaarskap. Die Islamitiese skrifture is, binne en buite die kanonieke hadith-versamelings van die negende eeu, ryk aan werke oor die ''djihad'' en oor die voordele daarvan as godsdienstige plig. [[Ibn Chaldoen]] (gest. 1406) het lakoniek vasgestel dat die ''djihad'' slegs op Moslems rus: die ander godsdienste het volgens hom geen sodanige universele sending nie, en die heilige oorlog was daarom vir hulle nie 'n godsdienstige plig nie, behalwe ter selfverdediging.<ref name=Nagel>Tilman Nagel: ''"Dschihad von Anfang an"'' (boekbespreking). ''Süddeutsche Zeitung'', 4 Mei 2007.</ref> Onder die uitsprake van Mohammed oor die ''djihad'' wat oorgelewer word, is: "Die beste ''djihad'' is die woord van geregtigheid voor die onderdrukkende sultan",<ref name=Kamali>{{Cite book |last=Hashim Kamali |first=Mohammad |title=Shari'ah Law: An Introduction |date=2008 |publisher=Oneworld Publications |isbn=978-1851685653 |page=204}}</ref> en "Die beste ''djihad'' is dié waarin jou perd doodgemaak word en jou bloed vergiet word".<ref name=IbnNuhaas>Abi Zakaryya Al Dimashqi Al Dumyati: ''The Book of Jihad''. Vertaal deur Noor Yamani, 2016, p. 107.</ref> Mohammed het ook gesê dat "om vir die stryd op die weg van Allah in gelid te staan, meer werd is as 60 jaar se godsdiensbeoefening", en dat "die swaard alle sondes uitwis".<ref name=Crusader>{{Cite book |title=The Intensification and Reorientation of Sunni Jihad Ideology in the Crusader Period |date=2012 |publisher=Brill |isbn=9789004242791 |pages=151, 183}}</ref><ref name=CookUnderstanding>{{Cite book |title=Understanding Jihad |date=2005 |page=15 |publisher=University of California Press |isbn=9780520931879}}</ref> Nie alle oorlewerings verbind die woord met oorlog nie. Volgens een hadith is die onderhouding van 'n mens se ouers 'n voorbeeld van ''djihad'',<ref name=AD76>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 76.</ref> en daar word berig dat Mohammed die behoorlike verrigting van die [[Hadj|hadj]] as die beste ''djihad'' vir Moslem-vroue beskou het.<ref name=AD58>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 58.</ref> Die hadith beklemtoon die ''djihad'' as een van die middele tot die Paradys: alle sondes behalwe skuld sou vergewe word vir dié wat daarin sterf. Deelname moes vrywillig wees en die bedoeling suiwer, want die ''djihad'' word slegs ter wille van God gevoer en nie vir materiële rykdom nie; daarteenoor vereis dit van 'n mens om sowel sy lewe as sy besittings te waag. Die ''djihad'' word as een van die hoogste goeie dade gereken; volgens een hadith is dit die derdebeste daad ná die gebed en goedheid teenoor 'n mens se ouers. Een hadith stel mans wie se ouers nog leef van die militêre ''djihad'' vry, aangesien die diens aan 'n mens se ouers as 'n hoër ''djihad'' beskou word.<ref name=Bonney>{{Cite book |title=Jihad: From Qur'an to Bin Laden |last=Bonney |first=Richard |year=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |pages=34–35}}</ref> 'n Verwante oorlewering wat "sy weg na die populêre Moslem-letterkunde gevind het"<ref name=Malik>{{Cite journal |title=Maudūdī's al-Jihād fi'l-Islām. A Neglected Document |first=Jamal |last=Malik |journal=Zeitschrift für Religionswissenschaft |volume=17 |issue=1 |doi=10.1515/zfr.2009.17.1.61 |year=2009}}</ref> en waarvan gesê is dat dit die denkwyse van die Moslems van die Islamitiese goue eeu saamvat,<ref name=Wilson>{{Cite journal |title=Refining Islamic Scholarship: Through Harmonising With Postmodern Social Sciences |first=Jonathan A. J. |last=Wilson |journal='Ulum Islamiyyah: The Malaysian Journal of Islamic Sciences |volume=7 |date=2011 |publisher=Universiti Sains Islam Malaysia}}</ref> lui: "Die ink van die geleerde is heiliger as die bloed van die martelaar." Die geloof in die waarheid van dié hadith was een van die faktore in die pogings van opeenvolgende [[Kalifaat|kaliefs]] om vertalings van Griekse, Hebreeuse en Siriese wetenskaplike en filosofiese tekste te subsidieer,<ref name=Lutz>{{Cite book |chapter=Islamic Science |first=Peter L. |last=Lutz |title=The Rise of Experimental Biology |pages=57–63 |date=2002 |publisher=Humana Press |doi=10.1007/978-1-59259-163-3_8 |isbn=978-1-59259-163-3}}</ref> en die spreuk word steeds sterk beklemtoon in sekere Islamitiese tradisies wat intellektualisme bo geweld stel, byvoorbeeld in [[Timboektoe]], waar dit een van die twee kernlesse in die werk ''Tuhfat al-Fudala'' van die sestiende-eeuse [[Berbers|Berber]]-geleerde Ahmed Baba vorm.<ref name=Ware>{{Cite news |title=Timbuktu: The Ink of Scholars and the Blood of Martyrs |url=https://www.huffpost.com/entry/timbuktu-the-ink-of-schol_b_1847749 |first=Rudolph |last=Ware |date=31 Augustus 2012 |publisher=Huffington Post}}</ref><ref name=Diagne>{{Cite book |first=Souleymane Bachir |last=Diagne |chapter=Towards an intellectual history of West Africa: The meaning of Timbuktu |title=The meanings of Timbuktu |page=26 |date=2008 |publisher=HSRC Press |isbn=9780796922045}}</ref> Oor die algemeen is minder mense vandag van die hadith bewus; volgens Akbar Ahmed heers daar 'n algemene gebrek aan kennis daarvan.<ref name=Morse>{{Cite news |title=The pen, the sword and the Prophet |first=Felicity |last=Morse |date=13 Januarie 2015 |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-30803391}}</ref> Die betrokke oorlewerings behandel ook oorlogsregtelike vrae, soos die behandeling van gevangenes of die verbod om vroue en kinders te dood.<ref name=LewisWut>Bernard Lewis: ''Die Wut der arabischen Welt''. Campus Verlag, 2003, p. 54. Vir afsonderlike voorbeelde van sulke hadith uit die ''sahih'' van Muslim ibn al-Hadjadj in Engelse vertaling sien: Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener Publishers, 2005, pp. 9–17.</ref> == Groter en kleiner ''djihad'' == Die tradisie onderskei die "groter djihad", die innerlike stryd teen sondige gedrag, van die "kleiner ''djihad''" in die militêre sin.<ref name=DLB2018/> Die meeste klassieke geskrifte gebruik die woord in die militêre sin.<ref name=LewisPolLang>{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Political Language of Islam |date=1991 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-47693-3 |page=72}}</ref> Die oorlewering wat tussen die groter en die kleiner ''djihad'' onderskei, kom in geen van die gesaghebbende hadith-versamelings voor nie; gevolglik verwerp sommige [[Islamisme|Islamiste]] dit as onbetroubaar.<ref name=Peters116>Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener, 1996, p. 116.</ref> Die weergawe wat die meeste aangehaal word, lui dat 'n aantal vegters na Mohammed gekom het en dat hy gesê het: "Julle het van die 'kleiner ''djihad''<nowiki/>' na die 'groter ''djihad''<nowiki/>' gekom." Toe die vegters vra wat die groter ''djihad'' is, het hy geantwoord: "Dit is die stryd teen 'n mens se eie begeertes."<ref name=bbcjihad>{{Cite web |title=Jihad |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/beliefs/jihad_1.shtml |publisher=BBC |date=3 Augustus 2009}}</ref> Dié gedeelte is aangehaal in die ''Geskiedenis van Bagdad'' van al-Khatib al-Baghdadi, 'n Islamitiese geleerde van die elfde eeu, en dit het aanleiding gegee tot die gebruik om tussen 'n "groter" en 'n "kleiner" ''djihad'' te onderskei.<ref name=bbcjihad/><ref name=Streusand/> Geleerdes soos Ibn Hadjar al-Asqalani beskou die oorleweringsketting van die hadith as swak.<ref name=Sunnah>{{Cite web |url=http://www.sunnah.org/tasawwuf/jihad004.html |title=Sunnah.org |access-date=12 September 2026 |archive-date=10 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010002348/http://www.sunnah.org/tasawwuf/jihad004.html |url-status=dead }}</ref> Die Hanbalitiese teoloog [[Ibn Qayyim al-Jawziyya]] beskou dit eweneens as swak, maar hou die groter ''djihad'' tog vir belangrik,<ref name=Haddad>{{Cite web |title=Documentation of "Greater Jihad" hadith |author=Gibril Fouad Haddad |url=http://www.livingislam.org/n/dgjh_e.html |date=28 Februarie 2005 |website=Living Islam}}</ref> terwyl die Palestynse teoloog [[Abdullah Azzam]] dit as swak en daarby as vals beskou, aangesien dit volgens hom nie van Mohammed sou kom nie, maar van een van sy metgeselle, Ibrahim ibn Abi 'Abalah.<ref name=Azzamcaravan>{{Cite web |title=Join the caravan |url=http://www.religioscope.com/info/doc/jihad/azzam_caravan_6_conclusion.htm |website=religioscope.com}}</ref> Die begrip het nogtans "enorme invloed" in die Islamitiese mistiek, die [[Soefisme]], gehad.<ref name=Kadri>{{Cite book |last=Kadri |first=Sadakat |year=2012 |title=Heaven on Earth: A Journey Through Shari'a Law from the Deserts of Ancient Arabia |publisher=Macmillan |location=Londen |isbn=978-0099523277 |pages=78–79, 103, 150–151, 157, 172–175}}</ref> Volgens [[Al-Ghazali|al-Ghazali]] het die profeet ná die eerste groot militêre oorwinning by Badr aan die Moslems gesê dat hul stryd nie gewonne was nie: hulle het slegs 'n "kleiner stryd" gewen, terwyl die groter stryd om hul geestelike weerbaarheid te versterk, nog voorgelê het.<ref name=Kadri/> Enkele sjiïtiese teoloë van die klassieke tydperk het eweneens tussen 'n groter ''djihad'' as innerlike stryd en 'n kleiner ''djihad'' in die militêre sin onderskei.<ref name=Lewis125>Bernard Lewis: ''Die politische Sprache des Islam''. Rotbuch Verlag, 1991, p. 125.</ref> Van die twintigste-eeuse [[Sjia|sjiïtiese]] figure het [[Roeholla Chomeini]], die leier van die Iranse Revolusie, 'n verhandeling oor die "groter ''djihad''" geskryf.<ref name=Khomeini>{{Cite web |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Jihad al-Akbar, The Greatest Jihad: Combat with the Self |url=http://www.al-islam.org/jihad-al-akbar-the-greatest-jihad-combat-with-the-self-imam-khomeini |publisher=al-Islam.org |date=27 September 2012}}</ref> Om die groter ''djihad'' te voer, sluit die kleiner ''djihad'' nie uit nie: Abd al-Qadir al-Jilani het sy volgelinge aangeraai om albei na te streef.<ref name=handbook>{{Cite book |last1=Cosman |first1=Madeleine Pelner |last2=Jones |first2=Linda Gale |title=Handbook to Life in the Medieval World |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0907-7 |pages=295–296}}</ref> Die kleiner ''djihad'' beslaan nietemin die grootste deel, tot byna die geheel, van die bladsye wat regsverhandelinge aan die "stryd op die weg van God" wy.<ref name=Bakary>Afissou Bakary: ''La mise en œuvre du droit international humanitaire par les états musulmans''. Doktorale verhandeling, Université Nice Sophia Antipolis, 2014, pp. 40, 83.</ref> Michael Bonner wys daarop dat die begrip oor die eeue nooit ophou verander het nie, na gelang van die tydperk en die streek wat ondersoek word, en dat die uitlegte daarvan enige vaste voorstelling uitsluit. Volgens hom stel die profetiese tradisie die ''djihad'' ook as 'n middel van bestaan voor; hy haal die hadith aan waarin Mohammed sê: "Allah [...] het my lewensonderhoud onder my lans geplaas." Die ''sira'' en die Islamitiese geskiedwerke behandel dié militêre kant van die profeet breedvoerig en besing die vegters wat op dié weg stry om die martelaarskap te verkry, terwyl hulle tegelyk getuig van die gebruik van veldslae om hoofgeld van onderworpe bevolkings te eis.<ref name=BorrutBonner/> Die Franse Islamoloë Marie-Thérèse Urvoy en Anne-Marie Delcambre is onder die Korankundiges wat dit eens is dat die Koraniese ''djihad'' nie as uitsluitlik geestelik beskou kan word nie.<ref name=Urvoy>Marie-Thérèse Urvoy: artikel "Guerre et Paix" in M. A. Amir-Moezzi (red.): ''Dictionnaire du Coran''. Robert Laffont, 2007, pp. 374–377.</ref> Urvoy het 'n uitvoerige ontleding van die gebruik van die woord in die Koran gedoen: sy tel een-en-veertig voorkomste van die stam, waarvan ses besondere betekenisse het, naamlik "plegtige eed" (vyf keer) en "die nodige vind". In sestien gevalle kom dit voor in 'n vae en onpresiese sin van "stryd voer vir God", met een enkele uitdruklik geweldlose verwysing, en ses voorkomste beteken duidelik "stryd voer met jou goed en jou persoon". Sy kom tot die gevolgtrekking:<ref name=Urvoy/> {{Aanhaling|teks=Die djihad kan dus nie teenoor die ''qital'' (geveg) gestel word nie. Dat daar, in die agtien voorkomste waar die betekenis vaag bly, vir Moslems die moontlikheid bestaan om die teorie van die ''groter djihad'' teen die self daarop te ent, kan toegegee word. Maar dit is onwettig om te beweer dat die Koraniese djihad uitsluitlik geestelik is. Daarteenoor kan wel gesê word dat in die teks van die Mekkaanse tydperk die gebruik van die woord en sy afleidings eerder 'n geestelike oorlog blyk aan te dui, naamlik om die opdrag na te kom om die omringende ongeloof te weerstaan. [...] Verder beteken die bestempeling van die geveg as ''kleiner djihad'' nie die uitskakeling daarvan nie, en die Islamitiese geskiedenis het talle Soefi's geken wat krygsdiens verrig het in die vestingkluise wat ''ribat'' genoem word.|teken=Marie-Thérèse Urvoy}} === Die vier vlakke van die ''djihad'' === Die ''djihad'' is veral 'n belangrike oortuiging van [[Soenni|Soenni-Moslems]]. Volgens 'n indeling wat deur na-klassieke regsgeleerdes uitgewerk is,<ref name=Khadduri56>Majid Khadduri: ''War and Peace in the Law of Islam''. The Johns Hopkins Press, 1955, pp. 56–57.</ref> en wat ook deur Ibn Hazm gelys word,<ref name=KhadduriWar>{{Cite book |last=Khadduri |first=Majid |title=War and Peace in the Law of Islam |date=2006 |publisher=The Lawbook Exchange |isbn=978-1-58477-695-6 |page=56}}</ref> kan 'n ''djihad'' op vier maniere of vlakke gevoer word: * Die '''''djihad'' van die hart''' (''djihad bi l-qalb'' of ''bi n-nafs'') is die innerlike, geestelike stryd teen ondeug, teen die verleiding tot moreel verwerplike dade en teen onkunde, en teen die [[Satan|duiwel]] en sy oorreding tot die kwaad. Dit is die stryd in die hart van die gelowige teen ongehoorsaamheid aan [[Allah]] se wil, en word as die groter ''djihad'' (''al-djihad al-akbar'') beskou. * Die '''''djihad'' van die tong''' (''djihad bi l-lisan''), ook die ''djihad'' van die woord of van die pen, bestaan daarin om die waarheid te praat en die Islamitiese boodskap van onderwerping aan Allah langs vreedsame weg te verkondig. Hiertoe hoort ook die openbare spreek van die waarheid (''haqq'') onder 'n onregverdige heerser.<ref name=Friedmann150>Yohanan Friedmann: ''Tolerance and Coercion in Islam. Interfaith Relations in the Muslim Tradition''. Cambridge University Press, 2003, p. 150.</ref> * Die '''''djihad'' van die hand''' (''djihad bi l-yad'') verwys na die keuse om te doen wat reg is, om goeie dade te doen en slegtes te vermy, en om onreg met dade te beveg: om die regte te gebied en die verwerplike te verbied. * Die '''''djihad'' van die swaard''' (''djihad bi s-saif'') verwys na ''qital fi sabilillah'', die gewapende stryd op die weg van God, oftewel oorlog teen nie-Moslems. Dit is die betekenis wat die meeste deur Salafistiese Moslems en afsplitsings van die [[Moslembroederskap]] gebruik word.<ref name=KhadduriWar/> Die uitvoering van die opdrag om die regte te gebied en die verwerplike te verbied, geskied "met die tong, met die hand en met die swaard, na gelang van waartoe 'n mens in staat is".<ref name=vanEss2>Josef van Ess: ''Theologie und Gesellschaft im 2. und 3. Jahrhundert Hidschra''. Band 2. De Gruyter, 1997, pp. 92, 390 (na al-Asj'ari).</ref> Die [[Askese|asketes]] sien in die stryd teen die self (''mudjahadat an-nafs'') die hoogste ideaal.<ref name=vanEss1>Josef van Ess: ''Theologie und Gesellschaft im 2. und 3. Jahrhundert Hidschra''. Band 1. De Gruyter, 1997, pp. 143, 147.</ref> Ibn Qayyim al-Jawziyya onderskei op 'n soortgelyke manier vier teenstanders van die ''djihad'': die eie laer self (''nafs''), Satan, die ongelowiges en die huigelaars. Die eerste twee is suiwer vreedsame, geestelike stryde. Volgens hom gaan die "''djihad'' teen die laer self die ''djihad'' teen uiterlike vyande voor". [[Ibn Taymiyya]] het die sentrale belang van die geestelike aspek bevestig:<ref name=Yaqeen>{{Cite web |date=15 Mei 2020 |title=Jihad in Islam: Just War Theory in the Qur'an and Sunnah |url=https://yaqeeninstitute.org/amp/justin-parrott/jihad-in-islam-just-war-theory-in-the-quran-and-sunnah |website=yaqeeninstitute.org |access-date=12 September 2026 |archive-date=19 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119003851/https://yaqeeninstitute.org/amp/justin-parrott/jihad-in-islam-just-war-theory-in-the-quran-and-sunnah |url-status=dead }}</ref> {{Aanhaling|teks=Die djihad teen die laer self en teen die luste is die grondslag van die djihad teen die ongelowiges en die huigelaars, want 'n Moslem kan nie 'n djihad teen hulle voer nie tensy hy eers 'n djihad teen homself en sy begeertes gevoer het voordat hy teen hulle uittrek.|teken=Ibn Taymiyya}} In sy ''Zad al-ma'ad'' verdeel Ibn Qayyim dié vier weer verder onder. Die ''djihad'' teen die self bestaan uit vier stappe: om teen die self te stry deur die weg van die saligheid en van die godsdiens te studeer; om te streef om ná dié leerskool ooreenkomstig en in alle opregtheid te handel; om die godsdiens aan dié wat dit nie ken nie, te leer en hulle daartoe te roep deur die intellektuele ''djihad'' van die onderrig; en om die beproewinge van die aardse lewe geduldig te verduur. Die ''djihad'' teen Satan het twee stappe: die stryd teen die twyfel wat Satan inboesem, en die stryd teen onwettige begeertes en verbode versoekinge. Die ''djihad'' teen die ongelowiges en die huigelaars het vier stappe: met die hand, met die tong, materieel met 'n mens se besittings, en met die hart en die siel. Ibn Qayyim sluit dié hoofstuk af deur te beklemtoon dat teen die ongelowiges die stryd met die hande voorop staan, terwyl die stryd teen die huigelaars hoofsaaklik met die tong geskied; teen die ongelowiges moet 'n mens die kwaad liggaamlik probeer verhinder, sou dit nie moontlik wees nie met die tong, en sou ook dit onmoontlik wees, dan in die hart, deur dit as sleg te verwerp. Dít is volgens hom die absolute minimum van die geloof.<ref name=ZadMaad>Ibn Kayyim el-Cevziyye: ''Za'du'l-Mead''. İklim, band 3, p. 29.</ref><ref name=Muslim81>Muslim ibn al-Hadjadj: ''Sahih Muslim'', Kitab al-iman, hadith nr. 81.</ref> [[Averroes]] (1126–1198) skryf as kadi in sy ''Bidayat al-mudjtahid'' dat sommige die gewapende ''djihad'' nie as 'n verpligting beskou het nie en ander as 'n ewige verpligting vir alle Moslems; die meerderheid hou egter vol dat die gewapende ''djihad'' nie 'n verpligting vir alle Moslems is nie, en dat slegs 'n leër wat deur die ''amir al-mu'minin'' (die "bevelhebber van die gelowiges") op die been gebring is, verplig is om aan die oorlog deel te neem.<ref name=Bidayat>İbn Rüşd: ''Bidayetü'l-Müctehid ve Nihayetü'l-Muktesid''. Beyan, band 3, pp. 245–246.</ref> == ''Djihad'' in die klassieke Islamitiese reg == In die loop van die ontwikkeling van die [[Fikh|Islamitiese reg]] in die eerste eeue na die profeet se dood het Moslem-regsgeleerdes die leerstuk van die ''djihad'' uitgewerk. Byna alle klassieke Islamitiese regsboeke bevat daarom ook 'n eie hoofstuk oor die ''djihad''. Onder die middeleeuse juridiese skrywers wie se ''djihad''-hoofstukke reeds in Europese vertalings beskikbaar is, tel Ibn Abi Zaid al-Qairawani (gest. 996), Ibn Tumart (gest. 1130), [[Averroes]] (gest. 1198) en Ibn Taymiyya (gest. 1328). Die hoofstuk oor die ''djihad'' in die reghandboek ''al-Muqaddimat al-mumahhadat'' van die Andalusiese geleerde Ibn Rushd al-Djadd (gest. 1126) is deur Janina Safran ontleed.<ref name=Bredow>Von Bredow: ''Der Heilige Krieg (ǧihād) aus der Sicht der mālikitischen Rechtsschule''. 1994, pp. 63–132; O. Rescher: ''Das Kapitel über den Dschihâd aus Ibn Tûmert's Kitâb''. 1921; Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. 1996, pp. 27–42 en 43–54; Janina Safran: ''Defining Boundaries in al-Andalus: Muslims, Christians, and Jews in Islamic Iberia''. Cornell University Press, Ithaca 2013, pp. 196–208.</ref> Die eerste optekening van die reg van die ''djihad'' is deur Abd al-Rahman al-Awza'i en Muhammad ibn al-Hasan al-Shaybani geskryf, en het gegroei uit debatte wat ná Mohammed se dood ontstaan het.<ref name=PetersOEIW/> Weens die verskeidenheid van menings onder die geleerdes is dit nie moontlik om van 'n eenvormige klassieke djihadleer te praat nie; die aanduidings hieronder stel slegs die grondslae van die oorlogvoering voor wat onder die regskole algemeen as sodanig erken is.<ref name=Noth2728>Albrecht Noth: ''Der Dschihad: sich mühen für Gott''. In: Gernot Rotter (red.): ''Die Welten des Islam''. Fischer Taschenbuch Verlag, 1993, pp. 27–28.</ref> === Definisies en doelwitte === Die gangbare taalkundige definisie van die begrip in die onderskeie regswerke is "om jou so veel in te span as wat vir jou moontlik is", terwyl die djihadplig in die regsin as die stryd teen die ongelowiges (''kafir'') verstaan is.<ref name=Peters10>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism. The doctrine of Jihad in Modern History''. Mouton Publishers, 1979, p. 10.</ref> Die groot meerderheid van die klassieke Moslem-teoloë, juriste en oorleweringskundiges het die begrip in die militêre sin verstaan.<ref name=Lewis125/> In die Islamitiese regspleging is die ''djihad'' die enigste toelaatbare vorm van 'n oorlog teen nie-Moslems.<ref name=Peters3>Rudolph Peters: ''Jihad in Medieval and Modern Islam''. Brill, 1977, p. 3.</ref> Benewens die stryd teen die ongelowiges is 'n oorlog teen dié wat van Islam afvallig geword het, teen oproermakers en drosters en teen struikrowers ook geoorloof,<ref name=Khadduri74>Majid Khadduri: ''War and Peace in the Law of Islam''. The Johns Hopkins Press, 1955, p. 74 e.v.</ref> maar slegs die oorlog teen nie-Moslems en afvalliges geld as ''djihad'' in die sin van 'n godsdienstige plig.<ref name=LewisWut52>Bernard Lewis: ''Die Wut der arabischen Welt''. Campus Verlag, 2003, p. 52.</ref> Volgens Bernard Lewis was die bestryding van rebelle en rowers wel wettig, maar nie 'n vorm van ''djihad'' nie; en al was die klassieke voorstelling van die ''djihad'' 'n oorlog te velde teen 'n buitelandse vyand, was 'n innerlike ''djihad'' "teen 'n ongelowige oorloper of 'n andersins onwettige bewind nie onbekend nie".<ref name=Lewiscrisis>{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror |date=2004 |publisher=Random House |page=31 |isbn=978-0812967852}}</ref><ref name=Lewis237>{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Middle East: A Brief History of the Last 2,000 Years |date=2000 |publisher=Simon and Schuster |pages=237–238 |isbn=9780684807126}}</ref> Met die juridiese vrae van die oorlogvoering hou 'n selfstandige tak van die Islamitiese regspleging hom besig, die ''siyar''-letterkunde, oftewel die Islamitiese [[Internasionale reg|volkereg]]. As onmiddellike doelwitte van die ''djihad'' het die versterking van die Islamitiese godsdiens, die beskerming van die Moslems en die opheffing van die ongeloof in die wêreld gegeld, met die oog op 'n Islamitiese oorwig op die hele aarde.<ref name=Peters10/> Om die gewapende ''djihad'' te verstaan, is dit belangrik om te weet dat een van die doelwitte van Islam volgens die Islamitiese reg is om die hele aarde te "hervorm" en aan Allah te onderwerp; dit beteken dat alle nasies op aarde hulle uiteindelik aan Allah se wil moet onderwerp. As grondslag daarvoor het Koranverse soos die volgende gedien: "Hy is dit wat sy gesant met die leiding en die ware godsdiens gestuur het, om dit tot oorwinning te help oor alles wat daar (andersins) aan godsdiens bestaan – al is dit die heidene ook 'n gruwel" (soera 9:33; vgl. 2:193). 'n Gedwonge bekering of uitwissing van die nie-Moslems was daarteenoor nie voorsien nie.<ref name=Noth31>Albrecht Noth: ''Der Dschihad: sich mühen für Gott''. In: Gernot Rotter (red.): ''Die Welten des Islam''. Fischer Taschenbuch Verlag, 1993, p. 31.</ref> Die primêre doel van die ''djihad'' as oorlogvoering was nie die bekering van nie-Moslems met geweld nie, maar die uitbreiding en verdediging van die Islamitiese staat.<ref name=EIOdjihad>{{Cite encyclopedia |title=Djihād |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam Online}}</ref><ref name=Peters1977>{{Cite book |last=Peters |first=Rudolph |title=Jihad in Mediaeval and Modern Islam |date=1977 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-04854-6 |page=3}}</ref> Daar kon wapenstilstande wees voordat dit bereik is, maar geen blywende vrede nie.<ref name=LewisWest>{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=Islam and the West |date=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-802393-7 |pages=9–10}}</ref> Dié stryd hou ook bepaalde beloning in vir diegene wat daaraan deelneem. Iemand wat "op die weg van God" gesterf het, was 'n martelaar (''sjahied'') wie se sondes vergewe is en wat "onmiddellike toegang tot die Paradys" verkry het.<ref name=OCAP>{{Cite book |editor1-last=Coates |editor1-first=David |title=The Oxford Companion to American Politics, Volume 2 |date=2012 |publisher=Oxford University Press |page=16 |isbn=9780199764310}}</ref> Sommige hou nietemin vol dat die martelaarskap nooit outomaties is nie, omdat dit God se voorreg is om te oordeel wie daardie aanduiding waardig is.<ref name=AbouElFadlGreat>Volgens Khaled Abou El Fadl val die martelaarskap uitsluitlik binne God se domein; slegs God kan die bedoelinge van individue en die regverdigheid van hul saak beoordeel. Die Koran erken nie die gedagte van onbeperkte oorlogvoering nie en beskou die blote feit dat een van die strydende partye Moslem is, nie as genoeg om die regverdigheid van 'n oorlog te vestig nie. {{Cite book |last=Abou El Fadl |first=Khaled |title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists |date=2007 |publisher=HarperOne |isbn=978-0061189036 |pages=222–223}}</ref> Volgens Bernard Lewis het die Moslem-reg van 'n vroeë datum af die ''djihad'' in die militêre sin as "een van die hoofverpligtinge" neergelê van sowel "die hoof van die Moslem-staat", wat die ''djihad'' verklaar het, as van die Moslem-gemeenskap.<ref name=LewisWest/> Volgens die regshistorikus Sadakat Kadri het Islamitiese regsgeleerdes die klassieke leerstuk van die ''djihad'' "teen die einde van die agtste eeu" ontwikkel, met behulp van die leerstuk van die ''naskh'' (dat God sy openbaringe in die loop van Mohammed se sending geleidelik verbeter het). Hulle het die Koranverse wat harmonie beklemtoon, aan die meer konfronterende verse van Mohammed se latere jare ondergeskik gestel en die verse oor inspanning (''djihad'') aan dié oor die geveg (''qital'') verbind.<ref name=Kadri/> Die Moslem-regsgeleerdes van die agtste eeu het die wêreld in drie afdelings verdeel: ''dar al-Islam''/''dar al-'adl''/''dar al-salam'' (die huis van Islam, van geregtigheid, van vrede), ''dar al-harb''/''dar al-djawr'' (die huis van die oorlog, van onreg en onderdrukking) en ''dar al-sulh''/''dar al-'ahd''/''dar al-muwada'ah'' (die huis van vrede, van die verbond, van versoening).<ref name=AD92>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 92.</ref><ref name=Zawati>{{Cite book |title=Is Jihād a Just War?: War, Peace, and Human Rights Under Islamic and Public International Law |last=Zawati |first=Hilmi M. |date=2001 |publisher=E. Mellen Press |isbn=0773473041 |page=50}}</ref> Die agtste-eeuse regsgeleerde Sufyan al-Thawri (gest. 778) het aan die hoof gestaan van wat Khadduri 'n pasifistiese skool genoem het, wat volgehou het dat die ''djihad'' slegs 'n verdedigingsoorlog was.<ref name=Khadduri1940>{{Cite book |title=The Law of War and Peace in Islam: A Study in Muslim International Law |last=Khadduri |first=Majid |date=1940 |publisher=Luzac & Co |location=Londen |page=36 e.v.}}</ref><ref name=AD90>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 90.</ref> Khadduri verklaar dat die regsgeleerdes wat dié standpunt gehuldig het – onder wie hy al-Awza'i (gest. 774), Malik ibn Anas (gest. 795) en ander vroeë juriste noem – "beklemtoon het dat verdraagsaamheid teenoor ongelowiges getoon moet word, veral teenoor die skrifbesitters, en die imam aangeraai het om slegs oorlog te voer wanneer die inwoners van die ''dar al-harb'' met Islam in konflik gekom het".<ref name=AD80>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 80.</ref> Volgens Marie-Thérèse Urvoy was dit al-Shafi'i (767–820) wat eerste die leerstuk uiteengesit het dat die ''djihad'' 'n voortdurende oorlog teen die ongelowiges moet wees en nie slegs wanneer hulle met Islam in konflik kom nie; hy het dit op soera 9:5 gebaseer.<ref name=Urvoy/> Klassieke handboeke van die Islamitiese regswetenskap het dikwels 'n afdeling bevat wat die ''Boek van die Djihad'' genoem is, waarin die reëls vir die voer van oorlog breedvoerig behandel is, insluitend die behandeling van nie-strydendes, vroue en kinders sowel as van bewerkte en bewoonde gebiede,<ref name=Hamidullah205>Muhammad Hamidullah: ''The Muslim Conduct of State''. Ashraf Printing Press, 1987, pp. 205–208.</ref><ref name=Bonner/> en die verdeling van die buit.<ref name=Bonner99>Bonner: ''Jihad in Islamic History'', p. 99.</ref> Sulke reëls het beskerming vir burgerlikes gebied.<ref name=Dawoody2013>{{Cite journal |title=Armed Jihad in the Islamic Legal Tradition |first=Ahmed |last=Al-Dawoody |date=27 Augustus 2013 |journal=Religion Compass |volume=7 |issue=11 |pages=476–484 |doi=10.1111/rec3.12071}}</ref> Die buit sluit ''ghanima'' in (buit wat deur werklike geveg verkry is) en ''fai''' (wat sonder geveg verkry is, dus wanneer die vyand hom oorgee of vlug).<ref name=Chaudhry>{{Cite web |last=Chaudhry |first=Muhammad Sharif |title=Dynamics of Islamic Jihad, Spoils of War |url=http://www.muslimtents.com/shaufi/b17/b176.htm |website=Muslim Tents}}</ref> Hoe belangrik die ''djihad'' ook al was, dit word nie as een van die pilare van Islam beskou nie. Volgens Khadduri is dit omdat die vyf pilare individuele verpligtinge is, terwyl die ''djihad'' 'n "kollektiewe verpligting" van die Moslem-gemeenskap is wat deur die Islamitiese staat uitgevoer moet word. Dit was die opvatting van "alle regsgeleerdes, met byna geen uitsondering nie", maar dit het nie gegeld vir die ''verdediging'' van die Moslem-gemeenskap teen 'n plotselinge aanval nie; in daardie geval was die ''djihad'' 'n "individuele verpligting" van alle gelowiges, insluitend vroue en kinders.<ref name=Khadduri60>Majid Khadduri: ''War and Peace in the Law of Islam''. The Johns Hopkins Press, 1955, p. 60.</ref> Martelaarskap wat voortvloei uit 'n aanval op die vyand sonder inagneming van 'n mens se eie veiligheid was lofwaardig, maar om deur jou eie hand te sterf – in teenstelling met dié van die vyand – het 'n besondere plek in die [[Hel|hel]] verdien.<ref name=LewisAssassins>{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Assassins, a radical sect in Islam |year=2003 |orig-year=1967 |publisher=Basic Books |pages=xi–xii |isbn=978-0786724550}}</ref> === Dar al-Islam en Dar al-Harb === Van grondliggende belang vir die klassiek-Islamitiese begrip van die volkereg is die indeling van die wêreld in 'n ''huis van Islam'' (''dar al-Islam'') en 'n ''huis van die oorlog'' (''dar al-harb'').<ref name=nDar>Nie een van die twee begrippe kom in die Koran of die hadith-versamelings voor nie; hulle het ontstaan in die loop van die ontwikkeling van die Islamitiese volkereg in die eeue na Mohammed se dood.</ref> Terwyl eersgenoemde alle gebiede onder Islamitiese heerskappy aandui, geld elke land buite die Islamitiese magsgebied as deel van die huis van die oorlog. Dit geld as die plig van die Islamitiese gemeenskap om sover moontlik groot dele van die ''dar al-harb'' langs militêre weg by die ''dar al-Islam'' in te lyf. Daar moet beklemtoon word dat volgens 'n ander siening, wat eweneens reeds in die teologiese diskoers van die Middeleeue deur byvoorbeeld an-Nawawi en al-Mawardi gehuldig is,<ref name=Nawawi40>Vgl. die kommentaar van die Sjafiïtiese geleerde an-Nawawi in sy ''Boek van die veertig hadith'': Yahya Ibn Sharif Al-Nawawi: ''Das Buch der Vierzig Hadithe. Kitab al-Arbai'in''. Uit die Arabies vertaal en uitgegee deur Marco Schöller, Frankfurt am Main en Leipzig 2007, p. 24 en die aantekeninge op pp. 405 en 408.</ref> 'n streek reeds as ''dar al-Islam'' geld sodra Moslems daarin hul godsdiens vryelik kan uitoefen.<ref name=KhouryLex351>Adel Theodor Khoury: ''Heiliger Krieg''. In: ''Lexikon des Islam. Geschichte – Ideen – Gestalten''. Reds. Adel Theodor Khoury, Ludwig Hagemann en Peter Heine. Drie bande, Freiburg 1991, band 2, pp. 349–359, hier p. 351.</ref> Volgens dié siening geld dit uitdruklik ook wanneer die betrokke gebied nie onder Moslem-heerskappy staan nie.<ref name=KhouryLex352>Khoury: ''Heiliger Krieg'', p. 352.</ref> Die Sjafiïtiese regskool noem nog 'n verdere kategorie, naamlik die ''huis van die verdrag'' (''dar al-ahd'').<ref name=EIDarAhd>''The Encyclopaedia of Islam''. Band 2, New Edition. Brill, Leiden, p. 116 ("Dār al-ʿAhd").</ref> As sodanig geld gebiede waarvan die nie-Moslem-inwoners 'n wapenstilstandsooreenkoms met die Moslems gesluit het op voorwaarde dat hulle hul gebiede behou en in die plek daarvan jaarliks 'n bepaalde geldbedrag of 'n bepaalde aantal goedere betaal. Van die vier Soenni-regskole is die Hanafitiese die enigste wat vasstel onder watter omstandighede 'n gebied wat aan die huis van die oorlog behoort, tot die huis van Islam oorgaan en omgekeerd. Volgens algemeen erkende bepalings word 'n gebied deel van die huis van Islam wanneer dit onder Islamitiese heerskappy staan en die Islamitiese reg, die [[Sjaria|sjaria]], daar toegepas word. Ten aansien van die vraag wanneer 'n gebied wat voorheen aan die huis van Islam behoort het, as deel van die huis van die oorlog moet geld, het die regsgeleerde Abu Hanifa, na wie die Hanafitiese skool teruggaan, die volgende voorwaardes gestel: # Die reg van die ongelowiges word toegepas en die Islamitiese wette verloor hul geldigheid; # Die betrokke gebied grens aan die huis van die oorlog; # Die oorspronklike beskermingswaarborg vir die lewe en besittings van die Moslems en die ''dhimmi''s word opgehef, ongeag of die nuwe heerser hulle beskerming verleen of nie. Dié voorwaardes kan vervul word wanneer 'n deel van die huis van Islam verower word of wanneer 'n groep ''dhimmi''s hul verdrag met die Moslems opsê.<ref name=Peters12>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism''. Mouton Publishers, 1979, p. 12.</ref> === Die ''djihad'' as godsdienstige plig === Die militêre uitbreiding van die ''dar al-Islam'' is 'n kollektiewe plig (''fard al-kifaya'') van die Islamitiese gemeenskap, wat beteken dat die res van die Moslems van dié plig vrygestel is sodra 'n voldoende aantal troepe gereed staan.<ref name=KhouryLex665>Adel Th. Khoury, Ludwig Hagemann, Peter Heine: ''Lexikon des Islam. Geschichte – Ideen – Gestalten''. Directmedia, 2001, pp. 665–667.</ref> Neem niemand aan die ''djihad'' deel nie, sondig die hele Islamitiese gemeenskap.<ref name=Peters12b>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism''. Mouton Publishers, 1979, pp. 12–13.</ref> Die onderskeie Moslem-heerser het die plig om minstens een keer per jaar die ''dar al-harb'' aan te val; sou dit om enige rede voorlopig nie moontlik wees nie, is dit hom toegelaat om die jaarlikse onderneming uit te stel.<ref name=EI1>''E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936''. Brill, 1993, band II, p. 1042, s.v. "Djihād".</ref> Die plig was slegs deur die [[Kalifaat|kalief]] te bestier, wat dit kon vertraag en wapenstilstande van tot tien jaar op 'n keer kon beding.<ref name=Kadri/> Tot 'n individuele plig (''fard 'ain'') word die ''djihad'' in die verdedigingsgeval, waarby elke weerbare persoon in die aangeval gebied moet stry. Sou hul militêre sterkte nie voldoende wees nie, geld dié plig ook vir die naburige gebiede.<ref name=Kelsay>''E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam''. Brill, 1993, band II, p. 1042; vgl. John Kelsay: ''Islam and war: a study in comparative ethics''. Westminster John Knox Press, 1993, p. 61.</ref> Verder word die stryd 'n individuele plig van bepaalde persone wanneer die kalief hulle vir krygsdiens aanwys of wanneer hulle 'n eed aflê om aan die ''djihad'' deel te neem.<ref name=Peters3b>Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener Publishing, 2005, p. 3.</ref> Van krygsdiens uitgesluit is onder andere vroue, kinders, slawe, liggaamlik of geestelik gestremdes, sowel as persone wat om materiële redes nie kan deelneem nie. As begronding vir hierdie uitsonderings haal die onderskeie regsgeleerdes ooreenstemmende Koranverse en oorlewerings van uitsprake wat aan die profeet toegeskryf word, aan.<ref name=Peters15>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism''. Mouton Publishers, 1979, pp. 15–17.</ref> Geleerdes het aanvanklik beweer dat die organisering van die ''djihad'' die verantwoordelikheid van 'n gesentraliseerde regering was, maar dit het verander namate die gesag van die [[Abbasidiese Kalifaat|Abbasidiese]] kalief verswak het.<ref name=OEIPcombat>{{Cite encyclopedia |first=James |last=Broucek |title=Combat |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=2014}}</ref> Al-Mawardi het plaaslike goewerneurs toegelaat om die ''djihad'' namens die kalief te voer. Hierdie desentralisering van die ''djihad'' het veral ná die [[Kruistog|Kruistogte]] dringend geword. In 1105 het Ali ibn Tahir al-Sulami, 'n teoloog van [[Damaskus]], sy ''Verhandeling oor die djihad'' (''Kitab al-Djihad'') gepubliseer, waarin hy meen dat die Moslems die Christelike aanvalle, in besonder die Eerste Kruistog, met 'n ''djihad'' moet antwoord;<ref name=Sulami>Ali b. Tāhir al-Sulamī: ''Incitation à la guerre sainte''. Aangebied en vertaal deur E. Sivan, ''Journal asiatique'', 1966. Aangehaal deur M. Balard, A. Demurger en P. Guichard in ''Pays d'Islam et monde latin Xe–XIIIe s.'' Hachette, Parys 2000.</ref> hy het aangevoer dat alle Moslems vir selfverdedigingsoorloë verantwoordelik was en het Moslem-heersers uit verafgeleë lande aangemoedig om Moslems wat aangeval word, by te staan.<ref name=OEIPcombat/> In die twaalfde eeu, met Nur ad-Din en [[Saladin]], het die ''djihad'' die betekenis van 'n krygsekspedisie gekry.<ref name=Laffite/> === Verdedigende en aanvallende ''djihad'' === Die klassieke geleerdes het verskillende regverdigings vir die ''djihad'' oorweeg, waaronder die vraag of dit verdedigend of aanvallend gevoer word. Hulle het meer aandag aan die voer van die oorlog (''jus in bello'') as aan die regverdiging daarvan (''jus ad bellum'') gegee.<ref name=Baderin>{{Cite book |title=Islamic Law: A Very Short Introduction |publisher=Oxford University Press |last=Baderin |first=Mashood A. |year=2021 |page=119}}</ref><ref name=AEF99>{{Cite journal |last=Abou El Fadl |first=Khaled |title=The rules of killing at war: An inquiry into classical sources |url=https://archive.org/details/sim_muslim-world_1999-04_89_2/page/144 |date=1999 |journal=The Muslim World |volume=89 |issue=2 |pages=144–157 |doi=10.1111/j.1478-1913.1999.tb03675.x}}</ref> Die besluit oor wanneer oorlog gevoer moet word, is dikwels as 'n politieke besluit beskou wat die beste aan die politieke owerhede oorgelaat word.<ref name=AEF01>{{Cite journal |last=Abou El Fadl |first=Khaled |year=2001 |title=Islam and the Theology of Power |url=https://archive.org/details/sim_middle-east-report_winter-2001_31_221/page/28 |journal=Middle East Report |issue=221 |pages=28–33 |doi=10.2307/1559337}}</ref><ref name=AEF99/> Twee regverdigings vir die ''djihad'' is aangevoer: 'n verdedigende oorlog teen uiterlike aggressie, of 'n aanvallende of voorkomende aanval op 'n vyandige staat.<ref name=Khalil>{{Cite book |title=Jihad, Radicalism, and the New Atheism |last=Khalil |first=Mohammad Hassan |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108377263 |year=2017 |isbn=9781108421546 |pages=18–19}}</ref> Volgens die meerderheid van die regsgeleerdes is die ''casus belli'' beperk tot aggressie teen Moslems<ref name=AD78>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', pp. 78–79.</ref><ref name=AEF01/> en tot ''fitna'', die vervolging van Moslems weens hul geloofsoortuiging.<ref name=AD78/> Hulle hou vol dat ongeloof op sigself geen regverdiging vir oorlog is nie, en dat slegs strydendes beveg mag word: nie-strydendes soos vroue, kinders, geestelikes, bejaardes, geesteskrankes, boere, lyfeienes en blindes mag nie in 'n oorlog gedood word nie.<ref name=AD78/> So het die Hanafitiese geleerde Ibn Nadjim verklaar: "Die rede vir die ''djihad'' is volgens ons [die Hanafiete] ''kawnuhum harban 'alaina''", letterlik "dat hulle teen ons in oorlog is".<ref name=AD78/> Die Hanafitiese juris al-Shaybani stel dat "hoewel die ongeloof in God een van die grootste sondes is, dit tussen die individu en sy Here die Almagtige is, en die straf vir dié sonde uitgestel word tot die ''dar al-djaza''', die verblyf van die afrekening, die hiernamaals".<ref name=AD78/> Al-Sarakhsi sê iets soortgelyk.<ref name=AEF99/> Die aanvallende ''djihad'' het strooptogte in vyandelike gebied behels, hetsy vir verowering, om die Moslem-politieke orde te vergroot, hetsy om die vyand te ontmoedig om Moslem-lande aan te val.<ref name=Syed>{{Cite book |author=Mairaj Syed |title=Just War in Religion and Politics |chapter=Jihad in Classical Islamic Legal and Moral Thought |publisher=University Press of America |page=145 |year=2013}}</ref> Sowel Ibn Taymiyya as Ibn Qayyim het beweer dat Mohammed nooit vyandelikhede begin het nie en dat al die oorloë waaraan hy deelgeneem het, hoofsaaklik verdedigend was; hy het nooit nie-Moslems tot Islam gedwing nie en het die wapenstilstande met nie-Moslems gehandhaaf solank hulle dit nie verbreek het nie. Volgens Ibn Taymiyya is menslike bloed by verstek onaantasbaar, behalwe "uit die reg van geregtigheid". Hoewel hy 'n aanvallende ''djihad'' (''djihad al-talab'') teen vyande wat Moslems bedreig of hul burgers verhinder om Islam vrylik aan te neem, gemagtig het, is ongeloof (''kufr'') op sigself geen regverdiging vir geweld nie, hetsy teen individue of state. Die ''djihad'' is volgens hom 'n wettige reaksie op militêre aggressie deur ongelowiges en nie bloot op godsdienstige verskille nie:<ref name=Yaqeen/><ref name=mqz>{{Cite book |last=Qasim Zaman |first=Muhammad |title=Modern Islamic Thought in a Radical Age |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |isbn=978-1-107-09645-5 |location=New York |page=265}}</ref> {{Aanhaling|teks=Wat die oortreder betref wat nie stry nie, is daar geen tekste waarin Allah beveel dat hy beveg moet word nie. Die ongelowiges word eerder slegs beveg op voorwaarde dat hulle oorlog maak, soos deur die meerderheid van die geleerdes beoefen word en soos uit die Boek en die Soenna blyk.|teken=Ibn Taymiyya}} Daar bestaan egter 'n meningsverskil onder geleerdes oor die vraag of Ibn Taymiyya die verhandeling waarin dié standpunt uiteengesit word, werklik geskryf het.<ref name=Ellethy>{{Cite journal |first=Yaser |last=Ellethy |title=A Medieval Derelict Jihad Canon: Ibn Taymiyya's Qāʿida muḫtaṣara fī qitāl al-kuffār on Combating Non-Believers |journal=Studia Islamica |volume=120 |issue=2 |pages=289–322 |year=2025 |doi=10.1163/19585705-12341513}}</ref> Ibn Taymiyya het daarby ook "die moontlikheid van 'n ''djihad'' teen 'ketterse' en 'afwykende' Moslems binne die ''dar al-Islam''" erken. Hy het enige Moslem wat nuwighede (''bid'a'') versprei het wat met die Koran en die Soenna in stryd was, as ketters en afwykend bestempel en 'n ''djihad'' teen enigeen wat geweier het om die Islamitiese reg na te kom of wat teen die ware Moslem-owerhede in opstand gekom het, as wettig beskou. Hy het 'n breë definisie van wat aggressie of rebellie teen Moslems uitmaak, gebruik, wat die ''djihad'' "nie net toelaatbaar nie, maar noodsaaklik" sou maak.<ref name=DLB2004>{{Cite book |last=DeLong-Bas |first=Natana J. |title=Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad |publisher=Oxford University Press |year=2004 |location=New York |isbn=978-0195169911 |pages=252, 256}}</ref> === Reëls van die oorlogvoering === Die Islamitiese volkereg het voorsien dat die stryd teen die nie-Moslem-vyande voorafgegaan word deur die aanmaning aan hulle om Islam aan te neem of – in die geval van skrifbesitters – in hul godsdiens te bly in ruil vir die betaling van die ''djizya''.<ref name=KhouryLex669>Adel Th. Khoury, Ludwig Hagemann, Peter Heine: ''Lexikon des Islam''. Directmedia, 2001, pp. 669–670.</ref> 'n Grondslag hiervoor was soera 17:15: "... En ons sou nooit (oor 'n volk) 'n straf uitgespreek het sonder om vooraf 'n gesant (na hom) gestuur te hê nie." Dié aanmaning voor die stryd was daarby die ''soenna'' van die profeet sowel as van sy onmiddellike opvolgers.<ref name=KhouryLex669/> {{Aanhaling|teks=Hulle mag ons vyande wees, maar hulle is mense. Hulle bestaan uit 'n burgerlike bevolking met vroue en kinders daarby; hoe kan 'n mens hulle doodmaak, beroof en plunder?|teken=[[Ali]] ibn Abi Talib, ''Nahdj al-Balagha''<ref name=Prism>{{Cite book |title=The Prism of Just War: Asian and Western Perspectives on the Legitimate Use of Military Force |editor=Howard M. Hensel |year=2010 |publisher=Ashgate |isbn=9780754675105 |pages=152–159}}</ref>}} Die klassieke Islamitiese volkeregsleer het – ook op grond van Koranverse en profete-uitsprake – bepaalde dade tydens die stryd verbied, waaronder die dood van nie-strydendes soos vroue, kinders of monnike (indien hulle nie aan die stryd deelneem nie), die verminking van sowel menslike as dierlike lyke, verdragsbreuk, die onnodige vernietiging van vreemde goed en die dood van gyselaars.<ref name=Hamidullah205/> Diplomate, handelaars en boere is eweneens teen aanvalle vrygewaar.<ref name=V15>{{Cite book |title=War and Law in the Islamic World |first=Matthias |last=Vanhullebusch |year=2015 |publisher=Brill |isbn=9789004298248 |pages=33–35}}</ref><ref name=AD134>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 134.</ref> Monnike is as nie-strydendes veronderstel en het daarom immuniteit geniet, en plekke van aanbidding moes nie aangeval word nie.<ref name=V15/> Selfs wanneer die vyand die immuniteit van nie-strydendes verontagsaam het, kon Moslems nie op dieselfde wyse reageer nie.<ref name=handbook/> Hierdie kategorieë verloor hul immuniteit egter sodra hulle aan die stryd deelneem of aan die beplanning of toelewering van die vyand meedoen.<ref name=V15/> Sommige regsgeleerdes het aangevoer dat immuniteit eerder met die status van nie-strydende as met lidmaatskap van 'n bepaalde groep verband hou; so het Muhaqqiq al-Hilli gemeen dat ou mans slegs teen die dood beskerm is indien hulle nie stry en ook nie 'n rol in militêre besluitneming speel nie.<ref name=Prism/> Tot by die Kruistogte het Moslem-regsgeleerdes die gebruik van blyde verbied, omdat die wapen sonder onderskeid gedood en nie-strydendes kon skaad; tydens die Kruistogte is dié beslissing weens militêre noodsaak omgekeer.<ref name=Cook05>{{Cite book |last=Cook |first=David |title=Understanding Jihad |isbn=978-0-520-24448-1 |publisher=University of California Press |year=2015 |edition=2de |location=Berkeley |pages=55–56}}</ref> Regsgeleerdes het geworstel met die vraag oor die aanval op 'n vyand wat vroue, kinders of Moslems as menslike skilde gebruik. Die meeste het gemeen dat dit toelaatbaar was om die vyand in gevalle van militêre noodsaak aan te val, maar dat stappe gedoen moet word om die aanval op die strydendes te rig om die menslike skild te ontwyk.<ref name=AD117>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 117.</ref> Abu Hanifa het aangevoer dat indien Moslems die geveg sou staak uit vrees dat hulle nie-strydendes sou doodmaak, so 'n reël die stryd onmoontlik sou maak, aangesien elke stad burgerlikes gehad het.<ref name=handbook/> Die verminking van gesneuwelde vyande is verbode.<ref name=Kelsay2009>{{Cite book |last=Kelsay |first=John |date=2009 |title=Arguing the Just War in Islam |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674032347 |page=101}}</ref> Twee beslissings oor die vernietiging van vyandelike eiendom is met mekaar in stryd. In een veldslag het Mohammed die vernietiging van 'n vyand se dadelbome beveel as 'n middel om 'n beleg sonder bloedvergieting te beëindig; daarteenoor het [[Aboe Bakr]] die vernietiging van bome, geboue en lewende hawe verbied.<ref name=AD126>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', pp. 126–128.</ref> Die meeste regsgeleerdes het onnodige vernietiging van vyandelike eiendom nie toegelaat nie,<ref name=handbook/> maar het dit in gevalle van militêre noodsaak toegelaat, soos die afbreek van geboue waarin die vyand skuiling soek.<ref name=AD126/> Baie regsgeleerdes het teen "onnodige verwoesting" gewaarsku, nie net uit menslikheidsoorwegings nie maar ook uit praktiese oorwegings: dit is nuttiger om 'n vyand se eiendom buit te maak as om dit te vernietig.<ref name=V15b>Vanhullebusch: ''War and Law in the Islamic World'', p. 39.</ref> Islamitiese geleerdes het die dood van diere verbied, tensy dit weens militêre noodsaak gebeur, soos die doodmaak van perde in die geveg. Dit is omdat diere, anders as eiendom, pyn voel.<ref name=AD126/> In 'n oorsig van die oorlogsreëls in Islam wat op die werk van Hisham Kabbani gebaseer is, word verder gestel dat krygsgevangenes goed behandel moet word: die profetiese tradisies reël die krygsgebruik streng, en dit is verbode om na willekeur oor gevangenes te beskik en om vroue en kinders tydens veldslae dood te maak.<ref name=Kabbani>Hisham Kabbani: ''Le concept de jihad en Islam''. ISCA, p. 64, ISBN 1-930409-46-X.</ref><ref name=Balafand>Paul Balafand: artikel "Violence et non-violence" in M. A. Amir-Moezzi (red.): ''Dictionnaire du Coran''. Robert Laffont, 2007, pp. 916–917.</ref> Gevangenes kon as slawe geneem word, teen losprys vrygelaat word, of in die land van Islam bly, waar hulle die status van ''dhimmi'' moes aanneem en 'n jaarlikse hoofgeld, die ''djizya'', moes betaal.<ref name=Rodinson>Maxime Rodinson: ''Mahomet''. Seuil, 1994, pp. 195, 230, 306–307. ISBN 978-2-02-022033-0.</ref> Dit is ook verbode om die vyand te verbrand; volgens Ibn Abbas sou Mohammed gesê het: "Maak [die vyand] dood, maar verbrand hom nie. Want niemand straf met vuur behalwe die Heer van die Vuur nie."<ref name=Bukhari57>''Jami' us-Sahih'' van al-Bukhari, hadith nr. 57.</ref> Plundering is verbode, dit wil sê dade van vandalisme soos diefstal en die vernietiging van goed, en dade van geweld teenoor burgerlikes; die neem van oorlogsbuit ná veldslae teen die vyand is nietemin as vergoeding vir skade beoefen.<ref name=Muslim4297>''Kitab al-Djihad wa's-siyar'', nr. 4297 van ''Sahih Muslim''.</ref> === Vredesverdrae en wapenstilstande === Die historiese verdrae tussen die Moslem-veroweraars en die bevolkings van die onderskeie gebiede is in die geskiedwerke oorgelewer, by [[Tabari|at-Tabari]] en al-Baladhuri om slegs die vroegste samestellings te noem, en is in die navorsing meermale bespreek.<ref name=Tritton>Arthur Stanley Tritton: ''Caliphs and their non-muslim subjects''. Routledge, 2013; Frede Løkkegaard: ''Islamic taxation in the classical period''. Branner & Korch, 1950; Daniel Clement Dennett: ''Conversion and poll tax in early Islam''. Harvard University Press, 1950; Antoine Fattal: ''Le statut légal des non-musulmans en pays d'Islam''. Imprimerie Catholique, 1958.</ref> Oor die algemeen teken dié verdrae die veiligheidswaarborg vir lewe en besittings aan, die toestaan van vrye aftog vir dié wat nie onder Islamitiese heerskappy wou lewe nie, maar ook die verpligting om kerke en vestingwerke nie te vernietig nie.<ref name=NothVertrage>Albrecht Noth: ''Die literarisch überlieferten Verträge der Eroberungszeit als historische Quellen''. In: Tilman Nagel (red.): ''Studien zum Minderheitenproblem im Islam''. Band 1, Bonn 1973, pp. 282 e.v., 285 en 287.</ref> Die klassiek-Islamitiese reg het die oorlogstoestand as die gewone toestand van die verhoudinge tussen die ''dar al-Islam'' en die ''dar al-harb'' beskou en het nie 'n onbeperkte vredesooreenkoms met laasgenoemde voorsien nie.<ref name=EIHudna>''The Encyclopaedia of Islam''. Band 3, New Edition. Brill, Leiden, p. 546 ("Hudna"); vgl. Majid Khadduri, Herbert J. Liebesny, Robert H. Jackson: ''Origin and Development of Islamic Law''. The Lawbook Exchange, 2008, p. 351.</ref> Vir 'n bepaalde tydperk kon die oorlogstoestand deur 'n wapenstilstand, 'n sogenaamde ''hudna'', opgeskort word. Die duur van sulke verdrae is nie eenstemmig in die regskole vasgestel nie; met die uitsondering van die Hanafiete mag so 'n verdrag volgens elke regskool slegs tydelike geldigheid besit.<ref name=Peters33>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism''. Mouton Publishers, 1979, pp. 33–34.</ref> Van belang vir die begrip van die ''hudna'' is onder meer soera 9:1, waarin "'n bindende afspraak" met die heidene vermeld word,<ref name=EIHudna/> sowel as soera 8:61: "En wanneer hulle (dit wil sê die vyande) hulle tot die vrede neig, neig jou (ook) daartoe (en laat van die stryd af)! En vertrou op God!"<ref name=Peters33b>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism''. Mouton Publishers, 1979, p. 33.</ref> Daarby was die verdrag wat Mohammed in 628 met die Mekkane by al-Hudaybiya gesluit het – 'n twee-, volgens ander bronne tienjarige wapenstilstandsooreenkoms – van ooreenstemmende belang. Volgens Marie-Thérèse Urvoy kan 'n gebied wat deur die wette van Islam beheers word, die aanbreek van 'n oorlog met 'n naburige nie-geïslamiseerde gebied vir 'n tydperk van tien jaar uitstel, en kan die duur meermale hernieu word. Dit gaan hier om die begrip ''sulh'', van die stam ''ṣ-l-ḥ'', wat die gedagte van vrede en versoening weergee; dié tydperk word ''muwada'a'' ("verhoudinge sonder botsings") genoem. Toe die toestand van die Moslem-wêreld van die negende en tiende eeu af verander het, het oelemas verklaar dat die sjaria nie tot die nakoming van die djihadplig verplig nie, behalwe indien die domein van Islam deur buitelandse magte bedreig word. Selfs die onversetlike Hanbaliet Ibn Taymiyya het verkondig dat Moslems Islam nie met geweld aan nie-Moslems moet oplê indien laasgenoemde nie op die ''dar al-Islam'' inbreek nie. Die ''sulh'' is dus nie met die oog op grondgebied teenoor die "domein van die oorlog" toegepas nie, maar in die belang van die gemeenskap: die versoening of wapenstilstand, net soos verdrae en ooreenkomste, is daarop gerig om tydperke van vrede te handhaaf om handels- en kultuurverhoudinge te vergemaklik. Urvoy sluit af deur te beklemtoon dat, ondanks die verbrokkeling van die Moslem-wêreld en die feit dat die ''djihad'' verdedigend van aard geword het, die verdrae hul aanvanklike formulering behou het; aangesien die ''djihad'' 'n verpligting bly so lank as wat Islam bestaan, sou vrede met die ongelowiges ook vandag nog, ten minste teoreties, slegs uit tydelike wapenstilstande kon bestaan, en of dié verpligting laat vaar word, hang uiteindelik van die wil van die Moslems af.<ref name=Urvoy/> 'n Nie-Moslem wat buite die Islamitiese magsgebied woon, kan deur 'n sogenaamde ''aman'', 'n beskermingsverklaring van 'n Moslem, as ''musta'min'' op Islamitiese gebied vertoef sonder enige belastingverpligtinge, solank hy nie daar 'n permanente woonplek vestig nie.<ref name=EIAman>''The Encyclopaedia of Islam''. Band 1, New Edition. Brill, Leiden, p. 429 ("Amān").</ref> As regsgrondslag dien soera 9:6: "En wanneer een van die heidene jou om beskerming vra, verleen hom dan beskerming, sodat hy die woord van God kan hoor! Laat hom daarna (onbelemmerd) daar kom waar hy in veiligheid is!" === ''Djihad'' en geloofsvryheid === Die klassieke Islamitiese reg onderskei tussen twee groepe nie-Moslems. Die eerste groep, wat ''kafir'' ("ongelowiges") genoem word, is dié wat geen verbintenis met die Islamitiese openbaring het nie. Onder die nie-Moslems moet die politeïste bestry word totdat hulle Islam aanneem; die "besitters van die Skrif" (''ahl al-kitab'') het benewens die moontlikheid van bekering ook die reg om met die Moslem-heerser 'n ''dhimma''-verdrag te sluit. Laasgenoemde was oorspronklik slegs vir [[Jode]], [[Christene]] en Sabeërs bedoel. In die loop van die Islamitiese uitbreiding is die aanbod van die ''dhimma'' egter ook tot ander godsdienstige gemeenskappe uitgebrei, soos die [[Zoroastrisme|Zoroastriërs]] of die [[Hindoeïsme|Hindoes]], sodat uiteindelik alle nie-Moslems sonder meer in staat was om 'n ''dhimma''-verdrag met die Moslem-veroweraars te sluit.<ref name=Hoyland>Robert G. Hoyland (red.): ''Muslims and Others in Early Islamic Society''. Aldershot 2004, p. xiv.</ref> Onder 'n Moslem-regering word daar nie noodwendig van die skrifbesitters verwag om hulle tot Islam te bekeer nie, maar wel om hulle aan die politieke gesag van die regering te onderwerp en belasting te betaal; indien hulle hulle wel teen die Moslem-regering verset, kan hulle deur 'n gewapende ''djihad'' gedwing word om hulle te onderwerp. Volgens Françoise Micheau, professor in die middeleeuse geskiedenis van die Islamitiese lande aan die Universiteit van Parys I, berus die regsposisie van nie-Moslems op 'n dubbele grondslag: die gedrag van Mohammed en die omstandighede van sy verowerings. Tydens die onderwerping van Arabië in die laaste jare van sy lewe het die profeet onderwerpingsooreenkomste met groepe van die ''ahl al-kitab'' gesluit, in besonder met die Jode van Khaybar en die Christene van Nadjran. Sy houding teenoor die ''ahl al-kitab'', in die streng sin Jode en Christene, is ná debat uitgebrei na die Zoroastriërs, wat eweneens 'n heilige boek besit het, en prakties na al die gesindtes van die verowerde lande. Nogtans is dit moeilik om die voorwaardes wat aan die oorwonne bevolkings gestel is, presies te ken, aangesien die bronne van later kom en hoofsaaklik dien om 'n bestaande toestand te regverdig. Die sogenaamde pakt van Umar, wat aan die kalief [[Omar|Umar]] (regeer 634–644) toegeskryf word en die normatiewe verwysing geword het vir die bepaling van die klousules van die ''dhimma'', is moontlik eers in die tyd van die kalief al-Mutawakkil (regeer 847–861) opgestel, wat alle nie-Moslems verplig het om hulle aan die reëls van hul status te onderwerp; die oudste bewaarde weergawe dateer egter uit die twaalfde eeu.<ref name=Micheau>Françoise Micheau: artikel "Dhimma" in M. A. Amir-Moezzi (red.): ''Dictionnaire du Coran''. Robert Laffont, 2007, p. 216.</ref> Die aanval op die nie-Moslem-vyand is voorafgegaan deur die aanbod om tot Islam oor te gaan of 'n ''dhimma''-verdrag te sluit. 'n Gedwonge bekering tot Islam beskou die djihadleer nie as die doel van die stryd nie.<ref name=Noth31/> Die norm wat in soera 2:256 geformuleer word – "in die godsdiens is daar geen dwang nie" – wat volgens sommige klassieke Korankommentare deur latere Koranverse soos die swaardvers geabrogeer is,<ref name=Friedmann102>Yohanan Friedmann: ''Tolerance and Coercion in Islam. Interfaith Relations in the Muslim Tradition''. Cambridge University Press, 2003, p. 102.</ref> en die djihadteorie van die gewapende stryd teen ongelowiges sluit mekaar nie noodwendig uit nie, aangesien die nie-Moslems ná hul nederlaag godsdiensvryheid toegestaan kon word.<ref name=Crone>Patricia Crone: ''Islam and Religious Freedom''. Voordrag op die dertigste Duitse Oriëntalistedag, 2007; effens verkort ook aanlyn gepubliseer as ''No pressure, then: freedom of religion in Islam''. Open Democracy, 2009; vgl. Yohanan Friedmann: ''Tolerance and Coercion in Islam''. Cambridge University Press, 2003, pp. 102–103.</ref> Klassieke Korankommentatore wat die vers nie as geabrogeer beskou het nie, was geneig om te argumenteer dat die vers slegs op die skrifbesitters betrekking het, vir wie die moontlikheid oop gestaan het om as ''dhimmi''s onder Moslem-gesag te lewe sonder om tot Islam oor te gaan.<ref name=Friedmann103>Yohanan Friedmann: ''Tolerance and Coercion in Islam''. Cambridge University Press, 2003, p. 103.</ref> Die ''djihad'' met die oog op bekering was beperk tot die vroeg-Islamitiese tyd, tot die onderwerping van die Arabiese stamme in Mohammed se tyd en kort ná sy dood. Dié opvatting in die klassieke Islamitiese reg was wel nie onbetwis nie, maar word in die moderne tyd oor die algemeen as die geldende norm aanvaar.<ref name=Friedmann102/> Die Tunisiese geleerde en Koranuitlegger Tahir ibn Ashur (1879–1970) bring die inhoud van soera 2:256 en die godsdienstige plig van die ''djihad'' soos volg met mekaar in ooreenstemming: die vers sou ná die verowering van Mekka in 630 geopenbaar gewees het en abrogeer alle verse en profete-uitsprake waarvolgens die oorlogsdoel die bekering van die bestrydes is. Sedert die openbaring van dié vers sou die oorlogsdoel in dié sin verander het dat dit nie meer die bekering is nie, maar die onderwerping van die bestrydes en hul aanvaarding van Islamitiese oorheersing. 'n Soortgelyke standpunt is deur die Siriese geleerde al-Qasimi (1866–1914) gehuldig.<ref name=Friedmann103/> === Die sjiïtiese leer === Die [[Sjia|sjiïtiese]] en [[Soenni|Soenni]]-teorieë van die ''djihad'' is soortgelyk,<ref name=PetersOEIW/> behalwe dat die [[Sjia|Twaalwer-Sjia]] tot die verskyning van die sogenaamde ''verborge [[imam]]'', Muhammad ibn Hasan, geen ''djihad'' ter uitbreiding van die Islamitiese magsgebied ken nie, aangesien slegs hy geregtig is om dit te voer.<ref name=EI1/><ref name=Kohlberg>{{Cite web |last=Kohlberg |first=Etan |url=https://atharebartar.com/en/development-imami-shii-doctrine-jihad-2/ |title=The Development of the Imami Shi'i Doctrine of Jihad |publisher=Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft |issue=126 |year=1976 |pages=64–86}}</ref> Die verdediging van die eie gebied bly vir die Twaalwer-Sjiïete nietemin verpligtend, al word dit nie as ''djihad'' verstaan nie.<ref name=Peters13>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism''. Mouton Publishers, 1979, p. 13.</ref> Die betrokke regsleer het dit egter verstaan om, in die aangesig van militêre noodsaak, weë óm dié bepaling te vind, sodat ook oorloë in die afwesigheid van die verborge imam regsgeldige legitimering kon verkry.<ref name=KohlbergLambton>Etan Kohlberg: ''The Development of the Imāmī Shīʿī Doctrine of jihād''. In: ''Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft'', band 126, 1976, pp. 78–86; Ann Lambton: ''A Nineteenth Century View of Jihād''. In: ''Studia Islamica'', band 32, 1970, pp. 186–192.</ref> Sjiïtiese geleerdes het inderdaad beklemtoon dat dit vir Sjiïete 'n godsdienstige plig was om alle Moslems, Soenni-Moslems daaronder, teen invallers van buite te verdedig.<ref name=Prism/> 'n Uitsondering in die Middeleeue was die eerste Fatimidiese kalief Abdallah al-Mahdi Billah, wat aanspraak gemaak het daarop dat hy die verteenwoordiger van die imam is en daarmee die reg opgeëis het om 'n aanvallende ''djihad'' te begin.<ref name=Prism/> Ná die Mongoolse invalle het die Sjiïtiese geleerde Muhaqqiq al-Hilli beweer dat 'n verdedigingsoorlog nie net toelaatbaar nie, maar lofwaardig en selfs verpligtend is; kon 'n Moslem nie aan die verdediging deelneem nie, moes hy minstens materiële steun stuur. Dit het gegeld selfs wanneer die Moslems deur 'n onregverdige heerser regeer is.<ref name=Prism/> Shah Ismail van die Safawidiese dinastie het probeer om die reg op te eis om 'n aanvallende ''djihad'' te voer, in besonder teen die Ottomane, maar die Sjiïtiese oelemas het dit nie toegelaat nie en die klassieke standpunt gehandhaaf dat slegs die ware imam so 'n oorlog kon voer. Tydens die Qajar-tydperk het die Sjiïtiese oelemas die standpunt aangeneem dat die sjah vir die nasionale veiligheid verantwoordelik was, en hulle het die Persies-Russiese oorloë van die negentiende eeu as ''djihad'' gemagtig.<ref name=Prism/> == Geskiedenis == [[Lêer:Map of expansion of Caliphate.svg|duimnael|350px|Die uitbreiding van die kalifaat: onder Mohammed, 622–632; tydens die Rashidun-kalifaat, 632–661; en tydens die Omajjadiese Kalifaat, 661–750.]] In die voor-Islamitiese Arabië het [[Bedoeïene]] vyandige stamme en nedersettings oorval om buit in te samel. Volgens sommige geleerdes, soos James Turner Johnson, het die Islamitiese leiers wel "die geloof in die hart van die krygers ingeprent" dat 'n oorlog teen die volgelinge van 'n ander geloof 'n heilige oorlog was, en die begrip van die ''ghaza'' (strooptog) daarby gevoeg, maar het die "grondliggende struktuur" van dié Bedoeïenekrygvoering gebly: "strooptogte om buit in te samel".<ref name=Johnson>{{Cite book |last=Johnson |first=James Turner |title=Holy War Idea in Western and Islamic Traditions |date=2010 |publisher=Penn State Press |isbn=978-0271042145 |pages=147–148}}</ref> Volgens Jonathan Berkey was die Koran se uitsprake ter ondersteuning van die ''djihad'' moontlik oorspronklik teen Mohammed se plaaslike vyande gerig, die heidene van Mekka of die Jode van Medina, maar kon dieselfde uitsprake herrig word sodra nuwe vyande opgekom het.<ref name=Berkey>{{Cite book |last=Berkey |first=Jonathan P. |title=The Formation of Islam: Religion and Society in the Near East, 600–1800 |year=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521588133 |page=73}}</ref> Volgens Majid Khadduri was dit die verskuiwing van die aandag na die verowering en buitmaking van nie-Bedoeïene-ongelowiges, en weg van die tradisionele stamstrooptogte onder Bedoeïene, wat dit vir Islam moontlik gemaak het om uit te brei en selfvernietiging te ontkom.<ref name=KhadduriDoctrine>Majid Khadduri: ''War and Peace in the Law of Islam''. The Johns Hopkins Press, 1955, pp. 55–73, hier p. 60.</ref> In Mohammed se leeftyd en die vroeë stadiums van die Islamitiese Ryk is die ''djihad'' gebruik om die uitbreiding van die ryk deur 'n gewapende stryd te regverdig. === Die vroeë Moslem-verowerings === In die vroeë tydperk wat die klassieke Islam besiel het, dié van die Rashidun-kalifaat, en wat minder as 'n eeu geduur het, het die ''djihad'' die gebied van Islam uitgebrei om miljoene onderdane in te sluit en 'n gebied te beslaan wat "van die grense van Indië en China tot by die Pireneë en die Atlantiese Oseaan" gestrek het.<ref name=LewisWest/> Die rol van die godsdiens in dié vroeë verowerings word gedebatteer. Middeleeuse Arabiese skrywers het beweer dat die verowerings deur God beveel is, en het hulle as ordelik en gedissiplineerd, onder die bevel van die kalief, voorgestel.<ref name=Bonner60>Bonner: ''Jihad in Islamic History'', pp. 60–61.</ref> Baie moderne historici bevraagteken of hongersnood en verwoestyning eerder as die ''djihad'' 'n dryfkrag agter die verowerings was. Die historikus William Montgomery Watt het aangevoer: "Die meeste deelnemers aan die [vroeë Islamitiese] ekspedisies het waarskynlik aan niks meer as buit gedink nie ... Daar was geen gedagte aan die verspreiding van die godsdiens van Islam nie."<ref name=AD87>Al-Dawoody: ''The Islamic Law of War'', p. 87.</ref> Eweneens voer Edward J. Jurji aan dat die dryfvere van die Arabiese verowerings sekerlik nie "die verkondiging van Islam" was nie: "Militêre voordeel, ekonomiese begeertes, [en] die poging om die hand van die staat te versterk en sy soewereiniteit te vergroot ... is van die bepalende faktore."<ref name=AD76/> Sommige meer onlangse verklarings noem sowel materiële as godsdienstige oorsake vir die verowerings.<ref name=Bonner62>Bonner: ''Jihad in Islamic History'', pp. 62–63.</ref> === Die na-klassieke tydperk === Die historikus Hamilton Gibb het verklaar: "In die historiese [Moslem-]gemeenskap het die begrip van die ''djihad'' geleidelik verswak en uiteindelik is dit grootliks in terme van Soefi-etiek herinterpreteer."<ref name=Gibb>{{Cite book |last=Gibb |first=H. A. R. |title=Mohammedanism |date=1969 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |page=117}}</ref> Teen die tyd van die Abbasiede was die begrip nie meer sentraal tot die staatkunde nie, ondanks die teoretiese belang van die gedagte in die klassieke Islamitiese juridiese denke.<ref name=Johnson/> Rudolph Peters het geskryf dat die begrip met die stilstand van die Islamitiese uitbreidingsdrang verinnerlik is as 'n morele of geestelike stryd.<ref name=Peters187>Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener, 1996, p. 187, voetnoot 52.</ref> Latere Islamitiese geleerdes soos Ibn al-Amir al-San'ani, Muhammad Abduh, Rashid Rida, Ubaidullah Sindhi, Yusuf al-Qaradawi en Shibli Nomani het die verdedigende aspek van die ''djihad'' beklemtoon en tussen die verdedigende ''djihad'' (''djihad al-daf''') en die aanvallende ''djihad'' (''djihad al-talab'') onderskei. Hulle het die opvatting weerlê dat daar konsensus bestaan het dat die ''djihad al-talab'' 'n gemeenskapsverpligting (''fard kifaya'') was, en het ter ondersteuning na die werke van klassieke geleerdes soos al-Djassas en Ibn Taymiyya verwys. Volgens Ibn Taymiyya is die rede vir 'n ''djihad'' teen nie-Moslems nie hul ongeloof nie, maar die bedreiging wat hulle vir Moslems inhou. Met 'n beroep op Ibn Taymiyya het geleerdes soos Rashid Rida, al-San'ani en al-Qaradawi aangevoer dat ongelowiges nie beveg hoef te word nie tensy hulle 'n bedreiging vir Moslems inhou. Die ''djihad'' is dus slegs as verdedigende oorlogvoering verplig, in antwoord op aggressie of "troubreuk" teen die Moslem-gemeenskap, en die "normale en gewenste toestand" tussen Islamitiese en nie-Islamitiese gebiede was een van "vreedsame naasbestaan". Dit stem ooreen met die Westerse begrip van die regverdige oorlog.<ref name=mqz/><ref name=Peters150>Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener, 1996, p. 150.</ref> Eweneens het die agtiende-eeuse geleerde Mohammad ibn Abd al-Wahhab die ''djihad'' omskryf as 'n verdedigende militêre optrede om die Moslem-gemeenskap te beskerm.<ref name=DLB2004b>DeLong-Bas: ''Wahhabi Islam'', pp. 230, 235, 241.</ref> Vandag erken sommige Moslem-skrywers slegs oorloë as wettig wat ter verdediging van grondgebied of ter verdediging van die godsdiensvryheid gevoer word.<ref name=Peters125b>Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener, 1996, p. 125.</ref> Yusuf al-Qaradawi het verklaar: "Die ''djihad'' op die pad van Allah dien uitsluitlik vir die verdediging van die land, die eer en die heilige sake ... Ons neem hier aan wat die Moslem-geleerdes van dié tyd aangeneem het: sjeg Abu Zuhra, sjeg Rashid Rida, sjeg Shaltut, sjeg Abdallah Daraz, sjeg al-Ghazali: hulle is almal van mening dat die ''djihad'' in Islam uitsluitlik dien vir die verdediging van die godsdiens, die staat, die heilige sake, die land, die eer ... en nie vir die verowering van die wêreld nie, soos sommige dit beskryf."<ref name=Qaradawi>''L'Islam et l'Occident'', p. 19.</ref> Volgens Bernard Lewis het die meeste Islamitiese teoloë in die klassieke tydperk (750–1258) die ''djihad'' as 'n militêre onderneming verstaan,<ref name=LewisPolLang/> maar nadat die Islamitiese verowering tot stilstand gekom het en die kalifaat in kleiner state verdeel het, het die "onweerstaanbare en permanente ''djihad'' tot 'n einde gekom". Namate die ''djihad'' onuitvoerbaar geword het, is dit "van historiese na messiaanse tyd uitgestel".<ref name=Lewisrevolt>{{Cite magazine |last=Lewis |first=Bernard |title=The Revolt of Islam |magazine=The New Yorker |date=19 November 2001 |url=http://www.newyorker.com/magazine/2001/11/19/the-revolt-of-islam}}</ref> In die agtiende eeu het die Durrani-ryk onder Ahmad Shah Durrani en sy seun en opvolger Timur Shah Durrani djihads teen die Sikh-''misls'' in die [[Punjab]]-streek verklaar, dikwels om grondgebied te konsolideer; die pogings onder Ahmad Shah het misluk, terwyl dié van Timur Shah geslaag het.<ref name=Fayz>{{Cite book |last=Muhammad Katib Hazarah |first=Fayz |title=The History of Afghanistan: Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj al-Tawārīkh |translator=R. D. McChesney, M. M. Khorrami |date=2012 |page=61 |publisher=Brill}}</ref> === Kolonialisme en modernisme === [[Lêer:Fula jihad states map general c1830.png|duimnael|Die Fulani-djihadstate van Wes-Afrika, omstreeks 1830]] Toe die Europeërs die Moslem-wêreld begin koloniseer, was die ''djihad'' een van die eerste reaksies.<ref name=Bonner157>Bonner: ''Jihad in Islamic History'', pp. 157–158.</ref> Emir Abdelkader het in Algerië 'n ''djihad'' teen die Franse oorheersing georganiseer en daarvoor van bestaande Soefi-netwerke gebruik gemaak.<ref name=Bonner157/> Ander oorloë is dikwels as ''djihad'' verklaar: die Senussi-orde het in 1912 'n ''djihad'' teen die [[Libië|Italiaanse beheer oor Libië]] verklaar, en die "[[Mahdi]]" in die [[Soedan]] het in 1881 'n ''djihad'' teen die Verenigde Koninkryk en Egipte verklaar.<ref name=OCAP/> Rashid Rida en Muhammad Abduh het aangevoer dat vreedsame naasbestaan die normale toestand tussen Moslem- en nie-Moslem-state behoort te wees, met 'n beroep op Koranverse wat oorlog slegs ter selfverdediging toelaat. Dié siening het egter die ''djihad'' teen die kolonialisme oopgelaat, aangesien dit as 'n aanval op Moslems beskou is.<ref name=OEIP/> Syed Ahmad Khan het aangevoer dat die ''djihad'' tot gevalle van onderdrukking beperk is, en dat 'n ''djihad'' teen die Britte onnodig was aangesien die Britse bewind in Indië godsdiensvryheid toegelaat het. In die plek daarvan het Khan die ''djihad'' geformuleer as die herwinning van die Moslem-wêreld se vroeëre wetenskaplike vooruitgang om dit te moderniseer.<ref name=Bonner159>Bonner: ''Jihad in Islamic History'', pp. 159–160.</ref> Met die Islamitiese herlewing het 'n nuwe "fundamentalistiese" beweging ontstaan, met verskillende uitlegte van Islam wat groter nadruk op die ''djihad'' geplaas het. Die [[Wahhabisme|Wahhabitiese]] beweging, wat van die agtiende eeu af oor die Arabiese Halfeiland versprei het, het die ''djihad'' as gewapende stryd beklemtoon.<ref name=Gold>{{Cite book |last=Gold |first=Dore |title=Hatred's Kingdom: How Saudi Arabia Supports the New Global Terrorism |date=2012 |publisher=Regnery Publishing |pages=7–8, 24}}</ref> Die Fulani-djihads in Wes-Afrika in die agtiende en negentiende eeu het tot die stigting van verskeie state gelei, waarvan die Sokoto-kalifaat die bekendste is. Dit het 'n eeu lank bestaan totdat dit deur die Britte verower en in 1903 by koloniale [[Nigerië]] ingelyf is.<ref name=Falola>{{Cite book |last=Falola |first=Toyin |title=Colonialism and Violence in Nigeria |date=2009 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-00339-3}}</ref> Tydens die koloniale era is die ''djihad'' ook gebruik om nasionalistiese en pan-Islamitiese weerstand teen die koloniale oorheersers te motiveer. === Die Ottomaanse ''djihad'' in die Eerste Wêreldoorlog === [[Lêer:Ottoman regimental flag at Kanlisirt.jpg|duimnael|Ottomaanse soldate met 'n regimentsvaandel wat die ''sjahada'' dra, by Kanlisirt tydens die Gallipoli-veldtog in 1915]] In die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Max von Oppenheim 'n ''Gedenkskrif oor die revolusionering van die Islamitiese gebiede van ons vyande'' aan keiser [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]] gerig.<ref name=Schwanitz>Wolfgang G. Schwanitz: ''Max von Oppenheim und der Heilige Krieg. Zwei Denkschriften zur Revolutionierung islamischer Gebiete 1914 und 1940''. In: ''Sozial.Geschichte'', band 19, nr. 3, 2004, pp. 28–59.</ref> Die oproep tot 'n ''djihad'' deur Mehmed V het op 11 November 1914 gevolg.<ref name=Schwanitz2>Wolfgang G. Schwanitz: ''Jihadisierung des Islam im Großen Krieg''. In: ''Humanities – Sozial- und Kulturgeschichte'', webweergawe van Oktober 2014.</ref> Toe die Ottomaanse kalief tot 'n "groot ''djihad''" teen die Geallieerde moondhede opgeroep het, het daar hoop sowel as vrees ontstaan dat nie-Turkse Moslems die kant van Ottomaanse Turkye sou kies, maar die beroep het nie die Moslem-wêreld verenig nie<ref name=Lewisrevolt/><ref name=Gold/> en Moslems het nie teen hul nie-Moslem-bevelvoerders in die Geallieerde magte gedraai nie.<ref name=Ardic>{{Cite book |last=Ardic |first=Nurullah |title=Islam and the Politics of Secularism: The Caliphate and Middle Eastern Modernization |date=2012 |publisher=Routledge |pages=192–193 |isbn=9781136489846}}</ref> Die oorlog het tot die einde van die kalifaat gelei, aangesien die [[Ottomaanse Ryk]] met die verliesende kant verbonde was en hom oorgegee het; die naoorlogse kapitulasies is deur die sekularistiese [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] omgekeer, wat later die kalifaat afgeskaf het.<ref name=Kadri/> In 1922, voor die Iranse revolusie, het die Sjiïtiese geestelike Mehdi al-Khalissi 'n [[fatwa]] uitgereik wat Irakese verbied het om aan die Irakese verkiesings deel te neem, aangesien die Irakese regering deur buitelandse moondhede gevestig is; hy het later 'n rol in die Irakese opstand van 1920 gespeel.<ref name=Islamicrev>{{Cite web |url=http://www.al-islam.org/al-tawhid/vol8-no1/islamic-revolution-1920-iraq-zuhayr-sulayman/islamic-revolution-1920-iraq |title=The Islamic Revolution of 1920 |date=27 Februarie 2013 |publisher=al-islam.org}}</ref> Tydens die opstand het ajatolla Muhammad Taqi Shirazi die Britse bewind ontoelaatbaar verklaar en tot 'n ''djihad'' teen die Europese besettings in die Midde-Ooste opgeroep.<ref name=Akhlaq>{{Cite book |last=Akhlaq |first=Sayed Hassan |title=The Making of Shia Ayatollahs |date=2023 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1-9787-8577-9 |page=169}}</ref> === Na-kolonialisme === [[Lêer:Sayyid Qutb.jpg|duimnael|regs|[[Sayyid Qutb]], Islamistiese skrywer en invloedryke leier van die Moslembroederskap]] Die [[Islamisme]] het in die twintigste eeu 'n toenemende rol in die Moslem-wêreld gespeel, veral ná die ekonomiese krisisse van die 1970's en 1980's.<ref name=VanSlooten>{{Cite journal |last=Van Slooten |first=Pippi |date=April 2005 |title=Dispelling Myths About Islam and Jihad |url=https://archive.org/details/peace-review_april-september-2005_17_2-3/page/289 |journal=Peace Review |volume=17 |issue=2–3 |pages=289–294 |doi=10.1080/14631370500333013}}</ref> Een van die eerste Islamistiese groepe, die [[Moslembroederskap]], het die liggaamlike stryd en die martelaarskap in sy leerstelling beklemtoon: "God is ons doel; die Koran is ons grondwet; die Profeet is ons leier; die stryd (''djihad'') is ons weg; en die dood ter wille van God is die hoogste van ons aspirasies."<ref name=Benjamin>{{Cite book |last1=Benjamin |first1=Daniel |last2=Simon |first2=Steven |title=The Age of Sacred Terror |date=2002 |publisher=Random House |location=New York |page=57 |isbn=9780375508592}}</ref><ref name=Hamas>{{Cite web |title=The Hamas Covenant 1988 |url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/hamas.asp |website=Yale Law School Avalon Project}}</ref> [[Hassan al-Banna]] het die ''djihad'' van die swaard beklemtoon en Egiptenare tot 'n ''djihad'' teen die Britse Ryk opgeroep<ref name=Banna>{{Cite book |last=Bannā |first=Ḥasan al- |title=Five Tracts of Hasan Al-Banna (1906–1949) |date=1978 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-608-15367-4 |pages=150, 155}}</ref> – die eerste invloedryke geleerde sedert die Indiese opstand van 1857 wat dit gedoen het.<ref name=Kadri/> Die groep het in die 1940's tot 'n ''djihad'' teen [[Israel]] opgeroep,<ref name=AlKhatib>{{Cite book |last=Al-Khatib |first=Ibrahim |title=The Muslim Brotherhood and Palestine: Letters To Jerusalem |date=2012 |publisher=scribedigital.com |isbn=978-1780410395 |page=14}}</ref> en sy Palestynse tak, [[Hamas]], het tydens die eerste Intifada tot 'n ''djihad'' teen Israel opgeroep.<ref name=AbuAmr>{{Cite book |last=Abū ʻAmr |first=Z. |title=Islamic Fundamentalism in the West Bank and Gaza: Muslim Brotherhood and Islamic Jihad |publisher=Indiana University Press |year=1994 |page=23 |isbn=978-0253208668}}</ref><ref name=Miller>{{Cite book |last=Miller |first=Judith |title=God Has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East |publisher=Simon & Schuster |page=387 |isbn=978-1439129418 |date=2011}}</ref> Volgens Rudolph Peters en Natana J. DeLong-Bas het die nuwe "fundamentalistiese" beweging 'n herinterpretasie van Islam en sy eie geskrifte oor die ''djihad'' meegebring. Dié geskrifte was geneig om hulle minder met die verskillende Islamitiese regskole in te laat, of met oplossings vir alle moontlike situasies: "Hulle beklemtoon eerder die morele regverdigings en die onderliggende etiese waardes van die reëls as die uitvoerige uitwerking van daardie reëls." Hulle was ook geneig om die onderskeid tussen die groter en die kleiner ''djihad'' te ignoreer, omdat dit Moslems "aftrek van die ontwikkeling van die strydlustige gees wat volgens hulle nodig is om die Islamitiese wêreld van Westerse invloede te suiwer".<ref name=DLB2004c>DeLong-Bas: ''Wahhabi Islam'', pp. 240–241.</ref><ref name=Peters127>Rudolph Peters: ''Jihad in Classical and Modern Islam''. Markus Wiener, 1996, p. 127.</ref> Hedendaagse Islamitiese fundamentaliste is dikwels deur die idees van Ibn Taymiyya en van die Egiptiese joernalis [[Sayyid Qutb]] beïnvloed. Qutb het in sy boek ''Mylstene'' verkondig dat die ''djihad'' "nie 'n tydelike fase is nie, maar 'n permanente oorlog ... Die ''djihad'' vir vryheid kan nie ophou voordat die Satanistiese magte tot 'n einde gebring is en die godsdiens in sy geheel vir God gesuiwer is nie."<ref name=Milestones>{{Cite book |last=Qutb |first=Sayyid |title=Milestones |pages=60, 82, 125–126}}</ref><ref name=DLB2004d>DeLong-Bas: ''Wahhabi Islam'', p. 264.</ref> Qutb het op die martelaarskap en die ''djihad'' gekonsentreer en die tema van verraad en vyandskap teenoor Islam van die kant van Christene en veral Jode bygevoeg. Indien nie-Moslems 'n "oorlog teen Islam" voer, was 'n ''djihad'' teen hulle volgens hom verdedigend en nie aanvallend nie. Hy het volgehou dat Christene en Jode ''mushrikeen'' (nie-monoteïste) was, omdat hulle na sy bewering aan hul priesters of rabbi's "die gesag gegee het om wette te maak, en wette nagekom het wat deur hulle gemaak is [en] nie deur God toegelaat is nie", en aangesien "die nakoming van wette en beslissings 'n soort verering is".<ref name=Milestones/><ref name=Symon>{{Cite news |last=Symon |first=Fiona |title=Analysis: The roots of jihad |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1603178.stm |publisher=BBC |date=16 Oktober 2001}}</ref> Die latere ideoloog Muhammad abd-al-Salam Faraj het van sommige van Qutb se leringe afgewyk. Waar Qutb gemeen het dat die ''djihad'' 'n verkondiging van "bevryding vir die mensdom" was, waarin die mensdom die vrye keuse tussen Islam en ongeloof het, het Faraj die ''djihad'' as 'n middel gesien om die wêreld te verower en die kalifaat te herstel.<ref name=Cook107>David Cook: ''Understanding Jihad''. University of California Press, 2015, pp. 107–108.</ref> Faraj het die leuen, die nagtelike aanval (selfs waar onskuldiges per ongeluk gedood word) en die vernietiging van die ongelowige se bome geregverdig.<ref name=Jansen>{{Cite book |last=Jansen |first=Johannes J. G. |title=The Neglected Duty: The Creed of Sadat's Assassins and Islamic Resurgence in the Middle East |date=1986 |publisher=Macmillan |isbn=978-0-02-916340-5}}</ref><ref name=Cook190>David Cook: ''Understanding Jihad''. University of California Press, 2015, pp. 190, 192.</ref> Sy idees het Egiptiese Islamistiese ekstremistiese groepe beïnvloed, sowel as [[Ayman al-Zawahiri]], later die leier van [[Al-Kaïda|al-Kaïda]].<ref name=Gerges>{{Cite book |last=Gerges |first=Fawaz A. |title=The Far Enemy: Why Jihad Went Global |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |pages=9, 11}}</ref> Tydens die Sowjet-inval in Afghanistan het die Sjiïtiese bevolking van [[Afghanistan]], hoewel die land oorwegend Soenni is, saam met die Soenni-Moslems die wapen opgeneem teen die kommunistiese regering en die verbonde Sowjet-magte; hulle is gesamentlik die Afghaanse ''mudjahedien'' genoem. Die Sjiïtiese djihadiste in Afghanistan was as die Teheran-agt bekend en het steun van die Iranse regering ontvang.<ref name=Britafghan>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/event/Afghan-War |title=Afghan War: History & Facts |website=Encyclopædia Britannica |date=24 Mei 2023}}</ref><ref name=Goodson>{{Cite book |title=Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of the Taliban |first=Larry P. |last=Goodson |date=2001 |publisher=University of Washington Press |page=147 |isbn=9780295980508}}</ref> Die moderne Moslem-denke was op die vraag gerig wanneer oorlog gemaak mag word (''jus ad bellum'') en het min aandag aan die gedrag tydens die oorlog (''jus in bello'') gegee, omdat die meeste Moslem-teoretici die internasionale humanitêre reg as bestaanbaar met die Islamitiese vereistes beskou het. Moslems het die gedrag tydens oorlog later wel bespreek, in reaksie op terreurgroepe wat burgerlikes as teiken gekies het.<ref name=Hashmi>{{Cite book |editor=Sohail H. Hashmi |title=Just Wars, Holy Wars, and Jihads: Christian, Jewish, and Muslim Encounters and Exchanges |publisher=Oxford University Press |year=2012 |page=14}}</ref> == Nie-militêre uitlegte van die djihadbegrip == Terwyl sowel die Koran as die Soenna sowel as die meerderheid van die klassieke geleerdes onder ''djihad'' primêr of uitsluitlik 'n militêre bedrywigheid verstaan het, het daar in die loop van hul ontwikkeling ook nie-militêre uitlegte van die djihadleer ontstaan. Dit het veral gebeur in die loop van diepgaande politieke veranderinge soos die [[Kolonialisme|kolonisering]] van groot dele van die Islamitiese wêreld, die afskaffing van die kalifaat en die ontwikkelinge van die moderne tyd. Enkele Sjiïtiese teoloë van die klassieke tyd het tussen die groter ''djihad'' as 'n geestelike stryd teen innerlike luste en die kleiner ''djihad'' as 'n militêre konfrontasie met 'n uiterlike vyand onderskei.<ref name=Lewis125/> Hiermee stem die beklemtoning van nie-militêre aspekte van die djihadplig ooreen deur baie hedendaagse Moslem-skrywers sowel as deur Moslem-asketes en -mistici.<ref name=Firestone17>Reuven Firestone: ''Jihad: The Origin of Holy War in Islam''. Oxford University Press, 1999, p. 17.</ref> 'n Bekende voorbeeld van sulke uitlegte uit die moderne tyd was president Habib Bourguiba se verkondiging dat die stryd teen die ekonomiese verval van [[Tunisië]] as 'n ''djihad'' beskou moet word. Aangesien 'n ''mudjahed'', iemand wat aan die ''djihad'' deelneem, van die plig om in die [[Ramadan]] te vas vrygestel was, het Bourguiba aangevoer dat die vas in die Ramadan daarom ook nie vir werkendes – wat sodoende eweneens as geloofstryders beskou moes word – 'n plig was nie. Op dié wyse het hy probeer om die jaarlikse ekonomiese stagnasie in daardie maand te beëindig. Sy siening in dié verband is naderhand ook deur dele van die Islamitiese geleerdheid oorgeneem.<ref name=Peters118b>Rudolph Peters: ''Islam and Colonialism''. Mouton Publishers, 1979, pp. 118–119.</ref> == Legitimering van terreur met die djihadbegrip == [[Lêer:Flag of al-Qaeda in Iraq.svg|duimnael|300px|'n Djihad-vlag]] Baie Moslems, onder wie geleerdes soos Yusuf al-Qaradawi en Sayyid Tantawi, het Islamitiese terreuraanvalle op burgerlikes veroordeel en beskou hulle as in stryd met die reëls van die ''djihad'' wat die teiken van nie-strydendes verbied.<ref name=OEIPcombat/> Die ideologiese grondslag vir die deelname aan Islamistiese terrorisme word verskaf deur die geskrifte van Ibn Taymiyya, maar veral deur dié van die teoretikus van die Egiptiese Moslembroederskap, Sayyid Qutb, wie se boeke ''Mylstene'' en ''In die skaduwee van die Koran'' ná sy teregstelling in 1966 op groot skaal in die Arabiese wêreld versprei is. Verskeie Islamistiese organisasies dra die woord ''djihad'' in hul naam, soos die Islamitiese Djihad en al-Djihad. Ná die [[Aanvalle op 11 September 2001|aanvalle van 11 September 2001]] het die Verenigde State die Saoedi-Arabiese [[Osama bin Laden]] en die [[Taliban]] in Afghanistan geblameer. Bin Laden het op 7 Oktober 'n televisieboodskap uitgereik waarin hy verklaar het dat "Allah 'n voorhoedegroep Moslems, die spits van Islam, geseën het om Amerika te vernietig". Amerikaanse en Britse magte is rondom Afghanistan ontplooi, en mullah Mohammad Omar, die "bevelhebber van die gelowiges" van die Islamitiese Emiraat van Afghanistan, het op sy beurt die Moslems van die wêreld opgeroep om by hom in 'n ''djihad'' aan te sluit.<ref name=Kepel>{{Cite book |last=Kepel |first=Gilles |title=Jihad: The Trail of Political Islam |date=2002 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-01090-1 |page=2}}</ref> In die 1980's het [[Abdullah Azzam]] gepleit vir 'n ''djihad'' teen die "ongelowiges".<ref name=Riedel>{{Cite web |last=Riedel |first=Bruce |title=The 9/11 Attacks' Spiritual Father |url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2011/09/11-riedel |date=11 September 2011 |publisher=Brookings}}</ref> Azzam het 'n ''fatwa'' uitgereik wat tot 'n djihad teen die Sowjet-besetting van Afghanistan oproep en dit 'n verpligting van alle weerbare Moslems verklaar om die invallers af te weer; sy ''fatwa'' is deur ander onderskryf, onder wie Abd al-Aziz ibn Baz.<ref name=Blanchard>{{Cite book |last=Blanchard |first=Christopher M. |title=Saudi Arabia: Background and U.S. Relations |date=2010 |publisher=DIANE Publishing |isbn=978-1-4379-2838-9 |page=27}}</ref> Azzam het Afghanistan as die begin gesien van 'n ''djihad'' om die ongelowiges uit baie lande te verdryf – die suidelike Sowjetrepublieke van Sentraal-Asië, Bosnië, die [[Filippyne]], Kasjmir, Somalië, Eritrea, Spanje en veral sy eie tuisland Palestina.<ref name=Wright>{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower |date=2006 |publisher=Knopf |isbn=978-0-307-26608-8 |page=130}}</ref> Van die Sowjet-nederlaag in Afghanistan word gesê dat dit "die [[Djihadisme|djihadistiese]] neiging van 'n randverskynsel tot 'n groot mag in die Moslem-wêreld versterk het"; baie vegters het na hul tuislande teruggekeer om die ''djihad'' voort te sit, het aan opstande deelgeneem en later 'n "transnasionale djihadistiese stroom" geskep.<ref name=Commins>{{Cite book |last=Commins |first=David |title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia |date=2005 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-0-85771-780-1 |pages=156–157, 174}}</ref> Azzam het ook 'n breër uitleg bepleit van wie doodgemaak mag word, wat studente soos bin Laden moontlik beïnvloed het.<ref name=Gold/> Op grond van sy uitleg van die hadith het hy aangevoer dat dit 'n sonde is om nié 'n aanvallende ''djihad'' teen die ongelowiges in nie-Moslem-lande te voer nie, en dat dit moet voortduur totdat slegs dié oorbly wat hulle aan Islam onderwerp; die verdrywing van ongelowiges uit Moslem-lande is daarteenoor 'n verdedigende ''djihad''.<ref name=AzzamDOTML>{{Cite book |last=Azzam |first=Abdullah |title=Defense of the Muslim Lands: The First Obligation After Iman |publisher=Islamic Books}}</ref> In Februarie 1998 het bin Laden 'n "Verklaring van die Wêreld-Islamitiese Front vir die Djihad teen die Jode en die Kruisvaarders" in die koerant ''Al-Quds al-Arabi'' geplaas.<ref name=OBLjihad>{{Cite journal |last=Lewis |first=Bernard |date=1998 |title=License to Kill: Usama Bin Ladin's Declaration of Jihad |url=https://archive.org/details/sim_foreign-affairs_november-december-1998_77_6/page/14 |journal=Foreign Affairs |volume=77 |issue=6 |pages=14–19 |doi=10.2307/20049126}}</ref> Hy het later die aanvalle van 11 September teen die Verenigde State georganiseer. Volgens die regshistorikus Sadakat Kadri het geleidelike veranderinge in die Islamitiese regsleer oor die afgelope paar eeue – wat deur Islamiste ontwikkel is wat andersins enige ''bid'a'' (nuwigheid) in die godsdiens veroordeel – dít "genormaliseer" wat voorheen "ondenkbaar" was: "Die blote gedagte dat Moslems hulself vir God sou opblaas, was voor 1983 ongehoord, en dit was pas in die vroeë 1990's dat enigiemand ooit die dood van onskuldige Moslems wat nie op 'n slagveld was nie, geregverdig het."<ref name=Kadri/> Selfmoordaanvallers word daarby ''sjahied'' (martelaar) genoem en 'n plek in die Paradys sou vir hulle seker wees. As sodanig geld [[selfmoord]] in Islam as 'n sonde wat in die hiernamaals met die eindelose herhaling van die oomblik van die dood gestraf word.<ref name=LewisChurchill>Bernard Lewis, Buntzie Ellis Churchill: ''Islam: The Religion and the People''. Wharton School Publishing, 2008, p. 152.</ref> Die Islamitiese teoloog Abu Abdullah al-Muhajir is uitgewys as die sleutelteoretikus en ideoloog agter die moderne djihadistiese geweld.<ref name=Atlantic>{{Cite magazine |last1=al-Saud |first1=Abdullah K. |last2=Winter |first2=Charlie |title=Abu Abdullah al-Muhajir: The Obscure Theologian Who Shaped ISIS |magazine=The Atlantic |location=Washington, D.C. |date=4 Desember 2016 |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/12/isis-muhajir-syria/509399/}}</ref> Sy teologiese en regsregverdigings het Abu Musab al-Zarqawi van al-Kaïda sowel as djihadistiese terreurgroepe, [[Islamitiese Staat|ISIS]] daaronder, beïnvloed. Al-Zarqawi het 'n manuskrip van al-Muhajir se idees in die opleidingskampe van al-Kaïda in Irak gebruik, wat later deur ISIS ingespan is en bekend staan as ''Die Regswetenskap van die Djihad'' of ''Die Regswetenskap van die Bloed''.<ref name=Atlantic/><ref name=Guardian>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/12/isis-jihadist-manual-analysed-rebutted-by-islamic-scholar |title=The core Isis manual that twisted Islam to legitimise barbarity |newspaper=The Guardian |date=12 Mei 2018 |last=Townsend |first=Mark}}</ref> Die boek is beskryf as 'n rasionalisering van "die moord op nie-strydendes"; Salah al-Ansari van die dinkskrum Quilliam merk op: "Daar is 'n verstommende gebrek aan studie van en aandag vir dié afstootlike en gevaarlike teks ''Die Regswetenskap van die Bloed'' in byna alle Westerse en Arabiese vakkundigheid."<ref name=Guardian/> Charlie Winter van ''The Atlantic'' beskryf dit as 'n "teologiese draaiboek wat gebruik word om die groep se afstootlike dade te regverdig":<ref name=Atlantic/> {{Aanhaling|teks=Van bepeinsinge oor die verdienstelikheid daarvan om gevangenes te onthoof, te martel of te verbrand tot gedagtes oor sluipmoord, belegoorlogvoering en die gebruik van biologiese wapens – al-Muhajir se intellektuele nalatenskap is 'n sleutelbestanddeel van die letterkundige korpus van ISIS, en inderwaarheid van wat ook al daarná kom: 'n manier om prakties enigiets toelaatbaar te maak, mits dit as voordelig vir die djihad voorgehou kan word. [...] Volgens al-Muhajir is dit om selfmoord te pleeg ten einde mense dood te maak nie net 'n teologies gegronde daad nie, maar ook 'n lofwaardige een, iets om te koester en te vier ongeag die uitkoms daarvan.|teken=Charlie Winter}} Die sielkundige Chris E. Stout het beweer dat djihadiste hul dade as "vir die groter goed" beskou, en dat hulle hulle in 'n toestand van "verswakking op die aarde" bevind wat [[terrorisme]] 'n geldige uitweg maak.<ref name=Stout>{{Cite book |last=Stout |first=Chris |title=Terrorism, Political Violence, and Extremism: New Psychology to Understand, Face, and Defuse the Threat |publisher=Greenwood Publishing Group |date=2018 |pages=5–6 |isbn=978-1440851926}}</ref> Talle kongresse is in Egipte, Saoedi-Arabië en elders gehou wat selfmoordaanvalle, die liggaamlike aanranding van burgerlikes en die aanvalle van 11 September 2001, [[Aanvalle in Madrid op 11 Maart 2004|11 Maart 2004]], Riaad en [[Aanvalle in Londen op 7 Julie 2005|7 Julie 2005]] veroordeel.<ref name=Savants>Sjeg Muhammad ibn Hussayn: ''Que disent les savants de l'islam sur le Terrorisme ?'' Éditions Anas, 2004, ISBN 9960-36-560-3.</ref> Die intellektuele, politici en geestelikes van die Arabies-Moslem-wêreld het 'n ''Arabiese konvensie vir die bestryding van terrorisme'' opgestel wat 57 state onderteken het: "Ooreenkomstig die hoë morele en godsdienstige beginsels, in besonder die reëls van die Islamitiese sjaria sowel as die menslike erfenis van die Arabiese nasie, wat elke vorm van geweld en terrorisme afkeur."<ref name=Savants/> Die Islamitiese grondslae waarop die oelemas hulle beroep, is hoofsaaklik die verbod om onskuldiges dood te maak ("Spaar die kinders, die geesteskrankes, die vroue, die priesters, die bejaardes en die gebreklikes, tensy hulle aan die stryd deelgeneem het"; soera 5:32); die verbod om chaos (''fitna'') te veroorsaak (soera 2:190–191); en die selfmoord, wat duidelik in die Koran veroordeel word: "Moet julle nie die dood aandoen nie" (soera 4:29).<ref name=Savants/><ref name=Urvoy/> Die Internasionale Islamitiese Geleerderaad, wat ná die aanvalle van 11 September 2001 standpunt ingeneem het oor Islamisties-ekstremisties gemotiveerde geweld, het in die Manifes van Mekka "ekstremisme, geweld en terrorisme" veroordeel, bevestig dat dié dinge "nie in die minste tot Islam behoort nie" en vasgestel: "''Djihad'' is nie terrorisme nie." Die Franse magistraat Marc Trévidic wys op die paradoks van die nuwe "''djihad''-geslag", wat droom van die goue eeu van 'n Islam wat die Westerse moderniteit nog nie verderf het nie, terwyl dieselfde nuwe djihadiste 'n hele aantal middele gebruik wat juis die moderne tyd kenmerk, soos die internet en sosiale media.<ref name=Trevidic>{{Cite journal |author=Marc Trévidic |title=Du terrorisme d'État à la génération jihad |journal=Revue française de criminologie et de droit pénal |volume=3 |date=November 2014}}</ref> Weens aanvalle van dié aard het dit veral in die [[Weste|Westerse wêreld]] tot 'n groeiende kritiek op Islam sowel as tot [[Islamofobie]] gekom. == ''Djihad'' vandag == Sommige hedendaagse Moslem-groepe, veral in Westerse lande, onderskryf grootliks die innerlike ''djihad'' waar die stryd teen boosheid sonder wapens gevoer word. Dit is egter ook so dat die ''djihad'' selfs aan die begin van die 21ste eeu steeds as motivering gebruik word om verskeie oorloë waarin Moslem-lande of -groepe betrokke is, te regverdig. Voorbeelde hiervan is die stryd in [[Afghanistan]], die burgeroorloë in die [[Soedan]] en [[Tsjad]], en die onafhanklikheidstryd van Moslem-minderheidsgroepe in die [[Filippyne]]. Die kleiner ''djihad'' is in die loop van die geskiedenis ook teen Moslem-sektes gerig wat as ketters beskou is. In die hedendaagse tyd is dié rede onder meer aangevoer in die oorlog tussen [[Iran]] en [[Irak]], in die botsings tussen mededingende Moslem-faksies – in Afghanistan, Pakistan, Jemen, Irak, Sirië en Libanon, vandag tussen Soenni-Moslems en Sjiïete – en in die Algeriese burgeroorlog van die 1990's teen Algeriese burgerlikes en soldate wat teen die invoering van die sjaria gekant was, 'n oorlog wat meer as 150 000 mense se lewens gekos het.<ref name=Webster>{{Cite book |author=Wendy Doniger |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions |publisher=Merriam-Webster |year=1999 |page=571 |isbn=0-87779-044-2}}</ref><ref name=Bellinger>{{Cite book |first=Gerhard J. |last=Bellinger |title=Encyclopédie des religions |location=Parys |publisher=Le Livre de poche |year=2000 |isbn=2-253-13111-3}}</ref> In die Siriese burgeroorlog het Sjiïtiese en Soenni-vegters 'n ''djihad'' teen mekaar gevoer,<ref name=RF17>{{Cite news |last=Hassan |first=Hassan |title=The rise of Shia jihadism in Syria will fuel sectarian fires |work=The National |location=Aboe Dhabi |date=5 Junie 2013}}</ref> en in Jemen het die [[Houthi-beweging]] 'n beroep op die ''djihad'' as deel van sy ideologie sowel as van sy werwing gebruik.<ref name=Defensepost>{{Cite web |url=https://thedefensepost.com/2019/06/20/yemen-houti-child-soldiers-noammar-al-eryani/ |title=Houthis recruit 50,000 Yemen child soldiers in 3 months, minister says |date=20 Junie 2019 |website=The Defense Post}}</ref> In hierdie eeu van godsdienstige verdraagsaamheid en [[humanisme]] is die konsep van ''djihad'' waarskynlik die grootste enkele oorsaak van die negatiewe beeld wat baie nie-Moslems van Islam het. Die Islamitiese strewe om die hele wêreld só aan Allah te onderwerp, lei daartoe dat baie mense alle Moslems as onverdraagsame aggressors en vyande van wêreldvrede beskou. Moslems se standpunt oor en die hantering van hierdie radikale konsep sal dalk 'n deurslaggewende faktor wees om te bepaal in watter mate Islam in die toekoms vir die breë wêreldbevolking aanvaarbaar sal wees. == Ander betekenisse en gebruike == Die woord het sowel gewelddadige as geweldlose betekenisse opgegaar. Volgens John Esposito kan dit eenvoudig beteken om te strewe na 'n morele en deugsame lewe, om Islam te versprei en te verdedig, en om onreg en onderdrukking te bestry.<ref name=Esposito26>John Esposito: ''Unholy War: Terror in the Name of Islam''. Oxford University Press, 2002, p. 26.</ref> Die relatiewe belang van die twee vorme is 'n saak van meningsverskil. Rudolph Peters het geskryf dat tradisionalistiese Moslems in die hedendaagse wêreld die ''djihad'' uit die klassieke werke oor die fikh verstaan; modernistiese Moslems beskou dit as 'n regverdige oorlog in die internasionale reg en beklemtoon die verdedigende aspekte daarvan; en fundamentaliste sien dit as 'n uitbreiding van Islam en die verwesenliking van Islamitiese ideale.<ref name=Peters150/> David Cook het geskryf dat Moslems die ''djihad'' in 'n militêre sin verstaan het, in sowel klassieke as hedendaagse tekste; die gedagte dat die ''djihad'' primêr geweldloos is, kom volgens hom uit Soefi-tekste en die Westerse geleerdes wat hulle studeer, of uit Moslem-apologete.<ref name=Cook165>David Cook: ''Understanding Jihad''. University of California Press, 2015, pp. 165–166.</ref> === Openbare mening onder Moslems === 'n Gallup-opname het Moslems in agt lande gevra om die ''djihad'' te omskryf. In Libanon, Koeweit, Jordanië en Marokko was die algemeenste antwoord 'n "plig teenoor God", 'n "goddelike plig" of die "verering van God", sonder enige militêre bybetekenis. In Turkye, Iran, Pakistan en Indonesië het baie van die antwoorde "die opoffering van jou lewe ter wille van Islam, God of 'n regverdige saak" of "die stryd teen die teenstanders van Islam" ingesluit.<ref name=gallup/> Ander algemene betekenisse van die woord in die Moslem-wêreld sluit "'n verbintenis tot harde werk", "die bevordering van vrede" en "om volgens die beginsels van Islam te lewe" in.<ref name=gallup/><ref name=EspositoMogahed>{{Cite book |last1=Esposito |first1=John L. |last2=Mogahed |first2=Dalia |title=Who Speaks For Islam?: What a Billion Muslims Really Think |date=2007 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-59562-017-0 |page=20 e.v.}}</ref> Gallup het verklaar dat sy opnames wys dat die begrip van die ''djihad'' onder Moslems "aansienlik meer genuanseerd is as die enkele sin waarin Westerse kommentators die woord sonder uitsondering gebruik".<ref name=gallup/> Die woord is daarby ook op die stryd vir die [[Feminisme|bevryding van vroue]] toegepas.<ref name=AlBatal>{{Cite book |last=Al-Batal |first=Mahmoud |author2=Kristen Brustad |author3=Abbas Al-Tonsi |title=Al-Kitaab fii Taʿllum al-ʿArabiyya, Part II |edition=2de |year=2006 |publisher=Georgetown University Press |location=Washington, D.C. |isbn=978-1589010963}}</ref> === Ander vorme van stryd === Die Sjiïtiese geleerde Mahmoud Ayoub het verklaar: "Die doel van die ware ''djihad'' is om 'n harmonie tussen ''islam'' (onderwerping), ''iman'' (geloof) en ''ihsan'' (regverdige lewe) te bereik." Die ''djihad'' is 'n proses wat sowel individuele as maatskaplike hervorming insluit; dít word ''djihad fi sabil Allah'' ("stryd op die weg van God") genoem en kan aan die hand van die Koran onderneem word (''djihad bi al-qur'an''). Volgens Ayoub is die grootste ''djihad'' die stryd van elke Moslem teen maatskaplike, morele en politieke euwels. Na gelang van die maatskaplike en politieke omstandighede kan die ''djihad'' egter as 'n sesde grondverpligting beskou word wat op die hele Moslem-gemeenskap rus wanneer hul integriteit in gevaar is – in dié geval word die ''djihad'' 'n "absolute verpligting" (''fard 'ain'') – of wanneer maatskaplike en godsdienstige hervorming ernstig gestuit word. Andersins is dit 'n "beperkte verpligting" (''fard kifaya'') wat op dié rus wat regstreeks betrokke is. Hierdie reëls geld vir die gewapende stryd of die "''djihad'' van die swaard".<ref name=Ayoub>{{Cite book |last=Ayoub |first=Mahmoud M. |title=Islam: Faith and History |date=2013 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-78074-452-0 |page=57}}</ref> In die moderne tyd het die Pakistanse geleerde Fazlur Rahman Malik die woord gebruik om die stryd te beskryf om 'n "regverdige morele en maatskaplike orde" te vestig,<ref name=FazlurRahman>{{Cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Major Themes of the Qur'an |publisher=University of Chicago Press |year=2009 |pages=63–64}}</ref> terwyl president Habib Bourguiba van Tunisië dit gebruik het om die stryd om ekonomiese ontwikkeling in dié land te beskryf.<ref name=Peters116/> Volgens die [[BBC]] is 'n derde betekenis van die ''djihad'' die stryd om 'n goeie samelewing te bou.<ref name=bbcjihad/> In sy kommentaar op die hadith-versameling ''Sahih Muslim'', getiteld ''al-Minhaj'', het die middeleeuse geleerde Yahya ibn Sharaf an-Nawawi verklaar: "Een van die kollektiewe pligte van die gemeenskap as geheel (''fard kifaya'') is om 'n geldige protes aan te teken, om godsdiensvraagstukke op te los, om kennis van die goddelike wet te hê, en om die regte te gebied en verkeerde gedrag te verbied."<ref name=Kabbanijihad>{{Cite web |url=http://www.sunnah.org/fiqh/jihad_judicial_ruling.htm |title=Jihad – A Misunderstood Concept from Islam |author=Sjeg Hisham Kabbani |author2=Sjeg Seraj Hendricks |author3=Sjeg Ahmad Hendricks |work=The Muslim Magazine |access-date=12 September 2026 |archive-date=17 Julie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060717071555/http://www.sunnah.org/fiqh/jihad_judicial_ruling.htm |url-status=dead }}</ref> Natana J. DeLong-Bas noem 'n aantal soorte ''djihad'' wat deur Moslems voorgestel is, waaronder die opvoedkundige ''djihad'' (''djihad al-tarbiyya'') en die missionêre ''djihad'', oftewel die roep van mense tot Islam (''djihad al-da'wa'').<ref name=DLB2004c/> Ander "soorte" wat genoem word, is die "intellektuele" ''djihad'', wat aan die missionêre djihad verwant is, en die "ekonomiese" ''djihad'', dit wil sê om goed te doen met geld, soos om binne jou vermoë te bestee en die "armes en verdruktes" te help.<ref name=whyislam>{{Cite web |title=Why does Islam have the concept of Jihad or Holy War, Which Some Use to Justify Violence or Terrorism |work=WhyIslam |url=http://www.whyislam.org/jihad-2/jihad-faqs/islamic-concept-of-jihad-holy-war/ |publisher=whyislam.org |access-date=12 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916012323/http://www.whyislam.org/jihad-2/jihad-faqs/islamic-concept-of-jihad-holy-war/ |archive-date=16 September 2014 |url-status=dead}}</ref> Iran het 'n Ministerie van die ''Djihad'' vir Landbou<ref name=Jalal>{{Cite book |last=Jalal |first=Ayesha |title=Partisans of Allah: Jihad in South Asia |date=2009 |isbn=978-0-674-03907-0 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |pages=239–240 |doi=10.4159/9780674039070-007}}</ref> en voorheen 'n ''Djihad'' van die Konstruksie wat vir openbare werke verantwoordelik was. === "Seksuele ''djihad''" === Die uitdrukking ''djihad al-nikah'' of "seksuele ''djihad''" verwys na vroue wat by die ''djihad'' aansluit deur seks aan vegters te bied om hul moraal te verhoog.<ref name=Straits>{{Cite news |title=Malaysian women offer their bodies to ISIS militants in 'sexual jihad'; Najib slams Islamic radicals |url=http://www.straitstimes.com/news/asia/south-east-asia |work=The Straits Times |date=27 Augustus 2014}}</ref> Die gerug het in 2013 in Tunisië ontstaan, waarvolgens honderde jong meisies na Sirië sou uitwyk waar hulle hulle aan talle vegters van die [[Islamitiese Staat]] en ander [[Djihadisme|djihadistiese]] groepe sou gee deur met hulle "getroud" en dan "geskei" te word. Die gerug is in Desember 2012 gebore met 'n boodskap wat as 'n tweet van die Salafistiese sjeg Mohamed al-Arifi voorgehou is, wat "Moslem-vroue van 14 jaar af sou toelaat om met 'n djihadis vir 'n paar uur en daarna met ander djihadiste te trou, om die moreel van die vegters te versterk en die deure van die paradys te open". Sjeg al-Arifi het vinnig ontken dat hy so 'n ''fatwa'' uitgereik het, maar die gerug het in die media versprei en is oorgeneem deur die verklarings van die Tunisiese minister van binnelandse sake, Lotfi Ben Jeddou, voor die Tunisiese Nasionale Grondwetgewende Vergadering op 19 September 2013, en deur die Siriese regime, wat propagandaberigte met valse getuienis laat maak het. Ná teenondersoeke het verskeie navorsers en joernaliste in 2013 tot die gevolgtrekking gekom dat daar geen geloofwaardige getuienis bestaan wat die werklikheid van 'n "seksuele ''djihad''" bevestig nie; dit word daarby deur alle djihadistiese bronne ontken en rus op geen godsdienstige grondslag nie.<ref name=SaraDaniel>Sara Daniel: ''Tunisie. La vérité sur le "djihad sexuel"''. ''L'Obs'', 9 November 2013.</ref><ref name=Piquet>Caroline Piquet: ''Ces Françaises qui partent faire le djihad en Syrie''. ''Le Figaro'', 20 Junie 2014.</ref><ref name=Spiegel>{{Cite news |title=Sex Jihad and Other Lies: Assad's Elaborate Disinformation Campaign |url=https://www.spiegel.de/international/world/assad-regime-wages-pr-campaign-to-discredit-rebels-a-926479.html |work=Der Spiegel |first=Christoph |last=Reuter |date=7 Oktober 2013}}</ref> Vir Human Rights Watch berus dié gerugte op 'n werklike gegewe, naamlik die gebruik van die "tydelike huwelik", wat sterk in omvang toeneem.<ref name=SaraDaniel/> Volgens die joernalis David Thomson dien die vroue wat by djihadistiese groepe aansluit, nie as seksslawe nie: "Hulle vertrek om presies dieselfde redes as die mans", maar aangesien hulle nie tot die stryd toegelaat word nie, "kan hulle slegs deur die huwelik na Sirië gaan".<ref name=Thomson>Sarah Ben: ''"Les Français djihadistes", onderhoud met David Thomson''. huffingtonpost.fr, 11 Maart 2014.</ref> === Gebruik deur nie-Moslems === Die Departement van Justisie van die Verenigde State het verskillende ''ad hoc''-definisies van die ''djihad'' in die aanklagte teen persone gebruik wat by terreurbedrywighede betrokke was, onder meer: "Soos in hierdie aanklag gebruik, is ''djihad'' die Arabiese woord wat 'heilige oorlog' beteken. In hierdie verband verwys ''djihad'' na die gebruik van geweld, insluitend paramilitêre optrede teen persone en regerings wat as vyande van die fundamentalistiese weergawe van Islam beskou word."<ref name=Hayat>{{Cite web |url=http://www.milnet.com/2nd-indictment-hayat-dist-court.pdf |title=Hamid and Umer Hayat 2nd indictment, California |date=22 September 2005 |via=Milnet.com}}</ref> Die godsdienshistorikus Karen Armstrong het geskryf: "Geveg en oorlogvoering mag soms nodig wees, maar dit was slegs 'n klein deel van die hele ''djihad'' of stryd."<ref name=Robinson>{{Cite web |url=http://www.religioustolerance.org/isl_jihad.htm |title=The Concept of Jihad ("Struggle") in Islam |author=B. A. Robinson |date=28 Maart 2003 |publisher=Ontario Consultants on Religious Tolerance}}</ref> Volgens Maxime Rodinson is die ''djihad'' "'n propagandistiese instrument wat, na gelang van behoefte, hom tot die gewapende stryd wend – twee bestanddele wat baie ideologiese bewegings gemeen het".<ref name=Rodinson351>Maxime Rodinson: ''Mahomet''. Seuil, 1994, p. 351.</ref> Benjamin R. Barber het die woord gebruik om die weerstandsbeweging van fundamentalistiese etniese groepe aan te dui wat hul tradisies, erfenis en identiteit teen die [[globalisering]] wil beskerm, wat hy "McWorld" noem.<ref name=Barber>{{Cite book |last=Barber |first=Benjamin |title=Jihad vs. McWorld: Terrorism's Challenge to Democracy |date=2010 |publisher=Random House |isbn=978-0-307-87444-3 |pages=53–65}}</ref> == Ander groepe == === Ahmadiyya === In die [[Ahmadiyya]]-Islam is die ''djihad'' primêr 'n mens se persoonlike innerlike stryd en behoort dit nie vir politieke doeleindes gewelddadig aangewend te word nie. Geweld mag slegs gebruik word om die godsdiens en 'n mens se eie lewe in uiterste omstandighede van vervolging te beskerm.<ref name=Ahmadiyya>{{Cite web |url=https://www.theyworkforyou.com/whall/?id=2010-10-20a.284.0 |title=Ahmadiyya Community, Westminster Hall Debate |publisher=TheyWorkForYou.com}}</ref> === Koraniste === Koraniste glo nie dat die woord ''djihad'' "heilige oorlog" beteken nie. Volgens hulle beteken dit om te stry of te strewe, en kan dit sowel militêre as nie-militêre aspekte insluit. Waar dit na die militêre aspek verwys, word dit primêr as verdedigende oorlogvoering verstaan.<ref name=Musa>Aisha Y. Musa: ''Towards a Qur'anically-Based Articulation of the Concept of "Just War"''. International Institute of Islamic Thought.</ref><ref name=Taslaman>Caner Taslaman: ''The Rhetoric of "Terror" and the Rhetoric of "Jihad"''. canertaslaman.com, 2011.</ref> === Babisme en die Bahá'í-geloof === Die [[Babisme]] en die [[Baha’i|Bahá'í-geloof]] is twee onafhanklike monoteïstiese godsdienste wat in die tweede helfte van die negentiende eeu in Iran en die Masjrek ontstaan het. Hulle het in 'n Twaalwer-Sjiïtiese omgewing ontstaan en berus op goddelike openbaringe wat ná die Koran kom. Die begrip ''djihad bi al-saif'' ("''djihad'' deur die swaard") is in die Babisme herleef, soos die Babi-opstand in Mazandaran en die Slag van Sjeg Tabarsi aandui,<ref name=Babi>''An introduction to the Bábí faith''. In: ''Encyclopedia of Religion''. Reds. Lindsay Jones e.a. 2de uitgawe, Macmillan Reference USA, 2004. ISBN 0-02-865733-0.</ref> maar dit is in die Bahá'í-geloof heeltemal afgeskaf, waar "die swaard deur die woord vervang word".<ref name=Bisharat>''Bisharat'' ("Goeie nuus"), uittreksel 3.3 uit die tafel van Bahá'u'lláh.</ref><ref name=Haykal>Vers 42 van die ''Suriy-i-Haykal'' (die tafel van die Tempel) van Bahá'u'lláh: "Wees op julle hoede om niemand se bloed te vergiet nie. Trek die swaard van julle tong uit die skede van die woord, want dit is hoe die vesting van die harte van die mense verower word. Ons het die wet van die heilige oorlog teen mekaar afgeskaf."</ref> == Sien ook == * [[Islamitiese Staat]] * [[Kruistog]] * [[Sjaria]] * [[Islamofobie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Islamitiese begrippe]] [[Kategorie:Islamitiese geskiedenis]] [[Kategorie:Arabiese woorde]] [[Kategorie:Oorlog]] cxupsowtun1g0c2ap463g4oc7d2xys7 0 26096 2976100 2972345 2026-10-06T11:45:49Z Martin Macha 2111 126473 /* */ 2976100 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Demokratiese Volksrepubliek Laos |volle_naam = <small>ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ([[Lao (taal)|Lao]])</small> |algemene_naam = Laos |beeld_vlag = Flag of Laos.svg |beeld_wapen = Emblem of Laos (1991-2025).svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Location Laos ASEAN.svg |leuse = <br />ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ<br /><small>''([[Lao (taal)|Lao]] vir: "Vrede, Onafhanklikheid, Demokrasie, Eenheid en Welvaart")''</small> |volkslied = ''[[Pheng Xat Lao|ເພງຊາດລາວ]]''<br /><small>''(Lao vir: "Volkslied van Laos")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Laos.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Lao (taal)|Lao]] |hoofstad = [[Vientiane]] {{Koördinate|17|58|N|102|36|O}} |latd = 17 |latm = 58 |latNS = N |longd = 102 |longm = 36 |longEW = O |grootste_stad = [[Vientiane]] |regeringsvorm = Unitêre Marxisties-Leninistiese<br />enkelparty sosialistiese [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Thongloun Sisoulith]]<br />[[Viengthong Siphandone]]<br />[[Saleumxay Kommasith]] |oppervlak_rang = 82^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 236&nbsp;800 |oppervlakmi² = 91&nbsp;400 |persent_water = 2 |bevolking_skatting = 7&nbsp;749&nbsp;595<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/|title=Laos|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=31 Desember 2022|archive-date= 7 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307193820/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/|url-status=dead}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2022 |bevolking_rang = 103^de |bevolking_sensus = 6&nbsp;492&nbsp;228<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geohive.com/cntry/laos.aspx |title=Laos |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201021540/http://www.geohive.com/cntry/laos.aspx |archive-date=1 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2015 |bevolkingsdigtheid = 26,7 |bevolkingsdigtheidmi² = 69,2 |bevolkingsdigtheidrang = 151^ste |BBP_PPP = $68,573&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=544,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Laos |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2022 |accessdate=31 Desember 2022}}</ref> |BBP_PPP_rang = 109^de |BBP_PPP_jaar = 2022 |BBP_PPP_per_kapita = $9&nbsp;166<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 127^ste |BBP = $16,250&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 131^ste |BBP_jaar = 2022 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;172<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 148^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Koninkryk Lan Xang<br />• Luang Phrabang,<br />Vientiane en Champasak<br />• Vasal van Thonburi en Siam<br />• Opvolgingsoorlog<br />• Frans-Indochina<br />• Verenigde Koninkryk<br />• Onafhanklikheid verklaar<br />• Onafhanklikheid erken<br />• Burgeroorlog<br /><br />• Monargie afgeskaf<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />1353-1707<br /><br />1707-1778<br />1778-1893<br />1826-1828<br />1893-1953<br />[[11 Mei]] [[1947]]<br />[[19 Julie]] [[1949]]<br />[[22 Oktober]] [[1953]]<br />[[9 November]] [[1953]]–<br />[[2 Desember]] [[1975]]<br />[[2 Desember]] [[1975]]<br />[[14 Augustus]] [[1991]] |MOI = {{wins}} 0,607<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=31 Desember 2022}}</ref> |MOI_rang = 140^ste |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 38,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LA |title=Gini index – Lao PDR |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=31 Desember 2022 |archive-date=26 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526183115/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LA |url-status=dead }}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2018 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Kip (munteenheid)|Kip]] |geldeenheid_kode = LAK |land_kode = LA |tydsone = ICT |utc_afwyking = [[UTC+07:00|+7]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+07:00|+7]] |internet_domein = [[.la]] |skakelkode = 856 |voetskrif = }} '''Laos''' ([[Lao (taal)|Lao]]: ລາວ, Lāo, [láːw]), amptelik die '''Demokratiese Volksrepubliek Laos''' (ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ''Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao''), is 'n [[landingeslote land]] in [[Suidoos-Asië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van 236&nbsp;800&nbsp;km² en het 'n bevolking van 7&nbsp;749&nbsp;595 in 2022 gehad. [[Lêer:Satellite image of Laos in January 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Laos]] [[Lêer:La-map.png|duimnael|links|Kaart van Laos]] [[Lêer:Laos Topography.png|duimnael|links|Topografiese kaart van Laos]] Laos is in die noordooste van [[Thailand]], in die weste van [[Viëtnam]], in die suidooste van [[Mianmar]] en die [[Volksrepubliek China]], en in die noorde van [[Kambodja]] geleë. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Vientiane]] wat aan die [[Mekong]]rivier net noord van Thailand geleë is. Die Mekongrivier speel 'n belangrike rol in die ekonomiese lewe van Laos. Die riviervallei is die vrugbaarste gebied van die land en word intensief met [[rys]] bebou. Daar heers 'n [[moeson]]klimaat en tweederdes van die land is met oerwoud bedek. Sedert sy ontstaan met die stigting van die Koninkryk Lan Xang in 1355 het dele van Laos voortdurend in die hande van sy buurstate geval. In 1893 het [[Indo-China]] onder Franse bestuur gekom en is die eenheid van Laos herstel. Na die Franse nederlaag by [[Slag van Dien Bien Phu|Dien Bien Phu]] (1954) in Viëtnam het Laos onafhanklik geword. Binnelands was die land egter steeds verdeel met die regse en neutrale groepe aan die een kant en die Kommunistiese [[Pathet-Laos]] aan die ander kant. In Desember 1975 het die Nasionale Volkskongres die Demokratiese Volksrepubliek Laos uitgeroep en die invloed van die regse en neutrale groepe is uitgeskakel. Laos is sentraal geleë in die Suidoos-Asiatiese skiereiland. Die land het geen kus nie en dus ook geen hawe wat hom met die buiteland verbind nie. Laos grens in die noorde aan die Volksrepubliek China, in die ooste aan Viëtnam, in die suide aan Kambodja, in die weste aan Thailand en in die noordweste aan [[Mianmar]]. Die Mekongrivier is die land se enigste verbinding met die see, maar is weens stroomversnellings moeilik bevaarbaar. Laos het 'n tropiese moesonklimaat met 'n gemiddelde maandelikse neerslag van 300&nbsp;mm in die dale en 600&nbsp;mm teen die berghellings. Van einde Mei tot begin Oktober waai die suidwesmoeson en is dit warm en vogtig (gemiddelde temperatuur 28°C). Van Oktober tot Februarie waai die noordoosmoeson, wat ’n droë en koel klimaat teweegbring. Na Februarie styg die temperatuur weer en bereik in April 'n maksimum van 36°C. Die Mekongvallei met sy dale en syriviere aan die westelike grens van Laos is die belangrikste woongebied van die bevolking. Die land is grotendeels bergagtig en bedek met oerwoude. Omtrent die helfte van die land lê hoër as 600&nbsp;m bo seespieël, wat ernstige verkeershindernisse met die binneland vorm. Die breë, noordelike deel van die land, die bergland tussen die Mekong- en die [[Rooirivier (Asië)|Rooirivier]], bestaan uit diep klowe en plato's wat op plekke hoër as 2&nbsp;000&nbsp;m is. In die smal, middelste gedeelte te die hoogste berge in die land, naamlik Phu Bia (2&nbsp;817&nbsp;m) en Phu Xai Lai Lieng (2&nbsp;711&nbsp;m). In die suide van Laos, aan die grens met Vietnam, lê die Annamese Hoogland en die Plato van Bolovens. == Geskiedenis == [[Lêer:Pha That Luang, Vientiane, Laos.jpg|duimnael|links|Pha That Luang in Vientiane is die nasionale simbool of Laos]] [[Lêer:Luangprabang1.JPG|duimnael|links|Die koningspaleis in Luang Prabang]] [[Lêer:Flag of Laos (1952–1975).svg|duimnael|links|Vlag van die Koninkryk Laos (1952–1975)]] [[Lêer:Flag of the Lao People's Revolutionary Party.svg|duimnael|links|Vlag van die regerende Rewolusionêre Volksparty van Laos]] Opgrawings naby Luang Prabang en in die bergland tussen die Mekong- en die Rooirivier het daarop gedui dat Laos reeds gedurende die [[Steentydperk]] bewoon is. Die geskiedenis van die huidige bevolking begin in die 12de eeu, toe [[Thai (volk)|Thaistamme]] uit Suid China verdryf is. Die stamme het suidwaarts getrek tot by die huidige Laos, wat toe skaars bewoon was. In 1355 het prins Fa Ngoum die Koninkryk Lan Xang, die Ryk van Miljoen Olifante, gestig met Luang Prabang as die hoofstad. Tot in 1707 het Lan Xang omliggende gebiede geannekseer. In die jaar het die ryk egter in drie dele geskeur, met Luang Prabang, Vientiane in die noorde en Champassak in die suide as die onderskeie hoofstede. Onderlinge oorloë het die die staatjies verswak en Thailand, Birma en Vietnam het gebiede van Laos ingepalm. Aan die begin van die 19de eeu is eers Vientiane en daarna (1885) Luang Prabang deur Thailand verower. Na 1893 het die ganse Indo-China onder beheer van die Franse gekom en Thailand moes noodgedwonge sy verowerde gebiede en later ook gebiede wes van die Mekong afstaan. In 1917 het Frankryk die eenheid van Laos herstel, met Luang Prabang as hoofstad. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is Indo-China deur [[Japan]] verower en die gebied wes van die Mekong moes weer deur Laos afgestaan word. In dieselfde periode het ’n onafhanklikheidsbeweging ontstaan wat na die oorgawe van Japan ’n verenigde, onafhanklike staat uitgeroep het. Laos is egter eers na die Franse se nederlaag by [[Slag van Dien Bien Phu|Dien Bien Phu]] (1954) in Viëtnam as onafhanklike staat erken. Op 'n konferensie van wêreldmagte in 1954 in [[Genève]] is die kwessie van Indo-China bespreek en daar is ooreengekom dat Laos ’n neutrale staat sou word. Intussen het daar in Laos verskillende kampe ontwikkel: die proKommunistiese Pathet-Lao, met Souvanna Phong as woordvoerder; die [[Weste]]rs georiënteerde, met Savang Vatthana van 1959 tot 1975 die [[grondwetlike monargie]] en genl. Phoumi Nosavan as die belangrikste leiers; en die neutraliste onder leiding van Souvanna Phouma, halfbroer van Souvanna Phong. In 1957 het Souvanna Phouma die Pathet-Laos genooi om aan die regering deel te neem. Na ’n verkiesingsoorwinning deur die Neo Pathet-Laos (die wettige politieke party van die Pathet-Laos) is die mag egter in 1958 deur middel van ’n staatsgreep deur die konserwatiewes onder prins Bum Un Na oorgeneem. Die Pathet-Laos het hom teruggetrek na die noordelike deel van die land, wat onder sy beheer gestaan het. 'n [[Burgeroorlog]] het uitgebreek wat in 1961 met 'n wapenstilstand tot 'n einde gebring is. In dieselfde jaar is in Genève ooreengekom dat 'n koalisieregering onder Souvanna Phouma aan die bewind sou kom. Die verskillende politieke partye wou egter nie versoen raak nie omdat die konserwatiewes nie bereid was om hul bevoorregte posisie prys te gee nie. Na die moord in 1962 op die minister van buitelandse sake, Pholsena, het die verteenwoordigers van die Pathet-Laos uit die regering bedank en hulle in [[Hanoi]] gevestig, van waar hulle die stryd hervat het. In 1967 het die Pathet-Laos drievyfdes van die land onder sy beheer gehad. Die houvas van die Pathet-Laos het egter verswak omdat [[Noord-Viëtnam]] sy steun onttrek het weens die Amerikaanse aanvalle op die land. Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] het in 1964 begin met bomaanvalle wat veral daarop gemik was om die [[Hồ Chí Minh-roete]], die belangrikste toevoerroete van die Kommunistiese Viëtminh-magte wat deur die ooste van Laos geloop het, te vernietig. In 1971 het die Suid-Viëtnamese troepe geprobeer om die roete te beset, maar die poging het misluk met die Slag van Sepone. Eers na die vredesooreenkoms in [[Parys]] in Januarie 1973 tussen die Verenigde State en die Kommunistiese Viëtnam kon Laos weer begin met die samestelling van 'n regering waarin al drie partye verteenwoordig is. In April 1974 is 'n koalisieregering in Vientiane gestig, met Souvanna Phouma as eerste minister. ’n Nasionale politieke raad is in Luang Prabang gestig en Souvanna Phong is as voorsitter aangewys. Die Pathet-Laos het met sy kragtige organisasie en politieke motivering 'n sterk posisie ingeneem, wat in die voorjaar van 1975 tot 'n finale magsoorname gelei het. Op 4 Desember 1975 het die Volkskongres van Laos die mag van die koalisieregering formeel oorgeneem en die Demokratiese Volksrepubliek Laos uitgeroep. Hiermee het 'n einde gekom aan die 622-jarige bestaan van die Koninkryk Laos. Die koning Savang Vatthana het die erefunksie van raadgewer tot die nuwe president Souvanna Phong ontvang en die pale is in Luang Prabang ontruim. Souvanna Phouma, wat 13 jaar die premier van Laos was, is benoem tot raadgewer van die regering. == Sosiale gegewens == [[Lêer:Nam ou 1.jpg|duimnael|Riviere is 'n belangrike vervoermiddel in Laos]] Laos, het 'n bevolking van sowat 6,7 miljoen met 'n bevolkingsdigtheid van 26,7 per km². Die bevolking neem jaarliks met 2,4% toe as gevolg van 'n geboortesyfer van 4,7% en 'n sterftesyfer van 2,3%. Afgesien van onhigiëniese toestande is daar ook beperkte mediese dienste: daar is een hospitaalbed per 1&nbsp;000 inwoners en een dokter vir elke 73&nbsp;000. Die hoofoorsake van sterftes is [[malaria]], [[griep]], [[diarree]], [[longontsteking]] en [[beri-beri]] (’n siekte wat veroorsaak word deur ’n gebrek aan [[vitamien]]e). Die gemiddelde lewensverwagting vir mans is 42 jaar en vir vroue 45 jaar. Die onderwys is nog grotendeels in die hande van [[Boeddhistiese kloosterlewe|Boeddhistiese kloosters]]. Leerplig is in 1951 ingestel, maar daar is slegs in die vrugbare dale skole en geen beheer kan uitgeoefen word nie. Daar is ongeveer 2&nbsp;100 skole en 30 opleidingsentrums in die land en sowat 35% van die bevolking kan lees en skryf. Die enigste universiteit is in Vientiane. Die grootste deel van die bevolking (sowat 88%) woon in dorpies op die platteland. Die res woon in groot stede soos Vientiane, Savannakhet, Pakse en Luang Prabang. == Demografie == === Etniese verdeling === [[Lêer:Laos in Lao.svg|duimnael|links|Die woord "Laos" in Lao-skrif]] [[Lêer:Hmong girls in Laos 1973 2.jpg|duimnael|Hmong-meisies in Laos, 1973]] 60% van die bevolking is [[Laos (bevolkingsgroep)|Laos]] en minder as 2% is van [[Viëtnamese]] afkoms. Daarbenewens leef sowat 180&nbsp;000 [[Thai (volk)|Thai]] in Laos. Die bevolking van Laos bestaan uit ’n verskeidenheid volke wat spruit uit duisende jare van verowerings, onderwerpings en die rondbeweeg van stamme. Ongeveer die helfte van die bevolking behoort tot die Laos-stam, 'n Thai-volk wat veral in die riviervalleie woon en rysbou beoefen, terwyl sowat 40% saamgestel is uit bergstamme wat veral van Suid-Chinese afkoms is. Hulle beoefen 'n primitiewe vorm van [[landbou]] en brand soms dele van die oerwoude af om meer grond te bekom. Belangrike stamme is die Hos, Meos of Hmong, soos hulle hulleself noem, Mans, Khos, Lolos en Yaos. Die Meos-stam is bekend van wee sy strydvaardigheid en die verbouing van opium in die gebied tussen die Rooi- en die Swartrivier. Die Laos noem die minderheidsgroepe Kha (slawe) omdat hulle 'n minderwaardige posisie in die samelewing beklee en feitlik geen ontwikkeling toon nie. Ander minderheidsgroepe is [[Han-Chinese]] (ongeveer 35&nbsp;000), wat hoofsaaklik in die stede woon, [[Viëtnamese]] (Annamiete), [[Indië]]rs en [[Europa|Europeërs]], hoofsaaklik [[Franse]] wat hoër geskoolde arbeid verrig, en sedert die Verenigde State se optrede in Viëtnam ook Amerikaanse raadgewers. Die verskillende bevolkingsgroepe praat ook verskillende tale. Die Yaos praat [[Lao (taal)|Lao]], 'n Thai-taal en die amptelike taal van Laos. Die Meos, Hos, Khos en Yaos in die noorde van Laos praat [[Sino-Tibettaanse tale]], terwyl die bergvolke [[Mon-Khmer-tale|Mon-Khmer-dialekte]] praat. [[Frans]] word steeds as voertaal in regerings- en handelskringe gebruik. Wat [[godsdiens]] betref, is daar ook geen eenvormigheid in Laos nie. Die Laos is [[Theravada]]-Boeddhiste, terwyl die bergvolke oorwegend natuuraanbidders is. Die Theravada-Boeddhisme is 'n vroeë vorm van [[Boeddhisme]] en is minder metafisies as later vorme. Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] geloof het sowat 24&nbsp;000 aanhangers. === Taal === Die meeste van die mense praat Lao, 'n [[Tai-Kadai-tale|Tai-Kadai-taal]] wat verwant is aan [[Thai]] en die [[amptelike taal]] van Laos vorm. [[Frans]] is die belangrikste ''[[lingua franca]]'', gevolg deur [[Engels]]. === Religie === [[Theravada]]-[[Boeddhisme]] is die belangrikste [[godsdiens]], gevolg deur klein minderhede soos Satsana Phi en [[Christendom|Christene]]. == Ekonomie == [[Lêer:Rice planting near Champasak (Laos).jpg|duimnael|Rysbou naby Champasak, Laos]] [[Lêer:Morning market in Vientiane.JPG|duimnael|'n Mark in Vientiane]] Die landbou lewer sowat 90% van Laos se inkomste en bestaan hoofsaaklik uit rysbou in klein, selfversorgende ondernemings. Rysbou word in die Mekongvallei en in die valleie van die talryke syriviere beoefen. Ander landbouprodukte, wat hoofsaaklik in die hoër liggende gebiede verbou word, is [[mielie]]s, [[tabak]], [[opium]] en [[kardamom]] ('n [[spesery]]). Bosbouprodukte is [[djatihout]], [[skellak]] en [[bensoïne]] ('n stof wat gebruik word by die vervaardiging van [[wierook]] en [[parfuum]]). Die Mekongrivier is ryk aan vis, wat 'n belangrike proteïenbron vir Laos is. Die [[mynbou]] in Laos is heeltemal onderontwikkel. Hoewel daar besonder ryk [[ystererts]]afsettings is, word net [[tin]] en [[sout]] op groot skaal ontgin. Verder is daar aanduidings van die aanwesigheid van [[koper]], [[steenkool]] en [[aardolie]]. Die [[nywerheid]], wat in die omgewing van Vientiane gekonsentreer is, is hoofsaaklik beperk tot tradisionele bedrywe. Daar is 'n paar moderne [[ryspellerye]], [[saagmeulens]] en [[sigaret]]fabrieke. Die res van die produksie word deur ambagslui gelewer. Voorheen is elektrisiteit hoofsaaklik uit Thailand herlei, maar in 1972 is die Nam Hgum-studamkragsentrale aan die Mekongrivier in bedryf gestel. Laos het 'n negatiewe handelsbalans, aangesien sy invoere tussen 25 en 30 keer meer as sy uitvoere beloop. Uitvoerprodukte bestaan hoofsaaklik uit tinertskonsentraat hout, kardamom, opium, [[koffie]] en bosbouprodukte. Die Mekong is die belangrikste vervoerroete, maar die rivier is nie heeltemal bevaarbaar nie vanweë stroomversnellings op plekke. Van die pad net van 7&nbsp;400&nbsp;km is slegs sowat 600&nbsp;km geteer en sowat 3&nbsp;000&nbsp;km is gruispad. Die res is stof- of grondpaaie. 'n Pad tussen Vientiane en Savannakhet is met finansiële bystand van die Verenigde State gebou, terwyl 'n pad van 600&nbsp;km uit die Suid-Chinese provinsie [[Yunnan]] tussen Dien Bien Phu en die grens met Thailand aangelê is. Daar is geen spoornet in Laos nie, maar Vientiane kan per trein vanuit Thailand bereik word. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Laos|title=Laos|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=31 Desember 2022}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/|title=Laos|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=31 Desember 2022}} * {{af}} ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-57-5}} band * {{en}} Whitaker, Joseph. (2008) Whitaker's Almanack 2008. London: A. & C. Black. {{ISBN|978-0-7136-8554-1}}. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage|Laos}} {{Lande van Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Laos| ]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] jjb503hzfzdz1ppukfpeugiaa9ivl9v 4 27153 2976082 2975007 2026-10-06T10:15:37Z Aliwal2012 39067 2976082 wikitext text/x-wiki rrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr Russell en Hamilton het die eerste nege wedrenne van die 2022-seisoen deurgebring om eksperimentele onderdele vir die Mercedes-renmotor te toets.<ref name="TheRace222">{{Cite web |date=24 October 2022 |title=What a winless Hamilton season won't tell you about his 2022 |url=https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326200252/https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |archive-date=26 March 2023 |access-date=26 March 2023 |website=The Race}}</ref> Alhoewel die jaers elke wedren toetspligte omgeruil het,<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |date=21 January 2023 |title=Russell sees no risk of Hamilton trouble even amid F1 title battle |url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-sees-no-risk-of-hamilton-trouble-even-amid-f1-title-battle/10423174/ |access-date=9 December 2024 |work=Autosport}}</ref> het Russell 'n voorsprong van 34 punte oor Hamilton na rondte nege opgebou,<ref>{{Cite web |last=Chiu |first=Nigel |date=19 June 2022 |title=F1 Standings after 2022 Canadian GP |url=https://www.total-motorsport.com/f1-standings-after-2022-canadian-gp/ |access-date=10 December 2024 |website=Total Motorsport |language=en}}</ref> wat spanbaas Toto Wolff toegeskryf het aan Hamilton se eksperimente wat teenproduktief was.<ref>{{Cite web |last1=Collantine |first1=Keith |last2=Cottingham |first2=Claire |date=11 June 2022 |title=Hamilton's recent deficit to Russell is due to 'set-up experiments', says Wolff |url=https://www.racefans.net/2022/06/11/hamiltons-recent-deficit-to-russell-is-due-to-set-up-experiments-says-wolff/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> Na rondte nege het Russell en Hamilton die seisoen basies gelyk op punte afgesluit, met Russell wat een punt meer as sy spanmaat aangeteken het.<ref name=":17" />Ten spyte van die ongelukkige seisoen, het Russell verskeie loopbaan-eerstes in 2022 behaal, insluitend sy eerste podium in 'n vollengte-ren in [[2022 Australiese Grand Prix|Melbourne]];<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Standings |url=https://www.formula1.com/en/results.html |access-date=10 April 2022 |website=Formula 1 |archive-date=28 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202800/http://www.formula1.com/results/driver/2001/40.html |url-status=live }}</ref> sy eerste voorste wegspringposisie in [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]];<ref>{{Cite web |title=Russell beats Sainz to take shock maiden pole at Hungaroring as Red Bulls hit trouble |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730162413/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |archive-date=30 July 2022 |access-date=30 July 2022 |website=Formula1.com}}</ref> en sy eerste Grand Prix- en naelren-oorwinnings by [[2022 São Paulo Grand Prix|Interlagos]].<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=13 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix: George Russell beats Lewis Hamilton to first full Formula 1 win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113215610/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=12 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix sprint: George Russell takes first win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113220202/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> Hy het vierde in die Bestuurderskampioenskap geëindig en sy spanmaat Hamilton met 35 punte geklop.<ref>{{Cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=2 December 2022 |title=George Russell reveals reason for Lewis Hamilton's early F1 2022 car experiments: 'I was in a happier place' {{!}} F1 {{!}} Crash |url=https://www.crash.net/f1/news/1018065/1/russell-reveals-reason-hamilton-s-early-f1-2022-experiments |access-date=16 October 2024 |website=www.crash.net}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=2 December 2022 |title=Did Russell deserve to out-score Hamilton? Perhaps not - but it was close |url=https://www.racefans.net/2022/12/02/did-russell-deserve-to-out-score-hamilton-perhaps-not-but-it-was-close/ |access-date=16 October 2024 |website=RaceFans}}</ref> 2023 was nog 'n moeilike jaar vir Mercedes en veral vir Russell. Na 'n paar belowende vertonings aan die begin van die seisoen (hy het die Australian Grand Prix gelei tot 'n ontydige rooi vlag [1] en 'n podiumplek in Barcelona behaal [2] ), het Russell se resultate in die tweede helfte van die seisoen om verskeie redes afgeneem, insluitend 'n rekord van sewe pitstops in een wedren ( Zandvoort ), [3] 'n toevallige botsing in die laaste rondte ( Singapoer ), [4] 'n oor-aggressiewe strategiebesluit ( Suzuka ), [5] en Hamilton wat teen hom gebots het na 'n voorry-wegspring ( Lusail ). [6] Russell het 'n mate van trots herwin met 'n derde plek by die Aboe Dhabi Grand Prix, wat die tweede plek in die Konstruktorskampioenskap vir Mercedes besorg het. Hy het agtste in die Bestuurderskampioenskap geëindig, die laagste vir 'n Mercedes-bestuurder sedert 2012, en 59 punte agter Hamilton. Na die Abu Dhabi-wedren het Russell opgemerk dat hy "die span 'n paar keer vanjaar teleurgestel het", maar dat dit "'n enorme bedrag" beteken het om die span te help om tweede te eindig. [1] Alhoewel hy sy eie seisoen "'n algehele ramp" genoem het, [2] het Mercedes hom 'n kontrakverlenging van twee jaar gegee. [3] pppppppppppppppppppppppppppppppppppppppppppp ====2024: Laaste jaar met Hamilton==== Vir die 2024-seisoen het Mercedes sy ontwerpkonsep fundamenteel verander. [1] Die nuwe Mercedes W15 was vinnig maar onbestendig, hard op bande en moeilik om behoorlik op te stel. [2] Alhoewel die span nie mededingend was tot middel-seisoen nie, het Russell opgemerk dat die personeel agter die skerms "vordering maak". [3] In rondte drie, die Australian Grand Prix, het Russell 'n hewige neerstorting beleef terwyl hy probeer het om Fernando Alonso (wat 'n straf van 20 sekondes gekry het vir die rem-onderdrukking van Russell) verby te steek vir die sesde plek op die voorlaaste rondte. [4] Die ongeluk het hom vir tien sekondes onbeweeglik en weerloos agter 'n blinde draai van 250 km/h gelaat voordat die rendirekteur die virtuele veiligheidsmotor ontplooi het. Hy het egter ongedeerd daarvan afgekom en met Alonso vergader om sake glad te stryk. Na die wedren het hy gevra vir outomatiese veiligheidsmotors om soortgelyke voorvalle te voorkom. [5] In die middel van die seisoen het Mercedes in ses agtereenvolgende wedrenne podiumplekke behaal. Russell het van sy beste resultate in jare behaal, insluitend 'n voorste wegspringplek en podiumplek in Montreal, [1] [2] sy tweede loopbaanoorwinning by Spielberg (alhoewel nadat die voorlopers gebots het), [3] [4] 'n voorste plek by Silverstone (gevolg deur 'n meganiese uitval), [5] en die eerste Formule Een-renoorwinning (by Spa ) wat verloor is weens 'n diskwalifikasie na die wedren sedert 1994, [6] [7] waarvoor die span verantwoordelikheid geneem het. Die span se vorm het meer onbestendig geword soos die jaar aangegaan het, maar Russell het by verskeie wedrenne vir oorwinnings meegeding. By die São Paulo Grand Prix het Russell die wedren gelei totdat Mercedes hom beveel het om die kuipe vir nuwe bande in te slaan net voordat 'n rooi vlag sy mededingers 'n gratis bandverandering gegee het. [1] [2] Russell het die Las Vegas Grand Prix oorheers, deur op die voorste wegspringplek te kwalifiseer en 49 uit 50 rondtes voor te loop om sy derde loopbaanoorwinning te behaal. [3] Russell het weer in Katar op die voorste wegspringplek gekwalifiseer nadat Max Verstappen 'n roosterstraf opgelê is omdat hy onnodig stadig voor Russell gery het, wat op 'n buite-rondte was. [1] Verstappen het Russell se appèlle aan die beamptes vir sy straf veroordeel en gesê dat hy "alle respek" vir hom verloor het, [2] en Russell gewaarsku dat hy hom ten alle koste sou verbysteek [3] — Russell het beweer dat hy gesê het hy sou hom 'in die muur sit', wat Verstappen ontken het. [4] [5] Verstappen het hom in draai een verbygesteek, met Russell wat vierde geëindig het na twee veiligheidsmotorperiodes. [6] Russell het sesde in die Bestuurderskampioenskap geëindig, 22 punte voor Hamilton. [1] Die span het van tweede na vierde plek in die Vervaardigerskampioenskap geval, maar het vier oorwinnings behaal, [2] wat hul totaal van die vorige twee seisoene verviervoudig het. [3] Gedurende die drie jaar van die Russell-Hamilton-vennootskap was die Mercedes-jaers gelykop op die baan. [1] Russell het Hamilton in twee uit drie seisoene oortref, drie oorwinnings teenoor Hamilton se twee behaal, en Hamilton met 39–29 uitoorlê, [2] terwyl Hamilton 20 podiumplekke behaal het teenoor Russell se 14 [3] en Russell op totale punte (697–695) geklop het nadat hy Russell in die laaste rondte van sy laaste wedren met Mercedes verbygesteek het. [4] Nadat die 2024-seisoen geëindig het, het Russell gesê dat hy "soveel by [Hamilton] geleer het as 'n bestuurder en 'n persoon," [4] en op sy persoonlike webwerf geskryf dat Hamilton "nie net die grootste bestuurder van alle tye is nie," maar ook "die tipe persoon wat elke renjaer moet streef om te wees." [5] skar731fnm7ted4sq75mn9180hnhu1d 2976087 2976082 2026-10-06T10:33:04Z Aliwal2012 39067 2976087 wikitext text/x-wiki Russell en Hamilton het die eerste nege wedrenne van die 2022-seisoen deurgebring om eksperimentele onderdele vir die Mercedes-renmotor te toets.<ref name="TheRace222">{{Cite web |date=24 October 2022 |title=What a winless Hamilton season won't tell you about his 2022 |url=https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326200252/https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |archive-date=26 March 2023 |access-date=26 March 2023 |website=The Race}}</ref> Alhoewel die jaers elke wedren toetspligte omgeruil het,<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |date=21 January 2023 |title=Russell sees no risk of Hamilton trouble even amid F1 title battle |url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-sees-no-risk-of-hamilton-trouble-even-amid-f1-title-battle/10423174/ |access-date=9 December 2024 |work=Autosport}}</ref> het Russell 'n voorsprong van 34 punte oor Hamilton na rondte nege opgebou,<ref>{{Cite web |last=Chiu |first=Nigel |date=19 June 2022 |title=F1 Standings after 2022 Canadian GP |url=https://www.total-motorsport.com/f1-standings-after-2022-canadian-gp/ |access-date=10 December 2024 |website=Total Motorsport |language=en}}</ref> wat spanbaas Toto Wolff toegeskryf het aan Hamilton se eksperimente wat teenproduktief was.<ref>{{Cite web |last1=Collantine |first1=Keith |last2=Cottingham |first2=Claire |date=11 June 2022 |title=Hamilton's recent deficit to Russell is due to 'set-up experiments', says Wolff |url=https://www.racefans.net/2022/06/11/hamiltons-recent-deficit-to-russell-is-due-to-set-up-experiments-says-wolff/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> Na rondte nege het Russell en Hamilton die seisoen basies gelyk op punte afgesluit, met Russell wat een punt meer as sy spanmaat aangeteken het.<ref name=":17" />Ten spyte van die ongelukkige seisoen, het Russell verskeie loopbaan-eerstes in 2022 behaal, insluitend sy eerste podium in 'n vollengte-ren in [[2022 Australiese Grand Prix|Melbourne]];<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Standings |url=https://www.formula1.com/en/results.html |access-date=10 April 2022 |website=Formula 1 |archive-date=28 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202800/http://www.formula1.com/results/driver/2001/40.html |url-status=live }}</ref> sy eerste voorste wegspringposisie in [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]];<ref>{{Cite web |title=Russell beats Sainz to take shock maiden pole at Hungaroring as Red Bulls hit trouble |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730162413/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |archive-date=30 July 2022 |access-date=30 July 2022 |website=Formula1.com}}</ref> en sy eerste Grand Prix- en naelren-oorwinnings by [[2022 São Paulo Grand Prix|Interlagos]].<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=13 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix: George Russell beats Lewis Hamilton to first full Formula 1 win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113215610/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=12 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix sprint: George Russell takes first win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113220202/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> Hy het vierde in die Bestuurderskampioenskap geëindig en sy spanmaat Hamilton met 35 punte geklop.<ref>{{Cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=2 December 2022 |title=George Russell reveals reason for Lewis Hamilton's early F1 2022 car experiments: 'I was in a happier place' {{!}} F1 {{!}} Crash |url=https://www.crash.net/f1/news/1018065/1/russell-reveals-reason-hamilton-s-early-f1-2022-experiments |access-date=16 October 2024 |website=www.crash.net}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=2 December 2022 |title=Did Russell deserve to out-score Hamilton? Perhaps not - but it was close |url=https://www.racefans.net/2022/12/02/did-russell-deserve-to-out-score-hamilton-perhaps-not-but-it-was-close/ |access-date=16 October 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Beeld:FIA F1 Austria 2023 Nr. 63 (1).jpg|duimnael|Russell by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]]]] 2023 was nog 'n moeilike jaar vir Mercedes en veral vir Russell. Ná 'n paar belowende vertonings aan die begin van die seisoen (hy het die Australiese Grand Prix gelei tot 'n ontydige rooi vlag<ref>{{Cite news |date=2 April 2023 |title='It's just such a shame' says Mercedes' Russell after retiring with power unit issue in Australia |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403193314/https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |archive-date=3 April 2023 |access-date=5 April 2023 |work=Formula 1}}</ref> en 'n podiumplek in Barcelona behaal<ref>{{Cite news |last=Cleeren |first=Filip |date= |title=Russell: Double F1 podium "a sign of things to come" for Mercedes |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-double-podium-a-sign-of-things-to-come-for-mercedes-f1/10478604/ |access-date=10 June 2023 |work=Motorsport.com}}</ref>), het Russell se resultate in die tweede helfte van die seisoen om verskeie redes afgeneem, insluitend 'n rekord van sewe kuipestoppe in een wedren ([[2023 Nederlandse Grand Prix|Zandvoort]]),<ref name=":13">{{Cite web |last= |date=28 November 2023 |title=2023 Formula 1: Records and milestones, more than 40 of them! |url=https://www.grandprix247.com/2023/11/28/2023-formula-1-records-and-milestones-more-than-40-of-them/ |access-date=16 October 2024 |website=GRANDPRIX247}}</ref> 'n toevallige botsing in die laaste rondte ([[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]]),<ref>{{cite web |date=17 September 2023 |title=Sainz holds off Norris and fast-charging Mercedes pair to take sensational Singapore Grand Prix victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |accessdate=17 September 2023 |website=formula1.com}}</ref> 'n oor-aggressiewe strategiebesluit ([[2023 Japannese Grand Prix|Suzuka]]),<ref name=":5">{{cite web |date=25 September 2023 |title=Lewis Hamilton and George Russell explain dramatic Japanese GP for Mercedes as pair come close to contact at Suzuka |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12968648/lewis-hamilton-and-george-russell-explain-dramatic-japanese-gp-for-mercedes-as-pair-come-close-to-contact-at-suzuka |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> en Hamilton wat teen hom gebots het na 'n voorry-wegspring ([[2023 Katarse Grand Prix|Lusail]]).<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=9 October 2023 |title=Lewis Hamilton: George Russell crash at Qatar GP '100 per cent my fault' as he apologises to Mercedes |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12980613/lewis-hamilton-george-russell-collision-100-per-cent-my-fault-as-he-apologises-to-mercedes-at-qatar-gp |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> Russell het 'n mate van trots herwin met 'n derde plek by die Aboe Dhabi Grand Prix, wat die tweede plek in die Konstruktorskampioenskap vir Mercedes besorg het. Hy het agtste in die Bestuurderskampioenskap geëindig, die laagste vir 'n Mercedes-bestuurder sedert 2012, en 59 punte agter Hamilton. Na die Aboe Dhabi-wedren het Russell opgemerk dat hy "die span vanjaar 'n paar keer teleurgestel het", maar dat dit "'n enorme voorreg" was om die span te help om tweede te eindig.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-delighted-to-seal-p2-in-constructors-for-mercedes-as-abu-dhabi.1aob76YCwfrGMLnv5CWUb1.html |title=Russell delighted to seal P2 in constructors' for Mercedes as Abu Dhabi podium concludes 'challenging season' |website=formula1.com |date=26 November 2023 |accessdate=26 November 2023}}</ref> Alhoewel hy sy eie seisoen "'n algehele ramp" genoem het,<ref name=":5" /> het Mercedes hom 'n kontrakverlenging van twee jaar aangebied.<ref>{{cite web |url=https://www.mercedesamgf1.com/news/mercedes-extends-driver-line-up-through-2025 |title=Mercedes Extends Driver Line-Up Through 2025 |website=mercedesamgf1.com |date=31 August 2023 |accessdate=1 September 2023}}</ref> ====2024: Laaste jaar met Hamilton==== [[File:FIA F1 Austria 2024 Nr. 63 Russell.jpg|thumb|left|Russell at the [[2024 Austrian Grand Prix]], where he took his second career win.]] Vir die 2024-seisoen het Mercedes sy ontwerpkonsep fundamenteel verander. [1] Die nuwe Mercedes W15 was vinnig maar onbestendig, hard op bande en moeilik om behoorlik op te stel. [2] Alhoewel die span nie mededingend was tot middel-seisoen nie, het Russell opgemerk dat die personeel agter die skerms "vordering maak". [3] In rondte drie, die Australian Grand Prix, het Russell 'n hewige neerstorting beleef terwyl hy probeer het om Fernando Alonso (wat 'n straf van 20 sekondes gekry het vir die rem-onderdrukking van Russell) verby te steek vir die sesde plek op die voorlaaste rondte. [4] Die ongeluk het hom vir tien sekondes onbeweeglik en weerloos agter 'n blinde draai van 250 km/h gelaat voordat die rendirekteur die virtuele veiligheidsmotor ontplooi het. Hy het egter ongedeerd daarvan afgekom en met Alonso vergader om sake glad te stryk. Na die wedren het hy gevra vir outomatiese veiligheidsmotors om soortgelyke voorvalle te voorkom. [5] In die middel van die seisoen het Mercedes in ses agtereenvolgende wedrenne podiumplekke behaal. Russell het van sy beste resultate in jare behaal, insluitend 'n voorste wegspringplek en podiumplek in Montreal, [1] [2] sy tweede loopbaanoorwinning by Spielberg (alhoewel nadat die voorlopers gebots het), [3] [4] 'n voorste plek by Silverstone (gevolg deur 'n meganiese uitval), [5] en die eerste Formule Een-renoorwinning (by Spa ) wat verloor is weens 'n diskwalifikasie na die wedren sedert 1994, [6] [7] waarvoor die span verantwoordelikheid geneem het. Die span se vorm het meer onbestendig geword soos die jaar aangegaan het, maar Russell het by verskeie wedrenne vir oorwinnings meegeding. By die São Paulo Grand Prix het Russell die wedren gelei totdat Mercedes hom beveel het om die kuipe vir nuwe bande in te slaan net voordat 'n rooi vlag sy mededingers 'n gratis bandverandering gegee het. [1] [2] Russell het die Las Vegas Grand Prix oorheers, deur op die voorste wegspringplek te kwalifiseer en 49 uit 50 rondtes voor te loop om sy derde loopbaanoorwinning te behaal. [3] Russell het weer in Katar op die voorste wegspringplek gekwalifiseer nadat Max Verstappen 'n roosterstraf opgelê is omdat hy onnodig stadig voor Russell gery het, wat op 'n buite-rondte was. [1] Verstappen het Russell se appèlle aan die beamptes vir sy straf veroordeel en gesê dat hy "alle respek" vir hom verloor het, [2] en Russell gewaarsku dat hy hom ten alle koste sou verbysteek [3] — Russell het beweer dat hy gesê het hy sou hom 'in die muur sit', wat Verstappen ontken het. [4] [5] Verstappen het hom in draai een verbygesteek, met Russell wat vierde geëindig het na twee veiligheidsmotorperiodes. [6] Russell het sesde in die Bestuurderskampioenskap geëindig, 22 punte voor Hamilton. [1] Die span het van tweede na vierde plek in die Vervaardigerskampioenskap geval, maar het vier oorwinnings behaal, [2] wat hul totaal van die vorige twee seisoene verviervoudig het. [3] Gedurende die drie jaar van die Russell-Hamilton-vennootskap was die Mercedes-jaers gelykop op die baan. [1] Russell het Hamilton in twee uit drie seisoene oortref, drie oorwinnings teenoor Hamilton se twee behaal, en Hamilton met 39–29 uitoorlê, [2] terwyl Hamilton 20 podiumplekke behaal het teenoor Russell se 14 [3] en Russell op totale punte (697–695) geklop het nadat hy Russell in die laaste rondte van sy laaste wedren met Mercedes verbygesteek het. [4] Nadat die 2024-seisoen geëindig het, het Russell gesê dat hy "soveel by [Hamilton] geleer het as 'n bestuurder en 'n persoon," [4] en op sy persoonlike webwerf geskryf dat Hamilton "nie net die grootste bestuurder van alle tye is nie," maar ook "die tipe persoon wat elke renjaer moet streef om te wees." [5] imxw4en2t1pmpwy4f98huxq94dyqsjv 2976097 2976087 2026-10-06T11:32:54Z Aliwal2012 39067 2976097 wikitext text/x-wiki ====2024: Laaste jaar met Hamilton==== [[File:FIA F1 Austria 2024 Nr. 63 Russell.jpg|thumb|left|Russell at the [[2024 Austrian Grand Prix]], where he took his second career win.]] Vir die 2024-seisoen het Mercedes sy ontwerpkonsep fundamenteel verander. [1] Die nuwe Mercedes W15 was vinnig maar onbestendig, hard op bande en moeilik om behoorlik op te stel. [2] Alhoewel die span nie mededingend was tot middel-seisoen nie, het Russell opgemerk dat die personeel agter die skerms "vordering maak". [3] In rondte drie, die Australian Grand Prix, het Russell 'n hewige neerstorting beleef terwyl hy probeer het om Fernando Alonso (wat 'n straf van 20 sekondes gekry het vir die rem-onderdrukking van Russell) verby te steek vir die sesde plek op die voorlaaste rondte. [4] Die ongeluk het hom vir tien sekondes onbeweeglik en weerloos agter 'n blinde draai van 250 km/h gelaat voordat die rendirekteur die virtuele veiligheidsmotor ontplooi het. Hy het egter ongedeerd daarvan afgekom en met Alonso vergader om sake glad te stryk. Na die wedren het hy gevra vir outomatiese veiligheidsmotors om soortgelyke voorvalle te voorkom. [5] In die middel van die seisoen het Mercedes in ses agtereenvolgende wedrenne podiumplekke behaal. Russell het van sy beste resultate in jare behaal, insluitend 'n voorste wegspringplek en podiumplek in Montreal, [1] [2] sy tweede loopbaanoorwinning by Spielberg (alhoewel nadat die voorlopers gebots het), [3] [4] 'n voorste plek by Silverstone (gevolg deur 'n meganiese uitval), [5] en die eerste Formule Een-renoorwinning (by Spa ) wat verloor is weens 'n diskwalifikasie na die wedren sedert 1994, [6] [7] waarvoor die span verantwoordelikheid geneem het. Die span se vorm het meer onbestendig geword soos die jaar aangegaan het, maar Russell het by verskeie wedrenne vir oorwinnings meegeding. By die São Paulo Grand Prix het Russell die wedren gelei totdat Mercedes hom beveel het om die kuipe vir nuwe bande in te slaan net voordat 'n rooi vlag sy mededingers 'n gratis bandverandering gegee het. [1] [2] Russell het die Las Vegas Grand Prix oorheers, deur op die voorste wegspringplek te kwalifiseer en 49 uit 50 rondtes voor te loop om sy derde loopbaanoorwinning te behaal. [3] Russell het weer in Katar op die voorste wegspringplek gekwalifiseer nadat Max Verstappen 'n roosterstraf opgelê is omdat hy onnodig stadig voor Russell gery het, wat op 'n buite-rondte was. [1] Verstappen het Russell se appèlle aan die beamptes vir sy straf veroordeel en gesê dat hy "alle respek" vir hom verloor het, [2] en Russell gewaarsku dat hy hom ten alle koste sou verbysteek [3] — Russell het beweer dat hy gesê het hy sou hom 'in die muur sit', wat Verstappen ontken het. [4] [5] Verstappen het hom in draai een verbygesteek, met Russell wat vierde geëindig het na twee veiligheidsmotorperiodes. [6] Russell het sesde in die Bestuurderskampioenskap geëindig, 22 punte voor Hamilton. [1] Die span het van tweede na vierde plek in die Vervaardigerskampioenskap geval, maar het vier oorwinnings behaal, [2] wat hul totaal van die vorige twee seisoene verviervoudig het. [3] Gedurende die drie jaar van die Russell-Hamilton-vennootskap was die Mercedes-jaers gelykop op die baan. [1] Russell het Hamilton in twee uit drie seisoene oortref, drie oorwinnings teenoor Hamilton se twee behaal, en Hamilton met 39–29 uitoorlê, [2] terwyl Hamilton 20 podiumplekke behaal het teenoor Russell se 14 [3] en Russell op totale punte (697–695) geklop het nadat hy Russell in die laaste rondte van sy laaste wedren met Mercedes verbygesteek het. [4] Nadat die 2024-seisoen geëindig het, het Russell gesê dat hy "soveel by [Hamilton] geleer het as 'n bestuurder en 'n persoon," [4] en op sy persoonlike webwerf geskryf dat Hamilton "nie net die grootste bestuurder van alle tye is nie," maar ook "die tipe persoon wat elke renjaer moet streef om te wees." [5] c1fa21ceyb64631m4yf3u4domeepmxn 0 27155 2975948 2851548 2026-10-06T00:44:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975948 wikitext text/x-wiki '''Blitz BASIC''' 'n programmeertaal gebaseer op die rekenaartaal [[BASIC]]. Dit was in ongeveer 1991 eers op die Commodore-[[Amiga]] beskikbaar. Tans is Blitz BASIC vir diverse ander bedryfstelsels beskikbaar, o.m. vir [[Linux]], [[Apple Mac]] en Windows. Blitz BASIC is hoofsaaklik geskik om spelletjies te ontwikkel. Die taal het veel ingeboude funksies om met geluid en beelde om te gaan. == Geskiedenis == Die eerste Blitz BASIC is in [[Nieu-Seeland]] deur ''Acid Software'' vir die [[Amiga]] ontwikkel. Alhoewel Blitz BASIC die algemeen bekende term is, is daar die afgelope paar jaar nuwe variasies van Blitz BASIC op die mark gekom: * Blitz BASIC * BlitzPlus * Blitz3D * BlitzMax === Blitz BASIC === '''Blitz Basic''' is in Oktober 2000 op Windows beskikbaar gestel. Toe Blitz BASIC met enkele uitgawes van Engelse rekenaartydskrifte versprei is, het dit heelwat nuwelinge gelok. Die oorspronklike Blitz BASIC word nie verder ontwikkel nie. Die advies is om die gratis verkrygbare BlitzMax te gebruik. === Blitz3D / BlitzPlus === Dit is 'n versie van BlitzPlus met ekstra 3D-moontlikhede, en is 'n direkte mededinger van [[Dark Basic]]. Blitz3D gebruik nog steeds DirectX7 en daardeur kan Blitz3D spelletjies op ou rekenaars gespeel word. === BlitzMax === BlitzMax is die moderne en mees onlangse OOP-weergawe (objek-georiënteerde programmering) van Blitz BASIC. BlitzMax- ("BMX") programme wat in Windows ontwikkel word, is geskik om in Linux gespeel te word. Die randvoorwaarde is dat die program eers op Linux oorgebou word. Dit behels bloot dat die kode in die IDE oopgemaak word, en dan in die Linux-weergawe van BlitzMax die "build"-knop te druk. BMX is 'n modulêre taal. Mens kan self nuwe modules byprogrammeer om sodoende kodebiblioteke uit te bou, of biblioteke van eksterne mense in 'n program oorneem. In Oktober 2007 het Blitz Research Ltd. 'n bygewerkte weergawe 1.26 beskikbaar gestel. Tewens kan mens 'n toetsweergawe van BlitzMax aflaai om self programmeervaardighede te toets. === Blitz3D SDK === Dit is die mees onlangse toevoeging waarmee Blitz3D vanuit die C#, C++-tale gebruik kan word. Op die oomblik is daar nog enkele tegniese probleme met die SDK. Verdere inligting is op die amptelike forum bekend ([http://www.blitzbasic.com/Community/topics.php?forum=121 Blitz3D SDK Bug Reports]). == Voorbeeld kode == So skryf jy Hallo Wêreld in BlitzMax op die skerm: <syntaxhighlight lang="BlitzBasic"> AppTitle$ = "Wikipedia voorbeeld" Graphics 800, 600, 0 While(Not KeyHit(Key_ESCAPE)) Cls(); DrawText("Hallo Suid-Afrika", 5, 20); Flip(); Wend </syntaxhighlight> En hier een OOP-voorbeeld van Hallo Wêreld in BlitzMax: <syntaxhighlight lang="BlitzBasic"> '// hier begin jou kode. Kopieer-en-plak na die BlitzMax IDE. Global hallo1:HalloWorldClass = New HalloWorldClass; hallo1.Main(); Type HalloWorldClass Method Main() AppTitle$ = "Wikipedia voorbeeld"; Graphics(800, 600, 0); While(Not KeyHit(Key_ESCAPE)) Cls(); DrawText("Hallo Suid-Afrika", 5, 20); Flip(); Wend End Method EndType </syntaxhighlight> Vervolgens 'n eenvoudige BlitzMax-voorbeeld waarmee die huidige tyd in binêre en desimale formaat vertoon word. <syntaxhighlight lang="BlitzBasic"> AppTitle$ = "Binary Clock" Graphics 145,85, 0 secondtimer = CreateTimer(2) Repeat Hour = Left(CurrentTime$(),2).ToInt() Minute = Mid(CurrentTime$(),4,2).ToInt() Second = Right(CurrentTime$(),2).ToInt() If Hour >= 12 Then PM =1 If Hour > 12 Then Hour = Hour - 12 If Hour = 0 Then Hour = 12 'should do this otherwise your PM dot would be 'Left up once the clock rolled past midnight! Cls SetColor(0,255,0) 'make the text green For the PM part If PM = 1 Then DrawText "PM",5,5 'set the text colour back To white For the rest SetColor(255,255,255) For bit=0 To 5 xpos=20*(6-bit) binaryMask=2^bit 'do hours If (bit<4) If (hour And binaryMask) DrawText "1",xpos,5 Else DrawText "0",xpos,5 EndIf EndIf 'do the minutes If (minute And binaryMask) DrawText "1", xpos,25 Else DrawText "0", xpos,25 EndIf 'do the seconds If (second And binaryMask) DrawText "1",xpos,45 Else DrawText "0",xpos,45 EndIf Next 'make the text red For the decimal time SetColor(255,0,0) DrawText "Decimal: " + CurrentTime$(),5,65 'set the text back To white For the rest SetColor(255,255,255) Flip 'will wait half a second WaitTimer(secondTimer) If KeyHit(KEY_ESCAPE) Exit Forever </syntaxhighlight> == Spelletjies wat in Blitz Basic geskryf is == *''[http://www.master-of-defense.com/ Master of Defense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105180323/http://www.master-of-defense.com/ |date= 5 November 2007 }} - Blitz 3D *''[[Grid Wars]] - Blitz Max *''[http://www.mking.com/treasurefall/index.html Treasure Fall] - Blitz Plus *''[http://www.rocksolidgames.com/game-inca.html Inca Quest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027153042/http://www.rocksolidgames.com/game-inca.html |date=27 Oktober 2007 }} - Blitz Max *''[http://www.naked-war.com/ Naked War] - Blitz 3D *''[[Platypus (game)|Platypus]] - Blitz 2D (Mac port, Blitz Max) *''[http://www.mentalillusion.co.uk Sphere Racer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811101742/http://www.mentalillusion.co.uk/ |date=11 Augustus 2016 }} - Blitz 3D *''[http://www.lodgia.com/moreinvadersfromspace/ Oh No More Invaders From Space] - Blitz 3D *''[http://www.nickarcade.com/gameinfo.php?gid=54 SpongeBob SquarePants Obstacle Odyssey] - Blitz 3D *''[http://www.supergerball.com/ Super Gerball] - Blitz 3D *''[http://blitz.planetflibble.com/ Bruce Lee] - Blitz 2D *''Worms'' - oorspronklike titel ''Total Wormage'' en ontwikkeld in Blitz BASIC op die Amiga voor die kommersialisering deur <ref>[[IGN]]. [http://uk.ps2.ign.com/articles/136/136825p1.html Worms Blast Preview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218115258/http://uk.ps2.ign.com/articles/136/136825p1.html |date=18 Februarie 2007 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://www.blitzbasic.com Blitz Research] Die amptelike Blitz BASIC webwerf *[http://dmoz.org/Computers/Programming/Languages/BASIC/BlitzBasic/ BlitzBasic op dmoz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211223938/http://www.dmoz.org/Computers/Programming/Languages/BASIC/BlitzBasic/ |date=11 Desember 2007 }} *[http://c2.com/cgi/wiki?BlitzBasic BlitzBasic on WikiWikiWeb] *[http://www.blitz3dfr.com Amptelike Franstalige webwerf van Blitz BASIC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181202072443/http://www.blitz3dfr.com/ |date= 2 Desember 2018 }} *[http://socoder.net/index.php Socoder] *[http://blitzetc.boolean.name Russiestalige elektroniese tydskrif "Blitz Et Cetera"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503185846/http://blitzetc.boolean.name/ |date= 3 Mei 2011 }} *[http://www.blitzcodebase.co.uk/ BlitzBASIC codebase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927225114/http://www.blitzcodebase.co.uk/ |date=27 September 2007 }} programkode argief *[http://www.syntaxbomb.com/ Syntaxbomb] - Indie Coders Gemeenskapsforums *[https://github.com/blitz-research/blitzmax GitHub] bronkode van BlitzMax == Blitz Basic boeke == *''Learn to Program 2D Games in Blitz Basic'' by John "Krylar" Logsdon, (2003) website of creater http://www.krylarskreations.com/bb_book.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071125164303/http://www.krylarskreations.com/bb_book.shtml |date=25 November 2007 }} *''Game Programming for Teens'' by Maneesh Sethi, (2003), {{ISBN|1-59200-068-1}} *''Games Programming for the Absolute Beginner with Blitzmax'' by Sloan Kelly, {{ISBN|0-9553771-0-2}} *''3D Game Programming for Teens'' by Eric Grebler, (2006) {{ISBN|1-59200-900-X}} [[Kategorie:Programmeertale]] [[Kategorie:Vrye sagteware]] k1babkkgcyk7hv1a3onmhurp0orzl1a 0 30496 2975925 2958799 2026-10-05T23:43:58Z Pynappel 70858 2975925 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Georgië |volle_naam = <small>საქართველო<br />''Sakartwelo'' ([[Georgies]])</small> |algemene_naam = Georgië |beeld_vlag = Flag of Georgia.svg |beeld_wapen = Greater coat of arms of Georgia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Georgia (orthographic projection with inset).svg |leuse = ძალა ერთობაშია<br />''Dzala ertobasjia''<br /><small>''([[Georgies]] vir: "Sterkte deur Eenheid")''</small> |volkslied = თავისუფლება<br />''Tawisoepleba''<br /><small>''(Georgies vir: "Vryheid")''</small><br /><center>[[Lêer:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Georgies]] <small>(landswyd)</small><br />[[Abchasies]] <small>([[Abchasië]])</small><ref>{{en}} {{citation |chapter=Artikel 8 |title=Grondwet van Georgië}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://parliament.ge/uploads/other/28/28803.pdf |title=Grondwet van Georgië |website=Parlement van Georgië |accessdate=9 September 2019 |archive-date=10 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210071629/http://parliament.ge/uploads/other/28/28803.pdf |url-status=dead }}</ref> |hoofstad = [[Tbilisi]] {{Koördinate|42|15|N|42|42|O}} |latd = 41 |latm = 43 |latNS = N |longd = 44 |longm = 47 |longEW = O |grootste_stad = [[Tbilisi]] {{Koördinate|41|43|N|44|47|O}} |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]] (betwis)<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Micheil Kawelasjwili]]<br />[[Irakli Kobachidze]] |oppervlak_rang = 121^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 69&nbsp;700{{smallsup|b}}<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|title=Georgia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=13 Mei 2025|archive-date= 4 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204222544/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 26&nbsp;911{{smallsup|b}} |persent_water = |bevolking_skatting = 3&nbsp;941&nbsp;103{{smallsup|a}}<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/41/population |title=Population as of 1 January, thousands |publisher=Nasionale Statistiekkantoor van Georgië |date=1 Januarie 2026 |accessdate=22 Mei 2026}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2026 |bevolking_rang = 128^ste |bevolking_sensus = 3&nbsp;929&nbsp;581{{smallsup|a}}<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geostat.ge/media/78286/2024-Population-and-Agricultural-Census-of-Georgia-Finalized-results.pdf |title=2024 Population Census of Georgia results – Final results |publisher=Nasionale Statistiekkantoor van Georgië |date=22 April 2026 |accessdate=22 Mei 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522071457/https://www.geostat.ge/media/78286/2024-Population-and-Agricultural-Census-of-Georgia-Finalized-results.pdf |archive-date=22 Mei 2026 |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 56,4{{smallsup|b}} |bevolkingsdigtheidmi² = 146,0{{smallsup|b}} |bevolkingsdigtheidrang = 137^ste |BBP_PPP = $113,583&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=915,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Georgia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 99^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $30&nbsp;749<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 70^ste |BBP = $35,353&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 106^de |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $9&nbsp;571<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 83^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Kolchis|Koninkryk Kolchis]]<br />• [[Diauehi|Koninkryk Diauehi]]<br />• [[Koninkryk Iberië]]<br />• [[Lasika|Koninkryk Lasika]]<br />• [[Prinsdom Iberië]]<br />• [[Koninkryk Abchasië]]<br />• [[Koninkryk Georgië]]<br />• [[Russiese Ryk|Russiese]] verowering<br />• van die Russiese Ryk<br />• Sowjetse herowering<br />• van die [[Sowjetunie]]:<br />• Verklaar<br />• Bereik<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />13de eeu–164 v.C.<br />12de eeu–8ste eeu v.C.<br />302 v.C.–580 n.C.<br />131 v.C.–697 n.C.<br />580–880 n.C.<br />767–1014 n.C.<br />[[1008]]<br />[[12 September]] [[1801]]<br />[[26 Mei]] [[1918]]<br />[[25 Februarie]] [[1921]]<br /><br />[[9 April]] [[1991]]<br />[[25 Desember]] [[1991]]<br />[[24 Augustus]] [[1995]] |MOI = {{wins}} 0,814<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> |MOI_rang = 60^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 33,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GE |title=Gini Index – Georgia |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Georgiese lari|Lari]] (ლ) |geldeenheid_kode = GEL |land_kode = GE |tydsone = GET |utc_afwyking = [[UTC+04:00|+04]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+04:00|+04]] |internet_domein = [[.ge]] [[.ge|.გე]] |skakelkode = 995 |voetskrif = a. Uitsluitende besette gebiede ([[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]]).<br />b. Insluitende besette gebiede. }} '''Georgië''' ([[Georgies]]: საქართველო, ''Sakartwelo'', [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ], {{Audio|Sakartvelo.ogg|luister}}) is 'n [[Eurasië|Eurasiese]] [[land]] in die [[Kaukasus]] en is geleë aan die ooskus van die [[Swartsee]]. Sy buurstate sluit in [[Rusland]] (noord), [[Turkye]] en [[Armenië]] (suid) en [[Azerbeidjan]] (oos). Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Tbilisi]]; [[Koetaisi]] het vanaf Oktober 2012 tot Desember 2018 as [[regeringsetel]] gedien. Die land beslaan ’n oppervlakte van 69&nbsp;700&nbsp;km² en ’n bevolking van omtrent 3,9&nbsp;miljoen. Sedert 2024 is die staatshoof [[Micheil Kawelasjwili]]. Danksy onder meer die voormalige president, [[Micheil Saakasjwili]], se goeie betrekkinge met die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] was Georgië glo op pad om 'n [[Navo]]-lidland te word. Dit is onder groot protes van Rusland, wat Georgië en ander oud-[[Sowjetunie|Sowjet]]state steeds as deel van sy invloedsfeer beskou. Koninkryke wat in die gebied geleë was, [[Koninkryk Iberië|Iberië]] en [[Kolchis]], het in die 4de eeu n.C. reeds die [[Christendom|Christelike]] geloof aanvaar. Vandag is 80% van die inwoners [[Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk|Georgies-Ortodokse]] Christene, terwyl 2% [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodoks]] en 4% van die [[Oriëntale Ortodoksie|Armeens-Apostoliese Kerk]] is. Georgië het die hoogtepunt van sy politieke en ekonomiese mag in die 11de tot 12de eeu bereik toe Iberië en Kolchis in die '''Koninkryk Georgië''' verenig is. In die begin van die 19de eeu is Georgië deur die [[Russiese Ryk]] geannekseer.<ref>{{en}} David M. Lang, A Modern History of Georgia, bl. 109</ref> Ná ’n kort tydperk van onafhanklikheid ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917, het die [[Sowjetunie]] Georgië in 1921 beset en het dit die [[Georgiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] geword. Ná onafhanklikwording in 1991 het die land verskeie ekonomiese terugslae gehad wat vererger is deur onrus in dele van die land. Dit het voortgeduur tot met die [[Roosrewolusie]] van 2003, waarna ’n nuwe regering demokratiese en ekonomiese hervormings ingestel het.<ref>{{en}} Parsons, Robert (11 Januarie 2008), "[http://www.opendemocracy.net/article/conflicts/mikheil_saakashvili_bitter_victory Mikheil Saakashvili’s bitter victory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415171319/https://www.opendemocracy.net/article/conflicts/mikheil_saakashvili_bitter_victory |date=15 April 2017 }}", ''openDemocracy.net''. URL besoek op 21 Mei 2008.</ref> Die land is lid van verskeie internasionale organisasies. Dit bevat twee de facto onafhanklike streke, [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], wat beperkte internasionale erkenning gekry het ná die Russies-Georgiese Oorlog van 2008.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.smr.gov.ge/docs/doc216.pdf |title=The Law of Georgia on Occupied Territories (431-IIs) |date=23 Oktober 2008 |publisher=Staatsbediening vir Herintegrasie |accessdate=1 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417001021/http://www.smr.gov.ge/docs/doc216.pdf |archive-date=17 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == === Name van Georgië === [[Lêer:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|duimnael|links|"Georgië" op 'n Middeleeuse ''mappa mundi'', in 1320]] [[Lêer:Freedom Square, Tbilisi, Georgia.jpg|duimnael|links|Een teorie oor die [[Georgiërs]] se naam is dat dit van [[Sint Joris]], Georgië se [[beskermheilige]], afgelei is. Standbeeld in [[Tbilisi]]]] [[Antieke Griekeland|Antieke Grieke]] ([[Strabo]], [[Herodotos]], [[Plutarchus]], [[Homeros]], ens.) en [[Antieke Rome]]ine ([[Titus Livius]], [[Tacitus]], en.) het na vroeë Wes-Georgiërs as [[Kolchis|Kolchiërs]] verwys en na Oos-Georgiërs as [[Koninkryk Iberië|Iberiërs]] (''Iberoi'', Ἰβηροι in sommige Griekse bronne).<ref>{{en}} {{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=Oxford University Press |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> Die naam "Georgië" is vir die eerste keer in [[Italiaans]] op die ''mappa mundi'' deur [[Pietro Vesconte]] in 1320 gebruik<ref>{{en}} Rouben Galichian (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. bl. 188–189</ref> In die vroeë stadium van sy gebruik in die [[Latyn]]se wêreld is die naam dikwels as ''Jorgia'' gespel.<ref>{{en}} Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. bl. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> Oorgelewerde teorieë is gegee deur die reisiger [[Jacques de Vitry]], wat die naam se oorsprong verklaar met die gewildheid van [[Sint Joris]] onder Georgiërs,<ref>{{en}} Grigol Peradze: "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> terwyl Jean Chardin gedink het dat "Georgië" afgelei is van die Griekse γεωργός ("bewerker van die land). Hierdie eeue-oue verduidelikings vir die woord "Georgië"/"Georgiërs" word oor die algemeen deur die vakkundige gemeenskap verwerp en hulle beskou die [[Persies]]e woord ''gurğ''/''gurğān'' (گرگ, "[[wolf]]"<ref>{{en}} {{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) as die moontlike oorsprong van die woord.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} Volgens hierdie hipotese is dieselfde Persiese wortel later in talle ander tale oorgeneem, insluitend Slawiese en Wes-Europese tale.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} Die inheemse naam is ''Sakartwelo'' (საქართველო; "land van die [[Georgiërs|Kartweliërs]]"), afgelei van die sentrale Georgiese streek Kartli, opgeteken van die 9de eeu af, met 'n vergrote betekenis verwysend na die hele Middeleeuse Koninkryk Georgië voor die 13de eeu. Die Georgiese omskrywing ''sa-X-o'' is 'n algemene geografiese konstruksie wat verwys na "die gebied waar X woon", waarby X 'n volksnaam is.<ref name="Rapp">{{en}} Rapp, Stephen H. (2003), ''Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts'', bl. 419–423. Peeters Publishers, {{ISBN|90-429-1318-5}}</ref> Die selfbenaming wat deur Georgiërs gebruik word, is ''Kartwelebi'' (ქართველები, d.w.s. "Kartweliërs), wat vir die eerste keer gebruik is in die ''Umm Leisun''-inskripsie in die [[Ou Stad van Jerusalem]] gebruik is. Die Middeleeuse "Georgiese kronieke" stel 'n gelyknamige voorouer van die Kartweliërs voor, [[Kartlos]], 'n agterkleinseun van die [[Bybel]]se [[Jafet]] wat volgens Middeleeuse kroniekskrywers die wortel van die plaaslike naam van hul koninkryk was. Geleerdes is dit egter eens dat die woord ''Kartli'' afgelei is van die ''Karts'', a proto-Kartweliese stam wat in antieke tye as 'n dominante streeksgroep na vore gekom het.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} Die naam ''Sakartwelo'' (საქართველო) bestaan uit twee dele. Sy wortel ''kartwel-i'' (ქართველ-ი), verwys na 'n inwoner van die sentraal-oostelike Georgiese streek Kartli of Iberië, soos dit in die [[Bisantynse Ryk|Oos-Romeinse Ryk]] genoem is.<ref>{{en}} {{cite book|author=Constantine Porphyrogenitus|title=De Administrando Imperio|url=https://archive.org/details/deadministrandoi0000cons|editor1=Gyula Moravcsik |others=vertaal deur Romilly James Heald Jenkins|publisher=Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies|year=1967}}</ref> === Staatsnaam === Volgens artikel 2 van die Georgiese grondwet is "Georgië" die amptelike naam van die land,<ref>{{en}} {{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|accessdate=25 Maart 2022|archive-date=27 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref> aangeneem in 1995. In Georgië se twee amptelike tale ([[Georgies]] en [[Abchasies]]), word die land onderskeidelik საქართველო (''Sakartwelo'') en Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla'') genoem. Voor die goedkeuring van die 1995-grondwet en ná die [[Ontbinding van die Sowjetunie]] is die land amptelik "Republiek Georgië" genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |date=11 Julie 2023 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |title=Georgia country profile |publisher=[[BBC]] |date=14 Maart 2012 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> Verskeie tale gebruik steeds die Russiese variant van die landsnaam, ''Gruzia'', wat die Georgiese owerhede probeer vervang het deur middel van diplomatieke veldtogte. Sedert 2006 het [[Israel]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 Mei 2006 |accessdate=19 November 2023 |publisher=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> [[Japan]],<ref>{{en}} {{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 Oktober 2014 |accessdate=19 November 2023 |publisher=Trend News Agency}}</ref> [[Suid-Korea]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 Junie 2011 |accessdate=19 November 2023 |publisher=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> en [[Hongarye]]<ref>{{hu}} {{cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=27 Oktober 2024|accessdate=26 Maart 2025|publisher=miniszterelnok.hu}}</ref><ref>{{hu}} {{cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=12 Oktober 2023|accessdate=26 Maart 2025|publisher=miniszterelnok.hu}}</ref> het hul taalgebruik amptelik verander in variante van "Georgië".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 Julie 2011 |accessdate=19 November 2023 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> In 2020 het [[Litaue]] die eerste land wêreldwyd geword wat ''Sakartwelas'' in alle amptelike kommunikasie begin gebruik het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 Januarie 2021 |accessdate=19 November 2023 |publisher=LRT}}</ref> == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Die gebied van die moderne Georgië word reeds sedert die Vroeë [[Steentydperk]] deur ''[[Homo erectus]]'' bewoon. Die proto-Georgiese stamme is in die 12de eeu v.C. die eerste keer in geskrifte genoem.<ref name="PhoenixThe">{{en}} Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney , David Marshall Lang, Phoenix Press; Nuwe Uitgawe (31 Desember 2001)</ref> [[Argeologie]]se vondste en verwysings in antieke bronne dui op elemente van vroeë politieke en staatsliggame en op gevorderde metallurgiese en goudsmeetegnieke wat uit die 7de eeu v.C. en vroeër dateer.<ref name="PhoenixThe" /> === Antieke tyd === [[Lêer:Georgian States Colchis and Iberia (600-150BC)-en.svg|duimnael|Die antieke state Kolchis en Iberië]] In die Klassieke Tydperk, omstreeks die 6de eeu v.C., het die vroeë Georgiese state [[Kolchis]] (Oos-Georgië) en [[Koninkryk Iberië|Iberië]] (Wes-Georgië) ontstaan. In die [[Griekse mitologie]] was Kolchis die plek waar die [[Goue Vlies]] was wat deur [[Jason (mitologie)|Jason en die Argonoute]] gesoek is. Die Goue Vlies in die [[mite]] is geskoei op die destydse gebruik onder die plaaslike inwoners om goudstof uit riviere deur vliese te sif.<ref name="LOCge15">{{en}} "Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, Maart 1994, webpage:[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ge0015) LCweb2-ge0015].</ref> In die 4de eeu v.C. het die twee state ’n verenigde koninkryk gestig – ’n vroeë voorbeeld van gevorderde staatsorganisasie onder een koning en ’n aristokratiese hiërargie.<ref>{{en}} Lives and Legends of the Georgian Saints, St Vladimirs Seminary Pr (Maart 1997) deur David Marshall Lang</ref> Nadat die [[Romeinse Ryk]] in 66 v.C. sy verowering van die [[Kaukasus]] voltooi het, was die Georgiese koninkryke sowat 400 jaar lank onderhorige state en bondgenote van die Romeinse Ryk.<ref name=LOCge15 /> In 337 n.C. het koning [[Mirian III van Iberië]] verklaar dat die Christelike geloof die staatsgeloof is. Die twee state was van die eerste lande in die streek wat gekersten geraak het – in 337 of 319 n.C. Dit het letterkunde en kuns bevorder en eindelik ’n sleutelrol gespeel in die vereniging van die twee Georgiese state. Die aanvaarding van Christenskap het die koninkryk effektief verbind aan die naburige [[Bisantynse Ryk|Oos-Romeinse Ryk]], wat amper ’n millennium lank ’n groot invloed op Georgië uitgeoefen het en ’n groot deel van sy huidige kulturele identiteit gevestig het.<ref name=LOCge15 /> === Middeleeue === [[Lêer:Tamar, fresco of Vardzia.jpg|duimnael|upright|Koningin Tamar het tydens die goue era van die Middeleeuse Georgiese monargie regeer]] Die vroeë koninkryke het teen die [[Middeleeue]] in verskeie feodale streke verbrokkel. Dit was hierna maklik vir die Arabiese volke om die grootste deel van Oos-Georgië in die 7de eeu te verower. Van toe af tot in die 10de eeu was Georgië deel van die [[Chasare|Chasar-ryk]]. Die streke sou eers weer aan die begin van die 11de eeu ’n enkele Georgiese koninkryk word. Hoewel die hoofstad, [[Tbilisi]], in 645 n.C. ook verower is, het Iberië onder die Arabiese heersers aansienlike onafhanklikheid geniet.<ref name=LOCge15 /> In 813 n.C. was prins [[Bagrationi-dinastie|Ashot I]] – ook bekend as Ashot Kurapalat – die eerste lid van die [[Bagrationi-dinastie|Bagrationi-familie]] wat heerser van die koninkryk geword het. Ashot se bewind was die begin van ’n periode van byna 1 000 jaar waartydens die Bagrationi-dinastie oor minstens ’n deel van die huidige Georgië regeer het. [[Bagrationi-dinastie|Bagrat III]] (bewind 1027–'72) het Oos- en Wes-Georgië verenig. In die volgende eeu het [[Dawid IV van Georgië|Dawid IV die Bouer]] (bewind 1089–1125) die land se goue era begin deur die Seldjoek-Turke uit die land te verdryf en Georgië se kulturele en politieke invloed suidwaarts uit te brei tot in [[Armenië]] en ooswaarts tot by die [[Kaspiese See]].<ref name=LOCge15 /> Die Koninkryk Georgië het sy hoogtepunt in die 12de en 13de eeu bereik. Dié tyd onder Dawid die Bouer en [[Tamar van Georgië|koningin Tamar]] word algemeen Georgië se goue era of die Georgiese Renaissance genoem.<ref>{{en}} David Marshal Lang, History of Modern Georgia, bl. 29</ref> Die "renaissance", wat die [[Europa|Wes-Europese]] [[Renaissance]] voorafgegaan het, is gekenmerk deur die opbloei van die romanties-ridderlike tradisie, deurbrake in [[filosofie]] en ’n verskeidenheid politieke innovasies in die gemeenskap en die staat, onder meer godsdiens- en etniese verdraagsaamheid.<ref>{{en}} Goldstein, Darra ''The Georgian Feast: the Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia'' bl. 35</ref> Oorblyfsels van die goue era is talle groot katedrale, romantiese gedigte en letterkunde en die epiese gedig "Die Ridder in die Luiperd se Vel".<ref>{{en}} Howard Aronson en Dodona Kiziria, Georgian Literature and Culture, bl. 119</ref> Dawid die Bouer se kleindogter, Tamar, het die opposisie geneutraliseer en ’n energieke buitelandse beleid gevolg wat voordeel getrek het uit die val van mededingende magte van die Seldjoeks en Bisantium. Met die hulp van ’n magtige militêre elite het sy voortgebou op die sukses van haar voorgangers en die Kaukasus oorheers. Sy het die land uitgebrei tot oor groot dele van die hedendaagse [[Azerbeidjan]], Armenië en Oos-[[Turkye]] – tot met die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse]] indringing binne twee dekades ná haar bewind. Die [[Mongole]] is uiteindelik verdryf deur [[George V van Georgië]], die seun van [[Demetrius II van Georgië|Demetrius II]], en hy het die land se vorige mag en Christelike kultuur hervestig. George V was die laaste groot koning van die verenigde Georgiese staat. Ná sy dood het verskillende plaaslike heersers geveg vir onafhanklikheid van ’n sentrale bewind. In die 15de eeu het die koninkryk heeltemal verbrokkel. Georgië is verder verswak deur verskeie rampspoedige invalle deur [[Timur|Tamerlane]]. Teen 1466 het die koninkryk in wanorde verval en in drie onafhanklike koninkryke en vyf semi-afhanklike prinsdomme verdeel. Naburige lande het die interne verdeling van die streek uitgebuit en van die 16de eeu af het die [[Persiese Ryk|Persiese]] en die [[Ottomaanse Ryk]] onderskeidelik die oostelike en westelike deel van Georgië oorgeneem. Die leiers van die streke wat gedeeltelik outonoom gebly het, het op verskeie geleenthede rebellies gereël. Nog invalle deur die Perse en Ottomane het die streke egter verder verswak. Weens die aanhoudende oorloë het die Georgiese bevolking van vyf miljoen in die 13de eeu afgeneem tot 250 000 aan die einde van die 18de eeu. Met die dood van die Persiese heerser [[Nader Shah]] in 1747 het die twee Oos-Georgiese streke Kartli en Kakheti se konings weggebreek onder Persiese beheer. Hulle is in 1762 deur die energieke koning [[Bagrationi-dinastie|Heraclius II]] herenig. === Georgië in die Russiese Ryk === [[Lêer:George XII of Georgia.jpg|duimnael|upright|Koning [[George XII van Georgië|George XII]] was die laaste koning van Georgië, wat in 1801 deur die Russiese Ryk geannekseer is]] In 1783 het Rusland en die oostelike koninkryk Kartli-Kacheti die Verdrag van Georgijefsk onderteken waarin die band van Ortodokse Christenskap tussen die Russiese en die Georgiese volk erken word en Oos-Georgië beskerming belowe word. Ondanks dié ooreenkoms het Rusland Georgië nie gehelp toe die [[Turke]] en [[Perse]] die land in 1785 en 1795 ingeval, Tbilisi verwoes en die inwoners vermoor het nie. In 1801 het Rusland Oos-Georgië geannekseer, die koninklike familie van die troon af gesit en die [[outokefalie]] van die [[Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk|Georgies-Ortodokse Kerk]] beëindig. Op 22 Desember 1800 het [[tsaar]] [[Paul van Rusland]], na bewering ná ’n versoek van die Georgiese koning, [[George XII van Georgië|George XII]], ’n bevel onderteken waarvolgens Georgië (Kartli-Kacheti) in die [[Russiese Ryk]] opgeneem word. Dit is op 8 Januarie 1801 gefinaliseer<ref>{{en}} Gvosdev (2000), bl. 85</ref><ref>{{en}} Avalov (1906), bl. 186</ref> en op 12 September 1801 deur tsaar [[Aleksander I van Rusland|Aleksander I]] bekragtig.<ref>{{en}} Gvosdev (2000), bl. 86</ref><ref>{{en}} Lang (1957), bl. 249</ref> Die Georgiese adel het nie die bevel erken nie tot in April 1802, toe hulle in ’n katedraal aangehou en gedwing is om trou aan die Russiese troon te sweer.<ref>{{en}} Lang (1957), bl. 252</ref> Hierna is die westelike deel van Georgië deur tsaar Aleksander geannekseer. Van 1803 tot 1878, tydens oorloë tussen Rusland en die Ottomaanse Ryk, is verskeie van Georgië se voormalige gebiede soos [[Adzjarië]] oorgeneem. Die prinsdom Goeria is in 1828 afgeskaf en in die Russiese Ryk opgeneem en Megrelië in 1857. Die streek Swaneti is tussen 1857 en 1859 geleidelik geannekseer. === Verklaring van onafhanklikheid === [[Lêer:Georgien Parlament Unabhängigkeit.jpg|duimnael|links|Die Georgiese parlement verklaar die land onafhanklik in 1918]] Ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917 het Georgië hom op 26 Mei 1918 onafhanklik verklaar te midde van die Russiese Burgeroorlog. Die parlementêre verkiesing is gewen deur die [[Mensjewis]]tiese Georgiese Sosiaal-Demokratiese Party en sy leier, [[Noe Zjordania]], het die eerste minister geword. In 1918 het ’n oorlog tussen Georgië en [[Armenië]] uitgebreek oor Georgiese grondgebied wat hoofsaaklik deur [[Armene]] bewoon is. Dit is deur [[Brittanje|Britse]] ingryping beëindig en van 1918 tot 1920 was Georgië onder Britse beskerming. === Georgië in die Sowjetunie === {{Hoofartikel|Georgiese Sosialistiese Sowjetrepubliek}} [[Lêer:Noe Schordania.jpg|duimnael|upright|Noe Zjordania, wat in 1918 eerste minister geword het]] In Februarie 1921 is Georgië deur die [[Rooi Leër]] aangeval. Die Georgiese leër is verslaan, die regering het gevlug en op 25 Februarie 1921 is ’n kommunistiese regering deur die [[Sowjetunie]] ingestel onder die [[Bolsjewis]] [[Filipp Macharadze]]. Die Sowjetregering was egter eers sterk gevestig nadat ’n opstand in Augustus 1924 onderdruk is.<ref>{{en}} Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', Princeton University Press, Princeton, New Jersey, bl. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> Georgië is opgeneem in die Transkaukasiese Sosialistiese Sowjetrepubliek saam met Armenië en Azerbeidjan. Die republiek is in 1936 ontbind en Georgië het die Georgiese Sosialistiese Sowjetrepubliek geword. [[Josef Stalin]], ’n etniese Georgiër, was ’n vooraanstaande Bolsjewis en het [[Wladimir Lenin]] in 1922 opgevolg as algemene sekretaris van die Kommunistiese Party van die Sowjetunie. Op 9 April 1989 is ’n vreedsame demonstrasie in die hoofstad, [[Tbilisi]], deur die Sowjetunie onderdruk. In Oktober 1990 is ’n nasionale vergadering verkies. ’n Groep politici het verenig om die Ronde Tafel Vrye Georgië te stig en hulle het 155 van die 250 parlementêre setels gewen. Die heersende Kommunistiese Party het net 64 setels gewen. === Georgië ná onafhanklikheid === [[Lêer:Flag of Georgia (1990-2004).svg|duimnael|links|Die vlag van Georgië vanaf 1918 tot 1921 en tussen 1990 en 2004]] [[Lêer:Coat of arms of the Democratic Republic of Georgia.svg|duimnael|Die wapen van Georgië vanaf 1918 tot 1921 en tussen 1991 en 2004]] Op 9 April 1991, kort voor die verbrokkeling van die Sowjetunie, het Georgië hom onafhanklik verklaar. Op 26 Mei is [[Zwiad Gamsachoerdia]] verkies tot die eerste president van ’n onafhanklike Georgië. Hy het nasionalisme aangemoedig en belowe om Georgië se gesag te hervestig oor streke soos [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], wat onder die Sowjetunie as [[Oblast|outonome oblaste]] geklassifiseer is. Hy is tussen 22 Desember 1991 en 6 Januarie 1992 afgesit in ’n bloedige staatsgreep. ’n Burgeroorlog het uitgebreek wat byna tot in 1995 voortgeduur het. [[Edward Sjewardnadze]] het in 1992 na Georgië teruggekeer en by die leiers van die staatsgreep, Tengiz Kitowani en Jaba Ioseliani, aangesluit en die Staatsraad gevorm. Sluimerende dispute tussen plaaslike separatiste en die Georgiese bevolking in Abchasië en Suid-Ossetië het ontplof in wydverspreide inter-etniese geweld. Die twee gebiede, wat deur Rusland ondersteun is, het de facto-onafhanklikheid van Georgië verkry. In 1995 is Sjewardnadze amptelik verkies tot president. In 1992/'93 is rofweg 230&nbsp;000 tot 250&nbsp;000 Georgiërs<ref name="hrwreport">{{en}} {{cite web |url=http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=Maart 1995 |publisher=Hrw.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116100659/https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=16 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> vermoor of uit Abchasië gesit deur separatiste en Noord-Kaukasiese vrywilligers (onder andere [[Tsjetsjniërs]]). Sowat 23&nbsp;000 Georgiërs<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Human Rights Watch/Helsinki |url= http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm |title=Russia – The Ingush-Ossetian conflict in the Prigorodnyi region |date=Mei 1996}}</ref> het ook uit Suid-Ossetië gevlug. In 2003 is Sjewardnadze, wat in 2000 herkies is, in die [[Roosrewolusie]] afgesit nadat die Georgiese opposisie en internasionale monitors beslis het die parlementêre verkiesing van 2 November is deur bedrog gekenmerk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia’s Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |accessdate=5 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107165034/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |archive-date=7 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die rewolusie is gelei deur [[Micheil Saakasjwili]], Zoerab Zjwania en Nino Boerdjanadze, voormalige lede en leiers van Sjewardnadze se regerende party. Saakasjwili is in 2004 tot die nuwe president verkies. Ná die Roosrewolusie is ’n reeks hervormings ingestel om die land militêr en ekonomies te versterk. Die nuwe regering se pogings om Georgië se gesag in die suidwestelike outonome republiek [[Adzjarië]] te hervestig, het in 2004 tot ’n groot krisis gelei. Sukses in Adzjarië het Saakasjwili aangemoedig om dieselfde in [[Suid-Ossetië]] te probeer, maar sonder sukses. Dié gebeure, asook beskuldigings dat Georgië betrokke was in die Tweede Tsjetsjniese Oorlog,<ref>{{en}} {{cite news |last=Gorshkov |first=Nikolai |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm |title=Duma prepares for Georgia strike |publisher=[[BBC]] |date=19 September 2002 |accessdate=9 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117014806/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm |archive-date=17 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het daartoe gelei dat betrekkinge tussen die land en Rusland versuur het, en dit is vererger deur Rusland se openlike hulp aan die twee wegbreekstreke. Ondanks die toenemende probleme het Georgië en Rusland in Mei 2005 ’n ooreenkoms onderteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 Mei 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103429/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-date=14 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> waarvolgens Rusland sy militêre basisse (wat uit die Sowjet-era dateer) in Desember 2007 aan Adzjarië en die suidelike streek Samtsche-Jawacheti onttrek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321 |title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=13 November 2007 |accessdate=24 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103430/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321 |archive-date=14 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Rusland het egter nie sy troepe aan Abchasië onttrek nie, hoewel hy veronderstel was om dit te doen kragtens ’n verdrag wat in 1999 in [[Istanboel]] onderteken is.<ref>{{en}} [http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date= 5 Februarie 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 Mei 2006</ref> === Die Suid-Ossetiese Oorlog en daarna === [[Lêer:US Navy 080824-N-4044H-059 Capt. John Moore, commodore, Combined Task Force (CTF) 367, greets local residents and receives flowers shortly after the arrival of the guided-missile destroyer USS McFaul (DDG 74) to the port of Bat.jpg|duimnael|’n Amerikaanse vlootoffisier groet Georgiërs in 2008 in Adzjarië tydens die oorlog tussen Rusland en Georgië]] Op 7 Augustus 2008 het Georgiese magte die hoofstad van Suid-Ossetië, [[Zchinwali]], begin bombardeer en die volgende dag het Georgiese voetsoldate, tenks en polisiekommando's die streek binnegegaan.<ref>{{en}} {{citation | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7546639.stm | place = UK | title = Heavy fighting in South Ossetia (Georgian MLRS launched rockets on Tskhinvali) | format = video |publisher=[[BBC]] | date = 8 Augustus 2008 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> Verskeie sleuteldorpe is oorgeneem en Russiese vredehouers en Suid-Ossetiese magte het teruggewyk.<ref name="nyt-20081106">{{en}} {{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/11/07/world/europe/07georgia.html |title=Georgia Claims on Russia War Called Into Question |authors=C. J. Chivers, Ellen Barry |work=The New York Times |date=6 November 2008 |accessdate=12 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310023103/https://www.nytimes.com/2008/11/07/world/europe/07georgia.html |archive-date=10 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{citation | url = http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,578273,00.html | title = The West Begins to doubt Georgian leader | journal=Der Spiegel | date = 15 September 2008}}</ref> Nadat ’n Russiese vredehouersbasis egter gebombardeer en personeellede gedood is, het Russiese soldate die streek binnegeval en dit het gelei tot ’n geveg van drie dae waarin die stad Zchinwali in puin gelê is.<ref>{{en}} {{citation | title = Stockholm International Peace Research Institute Yearbook | year = 2009 | chapter = Armaments, Disarmament and International Security | publisher=Oxford University Press | ISBN = 978-0-19-956606-8}}</ref><ref name="ground zero">{{en}} {{cite news | title = Ground zero in the Georgia-Russia war:South Ossetia city's residents are certain Russia is in the right | first = Peter | last = Finn | work = The Washington Post | date = 18 Augustus 2008 | url = http://articles.sfgate.com/2008-08-18/news/17123137_1_georgian-forces-south-ossetian-tskhinvali | access-date = 29 November 2013 | archive-date = 18 Januarie 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118085852/http://articles.sfgate.com/2008-08-18/news/17123137_1_georgian-forces-south-ossetian-tskhinvali | url-status = dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web | url= http://exiledonline.com/how-to-screw-up-a-war-story-the-new-york-times-at-work/2/ |title= How To Screw Up A War Story: The New York Times At Work | first = Mark | last = Ames |publisher=Exiled Online |accessdate=2 November 2010}}</ref> Hierna is Georgiese magte gedwing om terug te val en die Russiese lugmag het lugaanvalle op Georgiese magte in Suid-Ossetië asook teikens in Georgië self begin uitvoer.<ref>{{en}} {{citation | url = http://www.nytimes.com/2008/11/07/world/europe/07georgia.html?_r=1&scp=4&sq=georgia&st=cse&oref=slogin | date = 7 November 2008 | title = Georgia Claims on Russia War Called Into Question | publisher=NY Times | first1=C. J. | last1=Chivers | first2=Ellen | last2=Barry}}</ref> Die Georgiese lugmag het teenaanvalle gedoen. ’n Tweede oorlogsfront het ontstaan toe Abchasië, met Russiese hulp, Georgiese troepe in die [[Kodori-vallei]] aanval. Die Georgiese troepe het gou teruggewyk.<ref>{{en}} {{cite news|last=Pronina |first=Lyubov |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601100&sid=a6z1.HFQFr4E |title=Georgia Pulls Out of Ossetia as Second Front Opens (Update1) |publisher=Bloomberg |date=10 Augustus 2008 |accessdate=2 November 2010}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Russian military pushes into Georgia |publisher=CNN |date=11 Augustus 2008 |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/11/georgia.russia/index.html |accessdate=6 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217122152/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/11/georgia.russia/index.html |archive-date=17 Desember 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Russiese troepe het die Georgiese dorp Gori, waar Georgiese troepe vroeër saamgetrek het voordat hulle na Tbilisi teruggewyk het, binnegeval. Guerrillastryders het gevolg en hulle het gesteel en gemoor, en brandstigting is ook aangemeld.<ref>{{en}} {{cite news |title=Georgian villages burned and looted as Russian tanks advance |work=The Guardian |location=Londen |date=13 Augustus 2008 |url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/13/georgia.russia6 |accessdate=9 Januarie 2008 |first=Luke |last=Harding |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227184925/http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/13/georgia.russia6 |archive-date=27 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Russia's cruel intention |work=The Guardian |location=Londen |date=13 Augustus 2008 |url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/sep/01/russia.georgia |accessdate=7 Oktober 2008 |first=Luke |last=Harding |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227184900/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/sep/01/russia.georgia |archive-date=27 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 12 Augustus 2008 het oudpres. [[Dmitri Medwedef]] gelas dat Russiese operasies in Georgië beëindig word<ref>{{en}} {{cite web |title=Russian President Orders Halt To Military Operations In Georgia |publisher=GlobalSecurity.org |date=12 Augustus 2008 |url=http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2008/08/mil-080812-rferl01.htm |accessdate=6 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502071509/http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2008/08/mil-080812-rferl01.htm |archive-date=2 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en dat Russiese troepe geleidelik aan onder meer Gori onttrek word. Russiese magte het egter in Abchasië en Suid-Ossetië agtergebly<ref>{{en}} {{cite news |url=http://en.rian.ru/world/20081009/117637460.html |title=Russia hands over control of Georgian buffer zones to EU |publisher=RIA Novosti |date=9 Oktober 2008 |accessdate=10 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501122559/http://en.rian.ru/world/20081009/117637460.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.rian.ru/russia/20081119/118400373.html |title=RIA Novosti — Russia — Russia fully staffs bases in Abkhazia, S.Ossetia |publisher=En.rian.ru |accessdate=10 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501113517/http://en.rian.ru/russia/20081119/118400373.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Rusland het kort daarna dié twee gebiede se onafhanklikheid erken.<ref>{{en}} [http://abc.az/eng/news_26_08_2008_27081.html Russia recognised the independence of Abkhazia and South Ossetia from Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080831201216/http://abc.az/eng/news_26_08_2008_27081.html |date=31 Augustus 2008 }}, Azerbaijan Business Centre, 26 Augustus 2008. Besoek op 26 Augustus 2008.</ref> Sedert die oorlog hou Georgië vol Rusland beset die twee wegbreekstreke en dat hulle wetlik deel van Georgië bly.<ref name="parliament.ge">{{en}} [http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 Resolution of the Parliament of Georgia declaring Abkhazia and South Ossetia occupied territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |date= 3 September 2008 }}, 28 Augustus 2008.</ref><ref>{{en}} [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |date= 3 September 2008 }} Civil Georgia. 28 Augustus 2008</ref> Die land het groot internasionale steun gekry vir dié standpunt, hoewel pogings om internasionale toegang te beperk en ’n ekonomiese verbod op die streke te plaas, gemengde reaksie ontlok het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.tabula.ge/article-3573.html |title=Turkish Investment and Trade Booms in Abkhazia |publisher=Tabula Magazine English |date=1 April 2011 |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501113604/http://en.tabula.ge/article-3573.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Administratiewe verdeling == [[Lêer:Georgia high detail map.png|duimnael|’n Kaart van Georgië wat die gebiede Abchasië en Suid-Ossetië aandui, wat albei de facto onafhanklik is]] Georgië is verdeel in nege streke, een stad en twee outonome republieke.<ref name="CIA" /> Hulle is weer onderverdeel in 69 munisipaliteite. [[Adzjarië]] was 'n outonome republiek in die Sowjet-tye, en het dit gebly binne onafhanklike Georgië. Onder leier [[Aslan Abasjidze]], wat noue bande met Rusland gehad het, het Tbilisi effektief gesag verloor. Ná die verkiesing van Micheil Saakasjwili as president in 2004, wat Georgiese gesag oor die hele twyfel wou herwin, het spanning tussen Adzjarië en Georgië toegeneem, wat gelei het tot betogings in die streek en Abasjidze se bedanking. Die streek het sy outonomie behou.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3520322.stm |publisher=[[BBC]] |title=Regions and territories: Ajaria |date=8 Februarie 2011 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005075249/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3520322.stm |archive-date= 5 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die outonome streek [[Abchasië]] het hom in 1999 onafhanklik verklaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=221 |title=Government of Georgia – Abkhazia |publisher=Government.gov.ge |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512053531/https://government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm |publisher=[[BBC]] |title=Regions and territories: Abkhazia |date=8 Februarie 2011 |accessdate=19 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105235542/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm |archive-date= 5 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die de facto- onafhanklike [[Suid-Ossetië]] is amptelik bekend as die Zchinwali-streek om dit te onderskei van die Russiese [[Noord-Ossetië]].<ref name="BBC South Ossetia">{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3797729.stm |publisher=[[BBC]] |title=Regions and territories: South Ossetia |date=8 Februarie 2011 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104053538/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3797729.stm |archive-date= 4 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Suid-Ossetië was outonoom in die [[Sowjetunie]], maar daardie outonomie is in 1990 weggeneem. Volgens Georgiese wetgewing is die grootste deel van die gebied deel van Georgië se Sjida Kartli-streek. Hoewel daar ’n aanbod was om die streek weer outonoom te maak, het die bevolking tydens ’n 2006-referendum, wat nie deur Georgië erken is nie, vir onafhanklikheid gestem.<ref name="BBC South Ossetia" /> Rusland erken Suid-Ossetië se onafhanklikheid, maar nie Georgië nie; dié land beskou die Russiese teenwoordigheid as ’n besetting van Georgiese grondgebied.<ref name="parliament.ge" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil Georgia |date=28 Augustus 2008 |accessdate=3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Albei streke het nou minimale internasionale erkenning as onafhanklike gebiede. == Geografie en klimaat == [[Lêer:Keselo, Tusheti.jpg|duimnael|links|Die streek Tusheti in Noordoos-Georgië]] [[Lêer:Satellite image of Georgia in May 2003.jpg|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Georgië]] [[Lêer:Svaneti, georgia.jpg|duimnael|Die streek Swaneti in Noordwes-Georgië]] Georgië is in die [[Kaukasus|Suid-Kaukasus]] geleë,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Caucasus |title=Caucasus |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=9 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504123439/https://www.britannica.com/place/Caucasus |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html |title=CESWW – Definition of Central Eurasia |publisher=Cesww.fas.harvard.edu |accessdate=6 Augustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915101714/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html |archive-date=15 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> tussen die breedtegrade 41° en 44°&nbsp;N en die lengtegrade 40° en 47°&nbsp;O. Dit het ’n oppervlakte van 69&nbsp;700&nbsp;km² en is baie bergagtig. Die [[Lichi-bergreeks]] verdeel die land in oos (die historiese Iberië) en wes (Kolchis). Berge skei ook die noordelike deel van die res van Georgië. Die Groot Kaukasus-bergreeks vorm die land se noordgrens. Die hoofpaaie na Rusland deur die bergreeks loop deur die Roki-tonnel tussen Suid- en Noord-Ossetië en die Darial-kloof in die Georgiese streek Chevi. Die suidelike deel van die land word begrens deur die Klein Kaukasus-bergreeks. Die hoogste berg is [[Sjchara]] (5&nbsp;068&nbsp;m bo seevlak), gevolg deur Janga ([[Dzjangi-Taoe]]) (5&nbsp;059&nbsp;m). Ander prominente pieke sluit in Kazbek, Sjota Roestaweli, Tetnoeldi, Oesjba en Ailama. Van laasgenoemde pieke is net Kazbek van [[Vulkaan|vulkaniese]] oorsprong. Die gebied tussen Kazbek en Sjchara (sowat 200&nbsp;km aan die hoof-Kaukasus-bergreeks) word oorheers deur gletsers. Van die sowat 2&nbsp;100 gletsers in die Kaukasus kom sowat 30% in Georgië voor. Die term Klein Kaukasus-bergreeks word dikwels gebruik vir die bergagtige Suid-Georgië wat aan die Groot Kaukasus-bergreeks verbind word deur die Lichi-reeks. Die gebied bestaan uit verskeie bergreekse (grootliks van vulkaniese oorsprong) wat met mekaar verbind is en plato's wat nie hoër as 3&nbsp;400&nbsp;m is nie. Prominente geografiese eienskappe sluit in die vulkaniese plato Jawacheti, mere soos Tabatskoeri en Parawani, en minerale- en warmbronne. Twee van die grootste riviere is die [[Rioni]] en die [[Koera|Mtkwari]]. Die [[Kroebera-grot]] is die diepste bekende grot in die wêreld. Dit is in die [[Arabika-massief]] van die [[Gagra-bergreeks]] in Abchasië geleë. In 2001 het ’n Russies-Oekraïnse span ’n wêreldrekord opgestel toe hulle 1&nbsp;710&nbsp;m diep geduik het. In 2004 het ’n Oekraïnse span die 2&nbsp;000&nbsp;m-merk bereik. In Oktober 2005 is ’n ongerepte deel deur die CAVEX-span ontdek en hulle het bevestig dat die grot 2&nbsp;140&nbsp;m diep is. === Topografie === [[Lêer:Vardzia.jpg|duimnael|links|Die grotstad Wardzia en die vallei van die [[Koera]]-rivier daaronder]] [[Lêer:Ushba 1879.jpg|duimnael|Oesjba, ’n prominente piek in die Kaukasus]] Die Georgiese landskap is taamlik uiteenlopend. In die weste is van moeras- en reënwoude tot permanente [[sneeu]] en [[gletser]]s, terwyl ’n klein deel in die ooste ook halfdroë vlaktes bevat. Woude bedek sowat 40% van Georgië se oppervlak, terwyl die alpynse en subalpynse sone sowat 10% beslaan. ’n Groot deel van die natuurlike habitat in die laagliggende dele van Wes-Georgië het die afgelope 100 jaar verdwyn weens die uitbreiding van [[landbou]] en stede. Die meeste van die woude wat die Kolchis-vlakte bedek het, bestaan nie meer nie – behalwe in nasionale parke en reservate (soos die Paliastomi-meergebied). Vandag kom die meeste woude in die bergagtige gebiede voor. Wes-Georgië se woude laer as 600&nbsp;m bo seevlak bestaan hoofsaaklik uit bladwisselende bome – veral eikebome, haagbeuke, Oosterse beuke, olms, esbome en kastaiings. Immergroen [[spesie]]s soos buksbome word ook wyd aangetref. Die wes-sentrale hange van die [[Mescheti-bergreeks]] in Adzjarië en sommige plekke in Samegrelo en Abchasië is bedek met gematigde reënwoude. Tussen 600 en 1&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak raak die bladwisselende woude gemeng met breëblaar- en keëldraende spesies. Dié sone bevat veral beuke-, Kaukasiese sparhoutboom- en denneboomwoude. Van 1&nbsp;500 tot 1&nbsp;800&nbsp;m raak die woude grootliks keëldraend. Die boomlyn eindig gewoonlik op sowat 1&nbsp;800&nbsp;m en dan begin die alpynse sone; in die meeste gebiede strek dit tot sowat 3&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak. Bokant dié merk lê sneeu en gletsers. Die landskap van Oos-Georgië (die gebied oos van die Lichi-bergreeks) verskil heelwat van dié in die weste, hoewel die woude in die laagliggende gebiede soos die Mtkwari- en Alazani-riviervalleie ook moes plek maak vir landbou. Oos-Georgië bestaan in die algemeen uit valleie en klowe wat deur berge geskei word. Hier is byna 85% van die woude bladwisselend. Keëlboomwoude kom net oorheersend voor in die Borjomi-kloof en in die heel westelike dele. Veral beuke, eieke en haagbeuke kom voor, maar daar is ook esdorings, esse en haselneutbome. In die Bo-Alazani-riviervallei is daar taksisboomwoude. Meer as 1&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak (veral in die streke Toesjeti, Chewsoereti en Chewi) oorheers denne- en berkewoude. In die algemeen kom woude in Oos-Georgië voor tussen 500 en 2&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak, terwyl die alpynse sone strek van 2&nbsp;000 tot 3&nbsp;500&nbsp;m. Bo dié merk lê sneeu en gletsers. === Klimaat === [[Lêer:Köppen climate classification map of Georgia.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Georgië volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Batumi Botanical Garden. Black Sea.jpg|duimnael|Die Swartsee-kus van Batoemi in Wes-Georgië]] Georgië se klimaat is taamlik uiteenlopend vir so ’n klein land. Daar is twee hoofstreke, min of meer oos en wes. Die Groot Kaukasus speel ’n belangrike rol daarin om die klimaat gematig te maak en die land te beskerm teen die kouer lug uit die noorde. Die Klein Kaukasus beskerm weer die land gedeeltelik teen droë, warm lug uit die suide. ’n Groot deel van Wes-Georgië val in die noordelike buiterand van die vogtige subtropiese sone met ’n jaarlikse [[reën]]val van tussen 1&nbsp;000 en 4&nbsp;000&nbsp;mm. Die reën kom meestal eweredig deur die jaar voor, hoewel meer reën in die [[herfs]] kan voorkom. Die klimaat wissel na gelang van die hoogte; die laelande van Wes-Georgië is relatief warm dwarsdeur die jaar, terwyl die bergagtige gebiede koel, nat [[somer]]s en [[winter]]s met sneeu het. Adzjarië is die natste streek in die Kaukasus, met die Berg Mtirala-[[reënwoud]] oos van Koboeleti wat ’n jaarlikse reënval van 4&nbsp;500&nbsp;mm het. Oos-Georgië het ’n oorgangsklimaat tussen vogtig suptropies en kontinentaal. Die streek se weerpatroon word beïnvloed deur droë lug vanaf die [[Kaspiese See]] in die ooste en vogtige lug vanaf die [[Swartsee]] in die weste. Die vogtige lug vanaf die Swartsee word dikwels afgekeer deur verskeie bergreekse (Lichi en Mescheti) wat die ooste en die weste van die land skei. Die jaarlikse reënval is minder as in die weste en wissel tussen 400 en 1&nbsp;600&nbsp;mm. Die natste seisoene is die [[lente]] en herfs, terwyl dit in die winter en somer droër is. ’n Groot deel van Oos-Georgië het warm somers, veral in die laagliggende gebiede, en relatief koue winters. Nes in die weste speel die hoogte bo seevlak ’n belangrike rol; die klimaat bo 1&nbsp;500&nbsp;m is aansienlik kouer as in die laagliggende dele. Die dele van die streek bo 2&nbsp;000&nbsp;m kry dikwels selfs in die somer ryp. === Biodiversiteit === [[Lêer:CaucasianOvcharka-Julius.jpg|duimnael|Die Kaukasiese skaaphond]] Vanweë die verskeidenheid in die landskap en sy lae ligging is Georgië die tuiste van sowat 1&nbsp;000 spesies [[gewerwelde]]s (330 [[voël]]s, 160 [[vis]]se, 48 [[reptiel]]e en 11 [[amfibie]]ë). ’n Groot getal [[Karnivoor|karnivore]] woon in die woude, soos [[Beer|bruinbere]], [[Wolf|wolwe]], [[rooikat]]te en Kaukasiese [[luiperd]]s. Die [[fisant]] is ’n endemiese voël wat nou ook algemeen in die res van die wêreld voorkom. Die getal [[ongewerwelde]]s is ook groot, maar syfers wissel tussen publikasies. Daar is bv. 501 spesies [[spinnekop]]pe in Georgië. Daar is net meer as 6&nbsp;500 spesies [[fungus]]se aangeteken,<ref>{{en}} Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 bl., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{en}} {{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |accessdate=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229121452/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=29 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> maar daar is waarskynlik veel meer, veral in die lig daarvan dat geskat word net sowat 7% van alle fungusse wêreldwyd is al ontdek.<ref>{{en}} Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> == Regering en politiek == [[Lêer:Parliament of Georgia in Kutaisi.jpg|duimnael|links|Die Georgiese parlementsgebou in [[Koetaisi]], setel van die parlement tussen 2012 en 2018]] [[Lêer:President of Georgia Mikheil Saakashvili in Tbilisi, March 22, 2008.jpg|duimnael|upright|Micheil Saakasjwili was die Georgiese president van 2004 tot 2007 en van 2008 tot 2013]] Georgië is ’n [[demokrasie|demokratiese]], parlementêre [[republiek]]. Die [[president]] is die staatshoof en die [[eerste minister]] die regeringshoof. Die uitvoerende gesag berus by die kabinet wat bestaan ​​uit ministers onder leiding van die eerste minister en deur die parlement aangestel word. Die wetgewende gesag lê by die parlement. Dit het 150 lede, bekend as afgevaardigdes. Hulle word vir ’n termyn van vier jaar verkies. Die parlementêre setel bevind hom in Tbilisi. Van 2012 tot 2018 was die parlement in Koetaisi gesetel.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://agenda.ge/en/news/2018/2674 |title=New Constitution of Georgia comes into play as the presidential inauguration is over |newspaper=Agenda.ge |date=17 Desember 2018 |accessdate=9 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717060403/http://agenda.ge/en/news/2018/2674 |archive-date=17 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Mei 2012 het Saakasjwili ’n nuwe parlementsgebou ingewy in die stad Koetaisi in Wes-Georgië in ’n poging om mag te desentraliseer en politieke beheer nader aan Abchasië te skuif,<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/national/georgia-opens-new-parliament-in-kutaisi-far-from-the-capital/2012/05/26/gJQAOhOGsU_story.html |title=Georgia opens new parliament in Kutaisi, far from the capital |newspaper=Washington Post |date=26 Mei 2012 |accessdate=26 Mei 2012 |archive-date=11 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211070227/https://www.washingtonpost.com/national/georgia-opens-new-parliament-in-kutaisi-far-from-the-capital/2012/05/26/gJQAOhOGsU_story.html |url-status=dead }}</ref> maar dit is herroep na sy vertrek as president. Opinies verskil oor die mate van politieke vryheid in Georgië. Saakasjwili het in 2008 geglo die land is “op pad is om ’n Europese demokrasie te word”.<ref name="misha">{{en}} {{cite web |url=http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0,4670,GeorgiaPresidentialElection,00.html |title=Georgia Leader: Country on Right Track |publisher=Fox News |author=Lynn Berry |date=7 Januarie 2008 |accessdate=8 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108095512/http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0%2C4670%2CGeorgiaPresidentialElection%2C00.html |archive-date=8 Januarie 2008 |url-status=dead}}</ref> Freedom House lys Georgië as ’n gedeeltelik vrye land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom-world/2022 |title=Georgia: Freedom in the World 2022 Country Report |publisher=Freedom House |accessdate=5 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205015608/https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom-world/2022 |archive-date=5 Februarie 2023 |url-status=live}}</ref> Volgens waarnemers is daar ’n gebrek aan vertroue tussen die regering en die opposisie.<ref>{{en}} {{cite web |title=Western observers offer varied judgments on the conduct of the Georgian presidential election and its consequences |publisher=Armenian Reporter |date=1 Augustus 2008 |url=http://yandunts.blogspot.com/2008/08/western-observers-offer-varied.html |accessdate=17 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929050201/http://yandunts.blogspot.com/2008/08/western-observers-offer-varied.html |archive-date=29 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die Georgiese parlementsverkiesing van Oktober 2012 het die opposisie-koalisie "Georgiese Droom – Demokratiese Georgië" geseëvier. Dit is die volgende dag deur die destydse president, Saakasjwili, bevestig.<ref>{{en}} {{Citation |title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil|date=2 Oktober 2012 |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=25299}}</ref> [[Salome Zoerabisjwili]] het van 2018 tot 2024 as die president gedien en sy is in Desember 2024 opgevolg deur [[Micheil Kawelasjwili]]. [[Irakli Kobachidze]] dien sedert 2024 as eerste minister. === Menseregte === [[Lêer:April 10, Day 2, rally at the Parliament.jpg|duimnael|links|’n Demonstrasie op 10 April 2009 voor die ou Georgiese parlement]] [[Menseregte]] in die land word in die grondwet gewaarborg. ’n Onafhanklike "openbare verdediger" is deur die parlement aangestel om te verseker dié regte word toegepas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ombudsman.ge |title=Georgia's public defender |publisher=Ombudsman.ge |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806080154/http://ombudsman.ge/ |archive-date=6 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Georgië het ook die internasionale Raamwerkkonvensie vir die Beskerming van Nasionale Minderhede in 2005 onderteken. Die regering is gekritiseer vir die gewelddadige optrede op 26 Mei 2011 teen betogers, onder andere die Georgiese opposisieleier Nino Boerjanadze, toe hulle met [[traangas]] en rubberkoeëls uiteengejaag is. Hulle het geweier om Roestaweli-laan in Tbilisi te verlaat tydens ’n onafhanklikheidsdag-parade al het hul permit reeds verval en al is hulle gevra om op ’n alternatiewe plek byeen te kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.news.az/articles/Georgia/37341 |title=US, Britain, call for probe into May 26 events in Georgia |publisher=News.Az |date=28 Mei 2011 |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701204520/http://www.news.az/articles/Georgia/37341 |archive-date=1 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |authors=Rachel Denber, Europe and Central Asia deputy director |url=http://www.hrw.org/en/news/2011/05/26/georgia-police-used-excessive-force-peaceful-protests |title=Georgia: Police Used Excessive Force on Peaceful Protests &#124; Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=26 Mei 2011 |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111015424/http://www.hrw.org/en/news/2011/05/26/georgia-police-used-excessive-force-peaceful-protests |archive-date=11 Januarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=Tbilisi Mayor's Offers Protesters Alternative Venues for Rally |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=23518 |publisher=Civil.ge |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017014037/http://civil.ge/eng/article.php?id=23518 |archive-date=17 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="ABC-AP">{{en}} {{cite news |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13688230#.TvZtt_LntDp |title=Georgian Police Say 2 Killed in Protest Dispersal |last=MISHA |first=DZHINDZHIKHASHVILI |date=26 Mei 2011 |work=ABC News |agency=Associated Press |accessdate=24 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122114205/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13688230 |archive-date=22 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mensregte-aktiviste sê die betogings was vreedsaam, maar volgens die regering het baie betogers maskers gedra en was hulle gewapen met stokke en petrolbomme.<ref>{{en}} {{cite web |title=Audio, Video Recordings Implicate Protest Leaders to 'Plotting Violence' |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=23537 |publisher=Civil.ge |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017014038/http://civil.ge/eng/article.php?id=23537 |archive-date=17 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Boerdjanadze het gesê daar is geen gronde vir bewerings dat ’n staatsgreep beplan is nie en dat die betoging wettig was.<ref name="ABC-AP" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rt.com/news/saakashvili-dictatorship-opposition-people-missing/ |title="Saakashvili has basically endorsed dictatorship" – Georgian opposition – RT |publisher=Rt.com |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407165719/https://www.rt.com/news/saakashvili-dictatorship-opposition-people-missing/ |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rt.com/news/opposition-rally-crackdown-disappearances/ |title=People disappear in Georgia after violent dispersal of opposition rally |publisher=Rt.com |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126150743/https://www.rt.com/news/opposition-rally-crackdown-disappearances/ |archive-date=26 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |author=Luke Harding |url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/09/georgia-protests-mikheil-saakashvili |title=Thousands gather for street protests against Georgian president Mikheil Saakashvili |work=The Guardian |location=UK |accessdate=3 Julie 2011 |date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227184936/http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/09/georgia-protests-mikheil-saakashvili |archive-date=27 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:Mikheil Saakashvili with Obamas.jpg|duimnael|Micheil Saakasjwili en die Amerikaanse president [[Barack Obama]] en hul eggenotes in 2009]] Georgië handhaaf goeie betrekkinge met sy buurlande [[Armenië]], [[Azerbeidjan]] en [[Turkye]]. Die land is lid van die [[Verenigde Nasies]], [[Raad van Europa]], die [[Wêreldhandelsorganisasie]], die [[Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]], die [[Asiatiese Ontwikkelingsbank]] en verskeie ander internasionale organisasies. Dit handhaaf politieke, ekonomiese en militêre betrekkinge met [[Japan]], [[Uruguay]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=371&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Oriental Republic of Uruguay |publisher=Mfa.gov.ge |accessdate=5 Mei 2009 |archive-date= 3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230319/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=371&lang_id=ENG |url-status=dead }}</ref> [[Suid-Korea]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=386&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Visa Information for Foreign Citizens |publisher=Mfa.gov.ge |date=30 April 2009 |accessdate=5 Mei 2009 |archive-date= 3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230355/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=386&lang_id=ENG |url-status=dead }}</ref> [[Israel]],<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=309&lang_id=ENG|title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the State of Israel|publisher=mfa.gov.ge|accessdate=28 Maart 2010|archive-date= 5 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110905180216/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=309&lang_id=ENG|url-status=dead}}</ref> [[Sri Lanka]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=379&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |publisher=Mfa.gov.ge |accessdate=5 Mei 2009 |archive-date= 3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903225804/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=379&lang_id=ENG |url-status=dead }}</ref> die [[Oekraïne]] en baie ander lande. Die groeiende invloed van Amerika en Wes-Europa op Georgië plaas stremming op die land se betrekkinge met Rusland. Georgië streef tans daarna om ’n volle lid van die [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (Navo) te word. In Augustus 2004 is die Individuele Vennootskapsaksieplan van Georgië amptelik by Navo ingehandig. Op 29 Oktober 2004 het die Noord-Atlantiese Raad van Navo die plan goedgekeur en Georgië het die tweede stadium van Euro-Atlantiese Integrasie betree. In 2005 is ’n staatskommissie aangestel om die plan in werking te stel. Op 14 Februarie 2005 is die ooreenkoms onderteken waarvolgens ’n Navo-samewerkingsoffisier aan Georgië toegeken is. In 2006 het die Georgiese parlement eenparig gestem vir die wetsontwerp wat voorsiening maak vir integrasie met Navo. Die meeste Georgiërs en politici steun Navo-lidmaatskap. === Weermag === [[Lêer:Georgian Army - Operations abroad since 1991.png|duimnael|links|Die Georgiese krygsmag in die buiteland sedert 1991]] [[Lêer:33rd LIB Georgia leaving for Afghanistan, 2011 (A).jpg|duimnael|Die 33ste Ligte Infanteriebataljon berei voor vir ontplooiing in Afganistan]] Die weermag bestaan uit ’n leër en lugmag. Hulle is saam bekend as die Georgiese Gewapende Magte.<ref name="CIA" /> Die sendings en funksies van die weermag is geskoei op die grondwet, die land se wet op verdediging en nasionale militêre strategie asook die internasionale ooreenkomste wat Georgië onderteken het. Dit word uitgevoer onder die leiding en gesag van die departement van verdediging. Sedert Saakasjwili in 2004 aan die bewind gekom het, het hy die begroting vir die weermag verhoog en die weermag vergroot. Van die lede ondergaan opleiding in gevorderde tegnieke deur Amerikaanse militêre instrukteurs en intelligensiepersoneel. Georgiese troepe was al in [[Irak]] en [[Afganistan]] gestasioneer.<ref>{{en}} Saakashvili, Mikheil. "Why Georgia sends troops to Afghanistan"[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/georgia/6809222/Why-Georgia-sends-troops-to-Afghanistan.html The Telegraph]</ref> === Wetstoepassing === [[Lêer:Georgian policemen.jpg|duimnael|Georgiese polisie in Tbilisi]] Die departement van binnelandse sake is in beheer van wetstoepassing. Die polisie het in die afgelope jare ’n groot transformasie ondergaan en die polisie het baie pligte oorgeneem wat voorheen deur onafhanklike regeringsagentskappe uitgevoer is. Nuwe pligte sluit in grensveiligheid, doeanefunksies en gekontrakteerde veiligheidsverskaffing. Die polisie het ook in 2004 ’n nuwe 022-noodtelefoonlyn ingestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://georgia.usembassy.gov/wardenmessage20041019.html |title=Security Notice |publisher=American Embassy Tbilisi |accessdate=23 Desember 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070815111418/http://georgia.usembassy.gov/wardenmessage20041019.html |archivedate=15 Augustus 2007 |url-status=live }}</ref> ’n Intelligensiediens is in beheer van nasionale veiligheid. In 2005 het Saakasjwili die hele verkeerspolisiemag afgedank weens korrupsie.<ref name="mcclatchydc.com">{{en}} {{cite web |authors=Mark McDonald, Knight Ridder Newspapers |url=http://www.mcclatchydc.com/190/story/11216.html |title=Firing of traffic police force stands as a symbol of hope in Georgia &#124; McClatchy |publisher=Mcclatchydc.com |date= |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-date=11 Januarie 2013 |archive-url=https://archive.today/20130111043128/http://www.mcclatchydc.com/190/story/11216.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4849472 |title=Georgia's National Police Corruption Project |publisher=NPR |date=15 September 2005 |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215002402/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4849472 |archive-date=15 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Nuwe mag is toe opgebou met nuwe rekrute.<ref name="mcclatchydc.com" /> Dié nuwe ''Patroeli''-mag is in die somer van 2005 ingestel. == Demografie == [[Lêer:Qartvelebi poloneti.jpg|duimnael|links|’n Georgiese paartjie in tradisionele klere]] [[Lêer:Caucasus-ethnic en.svg|duimnael|Etniese kaart van die [[Kaukasus]]-streek]] Soos die meeste inboorlinge van die Kaukasus pas die [[Georgiërs]] nie in een van die etniese hoofgroepe van Europa en Asië nie. [[Georgies]], die grootste van die [[Kartweliese tale]], is nie [[Indo-Europese tale|Indo-Europees]], [[Turkse tale|Turks]] of [[Semitiese taalfamilie|Semities]] nie. Die huidige Georgiese volk het waarskynlik ontstaan uit ’n samesmelting in die antieke tye tussen plaaslike volke en immigrante wat uit die rigting van [[Anatolië]] na die Suid-Kaukasus gekom het.<ref>{{en}} History of Modern Georgia, David Marshal Lang, bl. 18</ref> Etniese Georgiërs maak sowat 84% van die land se huidige bevolking van 4&nbsp;661&nbsp;473 uit (soos in Julie 2006). Dit sluit die wegbreekstreke Abchasië en Suid-Ossetië in.<ref name="yb2005" /> Ander etniese groepe sluit in [[Abchasiërs]], [[Armene]], [[Azerbeidjanners]], [[Belarusse]], [[Bulgare]], [[Estlanders]], [[Duitsers]], [[Grieke]], [[Moldawiërs]], [[Ossetiërs]], [[Pole (volk)|Pole]], [[Russe]], [[Turke]], [[Oekraïners]] en [[Jode|Georgiese Jode]]. Laasgenoemde is een van die oudste Joodse gemeenskappe in die wêreld. In April 2013 was daar "meer as 6&nbsp;000" geregistreerde [[Iran]]se burgers in Georgië.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21974676 |title=The Iranians who come to Georgia |author=Damien McGuinness |publisher=[[BBC]] |date=15 April 2013 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804174556/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21974676 |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die grootste taalgroep is die Kartweliese tale; dit sluit in Georgies, Swan, Mingrelies en Laz.<ref name=ethnographic>{{en}} {{cite web |url=http://www.hunmagyar.org/turan/caucasus/index.html |title=Ethnographic map of the Caucasus |publisher=Hunmagyar.org |accessdate=2 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327010236/http://www.hunmagyar.org/turan/caucasus/index.html |archive-date=27 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die amptelike taal is Georgies, met [[Abchasies]] die amptelike taal in Abchasië. Georgies is die eerste taal van sowat 71% van die bevolking, gevolg deur [[Russies]] (9%), [[Armeens]] (7%) en [[Azerbeidjans]] (6%). Sowat 7% praat ander tale.<ref name="CIA" /> In die vroeë 1990's, ná die verbrokkeling van die Sowjetunie, het gewelddadige konflikte uitgebreek in die outonome streke Abchasië en Suid-Oossetië. Baie Ossetiërs het die land verlaat en veral na Rusland (Noord-Ossetië) getrek.<ref>{{en}} Human Rights Watch/Helsinki, [http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm Russia: The Ingush-Ossetian Conflict in the Prigorodnyi Region], Mei 1996.</ref> Aan die ander kant het meer as 150&nbsp;000 Georgiërs Abchasië verlaat ná die uitbreek van gevegte in 1993.<ref name=yb2005>{{en}} ''Statistical Yearbook of Georgia 2005'': Population, Table 2.1, bl. 33, Department for Statistics, Tbilisi (2005)</ref> Volgens die 1989-sensus was 341&nbsp;000 inwoners, of 6,3% van die bevolking, etniese Russe,<ref>{{en}} [http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav043009.shtml Georgia: Ethnic Russians Say, "There’s No Place Like Home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180216143900/https://eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav043009.shtml |date=16 Februarie 2018 }}. EurasiaNet.org. 30 April 2009.</ref> 52&nbsp;000 was Oekraïners en 100&nbsp;000 Grieke.<ref name=emigration /> Sedert 1990 het 1,5&nbsp;miljoen Georgiërs die land verlaat.<ref name=emigration>{{en}} [http://www.fidh.org/IMG/pdf/ge412ang.pdf Ethnic minorities in Georgia] (PDF). Federation Internationale des Ligues des Droits de l'Homme.</ref> In 2006 het na raming een miljoen Georgiërs in Rusland gewoon.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5412672.stm |title=Georgians deported as row deepens |publisher=[[BBC]] |date=6 Oktober 2006 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> {{Grootste stede van Georgië}} === Godsdiens === [[Lêer:Svetitskhoveli Cathedral in Georgia, Europe.jpg|duimnael|Die Svetitskhoveli-katedraal, setel van die hoof van die Georgies-Ortodokse Kerk]] Die meeste Georgiërs (83,9% in 2002)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |title=2002 census results |page=132 |format=PDF |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190314092456/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |archive-date=14 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> behoort tot die [[Georgies-Ortodokse Kerk]]. Dit is een van die oudste Christelike kerke en is volgens die Kerk deur [[Andreas (apostel)|Andreas]] gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.patriarchate.ge/_en/?action=istoria |title=Patriarchate of Georgia – Official web-site |publisher=Patriarchate.ge |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427114954/http://www.patriarchate.ge/_en/?action=istoria |archive-date=27 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die historiese [[Koninkryk Iberië|Iberië]] (die huidige Oos-Georgië) het die Christelike geloof in die 4de eeu n.C. aangeneem ná sendingwerk deur St. Nino van [[Kappadosië]].<ref name="Toumanoff1963">{{en}} Toumanoff, Cyril, "Iberia between Chosroid and Bagratid Rule", in ''Studies in Christian Caucasian History'', Georgetown, 1963, bl. 374–377. Aanlyn by [http://rbedrosian.com/Ref/Toumicb/toumicb.html]</ref><ref name="Rapp2007">{{en}} {{cite book|last=Rapp|first=Stephen H., Jr|title=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|url=http://books.google.com/books?id=fWp9JA3aBvcC&pg=PA137|accessdate=11 Mei 2012|year=2007|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-3361-9|page=138|chapter=7 – Georgian Christianity}}</ref> Die Kerk het in die [[Middeleeue]] [[outokefalie|outokefaal]] geword. Die outokefalie is tydens die Russiese oorheersing van die land afgestel, maar in 1917 heringestel; dit is in 1990 deur die [[Ekumeniese Patriargaat van Konstantinopel]] erken. Hoewel daar godsdiensvryheid is en die kerk en staat geskei is, word die spesiale status van die Georgies-Ortodokse Kerk in die grondwet erken. Godsdienstige minderheidsgroepe sluit in [[Moslem]]s (9,9%), [[Oriëntale Ortodoksie|Armeens-Apostoliese Christene]] (3,9%) en [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] (0,8%). Volgens 'n landwye opname het 0,8% tot ander gelowe behoort en 0,7% het geen godsdiens aangedui nie.<ref name="CIA" /><ref name="nationmaster.com">{{en}} {{cite web |url=http://www.nationmaster.com/country/gg-georgia/rel-religion |title=Georgian Religion statistics |publisher=NationMaster |accessdate=2 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105225844/http://www.nationmaster.com/country/gg-georgia/rel-religion |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ondanks ’n lang geskiedenis van godsdienstige harmonie in Georgië<ref>{{en}} Spilling, Michael. Georgia (Cultures of the world). 1997</ref> was daar al verskeie voorvalle van diskriminasie teen "nietradisionele" godsdienste, soos [[Jehovasgetuies]], deur die volgelinge van Wasil Mkalawisjwili, wat van sy Ortodokse priestersamp onthef is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.hrw.org/backgrounder/eca/georgia/georgia_memo_full.htm |title=Memorandum to the U.S. Government on Religious Violence in the Republic of Georgia (Human Rights Watch August 2001) |publisher=Hrw.org |accessdate=5 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102220649/http://www.hrw.org/backgrounder/eca/georgia/georgia_memo_full.htm |archive-date= 2 November 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Onderwys === Die onderwysstelsel het sedert 2004 groot, hoewel omstrede, hervormings ondergaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4724213.stm |title=Georgia purges education system |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2005 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref><ref>{{en}} Molly Corso (13 Mei 2005) [http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav041305.shtml Education reform rocks Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731232621/http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav041305.shtml |date=31 Julie 2016 }}. Eurasianet. UN-ontwikkelingsprogram. URL besoek op 2 September 2008.</ref> Opvoeding is verpligtend vir alle kinders tussen die ouderdomme van ses en veertien. Daar is drie vlakke: elementêr (6–12 jaar), basies (12–15 jaar) en sekondêr (15–18 jaar), of ’n alternatiewe beroepsvlak van twee jaar. Studente met ’n sekondêreskool-sertifikaat het toegang tot hoër onderwys. In 2008 was daar 20 instellings wat hoër onderwys aangebied het. == Kultuur == [[Lêer:The Sukhishvili Georgian National Ballet - Khorumi.jpg|duimnael|Die Georgiese tradisionele oorlogsdans Khorumi]] Die Georgiese kultuur het oor duisende jare ontwikkel sedert die dae van die historiese state Iberië en Kolchis.<ref>{{en}} Georgia : in the mountains of poetry 3rd rev. ed., Nasmyth, Peter</ref> Dit het voortgeduur in die verenigde Georgiese koninkryk onder die heerskappy van die [[Bagrationi-dinastie]]. In die 11de eeu het die kultuur ’n goue eeu en renaissance beleef van klassieke [[letterkunde]], [[kuns]], [[filosofie]], [[argitektuur]] en [[wetenskap]].<ref>{{en}} Rapp, Stephen H. (2003), ''Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts''. Peeters Publishers, {{ISBN|90-429-1318-5}}</ref> Die taal Georgies en die klassieke Georgiese letterkunde van die digter Sjota Roestaweli het in die 19de eeu ’n herleweing ondergaan ná ’n lang tydperk van onrus in die geskiedenis. Dit het die basis gevorm vir romantisisme en die romanskrywers van die moderne era, soos Grigol Orbeliani, Nikoloz Baratasjwili, Ilia Tsjawtsjawadze, Akaki Tsereteli, Wazja Psjawela en baie ander.<ref name="Lang David, Georgians">{{en}} Lang David, Georgians</ref> Die kultuur is ook beïnvloed deur [[Klassieke Griekeland]] en die [[Romeinse Ryk|Romeinse]], die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] en later die [[Russiese Ryk]]. Die Georgiërs het hul eie, unieke drie [[Georgiese skrifte]] wat volgens tradisie in die 3de eeu v.C. ontwerp is deur koning [[Pharnavaz I van Iberië]].<ref>{{en}} Lang, David Marshall. ''Georgia''. bl. 515.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.101languages.net/georgian/writing_system.html |title=Georgian Alphabet |publisher=101languages.net |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211142402/https://www.101languages.net/georgian/writing_system.html |archive-date=11 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die land is bekend vir sy uitgebreide folklore, unieke tradisionele musiek, teater, rolprentwese en kuns. Bekende kunstenaars van die 20ste eeu sluit in skilders soos Niko Pirosmani, Lado Goediasjwili, Elene Achwlediani; balletchoreograwe soos George Balantsjine, Wachtang Tsjaboekiani en Nino Ananiasjwili; digters soos Galaktion Tabidze, Lado Asatiani en Moechran Matsjawariani; en rolprent- en teaterregisseurs soos Robert Stoeroea, Tengiz Aboeladze, Georgi Danelija en Otar Ioseliani.<ref name="Lang David, Georgians" /> === Argitektuur en kuns === [[Lêer:Hpim3433.jpg|duimnael|Ou Tbilisi. Argitektuur in Georgië is in baie opsigte ’n vermenging van Europa en Asië]] Die Georgiese argitektuur is deur baie beskawings beïnvloed. Daar is verskeie argitektuurstyle vir [[Kasteel|kastele]], [[toring]]s, forte en [[Kerk (gebou)|kerke]]. Die forte van die Bo-Swaneti en die kasteeldorp Sjatili in Chewsoereti is van die beste voorbeelde van [[Middeleeue|Middeleeuse]] kasteelargitektuur. Nog voorbeelde van argitektuurstyle is onder meer Roestaweli-laan in Tbilisi in die Hausmann-styl en die Ou Stasdistrik. Kerkargitektuur meng klassieke koepels en oorspronklike basilika-styl, en is bekend as die Georgiese kruiskoepelstyl. Dit het in die 9de eeu in die land ontwikkel; voorheen was die meeste kerke basilikas. Voorbeelde van Georgiese kerkargitektuur kan ook buite die land gevind word: die Batsjkowo-klooster in [[Bulgarye]] (1083), die [[Iviron-klooster]] op [[Berg Athos]] in [[Griekeland]] (10de eeu) en die Klooster van die Kruis in [[Jerusalem]] (9de eeu). Georgiese kuns strek oor die voorhistoriese tye, die Antieke Griekse en Romeinse tyd, die Middeleeue en die moderne tyd. Een van die beroemdste skilders van die laat 19de en vroeë 20ste eeu is Niko Pirosmani. === Musiek === Die land het ’n lewendige musiekkultuur, wat veral bekend is vir die vroeë ontwikkeling van veelstemmigheid. Baie streke het hul eie tradisionele musiek. === Voedselgeregte === [[Lêer:Khinkali with beer.jpg|duimnael|Die Georgiese gereg chinkali en bier]] Georgiese kos en [[wyn]] het oor eeue heen ontwikkel en is deur elke era beïnvloed. Een van die ongewoonste tradisies is ''soepra'', of "Georgiese tafel", wat ook ’n manier is om saam met vriende en familie te kuier. Die hoof van die ''soepra'' is die ''tamada''. Hy stel die hoogsfilosofiese heildronke in en maak seker almal geniet die ete. Verskeie streke is bekend vir hul spesifieke geregte, soos chinkali (vleiskluitjies) uit die oostelike berggebied en chatsjapoeri hoofsaaklik uit Imereti, Samegrelo en Adzjarië. Geregte is ook van lande soos Rusland, Griekeland en meer onlangs China na Georgië gebring. === Sport === [[Lêer:Salome Zourabichvili and Georgian Rugby players.jpg|duimnael|links|Die Georgiese president [[Salome Zurabisjwili]] met die [[Vlag van Georgië|Georgiese vlag]] ná die [[Georgiese nasionale rugbyspan|nasionale rugbyspan]] se historiese oorwinning oor [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] in [[Batoemi]], 2022]] Die gewildste sportsoorte in die land is [[sokker]], [[basketbal]], [[rugby]], [[stoei]], [[judo]] en [[gewigoptel]]. Georgië is histories bekend vir sy fisieke opvoeding; dit is bekend dat die Romeine gefassineer was deur die Georgiërs se fisieke eienskappe nadat hulle die oefentegnieke van Iberië gesien het. Hulle het ’n standbeeld van die Iberiese koning Pharsman opgerig nadat hy Georgiese oefenmetodes tydens ’n besoek aan [[Rome]] demonstreer het.<ref>{{en}} Cassius Dio, ''Roman History'', LXIX, 15.3</ref> Die gewildste stoeistyl is kakhetian. Ouer style bestaan ook wat minder algemeen is; die streek Khevsureti het byvoorbeeld drie verskillende style. Nog gewilde sporte in die 19de eeu was [[polo]] en ''lelo burti'' (ლელო ბურთი), ’n tradisionele Georgiese sportsoort wat later deur rugby vervang is.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Louis, Victor & Jennifer |title=Sport in the Soviet Union. |url=https://archive.org/details/sportinsovietuni0000loui |pages=[https://archive.org/details/sportinsovietuni0000loui/page/39 39] |publisher=Oxford Pergamon |year=1980 |isbn=0-08-024506-4}}</ref> Rugby word as nasionale sport van Georgië beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2014/feb/11/six-nations-second-division-european-rugby |title=There is far more to savour in European rugby union than just the Six Nations |publisher=[[The Guardian]] |date=11 Februarie 2014 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728122518/https://www.theguardian.com/sport/blog/2014/feb/11/six-nations-second-division-european-rugby |archive-date=28 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die [[Georgiese nasionale rugbyspan]], met die bynaam ''Lelos'', het tot dusver vir ses [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer, maar nog nie tot die uitklopfase deurgedring nie. Hulle behoort tot die sterkste Europese spanne buite die [[Sesnasies-toernooi]] en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die [[Europese Rugbykampioenskap]] mee. Hulle het dié toernooi reeds 17 keer gewen en vyf keer as naaswenner geëindig. Veral wedstryde teen die politieke aartsvyand [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] geniet groot aandag en word as 'n soort "Dawid teen Goliat" beskou, veral as gevolg van Georgië se sterk wenrekord teen die noordelike buurland. Sedert 2002 ding Georgië en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] om die Antimbeker mee; dié beker is na die Metropolis van Moentenië en Dobroedja van die [[Roemeens-Ortodokse Kerk]], die Georgiër Antim Iverianul, genoem. Baie Georgiese rugbyspelers speel by Franse professionele klubs.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/La-georgie-avec-7-joueurs-du-top-14-contre-la-france/1298378 |title=La Géorgie avec 7 joueurs du Top 14 contre la France |publisher=L’Équipe |date=2021 |accessdate=29 April 2012}}</ref> Ook motorsport word beoefen. Die Roestawi Internasionale Motorpark, wat oorspronklik in 1978 gebou is, is in 2012 heropen ná opknappingswerk van $20 miljoen volgens die [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]]-regulasies en word as die eerste professionele renbaan in die Kaukasusstreek beskou. Die destydse Georgiese president Micheil Saakasjwili het aan die inwydingsplegtigheid op 29 April 2012 deelgeneem en persoonlik 'n Formel-3-renmotor bestuur.<ref>{{en}} {{cite web |url= http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45318&pg=1&im=main&ct=0&wth=0 |title= Rustavi 2 Broadcasting Company |publisher= Rustavi2.com |date= 29 April 2012 |access-date= 30 November 2013 |archive-date=1 Februarie 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140201143108/http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45318&pg=1&im=main&ct=0&wth=0 |url-status= dead }}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:VMK-003 in Batumi.jpg|duimnael|Die Georgiese spoorweë verskaf ’n belangrike verbinding tussen die Swart- en Kaspiese See – die kortste roete tussen Europa en Sentraal-Asië]] [[Lêer:Georgian wine and spirits factory in Telavi, Georgia.jpg|duimnael|Wynbou is ’n belangrike faktor in die Georgiese ekonomie]] [[Lêer:South African farmer in Georgia.jpg|duimnael|Afrikanerboer Piet Kemp dra in 2011 by om die Georgiese landbou op stewiger grondslag te plaas.]] Daar is argeologiese bewyse dat Georgië al sedert antieke tye handel dryf met ander lande, hoofsaaklik vanweë sy ligging aan die [[Swartsee]] en later aan die historiese [[Syroete]]. [[Goud]], [[silwer]], [[koper]] en [[yster]] word tradisioneel in die Kaukasua-berge gemyn. [[Wyn]]makery is ook ’n baie ou tradisie. Regdeur Georgië se moderne geskiedenis was [[landbou]] en [[toerisme]] groot bronne van inkomste vanweë die land se klimaat en topografie.<ref name="CIA" /> Vir die grootste deel van die 20ste eeu was Georgië se ekonomie deel van die [[Sowjetunie]] se beheerde ekonomie. Sedert onafhanklikwording in 1991 het die Georgiese ekonomie strukturele hervormings ondergaan om ’n vryemarkekonomie te vestig. Nes ander voormalige Sowjetrepublieke het ’n ekonomiese ineenstorting Georgië in die gesig gestaar. Die burgeroorlog en militêre konflik in Abchasië en Suid-Ossetië het die krisis vererger. Die landbou en nywerheid het agteruitgegaan en teen 1994 het die [[BBP]] gekrimp tot ’n kwart van wat dit in 1989 was.<ref>{{en}} {{cite web|title=The World Bank in Georgia 1993–2007|url=http://siteresources.worldbank.org/EXTCOUASSEVAL/Resources/GeorgiaCAE.pdf|publisher=World Bank|accessdate=14 Augustus 2013|year=2009}}</ref> Die eerste internasionale hulp uit die Weste is in 1995 deur die [[Wêreldbank]], [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF) en [[Duitsland]] verleen. Sedert die vroeë 21ste eeu was daar merkbare positiewe ontwikkelings in die ekonomie. In 2007 het Georgië se reële BBP ’n groeikoers van 12% bereik en dit het die land een van die vinnigs groeiende ekonomieë in Oos-Europa gemaak.<ref name="CIA" /> Die Russiese verbod op die invoer van wyn uit Georgië en [[Moldowa]] in 2006 en die verbreking van finansiële bande in 2007 is deur die IMF as ’n "eksterne skok" beskryf<ref>{{en}} [http://www.imf.ge/view2.php?lang=1&view=290 IMF Mission Press Statement at the Conclusion of a Staff Visit to Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928165809/http://www.imf.ge/view2.php?lang=1&view=290 |date=28 September 2007 }}. 1 Junie 2007</ref> – Rusland was tot in 2007 een van Georgië se grootste handelsvennote. Boonop het Rusland die prys van [[gas]] vir Georgië verhoog. Dit het [[inflasie]] die hoogte laat inskiet.<ref>{{en}} [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=15087 Central Bank Chief Reports on Inflation]. Civil Georgia, Tbilisi. 10 Mei 2007.</ref> Vandag is Georgië in ’n groter mate deel van die wêreldwye handelsnetwerk.<ref name="CIA" /> Die grootste bron van inkomste is steeds uit toerisme om die Swartsee. Volgens die regering is daar 103 oorde in verskillende klimaatsones in die land. Toeriste-aantreklikhede sluit in meer as 2&nbsp;000 mineraalbronne en meer as 12&nbsp;000 historiese en kulturele monumente, waarvan vier [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e is (die Bagrati-katedraal Koetaisi, die Gelati-klooster, die historiese monumente van Mtscheta en die Bo-Swaneti).<ref>{{en}} [http://www.investingeorgia.org/sectors/tourism/ Invest in Georgia: Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626105604/http://www.investingeorgia.org/sectors/tourism/ |date=26 Junie 2010 }}</ref> Van die land se belangrikste produkte is sitrusvrugte, tee, metale, chemikalieë en tekstielprodukte. Georgië het verder aansienlike [[hidroëlektrisiteit]]sbronne.<ref>{{en}} {{cite web |title=U.S. Energy Informationa Administration "World Hydroelectricity Installed Capacity" |url=http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table64h.xls |publisher=Eia.doe.gov |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123080428/http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table64h.xls |archive-date=23 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy grootste invoerprodukte is [[gas]], [[olie]]produkte, masjinerie en onderdele, en vervoertoerusting. Die chroniese tekort aan energie- en gastoevoer in die verlede is oorbrug deur toenemende invoere uit Azerbeidjan in plaas van Rusland. Georgië is ook ’n belangrike internasionale vervoertussenganger danksy die hawens van Batoemi en Poti, die oliepypleiding van Bakoe deur Tbilisi na Ceyhan (die Bakoe-Tbilisi-Ceyhan-pypleiding) en ’n parallelle pypleiding, die Suid-Kaukasus-pypleiding. Dienste (wat nou 65% van die BBP uitmaak) in plaas van landbou (10,9%) word ’n al hoe groter faktor in Georgië se ekonomie,<ref>{{en}} World Development Indicators 2008, The World Bank. Data oor samestelling van BNP beskikbaar te [https://web.archive.org/web/20100416035127/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0%2C%2CcontentMDK%3A20398986~menuPK%3A64133163~pagePK%3A64133150~piPK%3A64133175~theSitePK%3A239419%2C00.html worldbank.org]</ref> wat in 2008 ondanks die internasionale finansiële krisis met 2,3% gegroei het. In 2010–'12 het die ekonomie ’n groeikoers van 6% per jaar getoon. Die reële BBP het in 2010 met 6,3% gegroei en in 2011 het dit gestyg tot 7%.<ref name="CIA" /> Buitelandse beleggings, wat voor die 2008-konflik die kern van die ekonomiese groei was, het egter nog nie ten volle herstel nie en werkloosheid was in 2010 steeds 16,3%.<ref name="Main Macroeconomic Indicators">{{en}} [http://geostat.ge/index.php?action=page&p_id=119&lang=eng Main Macroeconomic Indicators], Nasionale Statistiekkantoor, Georgië</ref> Georgië hoop om in die toekoms ekonomiese groei te stimuleer deur belasting, buitelandse beleggings, hidroëlektrisiteit, landbou, toerisme en tekstielvervaardiging. Die regering het ook lof van die Wêreldbank gekry vir sy stryd teen korrupsie, wat ook ’n positiewe uitwerking op die ekonomie het. === Vervoer === [[Lêer:Road Sign in Latin and Georgian.jpg|duimnael|’n Padteken dui onder meer die rigting van die ს1-snelweg aan (in groen)]] Binnelandse vervoer vind plaas per spoor, pad en lug. Vanweë sy posisie in die Kaukasus en aan die Swartsee is Georgië ’n sleutelland vir energievervoer wat vanuit Azerbeidjan na Turkye en die Europese Unie plaasvind. Die land het in onlangse jare baie geld bestee aan die modernisering van sy vervoerstelsels. Die bou van nuwe paaie was ’n prioriteit en daarom het die paaie in groot stede soos Tbilisi drasties verbeter. Binnelandse snelweë is ook opgegradeer, veral dié wat die stede met die internasionale grense verbind, sowel as die sentrale Oos-Wes-snelweg ს 1.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.georoad.ge/?que=eng/statistics/roads |title=Roads Department of Georgia |publisher=Georoad.ge |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208020636/http://www.georoad.ge/?que=eng%2Fstatistics%2Froads |archive-date= 8 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Georgiese spoorweg verskaf ’n belangrike verbinding met die Kaukasus, asook tussen die [[Swartsee|Swart]]- en [[Kaspiese See]]. Dit het die land in staat gestel om voordeel te trek uit toenemende energievervoer van Azerbeidjan na die Europese Unie en Turkye.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=407&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Die spoorweg het sedert 2004 nuwe treine aangeskaf en die bestuur hervorm om die diens doeltreffender en geriefliker te maak.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=245&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Groot klem word ook gelê op infrastrukturelle ontwikkeling, veral vir die Tbilisi-spoorwegaansluiting.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=242&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Nog ’n belangrike spoorwegprojek vir Georgië se handelsposisie was in 2017 die voltooiing van die Kars-Tbilisi-Bakoe-spoorlyn, wat ’n belangrike spoorverbinding tussen Turkye en Sentraal-Asië sou bied. Hiervoor is ’n nuwe spoorlyn gebou vanaf die Georgiese stad Akhalkalaki na Kars in Turkye. Die ander bestanddele is opgegradeer vir vragtreine.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=290&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Lug- en seevervoer word ook uitgebrei – eersgenoemde vir veral passasiers en laasgenoemde vir hoofsaaklik vrag. Georgië het tans drie internasionale lughawens; die grootste is die Tbilisi Internasionale Lughawe – die tuiste van die Georgiese Lugdiens, wat vlugte na Europese stede bied. Die lughawe van Koetaisi het ’n belangrike spilpunt vir toeristevlugte geword. Daar is verskeie seehawens aan die Swartsee; die grootste is by Poti en is ’n belangrike vragterminaal in die Kaukasus wat dikwels ook deur Azerbeidjan gebruik word. Passasiersveerbote verbind Georgië met Turkye en Bulgarye. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Georgia|title=Georgia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=13 Mei 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|title=Georgia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=13 Mei 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Georgia|Georgië}} {{Wikt|Georgië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Georgia_(country)|Georgië}} * {{ka}} [https://www.president.gov.ge/ Amptelike webwerf van die Georgiese president] * {{ka}} [http://gov.ge/ Amptelike webwerf van die Georgiese regering] * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Georgia (country)|Engelse Wikipedia]] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Georgië}} | Noord = {{vlagland|Rusland}} • ({{vlagland|Suid-Ossetië}}) | Noordoos = {{vlagland|Rusland}} | Oos = {{vlagland|Azerbeidjan}} | Suidoos = {{vlagland|Armenië}} • {{vlagland|Azerbeidjan}} | Suid = {{vlagland|Turkye}} • {{vlagland|Armenië}} | Suidwes = [[Swartsee]] • {{vlagland|Turkye}} | Wes = [[Swartsee]] | Noordwes = {{vlagland|Rusland}} • ({{vlagland|Abchasië}}) }} {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Georgie}} [[Kategorie:Georgië| ]] 67qmspjln5xtijv5wzbhaw3dlphgpti 0 30506 2975950 2957000 2026-10-06T03:23:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975950 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Carcassonne | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | bynaam = | slagspreuk = | translit_taal1 = | translit_taal1_tipe = | translit_taal1_inligting = | translit_taal2 = | translit_taal2_tipe = | translit_taal2_inligting = | beeld_stadsilhoeët = Carcassonne-vignes.jpg | beeldgrootte = 250px | beeldbyskrif = Uitsig oor die Cité de Carcassonne | beeld_vlag = | vlaggrootte = | vlagskakel = | beeld_seël = | seëlskakel = | seëlgrootte = | beeld_skild = Blason Carcassonne 11.svg | skildskakel = Wapen van Carcassonne | skildgrootte = | beeld_leë_embleem = | leë_embleemtipe = | leë_embleemgrootte = | leë_embleemskakel = | beeld_kaart = | kaartgrootte = <!-- 200px --> | kaartbyskrif = Ligging van Carcassonne in [[Frankryk]] (in rooi) | beeld_kaart1 = | kaartgrootte1 = | kaartbyskrif1 = | beeld_punt_kaart = | puntkaartgrootte = | puntkaartbyskrif = | punt-x = | punt-y = | duimdrukkerkaart = Frankryk | duimdrukkeretiketposisie = | duimdrukkerkaartgrootte = | duimdrukkerkaartbyskrif = | onderafdelingtipe = [[Land]] | onderafdelingnaam = {{vlagland|Frankryk}} | onderafdelingtipe1 = [[Région]] | onderafdelingtipe2 = [[Département]] | onderafdelingtipe3 = | onderafdelingtipe4 = | onderafdelingnaam1 = [[Lêer:Flag of Languedoc-Roussillon2.svg|25px]] [[Languedoc-Roussillon]] | onderafdelingnaam2 = [[Lêer:Drapeau traditionnel fr département Aude.svg|25px]] [[Aude]] | onderafdelingnaam3 = | onderafdelingnaam4 = | regeringvoetnotas = | regeringstipe = | leiertitel = Burgemeester | leiernaam = Gérard Larrat (DVD) | leiertitel1 = | leiertitel2 = | leiertitel3 = | leiertitel4 = | leiernaam1 = | leiernaam2 = | leiernaam3 = | leiernaam4 = | stigtingstitel = | stigtingsdatum = | stigtingstitel2 = | stigtingsdatum2 = | stigtingstitel3 = | stigtingsdatum3 = | eenheidvoorkeur = | oppervlakvoetnotas = | oppervlakgroottes = | oppervlak_totaal_km2 = 65.08 | oppervlak_land_km2 = | oppervlak_water_km2 = | oppervlak_totaal_myl2 = | oppervlak_land_myl2 = | oppervlak_water_myl2 = | oppervlak_water_persent = | oppervlak_stedelik_km2 = | oppervlak_stedelik_myl2 = | oppervlak_metro_km2 = | oppervlak_metro_myl2 = | oppervlak_leeg1_titel = | oppervlak_leeg1_km2l = | oppervlak_leeg1_myl2 = | oppervlak_leeg2_titel = | oppervlak_leeg2_km2l = | oppervlak_leeg2_myl2 = | hoogtevoetnotas = | hoogte_m = 111 | hoogte_voet = | breedtegraad = 43 | breedtegraad_m = 13 | breedtegraad_s = | breedtegraad_NS = N | lengtegraad = 2 | lengtegraad_m = 21 | lengtegraad_s = | lengtegraad_OW = O | bevolking_soos_op = 2008 | bevolkingnotas = | bevolking_totaal = 47&nbsp;634 | bevolkingsdigtheid_km2 = 732 | bevolkingsdigtheid_myl2 = | bevolking_metro = | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = | bevolkingsdigtheid_metro_myl2 = | bevolking_stedelik = | bevolkingsdigtheid_stedelik_km2 = | bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2 = | bevolking_leeg1_titel = | bevolking_leeg1 = | bevolkingsdigtheid_leeg1_km2 = | bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2 = | bevolking_leeg2_titel = | bevolking_leeg2 = | bevolkingsdigtheid_leeg2_km2 = | bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2 = | bevolkingnota = | tydsone = | utcafset = | tydsone_DST = | uctafset_DST = | poskodetipe = | poskode = 5200-5249 | skakelkode = | leë_naam = | leë_inligting = | leë1_naam = | leë1_inligting = | voetnotas = | webwerf = [http://www.carcassonne.org/ www.carcassonne.org] }} '''Carcassonne''' ([[Frans]]: [kaʁkasɔn], {{Audio|LL-Q150 (fra)-Fabricio Cardenas (Culex)-Carcassonne.wav|luister}}; plaaslik: [kaχkaˈsɔnə]; [[Oksitaans]]: ''Carcassona'', [kaɾkaˈsunɔ]; [[Latyn]]: ''Carcaso'') is 'n stad in die suide van [[Frankryk]] geleë in die [[département|departement]] [[Aude (departement)|Aude]] en die [[Franse geweste|regio]] [[Languedoc-Roussillon]]. Die stad is die [[prefektuur]] van Aude en is bekend vir die [[Cité de Carcassonne]], 'n goedbewaarde [[Middeleeue|Middeleeuse]] bouwerk wat as [[wêrelderfenisgebied|Wêrelderfenisterrein]] aangewys is deur [[Unesco]] in [[1997]].<ref name="unesco">{{fr}} {{lien web|url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=345|titre=Ville fortifiée historique de Carcassonne - UNESCO World Heritage Centre :|éditeur=Patrimoine mondiale de l'UNESCO|consulté le=23/05/2007}}</ref> [[Lêer:1 carcassonne aerial 2016.jpg|duimnael|links|'n Lugaansig van die historiese middestad of ''cité'']] Die inwoners van die stad staan as ''les Carcassonnais'' bekend. In die omgangstaal staan die stad plaaslik algemeen as "Carca" bekend. == Etimologie == Die vroegste verwysing dateer uit die eerste eeu v.C. as ''Carcasso'' ([[Julius Caesar|Caesar]]) en in die tweede eeu n.C. as ''Carcaso''.<ref name="Dauzat">{{fr}} {{cite book |author=Albert Dauzat; Charles Rostaing |title=Dictionnaire étymologique des noms de lieu en France |editor=Librairie Guénégaud |year=1979 |location=Parys |isbn=2-85023-076-6 |pages=147a}}</ref> [[Plinius die ouere]] gebruik hierdie naam meer spesifiek in die vrase ''Carcaso Volcarum Tectosage''.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Jean Guilaine, Daniel Fabre |title=Histoire de Carcassonne |year=2001 |url=https://archive.org/details/histoiredecarcas0000unse |publisher=Privat |isbn=2-7089-8328-8 |pages=[https://archive.org/details/histoiredecarcas0000unse/page/4 4]}}</ref> Die naam is moontlik ontleen aan die [[Indo-Europese tale|Indo-Europese]] wortel ''*kar'' "rots" en ''*kass'', 'n moontlike [[Gallies]]e woord met 'n onduidelike betekenis wat die radikaal van die woord [[eik]]ebome sou wees: ''cass-anos'', [[Languedoc]]-[[Oksitaans]] ''casse'' wat "voetvormige eikehout" sou beteken.<ref name="Dauzat" /> Dit word gevolg deur die [[agtervoegsel]] in beide Gallies en [[Latyn]] ''-ona'' met 'n vaag betekenis. In Oksitaans is die stadsnaam direk afgelei van sy Latynse vorm wat ''Carcassona'' [karka'suno]. == Geskiedenis == === Stigting === Carcassonne was reeds vroeg die ligging van 'n aktiewe prehistoriese nedersetting geleë naby die Atax (die [[Aude (rivier)|Aude]]). Dit is in dié verband dat die toponiem ''Carcasso'' vir die eerste keer sy verskyning maak. Plinius die Ouere het die naam<ref>meer spesifiek gebruik hy die frase ''Carcaso Volcarum Tectosage''</ref> in die eerste eeu na Christus gebruik, maar dit blyk dat die term reeds voor dit in die 5de eeu v.C. bestaan het.<ref>''Histoire de Carcassonne'' van Jean Guilaine en Daniel Fabre, Privat uitgawe, {{ISBN|2-7089-8328-8}}, bladsy 4</ref> Die oorspronklike ligging van Carcassonne was op die plato waar die A61-pad vandag loop. Dit is vervolgens in die [[6de eeu]] om onbekende redes verplaas na die hedendaagse ligging van die Cité de Carcassonne. Aan die einde van die 2de eeu v.C. was die terrein al 'n [[oppidum]] met gragte wat die Galliese inwoners geherberg het. In 118&nbsp;n.C het die Romeine die plek wat deur die ''Volques Tectosages''-stam gevestig is ingeneem en versterkings aan die oppidum aangebring. Vervolgens het die [[Wesgote]] die oppidum in die [[5de eeu]] ingeneem,<ref>{{fr}} verskillende datums word deur verskillende bronne aangegee: ''Histoire de Carcassonne'' van Jean Guilaine en Daniel Fabre, Privat uitgawe, {{ISBN|2-7089-8328-8}}, bladsy 39 gee die datum as 462</ref> daarna die Sarasene in die [[8ste eeu]] wat dertig jaar lank in die omgewing vertoef het voor hulle deur die [[Franke]] verjaag is. Laasgenoemde het die naam ''Karkashuna'' agtergelaat. Ander name verskyn as ''Carcasona'' of ''Carcassione''.<ref>{{fr}} ''Histoire de Carcassonne'' van Jean Guilaine en Daniel Fabre, uitgawe Privat, {{ISBN|2-7089-8328-8}}, bladsy 41</ref> Ná die verbrokkeling van die Carolingiese Ryk, is 'n feodale era gevestig met die Trencavel-familie aan die hoof daarvan wat daar as 'n dinastie regeer het van die [[11de eeu]] tot die [[13de eeu]]. Carcassonne het vooruitgegaan en 'n belangrike strategiese plek die [[Languedoc]] verwerf. === Middeleeue === [[Lêer:Carcassonne - Rempart de la Bastide saint-Louis (le bastion Saint-Martial).jpg|duimnael|Oorblyfsels van die Bastide wat tydens die heerskappy van Sint Lodewyk gebou is]] Die [[Katharisme]] het Carcassonne bereik waar dit 'n groot aantal volgelinge binne die stadsmure verwerf het. Die Kathare is beskerm deur die burggraaf (''vicomte'') Raimond-Roger Trencavel, die stad het uit die pous se oogpunt 'n kettergebied geword. Gevolglik het die stad swaar deurgeloop onder die vure van die kruistog wat deur Simon de Montfort gelei is. In Augustus [[1209]] het die kruisvaarderleër Carcassonne beleër. Die twee burge het vinnig geval, hulle is afgebrand en in puin gelê. Die stadsmure van die Cité het die aanvallers weerstaan, droogte en dors het egter die oorgawe van die Burgraaf van Carcassonne na twee weke se beleëring afgedwing. Hy is onmiddellik in die tronk gestop waar hy spoedig vermoor is.<ref>{{fr}} ''Histoire de Carcassonne'' van Jean Guilaine et Daniel Fabre, édition Privat, {{ISBN|2-7089-8328-8}}, bladsy 56</ref> Na die inneming van die Cité is die grondgebied van die Trencavel aan 'n Baron in die noorde toegeken, die gevierde Simon de Montfort. Sy seuns het die gebied aan die koning van Frankryk geskenk wat dit in [[1224]] in die koninklike domein opgeneem het.<ref>{{fr}} Emmanuel Leroy Ladurie, ''Histoire du Languedoc'', ed. Presses universitaires de France, coll. Que sais-je ?, 1982, page 42</ref> Laasgenoemde gebeurtenis was van groot belang in die geskiedenis van Carcassonne. Ná die rebelliepoging van die Carcassonnais gelei deur die seun van die burggraaf Trencavel in 1240, het [[Lodewyk IX|Sint Lodewyk]] die bevolking van die stad verjaag en het hulle toegelaat om hulle aan die ander oewer van die rivier te vestig: dit het gelei tot die stigting van 'n nuwe stad. 'n Bastide is vervolgens geskep onder die Cité de Carcassonne.<ref>{{fr}} {{lien web|url=http://www.carcassonne.culture.fr/culture/carcassonne/fr/hc403.htm|titre=la dynastie des Trencavel|éditeur=Ministère de la culture|consulté le=27/05/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701053421/http://www.carcassonne.culture.fr/culture/carcassonne/fr/hc403.htm |date= 1 Julie 2007 }}</ref> Carcassonne het daarna ontwikkel tot 'n stad met twee sentrums en ekonomiese en maatskaplike wedywering tussen die Cité en die Bastide. Geleidelik het die Bastide Saint-Louis ekonomies vooruitgegaan totdat dit die Cité verbygesteek het, wat al sy mag en politieke gesag verloor het. Die onderste stad (''ville basse'') het in [[1248]] 'n ''consulat'', 'n middeleeuse plaaslike regeringsvorm, verkry. Ses konsuls het die stad regeer met die ondersteuning van stadsouderlinge. In die [[14de eeu]] was die stad die eerste tekstielproduksiesentrum, waar die roumateriaal wol afkomstig uit die [[Montagne Noire]] en die Corbières gebruik is. Die produksie is uitgevoer na [[Konstantinopel]] of [[Alexandrië]] deur die groot Europese handelaars.<ref>{{fr}} ''Carcassonne, histoire et architecture'' van Jean-Pierre Panouillé, éditions Ouest-France, {{ISBN|2737321948}}, page 52</ref> In [[1348]] is die stad soos die res van Europa deur die [[Swart Dood]] getref en die epidemie het herleef in die daaropvolgende eeu. In dieselfde tydperk het die [[Honderdjarige Oorlog]] talle rampe veroorsaak. Die Swart Prins het die onderste stad in [[1355]] deur brandstigting vernietig, maar die Cité de Carcassonne is gespaar.<ref>{{fr}} ''Histoire de Carcassonne'' van Jean Guilaine en Daniel Fabre, édition Privat, {{ISBN|2-7089-8328-8}}, page 97</ref> 'n Beleg sou te lank neem en sou sy plundertog vertraag het. Die bastide is in [[1359]] heropgebou en versterk. Die tekstielnywerheid het herleef en verder ontwikkel. === Die 16de tot die 18de eeue === [[Lêer:France carcassonne cassini.png|duimnael|'n Kaart van Carcassonne uit 1780]] Aan die begin van dié tydperk het die onderste stad vinniger gegroei as die Cité wat ook sy militêre rol verloor het. In [[1531]] het die [[protestantisme]] sy verskyning gemaak, maar die Calviniste is uit die ''ville basse'', wat beter versterkings gehad het, verjaag. Dit het 'n basis geword vir die Katolieke wat in 'n stryd gewikkel was met die protestantse dorpies van die omgewing: Limoux, Bram, ens. Eskalering van die wedywering tussen die ''Cité'' en die ''ville basse'' het op die ou einde gelei tot die vernietiging van die ''ville basse''. Aan die begin van [[1560]] is die Protestante van die stad uitgemoor.<ref name="ReferenceA">{{fr}} {{Guerres de religion-Miquel}}, p 255</ref> [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het die stad besoek tydens sy koninklike toer van Frankryk ([[1564]]-[[1566]]), vergesel van die hof en hoogeplaatstes in die koninkryk: sy broer die Hertog van Anjou, Hendrik van Navarre en die Kardinale van Bourbon en Lotharinge.<ref name="ReferenceA"/> In [[1659]] het die Verdrag van die Pireneë die grense van die provinsie Roussillon aan Frankryk toegeken, wat Carcassonne se militêre belangrikheid verminder het. Vestingwerke is verwaarloos en stadig maar seker het die ''Cité'' sy belangrikheid verloor met die oordrag van talle instansies na die ''ville basse'' wat toegeneem het. Die rykdom wat deur die handel in tekstiel bekom is, het die verfraaiing van die stad moontlik gemaak. Luukse geboue is opgerig, water is na die stad aangelê en plaveisel en beligting is op die strate aangebring wat die stad gemoderniseer het. Die ou stadsmure van die ''ville basse'' is in die [[18de eeu]] gesloop en die ''Portail des Jacobins'' ("Hek van die Jacobins") is in die tydperk opgerig. Ongelukkig vir die stad het verskeie probleme die agteruitgang van dié enkele nywerheid tot gevolg gehad. Onder die Restaurasie is die aktiwiteite gemeganiseer en het salarisse erg geval. Die stad se tekstielnywerheid het ook gely onder die sterk groeiende kompetisie van die wynbou. Tydens die [[Franse Rewolusie]] was die stad nouliks betrokke en die salarisse in die tekstielnywerheid het dramaties geval as gevolg van mededinging uit Engelens. Op [[29 Januarie]] [[1790]] is die ''[[département]]'' [[Aude (département)|Aude]] geskep en het Carcassonne die hoofstad van die streek geword.<ref>{{fr}} ''Histoire de Carcassonne'' van Jean Guilaine en Daniel Fabre, édition Privat, {{ISBN|2-7089-8328-8}}, page 164</ref> Die prys van voedsel het egter steeds gestyg en hongersnood en algemene ontevredenheid het ontstaan. Carcassonne het ''Carcassonne-Cité'' tussen [[1795]] en [[1800]] geabsorbeer. === Die 19de en 20ste eeue === [[Lêer:Carcassonne postcard place davilla.jpg|Place Davilla in Carcassonne|duimnael|regs|300px]] In die [[19de eeu]] het 'n verandering in mentaliteit posgevat ten opsigte van historiese monumente en pogings is aangewend om die Franse erfenis te restoureer en bewaar. Die Cité was geheel en al geruïneer en verwaarloos sou ondersteuning ontvang van die vakkundige uit die Aude en Carcassonne, Jean-Pierre Cros-Mayrevieille, wie ook ondersteun sou word deur Prosper Mérimée, die Inspekteur van geskiedkundige monumente. Die eerste restourasiewerk wat uitgevoer is was aan die Basiliek Saint-Nazaire-et-Saint-Celse. Verskeie onteienings het gevolg, alle wonings wat in die ''lices'' (oop spasies tussen die binneste en buitense mure van die sitadel) gebou is, is gesloop en 'n deel van die bevolking is uit die Cité verwyder. 'n Halfeeu se werk het die grootste Middeleeuse versterking in die Weste tot sy [[13de eeu]]se glorie herstel. Die argitek Viollet-le-Duc, 'n spesialis in Franse restourasie, het die leiding geneem in die restourasie. Hy het egter soms polemiek veroorsaak met sy restourasiekeuses en veral van sy persoonlike inisiatiewe. Die Cité de Carcassonne word egter wêreldwyd beskou as 'n toonbeeld van restourasiewerk: slegs 30% van die bouwerk was restourasie werk, veral dakke en inkepings langs die versterking se mure. In [[1907]] het die wynmakers van Carcassonne deelgeneem aan die wynbouers[[opstand]] om aandag te vestig op die probleme in die wynbou in Languedoc. Herhalende bedrog deur sekere produsente, oorproduksie, skimmel en kompetisie het daartoe gelei dat hulle hulle frustrasie op die regering uitgehaal het wat aanvanklik nie opgetree het en wynbouregulasies in plek gestel het nie. Carcassonne het in September 2007 by die ''Confédération générale des vignerons'' (CGV, "Algemene konfederasie van wynbouers"), die belangrikste sindikaatverening aangesluit.<ref>{{fr}} [http://www.cr-languedocroussillon.fr/uploads/Document/WEB_CHEMINACC_3673_1136451237.rtf Histoire de la viticulture en Languedoc-Roussillon - Conseil régional du Languedoc-Roussillon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927195034/http://www.cr-languedocroussillon.fr/uploads/Document/WEB_CHEMINACC_3673_1136451237.rtf |date=27 September 2007 }}</ref> In [[1944]] is die [[Cité de Carcassonne]] deur Duitse troepe beset wat die kasteel gebruik het as 'n bergplek vir ammunisie en [[plofstof]]. Die inwoners is uit die ''cité'' verban. Joë Bousquet, aanvoerder van die [[Erelegioen]], was hoogs verontwaardig oor die besetting en het in 'n brief aan die prefek aangedring dat die ''cité'', wat deur alle lande as 'n kultuurerfenis beskou is, vrygestel moes word.<ref>{{fr}} {{lien web|titre=Le retour de l'Histoire|url=http://www.carcassonne.culture.fr/culture/carcassonne/fr/ii410.htm|éditeur=ministère de la Culture|consulté le=23/05/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701063848/http://www.carcassonne.culture.fr/culture/carcassonne/fr/ii410.htm |date= 1 Julie 2007 }}</ref> In [[1997]] het die Cité de Carcassonne bevestiging ontvang van die sitadel se klassifikasie as 'n wêrelderfenisterrein deur [[UNESCO]] en die onderste stad, "La Bastide Saint-Louis", as 'n bewaringsgebied. Vandag is dit met meer as drie miljoen toeriste een van die mees besoekte plekke in [[Europa]].<ref>{{fr}} [http://www.crtlr.com/Revue%20de%20presse%20CRT160305au290405.pdf Revue de presse du Languedoc-Roussillon sur le tourisme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928185525/http://www.crtlr.com/Revue%20de%20presse%20CRT160305au290405.pdf |date=28 September 2007 }} page 20</ref> == Geografie == === Ligging === [[Lêer:Plan carcassonne vectoriel.svg|duimnael|Kaart wat die ligging van Carcassonne aandui]] Carcassonne is in die suide van [[Frankryk]] geleë, 80&nbsp;km oos van [[Toulouse]]. Die stad se strategiese ligging op die roete tussen die [[Middellandse See]] en die [[Atlantiese Oseaan]] is reeds sedert die Neolitiese tydperk bekend. Die stad is geleë in 'n pas<!--couloir--> tussen die ''montagne Noire'' (Swartberge) in die noorde en die Corbières in die ooste, die Lauragais-vlakte in die weste en die Aude-vallei in die suide. Die natuurlike gebied word die Carcassès of ''le Carcassonnais'' genoem. [[Lêer:Carcassonne JPG01.jpg|duimnael|Die Aude met die Vieux-brug en die middeleeuse sitadel]] Die oppervlak van die ''commune'' (munisipaliteit / distrik) is 65&nbsp;km²; een van die groter munisipaliteite in vergelyking met die talle klein munisipaliteite van die Aude departement. Die naburige munisipaliteite is: Pennautier, Villemoustaussou, Villalier, Berriac, Villedubert, Trèbes, Montirat, Palaja, Cazilhac, Cavanac, Couffoulens, Lavalette, Roullens, Caux-et-Sauzens en Pezens. === Klimaat === Die weerstasie van Carcassonne-Salvaza verskaf reeds sedert [[1948]] daagliks verskeie weerparameters.<ref>{{fr}} [http://www.imprimerie-d3.com/sesa/Castel.pdf Divers aspects du climat de Carcassonne au cours du XIXe et début du XXe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928193611/http://www.imprimerie-d3.com/sesa/Castel.pdf |date=28 September 2007 }} par Henri Castel</ref> Maar gereelde meetings is reeds sedert [[1849]] op die inisiatief van Don de Cépian, 'n ingenieur van die département wat 'n [[reënmeter]] by Carcassonne opgerig het, geneem. Hierdie data verskaf kennis oor die weerstoestande aan die einde van die [[19de eeu]]. Die klimaat is tipies mediterreens. Dit word gekenmerk deur droë en warm [[somer]]s en matige [[herfs]] en [[winter]] sonder ys en lentes met min reën. Sneeu is raar, dit val omtrent 7 dae per jaar tussen Desember en Maart en smelt baie gou. Yskoue dae kom baie selde voor. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size:95%;" !width="140px"| Stad !! Sonskyn !! Reën !! Sneeu !! Donderweer !! Mis |- |align="left"| [[Parys]] || 1 797 h/jaar || 642&nbsp;mm/jaar || 15 dae/jaar || 19 dae/jaar ||13 dae/jaar |- |align="left"| [[Nice]] || 2 694 h/jaar || 767&nbsp;mm/jaar || 1 dae/jaar || 31 dae/jaar || 1 dae/jaar |- |align="left"| [[Straatsburg]] ||1 637 h/jaar || 610&nbsp;mm/jaar || 30 dae/jaar || 29 dae/jaar ||65 dae/jaar |-style="background: #D1E8FF" |align="left"| Carcassonne || 2 190 h/jaar || 695&nbsp;mm/jaar || 7 dae/jaar || 19 dae/jaar || 14 dae/jaar |- |align="left"| Nasionale gemiddelde|| 1 973 h/jaar || 770&nbsp;mm/jaar || 14 dae/jaar || 22 dae/jaar || 40 dae/jaar |} Neerslag is die sterkste in van die herfs tot Oktober en in die lente in April. Somerreën kom as donderstorms voor wat soms geweldadig kan wees met hael wat wingerde kan beskadig. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:60%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Maande ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | J ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | F ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | M ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | A ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | M ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | J ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | J ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | A ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | S ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | O ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | N ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | D ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jaar |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Temperatuur <small>(in die skadu, normaal) °C</small> | style="background: #80FFFF; color:#000000;" | 5,9 | style="background: #80FFFF; color:#000000;" | 7,2 | style="background: #B2FFFF; color:#000000;" | 9,1 | style="background: #B2FFFF; color:#000000;" | 11,7 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 15,3 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 19,1 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 22,1 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 21,5 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 19 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 14,8 | style="background: #B2FFFF; color:#000000;" | 9,6 | style="background: #80FFFF; color:#000000;" | 6,7 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 13,5 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Neerslag <small>(1961-1990)</small> | style="background: #E5E5E5; color: black;" | 67,3 | style="background: #E5E5E5; color: black;" | 67,7 | style="background: #E5E5E5; color: black;" | 64,8 | style="background: #B2B2B2; color: black;" | 71,5 | style="background: #E5E5E5; color: black;" | 62,3 | style="background: #DFDFDF; color: black;" | 43,0 | style="background: #ECECEC; color: black;" | 29,1 | style="background: #ECECEC; color: black;" | 43,2 | style="background: #ECECEC; color: black;" | 46,1 | style="background: #B2B2B2; color: black;" | 74,0 | style="background: #E5E5E5; color: black;" | 56,7 | style="background: #B2B2B2; color: black;" | 69,4 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 695,1 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Bron: Météo France'' |} Carcassonne is baie winderig en gemiddeld 117 dae per jaar waai die wind sterker as 55&nbsp;km/h. Dit is die oostewind, die seewind of die westewind wat ''Cers'' genoem word. Carcassonne het verskeie oorstromings van die [[Aude (rivier)|Aude]] verduur in [[1872]] en [[1875]]. Die oorstromings van die jaar [[1891]] is onder die belangrikste met water wat 8&nbsp;m gestyg het<ref>{{fr}} [http://www.imprimerie-d3.com/sesa/Castel.pdf Divers aspects du climat de Carcassonne au cours du XIXe et au début du XXe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928193611/http://www.imprimerie-d3.com/sesa/Castel.pdf |date=28 September 2007 }} par Henri Castel, page 153</ref> in die onderste kwartier van die stad. In Augustus [[1912]] is Carcassonne deur 'n [[tornado]] getref wat verwoesting gesaai het: onder meer is bome is ontwortel en dakke vernietig. === Vervoerverbindings === [[Lêer:Carcassonne - Façade de la gare.jpg|duimnael|SNCF-stasie in Carcassonne]] [[Lêer:France carcassonne agglobus.jpg|duimnael|Agglo-busdiens in Carcassonne]] Carcassonne is geleë op die hoofroete tussen [[Toulouse]] en die [[Middellandse See]]. Die ''Canal du Midi'' wat dateer uit die [[17de eeu]] was vroeër 'n baie belangrike waterweg. Vandag loop die ''Autoroute des Deux Mers'' ("snelweg van die twee seë"), en meer spesifiek die oostelike tak van die A61 suid van die stad verby, wat direkte toegang aan Toulouse of [[Montpellier]] verskaf. Twee afritte ({{Sofr|23}} en {{Sofr|24}}) bedien die munisipaliteit. Op die sekondêre netwerk oorkruis die departementele 6113 (vroeër RN 113) Carcassonne en verskaf dit verbindings aan [[Toulouse]] in die weste en Narbonne in die ooste. In die suide bied die departementele 118 'n pad deur die Audevallei om by Limoux uit te kom. In die noorde strek dieselfde pad 118 tot by die Montagne Noire en verbind dit die stad met Mazamet. Carcassonne kan ook per trein bereik word te dank aan die Toulouse-[[Sète]]-spoorlyn, deur Narbonne. Die stad is ook verbind aan Quillan deur 'n gedeelte van die ou lyn Carcassonne-Rivesaltes. Carcassonne se stasie is geleë noord van die middestad naby oewer van die Canal du Midi. Dit is in [[1857]] gebou deur die ''Compagnie des chemins de fer du Midi'' ("Die Spoorwegmaatskappy van die Suide"). Die stasie se argitektuur is in die klassieke styl met 'n hoof deel en twee vleuels weerskante daarvan wat na agter strek en 'n klok aan die fasade sonder 'n tweede vloer.<ref>{{fr}} {{lien web|éditeur=lesgares.com|url=http://www.lesgares.com/typologie/gare_typo.php?req=CAS|titre=La gare de Carcassonne|consulté le=06/06/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930200913/http://www.lesgares.com/typologie/gare_typo.php?req=CAS |date=30 September 2007 }}</ref> Die bou van die stasie het die begin van toerisme na die Cité de Carcassonne aangedui. L'hôtel Terminus is in [[1914]] deur die argitek Belin ingewy en is 'n merkwaardige gebou in die kwartier om die stasie<ref>{{fr}} [http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/85459425604751F9C12571AA00488A6A/$file/BastideMeconnue.pdf?OpenElement Carcassonne - Une Bastide méconnue. L'architecture contemporaine (XIX et XXe) de la Bastide Saint-Louis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212314/http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/85459425604751F9C12571AA00488A6A/$file/BastideMeconnue.pdf?OpenElement |date=27 September 2007 }}</ref> waarvan die ontwikkelaar gebaat het by die instroming van toeriste. Die lughawe Carcassonne Salvaza, herdoop na ''Aaéroport de Carcassonne en Pays Cathare'' in 2004, is suidwes van die stad geleë in die bedryfsgebied van Salvaza. Dit bied vlugte na die [[Verenigde Koninkryk]] ([[Londen]], [[Liverpool]] en [[Nottingham]]), na [[Ierland]] ([[Dublin]], [[Cork]] en Shannon) en na [[België]] ([[Charleroi]]) deur die lugredery Ryanair.<ref>{{fr}} {{lien web|éditeur=CCI Carcassonne|titre=Aéroport de Carcassonne|url=http://www.carcassonne.aeroport.fr/|consulté le=21/05/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227073903/http://www.carcassonne.aeroport.fr/ |date=27 Februarie 2008 }}</ref> In 2002 is die lughawe toegelaat om sy hoofaanloopbaan langer te maak om groter vliegtuie te kan bedien. Die lughawe het in 2005 339&nbsp;505 passasiers bedien en teen 2007 466&nbsp;305: 'n styging van 37,4 % in twee jaar.<ref>{{fr}} [http://www.languedoc-roussillon.pref.gouv.fr/grandsdossiers/rapportactivite/pdf/rapport2005_chapitre3.pdf Rapport sur les transports en Languedoc-Roussillon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204232642/http://www.languedoc-roussillon.pref.gouv.fr/grandsdossiers/rapportactivite/pdf/rapport2005_chapitre3.pdf |date= 4 Desember 2008 }}</ref>{{,}}.<ref name="pdf_ville">{{fr}} [http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/0F66DE06DD63A9C3C12571F00031211F/$file/ProjetsVilleCarcassonne.pdf?OpenElement Ville de Carcassonne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927211306/http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/0F66DE06DD63A9C3C12571F00031211F/$file/ProjetsVilleCarcassonne.pdf?OpenElement |date=27 September 2007 }}</ref> In die middestad is die voorkeur vervoermiddel van die inwoners die motor. Die spitsverkeer in die omgewing is swaar, veral in die somer met die toestroming van toeriste. Die nasionale pad 113 wat direk in die stad in loop raak baie gou opeengehoop. 'n Eerste gedeelte van 'n westelike verbypad is in [[1980]] gebou wat 'n afrit na snelweg 23 en die nasionale pad 113 gebied het. Die noord-oos verbypad behoort in [[2008]] voltooi te word en sal toelaat dat die verkeer van die RN113 weggelei kan word deur 'n verbypad na die noorde. Hierdie padwerke het 'n brug oor die Auderivier genoodsaak.<ref>{{fr}} [http://www.piles.setra.equipement.gouv.fr/IMG/pdf/rocade_carcassonne_cle57e59b.pdf SETRA]</ref> In die middestad bied drie parkeergarages parkering.<ref>{{fr}} {{lien web|éditeur=site officiel de la ville de Carcassonne|url=http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/docVisiterTransport1?opendocument&FR&Visiter&Informations%20pratiques&3&&Informations%20pratiques|titre=Transports|consulté le=6/06/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212408/http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/docVisiterTransport1?opendocument&FR&Visiter&Informations%20pratiques&3&&Informations%20pratiques |date=27 September 2007 }}</ref> Elf busdienslyne deurkruis Carcassonne en verbind die stad met die lughawe.<ref>{{fr}} {{lien web|éditeur=site officiel de la ville de Carcassonne|url=http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vuetitre/docVivreTransports1|titre=Transports en Commun|consulté le=6/06/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508171930/http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/docVivreTransports1 |date= 8 Mei 2009 }}</ref> Die Agglo Busmaatskappy bestuur gesamentlik al die busse van die agglomerasie van Carcassonne. Gedurende die somervakansie word die ''bastide'' Saint-Louis gratis bedien deur klein elektriese voertuie wat ''Les Toucs'' genoem word. === Terrein === Carcassonne is geleë op die oewer van die rivier [[Aude (rivier)|Aude]] en word tradisioneel in twee verdeel: ''la ville basse'' ("onderdorp") wat aan die wesoewer van die rivier geleë is, en ''la ville haute'' ("bodorp") (of ''[[Cité de Carcassonne|cité]]'') wat geleë is teen die heuwel wat oor die Aude uitkyk. Die ''cité'' is gebou op 'n klein plato wat gevorm word deur die wyer wording van die Aude ongeveer 150 meter bo die ''ville basse''.<ref>{{fr}} ''Carcassonne, histoire et architecture'' de Jean-Pierre Panouillé, éditions Ouest-France, {{ISBN|2737321948}}, page 2</ref> Die ''ville basse'' is op die vlak van die Aude geleë op 'n hoogte van 100 m bo seespieël. Die Aude kom in Carcassonne aan nadat dit deur die berge slinger in diep klowe van die bovallei van die Aude en word dan 'n baie kalmer rivier. Dit gaan by Païcherou verby langs die Saint-Michel-begraafplaas, waarna dit in twee takke verdeel wat 'n eiland vorm wat "l'île du Roy" genoem word. Vier brûe oorkruis die rivier: Garigliano-brug, Vieux-brug (wat slegs deur voetgangers gebruik kan word), Neuf-brug en die de l'Avenir-brug. Die Canal du Midi loop ook noord van die stad verby tussen die stasie en die tuin vAndré-Chénier langs die ''bastide'' Saint-Louis. Die stad is geleë in 'n pas tussen die [[Montagne Noire]] in die noorde en die [[Pireneë]] in die suide. Die vlakte bestaan uit onlangse neerslae uit die Aude en van die Pireneë. Dit vorm die [[sandsteen]] van Carcassonne, wat gekenmerk word deur afwisseling van sandsteen, konglomerate en mergelsandsteen wat uit die Eoseen dateer. === Stedelike morfologie === [[Lêer:France carcassonne vue generale.jpg|duimnael|Uitsig oor die ''Quartier de la Trivalle'' en die ''ville basse'' vanaf die Cité de Carcassonne]] Die twee belangrikste kwartiere is die ''cité'' of ''ville haute'' en die ''bastide'' of ''ville basse''. Die twee dele van die stad word verbind deur die Trivalle met die Vieux-brug wat die Aude kruis.<ref>{{fr}} {{lien web|éditeur=Site officiel de la ville de Carcassonne|titre=La ville aux deux sites classés au Patrimoine Mondial|url=http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vuetitre/docpgeIntroPatrimoine|consulté le=21/05/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510044702/http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vuetitre/docpgeIntroPatrimoine |date=10 Mei 2007 }}</ref> Die ''Cité'' is geleë op 'n hoë heuwel wat deur stadsmure omring word wat in die [[Middeleeue]] gebou is. Die habitat hier is dig en oud. Verkeer is problematies, gereguleer en verbode tydens Julie en Augustus. Die ''ville basse'' is 'n ou ''bastide'' ("versterkte nedersetting") wat volgens 'n reëlmatige [[seshoek]]ige plan uitgelê is met bastions (bolwerk wat van 'n vestingwerk uitsteek) wat daaruit steek. Die strate sny mekaar loodreg en is om 'n sentrale plein gerangskik, die Place Carnot. 'n Boulevard omsirkel die bastide saam nadat die ou stadsmure in 1764 in opdrag van die biskop Armand Bazin de Bezons vernietig is. Die boulevard is breed en oop in teenstelling met die strate van die bastide wat heelwat smaller is. Baie van die strate van die bastide is tot voetgangerverkeer beperk. Die res van die stad is verdeel in 'n aantal kwartiere: La Conte et Joliot-Curie, Ozanam et Saint-Saëns, Saint-Georges, le Viguier, Saint-Jacques, la Cité Fleming, Grazailles-la Reille, la Cité la Prade, la Cité Albignac, le Palais, Gambetta, le Plateau, les Capucins, Bellevue en Pasteur. Die stad beskik oor talle uiters klein, geïntegreerde dorpies: Montlegun, Montredon, Grèzes, Herminis, Maquens en Villalbe. === Behuising === [[Lêer:France Carcassonne trivalle.jpg|Behuising in die ''la Trivalle''-kwartier|duimnael|regs|250px]] Carcassonne het teen [[1999]] 19&nbsp;399 wonings gehad. Min huise is sedert [[1999]] gebou en slegs 8,9% van die hoofwonings is na [[1990]] gebou. In teenstelling hiermee dateer 29,2% van alle bouwerk uit vóór [[1949]]. 88,3% van die wonings is hoofwonings, verdeel in 53,9% individuele wonings en 46,1 % woonstelle (onderskeidelik 59,1% en 40,9% in die regio). 47,6% van die inwoners is eienaars van hulle wonings teenoor 48,7% huurders (onderskeidelik 56,8% en 37,6% in die regio)<ref>{{fr}} [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=C&codgeo=11069&produit=P_LOGA&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR INSEE - Logements à Carcassonne : les occupants]</ref>{{'}}.<ref>{{fr}} [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=R&codgeo=91&produit=P_LOGA&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR INSEE - Logements en Languedoc-Roussillon : les occupants]</ref> Opmerklik het 3&nbsp;771 wonings of 19,4% onder huurbeheer (HLM of ''Habitation à loyer modéré'') geval in [[1999]] (9,6% in die regio), die stad voldoen dus nie aan die bepalings van artikel 55 van die wet op Solidariteit en stedelike vernuwing<ref>{{fr}} (Loi relative à la solidarité et au renouvellement urbains - SRU)</ref> van Desember [[2000]] nie, wat bepaal dat te minste 20% maatskaplike behuising vir die belangrikste munisipaliteite (bekend as ''communes'') opsy gesit moet word. Mens kan ook let op die aantal wonings wat leeg staan: in [[1999]] was 9,4% leeg teenoor 7,7% in die regio as geheel. Die HLM-kantoor van Aude het in 1988 deelgeneem aan programme vir die verbetering van behuising deur huise met geïntegreerde huisoutomatisering op te rig. Die wonings wat as "l'étoile" en "Roosevelt" bekendstaan in Carcassonne is die eerste HLM-wonings wat geoutomatiseerd is.<ref>{{lien web|url=http://www.ophlm11.fr/pages/savoir_faire.htm|éditeur=Office HLM de l'Aude|titre=Histoire de l'office|consulté le=20/08/07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009141144/http://www.ophlm11.fr/pages/savoir_faire.htm |date= 9 Oktober 2007 }}.</ref> Die kwartier Viguier en La Conte beslaan die grootste gros van die maatskaplike behuising in die stad en die meerderheid van die bevolking in die gebiede is dus immigrante of van immigrante-oorsprong. Die buurte bestaan uit HLM-wonings en woonstelle. Die meeste wonings het 4 kamers (63,8%), of 3 kamers (19,9%), gevolg deur 2 kamers (11,8%). Klein wonings bly min (studio's: 4,5%). Die stad beskik dus oor groot wonings aangesien ruimte vir behuising nie beperk is nie en daar geringe aanvraag vir klein wonings is<ref>{{fr}} [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=C&codgeo=11069&produit=P_LOGB&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR INSEE - Logements à Carcassonne : le parc]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{'}}.<ref>{{fr}} [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=R&codgeo=91&produit=P_LOGB&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR INSEE - Logements en Languedoc-Roussillon : le parc]</ref> Die wonings in die stad is oor die algemeen goed uitgeurs met byna 89,9% wat sentrale lugversorging het en 57,4% wat 'n motorhuis of parkeerplek het (onderskeidelik 76,5% en 61,7% vir die regio). === Ontwikkelingsprojekte === Verskeie stedelike ontwikkelingsprojekte is onderweg in die noorde van die stad. Die projekte is daarop gemik om nuwe kommersiële sones in plek te stel om nuwe sakeondernemings na Carcassonne te lok en om nuwe woongebiede daar te stel. Die ZAC (''zone d'aménagement concerté'', "sone vir gekoördineerde ontwikkeling") van Hauts de Grazailles, geleë tussen die ringpad en die Canal du Midi word oorweeg en sal dit moontlik maak om tussen 500 en 700 wonings en openbare dienste geboue soos skole op te rig op 27 hektaar. Die ZAC Montredon is 'n nuwe buurt wat geskep sal word deur die verskuiwing van die hospitaal in 2012. Die terrein sal die nuwe gesondheidssentrum huisves sowel as wonings en opebare geriewe. Ten slotte is die onderverdeling van Montredon onderweg om op 'n terrein van 17 hektaar in die klein dorpie Montredon die konstruksie van maatskaplike besuising en woonstelle moontlik te maak.<ref>{{lien web|éditeur=Site officiel de la ville de Carcassonne|titre=Les projets d'aménagement de la ville|url=http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/docVivreProjetAmenagementVille|consulté le=27/07/2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927210849/http://www.carcassonne.org/carcassonne2.nsf/vueTitre/docVivreProjetAmenagementVille |date=27 September 2007 }}</ref> == Susterstede == * {{vlagikoon|Spanje}} [[Baeza]], [[Spanje]].<ref name="Susterstede">{{fr}} {{cite web |url=https://www.carcassonne.org/association/commission-extra-municipale-des-jumelages |title=Commission extra-municipale des jumelages |publisher=Carcassonne |accessdate=18 Mei 2024}}</ref> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Eggenfelden]], [[Duitsland]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Estland}} [[Tallinn]], [[Estland]].<ref name="Susterstede" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{Wikivoyage}} * {{fr}} [https://www.carcassonne.org/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Carcassonne|title=Carcassonne|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Mei 2024}} {{Prefekture van departemente in Frankryk}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Carcassonne| ]] [[Kategorie:Nedersettings in Oksitanië]] [[Kategorie:Munisipaliteite in Aude]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Frankryk]] 0dpnbkc9373k2jila8ir6zooi4a0xhk 0 40509 2976016 2602131 2026-10-06T06:53:31Z Jcb 223 2976016 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Drienasiesreeks | jaar = 1997 | beeld = | grootte = 200px | onderskrif = | begin = 19 Julie | eindig = 23 Augustus | wenners = Nieu-Seeland | aantal = 2 | wedstryde = 6 | drieë = 48 | bywoning = 304035 | meeste punte = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Carlos Spencer]] (84) | meeste drieë = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Christian Cullen]] (4) | vorige = [[1996-Drienasiesreeks|1996]] | volgende = [[1998-Drienasiesreeks|1998]] }} Die '''1997-[[Die Rugbykampioenskap|Drienasiesreeks]]''' was die tweede keer wat die [[rugby]]toernooi tussen [[Wallabies|Australië]], [[All Blacks|Nieu-Seeland]] en [[Springbokke|Suid-Afrika]] plaasgevind het. Dit is vanaf 19 Julie tot 23 Augustus oor ses wedstryde beslis met elke span wat vier wedstryde gespeel het. Nieu-Seeland het die toernooi gewen nadat hulle al die vier wedstryde gewen het. Buitendien het hulle die [[Bledisloebeker]] ingepalm. Die toernooi is deur [[SANZAAR|SANZAR]] georganiseer, ’n konsortium wat uit die drie lande se rugbyfederasies bestaan. Sedert 2012 is dit na die Rugbykampioenskapreeks verander toe ook [[Argentinië]] tot die toernooi toegetree het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/tri-nations/news/article.cfm?cp_id=351&objectid=10644588 |title=Rugby: IRB clears way for Argentina to join Tri-Nations |publisher=The New Zealand Herald |date=13 Mei 2010 |accessdate=22 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428190410/https://www.nzherald.co.nz/tri-nations/news/article.cfm?cp_id=351&objectid=10644588 |archive-date=28 April 2020 |url-status=dead}}</ref> == Formaat == Die formaat vir die 1997-toernooi was soortgelyk aan dié van die vorige jaar. Elke span het twee keer tuis gespeel, en twee keer weg, met ’n totaal van vier wedstryde elk, en ses in totaal. Met ’n wen het ’n span vier punte verdien, gelykop twee ligapunte, en ’n verloor met agt of meer punte nul ligapunte. ’n Bonuspunt kon verdien word op een van twee maniere: deur ten minste vier drieë in ’n wedstryd te druk, of deur met sewe punte of minder te verloor. Die kompetisie se wenner was die span met die meeste ligapunte aan die einde van die toernooi. == Telkaart == {| class="wikitable" !rowspan=2 width="6%"| !rowspan=2 width="18%"| Nasie !colspan=4 width="32%"| Wedstryde !colspan=3 width="24%"| Punte !rowspan=2 width="10%"| Bonuspunte !rowspan=2 width="10%"| Ligapunte |- !width="8%"| Speel !width="8%"| Wen !width="8%"| Gelyk !width="8%"| Verloor !width="8%"| Vir !width="8%"| Teen !width="8%"| Verskil |- align=center |- |style="background: #000000; color: #FFFFFF"|1||align=left|{{NZLru}} | 4 || 4 || 0 || 0 || 159 || 109 || +50 || 2 || '''18''' |- align=center |- |style="background: #336600; color: #FFFF00"|2||align=left|{{RSAru}} | 4 || 1 || 0 || 3 || 148 || 144 || +4 || 3 || '''7''' |- align=center |- |style="background: #FFFF00; color: #336600"|3||align=left|{{AUSru}} | 4 || 1 || 0 || 3 || 96 || 150 || –54 || 2 || '''6''' |} == Wedstryddatums == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- border=1 cellpadding=5 cellspacing=0 !width="100"| !width="100"|Datum !width="100"| !width="100"|Datum |- bgcolor="#cedff2" |'''[[#Week 1|Week 1]]''' |''19 Julie'' |'''[[#Week 4|Week 4]]''' |''9 Augustus'' |- |'''[[#Week 2|Week 2]]''' |''26 Julie'' |'''[[#Week 5|Week 5]]''' |''16 Augustus'' |- bgcolor="#cedff2" |'''[[#Week 3|Week 3]]''' |''2 Augustus'' |'''[[#Week 6|Week 6]]''' |''23 Augustus'' |} === Week 1 === {{rugbywedstryd | datum = 19 Julie 1997 | tyd = 15:00 (SAST) | tuis = {{RSAru-r}} | telling = 32–35 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1997/rugby/match/23278.html Verslag] | weg = {{NZLru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Russell Bennett]], [[Naka Drotské]]<br />'''Doelskoppe:''' [[Jannie de Beer]] (2)<br />'''Strafdoele:''' Jannie de Beer (4)<br />'''Skepdoele:''' Jannie de Beer (2) | wegpunte = '''Drieë:''' [[Frank Bunce]] (2), [[Carlos Spencer]], [[Jeff Wilson]]<br />'''Doelskoppe:''' Carlos Spencer (3)<br />'''Strafdoele:''' Carlos Spencer (3) | stadion = [[Ellispark-stadion|Ellispark]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | bywoning = 51&nbsp;000 | skeidsregter = Peter Marshall ([[Rugby Australia|AUS]]) | speler van die wedstryd = | notas = }} === Week 2 === {{rugbywedstryd | datum = 26 Julie 1997 | tyd = 20:00 (AEST) | tuis = {{AUSru-r}} | telling = 18–33 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1997/rugby/match/23280.html Verslag] | weg = {{NZLru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[George Gregan]], [[Jason Little]]<br />'''Doelskop:''' [[Matt Burke]]<br />'''Strafdoele:''' Matt Burke (2) | wegpunte = '''Drieë:''' [[Frank Bunce]], [[Christian Cullen]], [[Jeff Wilson]]<br />'''Doelskoppe:''' [[Carlos Spencer]] (3)<br />'''Strafdoele:''' Carlos Spencer (4) | stadion = [[Melbourne-krieketveld]], [[Melbourne]], [[Australië]] | bywoning = 90&nbsp;119 | skeidsregter = Ed Morrison ([[Engelse Rugbyvoetbalunie|ENG]]) | speler van die wedstryd = | notas = Nieu-Seeland behou die [[Bledisloebeker]]. }} === Week 3 === {{rugbywedstryd | datum = 2 Augustus 1997 | tyd = 20:00 (AEST) | tuis = {{AUSru-r}} | telling = 32–20 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1997/rugby/match/23281.html Verslag] | weg = {{RSAru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Ben Tune]] (2), [[Stephen Larkham]], [[Daniel Manu]]<br />'''Doelskoppe:''' [[David Knox]] (3)<br />'''Strafdoele:''' David Knox (2) | wegpunte = '''Drieë:''' [[Mark Andrews]], [[Jannie de Beer]], [[Os du Randt]]<br />'''Doelskop:''' Jannie de Beer<br />'''Strafdoel:''' Jannie de Beer | stadion = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]], [[Australië]] | bywoning = 36&nbsp;416 | skeidsregter = Colin Hawke ([[Nieu-Seeland Rugby|NZL]]) | speler van die wedstryd = | notas = }} === Week 4 === {{rugbywedstryd | datum = 9 Augustus 1997 | tyd = 19:35 (NZST) | tuis = {{NZLru-r}} | telling = 55–35 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1997/rugby/match/23282.html Verslag] | weg = {{RSAru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Christian Cullen]] (2), [[Alama Ieremia]], [[Justin Marshall]], [[Taine Randell]], [[Carlos Spencer]], [[Tana Umaga]]<br />'''Doelskoppe:''' Carlos Spencer (4)<br />'''Strafdoele:''' Carlos Spencer (4) | wegpunte = '''Drieë:''' [[Ruben Kruger]], [[Percy Montgomery]], [[Pieter Rossouw]], [[Gary Teichmann]], [[Joost van der Westhuizen]]<br />'''Doelskoppe:''' [[Jannie de Beer]] (3), [[Henry Honiball]] (2)<br />'''Kaart:''' [[André Venter]] {{Rooikaart}} | stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]] | bywoning = 35&nbsp;000 | skeidsregter = Derek Bevan ([[Walliese Rugbyunie|WAL]]) | speler van die wedstryd = | notas = }} === Week 5 === {{rugbywedstryd | datum = 16 Augustus 1997 | tyd = 19:35 (NZST) | tuis = {{NZLru-r}} | telling = 36–24 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1997/rugby/match/23283.html Verslag] | weg = {{AUSru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Christian Cullen]], [[Justin Marshall]], [[Taine Randell]]<br />'''Doelskoppe:''' [[Carlos Spencer]] (3)<br />'''Strafdoele:''' Carlos Spencer (5) | wegpunte = '''Drieë:''' [[Stephen Larkham]] (2), [[Joe Roff]], [[Ben Tune]]<br />'''Doelskoppe:''' [[David Knox]] (2) | stadion = [[Carisbrook]], [[Dunedin]], [[Nieu-Seeland]] | bywoning = 42&nbsp;500 | skeidsregter = Joël Dumé ([[Franse Rugbyfederasie|FRA]]) | speler van die wedstryd = | notas = [[Fili Finau]] en [[John Langford]] (albei AUS) het hul toetsdebuut gemaak. }} === Week 6 === {{rugbywedstryd | datum = 23 Augustus 1997 | tyd = 15:00 (SAST) | tuis = {{RSAru-r}} | telling = 61–22 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1997/rugby/match/23284.html Verslag] | weg = {{AUSru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Percy Montgomery]] (2), [[Mark Andrews]], [[Warren Brosnihan]], [[James Dalton]], [[Jannie de Beer]], [[Rassie Erasmus]], [[Pieter Rossouw]]<br />'''Doelskoppe:''' Jannie de Beer (6)<br />'''Strafdoele:''' Jannie de Beer (3) | wegpunte = '''Drieë:''' [[David Knox]], [[Jason Little]], [[Joe Roff]]<br />'''Doelskoppe:''' David Knox (2)<br />'''Strafdoel:''' David Knox<br />'''Kaart:''' [[James Colbeck]] {{Geelkaart}} | stadion = [[Loftus Versfeld]], [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | bywoning = 49&nbsp;000 | skeidsregter = Paddy O’Brien ([[Nieu-Seeland Rugby|NZL]]) | speler van die wedstryd = | notas = [[Schutte Bekker]], [[Warren Brosnihan]] en [[Braam Els]] (almal RSA), asook [[Toutai Kefu]] (AUS) het hul toetsdebuut gemaak. }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Drienasiesreekskampioen 1997 |- |align=center|'''{{NZLru}}''' |} == Statistiek == === Meeste punte en drieë === {| class="toptextcells" | Meeste punte aangeteken: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Punte |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Carlos Spencer]] | 84 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Jannie de Beer]] | 64 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[David Knox]] | 28 |} | Meeste drieë gedruk: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Drieë |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Christian Cullen]] | 4 |- |rowspan="4"| 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Frank Bunce]] |rowspan="4"| 3 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Stephen Larkham]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Percy Montgomery]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Ben Tune]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/18382.html?template=results 1997-Drienasiesreeks op ESPNscrum] {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Drienasies]] [[Kategorie:Sport in 1997|Drienasies]] 6kng3mfk2uexdpffhrvk7wu1l354us1 0 40510 2976013 2955284 2026-10-06T06:52:12Z Jcb 223 2976013 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Drienasiesreeks | jaar = 1996 | beeld = | grootte = 200px | onderskrif = | begin = 6 Julie | eindig = 10 Augustus | wenners = Nieu-Seeland | aantal = 1 | wedstryde = 6 | drieë = 19 | bywoning = 248540 | meeste punte = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Andrew Mehrtens]] (69) | meeste drieë = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Justin Marshall]] (2) | vorige = | volgende = [[1997-Drienasiesreeks|1997]] }} Die '''1996-[[Die Rugbykampioenskap|Drienasiesreeks]]''' was die eerste keer wat die [[rugby]]toernooi tussen [[Wallabies|Australië]], [[All Blacks|Nieu-Seeland]] en [[Springbokke|Suid-Afrika]] plaasgevind het. Dit is vanaf 6 Julie tot 10 Augustus oor ses wedstryde beslis met elke span wat vier wedstryde gespeel het. Nieu-Seeland het die toernooi gewen nadat hulle al die vier wedstryde gewen het. Buitendien het hulle die [[Bledisloebeker]] ingepalm.<ref>{{en}} {{cite book |title=Rothmans Rugby Union Yearbook 1997–98 |url=https://archive.org/details/rothmansrugbyuni0000unse_q8n8 |year=1997 |publisher=Headline Book Publishing |location=Londen |isbn=0 7472 7732 X |editor=Mick Cleary en John Griffiths}}</ref> Die toernooi is deur [[SANZAAR|SANZAR]] georganiseer, ’n konsortium wat uit die drie lande se rugbyfederasies bestaan. Sedert 2012 is dit na die Rugbykampioenskapreeks verander toe ook [[Argentinië]] tot die toernooi toegetree het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/tri-nations/news/article.cfm?cp_id=351&objectid=10644588 |title=Rugby: IRB clears way for Argentina to join Tri-Nations |publisher=The New Zealand Herald |date=13 Mei 2010 |accessdate=22 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428190410/https://www.nzherald.co.nz/tri-nations/news/article.cfm?cp_id=351&objectid=10644588 |archive-date=28 April 2020 |url-status=dead}}</ref> == Formaat == Elke span het twee keer tuis gespeel, en twee keer weg, met ’n totaal van vier wedstryde elk, en ses in totaal. Met ’n wen het ’n span vier punte verdien, gelykop twee ligapunte, en ’n verloor met agt of meer punte nul ligapunte. ’n Bonuspunt kon verdien word op een van twee maniere: deur ten minste vier drieë in ’n wedstryd te druk, of deur met sewe punte of minder te verloor. Die kompetisie se wenner was die span met die meeste ligapunte aan die einde van die toernooi. == Telkaart == {| class="wikitable" !rowspan=2 width="6%"| !rowspan=2 width="18%"| Nasie !colspan=4 width="32%"| Wedstryde !colspan=3 width="24%"| Punte !rowspan=2 width="10%"| Bonuspunte !rowspan=2 width="10%"| Ligapunte |- !width="8%"| Speel !width="8%"| Wen !width="8%"| Gelyk !width="8%"| Verloor !width="8%"| Vir !width="8%"| Teen !width="8%"| Verskil |- align=center |- |style="background: #000000; color: #FFFFFF"|1||align=left|{{NZLru}} | 4 || 4 || 0 || 0 || 119 || 60 || +59 || 1 || '''17''' |- align=center |- |style="background: #336600; color: #FFFF00"|2||align=left|{{RSAru}} | 4 || 1 || 0 || 3 || 70 || 84 || –14 || 2 || '''6''' |- align=center |- |style="background: #FFFF00; color: #336600"|3||align=left|{{AUSru}} | 4 || 1 || 0 || 3 || 71 || 116 || –45 || 2 || '''6''' |} == Wedstryddatums == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- border=1 cellpadding=5 cellspacing=0 !width="100"| !width="100"|Datum !width="100"| !width="100"|Datum |- bgcolor="#cedff2" |'''[[#Week 1|Week 1]]''' |''6 Julie'' |'''[[#Week 4|Week 4]]''' |''27 Julie'' |- |'''[[#Week 2|Week 2]]''' |''13 Julie'' |'''[[#Week 5|Week 5]]''' |''3 Augustus'' |- bgcolor="#cedff2" |'''[[#Week 3|Week 3]]''' |''20 Julie'' |'''[[#Week 6|Week 6]]''' |''10 Augustus'' |} === Week 1 === {{rugbywedstryd | datum = 6 Julie 1996 | tyd = 14:35 (NZST) | tuis = {{NZLru-r}} | telling = 43–6 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1996/rugby/match/23092.html Verslag] | weg = {{AUSru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Zinzan Brooke]], [[Christian Cullen]], [[Michael Jones]], [[Jonah Lomu]], [[Justin Marshall]], [[Jeff Wilson]]<br />'''Doelskoppe:''' [[Andrew Mehrtens]] (2)<br />'''Strafdoele:''' Andrew Mehrtens (3) | wegpunte = '''Strafdoele:''' [[Matt Burke]] (2) | stadion = [[Athletic Park]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]] | bywoning = 39&nbsp;523 | skeidsregter = Ed Morrison ([[Engelse Rugbyvoetbalunie|ENG]]) | speler van die wedstryd = | notas = Nieu-Seeland behou die [[Bledisloebeker]]. }} === Week 2 === {{rugbywedstryd | datum = 13 Julie 1996 | tyd = 20:00 (AEST) | tuis = {{AUSru-r}} | telling = 21–16 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1996/rugby/match/23094.html Verslag] | weg = {{RSAru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Joe Roff]], [[Tim Horan]]<br />'''Doelskop:''' [[Matt Burke]]<br />'''Strafdoele:''' Matt Burke (3) | wegpunte = '''Drie:''' [[Pieter Hendriks]]<br />'''Doelskop:''' [[Henry Honiball]]<br />'''Strafdoele:''' Henry Honiball (2), [[André Joubert]] | stadion = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]], [[Australië]] | bywoning = 41&nbsp;850 | skeidsregter = Tony Spreadbury ([[Engelse Rugbyvoetbalunie|ENG]]) | speler van die wedstryd = | notas = }} === Week 3 === {{rugbywedstryd | datum = 20 Julie 1996 | tyd = 14:35 (NZST) | tuis = {{NZLru-r}} | telling = 15–11 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1996/rugby/match/23096.html Verslag] | weg = {{RSAru}} | tuispunte = '''Strafdoele:''' [[Andrew Mehrtens]] (5) | wegpunte = '''Drie:''' [[André Joubert]]<br />'''Strafdoele:''' [[Joel Stransky]] (2) | stadion = [[Lancasterpark]], [[Christchurch]], [[Nieu-Seeland]] | bywoning = 38&nbsp;000 | skeidsregter = Ray Megson ([[Skotse Rugbyunie|SCO]]) | speler van die wedstryd = | notas = }} === Week 4 === {{rugbywedstryd | datum = 27 Julie 1996 | tyd = 20:00 (AEST) | tuis = {{AUSru-r}} | telling = 25–32 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1996/rugby/match/23098.html Verslag] | weg = {{NZLru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Matt Burke]], [[George Gregan]]<br />'''Strafdoele:''' Matt Burke (5) | wegpunte = '''Drieë:''' [[Frank Bunce]], [[Justin Marshall]]<br />'''Doelskoppe:''' [[Andrew Mehrtens]] (2)<br />'''Strafdoele:''' Andrew Mehrtens (6) | stadion = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]], [[Australië]] | bywoning = 40&nbsp;167 | skeidsregter = Jim Fleming ([[Skotse Rugbyunie|SCO]]) | speler van die wedstryd = | notas = }} === Week 5 === {{rugbywedstryd | datum = 3 Augustus 1996 | tyd = 17:00 (SAST) | tuis = {{RSAru-r}} | telling = 25–19 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1996/rugby/match/23100.html Verslag] | weg = {{AUSru}} | tuispunte = '''Drie:''' [[Joel Stransky]]<br />'''Doelskop:''' Joel Stransky<br />'''Strafdoele:''' Joel Stransky (6) | wegpunte = '''Drie:''' [[Ben Tune]]<br />'''Doelskop:''' [[John Eales]]<br />'''Strafdoele:''' [[Matt Burke]], John Eales | stadion = [[Vrystaatstadion]], [[Bloemfontein]], [[Suid-Afrika]] | bywoning = 38&nbsp;000 | skeidsregter = Brian Stirling ([[Ierse Rugbyvoetbalunie|IRL]]) | speler van die wedstryd = | notas = [[Dawie Theron]] (RSA) en [[John Welborn]] (AUS) het hul toetsdebuut gemaak. }} === Week 6 === {{rugbywedstryd | datum = 10 Augustus 1996 | tyd = 17:00 (SAST) | tuis = {{RSAru-r}} | telling = 18–29 | rapport = [http://en.espn.co.uk/tri-nations-1996/rugby/match/23101.html Verslag] | weg = {{NZLru}} | tuispunte = '''Drieë:''' [[Os du Randt]], [[Japie Mulder]]<br />'''Doelskop:''' [[Joel Stransky]]<br />'''Strafdoele:''' Joel Stransky (2) | wegpunte = '''Drieë:''' [[Glen Osborne]], [[Craig Dowd]]<br />'''Doelskoppe:''' [[Andrew Mehrtens]] (2)<br />'''Strafdoele:''' Andrew Mehrtens (5) | stadion = [[Nuwelandstadion|Nuweland]], [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]] | bywoning = 51&nbsp;000 | skeidsregter = David McHugh ([[Ierse Rugbyvoetbalunie|IRL]]) | speler van die wedstryd = | notas = [[Andrew Blowers]] (NZL) het sy toetsdebuut gemaak. }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Drienasiesreekskampioen 1996 |- |align=center|'''{{NZLru}}''' |} == Statistiek == === Meeste punte en drieë === {| class="toptextcells" | Meeste punte aangeteken: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Punte |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Andrew Mehrtens]] | 69 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Matt Burke]] | 40 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Joel Stransky]] | 39 |} | Meeste drieë gedruk: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Drieë |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Justin Marshall]] | 2 |} |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/18336.html?template=results 1996-Drienasiesreeks op ESPNscrum] {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Drienasies]] [[Kategorie:Sport in 1996|Drienasies]] 9fk8la0wvs7qeowyxzug42gpjxf4wcc 0 42791 2975877 1791167 2026-10-05T19:38:06Z AFM 21229 2975877 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Port Harcourt'''</span><br />Igwe Ocha<br /> [[Lêer:PortHacourt1.jpg|270px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Locator Map Port Harcourt-Nigeria.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of None.svg|90px|senter|border]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlag|Nigerië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Region''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[River State]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|4|45|0|N|7|0|0|O|type:city|aansig=titel,inlyn}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1912]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 186 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 18 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2007) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;761&nbsp;645 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 20&nbsp;224/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Azubuike Nmerukini]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Port Harcourt''' ([[Igbo]]: Igwe Ocha) is 'n groot stad in die suide van [[Nigerië]]. Dit het in 2007 'n bevolking van 3&nbsp;761&nbsp;645 gehad en het 'n oppervlakte van 186&nbsp;km². Die stad is in 1912 gestig en in 1913 na [[Lewis, Viscount Harcourt]] vernoem. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Nigerië]] 314x4cruvdwgsiyg43enrl645ltionc 0 43462 2976077 2912451 2026-10-06T09:55:19Z JMK 649 +kat 2976077 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Murder_at_Sharpeville_21_March_1960.jpg|duimnael|regs|240px|Skildery wat die slagting uitbeeld.]] Die '''Sharpeville-slagting''' was 'n gewelddadige botsing tussen betogers en die polisie in die [[Sharpeville|gelyknamige township]] in die [[Vaaldriehoek]], teen die destydse paswette. Sharpeville, wat na John Sharpe, 'n burgemeester van [[Vereeniging]], vernoem is, was op [[21 Maart]] [[1960]] die toneel van die sogenaamde "Sharpeville-slagting", waarvan die internasionale gemeenskap met skok kennis geneem het en wat aanleiding tot landwye opstande gegee het. Daar is beweer dat die swart betogings in Sharpeville tot 'n paniekbevange reaksie deur die polisie gelei het. 'n Geregtelike ondersoek het getoon dat die meeste van die 69 slagoffers van agter geskiet is. Die slagting is gefotografeer deur fotograaf Ian Berry, wat aanvanklik gedink het die polisie skiet loskruitpatrone.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/culture/story/20170914-the-photos-that-changed-history|title=The photos that changed history – Ian Berry; Sharpeville Massacre|last=Macdonald|first=Fiona|website=www.bbc.com|language=en|access-date=2018-12-12}}</ref> In die huidige Suid-Afrika word 21 Maart as 'n openbare vakansiedag ter ere van menseregte en ter herdenking van die Sharpeville-slagting gevier. Die regering van [[Hendrik Verwoerd]] het 'n noodtoestand verklaar en 'n verbod op die [[African National Congress]] en die [[Pan Africanist Congress]], van [[Robert Sobukwe]], geplaas. [[Nelson Mandela]] het daarop sy beleid van vreedsame verset laat vaar en die ANC se militêre vleuel, die ''[[Umkhonto we Sizwe]]'', gestig. ==Lewe in Sharpeville voor die slagting== Sharpeville is die eerste keer in 1943 gebou om Topville te vervang, 'n nabygeleë dorp wat oorbevolking gely het waar siektes soos [[longontsteking]] wydverspreid was. Weens die siekte is daar in 1958 met verskuiwings vanaf Topville begin. Ongeveer 10 000 Swartes is deur middel van gedwonge verskuiwings na Sharpeville geskuif. Sharpeville het 'n hoë [[werkloosheid]]syfer sowel as hoë [[misdaad]]syfers gehad. Daar was ook jeugprobleme omdat baie kinders by bendes aangesluit het en met misdade in plaas van skole geaffilieer was. Verder is 'n nuwe polisiestasie geskep, vanwaar die polisie energiek was om passe na te gaan, onwettige inwoners te deporteer en klopjagte op onwettige [[sjebeen]]s uit te voer.<ref name=":1">{{Cite journal|date=2013|title=Zambian Commemorates Sharpeville Massacre|journal=Black View|volume=1|issue=5|pages=1–10|jstor=43799086}}</ref> ==Voorafgaande gebeure== Suid-Afrikaanse regerings het sedert die agtiende eeu maatreëls ingestel om die vloei van Swart-Suid-Afrikaners na stede te beperk. Paswette wat bedoel was om hul beweging en indiensneming te beheer en te rig, is in die 1950's opgedateer. Onder die land se [[Nasionale Party]]-regering was Swart inwoners in stedelike distrikte onderhewig aan instromingsbeheermaatreëls. Individue ouer as sestien was verplig om pasboeke te dra, wat 'n identiteitskaart, indiensneming en invloeimagtiging van 'n arbeidsburo, naam van werkgewer en adres, en besonderhede van persoonlike geskiedenis bevat het.<ref name="zastudy">{{cite book|last=Kaplan|first=Irving|title=Area Handbook for the Republic of South Africa|page=603}}</ref> Voor die Sharpeville-slagting het die Nasionale Party-administrasie onder leiding van dr. [[Hendrik Verwoerd]] hierdie wette gebruik om groter rassesegregasie af te dwing<ref name="TimeArticle">{{cite magazine | title=The Sharpeville Massacre | magazine=Time Magazine | date=4 April 1960 | url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,869441,00.html | access-date=15 Desember 2006 | archive-date=27 Desember 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221227094051/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,869441,00.html | url-status=dead }}</ref> en dit in 1959–1960 uitgebrei om vroue in te sluit.<ref name="TimeArticle"/>   Vanaf die 1960's was die paswette die primêre instrument wat die staat gebruik het om sy politieke opponente aan te hou en te teister.<ref name="TimeArticle"/> Die [[African National Congress]] (ANC) het voorberei om 'n veldtog van protes teen paswette te begin. Hierdie betogings sou op 31 Maart 1960 begin, maar die mededingende [[Pan Africanist Congress of Azania]] (PAC), onder leiding van [[Robert Sobukwe]], het besluit om die ANC vooruit te loop deur sy eie veldtog tien dae vroeër, op 21 Maart, te loods omdat hulle geglo het dat die ANC kon nie die veldtog wen nie.<ref name="aboutArticle">{{cite web | last=Boddy-Evans | first=Alistair | title=Sharpeville Massacre, The Origin of South Africa's Human Rights Day | publisher=about.com | url=http://africanhistory.about.com/library/weekly/aa-SharpevilleMassacre-a.htm | access-date=15 Desember 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090217001547/http://africanhistory.about.com/library/weekly/aa-SharpevilleMassacre-a.htm | archive-date=17 Februarie 2009 | url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.sowetan.co.za/News/Article.aspx?id=1125732] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328210712/http://www.sowetan.co.za/News/Article.aspx?id=1125732|date=28 Maart 2010}}</ref> ==Die Voorval== Op 21 Maart 1960 het 'n groep van tussen 5 000 en 10 000 mense by die plaaslike polisiestasie bymekaargekom en hulself vir arrestasie aangebied omdat hulle nie hul pasboeke by hulle gehad het nie.<ref>[http://www.sahistory.org.za/pages/governence-projects/sharpeville/menu.htm Remember Sharpeville] at South African History</ref> Die Sharpeville-polisie was nie heeltemal onvoorbereid vir die betoging nie, aangesien hulle die vorige aand reeds kleiner groepe meer militante aktiviste weggedryf het.<ref name="vaque1989">{{cite book |editor1-first=Charles C. |editor1-last=Thomas McGhee |editor2-first=N/A |editor2-last=N/A |title=The plot against South Africa |year=1989|edition=2nd |publisher=Varama Publishers |location=Pretoria |isbn=0-620-14537-4}}</ref> PAC het aktief georganiseer om die opkoms na die betoging te verhoog, pamflette versprei en persoonlik verskyn om mense aan te spoor om nie werk toe te gaan op die dag van die betoging nie. Baie van die burgerlikes teenwoordig het vrywillig bygewoon om die betoging te ondersteun, maar daar is bewyse dat die PAC ook dwangmiddels gebruik het om die skare daarheen te lok, insluitend die sny van telefoonlyne na Sharpeville, en die voorkoming van busbestuurders om hul roetes te ry.<ref name="com">Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report, Volume 3, Chapter 6 (PDF). 28 Oktober 1998. bl. 531–537. Besoek 30 Oktober 2014</ref> {{rp|p.534}} Teen 10:00 het 'n groot skare saamgedrom, en die atmosfeer was aanvanklik rustig en feestelik. Minder as 20 polisiebeamptes was aan die begin van die betoging in die stasie teenwoordig. Later het die skare tot ongeveer 20 000 gegroei <ref name="TimeArticle"/> en die bui is beskryf as "lelik",<ref name="TimeArticle"/> wat veroorsaak het dat ongeveer 130 polisieversterkings, ondersteun deur vier Saracen pantserpersoneeldraers, na die toneel gestuur is. Die polisie was met vuurwapens gewapen, insluitend [[Sten]]-masjiengewere en Lee–Enfield-gewere. Daar was geen bewyse dat enigiemand in die byeenkoms met enigiets anders as klippe gewapen was nie.<ref name="TimeArticle"/> [[F-86 Sabre]]-stralers en [[North American T-6 Texan|Harvard-opleidingsvliegtuie]] het laag oor die skade gevlieg in 'n poging om hulle op te breek. Die betogers het gereageer deur klippe te gooi (drie polisiemanne is getref) en die polisieversperrings te storm. Polisiebeamptes het probeer om [[traangas]] te gebruik om hierdie vooruitgang af te weer, maar dit was ondoeltreffend, en die polisie het teruggeval op die gebruik van hul knuppels.<ref name="vaque1989"/> Omstreeks 13:00 het die polisie probeer om 'n betoger te arresteer, en die skare het vorentoe gestroom.<ref name="TimeArticle"/> Die polisie het kort daarna begin skiet.<ref name="TimeArticle"/> ===Dood- en beseringsgetal=== Die amptelike syfer is dat 69 mense dood is, waaronder 8 vroue en 10 kinders, en 180 beseer is, insluitend 31 vroue en 19 kinders. Die polisie het baie in die rug geskiet toe hulle omgedraai het om te vlug, wat veroorsaak het dat sommige verlam is.<ref name="Reeves"/> Slagoffers is saam begrawe tydens 'n seremonie wat deur geestelikes uitgevoer is. Philip Finkie Molefe, verantwoordelik vir die stigting van die eerste Assemblies of God-kerk in die Vaal, was onder die geestelikes wat die diens gehou het.<ref>{{cite web|url=https://www.iol.co.za/the-star/news/influential-religious-leader-with-70-years-in-ministry-to-be-laid-to-rest-6f825bfe-f601-4f39-a5c4-8fef2c43fc88|title=Influential religious leader with 70-years in ministry to be laid to rest|first=Gift|last=Tlou|date=4 Augustus 2020|work=The Star}}</ref> ===Voorwendsel vir die skietvoorval=== Polisieverslae in 1960 het beweer dat jong en onervare polisiebeamptes paniekerig geraak het en spontaan losgebrand het, wat 'n kettingreaksie veroorsaak het wat sowat veertig sekondes geduur het. Dit is waarskynlik dat die polisie vinnig geskiet het, want twee maande voor die slagting is nege konstabels aangerand en vermoor, waarvan sommige se binnegoed uitgesny was, tydens 'n klopjag by [[Cato Manor]].<ref name="vaque1989"/> Min van die polisiemanne wat teenwoordig was, het opleiding in openbare orde ontvang. Sommige van hulle was vir meer as vier-en-twintig uur aan diens sonder 'n breek.<ref name="vaque1989"/> Luitenant-kolonel Pienaar, die bevelvoerder van die polisieversterkings by Sharpeville, het 'n bietjie insig gegee oor die ingesteldheid van diegene in die polisiemag, wat in sy verklaring gesê het dat "die inboorling-mentaliteit hulle nie toelaat om vir 'n vreedsame betoging bymekaar te kom nie. Vir hulle om bymekaar te kom beteken geweld.”<ref name="Reeves">{{cite web | last=Reeves | first=Rt. Reverend Ambrose | title=The Sharpeville Massacre – A watershed in South Africa | publisher=sahistory.org.za | url=http://www.sahistory.org.za/pages/library-resources/articles_papers/1960-sharpeville-massacre-rev-ambrose.html | access-date=15 Julie 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130624221322/http://www.sahistory.org.za/topic/sharpeville-massacre-watershed-south-africa-reverend-ambrose-reeves | archive-date=24 Junie 2013 | url-status=dead }}</ref> Hy het ook ontken dat hy enige bevel gegee het om te vuur en het gesê dat hy dit nie sou gedoen het nie. Ander getuienis wat aan die [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] gegee is "die getuienis van Kommissie-deponente openbaar 'n mate van oorleg in die besluit om by Sharpeville te vuur, was meer as die gevolg was van onervare en bang polisiebeamptes wat paniekering geword het.”<ref name="com" />{{rp|p.538}} ==Reaksie== Die herrie onder Suid-Afrika se swart bevolking was onmiddellik, en die volgende week het betogings, protesoptogte, stakings en onluste regoor die land plaasgevind. Op 30 Maart 1960 het die regering 'n noodtoestand afgekondig en meer as 18 000 mense aangehou, insluitend prominente anti-apartheidsaktiviste wat bekend gestaan het as lede van die Congress Alliance insluitend [[Nelson Mandela]] en sommige wat steeds in die Verraadverhoor verstrengel was.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Humphrey|first1=Tyler|last2=Fourie|first2=Bernardus G.|last3=Duncan|first3=Patrick|date=1960|title=Sharpeville and After|journal=Africa Today|volume=7|issue=3|pages=5–8|jstor=4184088}}</ref> Baie Blanke Suid-Afrikaners was ook verskrik oor die slagting. Die digter Duncan Livingstone, 'n Skotse immigrant van die eiland Mull wat in [[Pretoria]] gewoon het, het in reaksie op die Bloedbad die [[Skots-Gaelies]]e gedig ''Bean Dubh a' Caoidh a Fir a Chaidh a Marbhadh leis a' Phoileas'' geskryf ("'n Swart vrou treur oor haar man vermoor deur die polisie").<ref>Ronald Black (1999), ''An Tuil: Anthology of 20th Century Scottish Gaelic Verse'', pages 74-79, 728.</ref> 'n Storm van internasionale protes het gevolg op die Sharpeville-skietery, insluitend simpatieke betogings in baie lande<ref>"Outside South Africa there were widespread reactions to Sharpeville in many countries which in many cases led to positive action against South Africa".—{{cite web |last1=Reeves |first1=Ambrose |title=The Sharpeville Massacre - A watershed in South Africa |url=http://www.anc.org.za/ancdocs/history/misc/shareve.html |publisher=United Nations Unit on Apartheid |access-date=3 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070401154120/http:/www.anc.org.za/ancdocs/history/misc/shareve.html |archive-date=1 April 2007}}</ref><ref>E.g., "[O]onmiddellik na die Sharpeville-slagting in Suid-Afrika het meer as 1000 studente in [[Sydney]] betoog teen die apartheidstelsel.".—{{cite journal |last1=Barcan |first1=Alan |title=Student activists at Sydney University 1960‐1967: a problem of interpretation |journal=History of Education Review |date=24 June 2007 |volume=36 |issue=1 |pages=61–79 |doi=10.1108/08198691200700005|hdl=1959.13/34876 }}</ref> en veroordeling deur die [[Verenigde Nasies]]. Op 1 April 1960 het die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad Resolusie 134 aanvaar. Sharpeville was 'n keerpunt in Suid-Afrika se geskiedenis; die land het homself toenemend geïsoleer in die internasionale gemeenskap bevind. Die voorval het ook 'n rol gespeel in Suid-Afrika se ontrekking uit die [[Statebond]] van Nasies in 1961.<ref name="Dubow 2011">{{cite journal |last1=Dubow |first1=Saul |title=Macmillan, Verwoerd and the 1960 'Wind of Change' Speech |journal=The Historical Journal |date=Desember 2011 |volume=54 |issue=4 |pages=1087–1114 |doi=10.1017/S0018246X11000409 |jstor=41349633|s2cid=145148670 |url=http://sro.sussex.ac.uk/id/eprint/19120/1/Macmillan-Dubow.pdf }}</ref> Die Sharpeville-slagting het daartoe bygedra dat die PAC en ANC as onwettige organisasies verbied is. Die slagting was een van die katalisators vir 'n verskuiwing van passiewe weerstand na gewapende weerstand deur hierdie organisasies. Die stigting van Poqo, die militêre vleuel van die PAC, en [[Umkhonto we Sizwe]], die militêre vleuel van die ANC, het kort daarna gevolg.<ref>{{Cite journal |last=Joseph |first=Raymond |date=April 2018 |title=Naming history’s forgotten fighters: South Africa’s government is setting out to forget some of the alliance who fought against apartheid. Some of them remain in prison |url=http://dx.doi.org/10.1177/0306422018770119 |journal=Index on Censorship |volume=47 |issue=1 |pages=57–59 |doi=10.1177/0306422018770119 |issn=0306-4220}}</ref> Nie alle reaksies was negatief nie: gewikkel in sy teenkanting teen die Burgerregtebeweging, het die [[Mississippi]] Huis van Verteenwoordigers 'n resolusie gestem wat die Suid-Afrikaanse regering ondersteun "vir sy standvastige beleid van segregasie en die [harde] nakoming van hul tradisies in die lig van oorweldigende eksterne agitasie."<ref>{{Cite news|url=http://archives.chicagotribune.com/1960/04/15/page/14/article/what-they-commend-in-mississippi/index.html|title=What they commend in Mississippi|date=15 April 1960|work=Chicago Tribune|access-date=14 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720143751/http://archives.chicagotribune.com/1960/04/15/page/14/article/what-they-commend-in-mississippi/index.html|archive-date=2017-07-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://archive.org/stream/TheCitizensCouncilvol.5No.7-9April-june1960/19-apr60-jun60#page/n0/mode/2up|title=South Africa Praised|date=April 1960|work=The Citizens' Council|access-date=14 Augustus 2017|issue=7|volume=5|page=1}}</ref> == Herdenkings == Sedert 1994 word 21 Maart as [[Menseregtedag]] in Suid-Afrika herdenk.<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.za/acts/1994/a36-94.pdf |title=Public Holidays Act, Act No 36 of 1994 |publisher=Info.gov.za |date=2012-09-18 |access-date=2014-04-17}}</ref> Sharpeville was die terrein wat president Nelson Mandela gekies het vir die ondertekening van die [[Grondwet van Suid-Afrika]] op 10 Desember 1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/mandela-signs-sa-constitution-law|title=Mandela signs SA Constitution into law|date=10 December 1996|work=South African History Online|language=en|access-date=3 May 2019}}</ref> In 1998 het die [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] (WVK) bevind dat die polisie-aksies "growwe menseregteskendings daarstel deurdat buitensporige geweld onnodig gebruik is om 'n samekoms van ongewapende mense te stop.".<ref name="com" />{{rp|p.537}} Op 21 Maart 2002, die 42ste herdenking van die slagting, is 'n gedenkteken deur oudpresident Nelson Mandela geopen as deel van die Sharpeville Menseregte-gebied.<ref>{{cite web |url=http://able.wiki.up.ac.za/index.php/Sharpeville_Memorial,_Theunis_Kruger_Street,_Dicksonville,_Sharpville |title=Sharpeville Memorial, Theunis Kruger Street, Dicksonville, Sharpville – ABLEWiki |publisher=Able.wiki.up.ac.za |access-date=2014-04-17 |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125839/http://able.wiki.up.ac.za/index.php/Sharpeville_Memorial,_Theunis_Kruger_Street,_Dicksonville,_Sharpville |url-status=dead }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} == Leesstof == ''Sharpeville: An Apartheid Massacre and its Consequences,'' Tom Lodge, Oxford University Press, 2011. Moontlik beskikbaar op Google Books. == Sien ook == * [[Marikana-slagting]] * [[Bulhoek-opstand]] * [[Koegas-gruwels]] * [[Langeberg-rebellie]] * [[1922-staking]] {{Waarheid-en-versoeningskommissie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Apartheid]] [[Kategorie:Gauteng]] [[Kategorie:Onluste in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Massaskietery]] e8mkhgrx5xpp54k6atiyev9vz2cuvkx 0 47935 2975904 2217076 2026-10-05T22:37:45Z Pynappel 70858 Pynappel het bladsy [[Vickers hardheidstoets]] na [[Vickershardheidstoets]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel 2217076 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Vickers-tester.jpg|duimnael|'n Masjien wat Vickers hardheid toets.|links]] [[Lêer:Hardheid volgens Vickers.png|duimnael|200px|Vickershardheidstoets]] Die '''Vickers hardheidstoets''' is in 1924 ontwikkel deur Smith en Sandland by die [[Vickers Beperk]] as 'n alternatief vir die [[Brinell-skaal|Brinell]] metode om die hardheid van materiale te meet.<ref>R.L. Smith & G.E. Sandland, "An Accurate Method of Determining the Hardness of Metals, with Particular Reference to Those of a High Degree of Hardness," ''Proceedings of the Institution of Mechanical Engineers'', Vol. I, 1922, p 623–641.</ref> Die Vickerstoets is gewoonlik makliker om te gebruik teenoor ander hardheidstoetse, omdat die berekeninge onafhanklik van die inkeper is, en die inkeper kan gebruik word vir alle materiale ongeag die hardheid. Die beginsel hier is, soos met alle gewone peilings van hardheid, dat die materiaal se vermoë om plastiese vervorming te weerstaan vanaf 'n standaardbron waargeneem word. Die Vickerstoets kan gebruik word vir alle [[metaal|metale]], en het ook een van die mees veelomvattende skale tussen hardheidstoetse. Die eenheid vir hardheid soos gegee deur die toets staan bekend as die '''Vickers Piramidegetal''' ('''HV''') of die '''Diamant Piramidehardheid''' ('''DPH''') en kan uit die diagonale se lengtes bereken word met: :<math>HV = 0{,}102 \cdot \frac {2 \cdot F \cdot sin ( \frac { \alpha } { 2 } ) } { d ^2}</math> In de meeste gevalle is die tophoek 136°; die uitdrukking word hierdeur: :<math>HV =0{,}189 \cdot \frac{F}{d^2}</math> *<math>\alpha</math> = tophoek piramide (°) *F = toetskrag (gewoonlik in [kgf])<ref>{{cite web |url=http://www.gordonengland.co.uk/hardness/vickers.htm |title=Gordon Engeland |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510082358/https://www.gordonengland.co.uk/hardness/vickers.htm |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> *d = rekenkundig gemiddelde diagonale [mm] Die eenhede wat gewoonlik vir HV gebruik word is in kgf/mm². Dit is nie in oorstemming met die [[SI-stelsel]] se eenhede nie. Dit kan na SI-eenhede soos MPa of GPa omgeskakel word met: : 1 kgf/mm² = 9,807 MPa : 1000 kgf/mm² = 9,807 GPa Hoewel die SI-eenheid [[Pascal (eenheid)|pascal]] is, moet dit nie verwar word met [[druk]] wat ook in pascal gemeet word nie. Die hardheidsgetal word bepaal deur die lading wat 'n area dra, of die inkeping, en nie die area loodreg tot die krag nie. Dit is daarom nie 'n druk nie. Die hardheidsgetal is ook nie werklik 'n ware eienskap van die materiaal nie, maar eerder 'n empiriese waarde wat gesien moet word in verband met die eksperimentele metodes en die hardheidskaal soos gebruik. Wanneer die hardheidstoets gedoen word, moet die afstand tussen die inkepings meer as 2,5 diameters weg wees sodat interaksie tussen die werksverharde streke vermy word. Die ingee-sterkte van die materiaal kan soos volg beraam word: : <math>{\sigma_y} = \frac{H_V}{c} \approx \frac{H_V}{3} </math> waar ''c'' 'n konstante is soos bepaal deur geometriese faktore wat strek tussen 2 en 4. == Bronne == {{Verwysings}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Sterkteleer]] [[de:Härte#Härteprüfung nach Vickers (HV)]] q6d0iae3uqj340xpmo2x2k53bt12t3t 14 48558 2976017 1153930 2026-10-06T06:54:15Z Jcb 223 2976017 wikitext text/x-wiki {{Sportjaarkategorie|199|200}} s65r9q03lxuhzy7nmcjvs6r4rp9akuv 2976018 2976017 2026-10-06T06:54:50Z Jcb 223 Rol weergawe [[Special:Diff/2976017|2976017]] deur [[Special:Contributions/Jcb|Jcb]] ([[User talk:Jcb|bespreek]]) terug. 2976018 wikitext text/x-wiki {{Sportjaarkategorie|199|7}} 6974e9f39m3bik4tj5tbqcthimmbkxr 0 49085 2975823 2887023 2026-10-05T18:00:11Z SpesBona 2720 + 2026 2975823 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas pryse |naam = {{nowrap|{{Kleurstreep|#FAF0BE|[[Lêer:Nobel prize medal.svg|50px]] Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde}}}} |beeld = AlfredNobel adjusted.jpg |breedte = 200 |onderskrif = Die Sweedse chemikus [[Alfred Nobel]], wat in sy testament voorsiening vir die Nobelprys gemaak het. |toegeken = Uitstaande bydraes vir die mensdom in Fisiologie of Geneeskunde |borg = Nobelpleging by die Karolinska Instituut |land = {{vlagland|Swede}} |datum = 10 Desember |vorigenaam = |eerste = {{Geboortedatum en ouderdom|1901|12|10}} |ander = |webtuiste = [https://www.nobelprize.org/ nobelprize.org] }} Die '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde''' ([[Sweeds]]: ''Nobelpriset i fysiologi eller medicin'') is ’n jaarlikse prys wat deur die [[Swede|Sweedse]] Nobelpleging by die Karolinska Instituut in Solna naby [[Stockholm]] toegeken word aan mense wat wêreldwyd die uitmuntendste bydraes op die gebied van [[fisiologie]] of [[geneeskunde]] gelewer het. Dit is een van vyf pryse waarvoor [[Alfred Nobel]] in sy testament voorsiening gemaak en sedert 1901 toegeken word; die ander is die [[Nobelprys]]e vir [[Nobelprys vir Chemie|chemie]], [[Nobelprys vir fisika|fisika]], [[Nobelprys vir Letterkunde|letterkunde]] en [[Nobelprys vir Vrede|vrede]]. [[Lêer:Karolinska Institutet, infart från Solnavägen 20060723.jpg|duimnael|links|Hoofingang van die Karolinska Instituut in Solna naby Stockholm]] Die akademie kondig die naam van die Nobelpryswenners jaarliks vroeg in Oktober aan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nomination/medicine/ |title=Nomination and selection of Medicine Laureates |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media 2026 |date=5 Oktober 2026 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510012452/https://www.nobelprize.org/nomination/medicine/ |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde tradisioneel eerste en op 'n Maandag. Die prys word jaarliks in Stockholm, Swede, toegeken op 10 Desember, die herdenking van Nobel se dood. Tot en met 2026 is die prys aan altesaam 235 individue toegeken.<ref>{{en}} {{cite web |title=All Nobel Laureates in Physiology or Medicine |website=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-laureates-in-physiology-or-medicine/ |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072810/https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-laureates-in-physiology-or-medicine |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nog 14 vroue het dit gekry.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/nobel-prize-awarded-women-3/ |title=Nobel Prize Awarded Women |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media 2026 |date=5 Oktober 2026 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106194036/https://www.nobelprize.org/prizes/lists/nobel-prize-awarded-women-3/ |archive-date=6 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Een Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde-wenners, naamlik die [[Duitsers|Duitser]] [[Gerhard Domagk]] (1939), was deur sy regering, die destydse [[Nazi-Duitsland]], nie toegelaat om die prys te aanvaar nie. Hy sou later ná die afloop van die [[Tweede Wêreldoorlog]] 'n medalje en diploma ontvang, maar nie die prysgeld nie.<ref>{{en}} {{cite web |title=Nobel Laureates Facts |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/nobel-prize-facts/ |date=5 Oktober 2026 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517193756/https://www.nobelprize.org/prizes/facts/nobel-prize-facts |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die 2026-Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde is toegeken aan [[Peter Hegemann]], [[Georg Nagel]] en [[Karl Deisseroth]] "vir hul ontdekkings rakende ligbeheerde ioonkanale en [[optogenetika]]".<ref name=nobelprize>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media 2026 |date=5 Oktober 2026 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> Die pryse, wat 'n bedrag geld ([[Sweedse kroon|SEK]]9&nbsp;miljoen, omtrent [[Amerikaanse dollar|VSA]]$1&nbsp;miljoen per pryskategorie, wat dan gelykop onder die Bekroondes verdeel word),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2019/06/prize_amounts_18.pdf |title=The Nobel Prize Amounts |publisher=Nobelprize.org |accessdate=5 Oktober 2020}} {{dooie skakel}}</ref> 'n goue medalje en 'n diploma insluit, word op 10 Desember, die herdenking van Nobel se sterfdag in 1896, tydens 'n seremonie deur die Sweedse koning, tans [[Carl XVI Gustaf van Swede]], in die Stockholmse Konsertsaal uitgedeel. Hieronder volg 'n lys van die ontvangers van die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde vanaf 1901 tot op hede. In 1915–1918, 1921, 1925 en 1940–1942 is die prys nie toegeken nie. [[#1900's|1900's]] – [[#1910's|1910's]] – [[#1920's|1920's]] – [[#1930's|1930's]] – [[#1940's|1940's]] – [[#1950's|1950's]] – [[#1960's|1960's]] – [[#1970's|1970's]] – [[#1980's|1980's]] – [[#1990's|1990's]] – [[#2000's|2000's]] – [[#2010's|2010's]] – [[#2020's|2020's]] == 1900's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1900's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | [[1901]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1901/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071825/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1901/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:EmilVonBehring.jpg|75px]] | [[Emil Adolf von Behring]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} | "vir sy werk op [[Bloedplasma|serumterapie]], veral die toepassing daarvan op [[witseerkeel]], waardeur hy 'n nuwe pad in die domein van die mediese wetenskap geopen het en sodoende in die hande van die dokter 'n oorwinnende wapen teen siekte en sterftes geplaas het" |- | [[1902]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1902/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071830/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1902/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Ronald Ross.jpg|75px]] | Sir [[Ronald Ross]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}}<br />{{vlagland|Brits-Indië}} | "vir sy werk op [[malaria]], waarmee hy aangedui het hoe dit die organisme binnedring en daardeur die basis gelê het vir suksesvolle navorsing oor hierdie siekte en metodes om dit te bekamp" |- | [[1903]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1903/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071836/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1903/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Niels ryberg.jpg|75px]] | [[Niels Ryberg Finsen]] | {{vlagland|Denemarke}}<br />({{vlagland|Faroëreilande}}) | "[vir] sy bydrae tot die behandeling van siektes, veral ''lupus vulgaris'', met gekonsentreerde ligbestraling, waardeur hy 'n nuwe weg vir die mediese wetenskap gebaan het" |- | [[1904]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1904 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071840/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Ivan Pavlov nobel.jpg|75px]] | [[Iwan Pawlof]] | {{vlagland|Russiese Ryk}} | "ter erkenning van sy werk op die fisiologie van [[Spysverteringstelsel|spysvertering]], waardeur kennis oor lewensbelangrike aspekte van die vak verander en vergroot is" |- | [[1905]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1905/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071846/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1905/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:RobertKoch cropped.jpg|75px]] | [[Robert Koch]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} | "vir sy ondersoeke en ontdekkings met betrekking tot [[tuberkulose]]" |- | rowspan='2' | [[1906]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1906/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071850/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1906/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Camillo Golgi nobel.jpg|75px]] | [[Camillo Golgi]] | {{vlagland|Italië|1861}} | rowspan='2' | "ter erkenning van hul werk op die struktuur van die [[senuweestelsel]]" |- | [[Lêer:Cajal-Restored.jpg|75px]] | [[Santiago Ramón y Cajal]] | {{vlagland|Spanje|1785}} |- | [[1907]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1907/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1907 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071856/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1907/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Charles Laveran nobel.jpg|75px]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | {{vlagland|Frankryk}} | "ter erkenning van sy werk op die rol wat protosoë in siektekunde speel" |- | rowspan='2' | [[1908]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071900/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Ilya Mechnikov nobel.jpg|75px]] | [[Élie Metchnikoff|Ilja Iljitsj Metsjnikof]] | {{vlagland|Russiese Ryk}} | rowspan='2' | "ter erkenning van hul werk op [[Immuunstelsel|immuniteit]]" |- | [[Lêer:Paul Ehrlich (1926-27 Microbe Hunters).jpg|75px]] | [[Paul Ehrlich]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} |- | [[1909]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1909/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071905/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1909/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Emil Theodor Kocher nobel.jpg|75px]] | [[Emil Theodor Kocher]] | {{vlagland|Switserland}} | "vir sy werk oor die fisiologie, patologie en chirurgie van die [[skildklier]]" |} == 1910's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1910's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | [[1910]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1910/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071910/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1910/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg|75px]] | [[Albrecht Kossel]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} | "ter erkenning van die bydrae tot ons kennis van selchemie wat gemaak is weens van sy werk op [[proteïen]]e, insluitend die nuklemestowwe" |- | [[1911]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1911/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1911 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071914/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1911/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Allvar Gullstrand.jpg|75px]] | [[Allvar Gullstrand]] | {{vlagland|Swede}} | "vir sy werk op die dioptriek van die [[oog]]" |- | [[1912]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1912/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071920/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1912/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Alexis Carrel 02.jpg|75px]] | [[Alexis Carrel]] | rowspan='2' | {{vlagland|Frankryk}} | "[vir] sy werk op vaskulêre hegting en die oorplanting van [[bloedvat]]e en [[Orgaan|organe]]" |- | [[1913]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1913/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1913 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071925/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1913/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Charles Robert Richet nobel.jpg|75px]] | [[Charles Richet]] | "[vir] sy werk op anafilakse" |- | [[1914]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1914/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1914 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071931/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1914/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Robert Barany.jpg|75px]] | [[Robert Bárány]] | {{vlagland|Oostenryk-Hongarye}} | "vir sy werk op die fisiologie en patologie van die vestibulêre apparaat" |- | [[1919]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1919/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071934/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1919/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Jules Bordet nobel.jpg|75px]] | [[Jules Bordet]] | {{vlagland|België}} | "vir sy ontdekkings met betrekking tot [[Immuunstelsel|immuniteit]]" |} == 1920's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1920's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | [[1920]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1920/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071938/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1920/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:August Krogh Bain 32006.jpg|75px]] | [[August Krogh|Schack August Steenberg Krogh]] | {{vlagland|Denemarke}} | "vir sy ontdekking van die kapillêre motorreguleermeganisme" |- | rowspan='2' | [[1922]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1922/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1922 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071944/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1922/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Archibald Vivian Hill.jpg|75px]] | [[Archibald Hill|Archibald Vivian Hill]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | "vir sy ontdekking wat verband hou met die produksie van hitte in die [[spier]]" |- | [[Lêer:Otto Fritz Meyerhof.jpg|75px]] | [[Otto Fritz Meyerhof]] | {{vlagland|Republiek van Weimar}} | "vir sy ontdekking van die vaste verhouding tussen die verbruik van [[suurstof]] en die metabolisme van melksuur in die spier" |- | rowspan='2' | [[1923]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1923/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071948/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1923/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Fredrick banting.jpg|75px]] | Sir [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]] | {{vlagland|Kanada|1921}} | rowspan='2' | "vir die ontdekking van [[insulien]]" |- | [[Lêer:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|75px]] | [[John James Rickard Macleod]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | [[1924]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1924/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523071954/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1924/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Willem Einthoven.jpg|75px]] | [[Willem Einthoven]] | {{vlagland|Nederland}} | "vir die ontdekking van die meganisme van die [[elektrokardiogram]]" |- | [[1926]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1926/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072004/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1926/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:J Fibiger.jpg|75px]] | [[Johannes Andreas Grib Fibiger]] | {{vlagland|Denemarke}} | "vir sy ontdekking van die ''Gongilonema neoplastikum''" |- | [[1927]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1927/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1927 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072010/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1927/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Julius Wagner-Jauregg.jpg|75px]] | [[Julius Wagner-Jauregg]] | {{vlagland|Oostenryk}} | "vir sy ontdekking van die terapeutiese waarde van [[malaria]]-inenting in die behandeling van [[demensie]]-paralitika" |- | [[1928]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1928/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072014/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1928/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Jules Nicole.jpg|75px]] | [[Charles Nicolle|Charles Jules Henri Nicolle]] | {{vlagland|Frankryk}} | "vir sy werk op [[tifus]]" |- | rowspan='2' | [[1929]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1929/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072020/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1929/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Christiaan Eijkman.jpg|75px]] | [[Christiaan Eijkman]] | {{vlagland|Nederland}} | "vir sy ontdekking van die antineuritiese [[vitamien]]" |- | [[Lêer:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75px]] | Sir [[Frederick Gowland Hopkins]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | "vir sy ontdekking van die groei-stimulerende [[vitamien]]e" |} == 1930's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1930's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | [[1930]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1930/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072024/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1930/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:LandsteinerWS.jpg|75px]] | [[Karl Landsteiner]] | {{vlagland|Oostenryk}} | "vir sy ontdekking van menslike bloedgroepe" |- | [[1931]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1931/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072036/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1931/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Otto Warburg.jpg|75px]] | [[Otto Heinrich Warburg]] | {{vlagland|Republiek van Weimar}} | "vir sy ontdekking van die aard en werking van die respiratoriese ensiem" |- | rowspan='2' | [[1932]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1932/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072039/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1932/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75px]] | Sir [[Charles Scott Sherrington]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die funksies van [[neuron]]e" |- | [[Lêer:Edgar Douglas Adrian nobel.jpg|75px]] | [[Edgar Adrian, 1ste Baron Adrian|Edgar Douglas Adrian]] |- | [[1933]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1933/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1933 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072042/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1933/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Thomas Hunt Morgan.jpg|75px]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | "vir sy ontdekkings rakende die rol wat [[chromosoom|chromosome]] in erflikheid speel" |- | rowspan='3' | [[1934]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1934/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072046/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1934/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:George Whipple nobel.jpg|75px]] | [[George Whipple|George Hoyt Whipple]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende [[lewer]]terapie in gevalle van [[Anemie|bloedarmoede]]" |- | [[Lêer:George Minot nobel.jpg|75px]] | [[George Minot|George Richards Minot]] |- | [[Lêer:William P Murphy.jpg|75px]] | [[William P. Murphy|William Parry Murphy]] |- | [[1935]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1935/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072052/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1935/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Hans Spemann nobel.jpg|75px]] | [[Hans Spemann]] | {{vlagland|Nazi-Duitsland}} | "vir sy ontdekking van die organiseerder-effek in embrioniese ontwikkeling" |- | rowspan='2' | [[1936]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072058/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Henry Dale nobel.jpg|75px]] | Sir [[Henry Hallett Dale]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings met betrekking tot [[Senuoordraer|chemiese oordrag van senuwee-impulse]]" |- | [[Lêer:Otto Loewi nobel.jpg|75px]] | [[Otto Loewi]] | {{vlagland|Oostenryk}}<br />{{vlagland|Nazi-Duitsland}} |- | [[1937]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1937/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072101/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1937/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Albert Szent-Györgyi cropped.jpg|75px]] | [[Albert Szent-Györgyi|Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt]] | {{vlagland|Hongarye}} | "vir sy ontdekkings in verband met die biologiese verbrandingsprosesse, met spesiale verwysing na [[vitamien C]] en die katalise van fumaarsuur" |- | [[1938]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1938/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072107/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1938/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Corneille Heymans nobel.jpg|75px]] | [[Corneille Heymans|Corneille Jean François Heymans]] | {{vlagland|Brits-Indië}} | "vir die ontdekking van die rol wat die sinus- en aortiese meganismes speel in die regulering van respirasie" |- | [[1939]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1939/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072110/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1939/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Gerhard Domagk nobel.jpg|75px]] | [[Gerhard Domagk]] | {{vlagland|Nazi-Duitsland}} | "vir die ontdekking van die [[Antibiotikum|antibakteriese]] effekte van prontosil" |} == 1940's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1940's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='2' | [[1943]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1943/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072121/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1943/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Henrik Dam nobel.jpg|75px]] | [[Henrik Dam|Carl Peter Henrik Dam]] | {{vlagland|Denemarke}} | "vir sy ontdekking van [[vitamien K]]" |- | [[Lêer:Edward A Doisy.jpg|75px]] | [[Edward Adelbert Doisy]] | rowspan='3' | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | "vir sy ontdekking van die chemiese aard van [[vitamien K]]" |- | rowspan='2' | [[1944]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1944/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1944 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072131/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1944/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Joseph Erlanger nobel.jpg|75px]] | [[Joseph Erlanger]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings met betrekking tot die hoogs gedifferensieerde funksies van [[Akson|enkele senuweefibrille]]" |- | [[Lêer:Herbert Spencer Gasser nobel.jpg|75px]] | [[Herbert Spencer Gasser]] |- | rowspan='3' | [[1945]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072137/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Alexander Fleming 1945.jpg|75px]] | Sir [[Alexander Fleming]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='3' | "vir die ontdekking van [[penisillien]] en die genesende effek daarvan by verskeie [[Infeksie|aansteeklike siektes]]" |- | [[Lêer:Ernst Boris Chain 1945.jpg|75px]] | Sir [[Ernst Boris Chain]] |- | [[Lêer:Howard Walter Florey 1945.jpg|75px]] | [[Howard Florey|Howard Walter Florey]] | {{vlagland|Australië}} |- | [[1946]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1946/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072142/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1946/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:HJ Muller 1952.jpg|75px]] | [[Hermann Joseph Muller]] | rowspan='3' | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | "vir die ontdekking van die produksie van mutasies deur middel van [[X-straal|X-bestraling]]" |- | rowspan='3' | [[1947]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072147/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Carl Ferdinand Cori.jpg|75px]] | [[Carl Ferdinand Cori]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekking van die verloop van die katalitiese omskakeling van [[glikogeen]]" |- | [[Lêer:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]] | [[Gerty Cori|Gerty Theresa Cori, née Radnitz]] |- | [[Lêer:Bernado Houssay.JPG|75px]] | [[Bernardo Houssay|Bernardo Alberto Houssay]] | {{vlagland|Argentinië}} | "vir sy ontdekking van die rol wat die [[hormoon]] van die anterior pituïtêre lob speel in die metabolisme van [[glukose]]" |- | [[1948]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1948/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1948 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072153/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1948/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Paul Hermann Müller nobel.jpg|75px]] | [[Paul Hermann Müller]] | rowspan='2' | {{vlagland|Switserland}} | "vir sy ontdekking van die hoë doeltreffendheid van [[DDT]] as 'n kontakgif teen verskeie [[geleedpotiges]]" |- | rowspan='2' | [[1949]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1949/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072157/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1949/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Walter Hess.jpg|75px]] | [[Walter Rudolf Hess]] | "vir sy ontdekking van die funksionele organisasie van die binnebrein as 'n koördineerder van aktiwiteite van die interne organe" |- | [[Lêer:Moniz.jpg|75px]] | [[António Egas Moniz|António Caetano Egas Moniz]] | {{vlagland|Portugal}} | "vir sy ontdekking van die terapeutiese waarde van leukotomie (lobotomie) in sekere psigoses" |} == 1950's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1950's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='3' | [[1950]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1950/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1950 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072202/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1950/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Philip Showalter Hench.jpg|75px]] | [[Philip Showalter Hench]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings met betrekking tot die [[Hormoon|hormone]] van die bynierkorteks, hul struktuur en biologiese effekte" |- | [[Lêer:Edward Calvin Kendall 1940s.jpg|75px]] | [[Edward Calvin Kendall]] |- | [[Lêer:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|75px]] | [[Tadeus Reichstein|Tadeusz Reichstein]] | {{vlagland|Switserland}}<br />{{vlagland|Pole}} |- | [[1951]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1951/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072207/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1951/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Max Theiler nobel.jpg|75px]] | [[Max Theiler]] | {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | "vir sy ontdekkings rakende [[geelkoors]] en hoe om dit te bekamp" |- | [[1952]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1952/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072211/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1952/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Selman Waksman NYWTScrop.jpg|75px]] | [[Selman Waksman|Selman Abraham Waksman]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | "vir sy ontdekking van streptomisien, die eerste [[antibiotikum]] wat effektief was teen [[tuberkulose]]" |- | rowspan='2' | [[1953]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072217/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Hans Adolf Krebs.jpg|75px]] | Sir [[Hans Adolf Krebs]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | "vir sy ontdekking van die sitroensuursiklus (Krebssiklus)" |- | [[Lêer:Portrait of Fritz Albert Lipmann (1899-1986), Biochemist (2551001689).jpg|75px]] | [[Fritz Albert Lipmann]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | "vir sy ontdekking van mede-ensiem A en sy belangrikheid vir intermediêre metabolisme" |- | rowspan='3' | [[1954]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1954/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1954 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072221/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1954/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Enders2.jpg|75px]] | [[John Franklin Enders]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekking van die vermoë van [[poliomiëlitis]][[virus]]se om te groei in kulture van verskillende soorte weefsel" |- | [[Lêer:Frederick C. Robbins 1954.jpg|75px]] | [[Frederick Chapman Robbins]] |- | [[Lêer:Thomas Huckle Weller nobel.jpg|75px]] | [[Thomas Huckle Weller]] |- | [[1955]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1955/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1955 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072226/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1955/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Hugo Theorell nobel.jpg|75px]] | [[Hugo Theorell|Axel Hugo Theodor Theorell]] | {{vlagland|Swede}} | "vir sy ontdekkings rakende die aard en werking van oksidasie-ensieme" |- | rowspan='3' | [[1956]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1956/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1956 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072229/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1956/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:André Frédéric Cournand nobel.jpg|75px]] | [[André Frédéric Cournand]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende hartkateterisering en patologiese veranderinge in die bloedsomloopstelsel" |- | [[Lêer:Werner Forssmann nobel.jpg|75px]] | [[Werner Forssmann]] | {{vlagland|Wes-Duitsland}} |- | [[Lêer:Dickinson W. Richards nobel.jpg|75px]] | [[Dickinson W. Richards]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} |- | [[1957]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1957/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072234/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1957/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Daniel Bovet nobel.jpg|75px]] | [[Daniel Bovet]] | {{vlagland|Italië}} | "vir sy ontdekkings met betrekking tot sintetiese verbindings wat die werking van sekere liggaamsdele inhibeer, en veral hul werking op die vaskulêre stelsel en die skeletspiere" |- | rowspan='3' | [[1958]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1958/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1958 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072241/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1958/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:University of Chicago President George Beadle at Congress of Racial Equality Meeting on Housing Sit-Ins (cropped).jpg|75px]] | [[George Beadle|George Wells Beadle]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekking dat [[Geen (genetika)|gene]] optree deur bepaalde chemiese gebeure te reguleer" |- | [[Lêer:Edward Lawrie Tatum.jpg|75px]] | [[Edward Lawrie Tatum]] |- | [[Lêer:Joshua Lederberg crop.jpg|75px]] | [[Joshua Lederberg]] | "vir sy ontdekkings rakende [[Geen (genetika)|genetiese]] herkombinasie en die organisasie van die genetiese materiaal van [[bakterie]]ë" |- | rowspan='2' | [[1959]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1959/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072246/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1959/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Arthur Kornberg (30828410210).jpg|75px]] | [[Arthur Kornberg]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekking van die meganismes in die biologiese sintese van [[RNS|ribonukleïensuur]] en [[DNS|deoksi-ribonukleïensuur]]" |- | [[Lêer:Severo Ochoa - Universidad Complutense de Madrid.jpg|75px]] | [[Severo Ochoa]] | {{vlagland|Verenigde State|1959}}<br />{{vlagland|Spanje|1939}} |} == 1960's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1960's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='2' | [[1960]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1960/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072251/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1960/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Frank Macfarlane Burnet nobel.jpg|75px]] | Sir [[Frank Macfarlane Burnet]] | {{vlagland|Australië}} | rowspan='2' | "vir die ontdekking van verworwe immunologiese toleransie" |- | [[Lêer:Peter Brian Medawar.jpg|75px]] | Sir [[Peter Medawar|Peter Brian Medawar]] | {{vlagland|Brasilië|1960}}<br />{{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | [[1961]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1961/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072258/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1961/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Georg von Békésy nobel.jpg|75px]] | [[Georg von Békésy]] | {{vlagland|Verenigde State}} | "vir sy ontdekkings van die fisiese meganisme van stimulasie binne die koglea" |- | rowspan='3' | [[1962]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1962/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072302/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1962/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Francis Crick crop.jpg|75px]] | [[Francis Crick|Francis Harry Compton Crick]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende die molekulêre struktuur van nukleïensure en die betekenis daarvan vir die oordrag van inligting in lewende materiaal" |- | [[Lêer:JamesWatson.png|75px]] | [[James D. Watson|James Dewey Watson]] | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Maurice Wilkins nobel.jpg|75px]] | [[Maurice Wilkins|Maurice Hugh Frederick Wilkins]] | {{vlagland|Nieu-Seeland}}<br />{{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | rowspan='3' | [[1963]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1963/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072307/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1963/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Sir John Eccles Wellcome L0026812.jpg|75px]] | Sir [[John Eccles|John Carew Eccles]] | {{vlagland|Australië}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende die ioniese meganismes wat betrokke is by opwekking en inhibisie in die perifere en sentrale gedeeltes van die [[senuwee]]selmembraan" |- | [[Lêer:Alan Lloyd Hodgkin nobel.jpg|75px]] | Sir [[Alan Lloyd Hodgkin]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | [[Lêer:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|75px]] | Sir [[Andrew Huxley|Andrew Fielding Huxley]] |- | rowspan='2' | [[1964]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1964/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1964 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072312/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1964/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Konrad Bloch.JPG|75px]] | [[Konrad Emil Bloch|Konrad Bloch]] | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die meganisme en regulering van die [[cholesterol]]- en vetsuurmetabolisme" |- | [[Lêer:Feodor Lynen with pipette.jpg|75px]] | [[Feodor Felix Konrad Lynen|Feodor Lynen]] | {{vlagland|Wes-Duitsland}} |- | rowspan='3' | [[1965]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1965/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1965 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072317/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1965/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:François Jacob nobel.jpg|75px]] | [[François Jacob]] | rowspan='3' | {{vlagland|Frankryk}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende genetiese beheer van ensiem- en virussintese" |- | [[Lêer:André Lwoff nobel.jpg|75px]] | [[André Michel Lwoff|André Lwoff]] |- | [[Lêer:Jacques Monod nobel.jpg|75px]] | [[Jacques Monod]] |- | rowspan='2' | [[1966]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1966/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1966 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072321/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1966/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | | [[Francis Peyton Rous|Peyton Rous]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} | "vir sy ontdekking van [[gewas (medies)|gewasbeïnvloedende]] [[virus]]se" |- | [[Lêer:34. Tagung 1984 Mediziner; Eröffnung am 25.6. Charles B. Huggins - W134Nr.122975d - Willy Pragher (cropped).jpg|75px]] | [[Charles Brenton Huggins]] | "vir sy ontdekkings rakende hormonale behandeling van [[prostaatkanker]]" |- | rowspan='3' | [[1967]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1967/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072325/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1967/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Ragnar Granit2.jpg|75px]] | [[Ragnar Granit]] | {{vlagland|Finland}}<br />{{vlagland|Swede}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende die primêre fisiologiese en chemiese visuele prosesse in die [[oog]]" |- | [[Lêer:Haldan Keffer Hartline nobel.jpg|75px]] | [[Haldan Keffer Hartline]] | rowspan='3' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:George Wald nobel.jpg|75px]] | [[George Wald]] |- | rowspan='3' | [[1968]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1968/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072330/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1968/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Robert Holley-crop.jpg|75px]] | [[Robert W. Holley]] | rowspan='3' | "vir hul interpretasie van die genetiese kode en die funksie daarvan in [[proteïensintese]]" |- | [[Lêer:Har Gobind Khorana.jpg|75px]] | [[Har Gobind Khorana]] | {{vlagland|Indië}}<br />{{vlagland|Verenigde State}}<ref>{{en}} {{cite web |title=Har Gobind Khorana |work=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/biography/Har-Gobind-Khorana |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517064503/https://www.britannica.com/biography/Har-Gobind-Khorana |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | [[Lêer:Marshall Nirenberg 2003.jpg|75px]] | [[Marshall Warren Nirenberg|Marshall W. Nirenberg]] | rowspan='3' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='3' | [[1969]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523075948/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Max Delbruck.jpg|75px]] | [[Max Delbrück]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende die repliseringsmeganisme en die genetiese struktuur van [[virus]]se" |- | [[Lêer:Alfred Hershey.jpg|75px]] | [[Alfred Hershey|Alfred D. Hershey]] |- | [[Lêer:Salvador E. Luria ca.1969.jpg|75px]] | [[Salvador Luria|Salvador E. Luria]] | {{vlagland|Italië}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} |} == 1970's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1970's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='3' | [[1970]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1970/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1970 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072344/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1970/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Axelrod01.jpg|75px]] | [[Julius Axelrod]] | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings met betrekking tot die humorale [[Senuoordraer|oordraers in die senuweesterminale]] en die meganisme vir hulle stoor, vrylating en inaktivering" |- | [[Lêer:Ulf von Euler.jpg|75px]] | [[Ulf von Euler]] | {{vlagland|Swede}} |- | [[Lêer:Sir Bernard Katz.jpg|75px]] | Sir [[Bernard Katz]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | [[1971]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1971/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1971 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072350/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1971/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Earl Wilbur Sutherland Jr.jpg|75px]] | [[Earl Wilbur Sutherland jr.|Earl W. Sutherland jr.]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} | "vir sy ontdekkings rakende die meganismes van die werking van [[Hormoon|hormone]]" |- | rowspan='2' | [[1972]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1972/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072354/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1972/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Professor Gerald M. Edelman.jpg|75px]] | [[Gerald Edelman|Gerald M. Edelman]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die chemiese struktuur van teenliggaampies" |- | [[Lêer:Rodney Robert Porter.jpg|75px]] | [[Rodney Robert Porter|Rodney R. Porter]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | rowspan='3' | [[1973]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1973/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072400/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1973/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|75px]] | [[Karl von Frisch]] | {{vlagland|Wes-Duitsland}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende organisasie en uitlating van individuele en sosiale gedragspatrone" |- | [[Lêer:Konrad Lorenz.JPG|75px]] | [[Konrad Lorenz]] | {{vlagland|Oostenryk}} |- | [[Lêer:Nikolaas Tinbergen 1978.jpg|75px]] | [[Nikolaas Tinbergen]] | {{vlagland|Nederland}} |- | rowspan='3' | [[1974]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1974/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072404/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1974/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Albert Claude 1974.jpg|75px]] | [[Albert Claude]] | rowspan='2' | {{vlagland|België}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende die strukturele en funksionele organisasie van die sel" |- | [[Lêer:Christian de Duve.tif|75px]] | [[Christian de Duve]] |- | [[Lêer:RO033-16.jpg|75px]] | [[George Emil Palade|George E. Palade]] | {{vlagland|Roemenië|1965}} |- | rowspan='3' | [[1975]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1975/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072409/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1975/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Dr. David Baltimore2.jpg|75px]] | [[David Baltimore]] | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende die interaksie tussen gewasvirusse en die genetiese materiaal van die sel" |- | [[Lêer:Renato Dulbecco crop.jpg|75px]] | [[Renato Dulbecco]] | {{vlagland|Italië}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Howard Martin Temin 1975.jpg|75px]] | [[Howard Martin Temin]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='2' | [[1976]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1976/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072414/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1976/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA).jpg|75px]] | [[Baruch Samuel Blumberg|Baruch S. Blumberg]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende nuwe meganismes vir die oorsprong en verspreiding van [[Infeksie|aansteeklike siektes]]" |- | [[Lêer:Daniel Carleton Gajdusek 2bw.jpg|75px]] | [[Daniel Carleton Gajdusek|D. Carleton Gajdusek]] |- | rowspan='3' | [[1977]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1977/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072421/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1977/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Roger Guillemin.jpg|75px]] | [[Roger Guillemin]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die peptiedhormoonproduksie van die [[brein]]" |- | [[Lêer:Schally portrait.jpg|75px]] | [[Andrew Schally|Andrew V. Schally]] | {{vlagland|Kanada}}<br />{{vlagland|Pole}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Rosalyn Yalow.jpg|75px]] | [[Rosalyn Sussman Yalow|Rosalyn Yalow]] | {{vlagland|Verenigde State}} | "vir die ontwikkeling van radioimmunoassays van peptiedhormone" |- | rowspan='3' | [[1978]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1978/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072425/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1978/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Werber Arber.jpg|75px]] | [[Werner Arber]] | {{vlagland|Switserland}} | rowspan='3' | "vir die ontdekking van beperkende ensieme en die toepassing daarvan op molekulêre genetiese probleme" |- | [[Lêer:37. Tagung 1987 Mediziner Daniel Nathans lächelnd - W134Nr.125411c - Willy Pragher (cropped).jpg|75px]] | [[Daniel Nathans]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Hamilton Smith.jpg|75px]] | [[Hamilton O. Smith]] |- | rowspan='2' | [[1979]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1979/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1979 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072429/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1979/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:34. Tagung 1984 Mediziner; Verabschiedung H.-H. Kunckel, Allen Cormack - W134Nr.123006 - Willy Pragher (cropped).jpg|75px]] | [[Allan McLeod Cormack|Allan M. Cormack]] | {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | rowspan='2' | "vir die ontwikkeling van rekenaargesteunde tomografie" |- | [[Lêer:Godfrey Hounsfield.jpg|75px]] | Sir [[Godfrey Hounsfield|Godfrey N. Hounsfield]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |} == 1980's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1980's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='3' | [[1980]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1980/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1980 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072434/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1980/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Baruj Benacerraf 1969.jpg|75px]] | [[Baruj Benacerraf]] | {{vlagland|Venezuela|1954}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende geneties bepaalde strukture op die [[sel]]oppervlak wat [[Immuunstelsel|immunologiese reaksies]] reguleer" |- | [[Lêer:Jean Dausset 1968.jpg|75px]] | [[Jean Dausset]] | {{vlagland|Frankryk}} |- | | [[George Davis Snell|George D. Snell]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='3' | [[1981]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1981/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1981 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072440/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1981/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Roger Wolcott Sperry.jpg|75px]] | [[Roger Wolcott Sperry|Roger W. Sperry]] | "vir sy ontdekkings rakende die funksionele spesialisering van die serebrale hemisfere" |- | [[Lêer:DHUBEL.jpg|75px]] | [[David H. Hubel]] | {{vlagland|Kanada}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende inligtingverwerking in die visuele stelsel" |- | [[Lêer:Torsten Wiesel-7Nov2006.jpg|75px]] | [[Torsten Wiesel|Torsten N. Wiesel]] | rowspan='3' | {{vlagland|Swede}} |- | rowspan='3' | [[1982]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1982/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1982 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072445/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1982/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Sune Bergström 3.jpg|75px]] | [[Sune Bergström|Sune K. Bergström]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende prostaglandiene en verwante biologies-aktiewe stowwe" |- | [[Lêer:Bengt Samuelsson.png|75px]] | [[Bengt I. Samuelsson]] |- | [[Lêer:John Robert Vane.jpg|75px]] | Sir [[John Vane|John R. Vane]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | [[1983]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1983/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072451/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1983/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|75px]] | [[Barbara McClintock]] | {{vlagland|Verenigde State}} | "vir haar ontdekking van mobiele genetiese elemente" |- | rowspan='3' | [[1984]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1984/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072455/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1984/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Niels Kaj Jerne 1950 crop.jpg|75px]] | [[Niels Kaj Jerne|Niels K. Jerne]] | {{vlagland|Denemarke}} | rowspan='3' | "vir teorieë rakende die spesifisiteit in ontwikkeling en beheer van die [[immuunstelsel]] en die ontdekking van die beginsel vir die produksie van monoklonale teenliggame" |- | [[Lêer:Einweihung des Max-Planck-Institutes für Immunbiologie (1990) (cropped).jpg|75px]] | [[Georges J. F. Köhler]] | {{vlagland|Wes-Duitsland}} |- | [[Lêer:Milstein lnp.jpg|75px]] | [[César Milstein]] | {{vlagland|Argentinië}}<br />{{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | rowspan='2' | [[1985]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1985/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1985 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072500/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1985/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Mike Brown 2003.jpg|75px]] | [[Michael Stuart Brown|Michael S. Brown]] | rowspan='3' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die regulering van [[cholesterol]]-metabolisme" |- | [[Lêer:Joe Goldstein.JPG|75px]] | [[Joseph L. Goldstein]] |- | rowspan='2' | [[1986]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1986/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072533/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1986/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Stanley Cohen Nobel.webp|75px]] | [[Stanley Cohen]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings van groeifaktore" |- | [[Lêer:Rita Levi-Montalcini (1986) (cropped).jpg|75px]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | {{vlagland|Italië}} |- | [[1987]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1987/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1987 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072510/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1987/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Susumu Tonegawa Photo.jpg|75px]] | [[Susumu Tonegawa]] | {{vlagland|Japan}} | "vir sy ontdekking van die genetiese beginsel vir die generering van teenliggaamverskeidenheid" |- | rowspan='3' | [[1988]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1988/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072542/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1988/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:James Black (pharmacologist).jpg|75px]] | Sir [[James Black|James W. Black]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings van belangrike beginsels vir [[dwelm]]behandeling" |- | [[Lêer:Gertrude Elion.jpg|75px]] | [[Gertrude B. Elion]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:George H. Hitchings 1988.jpg|75px]] | [[George H. Hitchings]] |- | rowspan='2' | [[1989]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1989/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1989 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072519/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1989/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Nci-vol-8172-300 j michael bishop.jpg|75px]] | [[J. Michael Bishop]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekking van die sellulêre oorsprong van [[Retrovirus|retrovirale]] [[Onkogeen|onkogene]]" |- | [[Lêer:HEVarmus.jpg|75px]] | [[Harold E. Varmus]] |} == 1990's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 1990's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='2' | [[1990]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1990/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072523/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1990/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | | [[Joseph Murray|Joseph E. Murray]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende orgaan- en seloorplanting in die behandeling van menslike siektes" |- | [[Lêer:Edward Donnall "Don" Thomas.jpg|75px]] | [[E. Donnall Thomas]] |- | rowspan='2' | [[1991]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1991/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1991 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072545/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1991/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Erwin neher 2007 lindau.jpg|75px]] | [[Erwin Neher]] | rowspan='2' | {{vlagland|Duitsland}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die funksie van enkele ioonkanale in selle" |- | [[Lêer:Sakmann.jpg|75px]] | [[Bert Sakmann]] |- | rowspan='2' | [[1992]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1992/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903192441/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1992/summary |archive-date=3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Edmond Fischer Nobel Laureate 1992.jpg|75px]] | [[Edmond H. Fischer]] | {{vlagland|Switserland}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende omkeerbare [[proteïen]]-fosforilering as 'n biologiese reguleringsmeganisme" |- | | [[Edwin G. Krebs]] | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='2' | [[1993]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1993/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222033408/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1993/summary/ |archive-date=22 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Roberts, Richard John (1943).jpg|75px]] | Sir [[Richard J. Roberts]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings van gesplete gene" |- | [[Lêer:Phillip A Sharp NIH.jpg|75px]] | [[Phillip Allen Sharp|Phillip A. Sharp]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='2' | [[1994]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1994/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1994 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825042039/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1994/summary/ |archive-date=25 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Alfred Goodman Gilman (cropped).jpg|75px]] | [[Alfred G. Gilman]] | rowspan='2' | "vir die ontdekking van G-proteïene en die rol van hierdie [[proteïen]]e in seintransduksie in selle" |- | [[Lêer:Rodbell, Martin (1925-1998).jpg|75px]] | [[Martin Rodbell]] |- | rowspan='3' | [[1995]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1995/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072548/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1995/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Ed Lewis 1986.png|75px]] | [[Edward B. Lewis]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende die genetiese beheer van vroeë embrioniese ontwikkeling" |- | [[Lêer:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4383.jpg|75px]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | {{vlagland|Duitsland}} |- | [[Lêer:Eric F. Wieschaus.jpg|75px]] | [[Eric F. Wieschaus]] | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='2' | [[1996]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1996/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1996 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072554/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1996/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Professor Peter C Doherty.jpg|75px]] | [[Peter C. Doherty]] | {{vlagland|Australië}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die spesifisiteit van die sel-gemedieerde immuunverdediging" |- | [[Lêer:Rolf Zinkernagel Erudite Conclave medical college trivandrum.jpg|75px]] | [[Rolf M. Zinkernagel]] | {{vlagland|Switserland}} |- | [[1997]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1997/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1997 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072601/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1997/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Prusiner 1.JPG|75px]] | [[Stanley B. Prusiner]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State}} | "vir sy ontdekking van prione – 'n nuwe biologiese beginsel van infeksie" |- | rowspan='3' | [[1998]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1998/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072606/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1998/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Drfurchgott.jpg|75px]] | [[Robert F. Furchgott]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende [[stikstofmonoksied]] as 'n seinmolekule in die kardiovaskulêre stelsel" |- | [[Lêer:Loius Ignarro.jpg|75px]] | [[Louis Ignarro|Louis J. Ignarro]] |- | [[Lêer:Ferid Murad.jpg|75px]] | [[Ferid Murad]] |- | [[1999]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1999/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1999 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072618/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1999/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Gunter Blobel 2008 1.JPG|75px]] | [[Günter Blobel]] | {{vlagland|Duitsland}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} | "vir die ontdekking dat [[proteïen]]e intrinsieke seine het wat hul vervoer en lokalisering in die sel beheer" |} == 2000's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 2000's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='3' | [[2000]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2000/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072616/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2000/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Arvid Carlsson 2011a.jpg|75px]] | [[Arvid Carlsson]] | {{vlagland|Swede}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende seintransduksie in die [[senuweestelsel]]" |- | [[Lêer:Paul Greengard.jpg|75px]] | [[Paul Greengard]] | rowspan='3' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Eric Richard Kandel.jpg|75px]] | [[Eric Kandel|Eric R. Kandel]] |- | rowspan='3' | [[2001]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2001/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2001 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072620/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2001/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | | [[Leland H. Hartwell]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings van sleutelreguleerders van die selsiklus" |- | [[Lêer:Tim hunt.jpg|75px]] | Sir [[Tim Hunt]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | [[Lêer:Paul Nurse 2007.jpg|75px]] | Sir [[Paul Nurse|Paul M. Nurse]] |- | rowspan='3' | [[2002]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2002/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2002 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072625/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2002/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Sydney Brenner 1965 cropped.jpg|75px]] | [[Sydney Brenner]] | {{vlagland|Suid-Afrika}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende genetiese regulering van orgaanontwikkeling en [[Apoptose|geprogrammeerde seldood]]" |- | | [[H. Robert Horvitz]] | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Sulston, John Edward (1942).jpg|75px]] | Sir [[John Sulston|John E. Sulston]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | rowspan='2' | [[2003]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2003/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2003 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072630/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2003/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Paul Lauterbur 2003 cropped.jpg|75px]] | [[Paul Lauterbur]] | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende [[magnetieseresonansiebeelding]]" |- | [[Lêer:Peter Mansfield Leipzig.jpg|75px]] | Sir [[Peter Mansfield]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | rowspan='2' | [[2004]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2004/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072634/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2004/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Richard Axel.jpg|75px]] | [[Richard Axel]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings van reukreseptore en die werking van die olfaktoriese stelsel" |- | [[Lêer:LindaBuck cropped 1.jpg|75px]] | [[Linda B. Buck]] |- | rowspan='2' | [[2005]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2005/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2005 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072638/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2005/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:marshall 2008.JPG|75px]] | [[Barry Marshall|Barry J. Marshall]] | rowspan='2' | {{vlagland|Australië}} | rowspan='2' | "vir die ontdekking van die [[bakterie]] ''Helicobacter pylori'' en sy rol in gastritis en kroniese [[maagsweer|maagswere]]" |- | [[Lêer:Robin Warren.jpg|75px]] | [[Robin Warren|J. Robin Warren]] |- | rowspan='2' | [[2006]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2006/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2006 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072643/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2006/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Andrew Fire, Stanford University.jpg|75px]] | [[Andrew Fire|Andrew Z. Fire]] | rowspan='3' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekking van DNA-inmenging – geen-stilering deur dubbelstring-DNS" |- | [[Lêer:Craig Mello 01.JPG|75px]] | [[Craig Mello|Craig C. Mello]] |- | rowspan='3' | [[2007]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2007/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072648/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2007/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:MarioCapecchiFotoThalerTamas2.JPG|75px]] | [[Mario Capecchi|Mario R. Capecchi]] | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings van beginsels vir die bekendstelling van spesifieke geenveranderinge in muise deur die gebruik van embrio-stamselle" |- | [[Lêer:Martin Evans Nobel Prize.jpg|75px]] | Sir [[Martin Evans|Martin J. Evans]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |- | [[Lêer:Oliver-smithies.jpg|75px]] | [[Oliver Smithies]] | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='3' | [[2008]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2008/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072700/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2008/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Harald zur Hausen-press conference Dec 06th, 2008-6.jpg|75px]] | [[Harald zur Hausen]] | {{vlagland|Duitsland}} | "vir sy ontdekking van die menslike papillomavirus wat [[servikale kanker]] veroorsaak" |- | [[Lêer:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|75px]] | [[Françoise Barré-Sinoussi]] | rowspan='2' | {{vlagland|Frankryk}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekking van die [[MIV|menslike immuniteitgebreksvirus]]" |- | [[Lêer:LucMontagnier1995 065.jpg|75px]] | [[Luc Montagnier]] |- | rowspan='3' | [[2009]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2009/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072704/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2009/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Elizabeth Blackburn 2009-01.JPG|75px]] | |[[Elizabeth Blackburn|Elizabeth H. Blackburn]] | {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Australië}} | rowspan='3' | "vir die ontdekking van hoe [[Chromosoom|chromosome]] beskerm word deur telomere en die [[ensiem]] telomerase" |- | [[Lêer:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|75px]] | [[Carol W. Greider]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:JSzostak.jpg|75px]] | [[Jack W. Szostak]] |} == 2010's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 2010's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | [[2010]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2010/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2010 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072707/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2010/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|75px]] | Sir [[Robert G. Edwards]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | "vir die ontwikkeling van in vitro-bevrugting" |- | rowspan='3' | [[2011]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2011/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2011 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072720/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2011/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7512.jpg|75px]] | [[Bruce Beutler|Bruce A. Beutler]] | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende die aktivering van aangebore immuniteit" |- | [[Lêer:Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7584.jpg|75px]] | [[Jules A. Hoffmann]] | {{vlagland|Frankryk}} |- | [[Lêer:RMSt.jpg|75px]] | [[Ralph M. Steinman]] | {{vlagland|Kanada}} | "vir sy ontdekking van die dendritiese sel en sy rol in adaptiewe immuniteit" <small>(postuum toegeken)</small><ref>{{en}} {{cite web |title=Ralph Steinman Remains Nobel Laureate |url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/press_releases_archive/2011/steinman.html |publisher=The Nobel Foundation |date=1 Oktober 2011 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112614/https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/press_releases_archive/2011/steinman.html |archive-date=20 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |first=Ian |last=Sample |title=Nobel prize to be awarded to dead scientist |url=https://www.theguardian.com/science/2011/oct/03/nobel-prize-awarded-dead-scientist |newspaper=[[The Guardian]] |location=London |date=1 Oktober 2011 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115214412/https://www.theguardian.com/science/2011/oct/03/nobel-prize-awarded-dead-scientist |archive-date=15 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | rowspan='2' | [[2012]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2012/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523080858/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2012/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:John Gurdon Cambridge 2012.JPG|75px]] | Sir [[John Gurdon|John B. Gurdon]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='2' | "vir die ontdekking dat volwasse selle ten doeleinde van pluripotensie herprogrammeer kan word" |- | [[Lêer:Shinya yamanaka10.jpg|75px]] | [[Shinya Yamanaka]] | {{vlagland|Japan}} |- | rowspan='3' | [[2013]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2013/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2013 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072733/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2013/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:James Edward Rothman.jpg|75px]] | [[James E. Rothman]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings van masjinerie wat vesikelverkeer reguleer, 'n belangrike vervoerstelsel in ons [[sel]]le" |- | [[Lêer:Randy Schekman 8 February 2012.jpg|75px]] | [[Randy W. Schekman]] |- | [[Lêer:Thomas c südhof.jpg|75px]] | [[Thomas C. Südhof]] | {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Duitsland}} |- | rowspan='3' | [[2014]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2014/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072738/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2014/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:John O'Keefe (neuroscientist) 2014b.jpg|75px]] | [[John O'Keefe]] | {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings van selle wat 'n posisioneringstelsel in die brein vorm" |- | [[Lêer:May-Britt Moser 2014.jpg|75px]] | [[May-Britt Moser]] | rowspan='2' | {{vlagland|Noorweë}} |- | [[Lêer:Edvard Moser.jpg|75px]] | [[Edvard I. Moser]] |- | rowspan='3' | [[2015]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2015/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072744/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2015/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:William C. Campbell 4983-1-2015.jpg|75px]] | [[William C. Campbell]] | {{vlagland|Ierland}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende 'n nuwe terapie teen infeksies wat veroorsaak word deur rondewurm-parasiete" |- | [[Lêer:Satoshi Ōmura 5086-1-2015.jpg|75px]] | [[Satoshi Ōmura]] | {{vlagland|Japan}} |- | [[Lêer:Tu Youyou 5012-1-2015.jpg|75px]] | [[Tu Youyou]] | {{vlagland|China}} | "vir haar ontdekkings rakende 'n nuwe terapie teen [[malaria]]" |- | [[2016]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2016/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2016 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072750/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2016/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Nobel Laureates 1042 (30647248184).jpg|75px]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | {{vlagland|Japan}} | "vir sy ontdekkings van meganismes vir outofagie" |- | rowspan='3' | [[2017]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2017/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2017 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072754/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2017/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Jeffrey C. Hall EM1B8737 (38162359274).jpg|75px]] | [[Jeffrey C. Hall]] | rowspan='4' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings van molekulêre meganismes wat die sirkadiese ritme beheer" |- | [[Lêer:Michael Rosbash EM1B8756 (38847326642).jpg|75px]] | [[Michael Rosbash]] |- | [[Lêer:Michael W. Young D81 4345 (38162439194).jpg|75px]] | [[Michael W. Young]] |- | rowspan='2' | [[2018]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2018/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2018 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072800/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2018/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:James P. Allison (2015).JPG|75px]] | [[James P. Allison]] | rowspan='2' | "vir hul ontdekking van kankerterapie deur inhibisie van negatiewe immuunregulering" |- | [[Lêer:Tasuku Honjo 201311.jpg|75px]] | [[Tasuku Honjo]] | {{vlagland|Japan}} |- | rowspan='3' | [[2019]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019 |accessdate=5 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523072803/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Peter J. Ratcliffe at Centro Cultural de la Ciencia 01 (cropped).png|75px]] | [[Peter J. Ratcliffe]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings van hoe selle suurstofvlakke in die bloed bespeur, en hulle daarvolgens aanpas" |- | [[Lêer:William G. Kaelin Jr. UNIST CGI 2019.jpg|75px]] | [[William Kaelin jr.]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Nobel 9 Dec 2019 012 copy (49204052292) (cropped).jpg|75px]] | [[Gregg L. Semenza]] |} == 2020's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde, 2020's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Beweegrede |- | rowspan='3' | [[2020]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Prof Michael Houghton.jpg|75px]] | [[Michael Houghton]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | rowspan='3' | "vir die ontdekking van die hepatitis C-virus" |- | [[Lêer:Harvey J. Alter.jpeg|75px]] | [[Harvey J. Alter]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} |- | [[Lêer:Charles M. Rice.jpg|75px]] | [[Charles M. Rice]] |- | rowspan='2' | [[2021]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Davidjuliuswithsnake.jpg|75px]] | [[David Julius]] | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir die ontdekking van reseptore vir temperatuur en aanraking" |- | [[Lêer:Ardem Patapoutian by C Michel 67.jpg|75px]] | [[Ardem Patapoutian]] | {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Libanon}} |- | [[2022]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|75px]] | [[Svante Pääbo]] | {{vlagland|Swede}} | "vir sy ontdekkings aangaande die [[Genoom|genome]] van uitgestorwe [[Hominini|hominiene]] en [[menslike evolusie]]" |- | rowspan='2' | [[2023]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Karikó Katalin Szegeden.jpg|75px]] | [[Katalin Karikó]] | {{vlagland|Hongarye}}<br />{{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir hul ontdekkings rakende nukleosiedbasismodifikasies wat die ontwikkeling van effektiewe bRNS-entstowwe teen [[Covid-19-pandemie|Covid-19]] moontlik gemaak het" |- | [[Lêer:Drew Weissman Life Science medalist.jpg|75px]] | [[Drew Weissman]] | {{vlagland|Verenigde State}} |- | rowspan='2' | [[2024]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2024/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2024 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Ambros3.jpg|75px]] | [[Victor Ambros]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='2' | "vir die ontdekking van mikroRNA en sy rol in natranskripsionele geenregulering" |- | [[Lêer:Gruber Prize Laureate Gary Ruvkun.jpg|75px]] | [[Gary Ruvkun]] |- | rowspan='3' | [[2025]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/ |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Mary Brunkow - US Embassy Sweden Nobel Reception 2025.jpg|75px]] | [[Mary E. Brunkow]] | rowspan='2' | {{vlagland|Verenigde State}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings oor perifere immuunverdraagsaamheid" |- | [[Lêer:Fred Ramsdell - US Embassy Sweden Nobel Reception 2025.jpg|75px]] | [[Fred Ramsdell]] |- | [[Lêer:Shimon Sakaguchi cropped 2 Shimon Sakaguchi 201711.jpg|75px]] | [[Shimon Sakaguchi]] | {{vlagland|Japan}} |- | rowspan='3' | [[2026]]<ref name=nobelprize /> | [[Lêer:Peter Hegemann.jpg|75px]] | [[Peter Hegemann]] | rowspan='2' | {{vlagland|Duitsland}} | rowspan='3' | "vir hul ontdekkings rakende ligbeheerde ioonkanale en [[optogenetika]]" |- | [[Lêer:Prof. Dr. Georg Nagel.png|75px]] | [[Georg Nagel]] |- | [[Lêer:Karl Deisseroth 2025 C 01.jpg|75px]] | [[Karl Deisseroth]] | {{vlagland|Verenigde State}} |} == Sien ook == * [[Nobelprys vir Chemie]] * [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe]] * [[Nobelprys vir fisika]] * [[Nobelprys vir Letterkunde]] * [[Nobelprys vir Vrede]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Nobel Prize in Physiology or Medicine|Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde}} * {{en}} {{cite web | title = All Nobel Laureates in Physiology or Medicine | website= Nobelprize.org | publisher=Nobel Media AB | url = https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-laureates-in-physiology-or-medicine/ |accessdate=5 Oktober 2026}} * {{en}} {{cite web | title = Winners of the Nobel Prize for Physiology or Medicine | work= [[Encyclopædia Britannica]] | url = https://www.britannica.com/topic/Winners-of-the-Nobel-Prize-for-Physiology-or-Medicine-1856944 |accessdate=5 Oktober 2026}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Nobel Prize in Physiology or Medicine|Engelse Wikipedia]] {{Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Fisiologie]] [[Kategorie:Geneeskunde]] [[Kategorie:Lyste van Nobelpryse|Fisiologie of Geneeskunde]] [[Kategorie:Toekennings]] c49khkv2l4jlaolyml28565vuxjm7mi 0 55906 2976072 2438890 2026-10-06T09:44:02Z JMK 649 +kat 2976072 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Marikana |ander_naam=Rooikoppies |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=[[Dorp]] |duimdrukkerkaart=Noordwes |duimdrukkeretiketposisie=links |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=[[Distriksmunisipaliteit]] |onderafdelingtipe3=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |onderafdelingnaam1=[[Noordwes]] |onderafdelingnaam2=[[Bojanala Platinum-distriksmunisipaliteit|Bojanala Platinum]] |onderafdelingnaam3=[[Rustenburg Plaaslike Munisipaliteit|Rustenburg]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |oppervlak_totaal_km2=17.54 |hoogte_m=.8.2 |koördinate = {{Koördinate|25|41|52|S|27|28|19|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2011 |bevolkingnotas=<ref>[http://census2011.adrianfrith.com/place/662063 Sensus 2011]</ref> |bevolking_totaal=19 522 |bevolkingsdigtheid_km2= |tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe=[[Poskode]] |poskode=0284 |skakelkode=014 |voetnotas= |webwerf= }} '''Marikana''' is 'n dorpie in die [[Noordwes]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpie is halfpad tussen [[Brits]] en [[Rustenburg]] en is geleë langs die hoofspoorlyn tussen die twee dorpe. Daar is verskeie [[platinum|platina]]-[[mynbou|myne]] in die omgewing. Marikana is aangelê op die plaas Rooikoppies. Toe die spoorweg gebou is, het die verantwoordelike beampte na 'n naam vir die stasie gesoek. 'n Spruitjie nie ver van die stasie af nie heet Maretlani, 'n inheemse naam vir 'n struik wat in oorvloed groei. Die beampte kon nie dié naam korrek uitspreek nie en het dit vervorm tot "Marikani", wat later verander het in Marikana. Op [[22 April]] [[1944]] het die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] 'n gemeente hier gestig as Rustenburg-Oos, later Marikana genoem, wat 402 belydende lidmate gehad het in 2012. Die gemeente het intussen die bynaam Magaliesberg Gesinskerk gekry. == Die Marikana-slagting == : ''Hoofartikel: [[Marikana-slagting]]'' Verskeie mynwerkers van die AMCU-vakbond is op 16 Augustus 2012 by die [[Lonmin]]-myn deur die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens|polisie]] doodgeskiet. Die polisie het probeer om geweldadige stakers wat op 'n heuwel saamgedrom het uitmekaar te jaag, waarna die skietery begin het. Vier-en-dertig betogers is in die voorval gedood.<ref>[https://twitter.com/SAPoliceService/status/236437705016356864 SAPD-Twitterboodskap]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/reuters/2012/08/17/world/africa/17reuters-safrica-lonmin.html More Than 30 Died in South Africa Mine Crackdown: Police]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[New York Times]], 17 Augustus 2012</ref> Volgens die [[Azanian People's Organization]] herinner die slagting aan die [[Sharpeville-slagting|massamoord op 21 Maart 1960 in Sharpeville]], op [[Soweto-opstand|16 Junie 1976 in Soweto]] en op 17 Junie 1992 in Boipatong.<ref>[http://www.praag.co.za/nuus-magazine-402/suider-afrika-magazine-400/12164-massaslagting-skok-wereld.html Massaslagting skok wêreld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922084346/http://www.praag.co.za/nuus-magazine-402/suider-afrika-magazine-400/12164-massaslagting-skok-wereld.html |date=22 September 2012 }}, [[PRAAG]], 17 Augustus 2012</ref> == Demografie (2011)<ref>[http://census2011.adrianfrith.com/place/662063 Suid-Afrikaanse Sensus van 2011]</ref> == * Area: 17.54 [[vierkante kilometer|km²]] * Bevolking: 19&nbsp;522 (1&nbsp;113.17 inwoners per km²) * Huishoudings: 11&nbsp;679 (666 per km²) {| class="wikitable" |- !Geslag !Bevolking !% |- | Manlik | align=right|12&nbsp;232 | 63 |- | Vroulik | align=right|7&nbsp;290 | 37 |} {| class="wikitable" |- !Ras !Bevolking !% |- | Swart | align=right|19&nbsp;199 | align=right|98.35 |- | Blank | align=right|167 | align=right|0.86 |- | Asiërs | align=right|90 | align=right|0.46 |- | Ander | align=right|39 | align=right|0.20 |- | [[Kleurlinge]] | align=right|28 | align=right|0.14 |} {| class="wikitable" |- !Eerste taal !Sprekers !% |- | [[Xhosa]] | align=right|5&nbsp;854 | align=right|30 |- | [[Tswana]] | align=right|3&nbsp;837 | align=right|20 |- | [[Tsonga]] | align=right|3&nbsp;526 | align=right|18 |- | [[Suid-Sotho]] | align=right|2&nbsp;813 | align=right|14 |- | [[Noord-Sotho]] | align=right|822 | align=right|4.2 |- | [[Zoeloe]] | align=right|821 | align=right|4.2 |- | [[Swazi]] | align=right|389 | align=right|2.0 |- | [[Engels]] | align=right|379 | align=right|1.9 |- | [[Afrikaans]] | align=right|249 | align=right|1.3 |- | Ander | align=right|470 | align=right|2.4 |} == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bron == * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]]. 1967 [[Eric Rosenthal]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC37}} [[Kategorie:Nedersettings in Noordwes]] [[Kategorie:Massaskietery]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] gg3j8q9tmi4rp247phun1g6wbt7mtgh 2976074 2976072 2026-10-06T09:48:34Z JMK 649 korr, teksdetails 2976074 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Marikana |ander_naam=Rooikoppies |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=[[Dorp]] |duimdrukkerkaart=Noordwes |duimdrukkeretiketposisie=links |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=[[Distriksmunisipaliteit]] |onderafdelingtipe3=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |onderafdelingnaam1=[[Noordwes]] |onderafdelingnaam2=[[Bojanala Platinum-distriksmunisipaliteit|Bojanala Platinum]] |onderafdelingnaam3=[[Rustenburg Plaaslike Munisipaliteit|Rustenburg]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |oppervlak_totaal_km2=17.54 |hoogte_m=.8.2 |koördinate = {{Koördinate|25|41|52|S|27|28|19|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2011 |bevolkingnotas=<ref>[http://census2011.adrianfrith.com/place/662063 Sensus 2011]</ref> |bevolking_totaal=19 522 |bevolkingsdigtheid_km2= |tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe=[[Poskode]] |poskode=0284 |skakelkode=014 |voetnotas= |webwerf= }} '''Marikana''' is 'n dorpie in die [[Noordwes]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpie is halfpad tussen [[Brits]] en [[Rustenburg]] en is geleë langs die hoofspoorlyn tussen die twee dorpe. Daar is verskeie [[platinum|platina]]-[[mynbou|myne]] in die omgewing. Marikana is op die plaas Rooikoppies aangelê. Toe die spoorweg gebou is, het die verantwoordelike beampte na 'n naam vir die stasie gesoek. 'n Spruitjie nie ver van die stasie af nie heet Maretlani, 'n inheemse naam vir 'n struik wat in oorvloed groei. Die beampte kon nie dié naam korrek uitspreek nie en het dit vervorm tot "Marikani", wat later verander het in Marikana. Op [[22 April]] [[1944]] het die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] 'n gemeente hier gestig as Rustenburg-Oos, later Marikana genoem, wat in 2012 402 belydende lidmate gehad het. Die gemeente het intussen die bynaam Magaliesberg Gesinskerk gekry. == Die Marikana-slagting == : ''Hoofartikel: [[Marikana-slagting]]'' Verskeie mynwerkers van die AMCU-vakbond is op 16 Augustus 2012 by die [[Lonmin]]-myn deur die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens|polisie]] doodgeskiet. Die polisie het probeer om geweldadige stakers wat op 'n heuwel saamgedrom het uitmekaar te jaag, waarna die skietery begin het. Vier-en-dertig betogers is in die voorval gedood.<ref>[https://twitter.com/SAPoliceService/status/236437705016356864 SAPD-Twitterboodskap]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/reuters/2012/08/17/world/africa/17reuters-safrica-lonmin.html More Than 30 Died in South Africa Mine Crackdown: Police]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[New York Times]], 17 Augustus 2012</ref> Volgens die [[Azanian People's Organization]] herinner die slagting aan die [[Sharpeville-slagting|massamoord op 21 Maart 1960 in Sharpeville]], op [[Soweto-opstand|16 Junie 1976 in Soweto]] en op 17 Junie 1992 in Boipatong.<ref>[http://www.praag.co.za/nuus-magazine-402/suider-afrika-magazine-400/12164-massaslagting-skok-wereld.html Massaslagting skok wêreld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922084346/http://www.praag.co.za/nuus-magazine-402/suider-afrika-magazine-400/12164-massaslagting-skok-wereld.html |date=22 September 2012 }}, [[PRAAG]], 17 Augustus 2012</ref> == Demografie (2011)<ref>[http://census2011.adrianfrith.com/place/662063 Suid-Afrikaanse Sensus van 2011]</ref> == * Area: 17,54 [[vierkante kilometer|km²]] * Bevolking: 19&nbsp;522 (1&nbsp;113.17 inwoners per km²) * Huishoudings: 11&nbsp;679 (666 per km²) {| class="wikitable" |- !Geslag !Bevolking !% |- | Manlik | align=right|12&nbsp;232 | 63 |- | Vroulik | align=right|7&nbsp;290 | 37 |} {| class="wikitable" |- !Ras !Bevolking !% |- | Swart | align=right|19&nbsp;199 | align=right|98.35 |- | Blank | align=right|167 | align=right|0.86 |- | Asiërs | align=right|90 | align=right|0.46 |- | Ander | align=right|39 | align=right|0.20 |- | [[Kleurlinge]] | align=right|28 | align=right|0.14 |} {| class="wikitable" |- !Eerste taal !Sprekers !% |- | [[Xhosa]] | align=right|5&nbsp;854 | align=right|30 |- | [[Tswana]] | align=right|3&nbsp;837 | align=right|20 |- | [[Tsonga]] | align=right|3&nbsp;526 | align=right|18 |- | [[Suid-Sotho]] | align=right|2&nbsp;813 | align=right|14 |- | [[Noord-Sotho]] | align=right|822 | align=right|4.2 |- | [[Zoeloe]] | align=right|821 | align=right|4.2 |- | [[Swazi]] | align=right|389 | align=right|2.0 |- | [[Engels]] | align=right|379 | align=right|1.9 |- | [[Afrikaans]] | align=right|249 | align=right|1.3 |- | Ander | align=right|470 | align=right|2.4 |} == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bron == * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]]. 1967 [[Eric Rosenthal]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC37}} [[Kategorie:Nedersettings in Noordwes]] [[Kategorie:Mynbou in Suid-Afrika]] ltpzfb59vgkgvufepotsu5aiw831xvw 0 62287 2975926 2429014 2026-10-05T23:44:20Z Pynappel 70858 2975926 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Sergei Mironof<br />Серге́й Миро́нов | beeld = Sergei Mironov IF 09-2013.jpg | beeldonderskrif = | orde = Voorsitter van die Federasieraad | termynaanvang = [[5 Desember]] [[2001]] | termyneinde = [[18 Mei]] [[2011]] | president = [[Wladimir Poetin]]<br />[[Dmitri Medwedef]] | vise = | voorganger = [[Jegor Strojef]] | opvolger = [[Valentina Matwijenko]] | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1953 | geboortemaand = 2 | geboortedag = 14 | geboorteplek = [[Poesjkin]], [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|Russiese SFSR]], [[Sowjetunie]] (tans [[Rusland]]) | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Regverdige Rusland]] (2006-''hede'')<br />[[Russiese Party van die Lewe]] (2002–2006)<br />[[Komsomol]](1967–1985) | eggenoot = Mironowa Irina Joeriewna | kinders = 2 | alma_mater = | religie = | handtekening = Signature of Sergey Mironov.png | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Sergei Michailowitsj Mironof''' ([[Russies]]: Сергéй Михáйлович Мирóнов, gebore 14 Februarie 1953) is ’n [[Rusland|Russiese]] politikus. Hy was van 2001 tot 2011 voorsitter van die Federasieraad, die hoër huis van die Russiese parlement, en is ’n vooraanstaande figuur in die [[Regverdige Rusland]]-party. == Loopbaan == Mironof was in die 1970's in die [[Sowjetunie|Sowjet]]-weermag. Later het hy aan die destydse [[Sint Petersburg|Leningradse]] Myninstituut gegradueer en as ’n [[ingenieurswese|ingenieur]]-[[geofisika|geofisikus]] gewerk. Daarna het hy die politiek betree. Hy is in 1994 gekies as afgevaardigde van die Sint Petersburgse Wetgewende Raad. In Junie 2000 is hy verkies tot ondervoorsitter en in 2001 tot afgevaardigde van Sint Petersburg in die Federasieraad, die hoër huis van die parlement. Later dié jaar het hy die raad se speaker geword. Hy het in April 2003 voorsitter geword van die destydse Russiese Party van die Lewe. Mironof het in die 2004-presidentsverkiesing gestaan, maar is nie as ’n ernstige kandidaat beskou nie. Hy het minder as 1% van die stemme gekry. In Oktober 2006 het hy voorsitter van die nuwe [[Regverdige Rusland]]-party (Справедливая Россия) geword, wat gevorm is uit sy Russiese Party van die Lewe, die Russiese Pensioentrekkersparty en die party Rodina. Dit het hom effektiewelik die leier van die opposisie gemaak omdat die drie partye saam sterker is as die [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie]]. In 2008 het die destydse president [[Wladimir Poetin]] aan hom die Orde van Meriete vir die Vaderland, 3de klas, toegeken. Hy het ook al talle ander politieke toekennings en eredoktorsgrade gekry. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Sergey Mikhailovich Mironov|Sergei Mironof}} * [http://mironov.info/ Amptelike webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051130235142/http://www.mironov.info/ |date=30 November 2005 }} {{en}} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Sergey Mironov|Engelse Wikipedia]]</small> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mironof, Sergei}} [[Kategorie:Russiese politici]] [[Kategorie:Russiese wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geofisici]] [[Kategorie:Ingenieurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] n3ejxr7bd00g1avcvvnuwkz93tqbxcy 0 63487 2975927 2958903 2026-10-05T23:44:33Z Pynappel 70858 2975927 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Andrei Tsjikatilo | beeld = | onderskrif = | gebore = {{Geboortedatum|1936|10|16}} | oorlede = {{Sterftedatum en ouderdom|1936|10|16|1994|2|14}} | doodsrede = Tereggestel | land = [[Sowjetunie]] | bynaam = Slagter van Rostof <br />Rooi Slagter | beroep = | misdaad = Reeks moorde, seksaanvalle | plek = [[Rostof-oblast]] | datums = 22 Desember 1978 – <br />6 November 1990 | slagoffers = 53 bevestig | gedood = | beseer = | metode = | motief = | aangekeer = 20 November 1990 | vonnisdatum = | vonnis = [[Doodstraf]] | vrygelaat = }} [[File:AndriejCzikatilo.png|thumb|right|Andrei Tsjikatilo (1992)]] [[Lêer:Rostov in Russia.svg|duimnael|400px|Die ligging van [[Rostof-oblast]] in Rusland waar die meeste van Tsjikatilo se moorde gepleeg is. Die oblast se hoofstad is [[Rostof aan die Don]].]] '''Andrei Romanowitsj Tsjikatilo''' ([[Oekraïens]]: Андрі́й Рома́нович Чикати́ло; [[Russies]]: Андре́й Рома́нович Чикати́ло; 16 Oktober 1936, Jablotsjnoje, [[Oekraïense SSR]] – 14 Februarie 1994, [[Nowotsjerkassk]], [[Rusland]]) was ’n [[Oekraïens]] gebore [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[reeksmoordenaar]] met die byname '''Slagter van Rostof''' en '''Rooi Slagter'''. Hy het tussen 1978 en 1990 minstens 52 vroue en kinders vermoor. Hy is in Oktober 1992 aan die 52 moorde skuldig bevind (hoewel hyself erken het dat hy 56 moorde gepleeg het en hy op aanklag van 53 moorde tereggestaan het). Hy is in Februarie 1994 tereggestel. Hy was veral bekend as die Slagter van Rostof omdat hy die meeste moorde in die [[Rostof-oblast]] in die [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|RSFSR]] gepleeg het. == Vroeë lewe == Andrei Tsjikatilo is tydens ’n ernstige [[hongersnood]] in die [[Oekraïense SSR]] gebore as die seun van plaasarbeiders wat in ’n hut met een kamer gewoon het.<ref name=":3">''The Killer Department'', p. 207.</ref> Hulle het nie geld gekry vir hul werk nie, maar die reg om ’n stuk grond agter hul hut te bewerk. Hulle het selde genoeg kos gehad en Tsjikatilo het later beweer hy was 12 jaar oud toe hy die eerste keer brood eet.<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 141.</ref> Die gesin het dikwels van gras en blare geleef.<ref name="Comrade Chikatilo, p. 143">''Comrade Chikatilo'', p. 143.</ref> Sy ma was streng en onvergeeflik, volgens sy suster.<ref>''The Killer Department'', p. 213.</ref> Tsjikatilo se pa is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gevange geneem.<ref name=":2">''The Killer Department'', pp. 133-134</ref> Tydens die [[Nazi]]-besetting moes Tsjikatilo bomaanvalle, brande en skietgevegte aanskou en hul hut is eenkeer afgebrand.<ref name="The Killer Department, p. 262">''The Killer Department'', p. 262</ref> In 1943 het Tsjikatilo se ma die lewe geskenk aan ’n dogter, Tatjana. Haar man was steeds in die oorlog en was dus nie die kind se pa nie. Daar is gegis die swangerskap was die gevolg van [[verkragting]] deur ’n Duitse soldaat.<ref name="hulu.com">{{Cite web |url=http://www.hulu.com/watch/146083 |title=Biography {{!}} The Beast of Ukraine: Andrei Chikatilo |access-date=26 Oktober 2014 |archive-date=11 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111023643/http://www.hulu.com/watch/146083 |url-status=dead }}</ref> Tsjikatilo was ’n skaam en stil kind en het ’n passie vir lees ontwikkel. Hy was ’n ywerige student, maar is deur boelies geteiken.<ref name="The Killer Department, p. 262" /><ref>''The Killer Department'', pp. 214–215</ref> Op 14 was hy redakteur van die skoolkoerant en ’n ywerige [[Kommunis]].<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 146.</ref> Aan die begin van sy tienerjare het Tsjikatilo ontdek hy ly aan chroniese [[impotensie]].<ref name="crimeandinvestigation1">{{Cite web |url=http://www.crimeandinvestigation.co.uk/famous_criminal/5/home/1/andrei_chikatilo_the_rostov_ripper.htm |title="Andrei Chikatilo: The Rostov Ripper" at Crime And Investigation Network |access-date=26 Oktober 2014 |archive-date=21 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221133800/http://www.crimeandinvestigation.co.uk/famous_criminal/5/home/1/andrei_chikatilo_the_rostov_ripper.htm |url-status=dead }}</ref> Hy was skaam voor meisies. Op 17 het hy op ’n 11-jarige vriendin van sy suster gespring en haar grond toe gestoei. Hy het [[Ejakulasie|geëjakuleer]] terwyl die meisie in sy greep worstel.<ref>''The Killer Department'', p. 216</ref> Ná skool is Tsjikatilo afgekeur vir ’n beurs aan die [[Moskouse Staatsuniversiteit]] en hy het na [[Koersk]] gereis. Hy het drie maande lank as arbeider gewerk voordat hy ’n kommunikasie-tegnikus geword het. In dié jaar (1955) het hy met ’n meisie begin uitgaan. Hulle het drie keer probeer [[seks]] hê, maar Tsjikatilo kon nie een keer ’n [[ereksie]] kry nie en sy het ná 18 maande die verhouding verbreek. In 1957 is Tsjikatilo opgeroep vir diensplig en hy was in die weermag tot in 1960.<ref>''The Red Ripper'', p. 20</ref> Daarna het hy weer by sy ouers gaan woon. Hy het weer ’n verhouding gehad, wat ná drie maande verbreek is weens sy impotensie. Die mense om hom het teen dié tyd almal van sy probleem geweet en volgens hom het hy uit skaamte sy geboortedorp verlaat. == Rostof aan die Don == In 1961 het Tsjikatilo werk gekry as kommunikasie-ingenieur op ’n dorp noord van [[Rostof aan die Don]]. In dié tyd het sy suster by hom kom bly totdat sy met ’n plaaslike inwoner getroud is. Omdat hy skaam was voor vroue, het sy besluit om vir hom ’n vrou te kry. Sy het hom aan Feodosia Odnatsjewa voorgestel en hulle is in 1963 getroud. Volgens Tsjikatilo was hy aangetrokke tot Feodosia, maar hul huwelik was basies ’n gereëlde een wat plaasgevind het skaars twee weke nadat hulle mekaar ontmoet het. Die besluite is deur sy suster en haar man geneem.<ref name="The Killer Department, p. 219">''The Killer Department'', p. 219</ref> Tsjikatilo het later beweer hul sekslewe was minimaal. Toe sy vrou besef hy kon nie ’n ereksie behou nie, het sy ingestem dat hy ejakuleer en dan die [[semen]] met sy vingers in haar [[vagina]] druk sodat sy swanger kan raak.<ref>''The Killer Department'' p. 266</ref> In 1965 het Feodosia die lewe geskenk aan ’n dogter, Ljoedmila. Vier jaar later is ’n seun, Joeri, gebore.<ref name="The Killer Department, p. 219" /> == Onderwysloopbaan == In 1970 het Tsjikatilo ’n kurus in Russiese [[letterkunde]] voltooi en later ’n graad daarin behaal aan die Rostof-universiteit.<ref>''The Red Ripper'', p. 29</ref> ’n Jaar later het hy sy loopbaan as Russies-onderwyser begin in [[Nowosjachtinsk]].<ref>''The Killer Department'', p. 221</ref> Hy was nie ’n goeie onderwyser nie. Hy kon nie dissipline handhaaf nie omdat hy so skaam was en sy studente het hom gespot.<ref>''The Red Ripper'', p. 30</ref> In Mei 1973 het Tsjikatilo vir die eerste keer bekend een van sy studente seksueel aangerand. Hy het na ’n 15-jarige meisie geswem en haar aan haar borste en geslagsdele gegryp. Hy is nie vir die voorval gestraf nie.<ref>''The Red Ripper'', p. 32</ref> Maande later het hy nog ’n student in sy klaskamer aangerand. Die skoolhoof het hom gevra om te bedank. Daarna het hy ’n onderwyspos by ’n ander skool in Nowosjachtinsk gekry. Hy het dié pos in 1978 verloor as gevolg van ’n vermindering van personeel en toe ’n ander pos in [[Sjachti]] gekry.<ref>''The Killer Department'', p. 223</ref> Tsjikatilo se loopbaan as onderwyser het in Maart 1981 geëindig ná verskeie klagtes van kindermolestering deur studente van albei geslagte.<ref>''The Red Ripper'', p. 252</ref> Hy het daarna werk as ’n verskaffer by ’n fabriek gekry wat konstruksiemateriaal vervaardig.<ref>''The Killer Department'', p. 228</ref> Dit het beteken hy moes baie reis oor ’n groot deel van die [[Sowjetunie]] om rou materiaal te koop of verskaffingskontrakte te teken. == Moorde == {{Liggingkaart | Rostof-oblast | etiket = Sjachti | etiket_grootte = | posisie = regs | breedtegraad_rigting = N | lengtegraad_rigting = O | breedtegraad_grade = 47 | breedtegraad_min = 42 | lengtegraad_grade = 40 | lengtegraad_min = 14 | lengtegraad_sek = | merk = Blue pog.svg | merkgrootte = 7 | byskrif = Sjachti in Rostof-oblast | dryf = links | wydte = 260 | rand = geen }} [[Lêer:Грушевский мост.JPG|duimnael|Grusjefski-brug, waar die lyk van Jelena Zakotnowa ontdek is.]] In September 1978 het Tsjikatilo na Sjachti naby Rostof aan die Don getrek waar hy sover bekend sy eerste moord gepleeg het. Op 22 Desember het hy ’n negejarige meisie, Jelena Zakotnowa, na ’n ou huis gelok wat hy in die geheim gekoop het; hy het probeer om haar te verkrag, maar kon nie ’n ereksie kry nie. Toe die meisie begin worstel, het hy haar gewurg en drie keer met ’n mes in die onderlyf gesteek; in die proses het hy geëjakuleer. Hy het haar daarna verwurg en haar lyk in die Groesjefka-rivier gegooi.<ref>''The Red Ripper'', p. 43</ref> Dit is twee dae later ontdek. Verskeie getuienis het na Tsjikatilo gewys. Bure het hom gesien by die huis wat hy gekoop het en bloedspatsels is in die sneeu gevind. Mense het ook ’n man met haar sien praat wat aan Tsjikatilo se beskrywing voldoen het.<ref>''The Red Ripper'', p. 44</ref> Desondanks is ’n ander man, Aleksandr Krawtsjenko, vir die moord aangekeer. Hoewel hy ’n alibi gehad het, het die polisie getuienis so geknoei dat sy vrou teen hom getuig en hy skuld beken het. Hy is in 1979 van die moord aangekla, skuldig bevind en tot 15 jaar tronkstraf gevonnis. Weens druk van die slagoffer se familie is hy herverhoor en in Julie 1983 die doodstraf opgelê. Ná die moord op Zakotnowa kon Tsjikatilo net ’n ereksie kry en [[orgasme]] bereik deur vroue en kinders dood te maak.<ref>''The Killer Department'', p. 198</ref> Op 3 September 1981 het hy ’n 17-jarige student, Larisa Tkatsjenko, by ’n bushalte gesien en haar na ’n woud aan die [[Don-rivier]] gelok. Hy het haar aangeval, maar toe hy nie ’n ereksie kon kry nie het hy modder in haar mond gedruk om haar gille te demp en haar toe geslaan en verwurg. Hy het nie ’n mes by hom gehad nie en het die lyk met sy tande en ’n stok vermink.<ref name=":1">''The Killer Department'', p. 213.</ref> Hy het ook een van haar tepels met sy tande afgeruk. Nege maande later, op 12 Junie 1982, is Tsjikatilo per bus na die Bagajefski-distrik van Rostof om groente te koop. Op die dorp Donskoi moes hy ’n ander bus haal en hy het besluit om eerder verder te loop.<ref>''The Killer Department'', p. 199.</ref> ’n Ent van daar het hy die 13-jarige Ljoebof Birjoek raakgeloop wat op pad huis toe was.<ref>''The Killer Department'', p. 4.</ref> Op ’n beskutte plek het Tsjikatilo haar gegryp en na ’n beboste gebied gesleep. Hy het haar rok afgeruk en haar met ’n mes doodgesteek en -gesny.<ref name="The Red Ripper, p. 60">''The Red Ripper'', p. 60.</ref> Sy het 22 meswonde aan haar kop, nek, bors en pelvis gehad.<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 89.</ref> Tussen Julie en September 1982 het Tsjikatilo nog vyf slagoffers tussen nege en negentien jaar oud vermoor. Hy het ’n patroon ontwikkel: hy het sy slagoffers van ’n bushalte of treinstasie weggelok, en hulle dan op ’n afgeleë plek vermoor. Hulle is gewoonlik met ’n mes gesteek en gesny, en daarna is hul ingewande verwyder. Sommige is ook verwurg of doodgeslaan benewens die talle snywonde aan hul liggaam.<ref>''Real Life Crimes'', issue 7, p. 150.</ref> Baie van die slagoffers se oogkaste was vermink en dit het gelyk of hy hul oë wou uitsteek.<ref name="The Killer Department p. 30">''The Killer Department'' p. 30</ref> Tsjikatilo se vroulike slagoffers was dikwels [[Prostitusie|prostitute]] of hawelose vroue. Hy sou met hulle seks probeer hê en as hy nie ’n ereksie kon kry nie, het hy hulle uit woede vermoor. Sy kinderslagoffers was van albei geslagte. === Ondersoek === Teen Januarie 1983 is altesaam vier slagoffers aan dieselfde moordenaar verbind. ’n Polisiespan onder majoor Michail Fetisof is van [[Moskou]] na Rostof aan die Don gestuur om die ondersoek te lei. Fetisof het die ondersoek op Sjachti toegespits en ’n nuwe forensiese kenner, Wiktor Boerakof, aangestel. In April is Olga Stalmatsjenok se lyk gevind. Toe Boerakof die verminking aan die oogkaste sien, het hy dadelik geweet hulle het beslis te doen met ’n reeksmoordenaar. Tsjikatilo het eers weer in Junie 1983 gemoor: die 15-jarige [[Armenië|Armeense]] meisie Laura Sarkisian; haar lyk is langs ’n spoorwegplatform naby Sjachti gevind.<ref name="Comrade Chikatilo, p. 92">''Comrade Chikatilo'', p. 92.</ref> Teen September het hy nog vyf mense vermoor. Weens die wreedheid en presisie van die wonde het die polisie begin dink hulle het te doen met ’n groep wat [[Orgaan|organe]] verkoop, ’n [[Satanisme|sataniese]] kultus<ref name="ReferenceA">''Real-Life Crimes issue 7 {{ISBN|978-1-5153-1540-7}}. p.150''</ref> of ’n [[Geestesteuring|geestelik versteurde]]. Hulle het gekonsentreer op die feit dat die skuldige óf ’n versteurde óf ’n [[homoseksueel]] óf ’n [[pedofiel]] was. Hulle het die alibi's begin nagaan van mense wat in psigiatriese inrigtings was of wat weens homoseksuele misdade of pedofilie veroordeel is.<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 98.</ref> Ander seksoortreders is ook ondersoek. Aan die begin van September 1983 het verskeie geestelik gestremde jong mans onder die onmenslike ondervragings skuld beken. Drie bekende homoseksuele en ’n seksoortreder het [[selfmoord]] gepleeg weens die ondersoekers se wrede tegnieke.<ref>''The Killer Department'', p. 251.</ref> As gevolg van die ondersoek is meer as 1 000 onverwante misdade, onder meer 95 moorde<ref>''Real-Life Crimes issue 7 {{ISBN|978-1-5153-1540-7}}. p.151''</ref> en 245 verkragtings,<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 33.</ref> opgelos. Intussen is al hoe meer lyke ontdek. Op 30 Oktober 1983 is die verminkte lyk van ’n 19-jarige prostituut wie se ingewande verwyder is, Wera Sjefkoen, in Sjachti ontdek.<ref name="The Killer Department, p. 48">''The Killer Department'', p. 48.</ref> In dié geval was daar nie skade aan die oogkaste nie, hoewel baie ander eienskappe van vorige moorde teenwoordig was.<ref name="The Killer Department, p. 48" /> Twee maande later is ’n 14-jarige skoolseun, Sergei Markof, van ’n trein af weggelok en in Kazatsji Lagerja vermoor. Sy ingewande is verwyder en hy het meer as 70 meswonde aan sy nek en bolyf gehad.<ref>''The Killer Department'', p. 50.</ref> === 1984 === In Januarie en Februarie 1984 het Tsjikatilo nog twee vroue vermoor. Op 24 Maart het hy die 10-jarige Dmitri Ptasjnikof van ’n kiosk in Nowosjachtinsk weggelok. Verskeie getuies wat hulle saam gesien het, kon ’n beskrywing van die moordenaar gee. Die polisie het ook ’n voetspoor gekry, asook semen en spoeg op die slagoffer se klere.<ref>[http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/chikatilo/killer_6.html Murder of Dmitry Ptashnikov]</ref> Die semenmonsters is vir ontleding gestuur en het getoon die moordenaar se [[bloedgroep]] is tipe AB. Op 25 Mei het Tsjikatilo ’n vrou wat hy jare lank geken het en haar dogter in ’n beboste gebied buite Sjachti vermoor, en teen 19 Julie het hy nog drie jong vroue tussen 19 en 21 en ’n jong seun van 13 vermoor. In die somer van 1984 is Tsjikatilo afgedank weens diefstal by die werk. en op 1 Augustus het hy ’n ander werk in Rostof gekry.<ref>''The Red Ripper'', p. 254</ref> Op 2 Augustus het hy die 16-jarige Natalja Golosofskaja vermoor en op 7 Augustus die 17-jarige Ljoedmila Aleksejewa op die oewer van die Don-rivier. Aleksejewa het 39 snywonde gekry voordat sy vermink en haar ingewande verwyder is.<ref>''The Red Ripper'', p. 94</ref> Haar lyk is die volgende dag gevind met haar afgesnyde bolip in haar mond.<ref name="cc">''Comrade Chikatilo'', p. 200.</ref> Ure ná haar moord het Tsjikatilo na [[Tasjkent]], die hoofstad van [[Oesbekistan]], gevlieg vir besigheid. Teen die tyd dat hy op 15 Augustus na Rostof teruggekeer het, het hy ’n ongeïdentifiseerde jong vrou en ’n 10-jarige meisie vermoor.<ref name="cc" /> Binne twee weke daarna is die lyk van ’n 11-jarige seun in Rostof ontdek wat verwurg en gekastreer en wie se oë uitgesteek is. Op 6 September is ’n jong bibliotekaresse, Irina Loetsjinskaja, ook in Rostof vermoor. == Eerste arres, vrylating en nog moorde == Op 13 September 1984, presies ’n week ná sy 15de moord van die jaar, het ’n speurder Tsjikatilo gesien waar hy probeer om ’n jong meisie van ’n bushalte in Rostof weg te lok.<ref>''The Red Ripper'', p. 1.</ref> Hy is in hegtenis geneem en aangehou. ’n Mes en stuk tou is by hom gevind.<ref>''The Red Ripper'', p. 8.</ref> Hy was ook ’n diefstalverdagte by ’n vorige werk. Tsjikatilo se twyfelagtige agtergrond is ontdek en hy het voldoen aan die beskrywing wat gegee is van die man wat in Maart saam met Dmitri Ptasjnikof gesien is voor sy moord. ’n Monster van Tsjikatilo se bloed is geneem en dit het gewys sy bloedgroep is tipe A,<ref>''The Killer Department'', p. 87</ref> terwyl semenmonsters wat in 1984 by ses slagoffers geneem het, aangedui het die moordenaar se bloedgroep is tipe AB. Tsjikatilo se naam is gevoeg by dié van die ander 25 000 mense wat ondersoek is en hy is vrygelaat.<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 100.</ref> Tsjikatilo is skuldig bevind aan die diefstal by sy vorige werk en tot ’n jaar tronkstraf gevonnis. Hy is ná drie maande, op 12 Desember, vrygelaat.<ref>''The Red Ripper'', p. 118.</ref> Ná die moord op 6 September van Loetsjinskaja is geen verdere lyke gevind wat aan die saak verbind is nie en die polisie het gemeen die moordenaar het na na ’n ander deel van die Sowjetunie getrek. Hulle het waarskuwings en ’n lys verdagtes oor die hele land versprei. Ná sy vrylating het Tsjikatilo nuwe werk gekry by ’n lokomotieffabriek in [[Nowotsjerkassk]] en ’n lae profiel gehandhaaf. Hy het eers weer op 31 Julie 1985 gemoor, op ’n sakereis na Moskou.<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 216.</ref> Hy het die 18-jarige Natalia Pochlistowa op ’n stasie naby die [[Moskouse Lughawe Domodedowo|Domodedowo-lughawe]] ontmoet. Sy is weggelok na ’n beboste gebied waar sy 38 keer gesteek en toe verwurg is.<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 218.</ref> Die polisie het gemeen die moordenaar het na Moskou gevlieg en alle rekords van passasiers nagegaan. Tsjikatilo het egter per trein gereis. ’n Maand later, op 27 Augustus, het hy nog ’n vrou, Irina Goeljaewa, in Sjachti vermoor. In November 1985 is die spesiale agent Issa Kostojef aangestel om die ondersoek te lei.<ref>''The Killer Department'', pp. 118–19</ref> Die moorde in Rostov is weer versigtig ondersoek en bekende seksoortreders is weer ondervra. Die polisie het ook weer begin om treinstasies te patrolleer, en ’n psigiater, dr. Alexandr Boechanofski, is aangestel om ’n profiel op te stel. Sy profiel van 65 bladsye het die moordenaar beskryf as ’n man tussen 45 en 50 jaar oud van gemiddelde intelligensie wat waarskynlik getroud is of voorheen getroud was. Hy was ook ’n [[sadomasochisme|sadis]] wat net seksueel geprikkel kan word as hy sy slagoffers sien ly.<ref>''The Killer Department'', p. 126–29.</ref> Hy het gemeen die moordenaar se werk vereis dat hy baie reis en dat hy waarskynlik by ’n produksieskedule hou.<ref>''The Killer Department'', p. 129.</ref> Tsjikatilo, wat die koerante deeglik gelees het, het weer ’n lae profiel gehandhaaf. Op 18 Augustus 1986 is die lyk van die 18-jarige Irina Pogorjelowa gevind met dieselfde wonde as die vorige slagoffers. Omdat die moordenaar ’n poging aangewend het om die lyk te begrawe,<ref>''The Killer Department'' p. 136</ref> het sommige ondersoekers dit as die rede beskou hoekom daar ’n afname in lyke was. In 1987 het Tsjikatilo drie keer gemoor. Dit het gebeur op sakereise ver van die Rostof-oblast, en nie een van hulle is aan die Rostof-saak verbind nie.<ref>''The Red Ripper'' p. 133</ref> Tsjikatilo se eerste moord in 1987 is in Mei gepleeg: die 13-jarige Oleg Makarenkof op die dorp Rewda in die [[Oeralgebergte]]. In Julie het hy die 12-jarige Iwan Bilowetski in die stad [[Zaporizjia]] vermoor en op 15 September die 16-jarige student Joeri Teresjonok buite Leningrad (nou [[Sint Petersburg]]). In 1988 het Tsjikatilo drie keer gemoor: ’n ongeïdentifiseerde vrou in April en twee seuns in Mei en Julie. Die ondersoekers was nie seker of die vrou met die saak verbind moes word nie omdat sy met ’n stuk sement vermoor is. Die 9-jarige Aleksei Woronko se wonde het egter daarop gedui dat die moordenaar weer aan die werk is.<ref name="The Red Ripper, pp. 256–57">''The Red Ripper'', pp. 256–57</ref> Die ander seun, Jewgeni Moeratof, se lyk is eers in April 1989 gevind.<ref>''The Killer Department'', p. 152</ref> Die volgende moord was op 8 Maart 1989: die 16-jarige Tatjana Rizjowa, wat Tsjikatilo in sy eie dogter se leë woonstel vermoor het. Hy het haar ledemate afgesny en in ’n riool weggesteek. Tussen Mei en Augustus het Tsjikatilo nog vier mense vermoor. Op 14 Januarie 1990 het Tsjikatilo ’n 11-jarige seun, Andrei Krawtsjenko, buite die Sjachti-teater raakgeloop. Sy ontmande lyk is die volgende maand ontdek. Sewe weke later, op 7 Maart, het Tsjikatilo die 10-jarige Jaroslaf Makarof van ’n Rostof-treinstasie na die stad se botaniese tuin gelok. Die lyk, waarvan die ingewande verwyder is, is die volgende dag ontdek.<ref>''The Red Ripper'', p. 257</ref> Die ondersoeker was nou onder groot druk van die publiek, pers en minister van binnelandse sake om die saak op te los. Teen Augustis 1990 is nog drie lyke gevind, dié van ’n vrou en twee seuns. == Die valstrik == Die ondersoekers het nou besluit om polisiemanne in uniforms al die groot stasies te laat patrolleer in die hoop dat dit die moordenaar na die kleiner stasies sou dryf, waar polisiemanne in privaat klere sou patrolleer en waar dit makliker sou wees om verdagtes te sien. Alle mans in die geselskap van vroue en kinders se naam en paspoortnommer moes neergeskryf word.<ref>''The Red Ripper'', p. 187.</ref> Op 30 Oktober het die polisie die lyk van ’n 16-jarige seun, Wadim Gromof, by die Donleschoz-stasie gekry – hy is vermoor 10 dae voor hul nuwe plan in werking gestel is. Op dieselfde dag dat Gromof se lyk ontdek is, het Tsjikatilo nog ’n 16-jarige seun, Wiktor Tisjtsjenko, van die Kirpitsjnaja-stasie, wat deur polisiemanne in privaat klere gepatrolleer is, weggelok en hom in ’n nabygeleë word vermoor.<ref>''The Killer Department'', p. 166</ref> === Laaste moord en dophouding === Op 6 November 1990 het Tsjikatilo ’n 22-jarige vrou, Swetlana Korostik, naby die Donleschoz-stasie vermoor. Toe hy die toneel verlaat, het ’n polisieman in privaat klere hom gesien. Hy het gesien hoe Tsjikatilo sy hande en gesig in ’n fontein was. Sy jas het gras- en grondvlekke gehad en op sy wang was ’n rooi streep.<ref>''The Red Ripper'', p. 186.</ref> Die polisieman het hom voorgekeer en na sy dokumente gekyk, maar nie gedink daar is rede om hom in hegtenis te neem nie. Terug by die kantoor het hy ’n roetineverslag geskryf. Dit het die naam bevat van die persoon wat hy by die stasie voorgekeer het.<ref>''The Red Ripper'', p. 187</ref> Korostik se lyk is op 30 November ontdek. Toe die polisie deur die vorige week se verslae van die Donleschoz-stasie gaan, het hulle op Tsjikatilo se naam afgekom. Verskeie polisiemanne het die naam erken omdat hy in 1984 ondervra is en sy naam later op ’n lys geplaas is wat deur die Sowjetunie versprei is.<ref>''The Killer Department'' pp. 170–71</ref><ref>''The Killer Department'' p. 251</ref> Navrae by sy huidige en vorige werke het Tsjikatilo se verteenwoordigheid verraai by baie van die dorpe en stede waar lyke ontdek is.<ref>''The Killer Department'' p207</ref> Voormalige onderwyskollegas het vertel hy is gevra om te bedank weens verskeie klagtes van seksuele aanranding.<ref>''The Killer Department'', p. 172</ref> Op 14 November het die polisie Tsjikatilo begin dophou. Hy is verskeie kere gesien waar hy naby busse of treine vroue en kinders nader en met hulle begin gesels.<ref>''The Red Ripper'', p. 192</ref> Op 20 November, nadat hy ses dae lank dopgehou is, is Tsjikatilo by sy huis weg met ’n groot fles wat hy by ’n kiosk in ’n plaaslike park met bier gevul het<ref>''The Killer Department'' p. 175</ref> voordat hy in Nowotsjerkassk begin rondloop het en met kinders op sy pad gepraat het. Hy is in hegtenis geneem toe hy by ’n kafee uitkom.<ref>''The Red Ripper'', p. 193</ref> == Laaste arres == Toe hy in hegtenis geneem word, het Tsjikatilo ’n verklaring afgelê waarin hy sê die polisie maak ’n fout en kla dat hy in 1984 vir dieselfde reeks moorde gearresteer is.<ref>''The Killer Department'', p. 181</ref> ’n Ondersoek van Tsjikatilo se persoon het gewys hy het ’n wond aan sy vingers. Mediese ondersoekers het afgelei hy is deur ’n mens gebyt. Tsjikatilo se tweede laaste slagoffer was ’n sterk 16-jarige seun. Op die toneel het die polisie verskeie bewyse gekry van ’n woeste geveg tussen die slagoffer en sy moordenaar. Hoewel Tsjikatilo se vinger gebreek en die vingernael afgebyt is, het hy nooit mediese behandeling daarvoor gekry nie.<ref>''The Killer Department'', p. 177.</ref> Tussen sy besittings was ook ’n mes en stuk tou. ’n Monster van sy bloed is geneem <ref>''The Red Ripper'', p. 198</ref> en hy is in ’n sel van die [[KGB]]-hoofkwartier in Rostof aangehou. Die volgende dag, op 21 November, het die formele ondervraging van Tsjikatilo begin, deur Issa Kostojef. Die polisie se strategie was om Tsjikatilo te laat glo hy is ’n baie siek man en het mediese hulp nodig. Die doel was om Tsjikatilo te laat hoop dat as hy skuld beken, hy weens 'n pleit van waansin nie aangekla sou word nie. Die polisie het geweet hulle het net omstandigheidsgetuienis gehad en kragtens Sowjet-wette moes hulle ’n aangehoudene binne 10 dae óf aankla óf vrylaat. === Bloedgroep === Op 21 November het die resultate van Tsjikatilo se bloedtoets weer eens gewys sy bloed is tipe A en nie tipe AB nie. Tot toe het die polisie semen gebruik om die moordenaar se bloedgroep vas te stel. Nou het hulle van Tsjikatilo se semen laat toets, en dit het bevestig sy semen is tipe AB, terwyl sy bloed en spoeg tipe A is.<ref name="The Killer Department, p. 190">''The Killer Department'', p. 190</ref> == Tsjikatilo se bekentenis == Op 29 November het Boerakof en Fetisof vir dr. Aleksandr Boechanofski, die psigiater wat destyds die profiel opgestel het, gevra om te help met die verdagte se ondervraging. Boechanofski het uittreksels uit sy verslag van 65 bladsye aan Tsjikatilo voorgelees<ref>''The Killer Department'', pp. 193–96</ref> en binne twee uur het Tsjikatilo teenoor Boechanofski beken hy het die moorde gepleeg. Die dokter het aan Boerakof en Fetisof gerapporteer Tsjikatilo is gereed om skuld te beken. Op 30 November, die laaste dag dat Tsjikatilo aangehou kon word, het hy skuld beken op 34 van die 36 moorde waarmee die polisie hom verbind het, maar skuld ontken op die ander twee.<ref>''The Killer Department'', p. 135</ref> Hy het ’n volle beskrywing gegee van elke moord. Hy kon ook ’n skets teken van verskeie misdaadtonele en die ligging van verskeie moorde aandui. In sy beskrywing van sy slagoffers het hy na hulle verwys as "laeklas-elemente" wat hy na afgeleë gebiede gelok en vermoor het. Hy het ook beskryf hoe hy dit gedoen het. Hy het vertel die slagoffers se "geskree, die bloed en die lyding het my laat ontspan en ’n mate van plesier gegee."<ref name="The Killer Department p. 205">''The Killer Department'', p. 205</ref> Toe hy gevra is hoekom hy die eerste slagoffers se oë uitgesteek het, maar nie die lateres s’n nie, het hy gesê hy het aanvanklik ’n ou bygeloof geglo dat die beeld van ’n moordenaar op die slagoffer se oë afgeëts word. Hy was later egter oortuig dis ’n ouvroustorie en toe het hy dit gestaak.<ref>''The Killer Department'', p. 196</ref> Volgens Tsjikatilo het hy ook dikwels sy slagoffers se bloed geproe.<ref>''The Killer Department'', p 203</ref> Hy het die slagoffers se geslagsdele, lippe, tepels en tonge met sy tande geskeur. Hy het erken hy het aan die [[baarmoeder]] en [[testikel]]s van sy slagoffers gekou. Op 30 November is Tsjikatilo amptelik aangekla van elk van die 34 moorde waarop hy skuld beken het – almal gepleeg tussen Junie 1982 en November 1990.<ref>''The Red Ripper'', p. 258</ref> In die loop van die volgende dae het hy skuld beken aan nog 22 moorde wat nie deur die ondersoekers met die saak verbind is nie omdat hulle buite die Rostof-oblast gepleeg is. (Aleksandr Krawtsjenko is [[nadoods]] vrygespreek van die moord op die eerste slagoffer, Jelena Zakotnowa.) Tsjikatilo is eindelik aangekla van die moord op 53 vroue en kinders tussen 1978 en 1990. Nadat hy vir sielkundige waarneming gestuur is, is besluit hy is by sy volle verstand en kan dus aangekla word, hoewel hy aan ’n [[geestesteuring]] met sadistiese eienskappe ly.<ref name=SJG>{{cite book|last=Giannangelo|first=SJ.|title=Real-life Monsters: A Psychological Examination of the Serial Murderer|url=https://archive.org/details/reallifemonsters0000gian|date=2012|publisher=Praeger|isbn=978-0-313-39784-4|pages=71–72}}</ref> == Skuldigbevinding en teregstelling == Tsjikatilo het op 14 April 1992 die eerste keer in die hof verskyn. Dit was die eerste groot mediagebeurtenis ná die verbrokkeling van die Sowjetunie. Die aangeklaagde het in ’n ysterhok in die hof verskyn om hom te beskerm teen woedende en histeriese familielede van sy slagoffers. Hy het regdeur die hofverskyning nie sy samewerking gegee nie. Hy het soms die regter doodgeskree, gesê die hof is ’n klug en onsamehangend gebabbel. Hy sou hom ook tydens die verrigtinge ontbloot of sosialistiese liedere sing. Hy is soms na sy sel teruggeneem voordat die hofverrigtinge hervat is. Op 15 Oktober is Tsjikatilo skuldig bevind aan 52 moorde en vir elke oortreding tot lewenslange tronkstraf gevonnis. Hy is ook skuldig bevind aan vyf aanklagte van seksuele aanranding in sy jare as onderwyser in die 1970's. Die regter se finale vonnis was die [[doodstraf]]. Op 4 Januarie 1994 het die destyde Russiese president, [[Boris Jeltsin]], ’n laaste aansoek om begenadiging afgekeur.<ref>[http://www.nytimes.com/1994/02/16/world/a-serial-killer-of-52-is-executed-by-russia.html/ ''New York Times'', 16 Februarie 1994.]</ref> Op 14 Februarie is Tsjikatilo in die Nowotsjerkassk-gevangenis met ’n enkele skoot agter die regteroor doodgeskiet.<ref>[http://news.google.com/newspapers?id=iu8VAAAAIBAJ&sjid=1xMEAAAAIBAJ&pg=5278,1621788&dq/ ''New Straits Times''. 16 Feb., 1994]</ref><ref>[http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/chikatilo/epilogue_14.html/ TruTV.com]</ref> == Lys slagoffers == {| class="wikitable sortable" |- ! Nr.<ref>{{ru}} [http://vitaextensa.narod.ru/chikatilo_victims.htm/ Lys en beskrywing van Tsjikatilo se moorde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627075320/http://vitaextensa.narod.ru/chikatilo_victims.htm |date=27 Junie 2012 }}</ref> ! Naam ! Geslag ! Ouderdom ! Datum vermoor ! Notas |- | 1 | Jelena Zakotnowa | V | 9 | 22 Desember 1978 | Die eerste slagoffer. Tsjikatilo het haar ontmoet toe sy huis toe loop van ’n ysskaatsbaan af. |- | 2 | Larisa Tkatsjenko | V | 17 | 3 September 1981 | Genader toe sy vir ’n bus gewag het terug kosskool toe. |- | 3 | Ljoebof Birjoek | V | 13 | 12 Junie 1982 | Aangeval op pad terug van inkopies in Donskoi. |- | 4 | Ljoebof Woloboeijewa | V | 14 | 25 Julie 1982 | Vermoor in ’n boord naby [[Krasnodar]]-lughawe. Haar lyk is op 7 Augustus ontdek. |- | 5 | Oleg Pozjidajef | M | 9 | 13 Augustus 1982 | Tsjikatilo se eerste manlike slagoffer. Hy is in [[Adigea]] vermoor. Sy lyk is nooit gevind nie. |- | 6 | Olga Koeprina | V | 16 | 16 Augustus 1982 | Vermoor in Kazatsji Lagerja. Haar lyk is op 27 Oktober ontdek. |- | 7 | Irina Karabelnikowa | V | 19 | 8 September 1982 | Weggelok van die Sjachti-stasie af. Haar lyk is op 20 September gevind. |- | 8 | Sergei Koezmin | M | 15 | 15 September 1982 | Het weggeloop van sy kosskool. Sy lyk is in Januarie 1983 by Sjachti-stasie ontdek. |- | 9 | Olga Stalmatskenok | V | 10 | 11 Desember 1982 | Van ’n bus af gelok op pad huis van musieklesse in Nowosjachtinsk. |- | 10 | Laoera Sarkisian | V | 15 | Ná 18 Junie 1983 | Vermoor in ’n beboste gebied naby Sjachti. Tsjikatilo is op dié moord vrygespreek. |- | 11 | Irina Doenenkowa | V | 13 | Julie 1983 | Haar lyk is op 8 Augustus 1983 in ’n park in Rostof ontdek. |- | 12 | Ljoedmila Koetsioeba | V | 24 | Julie 1983 | Vermoor in ’n beboste gebied naby ’n Sjachti-busstasie. Haar lyk is op 12 Maart 1984 ontdek. |- | 13 | Igor Goedkof | M | 7 | 9 Augustus 1983 | Die jongste slagoffer. Vermoor in ’n park in Rostof. |- | 14 | Ongeïdentifiseer | V | 18–25 | Julie–Augustus 1983 | Tsjikatilo het beweer hy haar raakgeloop toe sy ’n "kliënt met ’n motor" probeer vind het. |- | 15 | Walentina Tsjoetsjoelina | V | 22 | Ná 19 September 1983 | Haar lyk is op 27 November 1983 gevind in ’n beboste gebied naby Kirpitsjnaja-stasie. |- | 16 | Wera Sjefkoen | V | 19 | 27 Oktober 1983 | Vermoor op ’n myndorp naby Sjachti. Haar lyk is op 30 Oktober ontdek. |- | 17 | Sergei Markof | M | 14 | 27 Desember 1983 | Verdwyn op pad huis toe. Sy lyk is op 4 Januarie 1984 ontdek. |- | 18 | Natalja Sjalapinina | V | 17 | 9 Januarie 1984 | Vermoor in ’n park in Rostof. Sy was ’n goeie vriendin van Olga Koeprina, wat Tsjikatilo in 1982 vermoor het. |- | 19 | Marta Rjabenko | V | 45 | 21 Februarie 1984 | Die oudste slagoffer. Vermoor in ’n park in Rostof. |- | 20 | Dmitri Ptasjnikof | M | 10 | 24 Maart 1984 | Weggelok van ’n seëlkiosk in Nowosjachtinsk af deur Tsjikatilo, wat voorgegee het hy versamel ook seëls. |- | 21 | Tatjana Petrosian | V | 29 | 25 Mei 1984 | Saam met haar dogter vermoor buite Sjachti. Sy het Tsjikatilo sedert 1978 geken. |- | 22 | Swetlana Petrosian | V | 10 | 25 Mei 1984 | Sy het haar ma se moord gesien. Tsjikatilo het haar gejaag en met ’n hamer doodgeslaan voordat hy haar onthoof het. |- | 23 | Jelena Bakoelina | V | 21 | 22 Junie 1984 | Haar lyk is op 27 Augustus ontdek in die Bagasenski-streek van Rostof. |- | 24 | Dmitri Illarionof | M | 13 | 10 Julie 1984 | Het in Rostof verdwyn op pad om ’n gesondheidsertifikaat te kry vir ’n somerkamp. |- | 25 | Anna Lemesjewa | V | 19 | 19 Julie 1984 | ’n Student wat op pad tandarts toe verdwyn het. Sy is in Sjachti vermoor. |- | 26 | Swetlana Tsana | V | 20 | Julie 1984 | Oorspronklik van [[Riga]]. Haar lyk is op 9 September 1984 in ’n park in Rostof ontdek. |- | 27 | Natalja Golosofskaja | V | 16 | 2 Augustus 1984 | Verdwyn op besoek aan haar suster in Nowosjachtinsk. Vermoor in ’n park in Rostof. |- | 28 | Ljoedmila Aleksejewa | V | 17 | 7 Augustus 1984 | ’n Student wat weggelok is van ’n bushalte af. |- | 29 | Ongeïdentifiseer | V | 20–25 | 8–11 Augustus 1984 | In [[Tasjkent]] vermoor terwyl Tsjikatilo daar op ’n sakebesoek was. |- | 30 | Akmaral Seidalijewa | V | 10 | 13 Augustus 1984 | Weggeloop van [[Alma-Ata]], [[Kazachstan]]. In Tasjkent vermoor. |- | 31 | Aleksandr Tsjepel | M | 11 | 28 Augustus 1984 | Vermoor op die oewers van die Don-rivier. |- | 32 | Irina Loetsjinskaja | V | 24 | 6 September 1984 | ’n Bibliotekaresse wat in ’n park in Rostof vermoor is. |- | 33 | Natalja Pochlistowa | V | 18 | 31 Julie 1985 | Weggelok van ’n trein af naby die Domodedowo-lughawe in Moskou-oblast. Haar lyk is op 3 Augustus ontdek. |- | 34 | Irina Goeljajewa | V | 18 | 27 Augustus 1985 | Vermoor in ’n bos bome naby Sjachti-busstasie. |- | 35 | Oleg Makarenkof | M | 13 | 16 Mei 1987 | Vermoor in Rewda, Swerdlofsk-oblast. Tsjikatilo het die polisie ná sy arres na Makarenkof se oorskot gelei. |- | 36 | Iwan Bilowetski | M | 12 | 29 Julie 1987 | Vermoor in ’n beboste gebied langs ’n spoorlyn in die Oekraïense stad Zaporizjia. Sy pa het sy lyk op 30 Julie gekry. |- | 37 | Joeri Teresjonok | M | 16 | 15 September 1987 | Weggelok van ’n trein in Leningrad af. Tsjikatilo het die polisie ná sy arres na Teresjonok se oorskot gelei. |- | 38 | Ongeïdentifiseer | V | 18–25 | 1–4 April 1988 | Vermoor naby Krasni Soelin-stasie. |- | 39 | Aleksei Woronko | M | 9 | 15 Mei 1988 | Vermoor naby ’n stasie in die Oekraïense stad Ilowaisk; op die Rostof-Oekraïne-treinroete. |- | 40 | Jewgeni Moeratof | M | 15 | 14 Julie 1988 | Die eerste slagoffer wat naby Rostof vermoor is sedert 1985. Sy lyk is op 10 April 1989 gekry. |- | 41 | Tatjana Rizjowa | V | 16 | 8 Maart 1989 | Weggeloop van Krasni Soelin; vermoor in die woonstel van Tsjikatilo se eie dogter. |- | 42 | Aleksandr Djakonof | M | 8 | 11 Mei 1989 | Vermoor in die Rostof-middestad die dag ná sy agtste verjaardag. Sy lyk is op 14 Julie ontdek. |- | 43 | Aleksei Moisejef | M | 10 | 20 Junie 1989 | Vermoor in [[Wladimir-oblast]], oos van Moskou. |- | 44 | Helena Warga | V | 19 | 19 Augustus 1989 | ’n Student van [[Hongarye]] wat ’n kind gehad het. Sy is van ’n bus af weggelok en op ’n dorp naby Rostof vermoor. |- | 45 | Aleksei Chobotof | M | 10 | 28 Augustus 1989 | Verdwyn buite ’n teater in Sjachti. Tsjikatilo het die polisie ná sy arres na sy oorskot gelei. |- | 46 | Andrei Krawtsjenko | M | 11 | 14 Januarie 1990 | Weggelok van ’n bioskoop af en in Sjachti vermoor. Sy lyk is op 19 Februarie ontdek. |- | 47 | Jaroslaf Makarof | M | 10 | 7 Maart 1990 | Weggelok van ’n Rostof-stasie af; vermoor in die stad se botaniese tuin. |- | 48 | Ljoebof Zoejewa | V | 31 | 4 April 1990 | Weggelok van ’n trein af naby die Donleschoz-stasie naby Sjachti. Haar lyk is op 24 Augustus ontdek. |- | 49 | Wiktor Petrof | M | 13 | 28 Julie 1990 | Vermoor in Rostof se botaniese tuin. |- | 50 | Iwan Fomin | M | 11 | 14 Augustus 1990 | Vermoor op Nowotsjerkassk se munisipale strand. Sy lyk is op 17 Augustus ontdek. |- | 51 | Wadim Gromof | M | 16 | 17 Oktober 1990 | ’n Geestelik gestremde student van Sjachti. Het verdwyn op ’n treinrit na [[Taganrog]]. |- | 52 | Wiktor Tisjtsjenko | M | 16 | 30 Oktober 1990 | Vermoor in Sjachti. Hy het hard geveg vir sy lewe, en het Tsjikatilo se vinger gebreek en nael afgebyt. |- | 53 | Swetlana Korostik | V | 22 | 6 November 1990 | Die laaste slagoffer. Haar lyk is op 13 November naby die Donleschoz-stasie ontdek. |} '''Voetnoot''' Regter Leonid Achobzjanof het Tsjikatilo vrygespreek van die moord op die 15-jarige Laoera Sarkisian weens onvoldoende getuienis.<ref>''Comrade Chikatilo'', p. 285.</ref> Sarkisian, wat van Armenië af weggeloop het, is die laaste keer op 18 Junie deur haar familie gesien. Hoewel Tsjikatiilo beken het hy het ’n Armeense meisie in 1983 vermoor en baie van sy beskrywings ooreengestem het met van die bewyse wat gevind is by die gedeeltelike skelet van ’n meisie van haar middel- tot laat tienerjare, kon haar identiteit nie vir seker vasgestel word nie.<ref>''The Killer Department'', p. 249.</ref> === Vermeende slagoffers === * Tsjikatilo het skuld beken op nog drie moorde wat die polisie nie kon bevestig nie. Die moorde is glo tussen 1980 en 1982 in en om Sjachti gepleeg. Sy beskrywing van die slagoffers het nie ooreengestem met dié van enige vermiste persone nie<ref>''The Red Ripper'', p. 205.</ref> en hul lyke kon nie opgespoor word nie. Hy is nie van dié moorde aangekla nie. * Tsjikatilo is die hoofverdagte in die moord op die 18-jarige Irina Pogorjelowa, ’n hofsekretaresse van Bataisk wat op 11 Augustus 1986 verdwyn het en wie se lyk op 18 Augustus op ’n kollektiewe plaas gekry is. Sy het dieselfde tekens van verminking gehad as ander slagoffers voor en ná 1986. Hy het eers skuld ontken, maar tydens sy verhoor daarop aangedring dat hy haar wel vermoor het. * Tydens sy verhoor het Tsjikatilo beweer hy het nog vier moorde gepleeg benewens die 53 waarvan hy aangekla is. Drie is vermoedelik dié wat die polisie nie kon bevestig nie, en die vierde het hy beweer was Irina Pogorjelowa. As sy bewerings waar is, bring dit sy totale slagoffers op 57 te staan. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne en verdere leesstof == * Conradi, Peter. ''The Red Ripper: Inside the Mind of Russia’s Most Brutal Serial Killer''. True Crime, 1992. {{ISBN|0-440-21603-6}} * Cullen, Robert. ''The Killer Department: Detective Viktor Burakov's Eight-Year Hunt for the Most Savage Serial Killer of Our Times''. Orion Media, 1993. {{ISBN|1-85797-210-4}} * Lourie, Richard. ''Hunting the Devil: The Pursuit, Capture and Confession of the Most Savage Serial Killer in History''. HarperCollins, 1993. {{ISBN|0-06-017717-9}} * Krivich, Mikhail and Olgin, Olgert. ''Comrade Chikatilo: The Psychopathology of Russia's Notorious Serial Killer''. Barricade Books, 1993. {{ISBN|0-450-01717-6}} * [http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/chikatilo/animal_13.html Andrei Chikatilo, the Rostov Ripper serial killer — The Crime Library — Crime Library on truTV.com] {{en}} == Eksterne skakels == * CrimeLibrary.com [http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/chikatilo/coat_1.html/ Artikel oor Andrei Tsjikatilo] * Crime and Investigation Network [http://www.crimeandinvestigation.co.uk/famous_criminal/5/home/1/Andrei_Chikatilo_The_Rostov_Ripper.htm Biografie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221133800/http://www.crimeandinvestigation.co.uk/famous_criminal/5/home/1/andrei_chikatilo_the_rostov_ripper.htm |date=21 Februarie 2009 }} * {{ru}} [http://vitaextensa.narod.ru/chikatilo_victims.htm Lys van Tsjikatilo se slagoffers, met foto's] * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is merendeels vertaal uit die [[:en:Andrei Chikatilo|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tsjikatilo, Andrei}} [[Kategorie:Oekraïners]] [[Kategorie:Russiese reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Tereggestelde mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 1994]] m7y0j5pu5hyp63woci5zc7zy2apl3sd 0 67724 2975727 2887839 2026-10-05T12:22:37Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2975727 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Wildecineraria | image = | taxon = Senecio elegans | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | synonyms = }} Die '''Wildecineraria''' of '''klambossie''' (''Senecio elegans'') is 'n lae, eenjarige [[struik]] wat aan die weskus van [[Suid-Afrika]] voorkom. Die liervormig gelobde blare is sag en harig en die blare is smaller en vetter by die kus. Hulle groei aan spreidende, harige stingels Die plant dra in die lente purperrooi madeliefieblomme met geel harte in los tuile op lang geskubde stele. Hulle groei op duine en is ryk aan stuifmeel en lok bye en kewers aan. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * Gids tot die Kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. {{ISBN|978-1-77009-215-0}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:243882-1 Plants of the World Online] [[Kategorie:Struike]] [[Kategorie:Senecio| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] au2ubhs0ku8oni4ulz1vkn5kn9gvnd4 2975728 2975727 2026-10-05T12:22:58Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2975728 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Wildecineraria | image = | taxon = Senecio elegans | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | synonyms = }} Die '''Wildecineraria''' of '''klambossie''' (''Senecio elegans'') is 'n lae, eenjarige [[struik]] wat aan die weskus van [[Suid-Afrika]] voorkom. Die liervormig gelobde blare is sag en harig en die blare is smaller en vetter by die kus. Hulle groei aan spreidende, harige stingels Die plant dra in die lente purperrooi madeliefieblomme met geel harte in los tuile op lang geskubde stele. Hulle groei op duine en is ryk aan stuifmeel en lok bye en kewers aan. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * Gids tot die Kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. {{ISBN|978-1-77009-215-0}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:243882-1 Plants of the World Online] [[Kategorie:Struike]] [[Kategorie:Senecio|elegans]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] jtvy9vlcmgdlsf3eqtflickppcjflf1 2975729 2975728 2026-10-05T12:38:59Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2975729 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Wildecineraria | image = | taxon = Senecio elegans | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | synonyms = }} Die '''Wildecineraria''' of '''klambossie''' (''Senecio elegans'') is 'n lae, eenjarige [[struik]] wat aan die weskus van [[Suid-Afrika]] voorkom. Die liervormig gelobde blare is sag en harig en die blare is smaller en vetter by die kus. Hulle groei aan spreidende, harige stingels Die plant dra in die lente purperrooi madeliefieblomme met geel harte in los tuile op lang geskubde stele. Hulle groei op duine en is ryk aan stuifmeel en lok bye en kewers aan. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * Gids tot die Kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. {{ISBN|978-1-77009-215-0}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:244966-1 Plants of the World Online] [[Kategorie:Struike]] [[Kategorie:Senecio|elegans]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] h8rknb89qf7vcsjn1nz834npy7uvfab 2975730 2975729 2026-10-05T12:41:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975730 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Wildecineraria | image = | taxon = Senecio elegans | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) | synonyms =* ''Brachyscome carnosa'' <small>(W.T.Aiton) M.R.Almeida</small> * ''Cacalia carnosa'' <small>W.T.Aiton</small> * ''Jacobaea elegans'' <small>Moench</small> * ''Kleinia carnosa'' <small>(W.T.Aiton) Haw.</small> * ''Senecio elegans var. diffusus'' <small>Ewart</small> * ''Senecio elegans var. erectus'' <small>Ewart</small> * ''Senecio pseudoelegans'' <small>Less.</small> }} Die '''Wildecineraria''' of '''klambossie''' (''Senecio elegans'') is 'n lae, eenjarige [[struik]] wat aan die weskus van [[Suid-Afrika]] voorkom. Die liervormig gelobde blare is sag en harig en die blare is smaller en vetter by die kus. Hulle groei aan spreidende, harige stingels Die plant dra in die lente purperrooi madeliefieblomme met geel harte in los tuile op lang geskubde stele. Hulle groei op duine en is ryk aan stuifmeel en lok bye en kewers aan. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-133 REDLIST Sanbi] * Gids tot die Kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. {{ISBN|978-1-77009-215-0}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:244966-1 Plants of the World Online] [[Kategorie:Struike]] [[Kategorie:Senecio|elegans]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] dne7v23ahrt5ewov017zzksem2z9ann 0 68383 2976076 2736077 2026-10-06T09:54:17Z JMK 649 ~kat, teksdetails 2976076 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lonmin-platinummyn, a, Marikana, Noordwes.jpg |duimnael|regs|250px|Die EPC-afdeling van Lonmin Platinum oos van Marikana, Noordwes]] Die '''Marikana-slagting''' het op [[16 Augustus]] [[2012]] by die [[Lonmin]]-myn in [[Marikana]], [[Noordwes]], plaasgevind. Verskeie mynwerkers van die AMCU-vakbond is deur die polisie doodgeskiet. Die polisie het probeer om gewelddadige stakers wat op 'n heuwel saamgedrom het uitmekaar te jaag, waarna die skietery begin het. Vier-en-dertig betogers is in die voorval dood.<ref>[https://twitter.com/SAPoliceService/status/236437705016356864 SAPD-Twitterboodskap]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/reuters/2012/08/17/world/africa/17reuters-safrica-lonmin.html More Than 30 Died in South Africa Mine Crackdown: Police]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[New York Times]], 17 Augustus 2012</ref> Volgens die [[Azanian People's Organization]] herinner die slagting aan die [[Sharpeville-slagting|massamoord op 21 Maart 1960 in Sharpeville]], op [[Soweto-opstand|16 Junie 1976 in Soweto]] en op 17 Junie 1992 in Boipatong.<ref>[http://www.praag.co.za/nuus-magazine-402/suider-afrika-magazine-400/12164-massaslagting-skok-wereld.html Massaslagting skok wêreld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922084346/http://www.praag.co.za/nuus-magazine-402/suider-afrika-magazine-400/12164-massaslagting-skok-wereld.html |date=22 September 2012 }}, [[PRAAG]], 17 Augustus 2012</ref> Omstredenheid het na vore getree toe nadoodse ondersoeke toon dat die meeste myners probeer vlug het en in die rug geskiet is,<ref>[http://www.iol.co.za/the-star/autopsies-show-miners-were-fleeing-1.1369861#.UDxYIM93Q5Z ‘Autopsies show miners were fleeing’], [[The Star]], 28 Augustus 2012</ref> en dat baie slagoffers ver van polisielyne geskiet is.<ref name="dailymaverick1">{{cite web |last=Poplak |first=Richard |url=http://dailymaverick.co.za/article/2012-09-02-marikanas-small-koppie-14-dead-300-metres-away-from-wonderkop-why |title=Marikana's Small Koppie: 14 dead, 300 metres away from Wonderkop. Why? |work=Daily Maverick |date=8 September 2012 |access-date=12 September 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812033950/https://www.dailymaverick.co.za/article/2012-09-02-marikanas-small-koppie-14-dead-300-metres-away-from-wonderkop-why |archive-date=12 Augustus 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 18 September het 'n bemiddelaar aangekondig dat 'n oplossing vir die konflik beding is, deur te verklaar dat die stakende mynwerkers 'n 22% salarisverhoging en 'n eenmalige betaling van R2000 aanvaar het, en sal terugkeer werk toe op 20 September. Die staking is beskou as 'n seminale gebeurtenis in die moderne Suid-Afrikaanse geskiedenis, en is gevolg deur soortgelyke stakings by ander myne in Suid-Afrika,<ref>{{cite news |title=Bokoni platinum mine strike shootings |date=17 Oktober 2012 |work=The Guardian |url=http://www.guardian.co.uk/world/video/2012/oct/17/south-african-miners-shot-video |format=Video |location=London |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314045222/http://www.guardian.co.uk/world/video/2012/oct/17/south-african-miners-shot-video |archive-date=14 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=AngloGold says illegal strike spreads in South Africa |publisher=Reuters, Ed Stoddard and Sherilee Lakmidas |location=Johannesburg |date=26 September 2012 |url=http://www.reuters.com/article/2012/09/26/us-safrica-mines-idUSBRE88P0NV20120926 |access-date=27 Junie 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924170933/http://www.reuters.com/article/2012/09/26/us-safrica-mines-idUSBRE88P0NV20120926 |url-status=dead }}</ref> gebeure wat gesamentlik gesorg het dat 2012 die ergste protesjaar in die land se geskiedenis was sedert die einde van apartheid.<ref name="thebureauinvestigates.com">{{cite web |title=South African massacre was the tip of an iceberg |publisher=The Bureau of Investigative Journalism |author=Maeve McClenaghan |date=18 Oktober 2012 |url=http://www.thebureauinvestigates.com/2012/10/18/south-african-massacre-was-the-tip-of-an-iceberg/ |access-date=27 Junie 2015 |archive-date=19 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419004717/http://www.thebureauinvestigates.com/2012/10/18/south-african-massacre-was-the-tip-of-an-iceberg/ |url-status=dead }}</ref> == Agtergrond == Die Bench Marks-stigting het aangevoer: "Die voordele van mynbou bereik nie die werkers of die omliggende gemeenskappe nie. Gebrek aan werksgeleenthede vir plaaslike jeug, swak lewensomstandighede, werkloosheid en groeiende ongelykhede dra by tot hierdie gemors."<ref>{{cite news|url=http://www.iol.co.za/business/companies/lonmin-an-example-of-exploitation-1.1365221#.UC-w5d1lS19|title=Lonmin an example of exploitation|agency=South African Press Association|date=17 Augustus 2012 |work=BusinessReport|access-date=18 Augustus 2012}}</ref> Dit het beweer die werkers uitgebuit is en dit was 'n motivering vir die geweld. Dit het ook die hoë winste gekritiseer in vergelyking met die lae lone van die werkers. Die Internasionale Arbeidsorganisasie het die toestand van die mynwerkers gekritiseer en gesê dat hulle blootgestel word aan "'n verskeidenheid veiligheidsgevare: vallende klippe, blootstelling aan stof, intensiewe geraas, dampe en hoë temperature, onder andere."<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/press-and-media-centre/news/WCMS_187783/lang--en/index.htm |title=South Africa could do more for miners, says ILO mining specialist|publisher=ILO|date=24 Augustus 2012|access-date=12 September 2012}}</ref> [[Rob Davies]], minister van handel en nywerheid, het die toestande in die myne as "afgryslik" beskryf en gesê die eienaars wat "miljoene maak" het vrae om te beantwoord oor hoe hulle hul werkers behandel.<ref>{{cite web|last=Flynn|first=Alexis|url=http://www.foxbusiness.com/news/2012/09/05/south-africa-marikana-probe-to-focus-on-mining-practices-conditions/|title=South Africa Marikana Probe to Focus on Mining Practices, Conditions|publisher=Fox Business|date=5 September 2012|access-date=12 September 2012}}{{dead link|date=Januarie 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit is later deur [[Al Jazeera]] gerapporteer dat die toestande in die myn gelei het tot "sittende spanning" as gevolg van "verskriklike lewensomstandighede, vakbondwedywering en maatskappy-onbelangstelling."<ref>{{cite web|author=Safeeyah Kharsany |url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/09/2012918202444424671.html |title=The sordid tale behind S Africa's mine strife – Features |publisher=Al Jazeera |date=21 September 2012 }}</ref> [[Platinum]] is die belangrikste metaal wat by Marikana gemyn word.<ref>{{cite web|url=http://www.kitco.com/scripts/hist_charts/yearly_graphs.plx|title=Platinum- London PM Fix 1992–present|publisher=KITCO|author=Kitco Metals Inc.|access-date=21 September 2022|archive-date=22 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522040223/http://www.kitco.com/scripts/hist_charts/yearly_graphs.plx|url-status=dead}}</ref> == Staking == Die '''Marikana-slagting''' het as 'n onbeskermde staking begin<ref>{{cite news |url=http://www.iol.co.za/business/companies/lonmin-shares-tumble-1.1364086#.UDDr_91lS18 |title=Lonmin shares tumble |agency=Reuters |date=16 Augustus 2012 |work=Independent Online |archive-date=21 Augustus 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120821033952/http://www.iol.co.za/business/companies/lonmin-shares-tumble-1.1364086 |access-date=19 Augustus 2012}}</ref> op 10 Augustus 2012 deur rotsboorders by 'n myn wat deur Lonmin besit word in die Marikana-gebied, naby [[Rustenburg]], Suid-Afrika in 2012. Dit was na 'n eis vir 'n loonverhoging tot 12 500 Suid-Afrikaanse rand netto per maand, na alle aftrekkings insluitend mediese fonds, pensioen en belasting, 'n syfer wat neerkom op verdriedubbeling van hul maandelikse salarisse (van ongeveer VS$280 tot VS$840).<ref>{{cite news|title=South Africa's Lonmin Marikana mine clashes killed 30 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19292909|publisher=BBC News|date=17 Augustus 2012|access-date=17 Augustus 2012}}</ref><ref name="Daily Maverick">{{cite web|url=http://dailymaverick.co.za/article/2012-08-17-beyond-the-chaos-at-marikana-the-search-for-the-real-issues |author=Greg Marinovich |title=Beyond the Chaos at Marikana: The search for the real issues |work=Daily Maverick |date=17 Augustus 2012 |access-date=17 Augustus 2012}}</ref> Die staking het daarna internasionale aandag gevestig op 'n reeks voorvalle van geweld tussen die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]], Lonminsekuriteit en die leierskap van die [[National Union of Mineworkers]] (NUM) aan die een kant en die stakende mynwerkers aan die ander kant, wat gelei het tot die dood van 44 mense, van wie 41 stakende mynwerkers was wat deur die polisie doodgeskiet is. Tydens dieselfde voorval is ook ten minste 78 bykomende werkers beseer. Die totale aantal beserings tydens die staking is onbekend. In reaksie op die Lonminstaking, was daar 'n golf van ander stakings in die Suid-Afrikaanse mynbedryf. <!-- Subhofie:Eerste voorvalle --> Die eerste voorvalle van geweld is op 11 Augustus aangemeld, ná NUM-leiers op NUM-lede losgebrand het wat gestaak het. In aanvanklike verslae is berig dat twee stakers daardie dag gesterf het,<ref name="dailymaverick.co.za">{{cite news |url=http://dailymaverick.co.za/opinionista/2012-10-12-marikana-prequel-num-and-the-murders-that-started-it-all |title=Marikana Prequel – NUM and the murders that started it all |date=12 Oktober 2012 |work=Daily Maverick |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009114457/https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2012-10-12-marikana-prequel-num-and-the-murders-that-started-it-all/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar later geblyk dat twee stakers slegs ernstig gewond is, maar nie dood is nie, in die skietery deur NUM-lede.<ref>[http://dailymaverick.co.za/article/2013-02-01-marikana-commission-num-in-a-deep-hole-over-the-fight-that-started-it-all Marikana Commission: NUM in a deep hole over the fight that started it all], by Sipho Hhlongwane, ''The Daily Maverick'', 1 Februarie 2013</ref> Hierdie geweld is gevolg deur die dood van agt ander stakers, polisielede en sekuriteitspersoneel in die opvolgende drie dae.<ref name="Mail & Guardian">{{cite news |url=http://mg.co.za/article/2012-10-22-lonmin-caused-problem-at-marikana-say-police/ |title=NUM: Lethal force ahead of Marikana shootings was justified |date=22 Oktober 2012 |work=Mail & Guardian |access-date=23 Oktober 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009145537/https://mg.co.za/article/2012-10-22-lonmin-caused-problem-at-marikana-say-police |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="mg.co.za">{{cite news |url=http://mg.co.za/article/2012-10-22-miners-killed-like-possessed-vermin-says-lawyer/ |title=Miners killed like possessed vermin |date=23 Oktober 2012 |work=Mail & Guardian |access-date=23 Oktober 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009230106/https://mg.co.za/article/2012-10-22-miners-killed-like-possessed-vermin-says-lawyer |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die moorde op 16 Augustus het op twee plekke plaasgevind, sowat 500 meter van mekaar af, met sewentien mense wat noodlottig gewond is by elk van hierdie plekke. Die oorgrote meerderheid sterftes is deur R5-aanvalsgeweervuur dood. Die amptelike syfer vir stakers wat tydens die skietery beseer is, is 78. == Bloedbad op 16 Augustus == Die middag van 16 Augustus het die betogers aangetree en is volgens sommige bronne gesalf met "muti" wat voorgehou is dat hulle onsigbaar en onoorwinlik gemaak sou word. Gebukkend, soos hulle beveel is, het hulle toe die ten volle gewapende lede van 'n kontingent van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, van 'n elite spesiale eenheid, aangeval,<ref>[http://thinkafricapress.com/south-africa/police-service-and-public-order-war-saps-marikana-lonmin The South African Police Service and the Public Order War], deur Chris McMichael, ''Think Africa Press'', 3 September 2012</ref> wat met aanvalsgewere losgebrand het op die groep stakers wat opruk. Binne minute was 34 mynwerkers dood, en ten minste 78 is gewond.<ref name=BBCinquiry>{{cite news|title=South Africa mine killings: Jacob Zuma announces inquiry|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19301690|publisher=BBC News|date=17 Augustus 2012|access-date=17 Augustus 2012}}</ref> Die voorval was die enkele mees dodelike gebruik van geweld deur Suid-Afrikaanse veiligheidsmagte teen burgerlikes sedert die [[Sharpeville-slagting]] tydens die apartheidsera. Beeldmateriaal uit verskeie hoeke wys dat die polisie besig was om die stakers in 'n klein area in te stoot. Groepe stakers het struggle-liedjies begin sing en langs die polisie se linies opgeruk. Die polisie het traangas en rubberkoeëls in dié groepe afgevuur. Minstens een persoon in een groep het met 'n handwapen op die polisie geskiet. Lede van hierdie groep het óf paniekerig geraak óf doelbewus 'n polisielyn aangeval wat tot die skietery gelei het.<ref>{{cite web| url = https://www.youtube.com/watch?v=t6guOlOFY7Q,| title = eNCA {{!}} New Evidence Shows Marikana Miners Shot First | website=[[YouTube]]}}</ref> === Vroeë polisieverslag === Die Suid-Afrikaanse Polisiediens het gesê die mynwerkers het 'n versoek om te ontwapen geweier en hulle met verskeie wapens aangeval, insluitend vuurwapens wat afgeneem is van die twee polisiebeamptes wat vroeër die week vermoor is.<ref name=news24_1>{{cite news|url=http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Residents-stunned-by-Marikana-violence-20120817|title=Residents stunned by Marikana violence|agency=South African Press Association| publisher=News24 |date=17 Augustus 2012| access-date=17 Augustus 2012}}</ref><ref name=mineweb1>{{cite web|author=Ryk van Niekerk|url=http://www.mineweb.com/mineweb/view/mineweb/en/page35?oid=157190&sn=Detail&pid=102055 |archive-url=https://archive.today/20130104012823/http://www.mineweb.com/mineweb/view/mineweb/en/page35?oid=157190&sn=Detail&pid=102055|url-status=dead |archive-date=4 Januarie 2013|title=South African president condemns platinum mine massacre|publisher=MineWeb|date=16 Augustus 2012 |access-date=17 Augustus 2012}}</ref> Die Suid-Afrikaanse polisiekommissaris, [[Riah Phiyega]], het beweer dat die 500 sterk polisiemag deur gewapende stakers aangeval is, en gesê: “Die militante groep het op die polisie afgestorm, skote gevuur en gevaarlike wapens rondgeswaai."<ref>[https://www.nytimes.com/2012/08/18/world/africa/south-african-police-kill-30-striking-miners.html, The New York Times, South African Official Defends Police Killing of 34, 19 Augustus 2012]</ref> === Ooggetuie- en joernalisverslae === ''[[Al Jazeera]]'' het berig dat die stakers deur die polisie in gepantserde voertuie met waterkanonne gedwing is na 'n gebied wat deur lemmetjiesdraad omring is, waarna die skietery begin het.<ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/08/2012816141649568598.html|title=Police open fire on South African miners |date=17 Augustus 2012|publisher=[[Al Jazeera]]|archive-date=16 Augustus 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816203014/http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/08/2012816141649568598.html |access-date=19 Augustus 2012}}</ref> Greg Marinovich (fotojoernalis van die ''[[Daily Maverick]]'') het die toneel ondersoek en gevind dat die meerderheid van die slagoffers 300 meter van die polisielyne af geskiet is, waar die hoofstormloop plaasgevind het.<ref name="dailymaverick1" /> Hy beweer dit lyk asof van die slagoffers van naby geskiet of deur polisievoertuie vergruis is. Sommige slagoffers is in 'n "koppie" geskiet waar hulle in 'n hoek vasgekeer was en in hegtenis geneem kon word. Weens plaaslike geografie moes hulle op kort afstand geskiet gewees het. Min koeëls is in die omliggende gebied gevind, wat daarop dui dat hulle nie in 'n koeëlreën gesterf het nie. Marinovich kom tot die gevolgtrekking dat "Dit word vir hierdie verslaggewer duidelik dat swaargewapende polisie die mynwerkers koelbloedig gejag en doodgemaak het."<ref name="wordpress1">{{cite web|author=Robert Nielsen|url=http://robertnielsen21.wordpress.com/2012/09/05/marikana-mine-massacre/|title=Marikana Mine Massacre|publisher=Robertnielsen21 wordpress|date=5 September 2012|access-date=12 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|last=Poplak|first=Richard|url=http://dailymaverick.co.za/article/2012-08-30-the-murder-fields-of-marikana-the-cold-murder-fields-of-marikana|title=The murder fields of Marikana. The cold murder fields of Marikana|work=Daily Maverick|date=8 September 2012|access-date=12 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830150415/http://dailymaverick.co.za/article/2012-08-30-the-murder-fields-of-marikana-the-cold-murder-fields-of-marikana|archive-date=30 Augustus 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ''TimesLIVE'' het berig dat die polisie nie lewendige ammunisie gebruik het totdat 'n stakende werker met 'n haelgeweer op hulle gevuur het nie. Siphiwe Sibeko, 'n Reuters-fotograaf wat op die toneel teenwoordig was, het verklaar dat hy gesien het hoe minstens een van die betogers met 'n pistool skiet voordat die polisie losgebrand het.<ref>{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-safrica-lonmin-shooting-idUSBRE87G0MS20120817|title=South Africa's "Hill of Horror": self-defense or massacre?|date=17 Augustus 2012 |work=Reuters|author=Pascal Fletcher|access-date=18 Augustus 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Mynbou in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Noordwes]] [[Kategorie:Onluste in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Massaskietry]] f9a2ulhrk4c7blnux4oob6ipbuhgydd 0 71699 2975908 2825999 2026-10-05T23:06:08Z Pynappel 70858 Brei uit n.a.v. die Engels 2975908 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Orde van soogdiere}} {{Taksoboks | name = Knaagdiere | fossil_range = [[Paleoseen]]–Onlangs | image = 180626-Gelbhalsmaus-01.jpg | image_width = 250px | image_caption = (''Apodemus flavicollis'') | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Placentalia]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = '''Rodentia''' | ordo_authority = [[Thomas Edward Bowdich|Bowdich]], 1821 | range_map = Rodent range.png | range_map_alt = Wêreldkaart | range_map_caption = Die gesamentlike verspreidingsgebied van al die knaagdierspesies, ingevoerde bevolkings uitgesluit | subdivision_ranks = Subordes | subdivision = * [[Sciuromorpha]] * [[Castorimorpha]] * [[Anomaluromorpha]] * [[Myomorpha]] * [[Hystricomorpha]] }} '''Knaagdiere''' is [[soogdiere]] (''Mammalia'') wat gesamentlik die [[orde (biologie)|orde]] ''Rodentia'' vorm. Knaagdiere het vier snytande wat aanhou om te groei en wat deur te knaag kort gehou word. Knaagdiere is besonder suksesvol en veertig persent van alle soogdierspesies is knaagdiere. Hulle kom op alle [[kontinent]]e van die aarde behalwe in [[Antarktika]] voor, en die mens het hulle intussen ook na byna al die afgeleë oseaaneilande geneem waar hulle nie inheems was nie. Die meeste knaagdiere is klein diertjies met 'n geset lyf, kort ledemate en 'n lang stert. Hulle gebruik hul skerp snytande om kos af te knaag, gange te grawe en hulself te verdedig. Die meeste leef van plantmateriaal, maar party het 'n meer gemengde dieet. Knaagdiere leef in 'n verskeidenheid van habitatte, soos in bome, onder die grond en selfs in varswater, en het hul by byna elke landhabitat aangepas, ook by dié wat die mens geskep het. Hulle is geneig om sosiale diere te wees, en baie spesies leef in gemeenskappe met ingewikkelde maniere om met mekaar te kommunikeer. Paring wissel van [[monogamie]] deur [[poligamie|poliginie]] tot [[promiskuïteit]]. Baie spesies kry werpsels van blinde, onderontwikkelde kleintjies, terwyl ander se kleintjies by geboorte reeds betreklik goed ontwikkel is. Die [[fossiel]]rekord van knaagdiere strek tot in die [[Paleoseen]] van Asië terug. Hulle het in die [[Eoseen]] sterk gediversifiseer namate hulle oor die kontinente versprei het en soms selfs oseane oorgesteek het. Knaagdiere het Suid-Amerika sowel as [[Madagaskar]] uit Afrika bereik en het [[Australië]] voor die aankoms van ''Homo sapiens'' gekoloniseer. Rodentia en [[Lagomorpha]] (konyne, hase en fluithase) is [[klade|susterklades]] wat 'n enkele gemeenskaplike voorouer deel en saam die klade Glires vorm. Die mens gebruik knaagdiere as voedsel, vir klere, as troeteldiere en as proefdiere in navorsing. 'n Paar spesies, veral die [[bruinrot]], die [[swartrot]] en die [[huismuis]], is ernstige plae wat gestoorde kos opvreet en bederf en siektes versprei. Knaagdiere wat per ongeluk ingevoer is, word dikwels as indringerspesies beskou. Bekende knaagdiere is onder meer [[muis]]e, [[rot]]te, [[eekhoring]]s, prêriehonde, [[ystervark]]e, [[bewer]]s, [[Cavia|cavia]]s en [[hamster]]s. == Kenmerke == [[Lêer:Gnagarnas tandsystem, Nordisk familjebok.png|duimnael|regs|alt=Illustrasie van 'n knaagdier se skedel en tande|Die tipiese knaagdier se tandstelsel. Die voorkant van die snytand bestaan uit harde emalje en die agterkant uit sagter dentien; die kouwerk slyt die dentien weg en laat 'n skerp, beitelvormige rand agter.]] Die kenmerk waaraan knaagdiere uitgeken word, is hul pare aanhoudend groeiende, skerp snytande.<ref name="MacDonald" /> Emalje bedek die voorkant van die snytand, maar die agterkant bly onbedek.<ref name="UCMP2000" /> Omdat die tande nie ophou groei nie, moet die dier hulle voortdurend deur te knaag afslyt; anders kan hulle so lank word dat hulle die skedel deurboor. Namate die snytande teen mekaar skuur, slyt die sagter dentien aan die agterkant van die tand vinniger weg, sodat 'n skerp emaljerand oorbly wat soos die lem van 'n beitel gevorm is.<ref name="Walker2003" /><ref name="Froberg" /> Knaagdierspesies het altesaam 12 tot 28 tande, gewoonlik minder as 22, en geen hoektande nie. Tussen die snytande en die kiestande is daar 'n gaping, die diastema, wat die dier in staat stel om oneetbare materiaal uit te hou terwyl die snytande dit afkap.<ref name="MacDonald" /> Chinchillas en [[Cavia|cavia]]s het 'n veselryke dieet; hul kiestande het geen wortels nie en groei soos hul snytande aanhoudend.<ref name="Niemiec" /> [[Lêer:Labeled Rattus Skull.jpg|duimnael|links|alt=Die boonste gedeelte van 'n rot se skedel|Die opvallende diastema in 'n rot se skedel]] Die ingewikkeld geriffelde oppervlak van die knaagdier se kiestand is goed toegerus om kos tot klein deeltjies te vermaal.<ref name="MacDonald" /> Die kakebeenspiere is sterk. Die onderkaak word tydens knaag vorentoe gestoot en skuif tydens kou agtertoe.<ref name="UCMP2000" /> Die snytande doen die knaagwerk en die kiestande die kouwerk, maar weens die knaagdier se kraniale bou kan die twee metodes nie gelyktydig gebruik word nie.<ref name="Cox" /> Onder knaagdiere speel die masseter of kaakspier 'n sleutelrol in die kou en maak dit 60% tot 80% van die totale spiermassa van die koustelsel uit.<ref name="CoxJeffery" /> By knaagdiere is die masseters agter die oë vas en dra hulle tydens knaag tot die oogrol by: die vinnige sametrekking en verslapping van die spiere laat die oogballe op en af beweeg.<ref name="Froberg" /> Verskille in die bou van die masseter en die jukbeen gaan met verskillende spesialiserings van die kouapparaat saam. Sciuromorfe knaagdiere, soos die oostelike gryseekhoring (''Sciurus carolinensis''), het 'n groot diep masseter, wat hulle doeltreffend met die snytande laat byt. Histrikomorfe knaagdiere, soos die cavia, het groter oppervlakkige en kleiner diep masseters as rotte of eekhorings, wat hulle moontlik minder doeltreffend met die snytande laat byt; hul vergrote binneste vlerkbeenspiere laat hulle egter moontlik toe om die kakebeen verder sywaarts te beweeg wanneer hulle kou. Miomorfe knaagdiere, soos die [[bruinrot]], het vergrote temporalis- en masseterspiere, wat hulle doeltreffend laat knaag sowel as kou.<ref name="Cox" /><ref name="CoxJeffery" /> Die grootste knaagdierspesie, die [[kapibara]] (watervark), kan tussen 105 en 135&nbsp;cm in lengte groei en 35 tot 65&nbsp;kg weeg. Die meeste spesies weeg egter minder as 100&nbsp;g, en hoewel knaagdiere uiteenlopende liggaamsvorme het, is 'n geset lyf met kort ledemate die reël.<ref name="MacDonald" /> Die voorvoete het gewoonlik vyf tone, waaronder 'n teenoorstelbare duim, en die agtervoete drie tot vyf. Die elmboog gee die voorarms groot soepelheid.<ref name="Walker2003" /> Die meeste spesies loop op die hele voet en het klouagtige [[nael]]s wat in grootte wissel. Knaagdiere het 'n nael aan die eerste toon, wat hulle gebruik om kos te hanteer. So 'n nael, saam met die behendige hantering deur die snytande, stel hulle in staat om harde sade en neute te eet, 'n nis wat hulle vandag oorheers. Dié nael aan die duim is vermoedelik die oervorm, en die uitsonderings word verbind met die vervanging daarvan deur kloue by grawende spesies en by dié wat net met die mond vreet.<ref name="Missagia" /> Knaagdiere gebruik 'n wye verskeidenheid voortbewegingswyses, waaronder viervoetige stap, hardloop, grawe, klim, tweevoetige huppel soos by kangaroerotte en Australiese huppelmuise, swem en selfs sweef.<ref name="Walker2003" /> Vlieënde eekhorings kan met valskermagtige velle wat van die voor- na die agterledemate strek, van boom tot boom sweef.<ref name="aerodynamic" /> Die agoeti is vinnig op die voet en antiloopagtig, want dit loop op sy tone met hoefagtige naels. Die meeste knaagdiere het sterte, wat in baie vorme en groottes voorkom. Party sterte kan gryp, soos dié van die Eurasiese oesmuis (''Micromys minutus''), en die haregroei op die stert wissel van ruig tot byna kaal. Party spesies het rudimentêre of onsigbare sterte.<ref name="MacDonald" /> By sommige spesies kan die stert weer aangroei as 'n deel daarvan afbreek.<ref name="Walker2003" /> Knaagdiere het oor die algemeen 'n goed ontwikkelde reuk- en gehoorsin, en by spesies wat in die nag aktief is, is die oë vergroot. Baie spesies het lang, sensitiewe snorhare of vibrisse om mee te voel.<ref name="MacDonald" /> Die beweging van die snorhare word hoofsaaklik deur die breinstam gedryf, wat self deur die korteks aangespoor word, hoewel alternatiewe roetes ook gevind is.<ref name="Petersen" /> Baie spesies het wangsakke om kos in te bêre. By eekhorings en lede van die Muroidea is dié strukture uitbreidings van die mondholte, terwyl hulle by gophers en die Heteromyidae afsonderlik is; albei tipes strek tot by die skouers.<ref name="Ryan" /> Die spysverteringstelsel is doeltreffend genoeg om byna 80% van die energie in die kos op te neem. Wanneer hulle [[sellulose]] vreet, word die kos in die maag versag en na die blindederm gelei, waar bakterieë dit tot sy koolhidraatbestanddele afbreek. Die knaagdier vreet dan sy eie mispille, sodat die voedingstowwe deur die derm opgeneem kan word. Die finale mispil is hard en droog.<ref name="MacDonald" /> Dit is moontlik dat hulle glad nie kan braak nie.<ref name="Kapoor" /><ref name="Balaban" /> By baie spesies bevat die penis 'n been, die [[penisbeen]], en die testes kan óf in die buikholte óf in die lies geleë wees.<ref name="Walker2003" /> [[Geslagsdimorfie]] kom by baie knaagdierspesies voor. By party knaagdiere is die mannetjies groter as die wyfies en by ander is dit omgekeerd. Die eerste geld tipies vir grondeekhorings, kangaroerotte, eenselwige molrotte en sakgophers, en het vermoedelik deur [[seksuele seleksie]] ontstaan, aangesien groter mannetjies voortplantingsgewys suksesvoller is. Wyfiegerigte geslagsdimorfie kom onder wangsakeekhorings en springmuise voor. Die funksie daarvan word nie verstaan nie, maar in die geval van ''Neotamias amoenus'' kies die mannetjies moontlik groter wyfies weens hul groter fiksheid. By party spesies, soos woelmuise, kan geslagsdimorfie van bevolking tot bevolking wissel. By ''Myodes glareolus'' is die wyfies gewoonlik die groter geslag, maar in sekere alpiene bevolkings kan die mannetjies groter wees, moontlik weens die gebrek aan roofdiere en die groter mededinging tussen hulle.<ref name="SchulteHostedde" /> == Verspreiding en habitat == [[Lêer:American Beaver with dam.JPG|duimnael|regs|alt='n Bewer naby 'n dam van boomstamme|Party knaagdiere word as ekosisteemingenieurs beskou, soos dié Noord-Amerikaanse bewer met sy dam van afgeknaagde boomstamme en die meer wat hy geskep het.]] Knaagdiere het 'n byna wêreldwye verspreiding en bewoon elke kontinent behalwe Antarktika. Hulle is die enigste landlewende plasentale soogdiere wat Australië en [[Nieu-Guinee]] sonder die mens se toedoen gekoloniseer het. Die mens het die diere ook in staat gestel om na baie afgeleë oseaaneilande te versprei.<ref name="Walker2003" /> Knaagdiere het hul by byna elke landhabitat aangepas, van die koue [[toendra]] onder die sneeu tot warm [[woestyn]]e. Spesies wissel van boomlewend deur grawend tot halfwaterlewend.<ref name="MacDonald" /> Knaagdiere het ook in omgewings wat die mens geskep het, soos landbougrond en stedelike gebiede, gedy.<ref name="MacDonald" /><ref name="Parshad" /> Hoewel party spesies algemene plae vir die mens is, speel knaagdiere ook belangrike ekologiese rolle.<ref name="MacDonald" /> Grawende knaagdiere vreet soms die vrugliggame van [[swam]]me en versprei die spore deur hul mis, wat die swamme in staat stel om te versprei en simbiotiese verhoudings met die wortels van plante te vorm; die plante kan gewoonlik nie daarsonder gedy nie. Sulke knaagdiere help dus om gesonde woude in stand te hou.<ref name="Perez" /> Party knaagdiere word as hoeksteenspesies en ekosisteemingenieurs in hul onderskeie habitatte beskou. Op die [[Groot Vlaktes]] van Noord-Amerika speel die grawery van prêriehonde 'n belangrike rol in [[grasveld]]habitatte en dra dit tot die deurlugting van die grond by, wat tot meer organiese materiaal en wateropname lei.<ref name="Janke" /> Net so speel bewers in baie matige streke 'n wesenlike [[hidrologie|hidrologiese]] rol: wanneer hulle hul damme en hutte bou, verander hulle die loop van strome en riviere en skep hulle [[vleiland]]habitatte.<ref name="Burchsted" /> == Gedrag en lewenswyse == === Voeding === [[Lêer:Tamias striatus CT.jpg|duimnael|links|alt='n Bruin wangsakeekhoring met groot wange|'n Oostelike wangsakeekhoring wat kos in sy wangsakke dra]] Die meeste knaagdiere is hoofsaaklik [[herbivoor|plantvretend]] en tree net opportunisties as roofdiere op; ander handhaaf 'n meer gebalanseerde [[omnivoor|omnivore]] dieet, terwyl 'n paar hoofsaaklik vleisvretend is en as gespesialiseerde roofdiere optree.<ref name="MacDonald" /><ref name="UCMP2000" /><ref name="dIsa" /> Die veldwoelmuis (''Microtus agrestis'') is 'n tipiese plantvretende knaagdier en vreet grasse, kruie, wortelknolle, [[mos]] en ander plantegroei, en knaag in die winter aan bas. Dit vreet soms ongewerweldes soos inseklarwes.<ref name="Hansson" /> Die vlaktegopher (''Geomys bursarius'') dra grasse, wortels en knolle in sy wangsakke en bêre hulle in ondergrondse voorraadkamers.<ref name="Connior" /> Die Texasgopher (''Geomys personatus'') trek plante bo hom aan die wortels in sy gange in en vermy dit so om na die oppervlak te kom om te vreet; dit vreet ook sy eie mis.<ref name="Texan" /> Die Afrikaanse sakrot soek kos bo die grond en versamel enigiets eetbaars in sy ruim wangsakke totdat hulle vol gerek is. Dit keer dan na sy gang terug om deur die versamelde materiaal te sorteer, en vreet die voedsame items.<ref name="Attenborough" /> Agoetispesies is een van die min diergroepe wat die groot kapsules van die Brasiliaanse neut se vrug kan oopbreek. Daar is te veel sade in die vrug om in een maaltyd te verorber, en die agoeti dra daarom party weg en bêre hulle. Dit help met die verspreiding van die sade, want enige saad wat die agoeti nie weer opspoor nie, is ver van die moederboom wanneer dit ontkiem. Saadvreters van die woestyn soos kangaroerotte moet soveel bymekaarmaak as hulle kan, want sade is net 'n beperkte tyd beskikbaar. Party knaagdiere vreet soveel as moontlik om vetreserwes vir die lang [[hibernasie|winterslaap]] op te bou. Marmotte doen dit en kan in die herfs 50% swaarder as in die lente wees.<ref name="Attenborough" /> Bewers, wat van boombas en plantegroei leef, bêre hul winterkos in "vlotte", stapels hout wat in water ondergedompel is.<ref name="Muller" /> Hoewel knaagdiere tradisioneel as plantvreters beskou is, sluit die meeste klein knaagdiere opportunisties [[insek]]te, [[wurm]]s, [[slak]]ke, [[mossel]]s en selfs gewerweldes by hul dieet in, en 'n paar het daarop gespesialiseer om van dierlike materiaal te leef, soos die skeerbekagtige rotte, die Australiese waterrot (''Hydromys chrysogaster'') en die springkaanmuis.<ref name="dIsa" /> 'n Funksioneel-morfologiese studie van die knaagdier se tandstelsel steun die idee dat die oorspronklike knaagdiere alleseters eerder as plantvreters was. Studies van die literatuur toon dat talle lede van die Sciuromorpha en die Myomorpha, en 'n paar lede van die Hystricomorpha, óf dierlike materiaal by hul dieet ingesluit het óf bereid was om sulke kos te vreet wanneer dit in aanhouding aangebied is. 'n Ondersoek van die maaginhoud van die Noord-Amerikaanse witpootmuis (''Peromyscus leucopus'') het 34% dierlike materiaal opgelewer.<ref name="Landry" /> Die springkaanmuis, wat van insekte, [[skerpioen]]e en ander klein muise leef, kan prooi doodmaak wat so groot soos hy self is.<ref name="Onychomys" /> === Sosiale gedrag === [[Lêer:Társas prérikutya 4.jpg|duimnael|regs|alt=Bruin knaagdiere tussen hope grond|'n Prêriehonddorp. Prêriehonde is uiters sosiaal.]] Die meerderheid knaagdierspesies is sosiaal of gesellig, veral prêriehonde en bruinrotte, terwyl [[hamster]]s en rooi eekhorings van die meer eenselwige spesies is.<ref name="MacDonald" /> Die sakgophers is ook buite die broeiseisoen eensaam, en elke individu grawe 'n ingewikkelde tonnelstelsel en handhaaf 'n eie gebied.<ref name="Vaughan1962" /> Eenselwige gedrag kan met die teenwoordigheid van hulpbronne saamhang wat opgeëis en verdedig kan word.<ref name="MacDonald" /> Bruinrotte leef gewoonlik in klein kolonies waarin tot ses wyfies 'n gang deel en een mannetjie 'n gebied om die gang verdedig. By hoë bevolkingsdigthede val dié stelsel uiteen en toon die mannetjies 'n hiërargiese stelsel van dominansie met oorvleuelende gebiede. Die wyfiekleintjies bly in die kolonie terwyl die jong mannetjies wegtrek.<ref name="HansonWild" /> Bewers leef in uitgebreide gesinseenhede, tipies met 'n paar volwassenes en hul kleintjies, insluitend dié wat in die huidige en die vorige jaar of selfs vroeër gebore is.<ref name="Baker" /> Die prêriewoelmuis (''Microtus ochrogaster'') se gemeenskappe bestaan uit monogame pare sowel as gemeenskaplike groepe waarin net een dominante wyfie teel; die pare sluit in die winter by gemeenskaplike groepe aan.<ref name="PrairieVole" /> [[Lêer:Nest of naked mole rats.jpg|duimnael|links|alt=Baie jong naakte molrotte op 'n hoop in 'n nes|'n Nes van naakte molrotte]] Van die mees sosiale knaagdiere is die grondeekhorings, wat tipies kolonies op grond van verwantskap tussen die wyfies vorm, met die mannetjies wat na speentyd wegtrek en as volwassenes swerwers word. Samewerking onder grondeekhorings wissel van spesie tot spesie en behels tipies alarmroepe, die beskerming van nesgebiede en die voorkoming van kinderdoodmakery.<ref name="Yensen" /> Prêriehonde leef in kolonies of "dorpe" wat oor kilometers kan strek en in die duisende kan tel.<ref name="MacDonald" /><ref name="Hoogland1995" /> Dié bestaan uit territoriale gesinsgroepe wat as "koterieë" bekend staan en afsonderlike gange beset. 'n Koterie bestaan dikwels uit 'n volwasse mannetjie, drie of vier volwasse wyfies en hul kleintjies, waaronder jaaroues sowel as jonger diere. Individue binne 'n koterie is vriendelik met mekaar, maar vyandig teenoor buitestanders.<ref name="Hoogland1995" /> Die naakte molrot (''Heterocephalus glaber'') en die Damaraland-molrot (''Fukomys damarensis'') is miskien die uiterste voorbeelde van kolonielewe onder knaagdiere, want hulle is eusosiaal soos koloniale insekte. Dié spesies leef in ondergrondse kolonies wat in die geval van die naakte molrot honderde individue kan tel. By albei spesies bestaan 'n kolonie uit een teelwyfie en 'n paar mannetjies, terwyl die res se vrugbaarheid onderdruk word en hulle nie teel nie. Die nieteelbare lede grawe, onderhou en sluit die tonnels, versamel kos en help met die kleintjies.<ref name="Heterocephalus" /><ref name="Bennett2004" /> === Kommunikasie === ==== Reuk ==== [[Lêer:Zwei Mäuse.JPG|duimnael|regs|alt=Twee grys muise|Nepotistiese spesies soos die huismuis maak op urine, mis en kliersekresies staat om hul verwante uit te ken.]] Knaagdiere gebruik reukmerke in baie sosiale kontekste, waaronder kommunikasie binne en tussen spesies, die merk van spore en die vestiging van gebiede. 'n Mens kan baie oor 'n individu uit sy [[urine]] aflei, waaronder sy spesie, individuele identiteit, geslag, voortplantingstoestand, gesondheid en sosiale rang. Verbindings wat van die groot histoversoenbaarheidskompleks (MHC) afgelei is, bind aan verskeie urinêre [[proteïen]]e. Die reuk van 'n [[roofdier]] verminder reukmerkgedrag.<ref name="Arakawa" /> Knaagdiere kan naby verwante aan hul reuk uitken, wat hulle in staat stel om nepotisme, oftewel voorkeurgedrag teenoor hul eie verwante, te toon en inteling te vermy. Dié verwantuitkenning werk met reukseine uit urine, mis en kliersekresies. Die hoofbeoordeling behels moontlik die MHC, waar die graad van verwantskap tussen twee individue met die MHC-gene wat hulle in gemeen het, korreleer. In kommunikasie tussen nieverwante, waar meer permanente reukmerkers nodig is, soos by gebiedsgrense, kan nievlugtige groot urinêre proteïene (MUP's), wat as [[feromoon]]vervoerders dien, ook gebruik word. MUP's kan ook individuele identiteit adverteer: elke [[huismuis]]mannetjie (''Mus musculus'') het unieke MUP's in sy urine gekodeer.<ref name="Holmes" /> Huismuise urineer om gebiede te merk en hul individuele en groepidentiteit te adverteer.<ref name="Sherwin" /> Territoriale bewers en rooi eekhorings reageer sterker op die reuke van vreemdelinge as op dié van hul bure. Dit staan as die "dierbare vyand"-effek bekend.<ref name="Bjorkoyli" /><ref name="Vache" /> ==== Klank ==== [[Lêer:Octodon degus -Artis Zoo, Netherlands-8b.jpg|duimnael|links|alt=Drie bruin degoes|Die gewone degoe het 'n ingewikkelde vokale repertoire.]] Baie knaagdierspesies, veral dié wat bedags aktief en sosiaal is, het 'n wye verskeidenheid alarmroepe wat hulle uiter wanneer hulle 'n bedreiging bespeur. Dit hou sowel direkte as indirekte voordele in. 'n Moontlike roofdier kan tot stilstand kom wanneer dit weet dat dit bespeur is, of 'n alarmroep kan verwante individue of ander lede van dieselfde spesie in staat stel om die gevaar te ontwyk.<ref name="Shelley" /> Prêriehonde het besonder ingewikkelde alarmroepstelsels teen roofdiere. Dié spesies kan verskillende roepe vir verskillende roofdiere hê, soos vir dié uit die lug teenoor dié op die grond, en elke roep bevat inligting oor die aard van die presiese bedreiging.<ref name="Kiriazis" /><ref name="Slobodchikoff" /> Die dringendheid van die bedreiging kan ook deur die akoestiese eienskappe van die roep oorgedra word.<ref name="Zimmermann" /> Sosiale knaagdiere het 'n wyer verskeidenheid vokalisasies as eenselwige spesies. Minstens vyftien afsonderlike roeptipes is by volwasse ''Fukomys micklemi''-molrotte en vier by jong diere opgeteken.<ref name="VandenHole" /> Net so toon die gewone degoe (''Octodon degus''), nog 'n sosiale, grawende knaagdier, 'n uitgebreide vokale omvang van vyftien verskillende vokalisasies.<ref name="Long" /> Ultrasoniese roepe speel in die sosiale kommunikasie tussen nagmuise 'n rol en word gebruik wanneer die individue buite mekaar se gesig is.<ref name="Ancillotto" /> Huismuise gebruik sowel hoorbare as ultrasoniese roepe in 'n verskeidenheid kontekste. Hoorbare vokalisasies is dikwels tydens vyandige of aggressiewe ontmoetings te hore, terwyl ultraklank in seksuele kommunikasie en ook deur kleintjies wat uit die nes geval het, gebruik word.<ref name="Sherwin" /> Laboratoriumrotte, wat bruinrotte (''Rattus norvegicus'') is, uiter kort, hoëfrekwensie-ultrasoniese klanke tydens vermoedelik aangename ervarings soos stoeispel, paring en wanneer hulle gekielie word. Die klank, wat as 'n duidelike "getjirp" beskryf is, is met [[lag]] vergelyk en word as die verwagting van iets lonend vertolk. In kliniese studies word die getjirp met positiewe emosionele gevoelens geassosieer, en daar ontstaan 'n sosiale band met die een wat kielie, sodat die rotte gekondisioneer raak om die kieliery op te soek. Namate die rotte ouer word, neem die neiging om te tjirp egter af.<ref name="Panksepp" /><ref name="Brudzynski" /> ==== Sig ==== Knaagdiere is tipies van plasentale soogdiere deurdat hulle net twee soorte liggevoelige keëlselle in die [[netvlies]] het, naamlik 'n kortgolflengte- "blou-UV"-tipe en 'n middelgolflengte- "groen"-tipe.<ref name="Haverkamp" /> Hulle is egter visueel sensitief vir die [[ultraviolet]]spektrum (UV) en kan dus lig sien wat die mens nie kan nie. Die funksies van dié UV-sensitiwiteit is nie altyd duidelik nie. By degoes, byvoorbeeld, weerkaats meer UV-lig van die buikpels, wat die dier in staat stel om aan ander degoes te sein wanneer dit op sy agterbene staan. Die rugpels weerkaats minder, en die degoe staan daarom op al vier bene wanneer 'n roofdier naby is. Ultravioletlig is bedags meer sigbaar, wat UV-sig vir dagaktiewe spesies voordeliger maak.<ref name="Chavez" /> Die urine van baie knaagdiere, soos woelmuise, degoes, muise en rotte, weerkaats UV-lig sterk, en dit word moontlik in kommunikasie gebruik deurdat dit sigbare sowel as reukmerke agterlaat.<ref name="Chavez" /><ref name="Desjardins" /> Roofdiere kan dit egter ook bespeur: die Europese rooivalk (''Falco tinnunculus'') kan vars woelmuisurine met UV-lig sien en hul getalle bepaal.<ref name="Viitala" /> ==== Tas ==== [[Lêer:Palestine Mole-rat 1.jpg|duimnael|regs|alt='n Grys molrot op 'n hoop grond met sy mond oop|Die blinde molrot van die Midde-Ooste gebruik seismiese kommunikasie.]] Party knaagdiere kommunikeer met oppervlaktrillings, wat as seismiese kommunikasie bekend staan. Die grawende blinde molrot van die Midde-Ooste (''Spalax ehrenbergi'') kommunikeer oor lang afstande deur met sy kop te bons.<ref name="Nevo" /> Voetgetrommel word wyd as 'n roofdierwaarskuwing of verdedigingsaksie gebruik, hoofsaaklik deur grawende of halfgrawende knaagdiere.<ref name="Randall2001" /> Die vaandelstertkangaroerot (''Dipodomys spectabilis'') lewer verskeie ingewikkelde voetgetrommelpatrone in 'n aantal verskillende kontekste, waarvan een is wanneer dit 'n [[slang]] teëkom. Die voetgetrommel waarsku moontlik nabygeleë kleintjies, maar dra heel waarskynlik oor dat die rot te wakker is vir 'n suksesvolle aanval, wat die slang van die jag laat afsien.<ref name="RandallMatocq" /> Verskeie studies dui op die doelbewuste gebruik van grondtrillings as 'n middel tot kommunikasie binne die spesie tydens die hofmakery van die Kaapse blesmol (''Georychus capensis'').<ref name="Narins" /> === Paringstrategieë === [[Lêer:Xerus inauris 1.jpg|duimnael|links|alt=Bruin grondeekhorings|Die Kaapse grondeekhoring is 'n voorbeeld van sowel 'n promiskue as 'n poliginiese knaagdier sonder gebiedsverdediging.]] Party knaagdierspesies is monogaam, met 'n volwasse mannetjie en wyfie wat 'n blywende paarband vorm. Monogamie kom in twee vorme voor, naamlik verpligtend en opsioneel. By verpligte monogamie sorg albei ouers vir die kleintjies en speel hulle 'n belangrike rol in hul oorlewing. Dit kom by spesies soos die Kaliforniese hertmuis (''Peromyscus californicus''), ''Peromyscus polionotus'', die Malgassiese reuserot (''Hypogeomys antimena'') en die bewer voor. By dié spesies paar die mannetjies gewoonlik net met hul maats. Benewens die groter sorg vir die kleintjies kan verpligte monogamie ook die volwasse mannetjie bevoordeel, want dit verhoog sy kanse om 'n maat, veral 'n vrugbare een, te hê. By opsionele monogamie verskaf die mannetjies nie direkte ouersorg nie en word hulle deur 'n meer verspreide sosiale ruimtelikheid gedwing om met net een wyfie te paar. Prêriewoelmuise blyk 'n voorbeeld van dié vorm van monogamie te wees, met die mannetjies wat die wyfies in hul omgewing oppas en verdedig.<ref name="Waterman" /> By [[poligamie|poliginiese]] spesies probeer die mannetjies verskeie wyfies monopoliseer en met hulle paar. Soos monogamie kan poliginie by knaagdiere in twee vorme voorkom, met en sonder gebiedsverdediging. Die eerste behels dat die mannetjies gebiede waar wyfies ruimtelik saamgedrom is, as territoria verdedig. Dit kom voor by grondeekhorings soos die geelbuikmarmot (''Marmota flaviventris''), die Kaliforniese grondeekhoring (''Otospermophilus beecheyi''), die Columbiese grondeekhoring (''Urocitellus columbianus'') en Richardson se grondeekhoring (''Urocitellus richardsonii''). Mannetjies met gebiede staan as "inwonende" mannetjies bekend, en die wyfies wat in die gebiede leef, as "inwonende" wyfies. In die geval van marmotte blyk inwonende mannetjies nooit hul gebiede te verloor nie en keer hulle indringende mannetjies altyd af. Van party spesies is dit ook bekend dat hulle hul inwonende wyfies regstreeks verdedig, en die gevegte wat daarop volg, kan tot ernstige beserings lei. By spesies met poliginie sonder gebiedsverdediging is die mannetjies nie territoriaal nie en swerf hulle wyd op soek na wyfies. Dié mannetjies vestig dominansiehiërargieë, en die hoogste manlike range kry toegang tot die meeste wyfies. Dit kom voor by spesies soos Belding se grondeekhoring (''Urocitellus beldingi'') en party boomeekhoringspesies.<ref name="Waterman" /> [[Promiskuïteit]], waarin sowel mannetjies as wyfies met verskeie maats paar, kom ook by knaagdiere voor. By spesies soos Gunnison se prêriehond (''Cynomys gunnisoni'') bring wyfies werpsels met meer as een vader voort. Promiskuïteit lei tot groter spermkompetisie, en die mannetjies is geneig om groter testes te hê. By die [[Kaapse grondeekhoring]] kan die mannetjie se testes 20% van sy kop-en-lyflengte beslaan. Verskeie knaagdierspesies het buigbare paringstelsels wat tussen monogamie, poliginie en promiskuïteit kan wissel.<ref name="Waterman" /> Wyfieknaagdiere speel 'n aktiewe rol in die keuse van hul maats. Faktore wat tot die wyfie se voorkeur bydra, is onder meer die mannetjie se fiksheid, dominansie en ruimtelike bewustheid.<ref name="Solomon" /> By die eusosiale naakte molrot monopoliseer 'n enkele wyfie die paring met die teelmannetjies.<ref name="Jarvis" /> Voortplantend aktiewe naakte molrotwyfies is kieskeuriger oor die mannetjies met wie hulle assosieer en verkies nieverwante,<ref name="Clarke" /> wat waarskynlik 'n beskermingsmaatreël teen inteling is.<ref name="Charlesworth" /> By die meeste knaagdierspesies is [[ovulasie]] siklies, terwyl 'n minderheid spesies dit deur die paring self laat opwek. Mannetjies van party knaagdierspesies laat 'n paringsprop agter wat sowel spermlekkasie as die bevrugting van die wyfie deur ander mannetjies verhinder. Wyfies kan die prop verwyder, en doen dit soms reg na die paring en soms 'n paar uur later.<ref name="Solomon" /> === Geboorte en ouersorg === [[Lêer:Bank voles.jpg|duimnael|regs|alt=Bruin woelmuise op 'n hoop in 'n nes|Jong woelmuise in hul nes onder 'n houtstapel]] Knaagdiere word, na die spesie, óf blind, haarloos en betreklik onontwikkeld óf met die meeste van hul pels, oop oë en redelik ontwikkeld gebore. Die eerste toestand is tipies van eekhorings en muise, en die tweede kom gewoonlik by spesies soos cavias en [[ystervark]]e voor. Wyfies met onontwikkelde kleintjies bou tipies ingewikkelde [[nes]]te vir hulle, wat van voor die geboorte tot by speentyd hou. Die wyfie gee geboorte in 'n sittende of liggende houding, en die kleintjies kom in die rigting waarin sy kyk na vore. Van 'n paar dae oud, wanneer hul oë die eerste keer oopgaan, kan die kleintjies hulle af en toe buitentoe waag.<ref name="McGuire" /> By spesies met goed ontwikkelde kleintjies belê die moeders min in nesbou en party bou glad nie neste nie. Die wyfie gee staande geboorte en die kleintjies kom agter haar na vore. Moeders hou met kontakroepe kontak met hul baie beweeglike kleintjies. Hoewel die kleintjies betreklik onafhanklik en binne dae gespeen is, kan hulle aanhou suip en deur hul moeders skoongemaak word. Knaagdierwerpsels wissel ook in grootte, en kleiner werpsels geniet langer moedersorg as groter werpsels.<ref name="McGuire" /> Knaagdiermoeders verskaf sowel direkte ouersorg, soos soog, voer, skoonmaak, warmte, vervoer, sosialisering en wegjaag, as indirekte ouersorg, soos die bêre van kos, die bou van neste en beskerming, aan hul kleintjies.<ref name="McGuire" /> By baie sosiale spesies kan die kleintjies deur ander individue as hul ouers versorg word, 'n praktyk wat as pleegsorg of samewerkende teling bekend staan. Dit kom bekend by swartstertprêriehonde en Belding se grondeekhorings voor, waar die moeders gemeenskaplike neste het en onverwante kleintjies saam met hul eie soog. Daar is 'n mate van onsekerheid of dié moeders kan onderskei watter kleintjies hul eie is. By die Patagoniese mara (''Dolichotis patagonum'') word die kleintjies ook in gemeenskaplike gange geplaas, maar die moeders laat nie jong diere behalwe hul eie suip nie.<ref name="Holmes" /> Kinderdoodmakery kom by talle knaagdierspesies voor en kan deur volwasse lede van die eie spesie van enige geslag gepleeg word. Verskeie redes is vir dié gedrag voorgestel, waaronder voeding, mededinging om hulpbronne, die vermyding van sorg vir vreemde kleintjies en, in die geval van mannetjies, 'n poging om die moeder seksueel ontvanklik te maak. Laasgenoemde rede is meer by primate en leeus ondersoek.<ref name="infanticide" /> Kinderdoodmakery blyk wydverspreid onder swartstertprêriehonde te wees en veroorsaak ongeveer die helfte van die werpseldoodgevalle, gewoonlik deur inwonende, lakterende wyfies.<ref name="HooglandInf" /> Om teen kinderdoodmakery deur ander volwassenes te beskerm, kan wyfieknaagdiere vermyding of regstreekse aggressie, ook in groepe, teen moontlike oortreders inspan, of veelvuldige paring, territorialiteit of vroeë aborsies.<ref name="infanticide" /> By die alpemarmot (''Marmota marmota'') is dominante wyfies geneig om die voortplanting van ondergeskiktes te onderdruk deur hulle tydens hul swangerskap te teister; die stres wat daaruit volg, verswak hul voortplantingsgesondheid.<ref name="Hacklander" /> === Intelligensie === [[Lêer:Kangaroo-rat.jpg|duimnael|links|alt='n Bruin en wit rot|Kangaroerotte kan hul kosvoorrade met ruimtelike geheue opspoor.]] Knaagdiere het gevorderde [[kognisie|kognitiewe]] vermoëns. Hulle kan vergiftigde lokaas uitken, wat plaagbeheer bemoeilik.<ref name="MacDonald" /> Cavias kan ingewikkelde roetes na kos leer en onthou.<ref name="Dringenberg" /> Eekhorings en kangaroerotte kan kosvoorrade met ruimtelike geheue eerder as net met reuk opspoor.<ref name="Jacobs1991" /><ref name="Jacobs1992" /> Omdat laboratoriummuise (huismuise) en laboratoriumrotte (bruinrotte) wyd as wetenskaplike modelle gebruik word om ons begrip van die biologie te verdiep, is daar baie oor hul kognitiewe vermoëns bekend. Bruinrotte toon kognitiewe sydigheid, waar inligtingverwerking deur hul positiewe of negatiewe gevoelstoestand beïnvloed word.<ref name="Harding" /> Laboratoriumrotte wat geleer is om op 'n bepaalde toon 'n hefboom te druk en 'n beloning te kry, en om op 'n ander toon 'n ander hefboom te druk om 'n elektriese skok te vermy, is byvoorbeeld meer geneig om op 'n tussentoon die beloningshefboom te kies as hulle pas gekielie is, iets wat hulle geniet. Dit dui op "'n verband tussen die direk gemete positiewe gevoelstoestand en besluitneming onder onsekerheid in 'n diermodel".<ref name="Rygula" /> Laboratoriumrotte het moontlik die vermoë tot metakognisie, dit wil sê om hul eie leer te oorweeg en dan op grond van wat hulle weet of nie weet nie, besluite te neem, soos uit hul keuses blyk wanneer hulle die moeilikheidsgraad van take teen die verwagte belonings afweeg. Dit sou hulle die eerste diere behalwe primate maak wat oor dié vermoë beskik,<ref name="Foote" /> maar die bevindings word bevraagteken, aangesien die rotte moontlik eenvoudige beginsels van operante kondisionering of 'n gedragsekonomiese model gevolg het.<ref name="Smith" /><ref name="Jozefowiez" /> Bruinrotte gebruik sosiale leer in 'n wye reeks situasies, maar miskien veral wanneer hulle kosvoorkeure aanleer.<ref name="HansonChoice" /><ref name="Galef" /> == Evolusionêre geskiedenis == [[Lêer:Masillamys Senckenberg 2007-01.JPG|duimnael|regs|upright=1.3|alt='n Gefossileerde knaagdierskelet|'n ''Masillamys''-fossiel uit die Messel-fossielvindplek in Duitsland]] Die vroegste fossielrekord van soogdiere met die kenmerkende knaagdiertandstelsel kom uit die Paleoseen, kort na die uitsterwing van die nievoëldinosourusse sowat 66&nbsp;miljoen jaar gelede. Dié fossiele is in [[Laurasië]] gevind,<ref name="Kay" /> die superkontinent wat uit die hedendaagse Noord-Amerika, Europa en Asië bestaan het. Die afsplitsing van Glires, 'n klade wat uit knaagdiere en lagomorfe bestaan, van die ander plasentale soogdiere het binne 'n paar miljoen jaar ná die [[Kryt]]-Paleogeen-grens plaasgevind, en knaagdiere en lagomorfe het daarna gedurende die [[Kainosoïkum]] versprei.<ref name="Asher" /><ref name="Samuels" /> Party molekulêre-horlosiedata dui daarop dat moderne knaagdiere, oftewel die lede van die orde Rodentia, teen die laat Kryt verskyn het,<ref name="Suarez" /> hoewel ander skattings van die afsplitsingstye met die fossielrekord ooreenstem.<ref name="Douzery" /><ref name="Horner" /> Knaagdiere het die [[Multituberkulate|multituberkulate]] moontlik uitgeskakel en vervang, maar daaroor word gedebatteer.<ref name="Landry1965" /><ref name="Adams" /> Fossiele van 'n vroeë voorouer van die sciuromorfe knaagdiere, ''Acritoparamys atavus'', is in neerslae van die vroeë Paleoseen van Noord-Amerika gevind,<ref name="Langer" /> en sciuromorfe was teen die laat Eoseen wydverspreid.<ref name="Prothero" /> Die Castoridae, waaronder die moderne bewers, het in die laat [[Eoseen]] die eerste keer in Noord-Amerika verskyn en het Eurasië in die vroeë [[Oligoseen]] oor die [[Beringlandbrug]] gekoloniseer.<ref name="Doronina" /><ref name="Korth" /> Laat in die Eoseen het histrikognate Afrika binnegeval, heel waarskynlik nadat hulle minstens 39,5&nbsp;miljoen jaar gelede in Asië ontstaan het.<ref name="Marivaux" /> Fossielbewyse toon dat party histrikognate, die kawiomorfe, uit Afrika na [[Suid-Amerika]] versprei het, wat destyds 'n geïsoleerde kontinent was, en dat hulle klaarblyklik van seestrome gebruik gemaak het om die [[Atlantiese Oseaan]] op dryfhout oor te steek.<ref name="Gheerbrant" /> Kawiomorfe het Suid-Amerika teen 41&nbsp;miljoen jaar gelede bereik, wat 'n minstens so vroeë datum vir histrikognate in Afrika impliseer,<ref name="Marivaux" /> en het die [[Groot-Antille]] teen die vroeë Oligoseen bereik.<ref name="Velez" /> Teen 20&nbsp;miljoen jaar gelede was daar fossiele wat herkenbaar aan die huidige families behoort, soos die [[Muridae]].<ref name="Kay" /> Muroïede het moontlik in Eurasië ontstaan en dit tot tien keer verder gekoloniseer. Daar is ook bewyse van tot sewe kolonisasies van Afrika, vyf van Noord-Amerika, vier van Suidoos-Asië en twee van Suid-Amerika.<ref name="Schenk" /> Nesomiede knaagdiere het vermoedelik 20 tot 24&nbsp;miljoen jaar gelede van Afrika na [[Madagaskar]] gedryf.<ref name="AliHuber" /> Party fossielknaagdiere was baie groot in vergelyking met moderne spesies: die grootste bekende knaagdier was ''Josephoartigasia monesi'', 'n pakarana wat moontlik 3&nbsp;m lank geword het en 1&nbsp;000&nbsp;kg geweeg het. Dié dier het 4 tot 2&nbsp;miljoen jaar gelede geleef.<ref name="Rinderknecht" /> Hoewel [[buideldier]]e die opvallendste soogdiere in Australië is, is baie knaagdiere, almal lede van die Muridae, onder die kontinent se soogdierspesies.<ref name="Breed" /> Fossielbewyse dui daarop dat knaagdiere al 4,5&nbsp;miljoen jaar gelede in Australië gewoon het. Die spesies sluit die Hydromyini in, die "ou endemieke", die eerste golf knaagdiere wat die land in die [[Mioseen]] en vroeë [[Plioseen]] gekoloniseer het, en die ware rotte (''Rattus''), die "nuwe endemieke", wat in 'n latere golf in die laat Plioseen of vroeë [[Pleistoseen]] aangekom het.<ref name="actionplan" /> Molekulêre bewyse steun een oorsprong vir die "ou endemieke" knaagdiere in sowel Australië as Nieu-Guinee.<ref name="Rowe" /> Knaagdiere het aan die Groot Amerikaanse Uitruiling deelgeneem, wat op die samevoeging van die Amerikas deur die vorming van die Panama-landengte sowat 5&nbsp;miljoen jaar gelede gevolg het.<ref name="Kay" /><ref name="Baskin" /> In dié uitruiling het 'n klein aantal spesies, soos die Nuwe Wêreld se [[boomystervark]]e (Erethizontidae), noordwaarts getrek terwyl muriede suidwaarts getrek het.<ref name="Kay" /> Die hoofinval van sigmodontiene in die suide het die landbrug egter met minstens 'n paar miljoen jaar voorafgegaan en het waarskynlik oor dryfhout plaasgevind.<ref name="Marshall" /><ref name="Smith1999" /><ref name="Parada" /> Sigmodontiene het eksplosief gediversifiseer sodra hulle in Suid-Amerika was, hoewel 'n mate van diversifikasie moontlik reeds in [[Sentraal-Amerika]] voor die kolonisasie plaasgevind het.<ref name="Smith1999" /><ref name="Parada" /> == Taksonomie == Die gebruik van die ordenaam "Rodentia" word aan die Engelse reisiger en natuurkundige Thomas Edward Bowdich (1821) toegeskryf.<ref name="TOLWeb" /> Die Nuwe Latynse woord ''Rodentia'' is van ''rōdēns'' afgelei, die teenwoordige deelwoord van ''rōdere'', ''rōdō'', "om te knaag, om weg te vreet".<ref name="etymonline" /> Die filogenie van die knaagdiere plaas hulle saam met die orde [[Lagomorpha]] in die klade Glires, binne [[Euarchontoglires]] en Boreoeutheria.<ref name="wuetal2012" /> Lagomorfe se snytande groei, soos dié van knaagdiere, aanhoudend, maar hulle het 'n ekstra paar snytande in die bokaak.<ref name="Vaughan2011" /> Die orde Rodentia kan in subordes, infraordes, superfamilies en [[familie (biologie)|families]] verdeel word. Daar is 'n groot mate van parallelisme en [[konvergente evolusie|konvergensie]] onder knaagdiere, wat daaraan toe te skryf is dat hulle geneig was om tot grootliks soortgelyke nisse te evolueer. Dié parallelle evolusie sluit nie net die struktuur van die tande in nie, maar ook die infraorbitale streek van die [[skedel]] onder die oogholte, en dit maak klassifikasie moeilik omdat soortgelyke eienskappe nie noodwendig op gemeenskaplike afkoms dui nie.<ref name="Wood" /><ref name="Wood1958" /> Brandt (1855) was die eerste wat voorgestel het dat Rodentia op grond van die ontwikkeling van sekere kakebeenspiere in drie subordes verdeel word, naamlik Sciuromorpha, Hystricomorpha en Myomorpha, en dié stelsel is wyd aanvaar. Schlosser (1884) het 'n omvattende oorsig van knaagdierfossiele gedoen, hoofsaaklik aan die hand van die kiestande, en bevind dat hulle in die klassieke stelsel pas, maar Tullborg (1899) het net twee subordes voorgestel, Sciurognathi en Hystricognathi. Die onderskeid was op die mate van inbuiging van die onderkaak gebaseer, en dié subordes sou verder in Sciuromorpha, Myomorpha, Hystricomorpha en Bathyergomorpha onderverdeel word. Matthew (1910) het 'n filogenetiese boom van die Nuwe Wêreld se knaagdiere opgestel, maar het nie die meer problematiese Ou Wêreld-spesies ingesluit nie. Verdere klassifikasiepogings het sonder eenstemmigheid voortgeduur, met party skrywers wat die klassieke stelsel van drie subordes aanvaar het en ander Tullborg se twee.<ref name="Wood" /> Dié verskille is steeds onopgelos, en molekulêre studies het die saak ook nie heeltemal uitgemaak nie, hoewel hulle die monofilie van die groep bevestig het, sowel as dat die [[klade]] van 'n gemeenskaplike Paleosene voorouer afstam. Carleton en Musser (2005) het in ''Mammal Species of the World'' voorlopig 'n stelsel van vyf subordes aanvaar: Sciuromorpha, Castorimorpha, Myomorpha, Anomaluromorpha en Hystricomorpha. In 2021 het die Amerikaanse Vereniging van Soogdierkundiges 34 onlangse families met meer as 481&nbsp;genera en 2&nbsp;277&nbsp;spesies erken.<ref name="MSW" /><ref name="Honeycutt" /><ref name="MDD" /> Die lewende families van die knaagdiere, volgens die klassifikasie van Fabre en medewerkers (2012) en binne die vyf subordes van Carleton en Musser:<ref name="Fabre" /><ref name="MSW" /> * Orde '''Rodentia''' ** Suborde [[Sciuromorpha]] *** Familie Aplodontiidae (bergbewers) *** Familie Gliridae (nagmuise; ook Myoxidae, Muscardinidae) *** Familie Sciuridae ([[eekhoring]]s) ** Suborde [[Castorimorpha]] *** Superfamilie Castoroidea **** Familie Castoridae ([[bewer]]s) *** Superfamilie Geomyoidea **** Familie Heteromyidae (kangaroerotte en sakmuise) **** Familie Geomyidae (sakgophers) ** Suborde [[Anomaluromorpha]] *** Familie Anomaluridae *** Familie Pedetidae ([[springhaas|springhase]]) ** Suborde [[Myomorpha]] *** Superfamilie Dipodoidea **** Familie Dipodidae (jerboas, springmuise en berkmuise) *** Superfamilie Muroidea **** Familie Platacanthomyidae **** Familie Spalacidae (blinde molrotte) **** Familie Calomyscidae **** Familie Nesomyidae **** Familie Cricetidae ([[hamster]]s en Nuwe Wêreld-muise) **** Familie [[Muridae]] ([[muis]]e en [[rot]]te) ** Suborde [[Hystricomorpha]] *** Familie Ctenodactylidae (gundis) *** Familie Diatomyidae *** Familie Hystricidae (Ou Wêreld-[[ystervark]]e) *** Familie Bathyergidae ([[duinmol|duinmolle]] en molrotte) *** Familie Petromuridae *** Familie Thryonomyidae (rietrotte) *** Familie Erethizontidae (Nuwe Wêreld-[[boomystervark]]e) *** Familie Cuniculidae (pakas) *** Familie Dasyproctidae (agoetis) *** Familie Caviidae ([[Cavia|cavia]]s, [[kapibara]]s en maras) *** Familie Dinomyidae (pakaranas) *** Familie Chinchillidae *** Familie Abrocomidae *** Familie Echimyidae *** Familie Ctenomyidae *** Familie Octodontidae (degoes) == Bewaring == [[Lêer:Santamartamys rufodorsalis.jpg|duimnael|regs|alt='n Rooiharige stekelrot|Die kritiek bedreigde rooikuifboomrot]] Hoewel die bedreigings vir die orde nie besonder ernstig is nie, word daar gesê dat 168 knaagdierspesies in 126 genera bewaringsaandag verdien, teenoor die beperkte waarde wat die publiek daaraan toeken. Aangesien 76% van die knaagdiergenera net een spesie bevat, kan baie filogenetiese diversiteit met 'n betreklik klein aantal uitsterwings verlore gaan. Sonder meer gedetailleerde kennis van die spesies wat bedreig word, en sonder 'n akkurate taksonomie, konsentreer bewaring hoofsaaklik op die beskerming van hoër taksa, soos families eerder as spesies, en van geografiese brandpunte.<ref name="Amori" /> Verskeie rysrotspesies het sedert die 19de eeu uitgesterf, waarskynlik weens habitatverlies en indringerspesies.<ref name="Morgan" /> Die bruin harige dwergystervark (''Coendou vestitus'') en die rooikuifboomrot (''Santamartamys rufodorsalis'') word as kwesbaar beskou omdat hulle net op 'n paar plekke aangeteken is; die eerste is laas in 1925 gedokumenteer en die tweede net in sy tipelokaliteit aan die Karibiese kus.<ref name="WAZA" /> Die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur|IUCN]] se Spesie-oorlewingskommissie skryf: "Ons kan veilig aflei dat baie Suid-Amerikaanse knaagdiere ernstig bedreig word, hoofsaaklik deur omgewingsversteuring en intensiewe jag."<ref name="Lidicker" /> Die "drie nou kosmopolitiese kommensale knaagdierplaagspesies", die bruinrot, die [[swartrot]] en die huismuis, is in verbintenis met die mens versprei, deels op seilskepe in die tyd van die groot ontdekkingsreise, en het saam met 'n vierde spesie in die [[Stille Oseaan]], die Polinesiese rot (''Rattus exulans''), eilandbiotas regoor die wêreld swaar beskadig. Die swartrot het veral die uitsterwing van meer as 40% van die landvoëlspesies op [[Lord Howe-eiland]] veroorsaak, net tien jaar na sy aankoms daar in 1918. Bewaringsprojekte kan dié plaagknaagdiere met sorgvuldige beplanning heeltemal van eilande uitroei deur 'n antikoagulante knaagdiergif soos brodifakoum te gebruik.<ref name="Buckle" /> Dié benadering was suksesvol op die eiland Lundy in die [[Verenigde Koninkryk]], waar die doodmaak van 'n geskatte 40&nbsp;000 bruinrotte die bevolkings van die Manx-pylstormvoël en die Atlantiese [[papegaaiduiker]] 'n kans gegee het om van bykans-uitsterwing te herstel.<ref name="Lundy" /><ref name="Mitchell" /> Knaagdiere is ook vir [[klimaatsverandering]] kwesbaar, veral spesies wat op laagliggende eilande leef. Die Bramble Cay-melomys (''Melomys rubicola''), wat op 'n klein koraaleilandjie in die [[Groot Koraalrif]] geleef het, was die eerste soogdierspesie wat as uitgesterf verklaar is as gevolg van klimaatsverandering wat die mens veroorsaak het.<ref name="slezak" /> == Wisselwerking met mense == === Pelse === [[Lêer:Peru-chinchilla fur redingote 1900.jpg|duimnael|links|alt=Illustrasie van 'n vrou met 'n pelsjas aan|'n Chinchillapelsjas, uitgestal op die Wêreldtentoonstelling van 1900 in Parys]] Mense wêreldwyd het knaagdierpelse vir [[klere]] gebruik.<ref name="UCMP2000" /> Die inheemse mense van Noord-Amerika het baie van bewervelle gebruik gemaak deur hulle te brei en aan mekaar te werk om mantels te maak. Europeërs het die gehalte daarvan waardeer, en die Noord-Amerikaanse pelshandel het ontwikkel en van die eerste belang vir die vroeë setlaars geword. In Europa is die sagte onderpels, bekend as "bewerwol", as ideaal vir die maak van [[vilt]] bevind en is dit vir bewerhoede en versiersels aan klere gebruik.<ref name="Feinstein" /><ref name="Innis" /> Later het die beverrot (''Myocastor coypus'') as 'n goedkoper bron van pels vir vilt oorgeneem. Die chinchilla het 'n sagte pels, en die vraag daarna was so hoog dat die dier in die natuur byna uitgewis is voordat boerdery die hoofbron van velle geword het.<ref name="Granby" /> Ystervarkkwille word in tradisionele versierde klere gebruik, soos die hoofversierings van Noord-Amerikaanse inheemse volke. Lakota-vroue het die kwille vir kwilwerk geoes deur 'n [[kombers]] oor 'n ystervark te gooi en die kwille wat daarin vassteek, uit te haal. Die hoofkwille kan gekleur word en word dan met sening aan 'n vel of aan [[berk]]bas vasgebind.<ref name="Lakota" /> === As voedsel === Mense het minstens 89 knaagdierspesies geëet, soos cavias, agoetis en kapibaras, en in 1985 is rotte deur minstens 42 verskillende samelewings geëet. Cavias is van omstreeks 2500 v.C. vir hul vleis aangehou en was teen 1500 v.C. die belangrikste vleisbron van die Inkaryk. In [[Peru]] word cavias as 'n proteïenbron waardeer, en sowat 64&nbsp;miljoen stukke vleis word jaarliks uit 20&nbsp;miljoen mak cavias verkry. Nagmuise is in [[Antieke Rome|antieke Rome]] geboer, óf in spesiale potte wat "gliraria" genoem is óf in groot buitehokke, waar hulle op [[okkerneut]]e, kastaiings en akkers vetgemaak is. Afrikane het op dieselfde manier Gambiese sakrotte en rietrotte aangehou. Navorsers het bevind dat die jaarlikse wildsgewig wat inheemse mense in die [[Amasonereënwoud|Amasone]] geneem het, uit soveel as 40% pakas en gewone agoetis bestaan het waar groter soogdiere skaars was. In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is eekhorings die knaagdiere wat die meeste geëet word, maar muskusrotte, ystervarke en bosmarmotte word ook geëet; die [[Navajo]] het prêriehonde in modder gebak, en die Paiute het gophers, eekhorings en rotte geëet.<ref name="Fiedler" /> === Dierproewe === [[Lêer:Lab mouse mg 3140.jpg|duimnael|regs|alt='n Wit muis met korrels|'n Laboratoriumhuismuis]] Knaagdiere word wyd in dierproewe gebruik.<ref name="UCMP2000" /> Albino-mutantrotte is in 1828 die eerste keer vir navorsing gebruik en het later die eerste dier geword wat suiwer vir wetenskaplike doeleindes huismak gemaak is.<ref name="krinke" /> Die huismuis is deesdae die knaagdier wat die meeste in laboratoriums gebruik word, en in 1979 is beraam dat vyftig miljoen jaarliks wêreldwyd gebruik word. Hulle word verkies weens hul klein grootte, vinnige voortplanting en gemak van hantering, en omdat hulle baie van dieselfde toestande en infeksies as die mens deel. Hulle word in navorsing oor [[genetika]], ontwikkelingsbiologie, sellulêre biologie, [[onkologie]] en [[immunologie]] gebruik.<ref name="Morse" /> Cavias is al sedert die 17de eeu uitvoerig in wetenskaplike navorsing gebruik. Hulle is gebruik om aansteeklike siektes te ondersoek, omdat hulle vir sulke [[patogeen|patogene]] kwesbaar is en 'n mensagtige [[immuunstelsel]] het. Hulle het in 1882 'n belangrike rol gespeel toe daar vasgestel is dat ''Mycobacterium tuberculosis'' [[tuberkulose]] veroorsaak, terwyl studies van hul immuunstelsel die eerste keer 'n aanpasbare immuniteit teen [[geelkoors]] aangetoon het. [[Vitamien C]] is in 1907 ook in dié diere ontdek, en hulle kan dit soos die mens nie self maak nie. In 2014 is berig dat "vergelykenderwys minder cavias vandag in navorsing gebruik word, maar die spesie word steeds algemeen in studies van die asemhalings- en gehoorstelsels gebruik".<ref name="LabAnimal" /> Hulle is verskeie kere in 'n wentelbaan om die aarde gelanseer, die eerste keer deur die [[Sowjetunie]] op die Spoetnik 9-biosatelliet van 9 Maart 1961, met 'n suksesvolle herwinning.<ref name="Gray" /> Die naakte molrot is vir biomediese navorsing van belang weens sy lang lewensduur, hoë [[pyn]]drempel en bykans-immuniteit teen [[kanker]].<ref name="Pennisi" /> Knaagdiere het 'n sensitiewe reuksin, wat die mens gebruik om reuke of chemikalieë van belang op te spoor.<ref name="Wines" /> Die Gambiese sakrot kan tuberkulosebasille met 'n sensitiwiteit van tot 86,6% opspoor en hul afwesigheid met 'n akkuraatheid van 93% bepaal. Dieselfde spesie is ook opgelei om [[landmyn]]e op te spoor.<ref name="Mhelela" /><ref name="Bakalar" /> Rotte is vir hul moontlike gebruik in gevaarlike situasies, soos rampgebiede, ondersoek. Hulle kan opgelei word om op bevele te reageer, wat selfs op 'n afstand gegee kan word, en kan selfs oorreed word om hulle, teen hul normale gedrag, in helderder of meer oop gebiede te waag.<ref name="Harder" /><ref name="Solon" /> === As troeteldiere === [[Lêer:Chinchilla-Soelvmarmorert.jpg|duimnael|links|alt='n Grys chinchilla|'n Troeteldierchinchilla]] Party knaagdierspesies word as troeteldiere aangehou, veral rotte, muise, hamsters, gerbils, cavias en chinchillas; marmotte en nagmuise word ook soms aangehou. Hulle is aantreklik weens hul voorkoms, intelligensie, vriendelikheid en min reuk. Hul klein grootte en ruimtebehoeftes, lae onderhoudskoste en maklike aankoop het hulle egter ook weggooibaar gemaak, al het dit in die 21ste eeu verander namate meer troeteldierknaagdiere na veeartsklinieke geneem is. Verskillende spesies het besondere behoeftes: hamsters het meer water nodig, terwyl cavias vitamien C in hul dieet moet kry. Die grootte van troeteldierknaagdiere maak hulle ook vatbaar vir beserings deur swak hantering.<ref name="Daviau" /><ref name="Tamura" /> === As plae en siektedraers === [[Lêer:Potatoes feeding damage HC1.JPG|duimnael|regs|alt=Uitgetrekte, beskadigde aartappels|Knaagdiere veroorsaak groot verliese aan gewasse, soos dié aartappels wat deur woelmuise beskadig is.]] Party knaagdierspesies is ernstige landbouplae wat groot hoeveelhede kos opvreet wat die mens gestoor het.<ref name="Meerburg" /> In 2003 is byvoorbeeld beraam dat die oeste wat rotte in Asië vernietig het, genoeg was om 200&nbsp;miljoen mense te voed. Die meeste van die skade wêreldwyd word deur 'n betreklik klein aantal spesies veroorsaak, hoofsaaklik rotte en muise. In [[Indonesië]] en [[Tanzanië]] verminder knaagdiere die oesopbrengs met sowat vyftien persent, terwyl verliese in Suid-Amerika negentig persent bereik het. Oor die hele Afrika beskadig knaagdiere, waaronder ''Mastomys'' en ''Arvicanthis'', graangewasse, [[grondboontjie]]s, groente en [[Kakaoboon|kakao]]. In Asië beskadig rotte, muise en spesies soos ''Microtus brandti'', ''Meriones unguiculatus'' en ''Eospalax baileyi'' gewasse van [[rys]], [[sorghum]], knolle, groente en neute. In Europa beskadig spesies van ''Apodemus'' en ''Microtus'', en in sporadiese uitbrake ''Arvicola terrestris'', benewens rotte en muise, vrugteboorde, groente en weiding sowel as graangewasse. In Suid-Amerika beskadig 'n wyer reeks knaagdierspesies, soos ''Holochilus'', ''Akodon'', ''Calomys'', ''Oligoryzomys'', ''Phyllotis'', ''Sigmodon'' en ''Zygodontomys'', baie gewasse, waaronder [[Saccharum|suikerriet]], vrugte, groente en knolle.<ref name="Stenseth" /> Knaagdiere is ook beduidende draers van siektes.<ref name="kijlstra" /> Die swartrot speel, met die [[vlooi]]e wat dit dra, 'n hoofrol in die verspreiding van die [[bakterie]] ''Yersinia pestis'', wat [[Swart Dood|builepes]] veroorsaak,<ref name="McCormick" /> en dra die organismes wat [[tifus]], Weil se siekte, [[toksoplasmose]] en trichinose veroorsaak.<ref name="kijlstra" /> 'n Aantal knaagdiere dra [[Ortohantavirus|hantavirusse]], waaronder die Puumala-, Dobrava- en Saaremaa-virusse, wat die mens kan aansteek.<ref name="ECDC" /> Knaagdiere help ook om siektes soos babesiose, kutane leishmaniase, Lyme-siekte, rickettsiapokkies, hervalkoors en die Wes-Nylvirus oor te dra.<ref name="CDC" /> Omdat knaagdiere 'n oorlas is en die [[openbare gesondheid]] in gevaar stel, probeer menslike samelewings hulle dikwels beheer. Tradisioneel het dit vergiftiging en die stel van valle behels, metodes wat nie altyd veilig of doeltreffend was nie. Meer onlangs probeer geïntegreerde plaagbestuur die beheer verbeter met 'n kombinasie van opnames om die grootte en verspreiding van die plaagbevolking te bepaal, die vasstelling van verdraagsaamheidsgrense, dit wil sê vlakke van plaagaktiwiteit waarby ingegryp moet word, die ingrepe self, en die evaluering van die doeltreffendheid daarvan aan die hand van herhaalde opnames. Ingrepe kan onderrig, die maak en toepassing van wette en regulasies, die wysiging van die habitat, veranderinge aan boerderypraktyke en biologiese beheer insluit, sowel as vergiftiging en die stel van valle.<ref name="CDCipm" /> Die gebruik van patogene soos ''Salmonella'' het die nadeel dat hulle die mens en huisdiere kan aansteek, en knaagdiere raak dikwels daarteen weerstandig. Mak en verwilderde [[kat]]te kan knaagdiere doeltreffend beheer, mits die knaagdierbevolking nie te groot is nie. Die gebruik van ander roofdiere, waaronder frette, [[muishond]]e en [[likkewaan|likkewane]], het "onbevredigende" resultate gelewer.<ref name="Wodzicki" /> == Verwysings == {{Verwysings|30em|refs= <ref name="actionplan">{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/node/14807 |title=The Action Plan for Australian Rodents |date=1 April 1995 |publisher=Environment Australia |access-date=18 September 2014 |archive-date=7 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007002345/http://www.environment.gov.au/node/14807 |url-status=live}}</ref> <ref name="Adams">{{cite journal |last1=Adams |first1=N. F. |last2=Rayfield |first2=E. J. |last3=Coxx |first3=P. G. |last4=Cobb |first4=S. N. |last5=Corfe |first5=I. J. |year=2019 |title=Functional tests of the competitive exclusion hypothesis for multituberculate extinction |journal=Royal Society Open Science |volume=6 |issue=3 |article-number=181536 |doi=10.1098/rsos.181536 |doi-access=free |pmid=31032010 |pmc=6458384}}</ref> <ref name="aerodynamic">{{cite journal |last=Thorington |first=R. W Jr. |author2=Darrow, K. |author3=Anderson, C. G. |year=1998 |title=Wing tip anatomy and aerodynamics in flying squirrels |journal=Journal of Mammalogy |volume=79 |issue=1 |pages=245-250 |url=http://entomology.si.edu/StaffPages/Darrow/1997WingTipAnatomy.pdf |doi=10.2307/1382860 |jstor=1382860 |doi-access=free |access-date=26 Augustus 2014 |archive-date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409052036/http://entomology.si.edu/StaffPages/Darrow/1997WingTipAnatomy.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="AliHuber">{{cite journal |last1=Ali |first1=Jason R. |last2=Huber |first2=Matthew |title=Mammalian biodiversity on Madagascar controlled by ocean currents |journal=Nature |date=Februarie 2010 |volume=463 |issue=7281 |pages=653-656 |doi=10.1038/nature08706 |pmid=20090678}}</ref> <ref name="Amori">{{cite journal |last1=Amori |first1=G. |last2=Gippoliti |first2=S. |title=A higher-taxon approach to rodent conservation priorities for the 21st century |journal=Animal Biodiversity and Conservation |date=Desember 2003 |volume=26 |issue=2 |pages=1-18 |doi=10.32800/abc.2003.26.2001}}</ref> <ref name="Ancillotto">{{cite journal |last1=Ancillotto |first1=Leonardo |last2=Sozio |first2=Giulia |last3=Mortelliti |first3=Alessio |last4=Russo |first4=Danilo |title=Ultrasonic communication in Gliridae (Rodentia): the hazel dormouse (''Muscardinus avellanarius'') as a case study |journal=Bioacoustics |date=4 Mei 2014 |volume=23 |issue=2 |pages=129-141 |doi=10.1080/09524622.2013.838146}}</ref> <ref name="Arakawa">{{cite journal |last1=Arakawa |first1=Hiroyuki |last2=Blanchard |first2=D. Caroline |last3=Arakawa |first3=Keiko |last4=Dunlap |first4=Christopher |last5=Blanchard |first5=Robert J. |title=Scent marking behavior as an odorant communication in mice |journal=Neuroscience & Biobehavioral Reviews |date=September 2008 |volume=32 |issue=7 |pages=1236-1248 |doi=10.1016/j.neubiorev.2008.05.012 |pmid=18565582 |pmc=2577770}}</ref> <ref name="Asher">{{cite journal |last1=Asher |first1=Robert J. |last2=Meng |first2=Jin |last3=Wible |first3=John R. |last4=McKenna |first4=Malcolm C. |last5=Rougier |first5=Guillermo W. |last6=Dashzeveg |first6=Demberlyn |last7=Novacek |first7=Michael J. |title=Stem Lagomorpha and the Antiquity of Glires |journal=Science |date=18 Februarie 2005 |volume=307 |issue=5712 |pages=1091-1094 |doi=10.1126/science.1107808 |pmid=15718468}}</ref> <ref name="Attenborough">{{cite book |title=The Life of Mammals |last=Attenborough |first=David |year=2002 |publisher=BBC Books |isbn=978-0-563-53423-5 |pages=64-67}}</ref> <ref name="Bakalar">{{cite news |title=Detecting Tuberculosis: No Microscopes, Just Rats |author=Bakalar, Nicholas |url=https://www.nytimes.com/2011/01/04/health/04tb.html |newspaper=The New York Times |date=3 Januarie 2011 |access-date=23 Augustus 2014 |archive-date=9 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509115849/http://www.nytimes.com/2011/01/04/health/04tb.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Baker">{{cite encyclopaedia |last1=Baker |first1=Bruce W. |last2=Hill |first2=Edward P. |title=Chapter 15: Beaver |url=https://books.google.com/books?id=-xQalfqP7BcC&pg=PA288 |encyclopedia=Wild Mammals of North America: Biology, Management, and Conservation |editor1-last=Feldhamer |editor1-first=George A. |editor2-last=Thompson |editor2-first=Bruce C. |editor3-last=Chapman |editor3-first=Joseph A. |publisher=JHU Press |year=2003 |page=292 |isbn=978-0-8018-7416-1}}</ref> <ref name="Balaban">{{cite journal |last1=Balaban |first1=Carey D. |last2=Yates |first2=Bill J. |title=What is nausea? A historical analysis of changing views |journal=Autonomic Neuroscience |volume=202 |year=2017 |doi=10.1016/j.autneu.2016.07.003 |pages=5-17 |pmid=27450627 |pmc=5203950}}</ref> <ref name="Baskin">{{cite journal |title=South Texas and the Great American Interchange |author1=Baskin, Jon A. |author2=Thomas, Ronny G. |journal=Gulf Coast Association of Geological Societies Transactions |year=2007 |volume=57 |pages=37-45 |url=http://ckwri.tamuk.edu/fileadmin/user_upload/PHOTOS/Deer-Research_Program/Class_files/Baskin_Thomas2007--South_Texas_and_the_Great_American_Interchange.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718213213/http://ckwri.tamuk.edu/fileadmin/user_upload/PHOTOS/Deer-Research_Program/Class_files/Baskin_Thomas2007--South_Texas_and_the_Great_American_Interchange.pdf |archive-date=18 Julie 2014}}</ref> <ref name="Bennett2004">{{cite journal |last1=Bennett |first1=Nigel C. |last2=Jarvis |first2=Jennifer U. M. |title=Cryptomys damarensis |journal=Mammalian Species |date=2004 |volume=756 |issue=1 |page=1 |doi=10.1644/756}}</ref> <ref name="Bjorkoyli">{{cite journal |last1=Bjorkoyli |first1=Tore |last2=Rosell |first2=Frank |year=2002 |title=A test of the dear enemy phenomenon in the Eurasian beaver |journal=Animal Behaviour |volume=63 |issue=6 |pages=1073-1078 |doi=10.1006/anbe.2002.3010 |hdl=11250/2437993 |hdl-access=free}}</ref> <ref name="Breed">{{cite book |author1=Breed, Bill |author2=Ford, Fred |title=Native Mice and Rats |publisher=CSIRO Publishing |date=2007 |pages=3, 5 en passim |isbn=978-0-643-09166-5 |url=http://www.publish.csiro.au/samples/native%20Mice%20and%20rats%20sample.pdf |access-date=29 Junie 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924214845/http://www.publish.csiro.au/samples/native%20Mice%20and%20rats%20sample.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="Brudzynski">{{cite journal |last1=Brudzynski |first1=S. M. |year=2021 |title=Biological Functions of Rat Ultrasonic Vocalizations, Arousal Mechanisms, and Call Initiation |journal=Brain Sciences |volume=11 |issue=5 |page=605 |doi=10.3390/brainsci11050605 |doi-access=free |pmid=34065107 |pmc=8150717}}</ref> <ref name="Buckle">{{cite journal |author1=Buckle, A. P. |author2=Fenn, M. G. P. |title=Rodent Control in the Conservation of Endangered Species |journal=Proceedings of the 15th Vertebrate Pest Conference |year=1992 |pages=Paper 12 |url=http://digitalcommons.unl.edu/vpc15/12 |access-date=27 Junie 2014 |archive-date=22 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722043935/http://digitalcommons.unl.edu/vpc15/12/ |url-status=live}}</ref> <ref name="Burchsted">{{cite journal |last1=Burchsted |first1=Denise |last2=Daniels |first2=Melinda |last3=Thorson |first3=Robert |last4=Vokoun |first4=Jason |title=The River Discontinuum: Applying Beaver Modifications to Baseline Conditions for Restoration of Forested Headwaters |journal=BioScience |date=Desember 2010 |volume=60 |issue=11 |pages=908-922 |doi=10.1525/bio.2010.60.11.7}}</ref> <ref name="CDC">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/rodents/diseases/indirect.html |title=Diseases indirectly transmitted by rodents |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |date=2012 |access-date=1 September 2014 |archive-date=18 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818091113/http://www.cdc.gov/rodents/diseases/indirect.html |url-status=live}}</ref> <ref name="CDCipm">{{cite book |author=Centers for Disease Control and Prevention |title=Integrated pest management: conducting urban rodent surveys |publisher=US Department of Health and Human Services |year=2006 |location=Atlanta |url=https://www.cdc.gov/nceh/ehs/docs/ipm_manual.pdf |access-date=11 September 2017 |archive-date=20 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170720063821/https://www.cdc.gov/nceh/ehs/docs/IPM_Manual.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="Charlesworth">{{cite journal |vauthors=Charlesworth D, Willis JH |date=November 2009 |title=The genetics of inbreeding depression |journal=Nature Reviews. Genetics |volume=10 |issue=11 |pages=783-796 |doi=10.1038/nrg2664 |pmid=19834483}}</ref> <ref name="Chavez">{{cite journal |last1=Chávez |first1=A. E. |last2=Bozinovic |first2=F |last3=Peichl |first3=L |last4=Palacios |first4=A. G. |year=2003 |title=Retinal Spectral Sensitivity, Fur Coloration, and Urine Reflectance in the Genus Octodon (Rodentia): Implications for Visual Ecology |journal=Visual Neuroscience |volume=44 |issue=5 |pages=2290-2296 |doi=10.1167/iovs.02-0670 |pmid=12714673 |hdl=10533/174635 |hdl-access=free}}</ref> <ref name="Clarke">{{cite journal |vauthors=Clarke FM, Faulkes CG |date=Oktober 1999 |title=Kin discrimination and female mate choice in the naked mole-rat Heterocephalus glaber |journal=Proceedings. Biological Sciences |volume=266 |issue=1432 |pages=1995-2002 |doi=10.1098/rspb.1999.0877 |pmc=1690316 |pmid=10584337}}</ref> <ref name="Connior">{{cite journal |author=Connior, M. B. |year=2011 |title=''Geomys bursarius'' (Rodentia: Geomyidae) |journal=Mammalian Species |volume=43 |issue=1 |pages=104-117 |doi=10.1644/879.1 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Cox">{{cite journal |last1=Cox |first1=Philip G. |last2=Rayfield |first2=Emily J. |last3=Fagan |first3=Michael J. |last4=Herrel |first4=Anthony |last5=Pataky |first5=Todd C. |last6=Jeffery |first6=Nathan |date=27 April 2012 |title=Functional Evolution of the Feeding System in Rodents |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36299 |doi=10.1371/journal.pone.0036299 |pmc=3338682 |pmid=22558427 |doi-access=free}}</ref> <ref name="CoxJeffery">{{cite journal |last1=Cox |first1=Philip G. |last2=Jeffery |first2=Nathan |title=Reviewing the Morphology of the Jaw-Closing Musculature in Squirrels, Rats, and Guinea Pigs with Contrast-Enhanced MicroCT |journal=The Anatomical Record |date=Junie 2011 |volume=294 |issue=6 |pages=915-928 |doi=10.1002/ar.21381 |pmid=21538924}}</ref> <ref name="Daviau">{{cite journal |last=Daviau |first=J |year=1999 |title=Clinical Evaluation of Rodents |journal=Animal Practice |volume=2 |issue=2 |pages=429-445 |doi=10.1016/S1094-9194(17)30131-7 |pmid=11228738 |pmc=7110741}}</ref> <ref name="Desjardins">{{cite journal |last1=Desjardins |first1=Claude |last2=Maruniak |first2=J. A. |last3=Bronson |first3=F. H. |title=Social Rank in House Mice: Differentiation Revealed by Ultraviolet Visualization of Urinary Marking Patterns |journal=Science |date=30 November 1973 |volume=182 |issue=4115 |pages=939-941 |doi=10.1126/science.182.4115.939 |pmid=4745598}}</ref> <ref name="dIsa">{{cite journal |vauthors=d'Isa R, Bebas P, Parsons MH, Kurek K, and Stryjek R |date=Augustus 2026 |title=Killing behaviors in rodents: from predation to infanticide |journal=Frontiers in Behavioral Neuroscience |volume=20 |article-number=1778618 |doi=10.3389/fnbeh.2026.1778618 |doi-access=free |pmid=42677136}}</ref> <ref name="Doronina">{{cite journal |last1=Doronina |first1=Liliya |last2=Matzke |first2=Andreas |last3=Churakov |first3=Gennady |last4=Stoll |first4=Monika |last5=Huge |first5=Andreas |last6=Schmitz |first6=Jürgen |title=The beaver's phylogenetic lineage ''illumina''ted by retroposon reads |journal=Scientific Reports |year=2017 |volume=7 |issue=1 |article-number=43562 |doi=10.1038/srep43562 |pmid=28256552 |pmc=5335264 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Douzery">{{cite journal |last1=Douzery |first1=Emmanuel J. P. |last2=Delsuc |first2=Frédéric |last3=Stanhope |first3=Michael J. |last4=Huchon |first4=Dorothée |title=Local Molecular Clocks in Three Nuclear Genes: Divergence Times for Rodents and Other Mammals and Incompatibility Among Fossil Calibrations |journal=Journal of Molecular Evolution |date=2003 |volume=57 |pages=S201-S213 |doi=10.1007/s00239-003-0028-x |pmid=15008417 |url=https://hal.science/halsde-00193003}}</ref> <ref name="Dringenberg">{{cite journal |last1=Dringenberg |first1=H |title=Spatial learning in the guinea pig: cued versus non-cued learning, sex differences, and comparison with rats |journal=Behavioural Brain Research |date=28 September 2001 |volume=124 |issue=1 |pages=97-101 |doi=10.1016/s0166-4328(01)00188-7 |pmid=11423170}}</ref> <ref name="ECDC">{{cite web |url=http://www.ecdc.europa.eu/en/healthtopics/climate_change/health_effects/pages/rodent_borne_diseases.aspx |title=Rodent-borne diseases |publisher=European Centre for Disease Prevention and Control |access-date=1 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903085849/http://www.ecdc.europa.eu/en/healthtopics/climate_change/health_effects/pages/rodent_borne_diseases.aspx |archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref name="etymonline">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=rodent |title=rodent (n.) |publisher=Online Etymology Dictionary |access-date=7 Mei 2015 |archive-date=18 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102942/http://www.etymonline.com/index.php?term=rodent |url-status=live}}</ref> <ref name="Fabre">{{cite journal |last=Fabre |year=2012 |title=A glimpse on the pattern of rodent diversification: a phylogenetic approach |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=12 |issue=1 |page=88 |display-authors=etal |doi=10.1186/1471-2148-12-88 |pmid=22697210 |pmc=3532383 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Feinstein">{{cite web |url=http://cwh.ucsc.edu/feinstein/The%20process%20of%20felting%20a%20Beaver%20Hat.html |title=Felting a beaver hat |author=Feinstein, Kelly |date=1 Maart 2006 |work=Fashionable Felted Fur |publisher=UC Santa Cruz |access-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101516/http://cwh.ucsc.edu/feinstein/The%20process%20of%20felting%20a%20Beaver%20Hat.html |archive-date=6 Oktober 2014}}</ref> <ref name="Fiedler">{{cite journal |last1=Fiedler |first1=Lynwood A. |title=Rodents as a food source |journal=Proceedings of the Vertebrate Pest Conference |date=1990 |volume=14 |issue=14 |pages=149-155 |url=https://escholarship.org/uc/item/0tz9z9wv}}</ref> <ref name="Foote">{{cite journal |last=Foote |first=Allison L. |author2=Crystal, J. D. |title=Metacognition in the rat |journal=Current Biology |volume=17 |issue=6 |pages=551-555 |year=2007 |doi=10.1016/j.cub.2007.01.061 |pmid=17346969 |pmc=1861845}}</ref> <ref name="Froberg">{{cite journal |last1=Froberg-Fejko |first1=Karen |title=Give a rat a bone: satisfying rodents' need to gnaw |journal=Lab Animal |date=Oktober 2014 |volume=43 |issue=10 |pages=378-379 |doi=10.1038/laban.611 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Galef">{{cite journal |last1=Galef |first1=Bennett G. |last2=Laland |first2=Kevin N. |title=Social Learning in Animals: Empirical Studies and Theoretical Models |journal=BioScience |date=Junie 2005 |volume=55 |issue=6 |pages=489-499 |doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0489:sliaes]2.0.co;2 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Gheerbrant">{{cite journal |last1=Gheerbrant |first1=Emmanuel |last2=Rage |first2=Jean-Claude |title=Paleobiogeography of Africa: How distinct from Gondwana and Laurasia? |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=November 2006 |volume=241 |issue=2 |pages=224-246 |doi=10.1016/j.palaeo.2006.03.016}}</ref> <ref name="Granby">{{cite web |url=http://especesmenacees.ca/en/clothes-and-trimming.php |title=Excessive trade: Clothes and trimming |publisher=Granby Zoo |access-date=9 Augustus 2014 |date=Mei 2010 |archive-date=10 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810000404/http://especesmenacees.ca/en/clothes-and-trimming.php |url-status=live}}</ref> <ref name="Gray">{{cite web |last=Gray |first=Tara |url=https://history.nasa.gov/animals.html |title=A Brief History of Animals in Space |publisher=National Aeronautics and Space Administration |year=1998 |access-date=5 Maart 2007 |archive-date=11 Oktober 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041011053912/https://history.nasa.gov/animals.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Hacklander">{{cite journal |last1=Hackländer |first1=Klaus |last2=Möstl |first2=Erich |last3=Arnold |first3=Walter |title=Reproductive suppression in female Alpine marmots, ''Marmota marmota'' |journal=Animal Behaviour |date=Junie 2003 |volume=65 |issue=6 |pages=1133-1140 |doi=10.1006/anbe.2003.2159}}</ref> <ref name="HansonChoice">{{cite web |url=http://www.ratbehavior.org/FoodChoices.htm |title=How do rats choose what to eat? |author=Hanson, Anne |year=2012 |work=Rat behavior and biology |access-date=24 Augustus 2014 |archive-date=7 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207034033/http://www.ratbehavior.org/FoodChoices.htm |url-status=live}}</ref> <ref name="HansonWild">{{cite web |url=http://www.ratbehavior.org/WildRats.htm |title=Wild Norway rat behavior |author=Hanson, Anne |date=25 Oktober 2006 |work=Rat behavior and biology |access-date=1 Julie 2014 |archive-date=1 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001081647/http://www.ratbehavior.org/WildRats.htm |url-status=live}}</ref> <ref name="Hansson">{{cite journal |author=Hansson, Lennart |year=1971 |title=Habitat, food and population dynamics of the field vole ''Microtus agrestis'' (L.) in south Sweden |journal=Viltrevy |volume=8 |pages=268-278 |url=http://publikationen.stub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/15165 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927194128/http://publikationen.stub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/15165 |archive-date=27 September 2013}}</ref> <ref name="Harder">{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0501_020501_roborats.html |title=Scientists "Drive" rats by remote control |work=National Geographic |date=1 Mei 2002 |author=Harder, Ben |access-date=9 November 2013 |archive-date=6 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906132219/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0501_020501_roborats.html}}</ref> <ref name="Harding">{{cite journal |last1=Harding |first1=Emma J. |last2=Paul |first2=Elizabeth S. |last3=Mendl |first3=Michael |title=Cognitive bias and affective state |journal=Nature |date=22 Januarie 2004 |volume=427 |issue=6972 |page=312 |doi=10.1038/427312a |pmid=14737158 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Haverkamp">{{cite journal |last1=Haverkamp |first1=Silke |last2=Waessle |first2=Heinz |last3=Duebel |first3=Jens |last4=Kuner |first4=Thomas |last5=Augustine |first5=George J. |last6=Feng |first6=Guoping |last7=Euler |first7=Thomas |title=The primordial, blue-cone color system of the mouse retina |journal=The Journal of Neuroscience |year=2005 |volume=25 |issue=22 |pages=5438-5445 |doi=10.1523/JNEUROSCI.1117-05.2005 |pmid=15930394 |pmc=6725002}}</ref> <ref name="Heterocephalus">{{cite journal |title=Heterocephalus glaber |journal=Mammalian Species |date=2002 |doi=10.1644/0.706.1}}</ref> <ref name="Holmes">{{cite encyclopaedia |last1=Holmes |first1=Warren G. |last2=Mateo |first2=Jill M. |title=Chapter 19: Kin Recognition in Rodents: Issues and Evidence |url=https://books.google.com/books?id=o4CB89wYLeMC&pg=PA216 |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=225-227}}</ref> <ref name="Honeycutt">{{cite book |chapter-url=http://timetree.org/pdf/Honeycutt2009Chap76.pdf |chapter=Rodents (Rodentia) |author=Honeycutt, Rodney L. |editor1-last=Hedges |editor1-first=S.B. |editor2-last=Kumar |editor2-first=S. |year=2009 |title=The Timetree of Life |publisher=Oxford University Press |access-date=29 September 2014 |archive-date=23 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923064947/http://www.timetree.org/pdf/Honeycutt2009Chap76.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="Hoogland1995">{{cite book |title=The Black-Tailed Prairie Dog: Social Life of a Burrowing Mammal |last=Hoogland |first=John L. |year=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-35118-6 |pages=1-2 |url=https://books.google.com/books?id=BJzzQXkka54C}}</ref> <ref name="HooglandInf">{{cite journal |doi=10.1126/science.230.4729.1037 |last1=Hoogland |first1=J. L. |year=1985 |title=Infanticide in prairie dogs: Lactating females kill offspring of close kin |journal=Science |volume=230 |issue=4729 |pages=1037-1040 |pmid=17814930}}</ref> <ref name="Horner">{{cite journal |last1=Horner |first1=David S |last2=Lefkimmiatis |first2=Konstantinos |last3=Reyes |first3=Aurelio |last4=Gissi |first4=Carmela |last5=Saccone |first5=Cecilia |last6=Pesole |first6=Graziano |title=Phylogenetic analyses of complete mitochondrial genome sequences suggest a basal divergence of the enigmatic rodent ''Anomalurus'' |journal=BMC Evolutionary Biology |date=Desember 2007 |volume=7 |issue=1 |article-number=16 |doi=10.1186/1471-2148-7-16 |pmid=17288612 |pmc=1802082 |doi-access=free}}</ref> <ref name="infanticide">{{cite encyclopaedia |author1=Ebensperger, Luis A. |author2=Blumsperger, Daniel T. |title=Chapter 23: Nonparental Infanticide |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=274-278}}</ref> <ref name="Innis">{{cite book |last=Innis |first=Harold A. |year=1999 |title=The Fur Trade in Canada: An Introduction to Canadian Economic History |publisher=University of Toronto Press |pages=9-14 |url=https://books.google.com/books?id=eCgps70cHV4C&pg=PP1 |isbn=978-0-8020-8196-4}}</ref> <ref name="Jacobs1991">{{cite journal |last1=Jacobs |first1=Lucia F. |last2=Liman |first2=Emily R. |title=Grey squirrels remember the locations of buried nuts |journal=Animal Behaviour |date=Januarie 1991 |volume=41 |issue=1 |pages=103-110 |doi=10.1016/s0003-3472(05)80506-8}}</ref> <ref name="Jacobs1992">{{cite journal |last1=Jacobs |first1=Lucia F. |title=Memory for cache locations in Merriam's kangaroo rats |journal=Animal Behaviour |date=April 1992 |volume=43 |issue=4 |pages=585-593 |doi=10.1016/S0003-3472(05)81018-8}}</ref> <ref name="Janke">{{cite journal |last1=Janke |first1=Axel |last2=Martínez-Estévez |first2=Lourdes |last3=Balvanera |first3=Patricia |last4=Pacheco |first4=Jesús |last5=Ceballos |first5=Gerardo |title=Prairie dog decline reduces the supply of ecosystem services and leads to desertification of semiarid grasslands |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=10 |year=2013 |article-number=e75229 |doi=10.1371/journal.pone.0075229 |pmid=24130691 |pmc=3793983 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Jarvis">{{cite journal |last=Jarvis |first=Jennifer |title=Eusociality in a mammal: Cooperative breeding in naked mole-rat colonies |journal=Science |year=1981 |volume=212 |issue=4494 |pages=571-573 |jstor=1686202 |doi=10.1126/science.7209555 |pmid=7209555}}</ref> <ref name="Jozefowiez">{{cite journal |last1=Jozefowiez |first1=J. |last2=Staddon |first2=J. E. R. |last3=Cerutti |first3=D. T. |title=Metacognition in animals: how do we know that they know? |journal=Comparative Cognition & Behavior Reviews |volume=4 |pages=29-39 |year=2009 |doi=10.3819/ccbr.2009.40003 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Kapoor">{{cite journal |last1=Kapoor |first1=Harit |last2=Lohani |first2=Kush Raj |last3=Lee |first3=Tommy H. |last4=Agrawal |first4=Devendra K. |last5=Mittal |first5=Sumeet K. |title=Animal Models of Barrett's Esophagus and Esophageal Adenocarcinoma-Past, Present, and Future |journal=Clinical and Translational Science |volume=8 |issue=6 |date=27 Julie 2015 |doi=10.1111/cts.12304 |pages=841-847 |doi-access=free |pmid=26211420 |pmc=4703452}}</ref> <ref name="Kay">{{cite journal |last1=Kay |first1=Emily H. |last2=Hoekstra |first2=Hopi E. |title=Rodents |journal=Current Biology |date=Mei 2008 |volume=18 |issue=10 |pages=R406-R410 |doi=10.1016/j.cub.2008.03.019 |pmid=18492466 |doi-access=free}}</ref> <ref name="kijlstra">{{cite journal |last1=Meerburg |first1=Bastiaan G |last2=Singleton |first2=Grant R |last3=Kijlstra |first3=Aize |title=Rodent-borne diseases and their risks for public health |journal=Critical Reviews in Microbiology |date=Augustus 2009 |volume=35 |issue=3 |pages=221-270 |doi=10.1080/10408410902989837 |pmid=19548807 |url=https://research.wur.nl/en/publications/rodent-borne-diseases-and-their-risks-for-public-health}}</ref> <ref name="Kiriazis">{{cite journal |last1=Kiriazis |first1=Judith |last2=Slobodchikoff |first2=C.N. |title=Perceptual specificity in the alarm calls of Gunnison's prairie dogs |journal=Behavioural Processes |date=Julie 2006 |volume=73 |issue=1 |pages=29-35 |doi=10.1016/j.beproc.2006.01.015 |pmid=16529880}}</ref> <ref name="Korth">{{cite journal |last=Korth |first=W. W. |year=2002 |title=Comments on the systematics and classification of the beavers (Rodentia, Castoridae) |journal=Journal of Mammalian Evolution |volume=8 |issue=4 |pages=279-296 |doi=10.1023/A:1014468732231}}</ref> <ref name="krinke">{{cite book |last1=Krinke |first1=George J. |last2=Bullock |first2=Gillian R. |last3=Bunton |first3=Tracie |title=The Laboratory Rat (Handbook of Experimental Animals) |publisher=Academic Press |year=2000 |pages=3-16 |chapter=History, strains and models |isbn=978-0-12-426400-7}}</ref> <ref name="LabAnimal">{{cite journal |title=The all-purpose guinea pig |journal=Lab Animal |date=2014 |volume=43 |issue=3 |page=79 |doi=10.1038/laban.486 |pmid=24552906}}</ref> <ref name="Lakota">{{cite web |url=http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8681 |title=Lakota Quillwork Art and Legend |publisher=Akta Lakota Museum and Cultural Center |access-date=29 Junie 2013 |archive-date=20 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320012129/http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8681}}</ref> <ref name="Landry">{{cite journal |last1=Landry |first1=Stuart O. |title=The Rodentia as Omnivores |journal=The Quarterly Review of Biology |date=Desember 1970 |volume=45 |issue=4 |pages=351-372 |doi=10.1086/406647 |pmid=5500524 |jstor=2821009}}</ref> <ref name="Landry1965">{{cite journal |last1=Landry |first1=S. O. |year=1965 |title=The Status of the Theory of the Replacement of the Multituberculata by the Rodentia |journal=Journal of Mammalogy |volume=46 |issue=2 |pages=280-286 |doi=10.2307/1377848 |jstor=1377848}}</ref> <ref name="Langer">{{cite book |last=Langer |first=Peter |year=2017 |title=Comparative Anatomy of the Gastrointestinal Tract in Eutheria I: Taxonomy, Biogeography and Food: Afrotheria, Xenarthra and Euarchontoglires |publisher=De Gruyter |page=186 |isbn=978-3-11-052773-5}}</ref> <ref name="Lidicker">{{cite book |author=Gudynas, Eduardo |editor=Lidicker, William Zander |title=Rodents: A World Survey of Species of Conservation Concern |publisher=IUCN |year=1989 |page=23}}</ref> <ref name="Long">{{cite journal |last=Long |first=C. V. |year=2007 |title=Vocalisations of the degu (''Octodon degus''), a social caviomorph rodent |journal=Bioacoustics |volume=16 |issue=3 |pages=223-244 |doi=10.1080/09524622.2007.9753579}}</ref> <ref name="Lundy">{{cite news |title=Lundy puffins back from the brink |url=https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2005/06/08/lundy_rats_feature.shtml |newspaper=BBC Devon |date=22 Februarie 2008 |access-date=30 Junie 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924205358/http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2005/06/08/lundy_rats_feature.shtml |url-status=live}}</ref> <ref name="MacDonald">{{cite book |author1=Single, G. |author2=Dickman, C. R. |author3=MacDonald, D. W. |contribution=Rodents |year=2001 |title=The Encyclopedia of Mammals |edition=2nd |editor=MacDonald, D. W. |publisher=Oxford University Press |pages=578-587 |isbn=978-0-7607-1969-5}}</ref> <ref name="Marivaux">{{cite journal |last1=Marivaux |first1=Laurent |last2=Essid |first2=El Mabrouk |last3=Marzougui |first3=Wissem |last4=Khayati Ammar |first4=Hayet |last5=Adnet |first5=Sylvain |last6=Marandat |first6=Bernard |last7=Merzeraud |first7=Gilles |last8=Tabuce |first8=Rodolphe |last9=Vianey-Liaud |first9=Monique |title=A new and primitive species of Protophiomys (Rodentia, Hystricognathi) from the late middle Eocene of Djebel el Kébar, Central Tunisia |journal=Palaeovertebrata |date=2 Junie 2014 |volume=38 |issue=1 |doi=10.18563/pv.38.1.e2 |url=https://hal.umontpellier.fr/hal-01813425 |access-date=7 April 2026 |archive-date=18 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418170141/https://hal.umontpellier.fr/hal-01813425 |url-status=live}}</ref> <ref name="Marshall">{{cite journal |last1=Marshall |first1=Larry G. |last2=Butler |first2=Robert F. |last3=Drake |first3=Robert E. |last4=Curtis |first4=Garniss H. |last5=Tedford |first5=Richard H. |title=Calibration of the Great American Interchange: A radioisotope chronology for Late Tertiary interchange of terrestrial faunas between the Americas |journal=Science |date=20 April 1979 |volume=204 |issue=4390 |pages=272-279 |doi=10.1126/science.204.4390.272 |pmid=17800342}}</ref> <ref name="McCormick">{{cite journal |last1=McCormick |first1=Michael |title=Rats, Communications, and Plague: Toward an Ecological History |journal=The Journal of Interdisciplinary History |date=Julie 2003 |volume=34 |issue=1 |pages=1-25 |doi=10.1162/002219503322645439}}</ref> <ref name="McGuire">{{cite encyclopaedia |author1=McGuire, Betty |author2=Bernis, William E. |title=Chapter 20: Parental Care |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=231-235}}</ref> <ref name="MDD">{{cite report |type=Preprint |last1=Mammal Diversity Database |title=Mammal Diversity Database |date=2026 |doi=10.5281/zenodo.18135819}}</ref> <ref name="Meerburg">{{cite journal |last1=Meerburg |first1=Bastiaan G |last2=Singleton |first2=Grant R |last3=Leirs |first3=Herwig |title=The Year of the Rat ends: time to fight hunger! |journal=Pest Management Science |date=April 2009 |volume=65 |issue=4 |pages=351-352 |doi=10.1002/ps.1718 |pmid=19206089 |url=https://research.wur.nl/en/publications/the-year-of-the-rat-ends-time-to-fight-hunger}}</ref> <ref name="Mhelela">{{cite web |author=Mhelela, Hassan |title=Giant rats trained to detect land mines and tuberculosis in Africa |publisher=BBC |date=13 September 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-africa-19584422 |access-date=27 Junie 2014 |archive-date=28 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140628100045/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19584422 |url-status=live}}</ref> <ref name="Missagia">{{cite journal |last1=Missagia |first1=Rafaela V. |last2=Feijó |first2=Anderson |last3=Johnson |first3=Lauren |last4=Allen |first4=Maximilian L. |last5=Patterson |first5=Bruce D. |last6=Jenkins |first6=Paulina D. |last7=Shepherd |first7=Gordon M. G. |title=Evolution of thumbnails across Rodentia |journal=Science |date=4 September 2025 |volume=389 |issue=6764 |pages=1049-1053 |doi=10.1126/science.ads7926 |pmid=40906837 |pmc=12964552}}</ref> <ref name="Mitchell">{{cite web |url=http://www.rspb.org.uk/community/getinvolved/b/specialplaces/archive/2014/05/27/puffins-a-plenty-new-hope-for-lundy-and-other-uk-seabird-islands.aspx |title=Puffins a-plenty? New hope for Lundy and other UK seabird islands |author=Mitchell, Heather |date=27 Mei 2014 |publisher=RSPB |access-date=30 Junie 2014 |archive-date=16 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716052102/http://www.rspb.org.uk/community/getinvolved/b/specialplaces/archive/2014/05/27/puffins-a-plenty-new-hope-for-lundy-and-other-uk-seabird-islands.aspx |url-status=live}}</ref> <ref name="Morgan">{{cite book |author=Morgan, G. S. |title=Biostratigraphy of Jamaica |year=1993 |chapter=Quaternary land vertebrates of Jamaica |volume=182 |pages=417-442 |doi=10.1130/mem182-p417 |series=Geological Society of America Memoirs |isbn=978-0-8137-1182-9}}</ref> <ref name="Morse">{{cite book |last1=Morse |first1=Herbert C. |editor-last=Foster |editor-first=Henry |title=The Mouse in Biomedical Research: History, Genetics, and Wild Mice |publisher=Elsevier |year=1981 |page=1 |chapter=The Laboratory Mouse: A Historical Assessment |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ovZeHTQ69mIC&pg=PA47 |isbn=978-0-323-15606-6}}</ref> <ref name="MSW">{{cite book |last1=Carleton |first1=M. D. |last2=Musser |first2=G. G. |editor1-last=Wilson |editor1-first=Don E. |editor2-last=Reeder |editor2-first=DeeAnn M. |title=Mammal Species of the World – a taxonomic and geographic reference |volume=12 |publisher=JHU Press |year=2005 |pages=745-752 |chapter=Order Rodentia |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YnYED-YG0ZYC&pg=PR17 |isbn=978-0-8018-8221-0}}</ref> <ref name="Muller">{{cite book |title=The Beaver: Natural History of a Wetlands Engineer |pages=65, 74 |url=https://books.google.com/books?id=eqIenKko3lAC |publisher=Cornell University Press |year=2003 |isbn=978-0-8014-4098-4 |author1=Müller-Schwarze, Dietland |author2=Sun, Lixing |access-date=27 Januarie 2016 |archive-date=5 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305175222/https://books.google.com/books?id=eqIenKko3lAC |url-status=live}}</ref> <ref name="Narins">{{cite journal |last1=Narins |first1=Peter M. |last2=Reichman |first2=O.J. |last3=Jarvis |first3=Jennifer U.M. |last4=Lewis |first4=Edwin R. |title=Seismic signal transmission between burrows of the Cape mole-rat, ''Georychus capensis'' |journal=Journal of Comparative Physiology A |date=Januarie 1992 |volume=170 |issue=1 |pages=13-21 |doi=10.1007/BF00190397 |pmid=1573567}}</ref> <ref name="Nevo">{{cite journal |last1=Nevo |first1=E |last2=Heth |first2=G |last3=Pratt |first3=H |year=1991 |title=Seismic communication in a blind subterranean mammal: a major somatosensory mechanism in adaptive evolution underground |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=88 |issue=4 |pages=1256-1260 |doi=10.1073/pnas.88.4.1256 |doi-access=free |pmid=1996326 |pmc=50996}}</ref> <ref name="Niemiec">{{cite book |author=Niemiec, Brook A. |title=Small Animal Dental, Oral and Maxillofacial Disease: A Colour Handbook |url=https://books.google.com/books?id=OsL3UmJk3roC&pg=PA13 |date=15 Oktober 2011 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-84076-630-1 |page=13}}</ref> <ref name="Onychomys">{{cite web |url=https://www.depts.ttu.edu/nsrl/mammals-of-texas-online-edition/Accounts_Rodentia/Onychomys_leucogaster.php |title=Northern grasshopper mouse |work=The Mammals of Texas: Rodents |publisher=NSRL: Museum of Texas Tech University |access-date=4 Julie 2014 |archive-date=21 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021010654/https://www.depts.ttu.edu/nsrl/mammals-of-texas-online-edition/Accounts_Rodentia/Onychomys_leucogaster.php |url-status=live}}</ref> <ref name="Panksepp">{{cite journal |doi=10.1016/S0031-9384(03)00159-8 |last1=Panksepp |first1=Jaak |last2=Burgdorf |first2=Jeff |pmid=12954448 |title='Laughing' rats and the evolutionary antecedents of human joy? |year=2003 |pages=533-547 |issue=3 |volume=79 |journal=Physiology & Behavior}}</ref> <ref name="Parada">{{cite journal |last1=Parada |first1=A. |last2=Pardiñas |first2=U. F. J. |last3=Salazar-Bravo |first3=J. |last4=D'Elía |first4=G. |last5=Palma |first5=R. E. |title=Dating an impressive Neotropical radiation: Molecular time estimates for the Sigmodontinae (Rodentia) provide insights into its historical biogeography |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=66 |issue=3 |date=Maart 2013 |pages=960-968 |doi=10.1016/j.ympev.2012.12.001 |pmid=23257216 |hdl=11336/5595 |hdl-access=free}}</ref> <ref name="Parshad">{{cite journal |last1=Parshad |first1=V.R. |title=Rodent Control in India |journal=Integrated Pest Management Reviews |date=Junie 1999 |volume=4 |issue=2 |pages=97-126 |doi=10.1023/A:1009622109901}}</ref> <ref name="Pennisi">{{cite web |author=Pennisi, Elizabeth |date=11 Oktober 2016 |title=How naked mole rats conquered pain—and what it could mean for us |publisher=Science |access-date=19 Februarie 2026 |url=https://www.science.org/content/article/how-naked-mole-rats-conquered-pain-and-what-it-could-mean-us}}</ref> <ref name="Perez">{{cite journal |last1=Pérez |first1=Francisco |last2=Castillo-Guevara |first2=Citlalli |last3=Galindo-Flores |first3=Gema |last4=Cuautle |first4=Mariana |last5=Estrada-Torres |first5=Arturo |title=Effect of gut passage by two highland rodents on spore activity and mycorrhiza formation of two species of ectomycorrhizal fungi (''Laccaria trichodermophora'' and ''Suillus tomentosus'') |journal=Botany |volume=90 |issue=11 |year=2012 |pages=1084-1092 |doi=10.1139/b2012-086}}</ref> <ref name="Petersen">{{cite journal |last=Petersen |first=Carl C.H. |title=Cortical Control of Whisker Movement |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=37 |issue=1 |date=8 Julie 2014 |doi=10.1146/annurev-neuro-062012-170344 |pages=183-203 |pmid=24821429 |doi-access=free}}</ref> <ref name="PrairieVole">{{cite web |title=The surprisingly complex prairie vole |publisher=Michigan Department of Natural Resources |url=https://content.govdelivery.com/accounts/MIDNR/bulletins/bfda45 |date=24 Junie 2014}}</ref> <ref name="Prothero">{{cite book |last=Prothero |first=Donald |year=2016 |title=The Princeton Field Guide to Prehistoric Mammals |publisher=Princeton University Press |page=99 |isbn=978-1-4008-8445-2}}</ref> <ref name="Randall2001">{{cite journal |last1=Randall |first1=Jan A. |title=Evolution and Function of Drumming as Communication in Mammals |journal=American Zoologist |date=Oktober 2001 |volume=41 |issue=5 |pages=1143-1156 |doi=10.1093/icb/41.5.1143 |doi-access=free}}</ref> <ref name="RandallMatocq">{{cite journal |last1=Randall |first1=Jan A. |last2=Matocq |first2=Marjorie D. |title=Why do kangaroo rats (''Dipodomys spectabilis'') footdrum at snakes? |journal=Behavioral Ecology |date=1997 |volume=8 |issue=4 |pages=404-413 |doi=10.1093/beheco/8.4.404 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Rinderknecht">{{cite journal |last1=Rinderknecht |first1=Andrés |author2=Blanco, R. Ernesto |year=2008 |title=The largest fossil rodent |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=275 |issue=1637 |pages=923-928 |doi=10.1098/rspb.2007.1645 |pmid=18198140 |pmc=2599941}}</ref> <ref name="Rowe">{{cite journal |last1=Rowe |first1=Kevin C. |last2=Reno |first2=Michael L. |last3=Richmond |first3=Daniel M. |last4=Adkins |first4=Ronald M. |last5=Steppan |first5=Scott J. |title=Pliocene colonization and adaptive radiations in Australia and New Guinea (Sahul): Multilocus systematics of the old endemic rodents (Muroidea: Murinae) |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |date=April 2008 |volume=47 |issue=1 |pages=84-101 |doi=10.1016/j.ympev.2008.01.001 |pmid=18313945}}</ref> <ref name="Ryan">{{cite journal |last1=Ryan |first1=J. M. |year=1986 |title=Comparative morphology and evolution of cheek pouches in rodents |journal=Journal of Morphology |volume=190 |issue=1 |pages=27-41 |doi=10.1002/jmor.1051900104 |pmid=3783717}}</ref> <ref name="Rygula">{{cite journal |first1=Rafal |last1=Rygula |first2=Helena |last2=Pluta |first3=Piotr |last3=Popik |title=Laughing rats are optimistic |journal=PLOS ONE |year=2012 |volume=7 |issue=12 |pmc=3530570 |doi=10.1371/journal.pone.0051959 |pmid=23300582 |article-number=e51959 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Samuels">{{cite journal |last1=Samuels |first1=Joshua X. |last2=Hopkins |first2=Samantha S.B. |title=The impacts of Cenozoic climate and habitat changes on small mammal diversity of North America |journal=Global and Planetary Change |date=Februarie 2017 |volume=149 |pages=36-52 |doi=10.1016/j.gloplacha.2016.12.014}}</ref> <ref name="Schenk">{{cite journal |last1=Schenk |first1=John J. |last2=Rowe |first2=Kevin C. |last3=Steppan |first3=Scott J. |title=Ecological Opportunity and Incumbency in the Diversification of Repeated Continental Colonizations by Muroid Rodents |journal=Systematic Biology |date=November 2013 |volume=62 |issue=6 |pages=837-864 |doi=10.1093/sysbio/syt050 |pmid=23925508}}</ref> <ref name="SchulteHostedde">{{cite encyclopaedia |author=Schulte-Hostedde, A. I. |title=Chapter 10: Sexual Size Dimorphism in Rodents |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=117-119 |isbn=978-0-226-90538-9}}</ref> <ref name="Shelley">{{cite journal |last1=Shelley |first1=Erin L. |last2=Blumstein |first2=Daniel T. |title=The evolution of vocal alarm communication in rodents |journal=Behavioral Ecology |date=Januarie 2005 |volume=16 |issue=1 |pages=169-177 |doi=10.1093/beheco/arh148}}</ref> <ref name="Sherwin">{{cite book |author=Sherwin, C.M. |chapter=Comfortable quarters for mice in research institutions |title=Comfortable Quarters For Laboratory Animals |editor=Viktor and Annie Reinhardt |publisher=Animal Welfare Institute |year=2002 |edition=9 |chapter-url=http://awionline.org/pubs/cq02/Cq-mice.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081739/http://awionline.org/pubs/cq02/Cq-mice.html |archive-date=6 Oktober 2014}}</ref> <ref name="slezak">{{cite news |last=Slezak |first=Michael |date=14 Junie 2016 |title=Revealed: first mammal species wiped out by human-induced climate change |newspaper=The Guardian |location=Londen |url=https://www.theguardian.com/environment/2016/jun/14/first-case-emerges-of-mammal-species-wiped-out-by-human-induced-climate-change |access-date=8 Desember 2020 |archive-date=14 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614071843/https://www.theguardian.com/environment/2016/jun/14/first-case-emerges-of-mammal-species-wiped-out-by-human-induced-climate-change |url-status=live}}</ref> <ref name="Slobodchikoff">{{cite journal |last1=Slobodchikoff |first1=C. N. |last2=Paseka |first2=Andrea |last3=Verdolin |first3=Jennifer L. |title=Prairie dog alarm calls encode labels about predator colors |journal=Animal Cognition |date=Mei 2009 |volume=12 |issue=3 |pages=435-439 |doi=10.1007/s10071-008-0203-y |pmid=19116730}}</ref> <ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=J. David |last2=Beran |first2=Michael J. |last3=Couchman |first3=Justin J. |last4=Coutinho |first4=Mariana V. C. |title=The comparative study of metacognition: Sharper paradigms, safer inferences |journal=Psychonomic Bulletin & Review |date=Augustus 2008 |volume=15 |issue=4 |pages=679-691 |doi=10.3758/pbr.15.4.679 |pmid=18792496 |pmc=4607312}}</ref> <ref name="Smith1999">{{cite journal |last1=Smith |first1=Margaret F. |last2=Patton |first2=James L. |title=Phylogenetic Relationships and the Radiation of Sigmodontine Rodents in South America: Evidence from Cytochrome b |journal=Journal of Mammalian Evolution |date=Junie 1999 |volume=6 |issue=2 |pages=89-128 |doi=10.1023/A:1020668004578}}</ref> <ref name="Solomon">{{cite encyclopaedia |author1=Soloman, Nancy G. |author2=Keane, Brain |title=Chapter 4: Reproductive Strategies in Female Rodents |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=43-47, 52}}</ref> <ref name="Solon">{{cite magazine |url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-09/09/remote-control-animals |title=Man's mission to build remote control systems for dogs, roaches and sharks |author=Solon, O. |magazine=Wired |date=9 September 2013 |access-date=9 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104143709/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-09/09/remote-control-animals |archive-date=4 November 2013}}</ref> <ref name="Stenseth">{{cite journal |last1=Stenseth |first1=Nils Chr |last2=Leirs |first2=Herwig |last3=Skonhoft |first3=Anders |last4=Davis |first4=Stephen A. |last5=Pech |first5=Roger P. |last6=Andreassen |first6=Harry P. |last7=Singleton |first7=Grant R. |last8=Lima |first8=Mauricio |last9=Machang'u |first9=Robert S. |last10=Makundi |first10=Rhodes H. |last11=Zhang |first11=Zhibin |last12=Brown |first12=Peter R. |last13=Shi |first13=Dazhao |last14=Wan |first14=Xinrong |title=Mice, Rats, and People: The Bio-Economics of Agricultural Rodent Pests |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2003 |volume=1 |issue=7 |pages=367-375 |doi=10.2307/3868189 |jstor=3868189}}</ref> <ref name="Suarez">{{cite journal |title=Deterioration of the Gαo Vomeronasal Pathway in Sexually Dimorphic Mammals |first1=Rodrigo |last1=Suárez |first2=Pedro |last2=Fernández-Aburto |first3=Paul |last3=Manger |first4=Jorge |last4=Mpodozis |journal=PLOS ONE |volume=6 |date=2011 |issue=10 |doi=10.1371/journal.pone.0026436 |pmid=22039487 |pmc=3198400 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Tamura">{{cite journal |last=Tamura |first=Y |year=2010 |title=Current Approach to Rodents as Patients |journal=Journal of Exotic Pet Medicine |volume=19 |issue=1 |pages=36-55 |doi=10.1053/j.jepm.2010.01.014 |pmid=32288672 |pmc=7106322}}</ref> <ref name="Texan">{{cite web |url=http://www.nsrl.ttu.edu/tmot1/geompers.htm |title=Texan pocket gopher |work=The Mammals of Texas: Rodents |publisher=NSRL: Museum of Texas Tech University |access-date=4 Julie 2014 |archive-date=5 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005005859/http://www.nsrl.ttu.edu/tmot1/geompers.htm |url-status=live}}</ref> <ref name="TOLWeb">{{cite web |url=http://tolweb.org/Rodentia/15959 |title=Rodentia |author=Steppan, Scott J. |date=18 April 2006 |work=Tree of Life Web Project |access-date=14 Julie 2014 |archive-date=17 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717012040/http://www.tolweb.org/Rodentia/15959 |url-status=live}}</ref> <ref name="UCMP2000">{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/mammal/rodentia/rodentia.html |title=Introduction to the Rodentia |author=Waggoner, Ben |date=15 Augustus 2000 |publisher=University of California Museum of Paleontology |access-date=4 Julie 2014 |archive-date=29 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429075637/http://www.ucmp.berkeley.edu/mammal/rodentia/rodentia.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Vache">{{cite journal |last1=Vaché |first1=Marion |last2=Ferron |first2=Jean |last3=Gouat |first3=Patrick |title=The ability of red squirrels (''Tamiasciurus hudsonicus'') to discriminate conspecific olfactory signatures |journal=Canadian Journal of Zoology |date=Julie 2001 |volume=79 |issue=7 |pages=1296-1300 |doi=10.1139/z01-085}}</ref> <ref name="VandenHole">{{cite journal |last1=Vanden Hole |first1=Charlotte |last2=Van Daele |first2=Paul A.A.G. |last3=Desmet |first3=Niels |last4=Devos |first4=Paul |last5=Adriaens |first5=Dominique |title=Does sociality imply a complex vocal communication system? A case study for ''Fukomys micklemi'' (Bathyergidae, Rodentia) |journal=Bioacoustics |date=4 Mei 2014 |volume=23 |issue=2 |pages=143-160 |doi=10.1080/09524622.2013.841085}}</ref> <ref name="Vaughan1962">{{cite journal |last1=Vaughan |first1=Terry A. |title=Reproduction in the Plains Pocket Gopher in Colorado |journal=Journal of Mammalogy |date=1962 |volume=43 |issue=1 |pages=1-13 |doi=10.2307/1376874 |jstor=1376874}}</ref> <ref name="Vaughan2011">{{cite book |last1=Vaughan |first1=T |last2=Ryan |first2=J |last3=Czaplewski |first3=N |date=2011 |title=Mammalogy |publisher=Jones & Bartlett Learning |page=234 |isbn=978-0-7637-6299-5}}</ref> <ref name="Velez">{{cite journal |last1=Vélez-Juarbe |first1=Jorge |last2=Martin |first2=Thomas |last3=Macphee |first3=Ross D. E. |last4=Ortega-Ariza |first4=Diana |title=The earliest Caribbean rodents: Oligocene caviomorphs from Puerto Rico |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=Januarie 2014 |volume=34 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.1080/02724634.2013.789039}}</ref> <ref name="Viitala">{{cite journal |last1=Viitala |first1=Jussi |last2=Korplmäki |first2=Erkki |last3=Palokangas |first3=Pälvl |last4=Koivula |first4=Minna |title=Attraction of kestrels to vole scent marks visible in ultraviolet light |journal=Nature |date=Februarie 1995 |volume=373 |issue=6513 |pages=425-427 |doi=10.1038/373425a0}}</ref> <ref name="Walker2003">{{cite book |author=Nowak, R. M. |year=1999 |title=Walker's Mammals of the World |url=https://archive.org/details/walkersmammalsof0001nowa |url-access=registration |publisher=Johns Hopkins University Press |page=1244 |isbn=978-0-8018-5789-8}}</ref> <ref name="Waterman">{{cite encyclopaedia |author=Waterman, Jane |title=Chapter 3: Male Mating Strategies in Rodents |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=28-39}}</ref> <ref name="WAZA">{{cite web |title=Rodent Conservation Assessment |publisher=WAZA |url=http://www.waza.org/en/site/conservation/waza-conservation-projects/overview/rodent-conservation-assessment |access-date=27 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715045032/http://www.waza.org/en/site/conservation/waza-conservation-projects/overview/rodent-conservation-assessment |archive-date=15 Julie 2014}}</ref> <ref name="Wines">{{cite news |author=Wines, Michael |url=http://www.theage.com.au/articles/2004/05/18/1084783512636.html |title=Gambian rodents risk death for bananas |work=The Age |date=19 Mei 2004 |access-date=21 Junie 2014 |archive-date=30 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930042513/http://www.theage.com.au/articles/2004/05/18/1084783512636.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Wodzicki">{{cite journal |author=Wodzicki, K. |title=Prospects for biological control of rodent populations |journal=Bulletin of the World Health Organization |year=1973 |volume=48 |issue=4 |pages=461-467 |pmc=2481104 |pmid=4587482}}</ref> <ref name="Wood">{{cite journal |last1=Wood |first1=Albert E. |title=A Revised Classification of the Rodents |journal=Journal of Mammalogy |date=1955 |volume=36 |issue=2 |pages=165-187 |doi=10.2307/1375874 |jstor=1375874}}</ref> <ref name="Wood1958">{{cite journal |last1=Wood |first1=Albert E. |title=Are There Rodent Suborders? |journal=Systematic Zoology |date=1958 |volume=7 |issue=4 |pages=169-173 |doi=10.2307/2411716 |jstor=2411716}}</ref> <ref name="wuetal2012">{{cite journal |last1=Wu |first1=Shaoyuan |last2=Wu |first2=Wenyu |last3=Zhang |first3=Fuchun |last4=Ye |first4=Jie |last5=Ni |first5=Xijun |last6=Sun |first6=Jimin |last7=Edwards |first7=Scott V. |last8=Meng |first8=Jin |last9=Organ |first9=Chris L. |title=Molecular and Paleontological Evidence for a Post-Cretaceous Origin of Rodents |journal=PLOS ONE |date=5 Oktober 2012 |volume=7 |issue=10 |article-number=e46445 |doi=10.1371/journal.pone.0046445 |pmid=23071573 |pmc=3465340 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Yensen">{{cite encyclopaedia |last1=Yensen |first1=Eric |last2=Sherman |first2=Paul W. |title=Chapter 10: Ground Squirrels |url=https://books.google.com/books?id=-xQalfqP7BcC&pg=PA211 |encyclopedia=Wild Mammals of North America: Biology, Management, and Conservation |editor1-last=Feldhamer |editor1-first=George A. |editor2-last=Thompson |editor2-first=Bruce C. |editor3-last=Chapman |editor3-first=Joseph A. |publisher=JHU Press |year=2003 |pages=219-220}}</ref> <ref name="Zimmermann">{{cite book |last1=Zimmermann |first1=Elke |last2=Leliveld |first2=Lisette |last3=Schehka |first3=Lisette |editor1-last=Altenmüller |editor1-first=Eckart |editor2-last=Schmidt |editor2-first=Sabine |editor3-last=Zimmermann |editor3-first=Elke |title=The Evolution of Emotional Communication: From Sounds in Nonhuman Mammals to Speech and Music in Man |publisher=Oxford University Press |year=2013 |pages=123-124 |chapter=8: Toward the evolutionary roots of affective prosody in human acoustic communication: A comparative approach to mammalian voices |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PnhpAgAAQBAJ&pg=PA124 |isbn=978-0-19-164489-4}}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Rodentia}} * {{Wikt-inlyn|knaagdier}} * {{Wikispecies|Rodentia}} {{Normdata}} {{Taksonbalk|from=Q10850}} [[Kategorie:Knaagdiere| ]] b7mjxrhax6hkeil5m4rd505eewnvuut 2975909 2975908 2026-10-05T23:06:33Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2975909 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Orde van soogdiere}} {{Taksoboks | name = Knaagdiere | fossil_range = [[Paleoseen]]–Onlangs | image = 180626-Gelbhalsmaus-01.jpg | image_width = 250px | image_caption = (''Apodemus flavicollis'') | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Placentalia]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = '''Rodentia''' | ordo_authority = [[Thomas Edward Bowdich|Bowdich]], 1821 | range_map = Rodent range.png | range_map_alt = Wêreldkaart | range_map_caption = Die gesamentlike verspreidingsgebied van al die knaagdierspesies, ingevoerde bevolkings uitgesluit | subdivision_ranks = Subordes | subdivision = * [[Sciuromorpha]] * [[Castorimorpha]] * [[Anomaluromorpha]] * [[Myomorpha]] * [[Hystricomorpha]] }} '''Knaagdiere''' is [[soogdiere]] (''Mammalia'') wat gesamentlik die [[orde (biologie)|orde]] ''Rodentia'' vorm. Knaagdiere het vier snytande wat aanhou om te groei en wat deur te knaag kort gehou word. Knaagdiere is besonder suksesvol en veertig persent van alle soogdierspesies is knaagdiere. Hulle kom op alle [[kontinent]]e van die aarde behalwe in [[Antarktika]] voor, en die mens het hulle intussen ook na byna al die afgeleë oseaaneilande geneem waar hulle nie inheems was nie. Die meeste knaagdiere is klein diertjies met 'n geset lyf, kort ledemate en 'n lang stert. Hulle gebruik hul skerp snytande om kos af te knaag, gange te grawe en hulself te verdedig. Die meeste leef van plantmateriaal, maar party het 'n meer gemengde dieet. Knaagdiere leef in 'n verskeidenheid van habitatte, soos in bome, onder die grond en selfs in varswater, en het hul by byna elke landhabitat aangepas, ook by dié wat die mens geskep het. Hulle is geneig om sosiale diere te wees, en baie spesies leef in gemeenskappe met ingewikkelde maniere om met mekaar te kommunikeer. Paring wissel van [[monogamie]] deur [[poligamie|poliginie]] tot [[promiskuïteit]]. Baie spesies kry werpsels van blinde, onderontwikkelde kleintjies, terwyl ander se kleintjies by geboorte reeds betreklik goed ontwikkel is. Die [[fossiel]]rekord van knaagdiere strek tot in die [[Paleoseen]] van Asië terug. Hulle het in die [[Eoseen]] sterk gediversifiseer namate hulle oor die kontinente versprei het en soms selfs oseane oorgesteek het. Knaagdiere het Suid-Amerika sowel as [[Madagaskar]] uit Afrika bereik en het [[Australië]] voor die aankoms van ''Homo sapiens'' gekoloniseer. Rodentia en [[Lagomorpha]] (konyne, hase en fluithase) is [[klade|susterklades]] wat 'n enkele gemeenskaplike voorouer deel en saam die klade Glires vorm. Die mens gebruik knaagdiere as voedsel, vir klere, as troeteldiere en as proefdiere in navorsing. 'n Paar spesies, veral die [[bruinrot]], die [[swartrot]] en die [[huismuis]], is ernstige plae wat gestoorde kos opvreet en bederf en siektes versprei. Knaagdiere wat per ongeluk ingevoer is, word dikwels as indringerspesies beskou. Bekende knaagdiere is onder meer [[muis]]e, [[rot]]te, [[eekhoring]]s, prêriehonde, [[ystervark]]e, [[bewer]]s, [[Cavia|cavia]]s en [[hamster]]s. == Kenmerke == [[Lêer:Gnagarnas tandsystem, Nordisk familjebok.png|duimnael|regs|alt=Illustrasie van 'n knaagdier se skedel en tande|Die tipiese knaagdier se tandstelsel. Die voorkant van die snytand bestaan uit harde emalje en die agterkant uit sagter dentien; die kouwerk slyt die dentien weg en laat 'n skerp, beitelvormige rand agter.]] Die kenmerk waaraan knaagdiere uitgeken word, is hul pare aanhoudend groeiende, skerp snytande.<ref name="MacDonald" /> Emalje bedek die voorkant van die snytand, maar die agterkant bly onbedek.<ref name="UCMP2000" /> Omdat die tande nie ophou groei nie, moet die dier hulle voortdurend deur te knaag afslyt; anders kan hulle so lank word dat hulle die skedel deurboor. Namate die snytande teen mekaar skuur, slyt die sagter dentien aan die agterkant van die tand vinniger weg, sodat 'n skerp emaljerand oorbly wat soos die lem van 'n beitel gevorm is.<ref name="Walker2003" /><ref name="Froberg" /> Knaagdierspesies het altesaam 12 tot 28 tande, gewoonlik minder as 22, en geen hoektande nie. Tussen die snytande en die kiestande is daar 'n gaping, die diastema, wat die dier in staat stel om oneetbare materiaal uit te hou terwyl die snytande dit afkap.<ref name="MacDonald" /> Chinchillas en [[Cavia|cavia]]s het 'n veselryke dieet; hul kiestande het geen wortels nie en groei soos hul snytande aanhoudend.<ref name="Niemiec" /> [[Lêer:Labeled Rattus Skull.jpg|duimnael|links|alt=Die boonste gedeelte van 'n rot se skedel|Die opvallende diastema in 'n rot se skedel]] Die ingewikkeld geriffelde oppervlak van die knaagdier se kiestand is goed toegerus om kos tot klein deeltjies te vermaal.<ref name="MacDonald" /> Die kakebeenspiere is sterk. Die onderkaak word tydens knaag vorentoe gestoot en skuif tydens kou agtertoe.<ref name="UCMP2000" /> Die snytande doen die knaagwerk en die kiestande die kouwerk, maar weens die knaagdier se kraniale bou kan die twee metodes nie gelyktydig gebruik word nie.<ref name="Cox" /> Onder knaagdiere speel die masseter of kaakspier 'n sleutelrol in die kou en maak dit 60% tot 80% van die totale spiermassa van die koustelsel uit.<ref name="CoxJeffery" /> By knaagdiere is die masseters agter die oë vas en dra hulle tydens knaag tot die oogrol by: die vinnige sametrekking en verslapping van die spiere laat die oogballe op en af beweeg.<ref name="Froberg" /> Verskille in die bou van die masseter en die jukbeen gaan met verskillende spesialiserings van die kouapparaat saam. Sciuromorfe knaagdiere, soos die oostelike gryseekhoring (''Sciurus carolinensis''), het 'n groot diep masseter, wat hulle doeltreffend met die snytande laat byt. Histrikomorfe knaagdiere, soos die cavia, het groter oppervlakkige en kleiner diep masseters as rotte of eekhorings, wat hulle moontlik minder doeltreffend met die snytande laat byt; hul vergrote binneste vlerkbeenspiere laat hulle egter moontlik toe om die kakebeen verder sywaarts te beweeg wanneer hulle kou. Miomorfe knaagdiere, soos die [[bruinrot]], het vergrote temporalis- en masseterspiere, wat hulle doeltreffend laat knaag sowel as kou.<ref name="Cox" /><ref name="CoxJeffery" /> Die grootste knaagdierspesie, die [[kapibara]] (watervark), kan tussen 105 en 135&nbsp;cm in lengte groei en 35 tot 65&nbsp;kg weeg. Die meeste spesies weeg egter minder as 100&nbsp;g, en hoewel knaagdiere uiteenlopende liggaamsvorme het, is 'n geset lyf met kort ledemate die reël.<ref name="MacDonald" /> Die voorvoete het gewoonlik vyf tone, waaronder 'n teenoorstelbare duim, en die agtervoete drie tot vyf. Die elmboog gee die voorarms groot soepelheid.<ref name="Walker2003" /> Die meeste spesies loop op die hele voet en het klouagtige [[nael]]s wat in grootte wissel. Knaagdiere het 'n nael aan die eerste toon, wat hulle gebruik om kos te hanteer. So 'n nael, saam met die behendige hantering deur die snytande, stel hulle in staat om harde sade en neute te eet, 'n nis wat hulle vandag oorheers. Dié nael aan die duim is vermoedelik die oervorm, en die uitsonderings word verbind met die vervanging daarvan deur kloue by grawende spesies en by dié wat net met die mond vreet.<ref name="Missagia" /> Knaagdiere gebruik 'n wye verskeidenheid voortbewegingswyses, waaronder viervoetige stap, hardloop, grawe, klim, tweevoetige huppel soos by kangaroerotte en Australiese huppelmuise, swem en selfs sweef.<ref name="Walker2003" /> Vlieënde eekhorings kan met valskermagtige velle wat van die voor- na die agterledemate strek, van boom tot boom sweef.<ref name="aerodynamic" /> Die agoeti is vinnig op die voet en antiloopagtig, want dit loop op sy tone met hoefagtige naels. Die meeste knaagdiere het sterte, wat in baie vorme en groottes voorkom. Party sterte kan gryp, soos dié van die Eurasiese oesmuis (''Micromys minutus''), en die haregroei op die stert wissel van ruig tot byna kaal. Party spesies het rudimentêre of onsigbare sterte.<ref name="MacDonald" /> By sommige spesies kan die stert weer aangroei as 'n deel daarvan afbreek.<ref name="Walker2003" /> Knaagdiere het oor die algemeen 'n goed ontwikkelde reuk- en gehoorsin, en by spesies wat in die nag aktief is, is die oë vergroot. Baie spesies het lang, sensitiewe snorhare of vibrisse om mee te voel.<ref name="MacDonald" /> Die beweging van die snorhare word hoofsaaklik deur die breinstam gedryf, wat self deur die korteks aangespoor word, hoewel alternatiewe roetes ook gevind is.<ref name="Petersen" /> Baie spesies het wangsakke om kos in te bêre. By eekhorings en lede van die Muroidea is dié strukture uitbreidings van die mondholte, terwyl hulle by gophers en die Heteromyidae afsonderlik is; albei tipes strek tot by die skouers.<ref name="Ryan" /> Die spysverteringstelsel is doeltreffend genoeg om byna 80% van die energie in die kos op te neem. Wanneer hulle [[sellulose]] vreet, word die kos in die maag versag en na die blindederm gelei, waar bakterieë dit tot sy koolhidraatbestanddele afbreek. Die knaagdier vreet dan sy eie mispille, sodat die voedingstowwe deur die derm opgeneem kan word. Die finale mispil is hard en droog.<ref name="MacDonald" /> Dit is moontlik dat hulle glad nie kan braak nie.<ref name="Kapoor" /><ref name="Balaban" /> By baie spesies bevat die penis 'n been, die [[penisbeen]], en die testes kan óf in die buikholte óf in die lies geleë wees.<ref name="Walker2003" /> [[Geslagsdimorfie]] kom by baie knaagdierspesies voor. By party knaagdiere is die mannetjies groter as die wyfies en by ander is dit omgekeerd. Die eerste geld tipies vir grondeekhorings, kangaroerotte, eenselwige molrotte en sakgophers, en het vermoedelik deur [[seksuele seleksie]] ontstaan, aangesien groter mannetjies voortplantingsgewys suksesvoller is. Wyfiegerigte geslagsdimorfie kom onder wangsakeekhorings en springmuise voor. Die funksie daarvan word nie verstaan nie, maar in die geval van ''Neotamias amoenus'' kies die mannetjies moontlik groter wyfies weens hul groter fiksheid. By party spesies, soos woelmuise, kan geslagsdimorfie van bevolking tot bevolking wissel. By ''Myodes glareolus'' is die wyfies gewoonlik die groter geslag, maar in sekere alpiene bevolkings kan die mannetjies groter wees, moontlik weens die gebrek aan roofdiere en die groter mededinging tussen hulle.<ref name="SchulteHostedde" /> == Verspreiding en habitat == [[Lêer:American Beaver with dam.JPG|duimnael|regs|alt='n Bewer naby 'n dam van boomstamme|Party knaagdiere word as ekosisteemingenieurs beskou, soos dié Noord-Amerikaanse bewer met sy dam van afgeknaagde boomstamme en die meer wat hy geskep het.]] Knaagdiere het 'n byna wêreldwye verspreiding en bewoon elke kontinent behalwe Antarktika. Hulle is die enigste landlewende plasentale soogdiere wat Australië en [[Nieu-Guinee]] sonder die mens se toedoen gekoloniseer het. Die mens het die diere ook in staat gestel om na baie afgeleë oseaaneilande te versprei.<ref name="Walker2003" /> Knaagdiere het hul by byna elke landhabitat aangepas, van die koue [[toendra]] onder die sneeu tot warm [[woestyn]]e. Spesies wissel van boomlewend deur grawend tot halfwaterlewend.<ref name="MacDonald" /> Knaagdiere het ook in omgewings wat die mens geskep het, soos landbougrond en stedelike gebiede, gedy.<ref name="MacDonald" /><ref name="Parshad" /> Hoewel party spesies algemene plae vir die mens is, speel knaagdiere ook belangrike ekologiese rolle.<ref name="MacDonald" /> Grawende knaagdiere vreet soms die vrugliggame van [[swam]]me en versprei die spore deur hul mis, wat die swamme in staat stel om te versprei en simbiotiese verhoudings met die wortels van plante te vorm; die plante kan gewoonlik nie daarsonder gedy nie. Sulke knaagdiere help dus om gesonde woude in stand te hou.<ref name="Perez" /> Party knaagdiere word as hoeksteenspesies en ekosisteemingenieurs in hul onderskeie habitatte beskou. Op die [[Groot Vlaktes]] van Noord-Amerika speel die grawery van prêriehonde 'n belangrike rol in [[grasveld]]habitatte en dra dit tot die deurlugting van die grond by, wat tot meer organiese materiaal en wateropname lei.<ref name="Janke" /> Net so speel bewers in baie matige streke 'n wesenlike [[hidrologie|hidrologiese]] rol: wanneer hulle hul damme en hutte bou, verander hulle die loop van strome en riviere en skep hulle [[vleiland]]habitatte.<ref name="Burchsted" /> == Gedrag en lewenswyse == === Voeding === [[Lêer:Tamias striatus CT.jpg|duimnael|links|alt='n Bruin wangsakeekhoring met groot wange|'n Oostelike wangsakeekhoring wat kos in sy wangsakke dra]] Die meeste knaagdiere is hoofsaaklik [[herbivoor|plantvretend]] en tree net opportunisties as roofdiere op; ander handhaaf 'n meer gebalanseerde [[omnivoor|omnivore]] dieet, terwyl 'n paar hoofsaaklik vleisvretend is en as gespesialiseerde roofdiere optree.<ref name="MacDonald" /><ref name="UCMP2000" /><ref name="dIsa" /> Die veldwoelmuis (''Microtus agrestis'') is 'n tipiese plantvretende knaagdier en vreet grasse, kruie, wortelknolle, [[mos]] en ander plantegroei, en knaag in die winter aan bas. Dit vreet soms ongewerweldes soos inseklarwes.<ref name="Hansson" /> Die vlaktegopher (''Geomys bursarius'') dra grasse, wortels en knolle in sy wangsakke en bêre hulle in ondergrondse voorraadkamers.<ref name="Connior" /> Die Texasgopher (''Geomys personatus'') trek plante bo hom aan die wortels in sy gange in en vermy dit so om na die oppervlak te kom om te vreet; dit vreet ook sy eie mis.<ref name="Texan" /> Die Afrikaanse sakrot soek kos bo die grond en versamel enigiets eetbaars in sy ruim wangsakke totdat hulle vol gerek is. Dit keer dan na sy gang terug om deur die versamelde materiaal te sorteer, en vreet die voedsame items.<ref name="Attenborough" /> Agoetispesies is een van die min diergroepe wat die groot kapsules van die Brasiliaanse neut se vrug kan oopbreek. Daar is te veel sade in die vrug om in een maaltyd te verorber, en die agoeti dra daarom party weg en bêre hulle. Dit help met die verspreiding van die sade, want enige saad wat die agoeti nie weer opspoor nie, is ver van die moederboom wanneer dit ontkiem. Saadvreters van die woestyn soos kangaroerotte moet soveel bymekaarmaak as hulle kan, want sade is net 'n beperkte tyd beskikbaar. Party knaagdiere vreet soveel as moontlik om vetreserwes vir die lang [[hibernasie|winterslaap]] op te bou. Marmotte doen dit en kan in die herfs 50% swaarder as in die lente wees.<ref name="Attenborough" /> Bewers, wat van boombas en plantegroei leef, bêre hul winterkos in "vlotte", stapels hout wat in water ondergedompel is.<ref name="Muller" /> Hoewel knaagdiere tradisioneel as plantvreters beskou is, sluit die meeste klein knaagdiere opportunisties [[insek]]te, [[wurm]]s, [[slak]]ke, [[mossel]]s en selfs gewerweldes by hul dieet in, en 'n paar het daarop gespesialiseer om van dierlike materiaal te leef, soos die skeerbekagtige rotte, die Australiese waterrot (''Hydromys chrysogaster'') en die springkaanmuis.<ref name="dIsa" /> 'n Funksioneel-morfologiese studie van die knaagdier se tandstelsel steun die idee dat die oorspronklike knaagdiere alleseters eerder as plantvreters was. Studies van die literatuur toon dat talle lede van die Sciuromorpha en die Myomorpha, en 'n paar lede van die Hystricomorpha, óf dierlike materiaal by hul dieet ingesluit het óf bereid was om sulke kos te vreet wanneer dit in aanhouding aangebied is. 'n Ondersoek van die maaginhoud van die Noord-Amerikaanse witpootmuis (''Peromyscus leucopus'') het 34% dierlike materiaal opgelewer.<ref name="Landry" /> Die springkaanmuis, wat van insekte, [[skerpioen]]e en ander klein muise leef, kan prooi doodmaak wat so groot soos hy self is.<ref name="Onychomys" /> === Sosiale gedrag === [[Lêer:Társas prérikutya 4.jpg|duimnael|regs|alt=Bruin knaagdiere tussen hope grond|'n Prêriehonddorp. Prêriehonde is uiters sosiaal.]] Die meerderheid knaagdierspesies is sosiaal of gesellig, veral prêriehonde en bruinrotte, terwyl [[hamster]]s en rooi eekhorings van die meer eenselwige spesies is.<ref name="MacDonald" /> Die sakgophers is ook buite die broeiseisoen eensaam, en elke individu grawe 'n ingewikkelde tonnelstelsel en handhaaf 'n eie gebied.<ref name="Vaughan1962" /> Eenselwige gedrag kan met die teenwoordigheid van hulpbronne saamhang wat opgeëis en verdedig kan word.<ref name="MacDonald" /> Bruinrotte leef gewoonlik in klein kolonies waarin tot ses wyfies 'n gang deel en een mannetjie 'n gebied om die gang verdedig. By hoë bevolkingsdigthede val dié stelsel uiteen en toon die mannetjies 'n hiërargiese stelsel van dominansie met oorvleuelende gebiede. Die wyfiekleintjies bly in die kolonie terwyl die jong mannetjies wegtrek.<ref name="HansonWild" /> Bewers leef in uitgebreide gesinseenhede, tipies met 'n paar volwassenes en hul kleintjies, insluitend dié wat in die huidige en die vorige jaar of selfs vroeër gebore is.<ref name="Baker" /> Die prêriewoelmuis (''Microtus ochrogaster'') se gemeenskappe bestaan uit monogame pare sowel as gemeenskaplike groepe waarin net een dominante wyfie teel; die pare sluit in die winter by gemeenskaplike groepe aan.<ref name="PrairieVole" /> [[Lêer:Nest of naked mole rats.jpg|duimnael|links|alt=Baie jong naakte molrotte op 'n hoop in 'n nes|'n Nes van naakte molrotte]] Van die mees sosiale knaagdiere is die grondeekhorings, wat tipies kolonies op grond van verwantskap tussen die wyfies vorm, met die mannetjies wat na speentyd wegtrek en as volwassenes swerwers word. Samewerking onder grondeekhorings wissel van spesie tot spesie en behels tipies alarmroepe, die beskerming van nesgebiede en die voorkoming van kinderdoodmakery.<ref name="Yensen" /> Prêriehonde leef in kolonies of "dorpe" wat oor kilometers kan strek en in die duisende kan tel.<ref name="MacDonald" /><ref name="Hoogland1995" /> Dié bestaan uit territoriale gesinsgroepe wat as "koterieë" bekend staan en afsonderlike gange beset. 'n Koterie bestaan dikwels uit 'n volwasse mannetjie, drie of vier volwasse wyfies en hul kleintjies, waaronder jaaroues sowel as jonger diere. Individue binne 'n koterie is vriendelik met mekaar, maar vyandig teenoor buitestanders.<ref name="Hoogland1995" /> Die naakte molrot (''Heterocephalus glaber'') en die Damaraland-molrot (''Fukomys damarensis'') is miskien die uiterste voorbeelde van kolonielewe onder knaagdiere, want hulle is eusosiaal soos koloniale insekte. Dié spesies leef in ondergrondse kolonies wat in die geval van die naakte molrot honderde individue kan tel. By albei spesies bestaan 'n kolonie uit een teelwyfie en 'n paar mannetjies, terwyl die res se vrugbaarheid onderdruk word en hulle nie teel nie. Die nieteelbare lede grawe, onderhou en sluit die tonnels, versamel kos en help met die kleintjies.<ref name="Heterocephalus" /><ref name="Bennett2004" /> === Kommunikasie === ==== Reuk ==== [[Lêer:Zwei Mäuse.JPG|duimnael|regs|alt=Twee grys muise|Nepotistiese spesies soos die huismuis maak op urine, mis en kliersekresies staat om hul verwante uit te ken.]] Knaagdiere gebruik reukmerke in baie sosiale kontekste, waaronder kommunikasie binne en tussen spesies, die merk van spore en die vestiging van gebiede. 'n Mens kan baie oor 'n individu uit sy [[urine]] aflei, waaronder sy spesie, individuele identiteit, geslag, voortplantingstoestand, gesondheid en sosiale rang. Verbindings wat van die groot histoversoenbaarheidskompleks (MHC) afgelei is, bind aan verskeie urinêre [[proteïen]]e. Die reuk van 'n [[roofdier]] verminder reukmerkgedrag.<ref name="Arakawa" /> Knaagdiere kan naby verwante aan hul reuk uitken, wat hulle in staat stel om nepotisme, oftewel voorkeurgedrag teenoor hul eie verwante, te toon en inteling te vermy. Dié verwantuitkenning werk met reukseine uit urine, mis en kliersekresies. Die hoofbeoordeling behels moontlik die MHC, waar die graad van verwantskap tussen twee individue met die MHC-gene wat hulle in gemeen het, korreleer. In kommunikasie tussen nieverwante, waar meer permanente reukmerkers nodig is, soos by gebiedsgrense, kan nievlugtige groot urinêre proteïene (MUP's), wat as [[feromoon]]vervoerders dien, ook gebruik word. MUP's kan ook individuele identiteit adverteer: elke [[huismuis]]mannetjie (''Mus musculus'') het unieke MUP's in sy urine gekodeer.<ref name="Holmes" /> Huismuise urineer om gebiede te merk en hul individuele en groepidentiteit te adverteer.<ref name="Sherwin" /> Territoriale bewers en rooi eekhorings reageer sterker op die reuke van vreemdelinge as op dié van hul bure. Dit staan as die "dierbare vyand"-effek bekend.<ref name="Bjorkoyli" /><ref name="Vache" /> ==== Klank ==== [[Lêer:Octodon degus -Artis Zoo, Netherlands-8b.jpg|duimnael|links|alt=Drie bruin degoes|Die gewone degoe het 'n ingewikkelde vokale repertoire.]] Baie knaagdierspesies, veral dié wat bedags aktief en sosiaal is, het 'n wye verskeidenheid alarmroepe wat hulle uiter wanneer hulle 'n bedreiging bespeur. Dit hou sowel direkte as indirekte voordele in. 'n Moontlike roofdier kan tot stilstand kom wanneer dit weet dat dit bespeur is, of 'n alarmroep kan verwante individue of ander lede van dieselfde spesie in staat stel om die gevaar te ontwyk.<ref name="Shelley" /> Prêriehonde het besonder ingewikkelde alarmroepstelsels teen roofdiere. Dié spesies kan verskillende roepe vir verskillende roofdiere hê, soos vir dié uit die lug teenoor dié op die grond, en elke roep bevat inligting oor die aard van die presiese bedreiging.<ref name="Kiriazis" /><ref name="Slobodchikoff" /> Die dringendheid van die bedreiging kan ook deur die akoestiese eienskappe van die roep oorgedra word.<ref name="Zimmermann" /> Sosiale knaagdiere het 'n wyer verskeidenheid vokalisasies as eenselwige spesies. Minstens vyftien afsonderlike roeptipes is by volwasse ''Fukomys micklemi''-molrotte en vier by jong diere opgeteken.<ref name="VandenHole" /> Net so toon die gewone degoe (''Octodon degus''), nog 'n sosiale, grawende knaagdier, 'n uitgebreide vokale omvang van vyftien verskillende vokalisasies.<ref name="Long" /> Ultrasoniese roepe speel in die sosiale kommunikasie tussen nagmuise 'n rol en word gebruik wanneer die individue buite mekaar se gesig is.<ref name="Ancillotto" /> Huismuise gebruik sowel hoorbare as ultrasoniese roepe in 'n verskeidenheid kontekste. Hoorbare vokalisasies is dikwels tydens vyandige of aggressiewe ontmoetings te hore, terwyl ultraklank in seksuele kommunikasie en ook deur kleintjies wat uit die nes geval het, gebruik word.<ref name="Sherwin" /> Laboratoriumrotte, wat bruinrotte (''Rattus norvegicus'') is, uiter kort, hoëfrekwensie-ultrasoniese klanke tydens vermoedelik aangename ervarings soos stoeispel, paring en wanneer hulle gekielie word. Die klank, wat as 'n duidelike "getjirp" beskryf is, is met [[lag]] vergelyk en word as die verwagting van iets lonend vertolk. In kliniese studies word die getjirp met positiewe emosionele gevoelens geassosieer, en daar ontstaan 'n sosiale band met die een wat kielie, sodat die rotte gekondisioneer raak om die kieliery op te soek. Namate die rotte ouer word, neem die neiging om te tjirp egter af.<ref name="Panksepp" /><ref name="Brudzynski" /> ==== Sig ==== Knaagdiere is tipies van plasentale soogdiere deurdat hulle net twee soorte liggevoelige keëlselle in die [[netvlies]] het, naamlik 'n kortgolflengte- "blou-UV"-tipe en 'n middelgolflengte- "groen"-tipe.<ref name="Haverkamp" /> Hulle is egter visueel sensitief vir die [[ultraviolet]]spektrum (UV) en kan dus lig sien wat die mens nie kan nie. Die funksies van dié UV-sensitiwiteit is nie altyd duidelik nie. By degoes, byvoorbeeld, weerkaats meer UV-lig van die buikpels, wat die dier in staat stel om aan ander degoes te sein wanneer dit op sy agterbene staan. Die rugpels weerkaats minder, en die degoe staan daarom op al vier bene wanneer 'n roofdier naby is. Ultravioletlig is bedags meer sigbaar, wat UV-sig vir dagaktiewe spesies voordeliger maak.<ref name="Chavez" /> Die urine van baie knaagdiere, soos woelmuise, degoes, muise en rotte, weerkaats UV-lig sterk, en dit word moontlik in kommunikasie gebruik deurdat dit sigbare sowel as reukmerke agterlaat.<ref name="Chavez" /><ref name="Desjardins" /> Roofdiere kan dit egter ook bespeur: die Europese rooivalk (''Falco tinnunculus'') kan vars woelmuisurine met UV-lig sien en hul getalle bepaal.<ref name="Viitala" /> ==== Tas ==== [[Lêer:Palestine Mole-rat 1.jpg|duimnael|regs|alt='n Grys molrot op 'n hoop grond met sy mond oop|Die blinde molrot van die Midde-Ooste gebruik seismiese kommunikasie.]] Party knaagdiere kommunikeer met oppervlaktrillings, wat as seismiese kommunikasie bekend staan. Die grawende blinde molrot van die Midde-Ooste (''Spalax ehrenbergi'') kommunikeer oor lang afstande deur met sy kop te bons.<ref name="Nevo" /> Voetgetrommel word wyd as 'n roofdierwaarskuwing of verdedigingsaksie gebruik, hoofsaaklik deur grawende of halfgrawende knaagdiere.<ref name="Randall2001" /> Die vaandelstertkangaroerot (''Dipodomys spectabilis'') lewer verskeie ingewikkelde voetgetrommelpatrone in 'n aantal verskillende kontekste, waarvan een is wanneer dit 'n [[slang]] teëkom. Die voetgetrommel waarsku moontlik nabygeleë kleintjies, maar dra heel waarskynlik oor dat die rot te wakker is vir 'n suksesvolle aanval, wat die slang van die jag laat afsien.<ref name="RandallMatocq" /> Verskeie studies dui op die doelbewuste gebruik van grondtrillings as 'n middel tot kommunikasie binne die spesie tydens die hofmakery van die Kaapse blesmol (''Georychus capensis'').<ref name="Narins" /> === Paringstrategieë === [[Lêer:Xerus inauris 1.jpg|duimnael|links|alt=Bruin grondeekhorings|Die Kaapse grondeekhoring is 'n voorbeeld van sowel 'n promiskue as 'n poliginiese knaagdier sonder gebiedsverdediging.]] Party knaagdierspesies is monogaam, met 'n volwasse mannetjie en wyfie wat 'n blywende paarband vorm. Monogamie kom in twee vorme voor, naamlik verpligtend en opsioneel. By verpligte monogamie sorg albei ouers vir die kleintjies en speel hulle 'n belangrike rol in hul oorlewing. Dit kom by spesies soos die Kaliforniese hertmuis (''Peromyscus californicus''), ''Peromyscus polionotus'', die Malgassiese reuserot (''Hypogeomys antimena'') en die bewer voor. By dié spesies paar die mannetjies gewoonlik net met hul maats. Benewens die groter sorg vir die kleintjies kan verpligte monogamie ook die volwasse mannetjie bevoordeel, want dit verhoog sy kanse om 'n maat, veral 'n vrugbare een, te hê. By opsionele monogamie verskaf die mannetjies nie direkte ouersorg nie en word hulle deur 'n meer verspreide sosiale ruimtelikheid gedwing om met net een wyfie te paar. Prêriewoelmuise blyk 'n voorbeeld van dié vorm van monogamie te wees, met die mannetjies wat die wyfies in hul omgewing oppas en verdedig.<ref name="Waterman" /> By [[poligamie|poliginiese]] spesies probeer die mannetjies verskeie wyfies monopoliseer en met hulle paar. Soos monogamie kan poliginie by knaagdiere in twee vorme voorkom, met en sonder gebiedsverdediging. Die eerste behels dat die mannetjies gebiede waar wyfies ruimtelik saamgedrom is, as territoria verdedig. Dit kom voor by grondeekhorings soos die geelbuikmarmot (''Marmota flaviventris''), die Kaliforniese grondeekhoring (''Otospermophilus beecheyi''), die Columbiese grondeekhoring (''Urocitellus columbianus'') en Richardson se grondeekhoring (''Urocitellus richardsonii''). Mannetjies met gebiede staan as "inwonende" mannetjies bekend, en die wyfies wat in die gebiede leef, as "inwonende" wyfies. In die geval van marmotte blyk inwonende mannetjies nooit hul gebiede te verloor nie en keer hulle indringende mannetjies altyd af. Van party spesies is dit ook bekend dat hulle hul inwonende wyfies regstreeks verdedig, en die gevegte wat daarop volg, kan tot ernstige beserings lei. By spesies met poliginie sonder gebiedsverdediging is die mannetjies nie territoriaal nie en swerf hulle wyd op soek na wyfies. Dié mannetjies vestig dominansiehiërargieë, en die hoogste manlike range kry toegang tot die meeste wyfies. Dit kom voor by spesies soos Belding se grondeekhoring (''Urocitellus beldingi'') en party boomeekhoringspesies.<ref name="Waterman" /> [[Promiskuïteit]], waarin sowel mannetjies as wyfies met verskeie maats paar, kom ook by knaagdiere voor. By spesies soos Gunnison se prêriehond (''Cynomys gunnisoni'') bring wyfies werpsels met meer as een vader voort. Promiskuïteit lei tot groter spermkompetisie, en die mannetjies is geneig om groter testes te hê. By die [[Kaapse grondeekhoring]] kan die mannetjie se testes 20% van sy kop-en-lyflengte beslaan. Verskeie knaagdierspesies het buigbare paringstelsels wat tussen monogamie, poliginie en promiskuïteit kan wissel.<ref name="Waterman" /> Wyfieknaagdiere speel 'n aktiewe rol in die keuse van hul maats. Faktore wat tot die wyfie se voorkeur bydra, is onder meer die mannetjie se fiksheid, dominansie en ruimtelike bewustheid.<ref name="Solomon" /> By die eusosiale naakte molrot monopoliseer 'n enkele wyfie die paring met die teelmannetjies.<ref name="Jarvis" /> Voortplantend aktiewe naakte molrotwyfies is kieskeuriger oor die mannetjies met wie hulle assosieer en verkies nieverwante,<ref name="Clarke" /> wat waarskynlik 'n beskermingsmaatreël teen inteling is.<ref name="Charlesworth" /> By die meeste knaagdierspesies is [[ovulasie]] siklies, terwyl 'n minderheid spesies dit deur die paring self laat opwek. Mannetjies van party knaagdierspesies laat 'n paringsprop agter wat sowel spermlekkasie as die bevrugting van die wyfie deur ander mannetjies verhinder. Wyfies kan die prop verwyder, en doen dit soms reg na die paring en soms 'n paar uur later.<ref name="Solomon" /> === Geboorte en ouersorg === [[Lêer:Bank voles.jpg|duimnael|regs|alt=Bruin woelmuise op 'n hoop in 'n nes|Jong woelmuise in hul nes onder 'n houtstapel]] Knaagdiere word, na die spesie, óf blind, haarloos en betreklik onontwikkeld óf met die meeste van hul pels, oop oë en redelik ontwikkeld gebore. Die eerste toestand is tipies van eekhorings en muise, en die tweede kom gewoonlik by spesies soos cavias en [[ystervark]]e voor. Wyfies met onontwikkelde kleintjies bou tipies ingewikkelde [[nes]]te vir hulle, wat van voor die geboorte tot by speentyd hou. Die wyfie gee geboorte in 'n sittende of liggende houding, en die kleintjies kom in die rigting waarin sy kyk na vore. Van 'n paar dae oud, wanneer hul oë die eerste keer oopgaan, kan die kleintjies hulle af en toe buitentoe waag.<ref name="McGuire" /> By spesies met goed ontwikkelde kleintjies belê die moeders min in nesbou en party bou glad nie neste nie. Die wyfie gee staande geboorte en die kleintjies kom agter haar na vore. Moeders hou met kontakroepe kontak met hul baie beweeglike kleintjies. Hoewel die kleintjies betreklik onafhanklik en binne dae gespeen is, kan hulle aanhou suip en deur hul moeders skoongemaak word. Knaagdierwerpsels wissel ook in grootte, en kleiner werpsels geniet langer moedersorg as groter werpsels.<ref name="McGuire" /> Knaagdiermoeders verskaf sowel direkte ouersorg, soos soog, voer, skoonmaak, warmte, vervoer, sosialisering en wegjaag, as indirekte ouersorg, soos die bêre van kos, die bou van neste en beskerming, aan hul kleintjies.<ref name="McGuire" /> By baie sosiale spesies kan die kleintjies deur ander individue as hul ouers versorg word, 'n praktyk wat as pleegsorg of samewerkende teling bekend staan. Dit kom bekend by swartstertprêriehonde en Belding se grondeekhorings voor, waar die moeders gemeenskaplike neste het en onverwante kleintjies saam met hul eie soog. Daar is 'n mate van onsekerheid of dié moeders kan onderskei watter kleintjies hul eie is. By die Patagoniese mara (''Dolichotis patagonum'') word die kleintjies ook in gemeenskaplike gange geplaas, maar die moeders laat nie jong diere behalwe hul eie suip nie.<ref name="Holmes" /> Kinderdoodmakery kom by talle knaagdierspesies voor en kan deur volwasse lede van die eie spesie van enige geslag gepleeg word. Verskeie redes is vir dié gedrag voorgestel, waaronder voeding, mededinging om hulpbronne, die vermyding van sorg vir vreemde kleintjies en, in die geval van mannetjies, 'n poging om die moeder seksueel ontvanklik te maak. Laasgenoemde rede is meer by primate en leeus ondersoek.<ref name="infanticide" /> Kinderdoodmakery blyk wydverspreid onder swartstertprêriehonde te wees en veroorsaak ongeveer die helfte van die werpseldoodgevalle, gewoonlik deur inwonende, lakterende wyfies.<ref name="HooglandInf" /> Om teen kinderdoodmakery deur ander volwassenes te beskerm, kan wyfieknaagdiere vermyding of regstreekse aggressie, ook in groepe, teen moontlike oortreders inspan, of veelvuldige paring, territorialiteit of vroeë aborsies.<ref name="infanticide" /> By die alpemarmot (''Marmota marmota'') is dominante wyfies geneig om die voortplanting van ondergeskiktes te onderdruk deur hulle tydens hul swangerskap te teister; die stres wat daaruit volg, verswak hul voortplantingsgesondheid.<ref name="Hacklander" /> === Intelligensie === [[Lêer:Kangaroo-rat.jpg|duimnael|links|alt='n Bruin en wit rot|Kangaroerotte kan hul kosvoorrade met ruimtelike geheue opspoor.]] Knaagdiere het gevorderde [[kognisie|kognitiewe]] vermoëns. Hulle kan vergiftigde lokaas uitken, wat plaagbeheer bemoeilik.<ref name="MacDonald" /> Cavias kan ingewikkelde roetes na kos leer en onthou.<ref name="Dringenberg" /> Eekhorings en kangaroerotte kan kosvoorrade met ruimtelike geheue eerder as net met reuk opspoor.<ref name="Jacobs1991" /><ref name="Jacobs1992" /> Omdat laboratoriummuise (huismuise) en laboratoriumrotte (bruinrotte) wyd as wetenskaplike modelle gebruik word om ons begrip van die biologie te verdiep, is daar baie oor hul kognitiewe vermoëns bekend. Bruinrotte toon kognitiewe sydigheid, waar inligtingverwerking deur hul positiewe of negatiewe gevoelstoestand beïnvloed word.<ref name="Harding" /> Laboratoriumrotte wat geleer is om op 'n bepaalde toon 'n hefboom te druk en 'n beloning te kry, en om op 'n ander toon 'n ander hefboom te druk om 'n elektriese skok te vermy, is byvoorbeeld meer geneig om op 'n tussentoon die beloningshefboom te kies as hulle pas gekielie is, iets wat hulle geniet. Dit dui op "'n verband tussen die direk gemete positiewe gevoelstoestand en besluitneming onder onsekerheid in 'n diermodel".<ref name="Rygula" /> Laboratoriumrotte het moontlik die vermoë tot metakognisie, dit wil sê om hul eie leer te oorweeg en dan op grond van wat hulle weet of nie weet nie, besluite te neem, soos uit hul keuses blyk wanneer hulle die moeilikheidsgraad van take teen die verwagte belonings afweeg. Dit sou hulle die eerste diere behalwe primate maak wat oor dié vermoë beskik,<ref name="Foote" /> maar die bevindings word bevraagteken, aangesien die rotte moontlik eenvoudige beginsels van operante kondisionering of 'n gedragsekonomiese model gevolg het.<ref name="Smith" /><ref name="Jozefowiez" /> Bruinrotte gebruik sosiale leer in 'n wye reeks situasies, maar miskien veral wanneer hulle kosvoorkeure aanleer.<ref name="HansonChoice" /><ref name="Galef" /> == Evolusionêre geskiedenis == [[Lêer:Masillamys Senckenberg 2007-01.JPG|duimnael|regs|upright=1.3|alt='n Gefossileerde knaagdierskelet|'n ''Masillamys''-fossiel uit die Messel-fossielvindplek in Duitsland]] Die vroegste fossielrekord van soogdiere met die kenmerkende knaagdiertandstelsel kom uit die Paleoseen, kort na die uitsterwing van die nievoëldinosourusse sowat 66&nbsp;miljoen jaar gelede. Dié fossiele is in [[Laurasië]] gevind,<ref name="Kay" /> die superkontinent wat uit die hedendaagse Noord-Amerika, Europa en Asië bestaan het. Die afsplitsing van Glires, 'n klade wat uit knaagdiere en lagomorfe bestaan, van die ander plasentale soogdiere het binne 'n paar miljoen jaar ná die [[Kryt]]-Paleogeen-grens plaasgevind, en knaagdiere en lagomorfe het daarna gedurende die [[Kainosoïkum]] versprei.<ref name="Asher" /><ref name="Samuels" /> Party molekulêre-horlosiedata dui daarop dat moderne knaagdiere, oftewel die lede van die orde Rodentia, teen die laat Kryt verskyn het,<ref name="Suarez" /> hoewel ander skattings van die afsplitsingstye met die fossielrekord ooreenstem.<ref name="Douzery" /><ref name="Horner" /> Knaagdiere het die [[Multituberkulate|multituberkulate]] moontlik uitgeskakel en vervang, maar daaroor word gedebatteer.<ref name="Landry1965" /><ref name="Adams" /> Fossiele van 'n vroeë voorouer van die sciuromorfe knaagdiere, ''Acritoparamys atavus'', is in neerslae van die vroeë Paleoseen van Noord-Amerika gevind,<ref name="Langer" /> en sciuromorfe was teen die laat Eoseen wydverspreid.<ref name="Prothero" /> Die Castoridae, waaronder die moderne bewers, het in die laat [[Eoseen]] die eerste keer in Noord-Amerika verskyn en het Eurasië in die vroeë [[Oligoseen]] oor die [[Beringlandbrug]] gekoloniseer.<ref name="Doronina" /><ref name="Korth" /> Laat in die Eoseen het histrikognate Afrika binnegeval, heel waarskynlik nadat hulle minstens 39,5&nbsp;miljoen jaar gelede in Asië ontstaan het.<ref name="Marivaux" /> Fossielbewyse toon dat party histrikognate, die kawiomorfe, uit Afrika na [[Suid-Amerika]] versprei het, wat destyds 'n geïsoleerde kontinent was, en dat hulle klaarblyklik van seestrome gebruik gemaak het om die [[Atlantiese Oseaan]] op dryfhout oor te steek.<ref name="Gheerbrant" /> Kawiomorfe het Suid-Amerika teen 41&nbsp;miljoen jaar gelede bereik, wat 'n minstens so vroeë datum vir histrikognate in Afrika impliseer,<ref name="Marivaux" /> en het die [[Groot-Antille]] teen die vroeë Oligoseen bereik.<ref name="Velez" /> Teen 20&nbsp;miljoen jaar gelede was daar fossiele wat herkenbaar aan die huidige families behoort, soos die [[Muridae]].<ref name="Kay" /> Muroïede het moontlik in Eurasië ontstaan en dit tot tien keer verder gekoloniseer. Daar is ook bewyse van tot sewe kolonisasies van Afrika, vyf van Noord-Amerika, vier van Suidoos-Asië en twee van Suid-Amerika.<ref name="Schenk" /> Nesomiede knaagdiere het vermoedelik 20 tot 24&nbsp;miljoen jaar gelede van Afrika na [[Madagaskar]] gedryf.<ref name="AliHuber" /> Party fossielknaagdiere was baie groot in vergelyking met moderne spesies: die grootste bekende knaagdier was ''Josephoartigasia monesi'', 'n pakarana wat moontlik 3&nbsp;m lank geword het en 1&nbsp;000&nbsp;kg geweeg het. Dié dier het 4 tot 2&nbsp;miljoen jaar gelede geleef.<ref name="Rinderknecht" /> Hoewel [[buideldier]]e die opvallendste soogdiere in Australië is, is baie knaagdiere, almal lede van die Muridae, onder die kontinent se soogdierspesies.<ref name="Breed" /> Fossielbewyse dui daarop dat knaagdiere al 4,5&nbsp;miljoen jaar gelede in Australië gewoon het. Die spesies sluit die Hydromyini in, die "ou endemieke", die eerste golf knaagdiere wat die land in die [[Mioseen]] en vroeë [[Plioseen]] gekoloniseer het, en die ware rotte (''Rattus''), die "nuwe endemieke", wat in 'n latere golf in die laat Plioseen of vroeë [[Pleistoseen]] aangekom het.<ref name="actionplan" /> Molekulêre bewyse steun een oorsprong vir die "ou endemieke" knaagdiere in sowel Australië as Nieu-Guinee.<ref name="Rowe" /> Knaagdiere het aan die Groot Amerikaanse Uitruiling deelgeneem, wat op die samevoeging van die Amerikas deur die vorming van die Panama-landengte sowat 5&nbsp;miljoen jaar gelede gevolg het.<ref name="Kay" /><ref name="Baskin" /> In dié uitruiling het 'n klein aantal spesies, soos die Nuwe Wêreld se [[boomystervark]]e (Erethizontidae), noordwaarts getrek terwyl muriede suidwaarts getrek het.<ref name="Kay" /> Die hoofinval van sigmodontiene in die suide het die landbrug egter met minstens 'n paar miljoen jaar voorafgegaan en het waarskynlik oor dryfhout plaasgevind.<ref name="Marshall" /><ref name="Smith1999" /><ref name="Parada" /> Sigmodontiene het eksplosief gediversifiseer sodra hulle in Suid-Amerika was, hoewel 'n mate van diversifikasie moontlik reeds in [[Sentraal-Amerika]] voor die kolonisasie plaasgevind het.<ref name="Smith1999" /><ref name="Parada" /> == Taksonomie == Die gebruik van die ordenaam "Rodentia" word aan die Engelse reisiger en natuurkundige Thomas Edward Bowdich (1821) toegeskryf.<ref name="TOLWeb" /> Die Nuwe Latynse woord ''Rodentia'' is van ''rōdēns'' afgelei, die teenwoordige deelwoord van ''rōdere'', ''rōdō'', "om te knaag, om weg te vreet".<ref name="etymonline" /> Die filogenie van die knaagdiere plaas hulle saam met die orde [[Lagomorpha]] in die klade Glires, binne [[Euarchontoglires]] en Boreoeutheria.<ref name="wuetal2012" /> Lagomorfe se snytande groei, soos dié van knaagdiere, aanhoudend, maar hulle het 'n ekstra paar snytande in die bokaak.<ref name="Vaughan2011" /> Die orde Rodentia kan in subordes, infraordes, superfamilies en [[familie (biologie)|families]] verdeel word. Daar is 'n groot mate van parallelisme en [[konvergente evolusie|konvergensie]] onder knaagdiere, wat daaraan toe te skryf is dat hulle geneig was om tot grootliks soortgelyke nisse te evolueer. Dié parallelle evolusie sluit nie net die struktuur van die tande in nie, maar ook die infraorbitale streek van die [[skedel]] onder die oogholte, en dit maak klassifikasie moeilik omdat soortgelyke eienskappe nie noodwendig op gemeenskaplike afkoms dui nie.<ref name="Wood" /><ref name="Wood1958" /> Brandt (1855) was die eerste wat voorgestel het dat Rodentia op grond van die ontwikkeling van sekere kakebeenspiere in drie subordes verdeel word, naamlik Sciuromorpha, Hystricomorpha en Myomorpha, en dié stelsel is wyd aanvaar. Schlosser (1884) het 'n omvattende oorsig van knaagdierfossiele gedoen, hoofsaaklik aan die hand van die kiestande, en bevind dat hulle in die klassieke stelsel pas, maar Tullborg (1899) het net twee subordes voorgestel, Sciurognathi en Hystricognathi. Die onderskeid was op die mate van inbuiging van die onderkaak gebaseer, en dié subordes sou verder in Sciuromorpha, Myomorpha, Hystricomorpha en Bathyergomorpha onderverdeel word. Matthew (1910) het 'n filogenetiese boom van die Nuwe Wêreld se knaagdiere opgestel, maar het nie die meer problematiese Ou Wêreld-spesies ingesluit nie. Verdere klassifikasiepogings het sonder eenstemmigheid voortgeduur, met party skrywers wat die klassieke stelsel van drie subordes aanvaar het en ander Tullborg se twee.<ref name="Wood" /> Dié verskille is steeds onopgelos, en molekulêre studies het die saak ook nie heeltemal uitgemaak nie, hoewel hulle die monofilie van die groep bevestig het, sowel as dat die [[klade]] van 'n gemeenskaplike Paleosene voorouer afstam. Carleton en Musser (2005) het in ''Mammal Species of the World'' voorlopig 'n stelsel van vyf subordes aanvaar: Sciuromorpha, Castorimorpha, Myomorpha, Anomaluromorpha en Hystricomorpha. In 2021 het die Amerikaanse Vereniging van Soogdierkundiges 34 onlangse families met meer as 481&nbsp;genera en 2&nbsp;277&nbsp;spesies erken.<ref name="MSW" /><ref name="Honeycutt" /><ref name="MDD" /> Die lewende families van die knaagdiere, volgens die klassifikasie van Fabre en medewerkers (2012) en binne die vyf subordes van Carleton en Musser:<ref name="Fabre" /><ref name="MSW" /> * Orde '''Rodentia''' ** Suborde [[Sciuromorpha]] *** Familie Aplodontiidae (bergbewers) *** Familie Gliridae (nagmuise; ook Myoxidae, Muscardinidae) *** Familie Sciuridae ([[eekhoring]]s) ** Suborde [[Castorimorpha]] *** Superfamilie Castoroidea **** Familie Castoridae ([[bewer]]s) *** Superfamilie Geomyoidea **** Familie Heteromyidae (kangaroerotte en sakmuise) **** Familie Geomyidae (sakgophers) ** Suborde [[Anomaluromorpha]] *** Familie Anomaluridae *** Familie Pedetidae ([[springhaas|springhase]]) ** Suborde [[Myomorpha]] *** Superfamilie Dipodoidea **** Familie Dipodidae (jerboas, springmuise en berkmuise) *** Superfamilie Muroidea **** Familie Platacanthomyidae **** Familie Spalacidae (blinde molrotte) **** Familie Calomyscidae **** Familie Nesomyidae **** Familie Cricetidae ([[hamster]]s en Nuwe Wêreld-muise) **** Familie [[Muridae]] ([[muis]]e en [[rot]]te) ** Suborde [[Hystricomorpha]] *** Familie Ctenodactylidae (gundis) *** Familie Diatomyidae *** Familie Hystricidae (Ou Wêreld-[[ystervark]]e) *** Familie Bathyergidae ([[duinmol|duinmolle]] en molrotte) *** Familie Petromuridae *** Familie Thryonomyidae (rietrotte) *** Familie Erethizontidae (Nuwe Wêreld-[[boomystervark]]e) *** Familie Cuniculidae (pakas) *** Familie Dasyproctidae (agoetis) *** Familie Caviidae ([[Cavia|cavia]]s, [[kapibara]]s en maras) *** Familie Dinomyidae (pakaranas) *** Familie Chinchillidae *** Familie Abrocomidae *** Familie Echimyidae *** Familie Ctenomyidae *** Familie Octodontidae (degoes) == Bewaring == [[Lêer:Santamartamys rufodorsalis.jpg|duimnael|regs|alt='n Rooiharige stekelrot|Die kritiek bedreigde rooikuifboomrot]] Hoewel die bedreigings vir die orde nie besonder ernstig is nie, word daar gesê dat 168 knaagdierspesies in 126 genera bewaringsaandag verdien, teenoor die beperkte waarde wat die publiek daaraan toeken. Aangesien 76% van die knaagdiergenera net een spesie bevat, kan baie filogenetiese diversiteit met 'n betreklik klein aantal uitsterwings verlore gaan. Sonder meer gedetailleerde kennis van die spesies wat bedreig word, en sonder 'n akkurate taksonomie, konsentreer bewaring hoofsaaklik op die beskerming van hoër taksa, soos families eerder as spesies, en van geografiese brandpunte.<ref name="Amori" /> Verskeie rysrotspesies het sedert die 19de eeu uitgesterf, waarskynlik weens habitatverlies en indringerspesies.<ref name="Morgan" /> Die bruin harige dwergystervark (''Coendou vestitus'') en die rooikuifboomrot (''Santamartamys rufodorsalis'') word as kwesbaar beskou omdat hulle net op 'n paar plekke aangeteken is; die eerste is laas in 1925 gedokumenteer en die tweede net in sy tipelokaliteit aan die Karibiese kus.<ref name="WAZA" /> Die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur|IUCN]] se Spesie-oorlewingskommissie skryf: "Ons kan veilig aflei dat baie Suid-Amerikaanse knaagdiere ernstig bedreig word, hoofsaaklik deur omgewingsversteuring en intensiewe jag."<ref name="Lidicker" /> Die "drie nou kosmopolitiese kommensale knaagdierplaagspesies", die bruinrot, die [[swartrot]] en die huismuis, is in verbintenis met die mens versprei, deels op seilskepe in die tyd van die groot ontdekkingsreise, en het saam met 'n vierde spesie in die [[Stille Oseaan]], die Polinesiese rot (''Rattus exulans''), eilandbiotas regoor die wêreld swaar beskadig. Die swartrot het veral die uitsterwing van meer as 40% van die landvoëlspesies op [[Lord Howe-eiland]] veroorsaak, net tien jaar na sy aankoms daar in 1918. Bewaringsprojekte kan dié plaagknaagdiere met sorgvuldige beplanning heeltemal van eilande uitroei deur 'n antikoagulante knaagdiergif soos brodifakoum te gebruik.<ref name="Buckle" /> Dié benadering was suksesvol op die eiland Lundy in die [[Verenigde Koninkryk]], waar die doodmaak van 'n geskatte 40&nbsp;000 bruinrotte die bevolkings van die Manx-pylstormvoël en die Atlantiese [[papegaaiduiker]] 'n kans gegee het om van bykans-uitsterwing te herstel.<ref name="Lundy" /><ref name="Mitchell" /> Knaagdiere is ook vir [[klimaatsverandering]] kwesbaar, veral spesies wat op laagliggende eilande leef. Die Bramble Cay-melomys (''Melomys rubicola''), wat op 'n klein koraaleilandjie in die [[Groot Koraalrif]] geleef het, was die eerste soogdierspesie wat as uitgesterf verklaar is as gevolg van klimaatsverandering wat die mens veroorsaak het.<ref name="slezak" /> == Wisselwerking met mense == === Pelse === [[Lêer:Peru-chinchilla fur redingote 1900.jpg|duimnael|links|alt=Illustrasie van 'n vrou met 'n pelsjas aan|'n Chinchillapelsjas, uitgestal op die Wêreldtentoonstelling van 1900 in Parys]] Mense wêreldwyd het knaagdierpelse vir [[klere]] gebruik.<ref name="UCMP2000" /> Die inheemse mense van Noord-Amerika het baie van bewervelle gebruik gemaak deur hulle te brei en aan mekaar te werk om mantels te maak. Europeërs het die gehalte daarvan waardeer, en die Noord-Amerikaanse pelshandel het ontwikkel en van die eerste belang vir die vroeë setlaars geword. In Europa is die sagte onderpels, bekend as "bewerwol", as ideaal vir die maak van [[vilt]] bevind en is dit vir bewerhoede en versiersels aan klere gebruik.<ref name="Feinstein" /><ref name="Innis" /> Later het die beverrot (''Myocastor coypus'') as 'n goedkoper bron van pels vir vilt oorgeneem. Die chinchilla het 'n sagte pels, en die vraag daarna was so hoog dat die dier in die natuur byna uitgewis is voordat boerdery die hoofbron van velle geword het.<ref name="Granby" /> Ystervarkkwille word in tradisionele versierde klere gebruik, soos die hoofversierings van Noord-Amerikaanse inheemse volke. Lakota-vroue het die kwille vir kwilwerk geoes deur 'n [[kombers]] oor 'n ystervark te gooi en die kwille wat daarin vassteek, uit te haal. Die hoofkwille kan gekleur word en word dan met sening aan 'n vel of aan [[berk]]bas vasgebind.<ref name="Lakota" /> === As voedsel === Mense het minstens 89 knaagdierspesies geëet, soos cavias, agoetis en kapibaras, en in 1985 is rotte deur minstens 42 verskillende samelewings geëet. Cavias is van omstreeks 2500 v.C. vir hul vleis aangehou en was teen 1500 v.C. die belangrikste vleisbron van die Inkaryk. In [[Peru]] word cavias as 'n proteïenbron waardeer, en sowat 64&nbsp;miljoen stukke vleis word jaarliks uit 20&nbsp;miljoen mak cavias verkry. Nagmuise is in [[Antieke Rome|antieke Rome]] geboer, óf in spesiale potte wat "gliraria" genoem is óf in groot buitehokke, waar hulle op [[okkerneut]]e, kastaiings en akkers vetgemaak is. Afrikane het op dieselfde manier Gambiese sakrotte en rietrotte aangehou. Navorsers het bevind dat die jaarlikse wildsgewig wat inheemse mense in die [[Amasonereënwoud|Amasone]] geneem het, uit soveel as 40% pakas en gewone agoetis bestaan het waar groter soogdiere skaars was. In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is eekhorings die knaagdiere wat die meeste geëet word, maar muskusrotte, ystervarke en bosmarmotte word ook geëet; die [[Navajo]] het prêriehonde in modder gebak, en die Paiute het gophers, eekhorings en rotte geëet.<ref name="Fiedler" /> === Dierproewe === [[Lêer:Lab mouse mg 3140.jpg|duimnael|regs|alt='n Wit muis met korrels|'n Laboratoriumhuismuis]] Knaagdiere word wyd in dierproewe gebruik.<ref name="UCMP2000" /> Albino-mutantrotte is in 1828 die eerste keer vir navorsing gebruik en het later die eerste dier geword wat suiwer vir wetenskaplike doeleindes huismak gemaak is.<ref name="krinke" /> Die huismuis is deesdae die knaagdier wat die meeste in laboratoriums gebruik word, en in 1979 is beraam dat vyftig miljoen jaarliks wêreldwyd gebruik word. Hulle word verkies weens hul klein grootte, vinnige voortplanting en gemak van hantering, en omdat hulle baie van dieselfde toestande en infeksies as die mens deel. Hulle word in navorsing oor [[genetika]], ontwikkelingsbiologie, sellulêre biologie, [[onkologie]] en [[immunologie]] gebruik.<ref name="Morse" /> Cavias is al sedert die 17de eeu uitvoerig in wetenskaplike navorsing gebruik. Hulle is gebruik om aansteeklike siektes te ondersoek, omdat hulle vir sulke [[patogeen|patogene]] kwesbaar is en 'n mensagtige [[immuunstelsel]] het. Hulle het in 1882 'n belangrike rol gespeel toe daar vasgestel is dat ''Mycobacterium tuberculosis'' [[tuberkulose]] veroorsaak, terwyl studies van hul immuunstelsel die eerste keer 'n aanpasbare immuniteit teen [[geelkoors]] aangetoon het. [[Vitamien C]] is in 1907 ook in dié diere ontdek, en hulle kan dit soos die mens nie self maak nie. In 2014 is berig dat "vergelykenderwys minder cavias vandag in navorsing gebruik word, maar die spesie word steeds algemeen in studies van die asemhalings- en gehoorstelsels gebruik".<ref name="LabAnimal" /> Hulle is verskeie kere in 'n wentelbaan om die aarde gelanseer, die eerste keer deur die [[Sowjetunie]] op die Spoetnik 9-biosatelliet van 9 Maart 1961, met 'n suksesvolle herwinning.<ref name="Gray" /> Die naakte molrot is vir biomediese navorsing van belang weens sy lang lewensduur, hoë [[pyn]]drempel en bykans-immuniteit teen [[kanker]].<ref name="Pennisi" /> Knaagdiere het 'n sensitiewe reuksin, wat die mens gebruik om reuke of chemikalieë van belang op te spoor.<ref name="Wines" /> Die Gambiese sakrot kan tuberkulosebasille met 'n sensitiwiteit van tot 86,6% opspoor en hul afwesigheid met 'n akkuraatheid van 93% bepaal. Dieselfde spesie is ook opgelei om [[landmyn]]e op te spoor.<ref name="Mhelela" /><ref name="Bakalar" /> Rotte is vir hul moontlike gebruik in gevaarlike situasies, soos rampgebiede, ondersoek. Hulle kan opgelei word om op bevele te reageer, wat selfs op 'n afstand gegee kan word, en kan selfs oorreed word om hulle, teen hul normale gedrag, in helderder of meer oop gebiede te waag.<ref name="Harder" /><ref name="Solon" /> === As troeteldiere === [[Lêer:Chinchilla-Soelvmarmorert.jpg|duimnael|links|alt='n Grys chinchilla|'n Troeteldierchinchilla]] Party knaagdierspesies word as troeteldiere aangehou, veral rotte, muise, hamsters, gerbils, cavias en chinchillas; marmotte en nagmuise word ook soms aangehou. Hulle is aantreklik weens hul voorkoms, intelligensie, vriendelikheid en min reuk. Hul klein grootte en ruimtebehoeftes, lae onderhoudskoste en maklike aankoop het hulle egter ook weggooibaar gemaak, al het dit in die 21ste eeu verander namate meer troeteldierknaagdiere na veeartsklinieke geneem is. Verskillende spesies het besondere behoeftes: hamsters het meer water nodig, terwyl cavias vitamien C in hul dieet moet kry. Die grootte van troeteldierknaagdiere maak hulle ook vatbaar vir beserings deur swak hantering.<ref name="Daviau" /><ref name="Tamura" /> === As plae en siektedraers === [[Lêer:Potatoes feeding damage HC1.JPG|duimnael|regs|alt=Uitgetrekte, beskadigde aartappels|Knaagdiere veroorsaak groot verliese aan gewasse, soos dié aartappels wat deur woelmuise beskadig is.]] Party knaagdierspesies is ernstige landbouplae wat groot hoeveelhede kos opvreet wat die mens gestoor het.<ref name="Meerburg" /> In 2003 is byvoorbeeld beraam dat die oeste wat rotte in Asië vernietig het, genoeg was om 200&nbsp;miljoen mense te voed. Die meeste van die skade wêreldwyd word deur 'n betreklik klein aantal spesies veroorsaak, hoofsaaklik rotte en muise. In [[Indonesië]] en [[Tanzanië]] verminder knaagdiere die oesopbrengs met sowat vyftien persent, terwyl verliese in Suid-Amerika negentig persent bereik het. Oor die hele Afrika beskadig knaagdiere, waaronder ''Mastomys'' en ''Arvicanthis'', graangewasse, [[grondboontjie]]s, groente en [[Kakaoboon|kakao]]. In Asië beskadig rotte, muise en spesies soos ''Microtus brandti'', ''Meriones unguiculatus'' en ''Eospalax baileyi'' gewasse van [[rys]], [[sorghum]], knolle, groente en neute. In Europa beskadig spesies van ''Apodemus'' en ''Microtus'', en in sporadiese uitbrake ''Arvicola terrestris'', benewens rotte en muise, vrugteboorde, groente en weiding sowel as graangewasse. In Suid-Amerika beskadig 'n wyer reeks knaagdierspesies, soos ''Holochilus'', ''Akodon'', ''Calomys'', ''Oligoryzomys'', ''Phyllotis'', ''Sigmodon'' en ''Zygodontomys'', baie gewasse, waaronder [[Saccharum|suikerriet]], vrugte, groente en knolle.<ref name="Stenseth" /> Knaagdiere is ook beduidende draers van siektes.<ref name="kijlstra" /> Die swartrot speel, met die [[vlooi]]e wat dit dra, 'n hoofrol in die verspreiding van die [[bakterie]] ''Yersinia pestis'', wat [[Swart Dood|builepes]] veroorsaak,<ref name="McCormick" /> en dra die organismes wat [[tifus]], Weil se siekte, [[toksoplasmose]] en trichinose veroorsaak.<ref name="kijlstra" /> 'n Aantal knaagdiere dra [[Ortohantavirus|hantavirusse]], waaronder die Puumala-, Dobrava- en Saaremaa-virusse, wat die mens kan aansteek.<ref name="ECDC" /> Knaagdiere help ook om siektes soos babesiose, kutane leishmaniase, Lyme-siekte, rickettsiapokkies, hervalkoors en die Wes-Nylvirus oor te dra.<ref name="CDC" /> Omdat knaagdiere 'n oorlas is en die [[openbare gesondheid]] in gevaar stel, probeer menslike samelewings hulle dikwels beheer. Tradisioneel het dit vergiftiging en die stel van valle behels, metodes wat nie altyd veilig of doeltreffend was nie. Meer onlangs probeer geïntegreerde plaagbestuur die beheer verbeter met 'n kombinasie van opnames om die grootte en verspreiding van die plaagbevolking te bepaal, die vasstelling van verdraagsaamheidsgrense, dit wil sê vlakke van plaagaktiwiteit waarby ingegryp moet word, die ingrepe self, en die evaluering van die doeltreffendheid daarvan aan die hand van herhaalde opnames. Ingrepe kan onderrig, die maak en toepassing van wette en regulasies, die wysiging van die habitat, veranderinge aan boerderypraktyke en biologiese beheer insluit, sowel as vergiftiging en die stel van valle.<ref name="CDCipm" /> Die gebruik van patogene soos ''Salmonella'' het die nadeel dat hulle die mens en huisdiere kan aansteek, en knaagdiere raak dikwels daarteen weerstandig. Mak en verwilderde [[kat]]te kan knaagdiere doeltreffend beheer, mits die knaagdierbevolking nie te groot is nie. Die gebruik van ander roofdiere, waaronder frette, [[muishond]]e en [[likkewaan|likkewane]], het "onbevredigende" resultate gelewer.<ref name="Wodzicki" /> == Verwysings == {{Verwysings|30em|refs= <ref name="actionplan">{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/node/14807 |title=The Action Plan for Australian Rodents |date=1 April 1995 |publisher=Environment Australia |access-date=18 September 2014 |archive-date=7 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007002345/http://www.environment.gov.au/node/14807 |url-status=live}}</ref> <ref name="Adams">{{cite journal |last1=Adams |first1=N. F. |last2=Rayfield |first2=E. J. |last3=Coxx |first3=P. G. |last4=Cobb |first4=S. N. |last5=Corfe |first5=I. J. |year=2019 |title=Functional tests of the competitive exclusion hypothesis for multituberculate extinction |journal=Royal Society Open Science |volume=6 |issue=3 |article-number=181536 |doi=10.1098/rsos.181536 |doi-access=free |pmid=31032010 |pmc=6458384}}</ref> <ref name="aerodynamic">{{cite journal |last=Thorington |first=R. W Jr. |author2=Darrow, K. |author3=Anderson, C. G. |year=1998 |title=Wing tip anatomy and aerodynamics in flying squirrels |journal=Journal of Mammalogy |volume=79 |issue=1 |pages=245-250 |url=http://entomology.si.edu/StaffPages/Darrow/1997WingTipAnatomy.pdf |doi=10.2307/1382860 |jstor=1382860 |doi-access=free |access-date=26 Augustus 2014 |archive-date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409052036/http://entomology.si.edu/StaffPages/Darrow/1997WingTipAnatomy.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="AliHuber">{{cite journal |last1=Ali |first1=Jason R. |last2=Huber |first2=Matthew |title=Mammalian biodiversity on Madagascar controlled by ocean currents |journal=Nature |date=Februarie 2010 |volume=463 |issue=7281 |pages=653-656 |doi=10.1038/nature08706 |pmid=20090678}}</ref> <ref name="Amori">{{cite journal |last1=Amori |first1=G. |last2=Gippoliti |first2=S. |title=A higher-taxon approach to rodent conservation priorities for the 21st century |journal=Animal Biodiversity and Conservation |date=Desember 2003 |volume=26 |issue=2 |pages=1-18 |doi=10.32800/abc.2003.26.2001}}</ref> <ref name="Ancillotto">{{cite journal |last1=Ancillotto |first1=Leonardo |last2=Sozio |first2=Giulia |last3=Mortelliti |first3=Alessio |last4=Russo |first4=Danilo |title=Ultrasonic communication in Gliridae (Rodentia): the hazel dormouse (''Muscardinus avellanarius'') as a case study |journal=Bioacoustics |date=4 Mei 2014 |volume=23 |issue=2 |pages=129-141 |doi=10.1080/09524622.2013.838146}}</ref> <ref name="Arakawa">{{cite journal |last1=Arakawa |first1=Hiroyuki |last2=Blanchard |first2=D. Caroline |last3=Arakawa |first3=Keiko |last4=Dunlap |first4=Christopher |last5=Blanchard |first5=Robert J. |title=Scent marking behavior as an odorant communication in mice |journal=Neuroscience & Biobehavioral Reviews |date=September 2008 |volume=32 |issue=7 |pages=1236-1248 |doi=10.1016/j.neubiorev.2008.05.012 |pmid=18565582 |pmc=2577770}}</ref> <ref name="Asher">{{cite journal |last1=Asher |first1=Robert J. |last2=Meng |first2=Jin |last3=Wible |first3=John R. |last4=McKenna |first4=Malcolm C. |last5=Rougier |first5=Guillermo W. |last6=Dashzeveg |first6=Demberlyn |last7=Novacek |first7=Michael J. |title=Stem Lagomorpha and the Antiquity of Glires |journal=Science |date=18 Februarie 2005 |volume=307 |issue=5712 |pages=1091-1094 |doi=10.1126/science.1107808 |pmid=15718468}}</ref> <ref name="Attenborough">{{cite book |title=The Life of Mammals |last=Attenborough |first=David |year=2002 |publisher=BBC Books |isbn=978-0-563-53423-5 |pages=64-67}}</ref> <ref name="Bakalar">{{cite news |title=Detecting Tuberculosis: No Microscopes, Just Rats |author=Bakalar, Nicholas |url=https://www.nytimes.com/2011/01/04/health/04tb.html |newspaper=The New York Times |date=3 Januarie 2011 |access-date=23 Augustus 2014 |archive-date=9 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509115849/http://www.nytimes.com/2011/01/04/health/04tb.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Baker">{{cite encyclopaedia |last1=Baker |first1=Bruce W. |last2=Hill |first2=Edward P. |title=Chapter 15: Beaver |url=https://books.google.com/books?id=-xQalfqP7BcC&pg=PA288 |encyclopedia=Wild Mammals of North America: Biology, Management, and Conservation |editor1-last=Feldhamer |editor1-first=George A. |editor2-last=Thompson |editor2-first=Bruce C. |editor3-last=Chapman |editor3-first=Joseph A. |publisher=JHU Press |year=2003 |page=292 |isbn=978-0-8018-7416-1}}</ref> <ref name="Balaban">{{cite journal |last1=Balaban |first1=Carey D. |last2=Yates |first2=Bill J. |title=What is nausea? A historical analysis of changing views |journal=Autonomic Neuroscience |volume=202 |year=2017 |doi=10.1016/j.autneu.2016.07.003 |pages=5-17 |pmid=27450627 |pmc=5203950}}</ref> <ref name="Baskin">{{cite journal |title=South Texas and the Great American Interchange |author1=Baskin, Jon A. |author2=Thomas, Ronny G. |journal=Gulf Coast Association of Geological Societies Transactions |year=2007 |volume=57 |pages=37-45 |url=http://ckwri.tamuk.edu/fileadmin/user_upload/PHOTOS/Deer-Research_Program/Class_files/Baskin_Thomas2007--South_Texas_and_the_Great_American_Interchange.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718213213/http://ckwri.tamuk.edu/fileadmin/user_upload/PHOTOS/Deer-Research_Program/Class_files/Baskin_Thomas2007--South_Texas_and_the_Great_American_Interchange.pdf |archive-date=18 Julie 2014}}</ref> <ref name="Bennett2004">{{cite journal |last1=Bennett |first1=Nigel C. |last2=Jarvis |first2=Jennifer U. M. |title=Cryptomys damarensis |journal=Mammalian Species |date=2004 |volume=756 |issue=1 |page=1 |doi=10.1644/756}}</ref> <ref name="Bjorkoyli">{{cite journal |last1=Bjorkoyli |first1=Tore |last2=Rosell |first2=Frank |year=2002 |title=A test of the dear enemy phenomenon in the Eurasian beaver |journal=Animal Behaviour |volume=63 |issue=6 |pages=1073-1078 |doi=10.1006/anbe.2002.3010 |hdl=11250/2437993 |hdl-access=free}}</ref> <ref name="Breed">{{cite book |author1=Breed, Bill |author2=Ford, Fred |title=Native Mice and Rats |publisher=CSIRO Publishing |date=2007 |pages=3, 5 en passim |isbn=978-0-643-09166-5 |url=http://www.publish.csiro.au/samples/native%20Mice%20and%20rats%20sample.pdf |access-date=29 Junie 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924214845/http://www.publish.csiro.au/samples/native%20Mice%20and%20rats%20sample.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="Brudzynski">{{cite journal |last1=Brudzynski |first1=S. M. |year=2021 |title=Biological Functions of Rat Ultrasonic Vocalizations, Arousal Mechanisms, and Call Initiation |journal=Brain Sciences |volume=11 |issue=5 |page=605 |doi=10.3390/brainsci11050605 |doi-access=free |pmid=34065107 |pmc=8150717}}</ref> <ref name="Buckle">{{cite journal |author1=Buckle, A. P. |author2=Fenn, M. G. P. |title=Rodent Control in the Conservation of Endangered Species |journal=Proceedings of the 15th Vertebrate Pest Conference |year=1992 |pages=Paper 12 |url=http://digitalcommons.unl.edu/vpc15/12 |access-date=27 Junie 2014 |archive-date=22 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722043935/http://digitalcommons.unl.edu/vpc15/12/ |url-status=live}}</ref> <ref name="Burchsted">{{cite journal |last1=Burchsted |first1=Denise |last2=Daniels |first2=Melinda |last3=Thorson |first3=Robert |last4=Vokoun |first4=Jason |title=The River Discontinuum: Applying Beaver Modifications to Baseline Conditions for Restoration of Forested Headwaters |journal=BioScience |date=Desember 2010 |volume=60 |issue=11 |pages=908-922 |doi=10.1525/bio.2010.60.11.7}}</ref> <ref name="CDC">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/rodents/diseases/indirect.html |title=Diseases indirectly transmitted by rodents |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |date=2012 |access-date=1 September 2014 |archive-date=18 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818091113/http://www.cdc.gov/rodents/diseases/indirect.html |url-status=live}}</ref> <ref name="CDCipm">{{cite book |author=Centers for Disease Control and Prevention |title=Integrated pest management: conducting urban rodent surveys |publisher=US Department of Health and Human Services |year=2006 |location=Atlanta |url=https://www.cdc.gov/nceh/ehs/docs/ipm_manual.pdf |access-date=11 September 2017 |archive-date=20 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170720063821/https://www.cdc.gov/nceh/ehs/docs/IPM_Manual.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="Charlesworth">{{cite journal |vauthors=Charlesworth D, Willis JH |date=November 2009 |title=The genetics of inbreeding depression |journal=Nature Reviews. Genetics |volume=10 |issue=11 |pages=783-796 |doi=10.1038/nrg2664 |pmid=19834483}}</ref> <ref name="Chavez">{{cite journal |last1=Chávez |first1=A. E. |last2=Bozinovic |first2=F |last3=Peichl |first3=L |last4=Palacios |first4=A. G. |year=2003 |title=Retinal Spectral Sensitivity, Fur Coloration, and Urine Reflectance in the Genus Octodon (Rodentia): Implications for Visual Ecology |journal=Visual Neuroscience |volume=44 |issue=5 |pages=2290-2296 |doi=10.1167/iovs.02-0670 |pmid=12714673 |hdl=10533/174635 |hdl-access=free}}</ref> <ref name="Clarke">{{cite journal |vauthors=Clarke FM, Faulkes CG |date=Oktober 1999 |title=Kin discrimination and female mate choice in the naked mole-rat Heterocephalus glaber |journal=Proceedings. Biological Sciences |volume=266 |issue=1432 |pages=1995-2002 |doi=10.1098/rspb.1999.0877 |pmc=1690316 |pmid=10584337}}</ref> <ref name="Connior">{{cite journal |author=Connior, M. B. |year=2011 |title=''Geomys bursarius'' (Rodentia: Geomyidae) |journal=Mammalian Species |volume=43 |issue=1 |pages=104-117 |doi=10.1644/879.1 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Cox">{{cite journal |last1=Cox |first1=Philip G. |last2=Rayfield |first2=Emily J. |last3=Fagan |first3=Michael J. |last4=Herrel |first4=Anthony |last5=Pataky |first5=Todd C. |last6=Jeffery |first6=Nathan |date=27 April 2012 |title=Functional Evolution of the Feeding System in Rodents |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36299 |doi=10.1371/journal.pone.0036299 |pmc=3338682 |pmid=22558427 |doi-access=free}}</ref> <ref name="CoxJeffery">{{cite journal |last1=Cox |first1=Philip G. |last2=Jeffery |first2=Nathan |title=Reviewing the Morphology of the Jaw-Closing Musculature in Squirrels, Rats, and Guinea Pigs with Contrast-Enhanced MicroCT |journal=The Anatomical Record |date=Junie 2011 |volume=294 |issue=6 |pages=915-928 |doi=10.1002/ar.21381 |pmid=21538924}}</ref> <ref name="Daviau">{{cite journal |last=Daviau |first=J |year=1999 |title=Clinical Evaluation of Rodents |journal=Animal Practice |volume=2 |issue=2 |pages=429-445 |doi=10.1016/S1094-9194(17)30131-7 |pmid=11228738 |pmc=7110741}}</ref> <ref name="Desjardins">{{cite journal |last1=Desjardins |first1=Claude |last2=Maruniak |first2=J. A. |last3=Bronson |first3=F. H. |title=Social Rank in House Mice: Differentiation Revealed by Ultraviolet Visualization of Urinary Marking Patterns |journal=Science |date=30 November 1973 |volume=182 |issue=4115 |pages=939-941 |doi=10.1126/science.182.4115.939 |pmid=4745598}}</ref> <ref name="dIsa">{{cite journal |vauthors=d'Isa R, Bebas P, Parsons MH, Kurek K, and Stryjek R |date=Augustus 2026 |title=Killing behaviors in rodents: from predation to infanticide |journal=Frontiers in Behavioral Neuroscience |volume=20 |article-number=1778618 |doi=10.3389/fnbeh.2026.1778618 |doi-access=free |pmid=42677136}}</ref> <ref name="Doronina">{{cite journal |last1=Doronina |first1=Liliya |last2=Matzke |first2=Andreas |last3=Churakov |first3=Gennady |last4=Stoll |first4=Monika |last5=Huge |first5=Andreas |last6=Schmitz |first6=Jürgen |title=The beaver's phylogenetic lineage ''illumina''ted by retroposon reads |journal=Scientific Reports |year=2017 |volume=7 |issue=1 |article-number=43562 |doi=10.1038/srep43562 |pmid=28256552 |pmc=5335264 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Douzery">{{cite journal |last1=Douzery |first1=Emmanuel J. P. |last2=Delsuc |first2=Frédéric |last3=Stanhope |first3=Michael J. |last4=Huchon |first4=Dorothée |title=Local Molecular Clocks in Three Nuclear Genes: Divergence Times for Rodents and Other Mammals and Incompatibility Among Fossil Calibrations |journal=Journal of Molecular Evolution |date=2003 |volume=57 |pages=S201-S213 |doi=10.1007/s00239-003-0028-x |pmid=15008417 |url=https://hal.science/halsde-00193003}}</ref> <ref name="Dringenberg">{{cite journal |last1=Dringenberg |first1=H |title=Spatial learning in the guinea pig: cued versus non-cued learning, sex differences, and comparison with rats |journal=Behavioural Brain Research |date=28 September 2001 |volume=124 |issue=1 |pages=97-101 |doi=10.1016/s0166-4328(01)00188-7 |pmid=11423170}}</ref> <ref name="ECDC">{{cite web |url=http://www.ecdc.europa.eu/en/healthtopics/climate_change/health_effects/pages/rodent_borne_diseases.aspx |title=Rodent-borne diseases |publisher=European Centre for Disease Prevention and Control |access-date=1 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903085849/http://www.ecdc.europa.eu/en/healthtopics/climate_change/health_effects/pages/rodent_borne_diseases.aspx |archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref name="etymonline">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=rodent |title=rodent (n.) |publisher=Online Etymology Dictionary |access-date=7 Mei 2015 |archive-date=18 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102942/http://www.etymonline.com/index.php?term=rodent |url-status=live}}</ref> <ref name="Fabre">{{cite journal |last=Fabre |year=2012 |title=A glimpse on the pattern of rodent diversification: a phylogenetic approach |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=12 |issue=1 |page=88 |display-authors=etal |doi=10.1186/1471-2148-12-88 |pmid=22697210 |pmc=3532383 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Feinstein">{{cite web |url=http://cwh.ucsc.edu/feinstein/The%20process%20of%20felting%20a%20Beaver%20Hat.html |title=Felting a beaver hat |author=Feinstein, Kelly |date=1 Maart 2006 |work=Fashionable Felted Fur |publisher=UC Santa Cruz |access-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101516/http://cwh.ucsc.edu/feinstein/The%20process%20of%20felting%20a%20Beaver%20Hat.html |archive-date=6 Oktober 2014}}</ref> <ref name="Fiedler">{{cite journal |last1=Fiedler |first1=Lynwood A. |title=Rodents as a food source |journal=Proceedings of the Vertebrate Pest Conference |date=1990 |volume=14 |issue=14 |pages=149-155 |url=https://escholarship.org/uc/item/0tz9z9wv}}</ref> <ref name="Foote">{{cite journal |last=Foote |first=Allison L. |author2=Crystal, J. D. |title=Metacognition in the rat |journal=Current Biology |volume=17 |issue=6 |pages=551-555 |year=2007 |doi=10.1016/j.cub.2007.01.061 |pmid=17346969 |pmc=1861845}}</ref> <ref name="Froberg">{{cite journal |last1=Froberg-Fejko |first1=Karen |title=Give a rat a bone: satisfying rodents' need to gnaw |journal=Lab Animal |date=Oktober 2014 |volume=43 |issue=10 |pages=378-379 |doi=10.1038/laban.611 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Galef">{{cite journal |last1=Galef |first1=Bennett G. |last2=Laland |first2=Kevin N. |title=Social Learning in Animals: Empirical Studies and Theoretical Models |journal=BioScience |date=Junie 2005 |volume=55 |issue=6 |pages=489-499 |doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0489:sliaes]2.0.co;2 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Gheerbrant">{{cite journal |last1=Gheerbrant |first1=Emmanuel |last2=Rage |first2=Jean-Claude |title=Paleobiogeography of Africa: How distinct from Gondwana and Laurasia? |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |date=November 2006 |volume=241 |issue=2 |pages=224-246 |doi=10.1016/j.palaeo.2006.03.016}}</ref> <ref name="Granby">{{cite web |url=http://especesmenacees.ca/en/clothes-and-trimming.php |title=Excessive trade: Clothes and trimming |publisher=Granby Zoo |access-date=9 Augustus 2014 |date=Mei 2010 |archive-date=10 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810000404/http://especesmenacees.ca/en/clothes-and-trimming.php |url-status=live}}</ref> <ref name="Gray">{{cite web |last=Gray |first=Tara |url=https://history.nasa.gov/animals.html |title=A Brief History of Animals in Space |publisher=National Aeronautics and Space Administration |year=1998 |access-date=5 Maart 2007 |archive-date=11 Oktober 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041011053912/https://history.nasa.gov/animals.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Hacklander">{{cite journal |last1=Hackländer |first1=Klaus |last2=Möstl |first2=Erich |last3=Arnold |first3=Walter |title=Reproductive suppression in female Alpine marmots, ''Marmota marmota'' |journal=Animal Behaviour |date=Junie 2003 |volume=65 |issue=6 |pages=1133-1140 |doi=10.1006/anbe.2003.2159}}</ref> <ref name="HansonChoice">{{cite web |url=http://www.ratbehavior.org/FoodChoices.htm |title=How do rats choose what to eat? |author=Hanson, Anne |year=2012 |work=Rat behavior and biology |access-date=24 Augustus 2014 |archive-date=7 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207034033/http://www.ratbehavior.org/FoodChoices.htm |url-status=live}}</ref> <ref name="HansonWild">{{cite web |url=http://www.ratbehavior.org/WildRats.htm |title=Wild Norway rat behavior |author=Hanson, Anne |date=25 Oktober 2006 |work=Rat behavior and biology |access-date=1 Julie 2014 |archive-date=1 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001081647/http://www.ratbehavior.org/WildRats.htm |url-status=live}}</ref> <ref name="Hansson">{{cite journal |author=Hansson, Lennart |year=1971 |title=Habitat, food and population dynamics of the field vole ''Microtus agrestis'' (L.) in south Sweden |journal=Viltrevy |volume=8 |pages=268-278 |url=http://publikationen.stub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/15165 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927194128/http://publikationen.stub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/15165 |archive-date=27 September 2013}}</ref> <ref name="Harder">{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0501_020501_roborats.html |title=Scientists "Drive" rats by remote control |work=National Geographic |date=1 Mei 2002 |author=Harder, Ben |access-date=9 November 2013 |archive-date=6 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906132219/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0501_020501_roborats.html}}</ref> <ref name="Harding">{{cite journal |last1=Harding |first1=Emma J. |last2=Paul |first2=Elizabeth S. |last3=Mendl |first3=Michael |title=Cognitive bias and affective state |journal=Nature |date=22 Januarie 2004 |volume=427 |issue=6972 |page=312 |doi=10.1038/427312a |pmid=14737158 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Haverkamp">{{cite journal |last1=Haverkamp |first1=Silke |last2=Waessle |first2=Heinz |last3=Duebel |first3=Jens |last4=Kuner |first4=Thomas |last5=Augustine |first5=George J. |last6=Feng |first6=Guoping |last7=Euler |first7=Thomas |title=The primordial, blue-cone color system of the mouse retina |journal=The Journal of Neuroscience |year=2005 |volume=25 |issue=22 |pages=5438-5445 |doi=10.1523/JNEUROSCI.1117-05.2005 |pmid=15930394 |pmc=6725002}}</ref> <ref name="Heterocephalus">{{cite journal |title=Heterocephalus glaber |journal=Mammalian Species |date=2002 |doi=10.1644/0.706.1}}</ref> <ref name="Holmes">{{cite encyclopaedia |last1=Holmes |first1=Warren G. |last2=Mateo |first2=Jill M. |title=Chapter 19: Kin Recognition in Rodents: Issues and Evidence |url=https://books.google.com/books?id=o4CB89wYLeMC&pg=PA216 |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=225-227}}</ref> <ref name="Honeycutt">{{cite book |chapter-url=http://timetree.org/pdf/Honeycutt2009Chap76.pdf |chapter=Rodents (Rodentia) |author=Honeycutt, Rodney L. |editor1-last=Hedges |editor1-first=S.B. |editor2-last=Kumar |editor2-first=S. |year=2009 |title=The Timetree of Life |publisher=Oxford University Press |access-date=29 September 2014 |archive-date=23 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923064947/http://www.timetree.org/pdf/Honeycutt2009Chap76.pdf |url-status=live}}</ref> <ref name="Hoogland1995">{{cite book |title=The Black-Tailed Prairie Dog: Social Life of a Burrowing Mammal |last=Hoogland |first=John L. |year=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-35118-6 |pages=1-2 |url=https://books.google.com/books?id=BJzzQXkka54C}}</ref> <ref name="HooglandInf">{{cite journal |doi=10.1126/science.230.4729.1037 |last1=Hoogland |first1=J. L. |year=1985 |title=Infanticide in prairie dogs: Lactating females kill offspring of close kin |journal=Science |volume=230 |issue=4729 |pages=1037-1040 |pmid=17814930}}</ref> <ref name="Horner">{{cite journal |last1=Horner |first1=David S |last2=Lefkimmiatis |first2=Konstantinos |last3=Reyes |first3=Aurelio |last4=Gissi |first4=Carmela |last5=Saccone |first5=Cecilia |last6=Pesole |first6=Graziano |title=Phylogenetic analyses of complete mitochondrial genome sequences suggest a basal divergence of the enigmatic rodent ''Anomalurus'' |journal=BMC Evolutionary Biology |date=Desember 2007 |volume=7 |issue=1 |article-number=16 |doi=10.1186/1471-2148-7-16 |pmid=17288612 |pmc=1802082 |doi-access=free}}</ref> <ref name="infanticide">{{cite encyclopaedia |author1=Ebensperger, Luis A. |author2=Blumsperger, Daniel T. |title=Chapter 23: Nonparental Infanticide |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=274-278}}</ref> <ref name="Innis">{{cite book |last=Innis |first=Harold A. |year=1999 |title=The Fur Trade in Canada: An Introduction to Canadian Economic History |publisher=University of Toronto Press |pages=9-14 |url=https://books.google.com/books?id=eCgps70cHV4C&pg=PP1 |isbn=978-0-8020-8196-4}}</ref> <ref name="Jacobs1991">{{cite journal |last1=Jacobs |first1=Lucia F. |last2=Liman |first2=Emily R. |title=Grey squirrels remember the locations of buried nuts |journal=Animal Behaviour |date=Januarie 1991 |volume=41 |issue=1 |pages=103-110 |doi=10.1016/s0003-3472(05)80506-8}}</ref> <ref name="Jacobs1992">{{cite journal |last1=Jacobs |first1=Lucia F. |title=Memory for cache locations in Merriam's kangaroo rats |journal=Animal Behaviour |date=April 1992 |volume=43 |issue=4 |pages=585-593 |doi=10.1016/S0003-3472(05)81018-8}}</ref> <ref name="Janke">{{cite journal |last1=Janke |first1=Axel |last2=Martínez-Estévez |first2=Lourdes |last3=Balvanera |first3=Patricia |last4=Pacheco |first4=Jesús |last5=Ceballos |first5=Gerardo |title=Prairie dog decline reduces the supply of ecosystem services and leads to desertification of semiarid grasslands |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=10 |year=2013 |article-number=e75229 |doi=10.1371/journal.pone.0075229 |pmid=24130691 |pmc=3793983 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Jarvis">{{cite journal |last=Jarvis |first=Jennifer |title=Eusociality in a mammal: Cooperative breeding in naked mole-rat colonies |journal=Science |year=1981 |volume=212 |issue=4494 |pages=571-573 |jstor=1686202 |doi=10.1126/science.7209555 |pmid=7209555}}</ref> <ref name="Jozefowiez">{{cite journal |last1=Jozefowiez |first1=J. |last2=Staddon |first2=J. E. R. |last3=Cerutti |first3=D. T. |title=Metacognition in animals: how do we know that they know? |journal=Comparative Cognition & Behavior Reviews |volume=4 |pages=29-39 |year=2009 |doi=10.3819/ccbr.2009.40003 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Kapoor">{{cite journal |last1=Kapoor |first1=Harit |last2=Lohani |first2=Kush Raj |last3=Lee |first3=Tommy H. |last4=Agrawal |first4=Devendra K. |last5=Mittal |first5=Sumeet K. |title=Animal Models of Barrett's Esophagus and Esophageal Adenocarcinoma-Past, Present, and Future |journal=Clinical and Translational Science |volume=8 |issue=6 |date=27 Julie 2015 |doi=10.1111/cts.12304 |pages=841-847 |doi-access=free |pmid=26211420 |pmc=4703452}}</ref> <ref name="Kay">{{cite journal |last1=Kay |first1=Emily H. |last2=Hoekstra |first2=Hopi E. |title=Rodents |journal=Current Biology |date=Mei 2008 |volume=18 |issue=10 |pages=R406-R410 |doi=10.1016/j.cub.2008.03.019 |pmid=18492466 |doi-access=free}}</ref> <ref name="kijlstra">{{cite journal |last1=Meerburg |first1=Bastiaan G |last2=Singleton |first2=Grant R |last3=Kijlstra |first3=Aize |title=Rodent-borne diseases and their risks for public health |journal=Critical Reviews in Microbiology |date=Augustus 2009 |volume=35 |issue=3 |pages=221-270 |doi=10.1080/10408410902989837 |pmid=19548807 |url=https://research.wur.nl/en/publications/rodent-borne-diseases-and-their-risks-for-public-health}}</ref> <ref name="Kiriazis">{{cite journal |last1=Kiriazis |first1=Judith |last2=Slobodchikoff |first2=C.N. |title=Perceptual specificity in the alarm calls of Gunnison's prairie dogs |journal=Behavioural Processes |date=Julie 2006 |volume=73 |issue=1 |pages=29-35 |doi=10.1016/j.beproc.2006.01.015 |pmid=16529880}}</ref> <ref name="Korth">{{cite journal |last=Korth |first=W. W. |year=2002 |title=Comments on the systematics and classification of the beavers (Rodentia, Castoridae) |journal=Journal of Mammalian Evolution |volume=8 |issue=4 |pages=279-296 |doi=10.1023/A:1014468732231}}</ref> <ref name="krinke">{{cite book |last1=Krinke |first1=George J. |last2=Bullock |first2=Gillian R. |last3=Bunton |first3=Tracie |title=The Laboratory Rat (Handbook of Experimental Animals) |publisher=Academic Press |year=2000 |pages=3-16 |chapter=History, strains and models |isbn=978-0-12-426400-7}}</ref> <ref name="LabAnimal">{{cite journal |title=The all-purpose guinea pig |journal=Lab Animal |date=2014 |volume=43 |issue=3 |page=79 |doi=10.1038/laban.486 |pmid=24552906}}</ref> <ref name="Lakota">{{cite web |url=http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8681 |title=Lakota Quillwork Art and Legend |publisher=Akta Lakota Museum and Cultural Center |access-date=29 Junie 2013 |archive-date=20 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320012129/http://aktalakota.stjo.org/site/News2?page=NewsArticle&id=8681}}</ref> <ref name="Landry">{{cite journal |last1=Landry |first1=Stuart O. |title=The Rodentia as Omnivores |journal=The Quarterly Review of Biology |date=Desember 1970 |volume=45 |issue=4 |pages=351-372 |doi=10.1086/406647 |pmid=5500524 |jstor=2821009}}</ref> <ref name="Landry1965">{{cite journal |last1=Landry |first1=S. O. |year=1965 |title=The Status of the Theory of the Replacement of the Multituberculata by the Rodentia |journal=Journal of Mammalogy |volume=46 |issue=2 |pages=280-286 |doi=10.2307/1377848 |jstor=1377848}}</ref> <ref name="Langer">{{cite book |last=Langer |first=Peter |year=2017 |title=Comparative Anatomy of the Gastrointestinal Tract in Eutheria I: Taxonomy, Biogeography and Food: Afrotheria, Xenarthra and Euarchontoglires |publisher=De Gruyter |page=186 |isbn=978-3-11-052773-5}}</ref> <ref name="Lidicker">{{cite book |author=Gudynas, Eduardo |editor=Lidicker, William Zander |title=Rodents: A World Survey of Species of Conservation Concern |publisher=IUCN |year=1989 |page=23}}</ref> <ref name="Long">{{cite journal |last=Long |first=C. V. |year=2007 |title=Vocalisations of the degu (''Octodon degus''), a social caviomorph rodent |journal=Bioacoustics |volume=16 |issue=3 |pages=223-244 |doi=10.1080/09524622.2007.9753579}}</ref> <ref name="Lundy">{{cite news |title=Lundy puffins back from the brink |url=https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2005/06/08/lundy_rats_feature.shtml |newspaper=BBC Devon |date=22 Februarie 2008 |access-date=30 Junie 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924205358/http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2005/06/08/lundy_rats_feature.shtml |url-status=live}}</ref> <ref name="MacDonald">{{cite book |author1=Single, G. |author2=Dickman, C. R. |author3=MacDonald, D. W. |contribution=Rodents |year=2001 |title=The Encyclopedia of Mammals |edition=2nd |editor=MacDonald, D. W. |publisher=Oxford University Press |pages=578-587 |isbn=978-0-7607-1969-5}}</ref> <ref name="Marivaux">{{cite journal |last1=Marivaux |first1=Laurent |last2=Essid |first2=El Mabrouk |last3=Marzougui |first3=Wissem |last4=Khayati Ammar |first4=Hayet |last5=Adnet |first5=Sylvain |last6=Marandat |first6=Bernard |last7=Merzeraud |first7=Gilles |last8=Tabuce |first8=Rodolphe |last9=Vianey-Liaud |first9=Monique |title=A new and primitive species of Protophiomys (Rodentia, Hystricognathi) from the late middle Eocene of Djebel el Kébar, Central Tunisia |journal=Palaeovertebrata |date=2 Junie 2014 |volume=38 |issue=1 |doi=10.18563/pv.38.1.e2 |url=https://hal.umontpellier.fr/hal-01813425 |access-date=7 April 2026 |archive-date=18 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418170141/https://hal.umontpellier.fr/hal-01813425 |url-status=live}}</ref> <ref name="Marshall">{{cite journal |last1=Marshall |first1=Larry G. |last2=Butler |first2=Robert F. |last3=Drake |first3=Robert E. |last4=Curtis |first4=Garniss H. |last5=Tedford |first5=Richard H. |title=Calibration of the Great American Interchange: A radioisotope chronology for Late Tertiary interchange of terrestrial faunas between the Americas |journal=Science |date=20 April 1979 |volume=204 |issue=4390 |pages=272-279 |doi=10.1126/science.204.4390.272 |pmid=17800342}}</ref> <ref name="McCormick">{{cite journal |last1=McCormick |first1=Michael |title=Rats, Communications, and Plague: Toward an Ecological History |journal=The Journal of Interdisciplinary History |date=Julie 2003 |volume=34 |issue=1 |pages=1-25 |doi=10.1162/002219503322645439}}</ref> <ref name="McGuire">{{cite encyclopaedia |author1=McGuire, Betty |author2=Bernis, William E. |title=Chapter 20: Parental Care |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=231-235}}</ref> <ref name="MDD">{{cite report |type=Preprint |last1=Mammal Diversity Database |title=Mammal Diversity Database |date=2026 |doi=10.5281/zenodo.18135819}}</ref> <ref name="Meerburg">{{cite journal |last1=Meerburg |first1=Bastiaan G |last2=Singleton |first2=Grant R |last3=Leirs |first3=Herwig |title=The Year of the Rat ends: time to fight hunger! |journal=Pest Management Science |date=April 2009 |volume=65 |issue=4 |pages=351-352 |doi=10.1002/ps.1718 |pmid=19206089 |url=https://research.wur.nl/en/publications/the-year-of-the-rat-ends-time-to-fight-hunger}}</ref> <ref name="Mhelela">{{cite web |author=Mhelela, Hassan |title=Giant rats trained to detect land mines and tuberculosis in Africa |publisher=BBC |date=13 September 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-africa-19584422 |access-date=27 Junie 2014 |archive-date=28 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140628100045/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19584422 |url-status=live}}</ref> <ref name="Missagia">{{cite journal |last1=Missagia |first1=Rafaela V. |last2=Feijó |first2=Anderson |last3=Johnson |first3=Lauren |last4=Allen |first4=Maximilian L. |last5=Patterson |first5=Bruce D. |last6=Jenkins |first6=Paulina D. |last7=Shepherd |first7=Gordon M. G. |title=Evolution of thumbnails across Rodentia |journal=Science |date=4 September 2025 |volume=389 |issue=6764 |pages=1049-1053 |doi=10.1126/science.ads7926 |pmid=40906837 |pmc=12964552}}</ref> <ref name="Mitchell">{{cite web |url=http://www.rspb.org.uk/community/getinvolved/b/specialplaces/archive/2014/05/27/puffins-a-plenty-new-hope-for-lundy-and-other-uk-seabird-islands.aspx |title=Puffins a-plenty? New hope for Lundy and other UK seabird islands |author=Mitchell, Heather |date=27 Mei 2014 |publisher=RSPB |access-date=30 Junie 2014 |archive-date=16 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716052102/http://www.rspb.org.uk/community/getinvolved/b/specialplaces/archive/2014/05/27/puffins-a-plenty-new-hope-for-lundy-and-other-uk-seabird-islands.aspx |url-status=live}}</ref> <ref name="Morgan">{{cite book |author=Morgan, G. S. |title=Biostratigraphy of Jamaica |year=1993 |chapter=Quaternary land vertebrates of Jamaica |volume=182 |pages=417-442 |doi=10.1130/mem182-p417 |series=Geological Society of America Memoirs |isbn=978-0-8137-1182-9}}</ref> <ref name="Morse">{{cite book |last1=Morse |first1=Herbert C. |editor-last=Foster |editor-first=Henry |title=The Mouse in Biomedical Research: History, Genetics, and Wild Mice |publisher=Elsevier |year=1981 |page=1 |chapter=The Laboratory Mouse: A Historical Assessment |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ovZeHTQ69mIC&pg=PA47 |isbn=978-0-323-15606-6}}</ref> <ref name="MSW">{{cite book |last1=Carleton |first1=M. D. |last2=Musser |first2=G. G. |editor1-last=Wilson |editor1-first=Don E. |editor2-last=Reeder |editor2-first=DeeAnn M. |title=Mammal Species of the World – a taxonomic and geographic reference |volume=12 |publisher=JHU Press |year=2005 |pages=745-752 |chapter=Order Rodentia |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YnYED-YG0ZYC&pg=PR17 |isbn=978-0-8018-8221-0}}</ref> <ref name="Muller">{{cite book |title=The Beaver: Natural History of a Wetlands Engineer |pages=65, 74 |url=https://books.google.com/books?id=eqIenKko3lAC |publisher=Cornell University Press |year=2003 |isbn=978-0-8014-4098-4 |author1=Müller-Schwarze, Dietland |author2=Sun, Lixing |access-date=27 Januarie 2016 |archive-date=5 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305175222/https://books.google.com/books?id=eqIenKko3lAC |url-status=live}}</ref> <ref name="Narins">{{cite journal |last1=Narins |first1=Peter M. |last2=Reichman |first2=O.J. |last3=Jarvis |first3=Jennifer U.M. |last4=Lewis |first4=Edwin R. |title=Seismic signal transmission between burrows of the Cape mole-rat, ''Georychus capensis'' |journal=Journal of Comparative Physiology A |date=Januarie 1992 |volume=170 |issue=1 |pages=13-21 |doi=10.1007/BF00190397 |pmid=1573567}}</ref> <ref name="Nevo">{{cite journal |last1=Nevo |first1=E |last2=Heth |first2=G |last3=Pratt |first3=H |year=1991 |title=Seismic communication in a blind subterranean mammal: a major somatosensory mechanism in adaptive evolution underground |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=88 |issue=4 |pages=1256-1260 |doi=10.1073/pnas.88.4.1256 |doi-access=free |pmid=1996326 |pmc=50996}}</ref> <ref name="Niemiec">{{cite book |author=Niemiec, Brook A. |title=Small Animal Dental, Oral and Maxillofacial Disease: A Colour Handbook |url=https://books.google.com/books?id=OsL3UmJk3roC&pg=PA13 |date=15 Oktober 2011 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-84076-630-1 |page=13}}</ref> <ref name="Onychomys">{{cite web |url=https://www.depts.ttu.edu/nsrl/mammals-of-texas-online-edition/Accounts_Rodentia/Onychomys_leucogaster.php |title=Northern grasshopper mouse |work=The Mammals of Texas: Rodents |publisher=NSRL: Museum of Texas Tech University |access-date=4 Julie 2014 |archive-date=21 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021010654/https://www.depts.ttu.edu/nsrl/mammals-of-texas-online-edition/Accounts_Rodentia/Onychomys_leucogaster.php |url-status=live}}</ref> <ref name="Panksepp">{{cite journal |doi=10.1016/S0031-9384(03)00159-8 |last1=Panksepp |first1=Jaak |last2=Burgdorf |first2=Jeff |pmid=12954448 |title='Laughing' rats and the evolutionary antecedents of human joy? |year=2003 |pages=533-547 |issue=3 |volume=79 |journal=Physiology & Behavior}}</ref> <ref name="Parada">{{cite journal |last1=Parada |first1=A. |last2=Pardiñas |first2=U. F. J. |last3=Salazar-Bravo |first3=J. |last4=D'Elía |first4=G. |last5=Palma |first5=R. E. |title=Dating an impressive Neotropical radiation: Molecular time estimates for the Sigmodontinae (Rodentia) provide insights into its historical biogeography |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=66 |issue=3 |date=Maart 2013 |pages=960-968 |doi=10.1016/j.ympev.2012.12.001 |pmid=23257216 |hdl=11336/5595 |hdl-access=free}}</ref> <ref name="Parshad">{{cite journal |last1=Parshad |first1=V.R. |title=Rodent Control in India |journal=Integrated Pest Management Reviews |date=Junie 1999 |volume=4 |issue=2 |pages=97-126 |doi=10.1023/A:1009622109901}}</ref> <ref name="Pennisi">{{cite web |author=Pennisi, Elizabeth |date=11 Oktober 2016 |title=How naked mole rats conquered pain—and what it could mean for us |publisher=Science |access-date=19 Februarie 2026 |url=https://www.science.org/content/article/how-naked-mole-rats-conquered-pain-and-what-it-could-mean-us}}</ref> <ref name="Perez">{{cite journal |last1=Pérez |first1=Francisco |last2=Castillo-Guevara |first2=Citlalli |last3=Galindo-Flores |first3=Gema |last4=Cuautle |first4=Mariana |last5=Estrada-Torres |first5=Arturo |title=Effect of gut passage by two highland rodents on spore activity and mycorrhiza formation of two species of ectomycorrhizal fungi (''Laccaria trichodermophora'' and ''Suillus tomentosus'') |journal=Botany |volume=90 |issue=11 |year=2012 |pages=1084-1092 |doi=10.1139/b2012-086}}</ref> <ref name="Petersen">{{cite journal |last=Petersen |first=Carl C.H. |title=Cortical Control of Whisker Movement |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=37 |issue=1 |date=8 Julie 2014 |doi=10.1146/annurev-neuro-062012-170344 |pages=183-203 |pmid=24821429 |doi-access=free}}</ref> <ref name="PrairieVole">{{cite web |title=The surprisingly complex prairie vole |publisher=Michigan Department of Natural Resources |url=https://content.govdelivery.com/accounts/MIDNR/bulletins/bfda45 |date=24 Junie 2014}}</ref> <ref name="Prothero">{{cite book |last=Prothero |first=Donald |year=2016 |title=The Princeton Field Guide to Prehistoric Mammals |publisher=Princeton University Press |page=99 |isbn=978-1-4008-8445-2}}</ref> <ref name="Randall2001">{{cite journal |last1=Randall |first1=Jan A. |title=Evolution and Function of Drumming as Communication in Mammals |journal=American Zoologist |date=Oktober 2001 |volume=41 |issue=5 |pages=1143-1156 |doi=10.1093/icb/41.5.1143 |doi-access=free}}</ref> <ref name="RandallMatocq">{{cite journal |last1=Randall |first1=Jan A. |last2=Matocq |first2=Marjorie D. |title=Why do kangaroo rats (''Dipodomys spectabilis'') footdrum at snakes? |journal=Behavioral Ecology |date=1997 |volume=8 |issue=4 |pages=404-413 |doi=10.1093/beheco/8.4.404 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Rinderknecht">{{cite journal |last1=Rinderknecht |first1=Andrés |author2=Blanco, R. Ernesto |year=2008 |title=The largest fossil rodent |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=275 |issue=1637 |pages=923-928 |doi=10.1098/rspb.2007.1645 |pmid=18198140 |pmc=2599941}}</ref> <ref name="Rowe">{{cite journal |last1=Rowe |first1=Kevin C. |last2=Reno |first2=Michael L. |last3=Richmond |first3=Daniel M. |last4=Adkins |first4=Ronald M. |last5=Steppan |first5=Scott J. |title=Pliocene colonization and adaptive radiations in Australia and New Guinea (Sahul): Multilocus systematics of the old endemic rodents (Muroidea: Murinae) |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |date=April 2008 |volume=47 |issue=1 |pages=84-101 |doi=10.1016/j.ympev.2008.01.001 |pmid=18313945}}</ref> <ref name="Ryan">{{cite journal |last1=Ryan |first1=J. M. |year=1986 |title=Comparative morphology and evolution of cheek pouches in rodents |journal=Journal of Morphology |volume=190 |issue=1 |pages=27-41 |doi=10.1002/jmor.1051900104 |pmid=3783717}}</ref> <ref name="Rygula">{{cite journal |first1=Rafal |last1=Rygula |first2=Helena |last2=Pluta |first3=Piotr |last3=Popik |title=Laughing rats are optimistic |journal=PLOS ONE |year=2012 |volume=7 |issue=12 |pmc=3530570 |doi=10.1371/journal.pone.0051959 |pmid=23300582 |article-number=e51959 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Samuels">{{cite journal |last1=Samuels |first1=Joshua X. |last2=Hopkins |first2=Samantha S.B. |title=The impacts of Cenozoic climate and habitat changes on small mammal diversity of North America |journal=Global and Planetary Change |date=Februarie 2017 |volume=149 |pages=36-52 |doi=10.1016/j.gloplacha.2016.12.014}}</ref> <ref name="Schenk">{{cite journal |last1=Schenk |first1=John J. |last2=Rowe |first2=Kevin C. |last3=Steppan |first3=Scott J. |title=Ecological Opportunity and Incumbency in the Diversification of Repeated Continental Colonizations by Muroid Rodents |journal=Systematic Biology |date=November 2013 |volume=62 |issue=6 |pages=837-864 |doi=10.1093/sysbio/syt050 |pmid=23925508}}</ref> <ref name="SchulteHostedde">{{cite encyclopaedia |author=Schulte-Hostedde, A. I. |title=Chapter 10: Sexual Size Dimorphism in Rodents |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=117-119 |isbn=978-0-226-90538-9}}</ref> <ref name="Shelley">{{cite journal |last1=Shelley |first1=Erin L. |last2=Blumstein |first2=Daniel T. |title=The evolution of vocal alarm communication in rodents |journal=Behavioral Ecology |date=Januarie 2005 |volume=16 |issue=1 |pages=169-177 |doi=10.1093/beheco/arh148}}</ref> <ref name="Sherwin">{{cite book |author=Sherwin, C.M. |chapter=Comfortable quarters for mice in research institutions |title=Comfortable Quarters For Laboratory Animals |editor=Viktor and Annie Reinhardt |publisher=Animal Welfare Institute |year=2002 |edition=9 |chapter-url=http://awionline.org/pubs/cq02/Cq-mice.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081739/http://awionline.org/pubs/cq02/Cq-mice.html |archive-date=6 Oktober 2014}}</ref> <ref name="slezak">{{cite news |last=Slezak |first=Michael |date=14 Junie 2016 |title=Revealed: first mammal species wiped out by human-induced climate change |newspaper=The Guardian |location=Londen |url=https://www.theguardian.com/environment/2016/jun/14/first-case-emerges-of-mammal-species-wiped-out-by-human-induced-climate-change |access-date=8 Desember 2020 |archive-date=14 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614071843/https://www.theguardian.com/environment/2016/jun/14/first-case-emerges-of-mammal-species-wiped-out-by-human-induced-climate-change |url-status=live}}</ref> <ref name="Slobodchikoff">{{cite journal |last1=Slobodchikoff |first1=C. N. |last2=Paseka |first2=Andrea |last3=Verdolin |first3=Jennifer L. |title=Prairie dog alarm calls encode labels about predator colors |journal=Animal Cognition |date=Mei 2009 |volume=12 |issue=3 |pages=435-439 |doi=10.1007/s10071-008-0203-y |pmid=19116730}}</ref> <ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=J. David |last2=Beran |first2=Michael J. |last3=Couchman |first3=Justin J. |last4=Coutinho |first4=Mariana V. C. |title=The comparative study of metacognition: Sharper paradigms, safer inferences |journal=Psychonomic Bulletin & Review |date=Augustus 2008 |volume=15 |issue=4 |pages=679-691 |doi=10.3758/pbr.15.4.679 |pmid=18792496 |pmc=4607312}}</ref> <ref name="Smith1999">{{cite journal |last1=Smith |first1=Margaret F. |last2=Patton |first2=James L. |title=Phylogenetic Relationships and the Radiation of Sigmodontine Rodents in South America: Evidence from Cytochrome b |journal=Journal of Mammalian Evolution |date=Junie 1999 |volume=6 |issue=2 |pages=89-128 |doi=10.1023/A:1020668004578}}</ref> <ref name="Solomon">{{cite encyclopaedia |author1=Soloman, Nancy G. |author2=Keane, Brain |title=Chapter 4: Reproductive Strategies in Female Rodents |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=43-47, 52}}</ref> <ref name="Solon">{{cite magazine |url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-09/09/remote-control-animals |title=Man's mission to build remote control systems for dogs, roaches and sharks |author=Solon, O. |magazine=Wired |date=9 September 2013 |access-date=9 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104143709/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-09/09/remote-control-animals |archive-date=4 November 2013}}</ref> <ref name="Stenseth">{{cite journal |last1=Stenseth |first1=Nils Chr |last2=Leirs |first2=Herwig |last3=Skonhoft |first3=Anders |last4=Davis |first4=Stephen A. |last5=Pech |first5=Roger P. |last6=Andreassen |first6=Harry P. |last7=Singleton |first7=Grant R. |last8=Lima |first8=Mauricio |last9=Machang'u |first9=Robert S. |last10=Makundi |first10=Rhodes H. |last11=Zhang |first11=Zhibin |last12=Brown |first12=Peter R. |last13=Shi |first13=Dazhao |last14=Wan |first14=Xinrong |title=Mice, Rats, and People: The Bio-Economics of Agricultural Rodent Pests |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2003 |volume=1 |issue=7 |pages=367-375 |doi=10.2307/3868189 |jstor=3868189}}</ref> <ref name="Suarez">{{cite journal |title=Deterioration of the Gαo Vomeronasal Pathway in Sexually Dimorphic Mammals |first1=Rodrigo |last1=Suárez |first2=Pedro |last2=Fernández-Aburto |first3=Paul |last3=Manger |first4=Jorge |last4=Mpodozis |journal=PLOS ONE |volume=6 |date=2011 |issue=10 |doi=10.1371/journal.pone.0026436 |pmid=22039487 |pmc=3198400 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Tamura">{{cite journal |last=Tamura |first=Y |year=2010 |title=Current Approach to Rodents as Patients |journal=Journal of Exotic Pet Medicine |volume=19 |issue=1 |pages=36-55 |doi=10.1053/j.jepm.2010.01.014 |pmid=32288672 |pmc=7106322}}</ref> <ref name="Texan">{{cite web |url=http://www.nsrl.ttu.edu/tmot1/geompers.htm |title=Texan pocket gopher |work=The Mammals of Texas: Rodents |publisher=NSRL: Museum of Texas Tech University |access-date=4 Julie 2014 |archive-date=5 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005005859/http://www.nsrl.ttu.edu/tmot1/geompers.htm |url-status=live}}</ref> <ref name="TOLWeb">{{cite web |url=http://tolweb.org/Rodentia/15959 |title=Rodentia |author=Steppan, Scott J. |date=18 April 2006 |work=Tree of Life Web Project |access-date=14 Julie 2014 |archive-date=17 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717012040/http://www.tolweb.org/Rodentia/15959 |url-status=live}}</ref> <ref name="UCMP2000">{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/mammal/rodentia/rodentia.html |title=Introduction to the Rodentia |author=Waggoner, Ben |date=15 Augustus 2000 |publisher=University of California Museum of Paleontology |access-date=4 Julie 2014 |archive-date=29 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429075637/http://www.ucmp.berkeley.edu/mammal/rodentia/rodentia.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Vache">{{cite journal |last1=Vaché |first1=Marion |last2=Ferron |first2=Jean |last3=Gouat |first3=Patrick |title=The ability of red squirrels (''Tamiasciurus hudsonicus'') to discriminate conspecific olfactory signatures |journal=Canadian Journal of Zoology |date=Julie 2001 |volume=79 |issue=7 |pages=1296-1300 |doi=10.1139/z01-085}}</ref> <ref name="VandenHole">{{cite journal |last1=Vanden Hole |first1=Charlotte |last2=Van Daele |first2=Paul A.A.G. |last3=Desmet |first3=Niels |last4=Devos |first4=Paul |last5=Adriaens |first5=Dominique |title=Does sociality imply a complex vocal communication system? A case study for ''Fukomys micklemi'' (Bathyergidae, Rodentia) |journal=Bioacoustics |date=4 Mei 2014 |volume=23 |issue=2 |pages=143-160 |doi=10.1080/09524622.2013.841085}}</ref> <ref name="Vaughan1962">{{cite journal |last1=Vaughan |first1=Terry A. |title=Reproduction in the Plains Pocket Gopher in Colorado |journal=Journal of Mammalogy |date=1962 |volume=43 |issue=1 |pages=1-13 |doi=10.2307/1376874 |jstor=1376874}}</ref> <ref name="Vaughan2011">{{cite book |last1=Vaughan |first1=T |last2=Ryan |first2=J |last3=Czaplewski |first3=N |date=2011 |title=Mammalogy |publisher=Jones & Bartlett Learning |page=234 |isbn=978-0-7637-6299-5}}</ref> <ref name="Velez">{{cite journal |last1=Vélez-Juarbe |first1=Jorge |last2=Martin |first2=Thomas |last3=Macphee |first3=Ross D. E. |last4=Ortega-Ariza |first4=Diana |title=The earliest Caribbean rodents: Oligocene caviomorphs from Puerto Rico |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=Januarie 2014 |volume=34 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.1080/02724634.2013.789039}}</ref> <ref name="Viitala">{{cite journal |last1=Viitala |first1=Jussi |last2=Korplmäki |first2=Erkki |last3=Palokangas |first3=Pälvl |last4=Koivula |first4=Minna |title=Attraction of kestrels to vole scent marks visible in ultraviolet light |journal=Nature |date=Februarie 1995 |volume=373 |issue=6513 |pages=425-427 |doi=10.1038/373425a0}}</ref> <ref name="Walker2003">{{cite book |author=Nowak, R. M. |year=1999 |title=Walker's Mammals of the World |url=https://archive.org/details/walkersmammalsof0001nowa |url-access=registration |publisher=Johns Hopkins University Press |page=1244 |isbn=978-0-8018-5789-8}}</ref> <ref name="Waterman">{{cite encyclopaedia |author=Waterman, Jane |title=Chapter 3: Male Mating Strategies in Rodents |encyclopedia=Rodent Societies: An Ecological and Evolutionary Perspective |editor1=Wolff, Jerry O. |editor2=Sherman, Paul W. |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |pages=28-39}}</ref> <ref name="WAZA">{{cite web |title=Rodent Conservation Assessment |publisher=WAZA |url=http://www.waza.org/en/site/conservation/waza-conservation-projects/overview/rodent-conservation-assessment |access-date=27 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715045032/http://www.waza.org/en/site/conservation/waza-conservation-projects/overview/rodent-conservation-assessment |archive-date=15 Julie 2014}}</ref> <ref name="Wines">{{cite news |author=Wines, Michael |url=http://www.theage.com.au/articles/2004/05/18/1084783512636.html |title=Gambian rodents risk death for bananas |work=The Age |date=19 Mei 2004 |access-date=21 Junie 2014 |archive-date=30 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930042513/http://www.theage.com.au/articles/2004/05/18/1084783512636.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Wodzicki">{{cite journal |author=Wodzicki, K. |title=Prospects for biological control of rodent populations |journal=Bulletin of the World Health Organization |year=1973 |volume=48 |issue=4 |pages=461-467 |pmc=2481104 |pmid=4587482}}</ref> <ref name="Wood">{{cite journal |last1=Wood |first1=Albert E. |title=A Revised Classification of the Rodents |journal=Journal of Mammalogy |date=1955 |volume=36 |issue=2 |pages=165-187 |doi=10.2307/1375874 |jstor=1375874}}</ref> <ref name="Wood1958">{{cite journal |last1=Wood |first1=Albert E. |title=Are There Rodent Suborders? |journal=Systematic Zoology |date=1958 |volume=7 |issue=4 |pages=169-173 |doi=10.2307/2411716 |jstor=2411716}}</ref> <ref name="wuetal2012">{{cite journal |last1=Wu |first1=Shaoyuan |last2=Wu |first2=Wenyu |last3=Zhang |first3=Fuchun |last4=Ye |first4=Jie |last5=Ni |first5=Xijun |last6=Sun |first6=Jimin |last7=Edwards |first7=Scott V. |last8=Meng |first8=Jin |last9=Organ |first9=Chris L. |title=Molecular and Paleontological Evidence for a Post-Cretaceous Origin of Rodents |journal=PLOS ONE |date=5 Oktober 2012 |volume=7 |issue=10 |article-number=e46445 |doi=10.1371/journal.pone.0046445 |pmid=23071573 |pmc=3465340 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Yensen">{{cite encyclopaedia |last1=Yensen |first1=Eric |last2=Sherman |first2=Paul W. |title=Chapter 10: Ground Squirrels |url=https://books.google.com/books?id=-xQalfqP7BcC&pg=PA211 |encyclopedia=Wild Mammals of North America: Biology, Management, and Conservation |editor1-last=Feldhamer |editor1-first=George A. |editor2-last=Thompson |editor2-first=Bruce C. |editor3-last=Chapman |editor3-first=Joseph A. |publisher=JHU Press |year=2003 |pages=219-220}}</ref> <ref name="Zimmermann">{{cite book |last1=Zimmermann |first1=Elke |last2=Leliveld |first2=Lisette |last3=Schehka |first3=Lisette |editor1-last=Altenmüller |editor1-first=Eckart |editor2-last=Schmidt |editor2-first=Sabine |editor3-last=Zimmermann |editor3-first=Elke |title=The Evolution of Emotional Communication: From Sounds in Nonhuman Mammals to Speech and Music in Man |publisher=Oxford University Press |year=2013 |pages=123-124 |chapter=8: Toward the evolutionary roots of affective prosody in human acoustic communication: A comparative approach to mammalian voices |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PnhpAgAAQBAJ&pg=PA124 |isbn=978-0-19-164489-4}}</ref> }} == Eksterne skakels == {{Wikispecies|Rodentia}} * {{Commonskat-inlyn|Rodentia}} * {{Wikt-inlyn|knaagdier}} {{Normdata}} {{Taksonbalk|from=Q10850}} [[Kategorie:Knaagdiere| ]] izz6o3t1o1otlh2phu7ovoz3m8omlq3 0 74724 2975928 2860426 2026-10-05T23:45:00Z Pynappel 70858 2975928 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Infoboks stad |plaaslike naam= Семей / Semey |Afrikaanse naam=Semey |beeld = |border= |beeldteks=Sentraal Semey |beeldgrootte=200px |kaart =Semej p.svg |kaartgrootte=200px |wapen =Semey Seal.png |wapengrootte=70px |vlag = |vlaggrootte= |land =Kasakstan |administratiewe gewes =Oos-Kasakstan |oppervlakte =210 |hbs = |bevolking =299 264 |bevolkingsjaar =2009 |bevolkingsdigtheid = |tydsone =UTC +6 |somertyd = |burgermeester =Aybek Karimov |webwerf = |koördinate ={{Koördinate|50|26|N|80|16|O|aansig=inlyn,titel}} |stigting =1718 |etniese groep 1 = |etniese groep 1 % = |etniese groep 2 = |etniese groep 2 % = |etniese groep 3 = |etniese groep 3 % = |etniese groep ander % = |keuse1 = |inhoud keuse1 = |keuse2 = |inhoud keuse2= |bevolkingkeuse1 = |inhoud bevolkingkeuse1 = |bevolkingkeuse2 = |inhoud bevolkingkeuse2 = }} '''Semey''' ([[Kasaks]]: ''Семей / Semey'') is 'n stad in [[Kasakstan]]. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-tydperk is [[kernwapen]]s hier toets. Moderne Semey is 'n [[universiteit]]-stad. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Kasakstan]] 21s0kct0zjg33fn7g5wzcwexttwtstn 0 78927 2975953 2623581 2026-10-06T04:35:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975953 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Chiang Mai |ander_naam= |inheemse_naam=เชียงใหม่ |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Chiang Mai City.png |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte= |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Thailand |duimdrukkeretiketposisie=regs |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Thailand}} |onderafdelingtipe1=Provinsie |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=Chiang Mai |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=Stadsmunisipaliteit |leiertitel=Burgemeester |leiernaam=Tatsanai Puranupakorn |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2=40.216 |oppervlak_stedelik_myl2=15.527 |oppervlak_metro_km2=2905 |oppervlak_metro_myl2=1122 |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=310 |hoogte_voet=1020 |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|18|47|43|N|98|59|55|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2008 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=148477 |bevolkingsdigtheid_km2=3687 |bevolkingsdigtheid_myl2=9550 |bevolking_metro=960906 |bevolkingsdigtheid_metro_km2=315.42 |bevolkingsdigtheid_metro_myl2=816.9 |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone= |utcafset=+07:00 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Chiang Mai''' ([[Thai]]: เชียงใหม่) is die grootste stad in die noorde van [[Thailand]], die [[hoofstad]] van die Chiang Mai provinsie en die tweede grootste stad in [[Thailand]], met 'n bevolking van 148&nbsp;477. Dit is 700 kilometer noord van [[Bangkok]] in 'n bergagtige streek. Chiang Mai (wat "Nuwe Stad" in Thai beteken) is in 1296 gestig as die nuwe hoofstad van Lan Na, wat die voormalige hoofstad, Chiang Rai, opvolg. Die stad se ligging aan die Pingrivier ('n groot [[sytak]] van die [[Chao Phraya]]rivier) en sy nabyheid aan groot handelsroetes het bygedra tot die historiese belangrikheid daarvan.<ref>{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/thailand/chiang-mai-province/shopping/other/chiang-mai-night|title=Chiang Mai Night Bazaar in Chiang Mai Province, Thailand|date=2011-10-24|publisher=Lonely Planet|access-date=2012-07-05|archive-date=2012-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806194714/http://www.lonelyplanet.com/thailand/chiang-mai-province/shopping/other/chiang-mai-night|url-status=dead}}</ref> Die stad (''thesaban nakhon'', "stadsmunisipaliteit") van Chiang Mai dek amptelik net die meeste dele van die Mueang Chiang Mai-distrik, met 'n bevolking van 127 000, wat sy sensusgebied terugdateer na 1983 toe Chiang Mai se stadsgebied vir die eerste en vergroot is. laaste keer sedert hy die eerste stadsmunisipaliteit in Thailand (toe onder [[Thailand|Siam]]) in 1935 geword het. Die stad se uitgestrektheid het sedertdien uitgebrei na verskeie naburige distrikte, van Hang Dong in die suide, tot Mae Rim in die noorde, en Suthep in die weste, tot San Kamphaeng in die ooste, en vorm die Chiang Mai stedelike gebied met 'n bevolking van 1,19 miljoen mense,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/cities/22618/chiang-mai/population|title=Chiang Mai, Thailand Metro Area Population 1950-2022|website=www.macrotrends.net|access-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303114840/https://www.macrotrends.net/cities/22618/chiang-mai/population|archive-date=2024-03-03|url-status=dead}}</ref> wat meer as 66 persent van die totale bevolking van die Chiang Mai-provinsie (1,8 miljoen) is. Die stadsmunisipaliteit is onderverdeel in vier ''khwaeng'' ([[kieswyk]]e): Nakhon Ping, Sriwichai, Mengrai en Kawila. Die eerste drie is op die westelike oewer van die Pingrivier, en Kawila is op die oostelike oewer. Nakhon Ping-distrik sluit die noordelike deel van die stad in. Sriwichai, Mengrai en Kawila bestaan onderskeidelik uit die westelike, suidelike en oostelike dele. Die middestad—binne die stadsmure—is meestal binne Sriwichai-wyk.<ref name="Wards">{{Cite web|url=http://www.cmcity.go.th/aboutus/map.php|title=Chiang Mai Municipality|year=2008|publisher=Chiang Mai City|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915212133/http://www.cmcity.go.th/aboutus/map.php|archive-date=September 15, 2008|access-date=2008-10-04}}</ref> [[Lêer:Chiang_mai.jpg|links|duimnael|Stadsmuur, noordwestelike hoek]] Mangrai het Chiang Mai in 1294<ref name="Colquhoun-18852">{{cite book|last1=Colquhoun|first1=Archibald Ross|title=Amongst the Shans|date=1885|publisher=Scribner & Welford|location=New York|page=[https://archive.org/details/amongstshans00colqrich/page/121 121]|url=https://archive.org/details/amongstshans00colqrich|access-date=8 February 2018}}</ref> gestig  op 'n terrein wat die Lawa-mense Wiang Nopburi genoem het.<ref>{{Cite web|url=http://coe.cseas.kyoto-u.ac.jp/research/sea/social/hayashi/Hayashi_Unnan_9Aroonrut.htm|title=Lawa (Lua): A Study from Palm-Leaf Manuscripts and Stone Inscriptions|last=Aroonrut Wichienkeeo|year=2001–2012|website=COE Center of Excellence|publisher=Rajabhat Institute of Chiangmai|archive-url=https://archive.today/20120707091812/http://coe.cseas.kyoto-u.ac.jp/research/sea/social/hayashi/Hayashi_Unnan_9Aroonrut.htm|archive-date=7 July 2012|access-date=15 August 2012}}</ref> Chiang Mai het Chiang Rai opgevolg as die hoofstad van Lan Na. Pha Yu het die stad vergroot en versterk en Wat Phra Singh gebou ter ere van sy vader Kham Fu. Die heerser was bekend as die ''mwYg''. Die stad is omring deur 'n grag en 'n verdedigingsmuur aangesien die nabygeleë Taungoo-dinastie van die [[Bamar]]-volk 'n konstante bedreiging was, asook die leërs van die [[Mongoolse Ryk]], wat dekades vroeër die grootste deel van [[Yunnan]], China, verower het en in 1292 die grens met die Dai-koninkryk van Chiang Hung oorgesteek het. Met die agteruitgang van Lan Na het die stad belangrikheid verloor en is in 1556 deur die Taungoo beset.<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/thailand/chiang-mai-province/chiang-mai/history|title=History of Chiang Mai – Lonely Planet Travel Information|date=2006-09-19|publisher=Lonelyplanet.com|access-date=2012-07-05|archive-date=2012-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630123533/http://www.lonelyplanet.com/thailand/chiang-mai-province/chiang-mai/history|url-status=dead}}</ref>  Chiang Mai het formeel deel geword van die Thonburi Koninkryk in 1774 deur 'n ooreenkoms met Chao Kavila, nadat die Thonburi koning [[Taksin]] gehelp het om die Taungoo Bamar te verdryf. Die daaropvolgende Taungoo-teenaanval het gelei tot Chiang Mai se verlating tussen 1776 en 1791. <ref>{{Cite web|url=http://www.thailandsworld.com/en/thai-people/general-kavila/index.cfm|title=Thailand's World: General Kavila|date=2012-05-06|publisher=Thailandsworld.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615063939/http://www.thailandsworld.com/en/thai-people/general-kavila/index.cfm|archive-date=2012-06-15|access-date=2012-07-05}}</ref> Lampang het toe gedien as die hoofstad van wat van Lan Na oorgebly het. Chiang Mai het toe stadigaan in kulturele, handels- en ekonomiese belang gegroei tot sy huidige status as die nie-amptelike hoofstad van Noord-Thailand. [[Lêer:Chiang_Mai_-_East_gate_of_the_city_wall_-_0001.jpg|duimnael|links|Oospoort (Tha Phae-poort) van die stadsmuur]] Chiang Mai het sy regering verbeter en sy status as 'n "provinsie" verhoog sedert 1933 tot die hede. Die moderne munisipaliteit dateer uit 'n sanitêre distrik wat in 1915 geskep is. Dit is op 29 Maart 1935 na 'n stadsmunisipaliteit opgegradeer.<ref>{{cite journal|date=29 March 1935|title=พระราชบัญญัติ จัดตั้งเทศบาลนครเชียงใหม่ พุทธศักราช ๒๔๗๘|trans-title=Royal Decree Establishing Chiang Mai city municipality, Buddhist Era 2478 (1935)|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2478/A/2136.PDF|access-date=10 March 2020|journal=Royal Thai Government Gazette|volume=52|pages=2136–2141|archive-date=10 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111110164958/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2478/A/2136.PDF|url-status=dead}}</ref> In Mei 2006 was Chiang Mai die plek van die Chiang Mai-inisiatief, gesluit tussen die [[ASEAN|Vereniging van Suidoos-Asiatiese Nasies]] en die "ASEAN+3"-lande ([[Volksrepubliek China|China]], [[Japan]] en [[Suid-Korea]]). Chiang Mai was een van drie Thaise stede wat meegeding het vir Thailand se bod om die Wêreldekspo 2020 aan te bied.<ref>{{cite news|title=TCEB keen on World Expo 2020 |url=http://www.tceb.or.th/exhibition-now/issue5/issue5_1_4.php |access-date=13 Januarie 2013 |newspaper=Exhibition Now |date=November 2010 |author=S.T. Leng |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704000115/http://www.tceb.or.th/exhibition-now/issue5/issue5_1_4.php |archive-date=4 Julie 2011 }}</ref> Ayutthaya is uiteindelik deur die Thaise parlement gekies om vir die internasionale kompetisie te registreer.<ref>{{cite news|title=Ayutthaya Chosen Thailand's Bid City for World Expo 2020|url=http://my.news.yahoo.com/ayutthaya-chosen-thailands-bid-city-world-expo-2020-20110405-024002-642.html|access-date=12 Dec 2012|author=Suchat Sritama|publisher=The Nation (Thailand) Asia News Network|date=2011-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809104029/http://my.news.yahoo.com/ayutthaya-chosen-thailands-bid-city-world-expo-2020-20110405-024002-642.html|archive-date=2011-08-09|url-status=dead}}</ref> Vroeg in Desember 2017 is Chiang Mai met die UNESCO-titel van "Kreatiewe Stad" bekroon. In 2015 was Chiang Mai op die voorlopige lys vir UNESCO-wêrelderfenisinskripsie. Chiang Mai was een van twee toeristebestemmings in Thailand op TripAdvisor se 2014-lys van "25 beste bestemmings ter wêreld", in die 24ste plek.<ref>{{Cite web|url=http://www.tripadvisor.com/TravelersChoice-Destinations|title=Best Destinations in the World; Travelers' Choice Awards 2014|publisher=TripAdvisor|access-date=2014-12-12}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Hoofstede van provinsies van Thailand}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Thailand]] 2q8j5akktnn3vn5to9sxq79nn9i8smu 0 82828 2976080 2738334 2026-10-06T10:05:35Z JMK 649 +kat 2976080 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Zirk Bergh | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[1958]] | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = [[14 Desember]] [[2013]] | sterfplek = [[Potchefstroom]] | genre = | beroep = Sanger | instrument = Stem, kitaar | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = [[Worsie Visser]] | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Zirk Bergh''' was 'n [[Afrikaans]]e sanger en [[kitaar]]speler vir wyle [[Worsie Visser]]. Hy was bekend vir liedjies soos ''Ek hou nie van werk nie'', ''Wie't Al Daai Blomme Geplant'' en ''Dis soos dit is by die Weskus''. Hy sterf op [[14 Desember]] [[2013]] nadat hy homself en drie ander geskiet het.<ref>[http://www.beeld.com/nuus/2013-12-16-sanger-zirk-bergh-skiet-homself Sanger Zirk Bergh skiet homself] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220113742/http://www.beeld.com/nuus/2013-12-16-sanger-zirk-bergh-skiet-homself |date=2013-12-20 }}, [[Beeld]], 16 Desember 2013</ref><ref>[http://www.dieburger.com/nuus/2013-12-17-zirk-bergh-was-gefrustreerd-en-n-desperate-pa Zirk Bergh ‘was gefrustreerd en ’n desperate pa'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101073137/http://www.dieburger.com/nuus/2013-12-17-zirk-bergh-was-gefrustreerd-en-n-desperate-pa |date=2014-01-01 }}, [[Die Burger]], 17 Desember 2013</ref><ref>[http://maroelamedia.co.za/blog/nuus/zirk-bergh-skietery-vierde-slagoffer-sterf/ Zirk Bergh-skietery: Vierde slagoffer sterf], laas besoek op 13 Februarie 2025</ref> == Diskografie == * Die Beste Uit Die Weste..., 2008 CDR/BOWLINE * Zirk Bergh KKNK 2007 DVD, 2008 BOWLINE * Hoe Lank Gaan Velddrif Nog Visvang?, 2007 CDR/BOWLINE * My "bezirkste" treffers, 2004 FANTASIA * My Eie Plaas, 2003 FANTASIA * Teer Strate Vol Gate, 2002 FANTASIA * Ons Ouma Se Pot, 2001 TRIO * Dis Die Weskus, 1999 TRIO * Die Eensame Krokodil, 1997 TRIO == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikale kunstenaars]] == Eksterne skakels == * {{YouTube|J15_JekTkzg|Gelukkig het ons nog teerpaaie}} * {{YouTube|VZ3Rfwx3M1s|Blomme van Namakwaland}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bergh, Zirk}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Sterftes in 2013]] [[Kategorie:Massaskietery]] d7pjxyr6gaa4vlzbjjwjayam507l5s0 0 86226 2976052 2440174 2026-10-06T09:15:54Z Sobaka 328 skakel 2976052 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Old Vicarage, Grantchester in 2012.jpg|duimnael|Die ''Old Vicarage'' in Grantchester]] Die '''Old Vicarage''' is 'n ou vikarishuis in Grantchester, 'n dorp in die [[Engeland|Engelse]] [[Graafskappe van Engeland|graafskap]] [[Cambridgeshire]], wat met die digter [[Rupert Brooke]] verbind word. Brooke, wat in die nabyheid van die huis gewoon het, het dit in sy gelyknamige gedig, wat in Mei 1912 in die ''Café des Westens'' in [[Berlyn]] ontstaan het, onsterflik gemaak. Die ''Old Vicarage'' is omstreeks 1685 gebou om 'n ouer vikariswoning uit die 15de eeu te vervang. In 1820 is dit in private hande geplaas. Dertig jaar later, in 1850, het Samuel Page Widnall (1825-1894) die huis gekoop en uitgebrei om sy drukkerybesigheid, die ''Widnall Press'', daarin te vestig. In 1910 was die vikarishuis in besit van Henry en Florence Neeve by wie Rupert Brooke 'n kamer gehuur het. Brooke se ma het die huis in 1916 gekoop en dit aan sy vriend, die ekonoom Dudley Ward, gegee. In die 1980's het die romanskrywer en politikus [[Jeffrey Archer]] die huis saam met sy vrou Mary, 'n wetenskaplike, gekoop. == Eksterne skakels == * [http://www.jeffreyarcher.co.uk/site/node/864 ''Mary Archer: The Story of The Old Vicarage Grantchester''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150121084252/http://www.jeffreyarcher.co.uk/site/node/864 |date=21 Januarie 2015 }} [[Kategorie:Geboue en strukture in Engeland]] 5fcw75y7qd6o5a4059cl3yc2yc5rv01 0 86344 2975755 2870609 2026-10-05T14:14:06Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975755 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" | Loehansk<br />Луга́нськ • Луга́нск<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Luhansk-Ukraine-map.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of Luhansk.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Luhansk.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Oekraïne}} (de jure)<br />{{vlagland|Volksrepubliek Loehansk}} (de facto) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oblast''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Luhansk Oblast.svg|20px]] [[Loehansk-oblast|Loehansk]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1795]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 257 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 105 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2004) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 445&nbsp;900 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;802/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | EET / [[UTC]] +2 |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | EEST / [[UTC]] +3 |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Serhiy Ivanovych Kravchenko |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.gorod.lugansk.ua/ ''gorod.lugansk.ua''] |} '''Loehansk''' ([[Oekraïens]]: Луга́нськ; [[Russies]]: Луга́нск) is 'n stad in wat internasionaal as deel van [[Oekraïne]] erken word, hoewel dit deur [[Rusland]] as "hoofstad" van die voormalige [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) geadministreer word. Vanaf 2021 is die bevolking geskat op 399 559, wat Luhansk die mees bevolkte stad in die streek en die 12de grootste in die Oekraïne maak. In 2001 was byna die helfte van die bevolking etnies Oekraïens, en 47% was etnies Russies. Die stad is sowat 800 km oos van [[Kijif]]. Loehansk was die hoofstad en administratiewe sentrum van [[Loehansk-oblast]], hoewel die Oekraïense administrasie na Sjevjerodonetsk verskuif is toe die Oorlog in Donbas uitgebreek het ná die stigting van LPR. ==Etimologie== Loehansk is vernoem na die Loehan-rivier, wat deur die stad vloei. Volgens volksetimologie is die naam ook afgelei van die woord "Loe" (Oekraïens: Луг), wat "weide" beteken, wat verwys na die vloedvlaktes rondom die rivier. == Geskiedenis == [[Lêer:Гаскойн - panoramio.jpg|links|duimnael|'n Monument vir Charles Gascoigne langs die plaaslike museum.]] Die stad voer sy geskiedenis na tot 1795 toe die Britse nyweraar Charles Gascoigne 'n metaalfabriek naby die Zaporizjzja [[Kosakke]]-nedersetting Kamianyi Brid gestig het. Die nedersetting rondom die fabriek was bekend as Luganskiy Zavod. In 1882 is die fabrieksnedersetting Luganskiy Zavod met die dorp Kamianyi Brid saamgesmelt tot die stad Loehansk (ook Loehanske, volgens die Charkif-ortografie). [[Lêer:Mk V tank in summer in Lugansk.jpg|links|duimnael|Een van die Mk V-[[tenk]]<nowiki/>s wat deur die Don-leër tydens die Russiese Burgeroorlog gebruik is.]] Geleë in die Donets-kom, het Loehansk ontwikkel tot 'n belangrike industriële sentrum van [[Oos-Europa]], veral as 'n tuiste van die groot [[lokomotief]]boumaatskappy Luhanskteplovoz. Die stad is tussen 14 Julie 1942 en 14 Februarie 1943 deur [[Nazi-Duitsland]] beset. Op 5 November 1935 is die stad herdoop na Voroshilovgrad ([[Russies]]: Ворошиловград, geromaniseer: Voroshilovgrad; Oekraïens: Ворошиловград, geromaniseer: Voroshylovhrad) ter ere van die Sowjet militêre bevelvoerder en politikus Kliment Vorosjilov. Op 5 Maart 1958, na [[Nikita Chroesjtsjof]] se oproep om nie stede na lewende mense te vernoem nie, is die ou naam weer ingestel.<ref>{{cite web|url=http://militera.lib.ru/bio/hruschev_sn/01.html|script-title=ru:'Военная Литература' – Биографии – С.Н. Хрущёв|trans-title='Military Literature' – Biographies – S. N. Khrushchev|language=ru|publisher=Militera.lib.ru|access-date=30 Oktober 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://shusek.livejournal.com/32065.html |title=Записки из Якирова Посада – Луганск-Ворошиловград-Луганск |publisher=Shusek.livejournal.com |date=2 November 2009 |access-date=16 September 2011 |archive-date=13 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113005326/https://shusek.livejournal.com/32065.html |url-status=dead }}</ref> Op 5 Januarie 1970, na die dood van Vorosjilov op 2 Desember 1969, het die naam weer na Vorosjilovgrad verander. Op 4 Mei 1990 het 'n dekreet van die Opperste Sowjet van die Oekraïense SSR die stad sy oorspronklike naam teruggegee. In 1994 het 'n raadplegende referendum in die [[Donetsk-oblast]] en die Loehansk-oblast plaasgevind, met ongeveer 90% wat die Russiese taal ondersteun het wat naas Oekraïens status van 'n amptelike taal verkry het, en dat die Russiese taal 'n amptelike taal op 'n streeksvlak.<ref>{{cite journal |last1=Flynn |first1=M. K. |title=Political mobilization in eastern Ukraine: The referendum of 1994 in the Donetsk oblast |journal=The European Legacy |date=1996 |volume=1 |issue=1 |pages=342–349 |doi=10.1080/10848779608579417}}</ref> [[Lêer:Secessionists barricade in Luhansk.jpg|duimnael|Pro-Russiese betoging in Loehansk, April 2014.]] Tydens die oorlog in Donbas het separatiste op regeringsgeboue in die streek beslag gelê en die Volksrepubliek Loehansk uitgeroep. 'n Onafhanklikheidsreferendum, ongrondwetlik onder die Oekraïense wetgewing, is op 11 Mei 2014 gehou. Hierdie referendum is nie deur enige regering as wettig erken nie.<ref name="Referendum on joining Russia">{{cite web|title=Ukraine's Eastern Region Of Luhansk May Now Hold Referendum On Joining Russia|url=http://www.businessinsider.com/ukraines-luhansk-may-now-hold-referendum-on-joining-russia-2014-5|work=Business Insider|access-date=12 Mei 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27369980|title=Ukraine rebels seek to join Russia|date=12 May 2014|access-date=15 April 2019}}</ref> In Augustus 2014 het die Oekraïense regeringsmagte Loehansk heeltemal omsingel.<ref>"[http://www.denverpost.com/nationworld/ci_26275351/east-ukraine-city-luhansk-dying-under-siege-residents-say East Ukraine city of Luhansk dying under siege, residents say]". ''The Denver Post''. 5 Augustus 2014.</ref> Swaar bombardering het burgerlike ongevalle in die stad veroorsaak.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28770179|title=Ukraine conflict: Under siege in Luhansk|publisher=Bbc.com|date=13 Augustus 2014|access-date=30 Oktober 2017}}</ref><ref>"[http://www.newsweek.com/shell-torn-luhansk-food-and-water-scarce-welcome-hell-264989 In Shell-Torn Luhansk, Food and Water Is Scarce: 'Welcome to Hell!']". ''[[Newsweek]]''. 15 Augustus 2014.</ref><ref>{{cite news|last1=Magnay|first1=Diana|last2=Lister|first2=Tim|url=http://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=ieu_c2|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns city|publisher=CNN|date=3 June 2014|access-date=30 Oktober 2017}}</ref> Op 17 Augustus het Oekraïnse soldate die rebellebeheerde Loehansk binnegegaan en het vir 'n tyd lank beheer oor 'n polisiestasie gehad.<ref name="guardian luhansk breakthrough">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/18/ukraine-breakthrough-rebel-luhansk|title=Ukraine troops claim breakthrough in battle for rebel city Luhansk|work=The Guardian|date=17 Augustus 2014|agency=Reuters|access-date=17 Augustus 2014}}</ref> Ná die Ilovaisk-teenoffensief het LPR-magte Lutuhyne en ander Loehansk-voorstede teruggekry. Oekraïnse magte het op 1 September 2014, na hewige gevegte, aan die Loehansk Internasionale Lughawe onttrek.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Ukraine crisis: Troops abandon Luhansk airport after clashes|publisher=Bbc.com|date=1 September 2014|access-date=30 Oktober 2017}}</ref> Loehansk het die hoofstad en die administratiewe sentrum van die rebellestaat van die Volksrepubliek Loehansk geword. Die administrasie van die Loehansk-oblast is deur die regering van Oekraïne na Sievierodonetsk verskuif. Op 30 September 2022, tydens die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Russiese inval in die Oekraïne]], het die Russiese president [[Vladimir Poetin]] 'n dekreet onderteken wat die anneksasie van vier streke van Oekraïne (Loehansk, [[Donetsk-oblast|Donetsk]], [[Cherson-oblast|Cherson]] en [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja]]-oblasts) deur Rusland verklaar.<ref>{{cite web | url=https://www.rferl.org/a/putin-to-accept-ukrainian-regions-into-russia-sham-referendums/32057599.html | title=Putin Signs Independence Decrees in Precursor to Seizing Ukrainian Regions }}</ref> Die anneksasie was onwettig ingevolge die [[internasionale reg]] en is deur die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] veroordeel. == Susterstede == * [[Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|25px|Verenigde Koninkryk]] [[Cardiff]], [[Wallis]], [[Verenigde Koninkryk]] * [[Lêer:Flag of Poland.svg|25px|Pole]] [[Lublin]], [[Pole]] * [[Lêer:Flag of Hungary.svg|25px|Hongarye]] [[Székesfehérvár]], [[Hongarye]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Oekraïne]] [[Kategorie:Volksrepubliek Loehansk]] [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Loehansk]] 330oqe2hv29sfoumd9ozhseji443pul 2975759 2975755 2026-10-05T14:16:17Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975759 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" | Loehansk<br />Луга́нськ • Луга́нск<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Luhansk-Ukraine-map.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of Luhansk.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Luhansk.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Oekraïne}} (de jure)<br />{{vlagland|Volksrepubliek Loehansk}} (de facto) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oblast''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Luhansk Oblast.svg|20px]] [[Loehansk-oblast|Loehansk]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1795]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 257 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 105 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2004) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 445&nbsp;900 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;802/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | EET / [[UTC]] +2 |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | EEST / [[UTC]] +3 |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Serhiy Ivanovych Kravchenko |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.gorod.lugansk.ua/ ''gorod.lugansk.ua''] |} '''Loehansk''' ([[Oekraïens]]: Луга́нськ; [[Russies]]: Луга́нск) is 'n stad in wat internasionaal as deel van [[Oekraïne]] erken word, hoewel dit deur [[Rusland]] as "hoofstad" van die voormalige [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) geadministreer word. Vanaf 2021 is die bevolking geskat op 399 559, wat Luhansk die mees bevolkte stad in die streek en die 12de grootste in die Oekraïne maak. In 2001 was byna die helfte van die bevolking etnies Oekraïens, en 47% was etnies Russies. Die stad is sowat 800 km oos van [[Kijif]]. Loehansk was die hoofstad en administratiewe sentrum van [[Loehansk-oblast]], hoewel die Oekraïense administrasie na Sjevjerodonetsk verskuif is toe die Oorlog in Donbas uitgebreek het ná die stigting van LPR. ==Etimologie== Loehansk is vernoem na die Loehan-rivier, wat deur die stad vloei. Volgens volksetimologie is die naam ook afgelei van die woord "Loe" (Oekraïens: Луг), wat "weide" beteken, wat verwys na die vloedvlaktes rondom die rivier. == Geskiedenis == [[Lêer:Гаскойн - panoramio.jpg|links|duimnael|'n Monument vir Charles Gascoigne langs die plaaslike museum.]] Die stad voer sy geskiedenis na tot 1795 toe die Britse nyweraar Charles Gascoigne 'n metaalfabriek naby die Zaporizjzja [[Kosakke]]-nedersetting Kamianyi Brid gestig het. Die nedersetting rondom die fabriek was bekend as Luganskiy Zavod. In 1882 is die fabrieksnedersetting Luganskiy Zavod met die dorp Kamianyi Brid saamgesmelt tot die stad Loehansk (ook Loehanske, volgens die Charkif-ortografie). [[Lêer:Mk V tank in summer in Lugansk.jpg|links|duimnael|Een van die Mk V-[[tenk]]<nowiki/>s wat deur die Don-leër tydens die Russiese Burgeroorlog gebruik is.]] Geleë in die Donets-kom, het Loehansk ontwikkel tot 'n belangrike industriële sentrum van [[Oos-Europa]], veral as 'n tuiste van die groot [[lokomotief]]boumaatskappy Luhanskteplovoz. Die stad is tussen 14 Julie 1942 en 14 Februarie 1943 deur [[Nazi-Duitsland]] beset. Op 5 November 1935 is die stad herdoop na Voroshilovgrad ([[Russies]]: Ворошиловград, geromaniseer: Voroshilovgrad; Oekraïens: Ворошиловград, geromaniseer: Voroshylovhrad) ter ere van die Sowjet militêre bevelvoerder en politikus Kliment Vorosjilov. Op 5 Maart 1958, na [[Nikita Chroesjtsjof]] se oproep om nie stede na lewende mense te vernoem nie, is die ou naam weer ingestel.<ref>{{cite web|url=http://militera.lib.ru/bio/hruschev_sn/01.html|script-title=ru:'Военная Литература' – Биографии – С.Н. Хрущёв|trans-title='Military Literature' – Biographies – S. N. Khrushchev|language=ru|publisher=Militera.lib.ru|access-date=30 Oktober 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://shusek.livejournal.com/32065.html |title=Записки из Якирова Посада – Луганск-Ворошиловград-Луганск |publisher=Shusek.livejournal.com |date=2 November 2009 |access-date=16 September 2011 |archive-date=13 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113005326/https://shusek.livejournal.com/32065.html |url-status=dead }}</ref> Op 5 Januarie 1970, na die dood van Vorosjilov op 2 Desember 1969, het die naam weer na Vorosjilovgrad verander. Op 4 Mei 1990 het 'n dekreet van die Opperste Sowjet van die Oekraïense SSR die stad sy oorspronklike naam teruggegee. In 1994 het 'n raadplegende referendum in die [[Donetsk-oblast]] en die Loehansk-oblast plaasgevind, met ongeveer 90% wat die Russiese taal ondersteun het wat naas Oekraïens status van 'n amptelike taal verkry het, en dat die Russiese taal 'n amptelike taal op 'n streeksvlak.<ref>{{cite journal |last1=Flynn |first1=M. K. |title=Political mobilization in eastern Ukraine: The referendum of 1994 in the Donetsk oblast |journal=The European Legacy |date=1996 |volume=1 |issue=1 |pages=342–349 |doi=10.1080/10848779608579417}}</ref> [[Lêer:Secessionists barricade in Luhansk.jpg|duimnael|Pro-Russiese betoging in Loehansk, April 2014.]] Tydens die oorlog in Donbas het separatiste op regeringsgeboue in die streek beslag gelê en die Volksrepubliek Loehansk uitgeroep. 'n Onafhanklikheidsreferendum, ongrondwetlik onder die Oekraïense wetgewing, is op 11 Mei 2014 gehou. Hierdie referendum is nie deur enige regering as wettig erken nie.<ref name="Referendum on joining Russia">{{cite web|title=Ukraine's Eastern Region Of Luhansk May Now Hold Referendum On Joining Russia|url=http://www.businessinsider.com/ukraines-luhansk-may-now-hold-referendum-on-joining-russia-2014-5|work=Business Insider|access-date=12 Mei 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27369980|title=Ukraine rebels seek to join Russia|date=12 May 2014|access-date=15 April 2019}}</ref> In Augustus 2014 het die Oekraïense regeringsmagte Loehansk heeltemal omsingel.<ref>"[http://www.denverpost.com/nationworld/ci_26275351/east-ukraine-city-luhansk-dying-under-siege-residents-say East Ukraine city of Luhansk dying under siege, residents say]". ''The Denver Post''. 5 Augustus 2014.</ref> Swaar bombardering het burgerlike ongevalle in die stad veroorsaak.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28770179|title=Ukraine conflict: Under siege in Luhansk|publisher=Bbc.com|date=13 Augustus 2014|access-date=30 Oktober 2017}}</ref><ref>"[http://www.newsweek.com/shell-torn-luhansk-food-and-water-scarce-welcome-hell-264989 In Shell-Torn Luhansk, Food and Water Is Scarce: 'Welcome to Hell!']". ''[[Newsweek]]''. 15 Augustus 2014.</ref><ref>{{cite news|last1=Magnay|first1=Diana|last2=Lister|first2=Tim|url=http://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=ieu_c2|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns city|publisher=CNN|date=3 June 2014|access-date=30 Oktober 2017}}</ref> Op 17 Augustus het Oekraïnse soldate die rebellebeheerde Loehansk binnegegaan en het vir 'n tyd lank beheer oor 'n polisiestasie gehad.<ref name="guardian luhansk breakthrough">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/18/ukraine-breakthrough-rebel-luhansk|title=Ukraine troops claim breakthrough in battle for rebel city Luhansk|work=The Guardian|date=17 Augustus 2014|agency=Reuters|access-date=17 Augustus 2014}}</ref> Ná die Ilovaisk-teenoffensief het LPR-magte Lutuhyne en ander Loehansk-voorstede teruggekry. Oekraïnse magte het op 1 September 2014, na hewige gevegte, aan die Loehansk Internasionale Lughawe onttrek.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Ukraine crisis: Troops abandon Luhansk airport after clashes|publisher=Bbc.com|date=1 September 2014|access-date=30 Oktober 2017}}</ref> Loehansk het die hoofstad en die administratiewe sentrum van die rebellestaat van die Volksrepubliek Loehansk geword. Die administrasie van die Loehansk-oblast is deur die regering van Oekraïne na Sievierodonetsk verskuif. Op 30 September 2022, tydens die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Russiese inval in die Oekraïne]], het die Russiese president [[Vladimir Poetin]] 'n dekreet onderteken wat die anneksasie van vier streke van Oekraïne (Loehansk, [[Donetsk-oblast|Donetsk]], [[Cherson-oblast|Cherson]] en [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja]]-oblasts) deur Rusland verklaar.<ref>{{cite web | url=https://www.rferl.org/a/putin-to-accept-ukrainian-regions-into-russia-sham-referendums/32057599.html | title=Putin Signs Independence Decrees in Precursor to Seizing Ukrainian Regions }}</ref> Die anneksasie was onwettig ingevolge die [[internasionale reg]] en is deur die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] veroordeel. == Susterstede == * [[Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|25px|Verenigde Koninkryk]] [[Cardiff]], [[Wallis]], [[Verenigde Koninkryk]] * [[Lêer:Flag of Poland.svg|25px|Pole]] [[Lublin]], [[Pole]] * [[Lêer:Flag of Hungary.svg|25px|Hongarye]] [[Székesfehérvár]], [[Hongarye]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Oekraïne]] [[Kategorie:Volksrepubliek Loehansk]] cujpukltvwm7h1cervr1kwmxtmyho0l 0 87691 2976053 2391335 2026-10-06T09:16:36Z Sobaka 328 skakel 2976053 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} [[Lêer:Shepherd Market 1.jpg|duimnael|Shepherd Market]] '''Shepherd Market''' is 'n klein plein in Mayfair, 'n stadsbuurt van [[Londen|Sentraal-Londen]], wat tussen Piccadilly en Curzon-straat geleë is. Die plein is tussen 1735 en 1746 deur Edward Shepherd op 'n oop terrein ontwikkel waar destyds in Mei 'n jaarmark gehou is. Na dié jaarmark - in [[Engels]] ''May fair'' genoem - is later die hele buurt vernoem. Die plein het vandag steeds 'n eiesoortige dorpskarakter. Vanaf die 18de eeu is dit met prostitusie verbind. So het die politikus [[Jeffrey Archer]] in die 1980's Monica Coghlan, 'n prostitué, op die plein ontmoet.<ref>''The Rough Guide to London''. Rough Guides 2003, bl. 103</ref> Kultureel is die plein veral in die 1920's met literêre persoonlikhede en ander kunstenaars geassosieer wat in die buurt gewoon het, soos byvoorbeeld Anthony Powell, Michael Arlen en Sophie Fedorovitch. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Shepherd Market, London}} * {{en}} [http://www.shepherdmarket.co.uk/ Amptelike webwerf] {{Koördinate|51|30|23|N|0|8|49|W|region:GB_type:landmark|aansig=titel}} [[Kategorie:Londen]] [[Kategorie:Vervoer in die Verenigde Koninkryk]] [[Kategorie:Pleine]] omoj3wjxmlmp25ut47k11b2ht42anfn 0 90537 2975798 2970928 2026-10-05T15:37:05Z Aliwal2012 39067 /* Etimologie */ 2975798 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bunny Chow.jpg|duimnael|'n Bunny chow]] '''Bunny chow''' is 'n eg [[Suid-Afrikaanse]] wegneemete. Soms word daarna verwys as bloot ‘n bunny.<ref name="fadBunny">{{cite web |url=http://www.fad.co.za/Resources/bunny.htm |title=More on the Bunny Chow |website=Facts About Durban (South Africa) |author=Jackson, Allan |date=2003 |accessdate=22 Augustus 2011}}</ref> Dit bestaan ​​uit 'n uitgeholde stuk [[brood]] wat met [[kerrie]] gevul word. Dit kom oorspronklik van die Indiese gemeenskap in [[Durban]]. Afhangende van die kerrie waarmee dit gemaak word ([[skaapvleis|skaap]], [[hoendervleis|hoender]] of [[boontjie|bone]]), kan die gereg 'n wye verskeidenheid van vorme aanneem. [[Lêer:Bunnychow.jpg|duimnael|links|'n Kwart ''Bunny Chow'' met skaapvleis.]] Die gereg is soortgelyk aan 'n katkop, 'n uitgeholde stuk [[brood]] wat met [[slaptjips]] gevul is. == Geskiedenis == Bunny chow is in [[Durban]] geskep, die tuiste van 'n groot gemeenskap van mense van Indiese oorsprong. Die presiese oorsprong van die voedsel word betwis, hoewel die skepping daarvan in die veertigerjare gedateer is. Dit is ook tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in [[Gwelo]], Rhodesië (tans [[Zimbabwe]]) verkoop en word steeds in die nabygeleë stad [[Kadoma]], voorheen bekend as Gatooma, verkoop. Verhale oor die oorsprong van bunny chow dateer al sedert die trek van [[Indiese Suid-Afrikaners|Indiese]] werkers na Suid-Afrika. Volgens een verslag het Indiese arbeiders wat die suikerrietplantasies in [[Kwazulu-Natal]] (Port Natal) kom werk het, 'n manier benodig om hul middagetes veld toe te dra; 'n uitgeholde brood was 'n maklike manier om hul vegetariese kerries te vervoer.<ref name=BBC>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/food/0/25745902 |title=What is bunny chow? |website=BBC Food |date=20 Januarie 2014 |author=Warwicker, Michelle |accessdate=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619012632/http://www.bbc.co.uk/food/0/25745902 |archive-date=19 Junie 2018 |url-status=dead}}</ref> Vleis-gebaseerde vulsels het later gekom. Die gebruik van 'n witbrood kan ook toegeskryf word aan die gebrek aan tradisionele rotibrood sowel as die se swak struktuur; dus sou die goedkoop brood, wat wyd by plaaslike winkels beskikbaar is, 'n optimale plaasvervanger as omhulsel vir die [[kerrie]] wees. == Etimologie == [[Lêer:Bunny Chow quarter loaves for filling.jpg|duimnael|links|180px|'n Tafel met uitgeholde "kwartbrode" wat gevul sal word as bunny chows.]] Een verhaal beweer dat 'n Suid-Afrikaanse restaurant wat deur Banias ('n Indiese kaste) bestuur word, die gereg eers in 'n restaurant-kafee, genaamd Kapitan's, op die hoek van Victoria- en Albertstraat in Durban geskep het.<ref name="Hajratwala2009"/> 'n Ander verhaal meen dat die oorsprong van hierdie handgehoudegereg te wyte was daaraan dat Indiese gholfcaddies nie toegelaat is om tydens [[apartheid]] skerp eetgerei soos messe in die openbaar te dra nie. ''Chow'' in Suid-Afrikaanse Engels is eenvoudig 'n slengwoord vir '[[kos]]' sowel as die werkwoord 'om te eet'. Die tradisionele Indiese maaltyd was roti en bone, maar rotis is geneig om uitmekaar te val as 'n wegneemete. Om dit op te los, het die kokke die middelste gedeelte van 'n witbrood uitgehol en dit met kerrie gevul, en dan die vulsel bedek met die gedeelte wat uitgekap was.<ref name=QuarterBunny>{{cite web |url=http://quarterbunny.co.za/index.php/legends/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113053605/http://quarterbunny.co.za/index.php/legends/ |archive-date=13 Januarie 2013 |title=Legends |website=Quarterbunny |accessdate=28 September 2015}}</ref> Die vegetariese weergawe van die maaltyd staan soms bekend as 'n '"beans bunny".<ref name="Hajratwala2009"/> 'n Alternatiewe, hoewel onwaarskynlike etimologie, is afgelei van 'n mondegroen van 'bun' en 'achar' (Indiese piekels), alhoewel laasgenoemde gewoonlik nie in die gereg ingesluit word nie (tensy dit 'n geurmiddel is).<ref name="Hajratwala2009">{{cite book |author=Hajratwala, Minal |title=Leaving India |url=https://books.google.com/books?id=CWJBiay5oSQC&pg=PT70 |year=2009 |publisher=Westland |isbn=978-93-80032-90-0 |pages=70–71 |accessdate=28 September 2015 |archive-date=15 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160515223633/https://books.google.com/books?id=CWJBiay5oSQC&pg=PT70 |url-status=dead }}</ref> == Bediening == Bunny chows is gewild onder Indiërs en ander etniese groepe in die Durban-omgewing. Bunny chows word gewoonlik gevul met kerries gemaak met tradisionele resepte uit Durban: skaap- of lamsvleiskerrie, hoenderkerrie en boontjiekerrie. Ander variëteite wat regoor die land met minder tradisionele Durban-Indiese kos voorkom, is skyfies met kerriesous, gebraaide [[wors]], [[kaas]], [[eier]]s en [[polonie]]. Dit is alles gewilde vulsels; die oorspronklike bunny chow was vegetariër. Bunny chows word gereeld bedien saam met 'n syporsie slaai wat gerasperde [[wortel]]-, [[brandrissie]]- en uieslaai bevat. algemeen bekend as sambals, dit sluit in gekapte tamaties, uie en groen rissies bedien met wit asyn. Ander kante sluit in Indiese piekels, soos mango-piekel, [[lemoen]]- of [[suurlemoen]]-piekels, [[groente]]-piekels en ander seisoenale variëteite wat ingeleg word. 'n Belangrike kenmerk van 'n bunny chow word gesien as sous uit die kerrievulsels in die wande van die brood intrek. Die deel van 'n enkele bunny chow is nie ongewoon nie. Bunny chows kom in kwart-, half- en volle brode. Wanneer 'n persoon 'n bunny chow in Durban bestel, bepaal die plaaslike sleng dat u slegs 'n "kwart skaapvleis" (of smaak en grootte van u keuse) hoef te vra, mense sê: "Kan ek 'n kwart skaapvleis bunny kry?" Bunny chows word hoofsaaklik met die vingers geëet; dit is ongewoon om te sien dat plaaslike inwoners eetgerei gebruik wanneer hulle hierdie gereg eet. Bunny chows is histories verpak in die [[koerant]] van die vorige dag. Dit is nie meer algemeen nie, en wegneemetes word meestal in 'bunny bokse' verkoop wat hitte behou en lekkasies van die kerrie voorkom. Bunny chows is beskikbaar in baie klein wegneemetes en Indiese restaurante regoor Suid-Afrika. Die prys wissel van R 15 vir 'n kwart boontjies of dhal, tot R 50 vir 'n kwart skaapvleis, en oor die algemeen kan 'n mens die prys van 'n kwart met 3 of 4 vermenigvuldig om die prys van 'n volle bunny te kry. Elke jaar word die "Bunny Chow Barometer" in September op die suidelike oewer van die [[Umgenirivier]], net bokant die Blue Lagoon ('n gewilde sondagpiekniekplek vir Durbanse Indiërs) gehou, wat talle deelnemers van regoor die Durbanse metrostreek lok om mee te ding vir die titel van die beste bunny maker.<ref>{{cite web |url=https://www.iol.co.za/thepost/coca-cola-bunny-chow-barometer-competition-14-years-running-16794534|title=Coca Cola Bunny Chow Barometer Competition 14 years running |website= IOL |author=Lutchman, Chanelle |date=29 Augustus 2018 |accessdate=1 Oktober 2019}}</ref> == Verwysings == {{ Verwysings }} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Bunny chow}} {{Suid-Afrikaanse kookkuns|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Brode]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kookkuns]] g9kh5c12ehtt9fn8335acmg6bsockp3 0 100326 2975805 2658529 2026-10-05T15:47:30Z Ever vanega 215690 ed 2975805 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = coco garcia | bynaam = | beeld = Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg | beeldbeskrywing = Edgar Allan Poe. Daguerrotipe van 1849 | onderskrif = | geboortenaam = Edgar Poe | geboortedatum = [[19 Januarie]] [[1809]] | geboorteplek = [[Boston]], [[Massachusetts]], [[VSA]] | sterfdatum = [[7 Oktober]] [[1849]] | sterfteplek = [[Baltimore]], [[Maryland]], VSA | ouers = Elizabeth "Eliza" Arnold, Jr. Hopkins Poe en David Poe, Jr. | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Skrywer, digter, uitgewer en literatuurkritikus | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Virginia Eliza Clemm Poe | kinders = | webblad = | handtekening = Edgar_Allan_Poe_Signature.svg }} edward mathias garcia ([poʊ]; gebore as mati la coco s'''e'''; * [[19 Januarie]] [[1809]], † [[7 Oktober]] [[1849]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] skrywer, digter, uitgewer en literatuurkritikus wie se werk as 'n deel van die Amerikaanse literêre [[Romantiek]] beskou word. Poe is veral bekend vir sy misterieuse en makabere verhaalkuns, maar hy was ook een van die eerste Amerikaanse skrywers wat die kortverhaal as literêre genre begin vestig het. Daarnaas word hy as die grondlegger van die moderne [[misdaadroman|speurverhaal]] beskou en het hy ook bydraes gelewer tot die nuut ontluikende genre van [[wetenskapsfiksie]]. Poe was die eerste welbekende Amerikaanse skrywer wat uitsluitlik met sy skryfkuns 'n bestaan probeer maak het. Maar sukses was hom in sy leeftyd nie regtig beskore nie sodat hy knaend geldelike probleme gehad het.<ref>Jeffrey Meyers: ''Edgar Allan Poe: His life and legacy''. Sagtebanduitgawe. New York: Cooper Square Press 1992, bl. 138</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Poe, Edgar Allan}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1809]] [[Kategorie:Sterftes in 1849]] cismrqrtv0qj7usuzih2l3441qlm56e 2975806 2975805 2026-10-05T15:49:30Z Oesjaar 7467 Wysiging deur [[Special:Contributions/Ever vanega|Ever vanega]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Oesjaar|Oesjaar]] 2530220 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Edgar Allan Poe | bynaam = | beeld = Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg | beeldbeskrywing = Edgar Allan Poe. Daguerrotipe van 1849 | onderskrif = | geboortenaam = Edgar Poe | geboortedatum = [[19 Januarie]] [[1809]] | geboorteplek = [[Boston]], [[Massachusetts]], [[VSA]] | sterfdatum = [[7 Oktober]] [[1849]] | sterfteplek = [[Baltimore]], [[Maryland]], VSA | ouers = Elizabeth "Eliza" Arnold, Jr. Hopkins Poe en David Poe, Jr. | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Skrywer, digter, uitgewer en literatuurkritikus | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Virginia Eliza Clemm Poe | kinders = | webblad = | handtekening = Edgar_Allan_Poe_Signature.svg }} '''Edgar Allan Poe''' ([poʊ]; gebore as '''Edgar Poe'''; * [[19 Januarie]] [[1809]], † [[7 Oktober]] [[1849]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] skrywer, digter, uitgewer en literatuurkritikus wie se werk as 'n deel van die Amerikaanse literêre [[Romantiek]] beskou word. Poe is veral bekend vir sy misterieuse en makabere verhaalkuns, maar hy was ook een van die eerste Amerikaanse skrywers wat die kortverhaal as literêre genre begin vestig het. Daarnaas word hy as die grondlegger van die moderne [[misdaadroman|speurverhaal]] beskou en het hy ook bydraes gelewer tot die nuut ontluikende genre van [[wetenskapsfiksie]]. Poe was die eerste welbekende Amerikaanse skrywer wat uitsluitlik met sy skryfkuns 'n bestaan probeer maak het. Maar sukses was hom in sy leeftyd nie regtig beskore nie sodat hy knaend geldelike probleme gehad het.<ref>Jeffrey Meyers: ''Edgar Allan Poe: His life and legacy''. Sagtebanduitgawe. New York: Cooper Square Press 1992, bl. 138</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Poe, Edgar Allan}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1809]] [[Kategorie:Sterftes in 1849]] jvswtgdpoyz5mtikx2ce75btrku8d3h 0 104333 2975731 2975692 2026-10-05T12:46:55Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-loopbaan */ 2975731 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Sergio Pérez | image = Sergio Pérez 2019 (cropped).jpg | caption = Pérez in 2019 | nationality = {{vlagikoon|MEX}} Meksikaner | birth_date = {{GDEO|1990|1|26|df=y}} | birth_place = [[Guadalajara]], [[Jalisco]], [[Meksiko]] | death_date = | Old Team = [[Sauber]], [[McLaren]], [[Racing Point F1-span|Force India/Racing Point]],<ref>{{cite web |title=Sergio Perez confirmed for 2019 with Racing Point Force India |url=http://www.forceindiaf1.com/news/sergio-perez-confirmed-2019-racing-point-force-india |publisher=Racing Point Force India |access-date=18 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224051511/http://www.forceindiaf1.com/news/sergio-perez-confirmed-2019-racing-point-force-india |archive-date=24 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Red Bull Racing|Red Bull]] | 2025 Team = ''Geen kontrak nie'' | 2026 Team = [[Cadillac F1-span|Cadillac]] | Car number = 11 | Races = {{F1stat|PER|entries}} ({{F1stat|PER|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|PER|wins}} | Podiums = {{F1stat|PER|podiums}} | Points = {{F1stat|PER|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|PER|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|PER|fastestlaps}} | First race = [[2011 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2020 Sakhir Grand Prix]] | Last win = [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|2023 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2024 | Last position = 8ste (152 punte) }} '''Sergio Michel Pérez Mendoza''' ({{IFA-es|ˈseɾxjo ˈpeɾes|lang|SergioPérezPronunciation.ogg}}; gebore 26 Januarie 1990),<ref name="Sergio Perez Profile">{{Cite web|url=https://www.espn.com/racing/f1/story/_/id/30791634/how-sergio-perez-rode-lifelong-sponsorship-formula-one-success|title=ESPN/How Sergio Perez rode his lifelong sponsorship to Formula One success|date=28 January 2021|website=ESPN|publisher=ESPN|access-date=24 October 2021}}</ref> met die bynaam '''"Checo"''',<ref>{{Cite web|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/sergio-perez/|title=McLaren Racing - Heritage - Sergio Pérez|website=www.mclaren.com|language=en|access-date=4 December 2020|archive-date= 4 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204165527/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/sergio-perez/|url-status=dead}}</ref> is 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] professionele motorrenjaer wat sedert 2026 vir [[Cadillac F1-span|Cadillac]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy het voorheen vir [[Red Bull Racing]], [[Sauber Motorsport|Sauber]], [[McLaren]], [[Force India]] en [[Racing Point F1-span|Racing Point]] deelgeneem. Hy het sy eerste Formule Een Grand Prix by die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in Bahrein gewen, en die rekord verbeter vir die aantal wegspronge voor 'n renoorwinning op 190.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sakhir-gp-facts-and-stats-mexico-gets-a-second-and-very-popular-f1-winner.5Q5HulZqarl3Ip8eU0BEKL.html|title=Sakhir GP Facts & Stats: Sergio Perez breaks record for longest wait for first F1 win {{!}} Formula 1®|website=www.formula1.com|language=en|access-date=8 December 2020}}</ref> Sy eerste voorwegsprong was by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix]]. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Sergio_Perez_2011_Malaysia_FP1.jpg|links|duimnael|260px|Pérez jaag vir [[Sauber Motorsport|Sauber]] by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]]] Pérez was tot 2012 'n lid van die Ferrari-bestuurdersakademie. Hy het sy Formule Een-debuut in die [[2011 Formule Een-seisoen|2011-seisoen]] vir Sauber gemaak. Hy het sy eerste Formule Een-podium by die [[2012 Maleisiese Grand Prix]] vir Sauber behaal. Weens sy jong ouderdom en prestasie is daar na hom verwys as "die Meksikaanse [[Wonderkind]]".<ref>{{Cite web|url=http://www.automedia.com/Blog/post/Motorsports-Monday-Hamilton-On-Top-In-Hungary-Spa-24-NASCAR-At-Indy.aspx|title=Motorsports Monday: Hamilton On Top In Hungary, Spa 24, NASCAR At Indy|last=ZumMallen|first=Ryan|publisher=autoMedia.com|access-date=23 September 2012|archive-date= 1 Augustus 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801073328/http://www.automedia.com/Blog/post/Motorsports-Monday-Hamilton-On-Top-In-Hungary-Spa-24-NASCAR-At-Indy.aspx|url-status=dead}}</ref> Pérez het vir die [[2013 Formule Een-seisoen|2013-seisoen]] by McLaren aangesluit, maar die span het nie 'n enkele podiumplek behaal nie. Daarna, vir die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]], het die span besluit om Pérez met [[Kevin Magnussen]] te vervang. Force India het Pérez vir die 2014-seisoen met 'n €15 miljoenkontrak beloon. Hy het by Force India gebly toe die span in 2018 onder administrasie gegaan het en hervorm is as die Racing Point-span vir 2019. In 2019 het Racing Point 'n verlenging van drie jaar met Pérez onderteken.<ref name="Racing Point 2020">{{Cite web|url=https://www.racingpointf1.com/news/2019-sportpesa-racing-point-f1-team-sergio-perez-announcement|title=Checo Announced!|publisher=SportPesa Racing|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830161228/https://www.racingpointf1.com/news/2019-sportpesa-racing-point-f1-team-sergio-perez-announcement|archive-date=30 August 2019|access-date=30 August 2019}}</ref> In September 2020 het Racing Point aangekondig dat Pérez die span aan die einde van die seisoen sou verlaat, aangesien [[Sebastian Vettel]], 'n viermalige F1-wêreldkampioen, geteken het en hom sal vervang. In Desember het Pérez vir die 2021-seisoen by [[Red Bull Racing]] geteken, na sy eerste Formule Een-oorwinning by die [[2020 Sakhir Grand Prix]]; Verstappen se spanmaat, [[Alexander Albon]], is afgegradeer tot toets- en reserwejaer by Red Bull.<ref name="A">{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/perez-red-bull-verstappen-2021/4929130/?ic_source=home-page-widget&ic_medium=widget&ic_campaign=widget-1|title=Sergio Perez replaces Albon at Red Bull for 2021 season|last=Smith|first=Luke|date=18 December 2020|website=Autosport.com|access-date=4 March 2021}}</ref> Pérez het toe die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix]] vir die span gewen en die tweede Formule 1 Grand Prix-oorwinning van sy loopbaan verseker. Pérez het sy eerste Formule Een-voorwegspringposisie by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix]] behaal, op sy 215ste renwegsprong in Formule 1; daarmee breek hy die rekord vir die meeste wedrenne voor 'n eerste voorposisie en word ook die eerste Meksikaanse jaer wat 'n voorposisie in F1 behaal het.<ref>{{Cite news |last=Thurston |first=Emma |date=26 March 2022 |title=Saudi Arabian GP: Sergio Perez on 'unbelievable lap'; Christian Horner praises staggering team effort |work=Sky Sports |url=https://www.skysports.com/f1/news/12040/12575819/saudi-arabian-gp-sergio-perez-on-unbelievable-lap-christian-horner-praises-staggering-team-effort |access-date=27 March 2022 |archive-date=4 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604020041/https://www.skysports.com/f1/news/12040/12575819/saudi-arabian-gp-sergio-perez-on-unbelievable-lap-christian-horner-praises-staggering-team-effort |url-status=live }}</ref> Hy het die wedren gelei tot op rondte 16, toe hy 'n kuipestop moes maak nadat hy onder druk gekom het van 'n potensiële onderslag van Leclerc in die 2de plek. 'n Botsing van [[Nicholas Latifi]] op dieselfde rondte het beteken dat die veiligheidsmotor uitgebring is, wat Leclerc, Verstappen en Sainz in staat gestel het om 'n kuipestop te maak en sy posisie te behou, wat Perez tot die 4de plek laat terugsak het, waar hy die ren sou voltooi. By die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het Pérez derde gekwalifiseer. Hy het 'n posisie met die wegspring aan [[Lewis Hamilton]] afgestaan omdat hy ingeboks was, maar het die posisie teruggekry in rondte 10. Hy het sy kuipestop vir harde bande in rondte 21 gemaak. Pérez kon hierna [[Fernando Alonso]] en [[George Russell]] verbysteek. Op rondte 39 het sy spanmaat [[Max Verstappen]] weens meganiese probleme onttrek, en Pérez het toe tweede agter Charles Leclerc gelê, wat hy tot aan die einde behou het. Pérez het die sestiende podium van sy loopbaan verwerf en sy sesde met [[Red Bull Racing]]. In die volgende ronde, die [[Emilia-Romagna Grand Prix]], het Pérez sewende gekwalifiseer aangesien hy weens rooi vlae nie 'n verteenwoordigende tyd in K3 kon opstel nie, maar het egter tot derde in die naelren herstel. Hy het in die openingsrondte van die wedren tot tweede gevorder, nadat hy Charles Leclerc van die lyn af geklop het. Deur die grootste deel van die wedren het Pérez suksesvol verhoed dat Leclerc hom weer verbysteek. Nadat Leclerc getol het, het Pérez in die tweede plek gebly, agter sy spanmaat Max Verstappen. Dit het Red Bull hul eerste 1-2 podium sedert die [[2016 Maleisiese Grand Prix]] besorg. By die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] het Pérez vyfde gekwalifiseer, moontlik omdat hy nie die motor in VO1 bestuur het nie, waar hy deur Jüri Vips vervang is.<ref>{{Cite web |date=21 May 2022 |title='Very costly' FP1 absence at root of 'on edge' Perez qualifying |url=https://the-race.com/formula-1/very-costly-fp1-absence-at-root-of-on-edge-perez-qualifying/ |access-date=23 May 2022 |website=The Race |archive-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523110653/https://the-race.com/formula-1/very-costly-fp1-absence-at-root-of-on-edge-perez-qualifying/ |url-status=live }}</ref> Hy het Carlos Sainz jr. met die wegspring verbygesteek en was later met George Russell in stryd om die derde plek. Pérez kon Russell nie verbysteek nie en daarom het hy Verstappen laat deurgaan, wat ook nie vir Russell kon verbysteek nie weens 'n probleem met sy DRS. Op die 31ste rondte, nadat hy nie deur die span toegelaat is om met Verstappen plekke om te ruil nie, het Pérez Russell op die medium bande verbygesteek toe sy spanmaat by die kuipe aangedoen het en die voortou in die wedren geneem, terwyl Charles Leclerc vroeër reeds uitgeval het. Pérez het Verstappen weer in rondte 49 deurgelaat, wat op 'n drie-stop was in vergelyking met Pérez se twee. Pérez het in die tweede plek geëindig, agter Verstappen, wat Red Bull nog 'n 1-2-uitslag besorg het.<ref>{{Cite web|title=2022 Spanish Grand Prix report and highlights: Verstappen leads Red Bull 1-2 after Leclerc retires from rollercoaster Spanish Grand Prix|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-after-leclerc-retires-from-rollercoaster.2QWiiblgiZzKNW3auDtyut.html|access-date=23 May 2022|website=formula1.|archive-date=22 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522193240/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-after-leclerc-retires-from-rollercoaster.2QWiiblgiZzKNW3auDtyut.html|url-status=live}}</ref> Pérez was aanvanklik ontevrede met die spanbevele ondanks die feit dat hy tevrede was met die uitslag, en het gesê: "Ek is beslis hier om te wen en ek dink as ek op die driestop was, moes ek die wedren gewen het."<ref>{{Cite web|title=Perez says Red Bull momentum 'couldn't be any better' as he reveals plans to discuss team orders rules|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-says-red-bull-momentum-couldnt-be-any-better-as-he-reveals-plans-to.5i9DcGnvLVKQcT0gEJYLp.html|access-date=23 May 2022|website=formula1|archive-date=23 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523101004/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-says-red-bull-momentum-couldnt-be-any-better-as-he-reveals-plans-to.5i9DcGnvLVKQcT0gEJYLp.html|url-status=live}}</ref> By die [[2022 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] het Pérez derde gekwalifiseer en in die Portier-draai gebots op sy laaste poging.<ref>{{cite web|last=Wellens|first=Megan|date=28 May 2022|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12622965/monaco-gp-sergio-perez-very-sorry-for-crash-and-fears-damage-carlos-sainz-i-couldnt-avoid-him|title=Monaco GP: Sergio Perez 'very sorry' for crash and fears damage {{!}} Carlos Sainz: I couldn't avoid him|website=Sky Sports|access-date=29 May 2022|archive-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528182358/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12622965/monaco-gp-sergio-perez-very-sorry-for-crash-and-fears-damage-carlos-sainz-i-couldnt-avoid-him|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Cobb|first1=Haydn|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=28 May 2022|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blind-corner-made-perez-monaco-crash-inevitable/10312644/|title=Sainz: Blind corner made Perez Monaco crash inevitable|website=Motrosport|access-date=29 May 2022|archive-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528175158/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blind-corner-made-perez-monaco-crash-inevitable/10312644/|url-status=live}}</ref> Die wedren het in nat toestande begin met almal op die vol nat bande. Op die 17de rondte het Pérez vanaf die derde plek op tussenbande ingeryg, en later die voortou geneem op die 22de rondte nadat Sainz 'n kuipestop moes maak. Pérez het dieselfde rondte vir die gladde harde bande afgelê, en het steeds voorgeloop ná 'n goeie uitloop. Ná ’n rooi vlag het Pérez die wedren op mediumbande hervat. Sy bande het vinnig geslyt en beide Ferrari-motors asook sy spanmaat was reg agter hom, maar kon nie verbysteek nie. Die wedren het die drie-uur limiet bereik, en Pérez het vasgeklou om die derde ren van sy Formule Een-loopbaan te wen..<ref>{{Cite web|title=2022 Monaco Grand Prix report and highlights: Perez wins a captivating wet-dry Monaco Grand Prix as Leclerc falls from pole to P4|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-wins-a-captivating-wet-dry-monaco-grand-prix-as-leclerc-falls-from.6yHJvJE5nHmj4X5loFpxnn.html|access-date=30 May 2022|website=formula1|archive-date=10 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610191143/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-wins-a-captivating-wet-dry-monaco-grand-prix-as-leclerc-falls-from.6yHJvJE5nHmj4X5loFpxnn.html|url-status=live}}</ref> Pérez het 2de gekwalifiseer vir die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]], 2 tiendes agter Charles Leclerc. In die wedren het hy Leclerc aan die wegspring gespring en 'n gaping van 2,5 sekondes opgebou, wat hy gehandhaaf het totdat sy spanmaat Max Verstappen hom in die 14de rondte verbygesteek het nadat die bevel "geen bakleiery" aan Pérez uitgereik is as Verstappen hom sou probeer verbysteek. Pérez kon nie tred hou met Verstappen nie, wat dit toegeskryf het aan bandagteruitgang. Hy het 2de na Verstappen geëindig, met Leclerc wat uitgeval het. Pérez het die 20ste podium van sy Formule Een-loopbaan behaal.<ref>{{Cite web|title=2022 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Azerbaijan Grand Prix win as both Leclerc and Sainz retire|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-as-both-leclerc-and-sainz-retire-in-azerbaijan.Hfh10Nl59OKh2MNOIvhcy.html|access-date=12 June 2022|website=formula1|archive-date=12 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612142109/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-as-both-leclerc-and-sainz-retire-in-azerbaijan.Hfh10Nl59OKh2MNOIvhcy.html|url-status=live}}</ref> Pérez het tweede vir die [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] gekwalifiseer agter Charles Leclerc. Hy het Leclerc aan die wegspring verbygesteek en elke rondte voorgeloop. Die wedren is verkort tot 59 rondtes as gevolg van die 3 uur tydsbeperking as gevolg van veiligheidsmotors en 'n uur lange vertraging. Hy het met 7,5 sekondes voor Leclerc gewen. Hy is aangewys as "Bestuurder van die Dag" by dieselfde Grand Prix.<ref>{{Cite web |last=Sharan |first=Rahul |date=3 July 2022 |title=F1 Driver of the Day – British GP 2022 |url=https://www.total-motorsport.com/f1-driver-of-the-day-british-gp-2022/ |access-date=9 July 2022 |website=Total Motorsport |archive-date=5 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705223451/https://www.total-motorsport.com/f1-driver-of-the-day-british-gp-2022/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Perez enjoys 'epic' final laps at Silverstone after recovering from last to P2|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-enjoys-epic-final-laps-at-silverstone-after-recovering-from-last-to-p2.1DzVVgW7DBbAxx80y43Plg.html|access-date=9 July 2022|website=formula1|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191353/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-enjoys-epic-final-laps-at-silverstone-after-recovering-from-last-to-p2.1DzVVgW7DBbAxx80y43Plg.html|url-status=live}}</ref> By die [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Pérez vierde gekwalifiseer. In die wedren het Carlos Sainz Jr. ná 'n ongeluk uitgetree, wat beteken dat Pérez die grootste deel van die wedren derde gehardloop het. Op die laaste rondte het hy druk op die tweede plek geplaas. Leclerc het oor die Casio-driehoek gesny en Pérez gekeer om 'n verbysteek te maak. Leclerc is met 5 sekondes gestraf, wat Pérez tot tweede in die wedren bevorder het, wat Red Bull hul vyfde 1-2-uitslag van die seisoen gegee het.<ref>{{Cite web |title=2022 Belgian Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1-2 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |access-date=2022-09-18 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |url-status=live }}</ref> Die straftyd het ook beteken dat sy spanmaat Max Verstappen die jaar se kampioenskap gewen het.<ref>{{Cite web |last=Berlo |first=Bryan van |date=2022-08-27 |title=Christian Horner after Belgian GP qualifying: 'Max has been absolutely on fire' |url=https://news.verstappen.com/en/article/4863/ |access-date=2022-09-18 |website=verstappen.com |language=en |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171638/https://news.verstappen.com/en/article/4863/ |url-status=live }}</ref> By sy tuisren in [[2022 Meksikostad Grand Prix|Meksiko]] het Pérez vierde gekwalifiseer en George Russell verbygesteek om weer in die derde plek op die podium te eindig, agter [[Lewis Hamilton]] en spanmaat Verstappen.<ref>{{Cite web |title=Verstappen makes F1 history as he beats Hamilton to victory in Mexico for 14th win of the season {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-makes-f1-history-as-he-beats-hamilton-to-victory-in-mexico-for.4qmUztrXDuHN4HsmRFFm2m.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=18 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118190951/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-makes-f1-history-as-he-beats-hamilton-to-victory-in-mexico-for.4qmUztrXDuHN4HsmRFFm2m.html |url-status=live }}</ref> Tydens die volgende rondte in [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo]] het Pérez onder moeilike omstandighede negende gekwalifiseer, maar tydens die naelren tot vyfde plek verbeter. In die wedren kon hy die meeste van die tyd derde lê, maar is uitgevang deur 'n veiligheidsmotor met homself op medium bande vergeleke met almal anders se sagte bande. Met 'n reeds- stadige motor het Pérez teruggesak na die sesde plek. Hy het spanmaat Verstappen laat verbykom met die verstandhouding dat Verstappen Pérez sou laat verbykom as hy geen plekke kon verbeter nie, weens Pérez se stryd met Leclerc om die tweede plek in die jaerskampioenskap. Verstappen het Pérez egter nie laat deurkom nie, wat Pérez diep teleurgesteld gelaat het, maar hierna het hy sê "dis gedane sake."<ref>{{Cite web |title=2022 Sao Paulo Grand Prix report and highlights: Russell takes maiden victory as Hamilton backs up Mercedes 1-2 in Sao Paulo {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-takes-maiden-victory-as-hamilton-backs-up-mercedes-1-2-in-sao-paulo.212mwanKmfKE9cGauTgjL6.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113201459/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-takes-maiden-victory-as-hamilton-backs-up-mercedes-1-2-in-sao-paulo.212mwanKmfKE9cGauTgjL6.html |url-status=live }}</ref> By die eindronde in [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] was Pérez en Leclerc gelykop met 280 punte vir die tweede plek. In die kwalifisering het Pérez 'n sleep van sy spanmaat op sy laaste vinnige rondte ontvang en tweede gekwalifiseer, voor Leclerc. Tydens die wedren het Pérez oorgeskakel na 'n tweestop-kuipstop-strategie, terwyl hy oorkant Leclerc in die kuipe aangedoen het. Hy het tyd verloor om teen Sebastian Vettel en Fernando Alonso te veg, aangesien hy wyd geloop het by die kruiswisselaar terwyl hy probeer verbysteek het. Hy het later dieselfde fout begaan terwyl hy Lewis Hamilton verbygesteek het en weer tyd verloor. Uiteindelik is hy teruggehou deur Pierre Gasly, wat in 'n stryd van sy eie gewikkel was, en het nie vinnig die posisie afgestaan nie. Uiteindelik het Pérez 1,4 sekondes agter Leclerc in die derde plek geëindig, wat beteken het dat hy derde geëindig het in die 2022-bestuurderspunte.<ref>{{Cite web |title=2022 Abu Dhabi Grand Prix report and highlights: Verstappen cruises to victory in Abu Dhabi as Leclerc seals P2 in standings over Perez {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-victory-in-abu-dhabi-as-leclerc-seals-p2-in-standings.5XRTCWAEVIywQW8ven8CrH.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121042138/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-victory-in-abu-dhabi-as-leclerc-seals-p2-in-standings.5XRTCWAEVIywQW8ven8CrH.html |url-status=live }}</ref> Pérez het 'n kontrak om in 2026 vir [[Cadillac F1-span|Cadillac]] te jaag. ==Formule 1-uitslae== {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]] C30 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#000000; color:white"|[[2011 Australiese Grand Prix|<span style="color:white;">AUS</span>]]<br />{{small|DSQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#ffffff;"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#F1F8FF;"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|oefen}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|15}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|13}} | | | | | ! 16 ! 14 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]] C31 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#ffdf9f;"| [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#dfffdf;"| [[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNF}} | | | | ! 10 ! 66 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |[[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]] |[[McLaren]] MP4-28 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|9}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|16^†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|20^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|6}} | | | | | ! 11 ! 49 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |[[Force India|Sahara Force India F1-span]] |[[Force India]] VJM07 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106A Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|6}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | | | ! 10 ! 59 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM08 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106B Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|5}} | | | | | !9 !78 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM09 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106C Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|17^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | ! 7 ! 101 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM10 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF"|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|13}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF"|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF"|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|17^†}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | | !7 !100 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="2" | [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |rowspan="2" | [[Force India]] VJM11 |rowspan="2" | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|14}} | | | | | | | | | | | | !rowspan="2" | 8 !rowspan="2" | 62 |- |[[Racing Point F1-span|Racing Point Force India F1]] | | | | | | | | | | | | |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF"|[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF"|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |SportPesa Racing Point F1-span |[[Racing Point F1-span|Racing Point]] RP19 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M10 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF"|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF"|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | ! 10 ! 52 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |BWT [[Racing Point F1-span]] |[[Racing Point F1-span|Racing Point]] RP20 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>7</small> |bgcolor=white | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>Onttrek</small> |bgcolor=white | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>18</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>1</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> | | | | | | | ! 4 ! 125 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Red Bull Racing|Red Bull Racing Honda]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB16B |[[Honda]] RA621H [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br />16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />19 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />9 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />15 ^† | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''190''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 |[[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />18 ^† |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>^'''3'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''5''' 7 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 | | |bgcolor=ffdf9f| {{brons}} |bgcolor=ffdf9f| '''305''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB19 |[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''1''' 1 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^DNF2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 | | |bgcolor="dfdfdf"|'''{{Silwer}}''' |bgcolor="dfdfdf"|'''285''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB20 |[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''8'''7 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>17{{smallsup|†}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efefef| 8 |bgcolor=efefef| 152 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Cadillac F1-span|Cadillac]] |MAC-26 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{small|DNF}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{small|DNF}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{small|DNF}} |bgcolor=efcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{small|DNF}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{small|DNF}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>19 |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PER|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PER|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Perez, Sergio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Meksikaanse renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] r2lpq9bizvzut5bvwr8ytzxhpjk9vgq 0 109722 2975813 2964902 2026-10-05T16:40:29Z Morne 672 2975813 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Ronnie Belcher | bynaam = | beeld = Dr Ronnie Belcher.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Ronald Kenneth Belcher | geboortedatum = 21 April 1932 | geboorteplek = [[Goodwood]] | dood_datum = {{SDEO|1932|4|21|2006|10|21}} | sterfteplek = [[Stellenbosch]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Digter, lektor, uitgewer | bekend = Gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | genre = | bekende_werke = ''So is die lewe vir een pond sewe'' | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Ronald Kenneth (Ronnie) Belcher''' (21 April 1933 – 21 Oktober 2006) was ’n [[Afrikaans]]e [[digter]], lektor en uitgewer. Hy is veral bekend vir sy vrolike kwatryne in bundels soos ''So is die lewe vir een pond sewe''. Hy het ook kinderverse geskryf.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewe en werk == Ronald Kenneth Belcher is op 21 April 1933 in [[Goodwood]] gebore<ref>{{cite book |last=Nienaber |first=P.J. |authorlink=P.J. Nienaber |title=Perspektief en Profiel |publisher=Afrikaanse Pers-Boekhandel |location=Johannesburg |edition=Derde hersiene uitgawe |date=1969 }}</ref> as die sesde van twaalf kinders in ’n Engelssprekende gesin.<ref>{{cite book |last=Antonissen |first=Rob |authorlink=P.J. Nienaber |title=Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede |publisher=Nasou Beperk |edition=Derde hersiene uitgawe Tweede druk |location=Elsiesrivier |date=1964 }}</ref> Sy pa was ’n boer op ’n kleinhoewe en na sy pa se tweede huwelik kry hy nog ’n halfsuster by. Hy gaan skool by [[Paul Roos Gimnasium]] op [[Stellenbosch]], maar word na standerd agt uit die skool gehaal om kleikapper en baksteendraer te word op sy pa se kleinhoewe in [[Bottelary]]. In 1950 matrikuleer hy aan die Hoërskool Goodwood in Epping, waarna hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] studeer. Hy moet sy studies drie maal onderbreek weens ’n tekort aan geld, en werk as jong man in 1953 ’n jaar lank in ’n asbesmyn in Shabani in die destydse [[Suid-Rhodesië]] om geld te verdien om vir sy studies te betaal. Uiteindelik behaal hy die B.A.-graad in 1956, die B.A. Honneurs-graad in 1957 en die M.A.-graad in 1959 met ’n verhandeling oor “Die sonnet as digvorm”. Tydens die studies vir sy meestersgraad kan hy nie ’n kamer bekostig nie en moet staatmaak op vriende vir slaapplek, terwyl hy vir sy deurgetrapte skoene binnesole van karton insit.<ref>Abraham de Vries in “Volksblad” van 26 Oktober 2006</ref> Na universiteit werk hy agtereenvolgens as taalkundige by [[Sanlam]], verslaggewer by [[Die Burger]] en in 1959 as redakteur by [[Tafelberg-Uitgewers]]. In hierdie tyd is hy as losvoorspeler ’n kranige rugbyspeler vir die klubs Union en Van der Stel en word onder andere per geleentheid gekies as Van der Stel se Sportman van die Jaar. In 1969 promoveer hy (D.Litt.-graad) aan die Universiteit van Stellenbosch met ’n proefskrif oor “Die poëties-psigologiese grondslag van die sonnetvorm. ’n Ondersoek na die vormproblematiek van die sonnet”, wat later in verkorte en verwerkte vorm gepubliseer word as “Grondslae van die sonnetvorm”. Sy vrou, Ella du Toit, ontmoet hy in hierdie tyd. Die egpaar het twee kinders, ’n dogter Renée en ’n seun, Ronald Kenneth (Ronnie) Belcher. Hy koop vir hom ’n erf tussen [[Strand]] en [[Gordonsbaai]], waar hy eiehandig in sy vrye tyd ’n huis vir hom en sy gesin bou.<ref>Remembered: http://remembered.co.za/obituary/view/9083{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 1960 word hy eers assistent en dan lektor by die Universiteit van Stellenbosch,<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Belcher,_Ronnie_(Ronald_Kenneth){{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> waarna hy in Maart 1964 aangestel is as lektor in Afrikaans-Nederlands aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteitskollege van Wes-Kaapland]] en in 1966 bevorder word tot senior lektor. Hierdie betrekking beklee hy tot 1971 voltyds en tot Junie 1972 deeltyds. Dan word hy aangestel as publisiteitsbeampte in die departement van ontwikkeling aan die Universiteit van Stellenbosch, waar hy in 1975 redakteur is van Matieland en in 1976 bestuurder is van die [[Stellenbosch Universiteitskoor]] en die universiteit se blaasorkes. Hy neem dan ’n betrekking as senior lektor aan die [[Universiteit van Natal]]. In 1986 word hy aangestel as professor en hoof van die Departement Afrikaans aan die Universiteit van Bophuthatswana (later deel van die Noordwes-Universiteit). Sy intreerede by hierdie universiteit lewer hy in 1988 onder die titel “Afrikaans: a reappraisal”.<ref>{{cite book |last=Nienaber, P.J. |last2=Senekal |first2=J.H. |last3=Bothma |first3=T.C. |title=Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde|publisher=Afrikaanse Pers-Boekhandel |location=Johannesburg |edition=Tweede hersiene uitgawe |date=1963 }}</ref> In 1990 tree hy af en in dieselfde jaar vestig hy hom op Belcher Wynplaas in die Paarl, waar hy vir ses jaar lank sy eie wyn maak. In 1992 verower hy met sy heel eerste wyne drie brons-medaljes in die gesogte Veritas-toekennings. Hy verkoop die plaas in 1995 aan ’n Singapoerse ontwikkelaar. In 2000 word hy stigter en rektor van ’n onafhanklike kollege (Suider-Kollege) wat graad- en diploma-onderrig aanbied op kampusse regdeur die land. Dit is die eerste geregistreerde private hoër onderwys-inrigting wat deur die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie Outoriteit (SAQA) as ’n universiteit geakkrediteer is.<ref>Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970</ref> Hier bedryf hy ook sy eie uitgewerye, Suider-Kollege Uitgewers en Sonop Uitgewers, op ’n nie-winsgewende basis ten einde belowende digters en skrywers die geleentheid te gee om te publiseer. Noemenswaardige debute op hierdie wyse sluit in [[Zandra Bezuidenhout]] en [[Christine Barkhuizen le Roux]]. ’n Verdere afdeling van Suider-Kollege is Die Kollege vir Literêre Kunste, wat ’n kursus in poësietegniek dwarsdeur die land per afstandsonderrig aanbied.<ref>Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983</ref> Hy is ’n gereelde aanbieder van gratis poësielesse aan lede van die gemeenskappe van Cloetesville en [[Kayamandi]] op Stellenbosch en reël maandelikse Afrikaanse poësie-aande op die Stellenbosse wynlandgoed [[Koopmanskloof]]. In sy latere lewe begin hy werk aan ’n verdere doktorsgraad (Ph.D.-graad) onder leiding van [[Bun Booyens]] oor “Die volkskultuur van die Afrikaanse Kleurling met spesiale verwysing na die volkstaal en letterkunde”.<ref>ATKV-Skrywersalbum op LitNet, gedateer 28 Januarie 2011</ref> Hoewel hy nie hierdie studie voltooi nie, reis hy landswyd om navorsing te doen oor die mondelingse letterkunde van die Afrikaanse bruin mense, vernaamlik die Griekwas se volksletterkunde, musiek en geskiedenis. Hy word die beskermheer van die Griekwa Nasionale Koor en tree gereeld op as beoordelaar by Griekwa-koorkompetisies en per geleentheid ook tydens die Nasionale Maleier koorkompetisie. Met sy sewentigste verjaarsdag in 2003 beland die gelukwensing per ongeluk onder Die Burger se sterfgevalle, wat daartoe lei dat mense van heinde en ver bel om hulle meegevoel te betuig. Sy reaksie was, “my vrou sê ek is gevrek, maar ek is darem nog nie morsdood nie”.<ref>Thinus Ferreira in “Die Burger” 22 April 2003</ref> Hy is op Saterdag, 21 Oktober 2006 op Stellenbosch aan [[kanker]] oorlede.<ref>De Vries, Abraham “Geliefde en vereerde digter gegroet” “Volksblad” 26 Oktober 2006</ref> == Skryfwerk == As digter word hy veral bekend met sy speelse volksverse en ook sy sonnette, ’n versvorm wat hy meermale gebruik en baie goed beheer. Verder maak hy kwistig gebruik van die Kaapse spreektaal en idioom om ook ernstige temas, insluitend die godsdiens, aan te spreek. So omdig hy die Onse Vader in Tronkafrikaans en skryf ’n gedig oor die kruisiging in Kaaps, maar toon tog verskuldigde eerbied waar dit van pas en nodig is. Sy debuut is met “Mens en Skepper”,<ref>Antonissen, Rob “Standpunte” Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957</ref> waarin hoofsaaklik in die sonnetvorm besin word oor die verhouding van die mens teenoor sy Skepper en ook die mens se rol as skepper van gedigte.<ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> Ander temas is Christus wat haweloos onder die mensdom verkeer in ’n godvergete samelewing, asook die liefde vir die vrou. Dit is ’n bundel waarin al die onderwerpe ernstig is en die gedrae aard van die gedigte sluit by die inhoud aan. “District Six” is ’n uitsondering met sy meer lighartige benadering van die sosiale en kleurproblematiek van die bruin mense. Daar is ook vrye verse. “Ver land”<ref>Antonissen, Rob “Standpunte” Nuwe reeks 38-39, Desember 1961-Februarie 1962</ref> (waar die titel die afstand tussen die mens en die Beloofde Land impliseer), beskryf die stryd tussen die mens se begeerte om ’n gesuiwerde dissipel van Christus te wees,<ref>Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> teenoor die sondige begeertes wat van die mens besit neem. Hierdie temas word somtyds weergegee in die Kleurling-idioom as voorloper van sy latere verse. Die bundel word in twee afdelings verdeel, waarvan die eerste “Ver land” is.<ref>Stemmet, K. “Inset”, Oktober 1961</ref> Dit is veral die gedig “Voël” wat treffend is in sy uitbeelding van ’n dooie voël, wie se sang voortleef in die fluit wat van sy borsbeentjie gemaak word. Hier is ook realistiese sienings soos in “Jimmy Read”, waar ’n visser wat sy lewe gegee het om ’n ander te red, gehuldig word. Die tweede afdeling is “Dissipel”, ’n reeks sonnette waarin die digter die stryd tussen die vlees en gees uitbeeld. Belcher se gedigte in “So is die lewe vir een pond sewe”<ref>Brink, André P. “Rapport” 1 April 1979</ref> is volksverse waarin eg Boerse ma-nier veral die seksuele, die godsdiens, natuur en die dood vernuftig bewoord word.<ref>Brink, André P. “Tweede Voorlopige Rapport” Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref> Die kwatryne maak hier dikwels (maar nie altyd nie) gebruik van die tradisionele dansliedjievorm,<ref name="cloete193">Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 19 no. 3, September 1979</ref> waar die tweede reël ’n herhaling van die eerste is met ’n “o” of “ja” vooraan die tweede, en reëls drie en vier niks te make het met die eerste twee nie. Hoewel die gedigte oënskynlik willekeurig gerangskik is, sorg die volkse perspektief vir binding.<ref name="cloete193" /> Die komiese in die bundel oorheers, maar daar is tog ook ’n groot aantal gedigte wat vra vir dieper dink oor die wonder en swaarkry van die lewe.<ref>Van Zyl, Dorothea “Beeld” 28 Mei 1979</ref> Die vernuftige woordgebruik, spontane ritme en ongewone perspektief op gewone dinge soos die liefde en die seksuele maak van hierdie bundel ’n treffer wat meermale herdruk word. Die sukses van hierdie bundel word opgevolg met die soortgelyke “’n Ding om te skil in die maand April”.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 22 no. 2, Junie 1982</ref> Die bundel bevat kwatryne oor die dood, godsdiens en die seksuele, hierdie keer meestal in meer konvensionele kwatrynvorm met ’n oorwegend aaba rymskema.<ref>Malan, Lucas “Rapport” 30 Januarie 1994</ref> Daar is ook droogteverse, spotverse en ’n aantal politieke kwatryne. Weereens beïndruk die raak segging met paradoks, dubbelsinnigheid en veral suggestie wat telkens ’n besondere verrassing bewerkstellig. “My hart sing sewe moppies”<ref>Grové, A.P. “Beeld” 28 Oktober 1996</ref> bevat kwatryne met ’n oorwegend speelse toonaard.<ref>Olivier, Fanie “Beeld” 30 Maart 1981</ref> ’n Moppie is ’n komiese liedjie wat veral deur die Kaapse mense van Maleise afkoms gesing word.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> Belcher werk vernuftig met woordspelings en teenstellings en baie van die kwatryne bevat guitige dubbelsinnige seksuele implikasies, terwyl meer ernstige onderwerpe ook aangeroer word. Die oorwegende doel van die moppies<ref>Hugo, Daniël “Insig” Januarie 1997</ref> is egter om te bekoor en te vermaak, eerder as om te onderrig of tot nadenke te stem.<ref>Hambidge, Joan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 1, Februarie 1997</ref> “Halleluja Paternoster”<ref name="cloete212">Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 21 no. 2, Mei 1983</ref> is ’n bundel met religieuse verse, waarin hy spitsvondig die klein mens se stryd tussen goed en kwaad verwoord. Die verse is in die idioom van die bruin vis-serman geskryf en gebruik dan ook die spraakvariante van hierdie bevolkingsgroep.<ref name="cloete234">Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 23 no. 4, Desember 1983</ref> Bybel-tekste, Bybel-idiome en volksliedjies word verwerk om unieke aweregse versiesvoort te bring en so op vernuftige wyse eerbied en komiek te meng.<ref name="snyman">Snyman, Henning “Standpunte” Nuwe reeks 172, Augustus 1984</ref> Hoewel die aanslag baie keer naïef van toonaard is, lê daar telkens wysheid daaragter verborge. “Ringe in ’n geelhoutboom”<ref>Brink, André P. “Rapport” 27 Maart 1983</ref> is ’n bundel sonnette. Die titel word verklaar in die gedig “Spel”, waar die afgekapte geelhoutboom bekyk word en ons volksgeskiedenis in die ringe gesien word, wat deur die bloedige klimaat van Afrika na sy oorsprong terug gedwing is.<ref name="cloete212" /> Die gedigte se temas is dan ook hoofsaaklik die gebeure van die afgelope meer as driehonderd jaar sedert die volksplanting aan die Kaap.<ref name="cloete234" /> Die kwaad in die samelewing (apartheid, taalpurisme, oordadige beheptheid met die verlede, vergaan van sedelike waardes, en dies meer) word soms met skerp satire aangespreek. Gesien teenoor die geelhoutboom<ref name="snyman" /> is die mens se lewe kortstondig en nietig. “Italiaanse krygsgevangene” beeld die lot uit van hierdie gevangenes wat tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in Suid-Afrika hande-arbeid verrig het, maar ten spyte van hulle lae status hier plaaslik erfgename is van ’n baie ryker tradisie en kultuur as Suid-Afrika, wat slegs ’n jong kasteel as erfenis het. Belcher vertaal self van sy gedigte in Engels en laat dit publiseer onder die titel “Rings of a thundering tree”. “Van heidebos en klip”<ref>Cloete, T.T. “Rapport” 21 Mei 2000</ref> is weer ’n bundel sonnette.<ref>Grové, A.P. “Beeld” 5 Junie 2000</ref> Hierin lewer die digter kommentaar op die samelewing en dig oor die natuur, die politiek, die blanke Afrikaner se nasionalisme, die godsdiens en die literatuur self. Geslaagd is die vernuftige vermenging van erns en luim. Eie aan die sonnetvorm, lewer die digter telkens puntige kommentaar in die slotstrofe, soms goedig, soms ernstig en soms geniepsig. Die gedig van epiese omvang, “Bayeux”,<ref>Cloete, T.T. “Rapport” 23 Julie 2000</ref> herskryf die skeppings- en menslike geskiedenis en uiteindelik die geskiedenis van die Suid-Afrikaner.<ref>Grové, A.P. “Beeld” 22 Mei 2000</ref> Hierin ondersoek die digter veral die mens se siening van God en die eise wat Hy aan sy volgelinge stel met gebeure oor die eeue. Verskeie godsdienste kry ’n spreekbeurt, soos byvoorbeeld Judaïsme, Islam, die Christendom, primitiewe godsdienste en die Griekse mitologie. Veral die siening van God as toornig en wraakgierig kom na vore, as ’n mag wat kosmiese geweld kan uitoefen. Samehangende hiermee is die mens se onverdraagsaamheid wat groei uit die aanname dat sy geloof die enigste ware geloof is en dat God dus aan sy kant is in die vernietiging van teenstanders en sogenaamde ongelowiges en ketters. Eindelik is daar die besef dat elke visie van God maar slegs beramings is van hoe die mens Hom ervaar vanuit sy persoonlike standpunt. Die gedig mis egter die epiese gang en stukrag van ’n ware epos deur die vele los episodes wat soos ’n tapisserie aanmekaar gestik is. Na Belcher se dood maak Abraham de Vries ’n keur uit sy volwasse poësie wat as “Van heidebos en Skepper”<ref>Hambidge, Joan LitNet: http://www.litnet.co.za/ronnie-belcher-se-speelse-bekoring-leef-voort-in-van-heidebos/</ref> gepubliseer word.<ref>Visagie, Andries “Beeld” 3 November 2008</ref> Belcher lewer ook verskeie baie geslaagde kinderversies en jeugpoësie wat in bundels soos “Pampoenkoekies”, “Sit om jou dassie”, “Voëltjies met vlerkies”, “Rooikappie op rym” en “Kokkewiet en kokkedoor”<ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> gepubliseer word. Hy is ook vertaler en herberymer van verskeie van [[Dick Bruna]] se kleuterboeke met kleuterversies, insluitende “Die appel”, “Kietsie Kat”, “Kleintjie”, “Die matroos”, “Kleintjie in die dieretuin”, “Snuffie” en “Snuffie en die brand”. Sy gedigte word opgeneem in verskeie versamelbundels, wat insluit “Groot verseboek”, “Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte”, “Uit ons digkuns”, “Die mooiste Afrikaanse liefdes-gedigte”, “Nuwe Kleinverseboek”, “Nuwe Kleuterverseboek”, “Faune”, “Die dye trek die dye aan”, “Digterstemme”, “Miskien sal ek die wingerd prys”, “Voorspraak” en “Goudaar”. Vir die Stellen-bosch Universiteitskoor skryf hy liedere, waaronder die pragtige “Heer, laat nou U dienskneg in vrede gaan”. Die trefkrag van sy volkspoësie word daarin geïllustreer dat van sy verse geskryf staan op die mure van kroeë en wynkelders, op muurborde en ander ornamente in ge-skenkwinkels, opgeneem word in musiek-CD’s van sangers van ligte liedjies en aangehaal word op televisie en oor die radio as “vanuit die volksmond”.<ref>Protea Boekhuis: http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-belcher {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170325204833/http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-belcher |date=25 Maart 2017 }}</ref> Op prosagebied publiseer hy sy proefskrif, “Grondslae van die sonnetvorm”, waarin sy grondige kennis van die tegniek van hierdie digvorm en die verskillende variante daarvan, duidelik blyk. Sy kortverhaal “Beskermengel” word opgeneem in [[Abraham H. de Vries]] se versamelbundel “Uit die kontreie vandaan”.<ref>OCLC Classify: http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=Belcher,%20R.%20K.%20(Ronald%20Kenneth)</ref> == Eerbewyse == Ronnie Belcher was die enigste ere-Griekwa in die wêreld, deurdat hy in die tagtigerjare op hierdie manier vereer word deur die Griekwa Nasionale Raad vir sy bevordering van die mondelinge poësie van die Griekwas. Van die Duquesne-universiteit in Amerika ontvang hy ’n eerbewys ter erkenning van sy bevordering van internasionale betrekkinge en hy ontvang erelidmaatskap van die American Youth Symphony and Chorus. Hy vertolk ook vir baie jare die rol van [[Simon van der Stel]] tydens die jaarlikse Van der Stelfees op Stellenbosch. ’n Versameling van agt van sy gedigte oor wyn word vir die eerste keer op 23 April 1994 by die Belcher Wynplaas opgevoer onder die titel “Kelderkantate”, met musiek deur Paul Loeb van Zuilenberg,<ref>“Die Burger” 5 April 1994</ref> en later word dit in die konservatorium van die Universiteit van Stellenbosch herhaal. Baie van sy ander gedigte word ook getoonset deur verskillende musikante. Per geleentheid word hy vereer met ’n banket tot sy eer, aangebied deur die Departement van Landbou se Winterreënstreek, vir sy bevordering van die wynbou deur sy gedigte.<ref>Commendatio by geleentheid van toekenning van die Akkerprys 2005</ref> By die Versindaba in Stellenbosch in 2005 ontvang hy die Akker-eretoekenning vir sy onbaatsugtige diens aan die digkuns oor ’n lang tydperk, deurdat hy betrokke was by die ontwikkeling van verskeie manuskripte van ander digters en ook publikasiegeleenthede aangebied deur sy Suider-Kollege Uitgewery. ’n Straat in die Heidedal woonbuurt in Bloemfontein en ’n straat in die Strand word na hom vernoem. In 2005 vereer die Breedevallei Dichters hom met die huldigingsbundel “Breedevallei Dichters vereer Ronnie Belcher: sewe branders”, wat deur Floris A. Brown saamgestel is.<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/belcherr.html</ref> == Publikasies == '''1956''' * Mens en skepper '''1960''' * Ver land '''1969''' * Grondslae van die sonnetvorm '''1973''' * Pampoenkoekies * Sit om jou dassie '''1978''' * So is die lewe vir een pond sewe '''1979''' * Voëltjies met vlerkies '''1980''' * ’n Ding om te skil in die maand April<ref>Brink, André P. “Standpunte” Nuwe reeks 154, Augustus 1981</ref> * Kokkewiet kokkedoor '''1981''' * Rooikappie op rym '''1982''' * Halleluja Paternoster<ref>Brink, André P. “Rapport” 13 Maart 1983</ref> * Ringe in ’n geelhoutboom '''1996''' * My hart sing sewe moppies '''2000''' * Van heidebos en klip * Bayeux * Rings of a thundering tree '''2008''' * Van heidebos en Skepper * Vertalings '''1972''' * Snuffie – [[Dick Bruna]] * Snuffie en die brand – Dick Bruna * Die appel – Dick Bruna * Kleintjie – Dick Bruna * Kleintjie in die dieretuin – Dick Bruna '''1973''' * Kietsie Kat – Dick Bruna * Die matroos – Dick Bruna * Die skool – Dick Bruna == Bronne == * Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963 * Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) “Voorspraak” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Buning, Tj. “Uit ons digkuns” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Nuwe omgewerkte druk 1960 * Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Cloete, T.T. “Faune” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Derde druk 1971 * Kannemeyer, J.C. “Verse vir die vraestel” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Anoniem “Kantate in kelder” “Die Burger” 5 April 1994 * Ferreira, Thinus “Digter moet paai ná gelukwensing doodsberig word” “Die Burger” 22 April 2003 * Nieuwoudt, Stephanie “Belcher se baie dae” “Beeld” 26 April 2003 * LitNet ATKV-Skrywersalbum: [http://www.litnet.co.za/ www.litnet.co.za] * Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/r-k-belcher/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220155032/http://versindaba.co.za/gedigte/r-k-belcher/ |date=20 Februarie 2016 }} * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/10/26/VB/8/ronniebelcher.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3ABelcher%2C+Ronald+Kenneth.&qt=hot_author == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Belcher, Ronald Kenneth}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1932]] [[Kategorie:Sterftes in 2006]] 347c6irpvw7esnk6yt72e9ccja9ohmi 0 118594 2976064 2969477 2026-10-06T09:31:32Z Pee Dirix 115342 2976064 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Example of optogenetic activation of prefrontal cortex.jpg|duimnael|regs|250px|Voorbeeld van optogenetiese aktivering van die [[frontale lob]]]] '''Optogenetika''' (van [[Grieks]] ''optikós'', d.i. sigbaar, waargenome) is 'n biologiese tegniek wat lig aanwend om selle in lewende weefsel, tipies [[neuron]]e wat geneties gemodifiseer word om uitdrukking te gee aan ligsensitiewe ioonkanale, te beheer. Dit is 'n metode van neuromodulasie wat in [[neurowetenskap]] gebruik word, wat [[optika|optiese]] en [[genetika|genetiese]] tegnieke kombineer om die aktiwiteite van indiwiduele neurone ''in vivo'' te moniteer en beheer — selfs in vrylik bewegende diere — en wat hierdie gemanipuleerde effekte deurlopend kan registreer.<ref name="Deisseroth 2006">{{cite journal|doi=10.1523/JNEUROSCI.3863-06.2006 |title=Next-Generation Optical Technologies for Illuminating Genetically Targeted Brain Circuits |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neuroscience_2006-10-11_26_41/page/10380 |year=2006 |last1=Deisseroth |first1=K. |last2=Feng |first2=G. |last3=Majewska |first3=A. K. |last4=Miesenbock |first4=G. |last5=Ting |first5=A. |last6=Schnitzer |first6=M. J. |journal=Journal of Neuroscience |volume=26 |issue=41 |pages=10380–6 |pmid=17035522 |pmc=2820367}}</ref> ==Reagente en implementering== Die sleutelreagente van optogenetika is ligsensitiewe proteïene. Neuronale beheer word bewerkstellig deur die gebruik van '''optogenetiese aktuatore''' soos kanaalrhodopsien (ligsensitiewe ioonkanale), halorhodopsien (ioonpomp) en mikrobiese oftewel archaerhodopsien, terwyl die optiese waarneming van neuronale aktiwiteit deur '''optogenetiese sensore''' vir kalsium (GCaMP), vesikulêre vrystelling (sinaptopHluorien), neurosenders (GluSnFRs), of membraanspanning (ASAP1) gefasiliteer word.<ref>{{Cite journal | last1 = Mancuso | first1 = J. J. | last2 = Kim | first2 = J. | last3 = Lee | first3 = S. | last4 = Tsuda | first4 = S. | last5 = Chow | first5 = N. B. H. | last6 = Augustine | first6 = G. J. | doi = 10.1113/expphysiol.2010.055731 | title = Optogenetic probing of functional brain circuitry | journal = Experimental Physiology | volume = 96 | issue = 1 | pages = 26–33 | year = 2010 | pmid = 21056968 | pmc = }}</ref><ref>{{cite journal|last1= Treger |first1= Jeremy |title= Single-molecule fluorimetry and gating currents inspire an improved optical voltage indicator |journal=eLife |date=2015 |volume=4 |page=e10482 |doi=10.7554/eLife.10482 |pmid=26599732 |pmc=4658195}}</ref> Beheer en effekbepaling is beperk tot die geneties gedefinieerde neurone, en word ruimtelik-temporaal deur lig bewerkstellig. Dit word uitgevoer deur geen-ekspressie van ligsensitiewe ioonkanale, ioonpompe of lig-geaktiveerde ensieme wat op die teikenselle inwerk. Lig-geaktiveerde ensieme en transskripsiefaktore fasiliteer op enkelselvlak presiese beheer oor biochemiese seinweë.<ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Shimizu-Sato S, Huq E, Tepperman JM, Quail PH | title = A light-switchable gene promoter system | url = https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2002-10_20_10/page/1041 | journal = Nature Biotechnology | volume = 20 | issue = 10 | pages = 1041–1044 | date = October 2002 | pmid = 12219076 | doi = 10.1038/nbt734 | s2cid = 24914960 }}</ref> In stelselneurowetenskap is die vermoë om aktiwiteitsbeheer te implementeer oor 'n geneties-gedefinieerde stel neurone aangewend om hul bydrae tot besluitneming,<ref>{{cite journal | vauthors = Guo ZV, Li N, Huber D, Ophir E, Gutnisky D, Ting JT, Feng G, Svoboda K | display-authors = 6 | title = Flow of cortical activity underlying a tactile decision in mice | journal = Neuron | volume = 81 | issue = 1 | pages = 179–194 | date = January 2014 | pmid = 24361077 | pmc = 3984938 | doi = 10.1016/j.neuron.2013.10.020 }}</ref> leervaardigheid,<ref>{{cite journal | vauthors = Lak A, Okun M, Moss MM, Gurnani H, Farrell K, Wells MJ, Reddy CB, Kepecs A, Harris KD, Carandini M | display-authors = 6 | title = Dopaminergic and Prefrontal Basis of Learning from Sensory Confidence and Reward Value | journal = Neuron | volume = 105 | issue = 4 | pages = 700–711.e6 | date = February 2020 | pmid = 31859030 | pmc = 7031700 | doi = 10.1016/j.neuron.2019.11.018 }}</ref> vreesgeheue,<ref>{{cite journal | vauthors = Liu X, Ramirez S, Pang PT, Puryear CB, Govindarajan A, Deisseroth K, Tonegawa S | title = Optogenetic stimulation of a hippocampal engram activates fear memory recall | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-04-19_484_7394/page/381 | journal = Nature | volume = 484 | issue = 7394 | pages = 381–385 | date = March 2012 | pmid = 22441246 | pmc = 3331914 | doi = 10.1038/nature11028 }}</ref> paringsgedrag<ref>{{cite journal | vauthors = Tanaka R, Higuchi T, Kohatsu S, Sato K, Yamamoto D | title = Optogenetic Activation of the ''fruitless''-Labeled Circuitry in ''Drosophila subobscura'' Males Induces Mating Motor Acts | journal = The Journal of Neuroscience | volume = 37 | issue = 48 | pages = 11662–11674 | date = November 2017 | pmid = 29109241 | pmc = 6705751 | doi = 10.1523/JNEUROSCI.1943-17.2017 }}</ref> en verslawing<ref>{{cite journal | vauthors = Stamatakis AM, Stuber GD | title = Optogenetic strategies to dissect the neural circuits that underlie reward and addiction | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine | volume = 2 | issue = 11 | pages = a011924–a011924 | date = November 2012 | pmid = 23043156 | pmc = 3543095 | doi = 10.1101/cshperspect.a011924 }}</ref> te verstaan. In 'n eerste mediese toepassing van optogenetiese tegnologie is die sig van 'n blinde pasiënt deels herstel.<ref name=":13">{{cite journal | vauthors = Sahel JA, Boulanger-Scemama E, Pagot C, Arleo A, Galluppi F, Martel JN, Esposti SD, Delaux A, de Saint Aubert JB, de Montleau C, Gutman E, Audo I, Duebel J, Picaud S, Dalkara D, Blouin L, Taiel M, Roska B | display-authors = 6 | title = Partial recovery of visual function in a blind patient after optogenetic therapy | journal = Nature Medicine | volume = 27 | issue = 7 | pages = 1223–1229 | date = July 2021 | pmid = 34031601 | doi = 10.1038/s41591-021-01351-4 | doi-access = free }}</ref> In 'n breër opsig sluit optogenetika ook metodes in wat sellulêre aktiwiteit meet deur middel van geneties geënkodeerde indikatore. ==Ontwikkeling== Die vroegste benaderings tot optogenetiese beheer is deur Boris Zemelman en Gero Miesenböck ontwerp en toegepas<ref name="Zemelman 2002">{{Cite journal | doi = 10.1016/S0896-6273(01)00574-8 | last1 = Zemelman | first1 = B. V. | last2 = Lee | first2 = G. A. | last3 = Ng | first3 = M. | last4 = Miesenböck | first4 = G. | title = Selective photostimulation of genetically chARGed neurons | journal = Neuron | volume = 33 | issue = 1 | pages = 15–22 | year = 2002 | pmid = 11779476}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite journal | last1 = Zemelman | first1 = B. V. | last2 = Nesnas | first2 = N. | last3 = Lee | first3 = G.A. | last4 = Miesenböck | first4 = G. | year = 2003 | title = Photochemical gating of heterologous ion channels: Remote control over genetically designated populations of neurons | url = | journal = PNAS | volume = 100 | pages = 1352–7 | doi = 10.1073/pnas.242738899 | pmid = 12540832| PMC=298776 }}</ref> by die Sloan-Kettering-kankersentrum in [[New York Stad]], en Dirk Trauner, Richard Kramer en Ehud Isacoff by die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Hierdie metodes het wel ligsensitiwiteit verleen, maar ander laboratoria het weens die etlike essensiële komponente van hierdie benaderings nie opvolgwerk gedoen nie. 'n Daaropvolgende enkelkomponent-benadering wat mikrobiese opsiengene benut, is in 2005 van stapel gestuur en het wyd byval gevind. Optogenetika is bekend vir die hoë hoek- of ruimtelike resolusie sowel as die temporale resolusie wat dit bied om die aktiwiteit van spesifieke soorte neurone te verander en sodoende 'n subjek se gedrag te beheer. In 2010 is optogenetika uit al die studievelde in wetenskap en ingenieurswese gekies as die "metode van die jaar" deur die interdisiplinêre navorsingsjoernaal ''Nature Methods''.<ref>Inleiding tot Optogenetika: {{Cite journal |doi= 10.1038/nmeth.f.323 |title= Optogenetics: Controlling cell function with light|year=2010|last1=Pastrana|first1=Erika|journal=Nature Methods |volume=8|pages=24–25 |issue=1 |url=http://www.nature.com/nmeth/journal/v8/n1/full/nmeth.f.323.html}}<br /> Redaksie: {{Cite journal |doi=10.1038/nmeth.f.321 |title= Method of the Year 2010 |year=2010|journal=Nature Methods |volume=8 |pages=1|issue=1 |url= http://www.nature.com/nmeth/journal/v8/n1/full/nmeth.f.321.html}}<br /> Kommentaar: {{Cite journal |doi=10.1038/nmeth.f.324 |title= Optogenetics |year=2010 |last1=Deisseroth |first1=Karl |journal=Nature Methods |volume=8 |pages=26–9 |pmid=21191368 |issue=1 |url= http://www.nature.com/nmeth/journal/v8/n1/full/nmeth.f.324.html}}</ref> Terseldertyd is optogenetika uitgelig in 'n artikel oor deurbrake van die dekade in die akademiese navorsingsjoernaal ''Science''.<ref>{{Cite journal |pmid=21163985 |year=2010 |last1=News |first1=Staff|title=Insights of the decade. Stepping away from the trees for a look at the forest. Introduction |url=https://archive.org/details/sim_science_2010-12-17_330_6011/page/1612 |volume=330 |issue=6011 |pages=1612–3 |doi=10.1126/science.330.6011.1612|journal=Science|bibcode = 2010Sci...330.1612. }}</ref> Hierdie joernale het ook verwysings na 'n onlangse algemeen beskikbare video ([https://www.youtube.com/watch?v=I64X7vHSHOE Metode van die jaar video]) van algemene belang ingesluit, benewens tekstuele ([http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=optogenetics-controlling SciAm]) opsommings van optogenetika. ==Kyk ook== * [https://www.tuwien.ac.at/en/news/news_detail/article/126340/ Hoëresolusie-ultramikroskopie] by die Tegniese Universiteit Wene, 2018 == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Mikrobiologie]] lowsr2ej4s060gxz1as8qx8nrsy49y1 0 118728 2975818 2845158 2026-10-05T17:28:19Z BurgertB 2401 /* Huis van Stewart/Stuart */ 2975818 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Monargie van Skotland |kleur = |beeld = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |beeld_wydte = 210px |beeld_onderskrif = ’n Voorbeeld van die Skotse koninklike wapen. |beeld2 = MK18545 Bannockburn Robert the Bruce.jpg |beeld2_wydte = 210px |beeld2_onderskrif = Robert the Bruce. |opskrif1 = Eerste monarg |1 = [[Kenneth MacAlpin]] |opskrif2 = Laaste monarg |2 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |opskrif3 = Stigting |3 = [[843]] |opskrif4 = Afskaffing |4 = [[1 Mei]] [[1707]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} Die '''monarg van Skotland''' was die staatshoof van die [[Koninkryk van Skotland]]. Volgens tradisie was die eerste '''koning van Skotland''' ([[Engels]]: ''King of Scots''; Middelskots: ''King of Scottis'', moderne [[Skots]]: ''King o Scots'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìghrean Albannaich'') [[Kenneth MacAlpin]] (Cináed mac Ailpín), wat die staat in 843 gestig het. Die onderskeid tussen die Koninkryk van Skotland en die Koninkryk van die [[Pikte]] is eerder die resultaat van latere [[Middeleeuse]] mites en verwarring weens die naamsverandering van ''Rex Pictorum'' (koning van die Pikte) tot ''Rí Alban'' (koning van Alba) tydens die bewind van Donald II, toe omstreeks die einde van die [[19de eeu]] in die annale oorgeslaan is van [[Latyn]] na die omgangstaal. Teen dié tyd het die woord Alba in Skots-Gaelies verwys na die Koninkryk van die Pikte, eerder as [[Brittanje]] (die ouer betekenis).<ref>Broun, ''Scottish Independence''. ble. 71–97.</ref> Die Koninkryk van die Pikte het in Gaelies bekend geword as die Koninkryk van Alba, en later as ''Scotland'' in Engels en Skots; dit is vandag nog so bekend. Teen die laat 11de eeu op die laatste het Skotse konings die Latynse term ''rex Scottorum'' (koning van Skotland) vir hulself gebruik. Die titel ''King of Scots'' het in onbruik verval ná 1707, toe Skotland en Engeland verenig en [[Groot-Brittanje]] geword het. [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste monarg van Skotland en Engeland en die eerste monarg van Groot-Brittanje, hoewel die twee koninkryke sedert 1603 al dieselfde monarg gehad het. Haar oom, [[Karel II van Engeland|Karel II]], was die laaste Skotse monarg wat in Skotland gekroon is – in 1651 in Scone. == Wapens == <center> <gallery> Lêer:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|Willem I - Jakobus VI Lêer:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|Jakobus VI - Jakobus VII Lêer:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|Willem III en Maria II Lêer:Coat of Arms of Great Britain in Scotland (1707-1714).svg|Anna Lêer:Royal Standard of Scotland.svg|Vlag van die konings van Skotland </gallery> </center> == Lys van monarge van Skotland == === Huis van Alpin (848–1034) === {{Hoofartikel|Huis van Alpin}} Die bewind van Kenneth MacAlpin was die begin van wat dikwels die [[Huis van Alpin]] genoem word, hoewel dit ’n heel moderne term is. Sy afstammelinge was in twee takke verdeel; die troon sou tussen hulle wissel; die dood van ’n koning van een tak sou gevolg word deur ’n oorlog of sy moord deur ’n aanspraakmaker van die ander tak. Malcolm II was die laaste koning van die Huis van Alpin. Hy het daarin geslaag om van al sy teenstanders ontslae te raak en omdat hy geen seuns gehad het nie, het die troon ná sy dood gegaan aan Duncan I, sy dogter se seun. Dit was die begin van die Huis van Dunkeld. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:History-kenneth.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Kenneth MacAlpin]]'''<br /><small>(Coinneach mac Ailpein)</small> |align="center"|Cináed mac Ailpín<br />Ciniod m. Ailpin |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata |align="center"|843/848 – 13&nbsp;Februarie 858 |align="center"|<small>Rex Pictorum<br />("Koning van die Pikte")</small> |align="center"|An Ferbasach,<br /><small>"die Veroweraar "<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 83.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Donald MacAlpin.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald I]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Ailpein)</small> |align="center"|Domnall mac Ailpín |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata; broer van Kenneth MacAlpin |align="center"|858 – 13 April 862 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]]'''<br /><small>(Còiseam mac Choinnich)</small> |align="center"|Causantín mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|862–877 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"|An Finn-Shoichleach,<br /><small>"die Een met Oorvloedige Wyn"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 85.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Áed, king of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Áed]]'''<br /><small>(Aodh mac Choinnich)</small> |align="center"|Áed mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|877–878 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Gregorius the Great or Giric of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Giric]]'''<br /><small>(Griogair mac Dhunghail)</small> |align="center"|Giric mac Dúngail |align="center"|Seun van Donald I |align="center"|878–889 |align="center"| |align="center"|Mac Rath,<br /><small>"Seun van Geluk"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 87.</ref></small> |- |align="center"| |align="center"|'''''[[Eochaid]]''''' |align="center"|Eochaid mac Run |align="center"|† Kleinseun van Kenneth MacAlpin |align="center"|*878–889? |align="center"| |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Domnall Dásachtach.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald II]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Chòiseim)</small> |align="center"|Domnall mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn I |align="center"|889–900 |align="center"|<small>Rí Alban<br />("Koning van Skotland")</small><br /><small>Rì nan Albannaich<br />("Koning van Skotland")</small> |align="center"|Dásachtach,<br /><small>die "Waansinnige" of "Psigopaat"<ref>Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 58.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]'''<br /><small>(Còiseam mac Aoidh)</small> |align="center"|Causantín mac Áeda |align="center"|Seun van Áed |align="center"|900–943 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Midhaise,<br /><small>"die Middeljarige"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 91; Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 65.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm I]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhòmhnaill)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Domnaill |align="center"|Seun van Donald II |align="center"|943–954 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Bodhbhdercc,<br /><small>"die Gevaarlike Rooie"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 93.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:An Ionsaighthigh.jpg|100px]] |align="center"|'''Indulf''' |align="center"|Ildulb mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn II |align="center"|954–962 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Ionsaighthigh,<br /><small>"die Aggressor"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 94.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Dub, King of Scotland d. 967, r. 962-967.jpg|100px]] |align="center"|'''Dub'''<br />(Dubh of Duff)<br /><small>(Dubh mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Dub mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|962–967 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|Dén,<br /><small>"die Kragtige"<ref>''Duan Albanach'', 23 [http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html hier]</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Culenus, King of Scotland, 966 (crop).jpg|100px]] |align="center"|'''Cuilén'''<br /><small>(Cailean)</small> |align="center"|Cuilén mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"|967–971 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionn,<br /><small>"die Witte"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 95.</ref></small> |- |align="center"|— |align="center"|'''Amlaíb'''<br /><small>(Amhlaigh)</small> |align="center"|Amlaíb mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"| 973–977 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth II'''<br /><small>(Coinneach mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Cináed mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|971–995 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionnghalach,<br /><small>"die Broedermoordenaar"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 96.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine IV (Alba).jpg|100px]] |align="center"|'''Konstantyn III'''<br /><small>(Còiseam mac Chailein)</small> |align="center"|Causantín mac Cuiléin |align="center"|Seun van Cuilén |align="center"|995–997 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth III'''<br /><small>(Coinneach mac Dhuibh)</small> |align="center"|Cináed mac Duib |align="center"|Seun van Dub |align="center"|997 – 25 Maart 1005 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Donn,<br /><small>"die Hoofman"/ "die Bruine " |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm II'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Choinnich)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth II |align="center"|1005–1034 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scotiae</small> |align="center"|Forranach,<br /><small>"die Vernietiger"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 99–100.</ref></small> |} <nowiki>*</nowiki> Getuienis van Eochaid se bewind is onduidelik; hy was dalk nooit koning nie of het saam met Giric regeer. Amlaíb is net bekend vanweë ’n verwysing na sy dood in 977, waar hy koning van Alba genoem word; dit is bekend dat Kenneth II in 972–973 steeds koning was en daarom moes Amlaíb die bewind tussen 973 en 977 oorgeneem het. <nowiki>†</nowiki> Eochiad was ’n seun van Run, koning van Strathclyde, maar sy ma was ’n dogter van Kenneth MacAlpin. === Huis van Dunkeld (1034–1286) === {{Hoofartikel|Huis van Dunkeld}} Duncan het die troon bestyg as die seun van Malcolm II se dogter. Hy was ook die erfgenaam van Malcolm I omdat sy oupa aan vaderskant, Duncan van Atholl, die derde oudste seun van Malcolm I was.<ref>{{Cite web |url=http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |title=Royal Blood |access-date=20 Januarie 2017 |archive-date=13 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213024630/http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |url-status=dead }}</ref> Die Huis van Dunkeld was dus nou verwant aan die Huis van Alpin. Macbeth het Duncan in ’n geveg gedood en daarna lank en redelik suksesvol regeer. In ’n reeks gevegte tussen 1057 en 1058 het Duncan se seun, Malcolm III, Macbeth verslaan en doodgemaak, asook Macbeth se stiefseun en erfgenaam, Lulach. Hy het toe die troon opgeëis. Die dinastiese gevegte het nie daar geëindig nie: ná Malcolm se dood in ’n geveg het sy broer Donald Ban aanspraak gemaak op die troon en Malcolm se seuns uit Skotland verban. ’n Burgeroorlog het in die familie uitgebreek, met Donald Ban en Malcolm se seun Edmund aan die een kant en Malcolm se ander seuns, wat deur Engeland gerugsteun is, aan die ander – hulle is aanvanklik deur Duncan II aangevoer en daarna deur Edgar. Edgar het geseëvier en sy oom en broer na kloosters gestuur. Ná die bewind van David I was die Skotse opvolging volgens eersgeboortereg; die troon het gegaan van vader na seun en, indien onmoontlik, van broer na broer. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Donnchad I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Duncan I]]'''<br /><small>(Donnchadh mac Crìonain) </small> |align="center"| Donnchad mac Crínáin |align="center"| Kleinseun van Malcolm II |align="center"| 1034–1040 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|<small>An t-Ilgarach, <br />"die Sieke"</small><ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 101.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Macbeth of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Macbeth van Skotland|Macbeth]]'''<br /><small>(MacBheatha mac Fhionnlaigh) </small> |align="center"| Mac Bethad mac Findláich |align="center"|1) Seun van Mormaer Findláech<br />2) Kleinseun van Malcolm II<br />3) Man van Gruoch, kleindogter van Kenneth III |align="center"|1040–1057 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Rí Deircc, <br /><small>"die Rooi Koning"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102">Skene, ''Chronicles'', bl. 102.</ref> |- |align="center"| – |align="center"|'''[[Lulach]]'''<br /><small>(Lughlagh mac Gille Chomghain)</small> |align="center"| Lulach mac Gille Comgaín |align="center"|1) Seun van Gille Coemgáin, Mormaer van Moray<br />2) Kleinseun van Kenneth III<br /><small>(Huis van Alpin)</small> |align="center"|1057–1058 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Tairbith, <br /><small>"die Ongelukkige"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102"/><br />-<br />Fatuus<br /><small>"die Onnosele"</small><ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. i, bl. 603.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm III and Queen Margaret from the Seton Armorial, 1591.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm III]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1058–1093 |align="center"|<small>Rí Alban / Scottorum basileus</small> |align="center"|? Cenn Mór <small>("Canmore"), <br />"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief">Dié naam is waarskynlik aanvanklik net gebruik vir Mael Coluim IV, Mael Coluim III se kleinseun, en daarna verwar; sien Duncan, '' Kingship of the Scots'', bl. 51–52, 74–75; Oram, ''David I'', bl. 17, nota 1.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Donald III of Scotland - 16th-17th Century.jpg|100px]] |align="center"|'''Donald III'''<br /><small>(Dòmhnall mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Domnall mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1093–1097 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Bán, <br /><small>"die Regverdige"</small> |- |align="center"|[[Lêer:Duncan II, King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Duncan II'''<br /><small>(Donnchadh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Donnchad mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1094 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:King Edgar of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Edgar'''<br /><small>(Eagar mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Étgar mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1097–1107 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Probus, <br /><small>"die Dappere"<ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, bl. 141.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander I (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander I'''<br /><small>(Alasdair mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"| Alaxandair mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm III |align="center"|1107–1124 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:DavidIofScotland.jpg|100px]] |align="center"|'''David I'''<br /><small>(Dàibhidh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Dabíd mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1124–1153 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm iv.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm IV'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Eanraig) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1153–1165 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Virgo, <br /><small>"die Maagd"</small><br />-<br />Cenn Mór, <br /><small>"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief" /> |- |align="center"|[[Lêer:William the Lion portrait.jpg|100px]] |align="center"|'''William I'''<br /><small>(Uilleam mac Eanraig) </small> |align="center"| Uilliam mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1165–1214 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"|"die Leeu"<br />-<br />Garbh, <br /><small>"die Rowwe"</small><ref>Annals of Ulster, s.a. 1214.6; Annals of Loch Cé, s.a. 1213.10.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander II (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander II'''<br /><small>(Alasdair mac Uilleim) </small> |align="center"| Alaxandair mac Uilliam |align="center"| Seun van William I |align="center"|1214–1249 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Alexander III, King of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''Alexander III'''<br /><small>(Alasdair mac Alasdair) </small> |align="center"| Alaxandair mac Alaxandair |align="center"| Seun van Alexander II |align="center"|1249–1286 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |} === Huis van Sverre (1286–1290) === {{Hoofartikel|Huis van Sverre}} Die laaste koning van die Huis van Dunkeld was Alexander III. Hy en sy vrou het twee seuns en ’n dogter gehad. Teen 1286 was sy seuns dood en sy dogter, Margaret, het ’n dogter by Erik II van Noorweë gehad, ook Margaret. Sy dogter is egter daarna dood. Alexander het weer getrou, maar vroeg in 1286 is hy in ’n ongeluk dood. Sy tweede vrou, Yolande van Dreux, was swanger, maar teen November 1286 is alle hoop laat vaar dat haar kind lewend gebore sou word. Die Bewaarders van Skotland het toe Alexander se driejarige kleindogter, Margaret van Noorweë, in die Verdrag van Salisbury as koningin van Skotland aangewys. Sy het tot in 1290 in Noorweë gebly en is toe na Engeland gestuur. Sy is egter op die vaart oorlede en het nooit haar voet op Skotse grond gesit nie. Sy word dus soms nie as koningin erken nie. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Huwelik !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Margaret, Maid of Norway imaginary.jpg|100px]] |align="center"|'''Margaret''' |align="center"| Kleindogter van Alexander III <br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks April 1283, <br />dogter van Erik II van Noorweë en Margaret van Skotland |align="center"|1286–1290 |align="center"|Ongetroud |align="center"| September/Oktober 1290 |} === Eerste tussenregering (1290–1292) === === Huis van Balliol (1292–1296) === {{Hoofartikel|Huis van Balliol}} Die dood van Margaret van Noorweë het ’n twee jaar lange tussenregering in Skotland ingelui weens ’n opvolgingskrisis. Die afstammelinge van William I was uitgesterf en daar was nie ’n duidelike erfgenaam volgens eerstegeboortereg nie. Dertien kandidate het na vore getree, onder andere John de Balliol, die agterkleinseun van William I se jonger broer David van Huntingdon, en Robert de Brus, lord van Annandale, David van Huntingdon se kleinseun. Die Skotte het [[Eduard I van Engeland]] gevra om oor ’n opvolger te beslis. Hy het dit gedoen, maar die Skotte gedwing om aan hom as opperleenheer trou te sweer. Eindelik is John de Balliol gekies; hy was ’n swak en onbekwame leier en is in 1296 gedwing om te abdikeer deur Eduard I, wat toe probeer het om Skotland by Engeland in te lyf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:SetonArmorialJohnBalliolAndWife.jpg|100px]] |align="center"|''' John Balliol''' |align="center| Agterkleinseun van David van Huntingdon, broer van William I<br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks 1249 |align="center"|1292–1296 |align="center"| Omstreeks 25 November 1314<br />[[Frankryk]] |align="center"| ''Toom Tabard'',<br /><small>"Leë Mantel"</small> |} === Tweede tussenregering (1296–1306) === === Huis van Bruce (1306–1371) === {{Hoofartikel|Huis van Bruce}} Skotland het 10 jaar lank nie ’n eie koning gehad nie. Die Skotte het egter geweier om deur Engeland regeer te word; eers het William Wallace en, ná sy teregstelling, Robert the Bruce (die kleinseun van die 1292-aanspraakmaker Robert de Brus) teen Engeland geveg. Bruce en sy ondersteuners het ’n medeaanspraakmaker op die troon, John III Comyn, lord van Badenoch, op 10 Februarie 1306 in [[Dumfries]] vermoor. Robert is kort daarna in Scone tot koning van Skotland gekroon. Sy energie en die opvolging van die sterk Eduard I in Engeland deur sy swakker seun, Eduard II, het Skotland help bevry van Engelse heerskappy. Teen 1329 het Engeland in ’n verdrag Skotland se onafhanklikheid aanvaar. Robert se seun David het die troon as kind bestyg. Engeland het hul oorlog teen Skotland hervat en David is deur Edward Balliol, die seun van koning Jan, gedwing om te vlug. Edward het homself toe laat kroon as koning van Skotland (1332–1336) en van die Skotse grondgebied in die suide aan Engeland gegee voordat hy uitgedryf is. David het ’n groot deel van sy lewe in bannelingskap deurgebring – eers in vryheid in Frankryk en daarna in gevangenskap in Engeland; hy het eers in 1357 na Skotland teruggekeer. Hy het nie kinders gehad nie en met sy dood in 1371 het die Huis van Bruce uitgesterf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Robert I and Isabella of Mar.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert I'''<br /><small>(Raibeart a Briuis)</small> |align="center"|Agter-agterkleinseun van David van Huntingdon (broer van William I) |align="center"|[[11 Julie]] [[1274]] |align="center"|1306–1329 |align="center"|[[7 Junie]] [[1329]], op 54 |align="center"|''the Bruce'' |- |align="center"|[[Lêer:David II of Scotland by Sylvester Harding 1797.jpg|100px]] |align="center"|'''David II'''<br /><small>(Dàibhidh Bruis)</small> |align="center"|Seun van Robert I |align="center"|[[5 Maart]] [[1324]] |align="center"|1329–1371 |align="center"|[[22 Februarie]] [[1371]], op 46 |align="center"| |} ;Betwiste aanspraakmaker '''Edward Balliol''' was die seun van koning John Balliol, wat self vier jaar lank regeer het. Nadat hy geabdikeer het, het John in Frankryk gaan woon. Terwyl David II minderjarig was, het Edward Balliol die geleentheid aangegryp om aanspraak op die troon te maak. Hy is deur die Engelse gesteun en het David se magte verslaan en homself in 1332 as koning laat kroon. Hy is gou deur Skotse magte verslaan en teruggestuur na Engeland. Met Engelse steun sou hy nog twee keer probeer om die troon oor te neem: in 1333 en 1335. Sy tydjie op die troon was elke keer kort voordat hy weer teruggestuur is Engeland toe – die laaste keer in 1336. Toe David in 1341 terugkeer uit bannelingskap, het Edward die meeste van sy steun verloor. Toe David II in 1346 in ’n geveg gevang is, het Edward nog ’n laaste poging aangewend om die troon op te eis, maar hy het min steun gehad en die veldtog het misluk. In 1356 het hy afstand gedoen van enige aanspraak op die Skotse troon. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Edward Balliol.jpg|100px]] |align="center"|'''''Edward Balliol''''' |align="center"|Seun van ’n voormalige koning, Engelse kandidaat om die verbanne David II te vervang |align="center"|[[1283]] |align="center"|1332–1336<br /><small>(as teenstander van David II)</small> |align="center"|[[1367]] |align="center"| |} === Huis van Stewart/Stuart === ==== Stewart (1371–1567) ==== Robert the Steward ("die Hofmeester") was ’n kleinseun van Robert I. Hy is in [[1316]] gebore en was dus ouer as sy oom, David II. Toe hy koning word, was hy dus al te oud om op ’n lewendige manier te regeer. Dit was ook die geval met sy seun, Robert III, wat lewenslange beserings opgedoen het in ’n perdry-ongeluk. Hulle is gevolg deur ’n reeks regentskappe vanweë die jong ouderdom van die opvolgers. Die Stewart-tydperk is dus gekenmerk deur tye van min aktiwiteit waarin die adellikes groot mag uitgeoefen het, gevolg deur tye waarin die monarg regeer het en waartydens hulle probeer het om die probleme op te los wat veroorsaak is deur hul jeug en die langtermynuitwerking van vorige bewinde. Om oor Skotland te regeer het al hoe moeiliker geword, terwyl die magtige adel al hoe meer onregeerbaar geword het; Jakobus I se pogings om die wanorde in die ryk te beëindig het gelei tot ’n sluipmoord op hom; Jakobus III is in ’n siviele oorlog tussen hom en die adel, wat deur sy eie seun gelei is, dood. Jakobus IV, wat ’n streng leier was en die aristokrate onderduk het, is in die Slag van Flodden dood. Daarna is sy vrou, [[Margaret Tudor]], wat die benoemde regent vir hul jong seun, Jakobus V, was, deur die adel onttroon. Jakobus V se eie vrou, Maria van Guise, het oor Skotland regeer tydens die regentskap van haar jong dogter, Maria I, deur die adellike faksies te verdeel en oorwin en deur Franse omkoopgeld vrylik uit te deel. Eindelik was Maria I, die dogter van Jakobus V, nie in staat om Skotland te regeer nie weens die teenstand van die adel en die onversoenlikheid van die bevolking, wat ten gunste van [[Calvinisme]] was en haar [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]] afgekeur het; sy is gedwing om te abdikeer en na Engeland te vlug. Hier is sy 18 jaar lank gevange gehou en eindelik tereggestel weens verraad teen die Engelse koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]]. Ná haar abdikasie het haar seun, wie se pa ’n junior lid van die Stewart-familie was, koning geword. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Robert and Euphemia.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert II'''<br />"die Hofmeester"<br />(''"the Steward"'') |align="center"|Raibeart II Stiùbhairt |align="center"|Kleinseun van Robert I (eersgeboorte) |align="center"|[[2 Maart]] [[1316]] |align="center"|1371–1390 |align="center"|[[19 April]] [[1390]]<br />op 74 |- |align="center"|[[Lêer:Robert III and Annabella Drummond.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert III'''<br />(geb. John Stewart) |align="center"|Raibeart III Stiùbhairt, ''An Righ Bhacaigh'') |align="center"|Seun van Robert II (eersgeboorte) |align="center"|Omstreeks [[1337]] |align="center"|1390–1406 |align="center"|[[4 April]] [[1406]]<br />op sowat 69 |- |align="center"|[[Lêer:King James I of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus I'''<br />(''James I'') |align="center"|Seumas I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Robert III (eersgeboorte) |align="center"|Laat Julie [[1394]] |align="center"|1406–1437 |align="center"| [[21 Februarie]] [[1437]]<br />op sowat 42 |- |align="center"|[[Lêer:James II of Scotland 17th century.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus II'''<br />(''James II'') |align="center"|Seumas II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus I (eersgeboorte) |align="center"| [[16 Oktober]] [[1430]] |align="center"|1437–1460 |align="center"|[[3 Augustus]] [[1460]]<br />op 29 |- |align="center"|[[Lêer:James III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus III'''<br />(''James III'') |align="center"|Seumas III Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus II (eersgeboorte) |align="center"|[[10 Julie]] [[1451]] |align="center"|1460–1488 |align="center"|[[11 Junie]] [[1488]]<br />Slag van Sauchieburn<br />op 36 |- |align="center"|[[Lêer:James IV King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus IV'''<br />(''James IV'') |align="center"|Seumas IV Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus III (eersgeboorte) |align="center"|[[17 Maart]] [[1473]] |align="center"|1488–1513 |align="center"|[[9 September]] [[1513]]<br />Slag van Flodden Field, Engeland<br />op 40 |- |align="center"|[[Lêer:James V of Scotland2.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus V'''<br />(''James V'') |align="center"|Seumas V Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus IV (eersgeboorte) |align="center"|[[15 April]] [[1512]] |align="center"|1513–1542 |align="center"|[[14 Desember]] [[1542]]<br />Falkland-paleis, Fife<br />op 30 |- |align="center"|[[Lêer:Mary Queen of Scots Blairs Museum.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria I van Skotland|Maria I]]'''<br />(''Mary Queen of Scots'') |align="center"|Màiri Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus V (eersgeboorte) |align="center"|[[8 Desember]] [[1542]] |align="center"|1542–1567 |align="center"|[[8 Februarie]] [[1587]]<br />Fotheringhay-kasteel, Engeland<br />op 44 (tereggestel) |} ==== Stuart (1567–1651) ==== Die Stewarts van Lennox was ’n junior tak van die Stewart-familie. Hulle was nie direkte manlike afstammelinge van Robert II, die eerste Stewart koning, nie maar van sy afstammeling Alexander Stewart, 4de Hofmeester van Skotland. In die verdrag van die Auld-alliansie met Frankryk het hulle hul van na die Franse vorm, Stuart, verander. Die seun van die Graaf van Lennox, Hendrik, lord Darnley, het met Maria I van Skotland getrou en hul seun, as die eerste koning van die Lennox-tak van die Stewart-familie, het as ’n Stuart regeer. [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]] het in 1603 ook koning van Engeland en Ierland geword as Jakobus I ná die dood van sy agterkleinniggie Elizabeth I. Hoewel die twee lande onafhanklik gebly het, was die monargie hoofsaaklik in Engeland gesetel. [[Karel I van Engeland|Karel I]], Jakobus se seun, is tereggestel tydens die Engelse burgeroorlog, wat agt jaar geduur het. Die Engelse parlement het toe hul monargie afgeskaf. Die Skotte het besluit om bande met Engeland te verbreek en aangekondig Karel I se seun, [[Karel II van Engeland|Karel II]], sou koning van Skotland word. Hy het tot in 1651 regeer, waarna die weermag van [[Oliver Cromwell]] Skotland beset en Karel II in ballingskap gedryf het. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:JamesIEngland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]]'''<br />(''James VI'') |align="center"|Seumas VI Stiùbhairt |align="center"|Seun van Maria I (eersgeboorte) |align="center"|[[19 Junie]] [[1566]] |align="center"|1567–1625 |align="center"|[[27 Maart]] [[1625]]<br />Theobalds House, Engeland<br />op 58 |- |align="center"|[[Lêer:King Charles I after original by van Dyck.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Karel I van Engeland|Karel I]]'''<br />(''Charles I'') |align="center"|Teàrlach I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus VI (eersgeboorte) |align="center"|[[19 November]] [[1600]] |align="center"|1625–1649 |align="center"|[[30 Januarie]] [[1649]]<br />Paleis van Whitehall, [[City of Westminster|Westminster]], Engeland<br />op 48 (tereggestel) |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1649–1651 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |} === Huis van Stuart (herstel) (1660–1707) === Met die herinstelling van die monargie het die Stuarts weer konings van Skotland geword. Tydens die bewind van Karel II is die Skotse parlement egter afgeskaf en is sy broer, [[Jakobus II van Engeland|Jakobus]], aangestel as goewerneur van Skotland. Jakobus self het in 1685 koning James VII geword. Hy is egter drie jaar later weens sy Katolieke geloof uit Engeland verdryf. Sy dogter, [[Maria II van Engeland|Maria]], en haar man, [[Willem III van Engeland|Willem van Oranje]], is die troon aangebied. Hulle het saam regeer as Willem III en Maria II. ’n Poging om ’n Skotse koloniale ryk as teenvoeter vir Engeland te stig het misluk en die Skotse adellikes wat dit vir hul eie gewin gefinansier het, was daarna bankrot. In dié tyd het [[Anna van Groot-Brittanje|koningin Anna]], die dogter van Jakobus II en suster van Maria II, die troon bestyg. Sy het verskeie kinders gehad, maar het almal oorleef. Daarna was haar halfbroer, Jakobus, wat toe in bannelingskap in Frankryk gewoon het, haar erfgenaam. Die Engelse het die [[Protestantisme|Protestantse]] [[Sophia van die Palts|Sophia van Hannover]] (’n kleindogter van Jakobus VI) as erfgenaam verkies. Die Skotte, wat prins James verkies het (as ’n Stuart was hy van Skotse afkoms), het gedreig om van Engeland af weg te breek en James as koning te kies. Om die unie tussen die twee lande te bewaar, het die Engelse ’n plan beraam om Skotland en Engeland te verenig in een koninkryk, die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]], wat deur een monarg regeer word en met ’n enkele parlement. Albei nasionale parlemente het ingestem (die Skotte teensinnig). Hoewel monarge daarna steeds oor Skotland regeer het, het hulle dit in die eerste plek gedoen as monarge van Groot-Brittanje, en van 1801 af van die [[Verenigde Koninkryk]]. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1660–1685 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |- |align="center"|[[Lêer:James II (Gennari Benedetto).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]]'''<br />(''James VII'') |align="center"|Seumas VII Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"| [[14 Oktober]] [[1633]] |align="center"|1685–1688 |align="center"|[[16 September]] [[1701]]<br />Château de Saint-Germain-en-Laye, Frankryk<br />op 67 |- |align="center"|[[Lêer:Mary II - Kneller 1690.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria II van Engeland|Maria II]]'''<br />(''Mary II'') |align="center"|Màiri II Stiùbhairt |align="center"|Kleindogter van Karel I<br />(troon aangebied deur die parlement) |align="center"|[[30 April]] [[1662]]<br /> as dogter van Jakobus VII |align="center"|1689–1694 |align="center"| [[28 Desember]] [[1694]]<br />[[Kensington-paleis]], Engeland<br />op 32 |- |align="center"|[[Lêer:King William III of England, (1650-1702) (lighter).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Willem III van Engeland|Willem III]]'''<br />(''William III'') |align="center"|Uilleam Orains<br />("Willem van Oranje") |align="center"| |align="center"|[[4 November]] [[1650]] |align="center"|1689–1702 |align="center"|[[8 Maart]] [[1702]]<br />Kensington-paleis<br />op 51 |- |align="center"|[[Lêer:Dahl, Michael - Queen Anne - NPG 6187.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]'''<br />(''Anne'') |align="center"|Anna Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus VII |align="center"|[[6 Februarie]] [[1665]] |align="center"|1702–1707 <br /><small>Koningin van Groot-Brittanje en Ierland<br />1707–1714</small> |align="center"|[[1 Augustus]] [[1714]]<br />Kensington-paleis<br />op 49 |} == Jakobitiese aanspraakmakers == Jakobus VII het bly aanspraak maak op die troon van Skotland, Engeland en Ierland. Toe hy in 1701 sterf, het sy seun, Jakobus, vir die res van sy lewe ’n aanspraakmaker geword en homself Jakobus VIII van Skotland en III van Engeland en Ierland genoem, selfs nadat Engeland en Skotland saam Groot-Brittanje geword het. In 1715, ’n jaar ná die dood van sy halfsuster, koningin Anna, en die troonbestyging van hul neef [[George I van Groot-Brittanje|George van Hannover]], het Jakobus in Skotland aangekom en die troon probeer opeis. Hy het misluk en moes noodgedwonge terug Europa toe vlug. ’n Tweede poging deur sy seun, Karel, namens sy pa het ook misluk. Albei Jakobus se kinders is sonder erfgename dood. * Jakobus VIII (Seumas VIII), ook bekend as "die Ou Aanspraakmaker", seun van Jakobus VII – van 1701 tot met sy dood in 1766. * Karel III (Teàrlach III), ook bekend as "die Jong Aanspraakmaker" en dikwels ''Bonnie Prince Charlie'' genoem, seun van Jakobus VIII – 1766 tot met sy dood in 1788 (sonder kinders). * Hendrik I (Eanraig I), broer van Karel III en seun van Jakobus VIII – 1788 tot met sy dood in 1807 (ongetroud). Ná 1807 het die Jakobitiese aanspraakmaking gegaan na die [[Huis van Savoje]] (1807–1840), daarna die [[Modena]]-tak van die [[Habsburg|Huis van Habsburg-Lorraine]] (1840–1919) en eindelik die [[Huis van Wittelsbach]] (sedert 1919). Die huidige erfgenaam is Franz, die Hertog van [[Beiere]]. Nie hy of enige van sy voorgangers het die troon probeer opeis nie. == Sien ook == * [[Lys van monarge van Brittanje]] * [[Lys van monarge van Engeland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History: AD 500–1286'', 2 Vols, (Edinburg, 1922) * {{citation |last=Broun |first=Dauvit |title=Scottish Independence and the Idea of Britain. From the Picts to Alexander III. |publisher=Edinburgh University Press |year=2007 |isbn=978-0-7486-2360-0 }} * Hudson, Benjamin T., ''Kings of Celtic Scotland'', (Westport, 1994) * Skene, W.F. (red.), ''Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots and other Early Memorials of Scottish History'', (Edinburg, 1867) [[Kategorie:Skotse monarge| ]] qcvzdckzdf8bwoe2hbfl03l1ocqz4n5 2975819 2975818 2026-10-05T17:34:13Z BurgertB 2401 /* Stewart (1371–1567) */ 2975819 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Monargie van Skotland |kleur = |beeld = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |beeld_wydte = 210px |beeld_onderskrif = ’n Voorbeeld van die Skotse koninklike wapen. |beeld2 = MK18545 Bannockburn Robert the Bruce.jpg |beeld2_wydte = 210px |beeld2_onderskrif = Robert the Bruce. |opskrif1 = Eerste monarg |1 = [[Kenneth MacAlpin]] |opskrif2 = Laaste monarg |2 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |opskrif3 = Stigting |3 = [[843]] |opskrif4 = Afskaffing |4 = [[1 Mei]] [[1707]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} Die '''monarg van Skotland''' was die staatshoof van die [[Koninkryk van Skotland]]. Volgens tradisie was die eerste '''koning van Skotland''' ([[Engels]]: ''King of Scots''; Middelskots: ''King of Scottis'', moderne [[Skots]]: ''King o Scots'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìghrean Albannaich'') [[Kenneth MacAlpin]] (Cináed mac Ailpín), wat die staat in 843 gestig het. Die onderskeid tussen die Koninkryk van Skotland en die Koninkryk van die [[Pikte]] is eerder die resultaat van latere [[Middeleeuse]] mites en verwarring weens die naamsverandering van ''Rex Pictorum'' (koning van die Pikte) tot ''Rí Alban'' (koning van Alba) tydens die bewind van Donald II, toe omstreeks die einde van die [[19de eeu]] in die annale oorgeslaan is van [[Latyn]] na die omgangstaal. Teen dié tyd het die woord Alba in Skots-Gaelies verwys na die Koninkryk van die Pikte, eerder as [[Brittanje]] (die ouer betekenis).<ref>Broun, ''Scottish Independence''. ble. 71–97.</ref> Die Koninkryk van die Pikte het in Gaelies bekend geword as die Koninkryk van Alba, en later as ''Scotland'' in Engels en Skots; dit is vandag nog so bekend. Teen die laat 11de eeu op die laatste het Skotse konings die Latynse term ''rex Scottorum'' (koning van Skotland) vir hulself gebruik. Die titel ''King of Scots'' het in onbruik verval ná 1707, toe Skotland en Engeland verenig en [[Groot-Brittanje]] geword het. [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste monarg van Skotland en Engeland en die eerste monarg van Groot-Brittanje, hoewel die twee koninkryke sedert 1603 al dieselfde monarg gehad het. Haar oom, [[Karel II van Engeland|Karel II]], was die laaste Skotse monarg wat in Skotland gekroon is – in 1651 in Scone. == Wapens == <center> <gallery> Lêer:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|Willem I - Jakobus VI Lêer:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|Jakobus VI - Jakobus VII Lêer:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|Willem III en Maria II Lêer:Coat of Arms of Great Britain in Scotland (1707-1714).svg|Anna Lêer:Royal Standard of Scotland.svg|Vlag van die konings van Skotland </gallery> </center> == Lys van monarge van Skotland == === Huis van Alpin (848–1034) === {{Hoofartikel|Huis van Alpin}} Die bewind van Kenneth MacAlpin was die begin van wat dikwels die [[Huis van Alpin]] genoem word, hoewel dit ’n heel moderne term is. Sy afstammelinge was in twee takke verdeel; die troon sou tussen hulle wissel; die dood van ’n koning van een tak sou gevolg word deur ’n oorlog of sy moord deur ’n aanspraakmaker van die ander tak. Malcolm II was die laaste koning van die Huis van Alpin. Hy het daarin geslaag om van al sy teenstanders ontslae te raak en omdat hy geen seuns gehad het nie, het die troon ná sy dood gegaan aan Duncan I, sy dogter se seun. Dit was die begin van die Huis van Dunkeld. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:History-kenneth.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Kenneth MacAlpin]]'''<br /><small>(Coinneach mac Ailpein)</small> |align="center"|Cináed mac Ailpín<br />Ciniod m. Ailpin |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata |align="center"|843/848 – 13&nbsp;Februarie 858 |align="center"|<small>Rex Pictorum<br />("Koning van die Pikte")</small> |align="center"|An Ferbasach,<br /><small>"die Veroweraar "<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 83.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Donald MacAlpin.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald I]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Ailpein)</small> |align="center"|Domnall mac Ailpín |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata; broer van Kenneth MacAlpin |align="center"|858 – 13 April 862 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]]'''<br /><small>(Còiseam mac Choinnich)</small> |align="center"|Causantín mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|862–877 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"|An Finn-Shoichleach,<br /><small>"die Een met Oorvloedige Wyn"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 85.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Áed, king of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Áed]]'''<br /><small>(Aodh mac Choinnich)</small> |align="center"|Áed mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|877–878 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Gregorius the Great or Giric of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Giric]]'''<br /><small>(Griogair mac Dhunghail)</small> |align="center"|Giric mac Dúngail |align="center"|Seun van Donald I |align="center"|878–889 |align="center"| |align="center"|Mac Rath,<br /><small>"Seun van Geluk"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 87.</ref></small> |- |align="center"| |align="center"|'''''[[Eochaid]]''''' |align="center"|Eochaid mac Run |align="center"|† Kleinseun van Kenneth MacAlpin |align="center"|*878–889? |align="center"| |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Domnall Dásachtach.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald II]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Chòiseim)</small> |align="center"|Domnall mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn I |align="center"|889–900 |align="center"|<small>Rí Alban<br />("Koning van Skotland")</small><br /><small>Rì nan Albannaich<br />("Koning van Skotland")</small> |align="center"|Dásachtach,<br /><small>die "Waansinnige" of "Psigopaat"<ref>Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 58.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]'''<br /><small>(Còiseam mac Aoidh)</small> |align="center"|Causantín mac Áeda |align="center"|Seun van Áed |align="center"|900–943 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Midhaise,<br /><small>"die Middeljarige"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 91; Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 65.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm I]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhòmhnaill)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Domnaill |align="center"|Seun van Donald II |align="center"|943–954 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Bodhbhdercc,<br /><small>"die Gevaarlike Rooie"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 93.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:An Ionsaighthigh.jpg|100px]] |align="center"|'''Indulf''' |align="center"|Ildulb mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn II |align="center"|954–962 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Ionsaighthigh,<br /><small>"die Aggressor"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 94.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Dub, King of Scotland d. 967, r. 962-967.jpg|100px]] |align="center"|'''Dub'''<br />(Dubh of Duff)<br /><small>(Dubh mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Dub mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|962–967 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|Dén,<br /><small>"die Kragtige"<ref>''Duan Albanach'', 23 [http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html hier]</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Culenus, King of Scotland, 966 (crop).jpg|100px]] |align="center"|'''Cuilén'''<br /><small>(Cailean)</small> |align="center"|Cuilén mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"|967–971 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionn,<br /><small>"die Witte"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 95.</ref></small> |- |align="center"|— |align="center"|'''Amlaíb'''<br /><small>(Amhlaigh)</small> |align="center"|Amlaíb mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"| 973–977 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth II'''<br /><small>(Coinneach mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Cináed mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|971–995 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionnghalach,<br /><small>"die Broedermoordenaar"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 96.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine IV (Alba).jpg|100px]] |align="center"|'''Konstantyn III'''<br /><small>(Còiseam mac Chailein)</small> |align="center"|Causantín mac Cuiléin |align="center"|Seun van Cuilén |align="center"|995–997 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth III'''<br /><small>(Coinneach mac Dhuibh)</small> |align="center"|Cináed mac Duib |align="center"|Seun van Dub |align="center"|997 – 25 Maart 1005 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Donn,<br /><small>"die Hoofman"/ "die Bruine " |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm II'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Choinnich)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth II |align="center"|1005–1034 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scotiae</small> |align="center"|Forranach,<br /><small>"die Vernietiger"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 99–100.</ref></small> |} <nowiki>*</nowiki> Getuienis van Eochaid se bewind is onduidelik; hy was dalk nooit koning nie of het saam met Giric regeer. Amlaíb is net bekend vanweë ’n verwysing na sy dood in 977, waar hy koning van Alba genoem word; dit is bekend dat Kenneth II in 972–973 steeds koning was en daarom moes Amlaíb die bewind tussen 973 en 977 oorgeneem het. <nowiki>†</nowiki> Eochiad was ’n seun van Run, koning van Strathclyde, maar sy ma was ’n dogter van Kenneth MacAlpin. === Huis van Dunkeld (1034–1286) === {{Hoofartikel|Huis van Dunkeld}} Duncan het die troon bestyg as die seun van Malcolm II se dogter. Hy was ook die erfgenaam van Malcolm I omdat sy oupa aan vaderskant, Duncan van Atholl, die derde oudste seun van Malcolm I was.<ref>{{Cite web |url=http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |title=Royal Blood |access-date=20 Januarie 2017 |archive-date=13 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213024630/http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |url-status=dead }}</ref> Die Huis van Dunkeld was dus nou verwant aan die Huis van Alpin. Macbeth het Duncan in ’n geveg gedood en daarna lank en redelik suksesvol regeer. In ’n reeks gevegte tussen 1057 en 1058 het Duncan se seun, Malcolm III, Macbeth verslaan en doodgemaak, asook Macbeth se stiefseun en erfgenaam, Lulach. Hy het toe die troon opgeëis. Die dinastiese gevegte het nie daar geëindig nie: ná Malcolm se dood in ’n geveg het sy broer Donald Ban aanspraak gemaak op die troon en Malcolm se seuns uit Skotland verban. ’n Burgeroorlog het in die familie uitgebreek, met Donald Ban en Malcolm se seun Edmund aan die een kant en Malcolm se ander seuns, wat deur Engeland gerugsteun is, aan die ander – hulle is aanvanklik deur Duncan II aangevoer en daarna deur Edgar. Edgar het geseëvier en sy oom en broer na kloosters gestuur. Ná die bewind van David I was die Skotse opvolging volgens eersgeboortereg; die troon het gegaan van vader na seun en, indien onmoontlik, van broer na broer. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Donnchad I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Duncan I]]'''<br /><small>(Donnchadh mac Crìonain) </small> |align="center"| Donnchad mac Crínáin |align="center"| Kleinseun van Malcolm II |align="center"| 1034–1040 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|<small>An t-Ilgarach, <br />"die Sieke"</small><ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 101.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Macbeth of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Macbeth van Skotland|Macbeth]]'''<br /><small>(MacBheatha mac Fhionnlaigh) </small> |align="center"| Mac Bethad mac Findláich |align="center"|1) Seun van Mormaer Findláech<br />2) Kleinseun van Malcolm II<br />3) Man van Gruoch, kleindogter van Kenneth III |align="center"|1040–1057 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Rí Deircc, <br /><small>"die Rooi Koning"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102">Skene, ''Chronicles'', bl. 102.</ref> |- |align="center"| – |align="center"|'''[[Lulach]]'''<br /><small>(Lughlagh mac Gille Chomghain)</small> |align="center"| Lulach mac Gille Comgaín |align="center"|1) Seun van Gille Coemgáin, Mormaer van Moray<br />2) Kleinseun van Kenneth III<br /><small>(Huis van Alpin)</small> |align="center"|1057–1058 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Tairbith, <br /><small>"die Ongelukkige"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102"/><br />-<br />Fatuus<br /><small>"die Onnosele"</small><ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. i, bl. 603.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm III and Queen Margaret from the Seton Armorial, 1591.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm III]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1058–1093 |align="center"|<small>Rí Alban / Scottorum basileus</small> |align="center"|? Cenn Mór <small>("Canmore"), <br />"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief">Dié naam is waarskynlik aanvanklik net gebruik vir Mael Coluim IV, Mael Coluim III se kleinseun, en daarna verwar; sien Duncan, '' Kingship of the Scots'', bl. 51–52, 74–75; Oram, ''David I'', bl. 17, nota 1.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Donald III of Scotland - 16th-17th Century.jpg|100px]] |align="center"|'''Donald III'''<br /><small>(Dòmhnall mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Domnall mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1093–1097 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Bán, <br /><small>"die Regverdige"</small> |- |align="center"|[[Lêer:Duncan II, King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Duncan II'''<br /><small>(Donnchadh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Donnchad mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1094 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:King Edgar of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Edgar'''<br /><small>(Eagar mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Étgar mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1097–1107 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Probus, <br /><small>"die Dappere"<ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, bl. 141.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander I (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander I'''<br /><small>(Alasdair mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"| Alaxandair mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm III |align="center"|1107–1124 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:DavidIofScotland.jpg|100px]] |align="center"|'''David I'''<br /><small>(Dàibhidh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Dabíd mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1124–1153 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm iv.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm IV'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Eanraig) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1153–1165 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Virgo, <br /><small>"die Maagd"</small><br />-<br />Cenn Mór, <br /><small>"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief" /> |- |align="center"|[[Lêer:William the Lion portrait.jpg|100px]] |align="center"|'''William I'''<br /><small>(Uilleam mac Eanraig) </small> |align="center"| Uilliam mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1165–1214 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"|"die Leeu"<br />-<br />Garbh, <br /><small>"die Rowwe"</small><ref>Annals of Ulster, s.a. 1214.6; Annals of Loch Cé, s.a. 1213.10.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander II (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander II'''<br /><small>(Alasdair mac Uilleim) </small> |align="center"| Alaxandair mac Uilliam |align="center"| Seun van William I |align="center"|1214–1249 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Alexander III, King of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''Alexander III'''<br /><small>(Alasdair mac Alasdair) </small> |align="center"| Alaxandair mac Alaxandair |align="center"| Seun van Alexander II |align="center"|1249–1286 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |} === Huis van Sverre (1286–1290) === {{Hoofartikel|Huis van Sverre}} Die laaste koning van die Huis van Dunkeld was Alexander III. Hy en sy vrou het twee seuns en ’n dogter gehad. Teen 1286 was sy seuns dood en sy dogter, Margaret, het ’n dogter by Erik II van Noorweë gehad, ook Margaret. Sy dogter is egter daarna dood. Alexander het weer getrou, maar vroeg in 1286 is hy in ’n ongeluk dood. Sy tweede vrou, Yolande van Dreux, was swanger, maar teen November 1286 is alle hoop laat vaar dat haar kind lewend gebore sou word. Die Bewaarders van Skotland het toe Alexander se driejarige kleindogter, Margaret van Noorweë, in die Verdrag van Salisbury as koningin van Skotland aangewys. Sy het tot in 1290 in Noorweë gebly en is toe na Engeland gestuur. Sy is egter op die vaart oorlede en het nooit haar voet op Skotse grond gesit nie. Sy word dus soms nie as koningin erken nie. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Huwelik !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Margaret, Maid of Norway imaginary.jpg|100px]] |align="center"|'''Margaret''' |align="center"| Kleindogter van Alexander III <br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks April 1283, <br />dogter van Erik II van Noorweë en Margaret van Skotland |align="center"|1286–1290 |align="center"|Ongetroud |align="center"| September/Oktober 1290 |} === Eerste tussenregering (1290–1292) === === Huis van Balliol (1292–1296) === {{Hoofartikel|Huis van Balliol}} Die dood van Margaret van Noorweë het ’n twee jaar lange tussenregering in Skotland ingelui weens ’n opvolgingskrisis. Die afstammelinge van William I was uitgesterf en daar was nie ’n duidelike erfgenaam volgens eerstegeboortereg nie. Dertien kandidate het na vore getree, onder andere John de Balliol, die agterkleinseun van William I se jonger broer David van Huntingdon, en Robert de Brus, lord van Annandale, David van Huntingdon se kleinseun. Die Skotte het [[Eduard I van Engeland]] gevra om oor ’n opvolger te beslis. Hy het dit gedoen, maar die Skotte gedwing om aan hom as opperleenheer trou te sweer. Eindelik is John de Balliol gekies; hy was ’n swak en onbekwame leier en is in 1296 gedwing om te abdikeer deur Eduard I, wat toe probeer het om Skotland by Engeland in te lyf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:SetonArmorialJohnBalliolAndWife.jpg|100px]] |align="center"|''' John Balliol''' |align="center| Agterkleinseun van David van Huntingdon, broer van William I<br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks 1249 |align="center"|1292–1296 |align="center"| Omstreeks 25 November 1314<br />[[Frankryk]] |align="center"| ''Toom Tabard'',<br /><small>"Leë Mantel"</small> |} === Tweede tussenregering (1296–1306) === === Huis van Bruce (1306–1371) === {{Hoofartikel|Huis van Bruce}} Skotland het 10 jaar lank nie ’n eie koning gehad nie. Die Skotte het egter geweier om deur Engeland regeer te word; eers het William Wallace en, ná sy teregstelling, Robert the Bruce (die kleinseun van die 1292-aanspraakmaker Robert de Brus) teen Engeland geveg. Bruce en sy ondersteuners het ’n medeaanspraakmaker op die troon, John III Comyn, lord van Badenoch, op 10 Februarie 1306 in [[Dumfries]] vermoor. Robert is kort daarna in Scone tot koning van Skotland gekroon. Sy energie en die opvolging van die sterk Eduard I in Engeland deur sy swakker seun, Eduard II, het Skotland help bevry van Engelse heerskappy. Teen 1329 het Engeland in ’n verdrag Skotland se onafhanklikheid aanvaar. Robert se seun David het die troon as kind bestyg. Engeland het hul oorlog teen Skotland hervat en David is deur Edward Balliol, die seun van koning Jan, gedwing om te vlug. Edward het homself toe laat kroon as koning van Skotland (1332–1336) en van die Skotse grondgebied in die suide aan Engeland gegee voordat hy uitgedryf is. David het ’n groot deel van sy lewe in bannelingskap deurgebring – eers in vryheid in Frankryk en daarna in gevangenskap in Engeland; hy het eers in 1357 na Skotland teruggekeer. Hy het nie kinders gehad nie en met sy dood in 1371 het die Huis van Bruce uitgesterf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Robert I and Isabella of Mar.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert I'''<br /><small>(Raibeart a Briuis)</small> |align="center"|Agter-agterkleinseun van David van Huntingdon (broer van William I) |align="center"|[[11 Julie]] [[1274]] |align="center"|1306–1329 |align="center"|[[7 Junie]] [[1329]], op 54 |align="center"|''the Bruce'' |- |align="center"|[[Lêer:David II of Scotland by Sylvester Harding 1797.jpg|100px]] |align="center"|'''David II'''<br /><small>(Dàibhidh Bruis)</small> |align="center"|Seun van Robert I |align="center"|[[5 Maart]] [[1324]] |align="center"|1329–1371 |align="center"|[[22 Februarie]] [[1371]], op 46 |align="center"| |} ;Betwiste aanspraakmaker '''Edward Balliol''' was die seun van koning John Balliol, wat self vier jaar lank regeer het. Nadat hy geabdikeer het, het John in Frankryk gaan woon. Terwyl David II minderjarig was, het Edward Balliol die geleentheid aangegryp om aanspraak op die troon te maak. Hy is deur die Engelse gesteun en het David se magte verslaan en homself in 1332 as koning laat kroon. Hy is gou deur Skotse magte verslaan en teruggestuur na Engeland. Met Engelse steun sou hy nog twee keer probeer om die troon oor te neem: in 1333 en 1335. Sy tydjie op die troon was elke keer kort voordat hy weer teruggestuur is Engeland toe – die laaste keer in 1336. Toe David in 1341 terugkeer uit bannelingskap, het Edward die meeste van sy steun verloor. Toe David II in 1346 in ’n geveg gevang is, het Edward nog ’n laaste poging aangewend om die troon op te eis, maar hy het min steun gehad en die veldtog het misluk. In 1356 het hy afstand gedoen van enige aanspraak op die Skotse troon. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Edward Balliol.jpg|100px]] |align="center"|'''''Edward Balliol''''' |align="center"|Seun van ’n voormalige koning, Engelse kandidaat om die verbanne David II te vervang |align="center"|[[1283]] |align="center"|1332–1336<br /><small>(as teenstander van David II)</small> |align="center"|[[1367]] |align="center"| |} === Huis van Stewart/Stuart === ==== Stewart (1371–1567) ==== Robert the Steward ("die Hofmeester") was ’n kleinseun van Robert I. Hy is in [[1316]] gebore en was dus ouer as sy oom, David II. Toe hy koning word, was hy dus al te oud om op ’n lewendige manier te regeer. Dit was ook die geval met sy seun, Robert III, wat lewenslange beserings opgedoen het in ’n perdry-ongeluk. Hulle is gevolg deur ’n reeks regentskappe vanweë die jong ouderdom van die opvolgers. Die Stewart-tydperk is dus gekenmerk deur tye van min aktiwiteit waarin die adellikes groot mag uitgeoefen het, gevolg deur tye waarin die monarg regeer het en waartydens hulle probeer het om die probleme op te los wat veroorsaak is deur hul jeug en die langtermynuitwerking van vorige bewinde. Om oor Skotland te regeer het al hoe moeiliker geword, terwyl die magtige adel al hoe meer onregeerbaar geword het; Jakobus I se pogings om die wanorde in die ryk te beëindig het gelei tot ’n sluipmoord op hom; Jakobus III is in ’n siviele oorlog tussen hom en die adel, wat deur sy eie seun gelei is, dood. Jakobus IV, wat ’n streng leier was en die aristokrate onderduk het, is in die Slag van Flodden dood. Daarna is sy vrou, [[Margaret Tudor]], wat die benoemde regent vir hul jong seun, Jakobus V, was, deur die adel onttroon. Jakobus V se eie vrou, Maria van Guise, het oor Skotland regeer tydens die regentskap van haar jong dogter, Maria I, deur die adellike faksies te verdeel en oorwin en deur Franse omkoopgeld vrylik uit te deel. Eindelik was Maria I, die dogter van Jakobus V, nie in staat om Skotland te regeer nie weens die teenstand van die adel en die onversoenlikheid van die bevolking, wat ten gunste van [[Calvinisme]] was en haar [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]] afgekeur het; sy is gedwing om te abdikeer en na Engeland te vlug. Hier is sy 18 jaar lank gevange gehou en eindelik tereggestel weens verraad teen die Engelse koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]]. Ná haar abdikasie het haar seun, wie se pa ’n junior lid van die Stewart-familie was, koning geword. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Robert and Euphemia.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert II'''<br />"die Hofmeester"<br />(''"the Steward"'') |align="center"|Raibeart II Stiùbhairt |align="center"|Kleinseun van Robert I (eersgeboorte) |align="center"|[[2 Maart]] [[1316]] |align="center"|1371–1390 |align="center"|[[19 April]] [[1390]]<br />op 74 |- |align="center"|[[Lêer:Robert III and Annabella Drummond.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert III'''<br />(geb. John Stewart) |align="center"|Raibeart III Stiùbhairt, ''An Righ Bhacaigh'') |align="center"|Seun van Robert II (eersgeboorte) |align="center"|Omstreeks [[1337]] |align="center"|1390–1406 |align="center"|[[4 April]] [[1406]]<br />op sowat 69 |- |align="center"|[[Lêer:King James I of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus I'''<br />(''James I'') |align="center"|Seumas I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Robert III (eersgeboorte) |align="center"|Laat Julie [[1394]] |align="center"|1406–1437 |align="center"| [[21 Februarie]] [[1437]]<br />op sowat 42 |- |align="center"|[[Lêer:James II of Scotland 17th century.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus II'''<br />(''James II'') |align="center"|Seumas II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus I (eersgeboorte) |align="center"| [[16 Oktober]] [[1430]] |align="center"|1437–1460 |align="center"|[[3 Augustus]] [[1460]]<br />op 29 |- |align="center"|[[Lêer:James III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus III'''<br />(''James III'') |align="center"|Seumas III Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus II (eersgeboorte) |align="center"|[[10 Julie]] [[1451]] |align="center"|1460–1488 |align="center"|[[11 Junie]] [[1488]]<br />Slag van Sauchieburn<br />op 36 |- |align="center"|[[Lêer:James IV King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]]'''<br />(''James IV'') |align="center"|Seumas IV Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus III (eersgeboorte) |align="center"|[[17 Maart]] [[1473]] |align="center"|1488–1513 |align="center"|[[9 September]] [[1513]]<br />Slag van Flodden Field, Engeland<br />op 40 |- |align="center"|[[Lêer:James V of Scotland2.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus V van Skotland|Jakobus V]]'''<br />(''James V'') |align="center"|Seumas V Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus IV (eersgeboorte) |align="center"|[[15 April]] [[1512]] |align="center"|1513–1542 |align="center"|[[14 Desember]] [[1542]]<br />Falkland-paleis, Fife<br />op 30 |- |align="center"|[[Lêer:Mary Queen of Scots Blairs Museum.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria I van Skotland|Maria I]]'''<br />(''Mary Queen of Scots'') |align="center"|Màiri Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus V (eersgeboorte) |align="center"|[[8 Desember]] [[1542]] |align="center"|1542–1567 |align="center"|[[8 Februarie]] [[1587]]<br />Fotheringhay-kasteel, Engeland<br />op 44 (tereggestel) |} ==== Stuart (1567–1651) ==== Die Stewarts van Lennox was ’n junior tak van die Stewart-familie. Hulle was nie direkte manlike afstammelinge van Robert II, die eerste Stewart koning, nie maar van sy afstammeling Alexander Stewart, 4de Hofmeester van Skotland. In die verdrag van die Auld-alliansie met Frankryk het hulle hul van na die Franse vorm, Stuart, verander. Die seun van die Graaf van Lennox, Hendrik, lord Darnley, het met Maria I van Skotland getrou en hul seun, as die eerste koning van die Lennox-tak van die Stewart-familie, het as ’n Stuart regeer. [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]] het in 1603 ook koning van Engeland en Ierland geword as Jakobus I ná die dood van sy agterkleinniggie Elizabeth I. Hoewel die twee lande onafhanklik gebly het, was die monargie hoofsaaklik in Engeland gesetel. [[Karel I van Engeland|Karel I]], Jakobus se seun, is tereggestel tydens die Engelse burgeroorlog, wat agt jaar geduur het. Die Engelse parlement het toe hul monargie afgeskaf. Die Skotte het besluit om bande met Engeland te verbreek en aangekondig Karel I se seun, [[Karel II van Engeland|Karel II]], sou koning van Skotland word. Hy het tot in 1651 regeer, waarna die weermag van [[Oliver Cromwell]] Skotland beset en Karel II in ballingskap gedryf het. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:JamesIEngland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]]'''<br />(''James VI'') |align="center"|Seumas VI Stiùbhairt |align="center"|Seun van Maria I (eersgeboorte) |align="center"|[[19 Junie]] [[1566]] |align="center"|1567–1625 |align="center"|[[27 Maart]] [[1625]]<br />Theobalds House, Engeland<br />op 58 |- |align="center"|[[Lêer:King Charles I after original by van Dyck.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Karel I van Engeland|Karel I]]'''<br />(''Charles I'') |align="center"|Teàrlach I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus VI (eersgeboorte) |align="center"|[[19 November]] [[1600]] |align="center"|1625–1649 |align="center"|[[30 Januarie]] [[1649]]<br />Paleis van Whitehall, [[City of Westminster|Westminster]], Engeland<br />op 48 (tereggestel) |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1649–1651 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |} === Huis van Stuart (herstel) (1660–1707) === Met die herinstelling van die monargie het die Stuarts weer konings van Skotland geword. Tydens die bewind van Karel II is die Skotse parlement egter afgeskaf en is sy broer, [[Jakobus II van Engeland|Jakobus]], aangestel as goewerneur van Skotland. Jakobus self het in 1685 koning James VII geword. Hy is egter drie jaar later weens sy Katolieke geloof uit Engeland verdryf. Sy dogter, [[Maria II van Engeland|Maria]], en haar man, [[Willem III van Engeland|Willem van Oranje]], is die troon aangebied. Hulle het saam regeer as Willem III en Maria II. ’n Poging om ’n Skotse koloniale ryk as teenvoeter vir Engeland te stig het misluk en die Skotse adellikes wat dit vir hul eie gewin gefinansier het, was daarna bankrot. In dié tyd het [[Anna van Groot-Brittanje|koningin Anna]], die dogter van Jakobus II en suster van Maria II, die troon bestyg. Sy het verskeie kinders gehad, maar het almal oorleef. Daarna was haar halfbroer, Jakobus, wat toe in bannelingskap in Frankryk gewoon het, haar erfgenaam. Die Engelse het die [[Protestantisme|Protestantse]] [[Sophia van die Palts|Sophia van Hannover]] (’n kleindogter van Jakobus VI) as erfgenaam verkies. Die Skotte, wat prins James verkies het (as ’n Stuart was hy van Skotse afkoms), het gedreig om van Engeland af weg te breek en James as koning te kies. Om die unie tussen die twee lande te bewaar, het die Engelse ’n plan beraam om Skotland en Engeland te verenig in een koninkryk, die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]], wat deur een monarg regeer word en met ’n enkele parlement. Albei nasionale parlemente het ingestem (die Skotte teensinnig). Hoewel monarge daarna steeds oor Skotland regeer het, het hulle dit in die eerste plek gedoen as monarge van Groot-Brittanje, en van 1801 af van die [[Verenigde Koninkryk]]. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1660–1685 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |- |align="center"|[[Lêer:James II (Gennari Benedetto).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]]'''<br />(''James VII'') |align="center"|Seumas VII Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"| [[14 Oktober]] [[1633]] |align="center"|1685–1688 |align="center"|[[16 September]] [[1701]]<br />Château de Saint-Germain-en-Laye, Frankryk<br />op 67 |- |align="center"|[[Lêer:Mary II - Kneller 1690.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria II van Engeland|Maria II]]'''<br />(''Mary II'') |align="center"|Màiri II Stiùbhairt |align="center"|Kleindogter van Karel I<br />(troon aangebied deur die parlement) |align="center"|[[30 April]] [[1662]]<br /> as dogter van Jakobus VII |align="center"|1689–1694 |align="center"| [[28 Desember]] [[1694]]<br />[[Kensington-paleis]], Engeland<br />op 32 |- |align="center"|[[Lêer:King William III of England, (1650-1702) (lighter).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Willem III van Engeland|Willem III]]'''<br />(''William III'') |align="center"|Uilleam Orains<br />("Willem van Oranje") |align="center"| |align="center"|[[4 November]] [[1650]] |align="center"|1689–1702 |align="center"|[[8 Maart]] [[1702]]<br />Kensington-paleis<br />op 51 |- |align="center"|[[Lêer:Dahl, Michael - Queen Anne - NPG 6187.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]'''<br />(''Anne'') |align="center"|Anna Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus VII |align="center"|[[6 Februarie]] [[1665]] |align="center"|1702–1707 <br /><small>Koningin van Groot-Brittanje en Ierland<br />1707–1714</small> |align="center"|[[1 Augustus]] [[1714]]<br />Kensington-paleis<br />op 49 |} == Jakobitiese aanspraakmakers == Jakobus VII het bly aanspraak maak op die troon van Skotland, Engeland en Ierland. Toe hy in 1701 sterf, het sy seun, Jakobus, vir die res van sy lewe ’n aanspraakmaker geword en homself Jakobus VIII van Skotland en III van Engeland en Ierland genoem, selfs nadat Engeland en Skotland saam Groot-Brittanje geword het. In 1715, ’n jaar ná die dood van sy halfsuster, koningin Anna, en die troonbestyging van hul neef [[George I van Groot-Brittanje|George van Hannover]], het Jakobus in Skotland aangekom en die troon probeer opeis. Hy het misluk en moes noodgedwonge terug Europa toe vlug. ’n Tweede poging deur sy seun, Karel, namens sy pa het ook misluk. Albei Jakobus se kinders is sonder erfgename dood. * Jakobus VIII (Seumas VIII), ook bekend as "die Ou Aanspraakmaker", seun van Jakobus VII – van 1701 tot met sy dood in 1766. * Karel III (Teàrlach III), ook bekend as "die Jong Aanspraakmaker" en dikwels ''Bonnie Prince Charlie'' genoem, seun van Jakobus VIII – 1766 tot met sy dood in 1788 (sonder kinders). * Hendrik I (Eanraig I), broer van Karel III en seun van Jakobus VIII – 1788 tot met sy dood in 1807 (ongetroud). Ná 1807 het die Jakobitiese aanspraakmaking gegaan na die [[Huis van Savoje]] (1807–1840), daarna die [[Modena]]-tak van die [[Habsburg|Huis van Habsburg-Lorraine]] (1840–1919) en eindelik die [[Huis van Wittelsbach]] (sedert 1919). Die huidige erfgenaam is Franz, die Hertog van [[Beiere]]. Nie hy of enige van sy voorgangers het die troon probeer opeis nie. == Sien ook == * [[Lys van monarge van Brittanje]] * [[Lys van monarge van Engeland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History: AD 500–1286'', 2 Vols, (Edinburg, 1922) * {{citation |last=Broun |first=Dauvit |title=Scottish Independence and the Idea of Britain. From the Picts to Alexander III. |publisher=Edinburgh University Press |year=2007 |isbn=978-0-7486-2360-0 }} * Hudson, Benjamin T., ''Kings of Celtic Scotland'', (Westport, 1994) * Skene, W.F. (red.), ''Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots and other Early Memorials of Scottish History'', (Edinburg, 1867) [[Kategorie:Skotse monarge| ]] ngrs2fq7bhghlet9v7bsdxmc8jo1e8f 2975903 2975819 2026-10-05T22:20:07Z BurgertB 2401 Skakels 2975903 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Monargie van Skotland |kleur = |beeld = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |beeld_wydte = 210px |beeld_onderskrif = ’n Voorbeeld van die Skotse koninklike wapen. |beeld2 = MK18545 Bannockburn Robert the Bruce.jpg |beeld2_wydte = 210px |beeld2_onderskrif = Robert the Bruce. |opskrif1 = Eerste monarg |1 = [[Kenneth MacAlpin]] |opskrif2 = Laaste monarg |2 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |opskrif3 = Stigting |3 = [[843]] |opskrif4 = Afskaffing |4 = [[1 Mei]] [[1707]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} Die '''monarg van Skotland''' was die staatshoof van die [[Koninkryk van Skotland]]. Volgens tradisie was die eerste '''koning van Skotland''' ([[Engels]]: ''King of Scots''; Middelskots: ''King of Scottis'', moderne [[Skots]]: ''King o Scots'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìghrean Albannaich'') [[Kenneth MacAlpin]] (Cináed mac Ailpín), wat die staat in 843 gestig het. Die onderskeid tussen die Koninkryk van Skotland en die Koninkryk van die [[Pikte]] is eerder die resultaat van latere [[Middeleeuse]] mites en verwarring weens die naamsverandering van ''Rex Pictorum'' (koning van die Pikte) tot ''Rí Alban'' (koning van Alba) tydens die bewind van Donald II, toe omstreeks die einde van die [[19de eeu]] in die annale oorgeslaan is van [[Latyn]] na die omgangstaal. Teen dié tyd het die woord Alba in Skots-Gaelies verwys na die Koninkryk van die Pikte, eerder as [[Brittanje]] (die ouer betekenis).<ref>Broun, ''Scottish Independence''. ble. 71–97.</ref> Die Koninkryk van die Pikte het in Gaelies bekend geword as die Koninkryk van Alba, en later as ''Scotland'' in Engels en Skots; dit is vandag nog so bekend. Teen die laat 11de eeu op die laatste het Skotse konings die Latynse term ''rex Scottorum'' (koning van Skotland) vir hulself gebruik. Die titel ''King of Scots'' het in onbruik verval ná 1707, toe Skotland en Engeland verenig en [[Groot-Brittanje]] geword het. [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste monarg van Skotland en Engeland en die eerste monarg van Groot-Brittanje, hoewel die twee koninkryke sedert 1603 al dieselfde monarg gehad het. Haar oom, [[Karel II van Engeland|Karel II]], was die laaste Skotse monarg wat in Skotland gekroon is – in 1651 in Scone. == Wapens == <center> <gallery> Lêer:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|Willem I - Jakobus VI Lêer:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|Jakobus VI - Jakobus VII Lêer:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|Willem III en Maria II Lêer:Coat of Arms of Great Britain in Scotland (1707-1714).svg|Anna Lêer:Royal Standard of Scotland.svg|Vlag van die konings van Skotland </gallery> </center> == Lys van monarge van Skotland == === Huis van Alpin (848–1034) === {{Hoofartikel|Huis van Alpin}} Die bewind van Kenneth MacAlpin was die begin van wat dikwels die [[Huis van Alpin]] genoem word, hoewel dit ’n heel moderne term is. Sy afstammelinge was in twee takke verdeel; die troon sou tussen hulle wissel; die dood van ’n koning van een tak sou gevolg word deur ’n oorlog of sy moord deur ’n aanspraakmaker van die ander tak. Malcolm II was die laaste koning van die Huis van Alpin. Hy het daarin geslaag om van al sy teenstanders ontslae te raak en omdat hy geen seuns gehad het nie, het die troon ná sy dood gegaan aan Duncan I, sy dogter se seun. Dit was die begin van die Huis van Dunkeld. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:History-kenneth.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Kenneth MacAlpin]]'''<br /><small>(Coinneach mac Ailpein)</small> |align="center"|Cináed mac Ailpín<br />Ciniod m. Ailpin |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata |align="center"|843/848 – 13&nbsp;Februarie 858 |align="center"|<small>Rex Pictorum<br />("Koning van die Pikte")</small> |align="center"|An Ferbasach,<br /><small>"die Veroweraar "<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 83.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Donald MacAlpin.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald I]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Ailpein)</small> |align="center"|Domnall mac Ailpín |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata; broer van Kenneth MacAlpin |align="center"|858 – 13 April 862 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]]'''<br /><small>(Còiseam mac Choinnich)</small> |align="center"|Causantín mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|862–877 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"|An Finn-Shoichleach,<br /><small>"die Een met Oorvloedige Wyn"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 85.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Áed, king of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Áed]]'''<br /><small>(Aodh mac Choinnich)</small> |align="center"|Áed mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|877–878 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Gregorius the Great or Giric of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Giric]]'''<br /><small>(Griogair mac Dhunghail)</small> |align="center"|Giric mac Dúngail |align="center"|Seun van Donald I |align="center"|878–889 |align="center"| |align="center"|Mac Rath,<br /><small>"Seun van Geluk"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 87.</ref></small> |- |align="center"| |align="center"|'''''[[Eochaid]]''''' |align="center"|Eochaid mac Run |align="center"|† Kleinseun van Kenneth MacAlpin |align="center"|*878–889? |align="center"| |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Domnall Dásachtach.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald II]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Chòiseim)</small> |align="center"|Domnall mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn I |align="center"|889–900 |align="center"|<small>Rí Alban<br />("Koning van Skotland")</small><br /><small>Rì nan Albannaich<br />("Koning van Skotland")</small> |align="center"|Dásachtach,<br /><small>die "Waansinnige" of "Psigopaat"<ref>Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 58.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]'''<br /><small>(Còiseam mac Aoidh)</small> |align="center"|Causantín mac Áeda |align="center"|Seun van Áed |align="center"|900–943 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Midhaise,<br /><small>"die Middeljarige"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 91; Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 65.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm I]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhòmhnaill)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Domnaill |align="center"|Seun van Donald II |align="center"|943–954 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Bodhbhdercc,<br /><small>"die Gevaarlike Rooie"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 93.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:An Ionsaighthigh.jpg|100px]] |align="center"|'''Indulf''' |align="center"|Ildulb mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn II |align="center"|954–962 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Ionsaighthigh,<br /><small>"die Aggressor"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 94.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Dub, King of Scotland d. 967, r. 962-967.jpg|100px]] |align="center"|'''Dub'''<br />(Dubh of Duff)<br /><small>(Dubh mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Dub mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|962–967 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|Dén,<br /><small>"die Kragtige"<ref>''Duan Albanach'', 23 [http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html hier]</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Culenus, King of Scotland, 966 (crop).jpg|100px]] |align="center"|'''Cuilén'''<br /><small>(Cailean)</small> |align="center"|Cuilén mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"|967–971 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionn,<br /><small>"die Witte"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 95.</ref></small> |- |align="center"|— |align="center"|'''Amlaíb'''<br /><small>(Amhlaigh)</small> |align="center"|Amlaíb mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"| 973–977 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth II'''<br /><small>(Coinneach mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Cináed mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|971–995 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionnghalach,<br /><small>"die Broedermoordenaar"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 96.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine IV (Alba).jpg|100px]] |align="center"|'''Konstantyn III'''<br /><small>(Còiseam mac Chailein)</small> |align="center"|Causantín mac Cuiléin |align="center"|Seun van Cuilén |align="center"|995–997 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth III'''<br /><small>(Coinneach mac Dhuibh)</small> |align="center"|Cináed mac Duib |align="center"|Seun van Dub |align="center"|997 – 25 Maart 1005 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Donn,<br /><small>"die Hoofman"/ "die Bruine " |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm II'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Choinnich)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth II |align="center"|1005–1034 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scotiae</small> |align="center"|Forranach,<br /><small>"die Vernietiger"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 99–100.</ref></small> |} <nowiki>*</nowiki> Getuienis van Eochaid se bewind is onduidelik; hy was dalk nooit koning nie of het saam met Giric regeer. Amlaíb is net bekend vanweë ’n verwysing na sy dood in 977, waar hy koning van Alba genoem word; dit is bekend dat Kenneth II in 972–973 steeds koning was en daarom moes Amlaíb die bewind tussen 973 en 977 oorgeneem het. <nowiki>†</nowiki> Eochiad was ’n seun van Run, koning van Strathclyde, maar sy ma was ’n dogter van Kenneth MacAlpin. === Huis van Dunkeld (1034–1286) === {{Hoofartikel|Huis van Dunkeld}} Duncan het die troon bestyg as die seun van Malcolm II se dogter. Hy was ook die erfgenaam van Malcolm I omdat sy oupa aan vaderskant, Duncan van Atholl, die derde oudste seun van Malcolm I was.<ref>{{Cite web |url=http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |title=Royal Blood |access-date=20 Januarie 2017 |archive-date=13 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213024630/http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |url-status=dead }}</ref> Die Huis van Dunkeld was dus nou verwant aan die Huis van Alpin. Macbeth het Duncan in ’n geveg gedood en daarna lank en redelik suksesvol regeer. In ’n reeks gevegte tussen 1057 en 1058 het Duncan se seun, Malcolm III, Macbeth verslaan en doodgemaak, asook Macbeth se stiefseun en erfgenaam, Lulach. Hy het toe die troon opgeëis. Die dinastiese gevegte het nie daar geëindig nie: ná Malcolm se dood in ’n geveg het sy broer Donald Ban aanspraak gemaak op die troon en Malcolm se seuns uit Skotland verban. ’n Burgeroorlog het in die familie uitgebreek, met Donald Ban en Malcolm se seun Edmund aan die een kant en Malcolm se ander seuns, wat deur Engeland gerugsteun is, aan die ander – hulle is aanvanklik deur Duncan II aangevoer en daarna deur Edgar. Edgar het geseëvier en sy oom en broer na kloosters gestuur. Ná die bewind van David I was die Skotse opvolging volgens eersgeboortereg; die troon het gegaan van vader na seun en, indien onmoontlik, van broer na broer. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Donnchad I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Duncan I]]'''<br /><small>(Donnchadh mac Crìonain) </small> |align="center"| Donnchad mac Crínáin |align="center"| Kleinseun van Malcolm II |align="center"| 1034–1040 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|<small>An t-Ilgarach, <br />"die Sieke"</small><ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 101.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Macbeth of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Macbeth van Skotland|Macbeth]]'''<br /><small>(MacBheatha mac Fhionnlaigh) </small> |align="center"| Mac Bethad mac Findláich |align="center"|1) Seun van Mormaer Findláech<br />2) Kleinseun van Malcolm II<br />3) Man van Gruoch, kleindogter van Kenneth III |align="center"|1040–1057 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Rí Deircc, <br /><small>"die Rooi Koning"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102">Skene, ''Chronicles'', bl. 102.</ref> |- |align="center"| – |align="center"|'''[[Lulach]]'''<br /><small>(Lughlagh mac Gille Chomghain)</small> |align="center"| Lulach mac Gille Comgaín |align="center"|1) Seun van Gille Coemgáin, Mormaer van Moray<br />2) Kleinseun van Kenneth III<br /><small>(Huis van Alpin)</small> |align="center"|1057–1058 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Tairbith, <br /><small>"die Ongelukkige"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102"/><br />-<br />Fatuus<br /><small>"die Onnosele"</small><ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. i, bl. 603.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm III and Queen Margaret from the Seton Armorial, 1591.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm III]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1058–1093 |align="center"|<small>Rí Alban / Scottorum basileus</small> |align="center"|? Cenn Mór <small>("Canmore"), <br />"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief">Dié naam is waarskynlik aanvanklik net gebruik vir Mael Coluim IV, Mael Coluim III se kleinseun, en daarna verwar; sien Duncan, '' Kingship of the Scots'', bl. 51–52, 74–75; Oram, ''David I'', bl. 17, nota 1.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Donald III of Scotland - 16th-17th Century.jpg|100px]] |align="center"|'''Donald III'''<br /><small>(Dòmhnall mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Domnall mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1093–1097 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Bán, <br /><small>"die Regverdige"</small> |- |align="center"|[[Lêer:Duncan II, King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Duncan II'''<br /><small>(Donnchadh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Donnchad mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1094 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:King Edgar of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Edgar'''<br /><small>(Eagar mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Étgar mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1097–1107 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Probus, <br /><small>"die Dappere"<ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, bl. 141.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander I (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander I'''<br /><small>(Alasdair mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"| Alaxandair mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm III |align="center"|1107–1124 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:DavidIofScotland.jpg|100px]] |align="center"|'''David I'''<br /><small>(Dàibhidh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Dabíd mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1124–1153 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm iv.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm IV'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Eanraig) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1153–1165 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Virgo, <br /><small>"die Maagd"</small><br />-<br />Cenn Mór, <br /><small>"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief" /> |- |align="center"|[[Lêer:William the Lion portrait.jpg|100px]] |align="center"|'''William I'''<br /><small>(Uilleam mac Eanraig) </small> |align="center"| Uilliam mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1165–1214 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"|"die Leeu"<br />-<br />Garbh, <br /><small>"die Rowwe"</small><ref>Annals of Ulster, s.a. 1214.6; Annals of Loch Cé, s.a. 1213.10.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander II (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander II'''<br /><small>(Alasdair mac Uilleim) </small> |align="center"| Alaxandair mac Uilliam |align="center"| Seun van William I |align="center"|1214–1249 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Alexander III, King of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''Alexander III'''<br /><small>(Alasdair mac Alasdair) </small> |align="center"| Alaxandair mac Alaxandair |align="center"| Seun van Alexander II |align="center"|1249–1286 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |} === Huis van Sverre (1286–1290) === {{Hoofartikel|Huis van Sverre}} Die laaste koning van die Huis van Dunkeld was Alexander III. Hy en sy vrou het twee seuns en ’n dogter gehad. Teen 1286 was sy seuns dood en sy dogter, Margaret, het ’n dogter by Erik II van Noorweë gehad, ook Margaret. Sy dogter is egter daarna dood. Alexander het weer getrou, maar vroeg in 1286 is hy in ’n ongeluk dood. Sy tweede vrou, Yolande van Dreux, was swanger, maar teen November 1286 is alle hoop laat vaar dat haar kind lewend gebore sou word. Die Bewaarders van Skotland het toe Alexander se driejarige kleindogter, Margaret van Noorweë, in die Verdrag van Salisbury as koningin van Skotland aangewys. Sy het tot in 1290 in Noorweë gebly en is toe na Engeland gestuur. Sy is egter op die vaart oorlede en het nooit haar voet op Skotse grond gesit nie. Sy word dus soms nie as koningin erken nie. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Huwelik !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Margaret, Maid of Norway imaginary.jpg|100px]] |align="center"|'''Margaret''' |align="center"| Kleindogter van Alexander III <br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks April 1283, <br />dogter van Erik II van Noorweë en Margaret van Skotland |align="center"|1286–1290 |align="center"|Ongetroud |align="center"| September/Oktober 1290 |} === Eerste tussenregering (1290–1292) === === Huis van Balliol (1292–1296) === {{Hoofartikel|Huis van Balliol}} Die dood van Margaret van Noorweë het ’n twee jaar lange tussenregering in Skotland ingelui weens ’n opvolgingskrisis. Die afstammelinge van William I was uitgesterf en daar was nie ’n duidelike erfgenaam volgens eerstegeboortereg nie. Dertien kandidate het na vore getree, onder andere John de Balliol, die agterkleinseun van William I se jonger broer David van Huntingdon, en Robert de Brus, lord van Annandale, David van Huntingdon se kleinseun. Die Skotte het [[Eduard I van Engeland]] gevra om oor ’n opvolger te beslis. Hy het dit gedoen, maar die Skotte gedwing om aan hom as opperleenheer trou te sweer. Eindelik is John de Balliol gekies; hy was ’n swak en onbekwame leier en is in 1296 gedwing om te abdikeer deur Eduard I, wat toe probeer het om Skotland by Engeland in te lyf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:SetonArmorialJohnBalliolAndWife.jpg|100px]] |align="center"|''' John Balliol''' |align="center| Agterkleinseun van David van Huntingdon, broer van William I<br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks 1249 |align="center"|1292–1296 |align="center"| Omstreeks 25 November 1314<br />[[Frankryk]] |align="center"| ''Toom Tabard'',<br /><small>"Leë Mantel"</small> |} === Tweede tussenregering (1296–1306) === === Huis van Bruce (1306–1371) === {{Hoofartikel|Huis van Bruce}} Skotland het 10 jaar lank nie ’n eie koning gehad nie. Die Skotte het egter geweier om deur Engeland regeer te word; eers het William Wallace en, ná sy teregstelling, Robert the Bruce (die kleinseun van die 1292-aanspraakmaker Robert de Brus) teen Engeland geveg. Bruce en sy ondersteuners het ’n medeaanspraakmaker op die troon, John III Comyn, lord van Badenoch, op 10 Februarie 1306 in [[Dumfries]] vermoor. Robert is kort daarna in Scone tot koning van Skotland gekroon. Sy energie en die opvolging van die sterk Eduard I in Engeland deur sy swakker seun, Eduard II, het Skotland help bevry van Engelse heerskappy. Teen 1329 het Engeland in ’n verdrag Skotland se onafhanklikheid aanvaar. Robert se seun David het die troon as kind bestyg. Engeland het hul oorlog teen Skotland hervat en David is deur Edward Balliol, die seun van koning Jan, gedwing om te vlug. Edward het homself toe laat kroon as koning van Skotland (1332–1336) en van die Skotse grondgebied in die suide aan Engeland gegee voordat hy uitgedryf is. David het ’n groot deel van sy lewe in bannelingskap deurgebring – eers in vryheid in Frankryk en daarna in gevangenskap in Engeland; hy het eers in 1357 na Skotland teruggekeer. Hy het nie kinders gehad nie en met sy dood in 1371 het die Huis van Bruce uitgesterf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Robert I and Isabella of Mar.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert I'''<br /><small>(Raibeart a Briuis)</small> |align="center"|Agter-agterkleinseun van David van Huntingdon (broer van William I) |align="center"|[[11 Julie]] [[1274]] |align="center"|1306–1329 |align="center"|[[7 Junie]] [[1329]], op 54 |align="center"|''the Bruce'' |- |align="center"|[[Lêer:David II of Scotland by Sylvester Harding 1797.jpg|100px]] |align="center"|'''David II'''<br /><small>(Dàibhidh Bruis)</small> |align="center"|Seun van Robert I |align="center"|[[5 Maart]] [[1324]] |align="center"|1329–1371 |align="center"|[[22 Februarie]] [[1371]], op 46 |align="center"| |} ;Betwiste aanspraakmaker '''Edward Balliol''' was die seun van koning John Balliol, wat self vier jaar lank regeer het. Nadat hy geabdikeer het, het John in Frankryk gaan woon. Terwyl David II minderjarig was, het Edward Balliol die geleentheid aangegryp om aanspraak op die troon te maak. Hy is deur die Engelse gesteun en het David se magte verslaan en homself in 1332 as koning laat kroon. Hy is gou deur Skotse magte verslaan en teruggestuur na Engeland. Met Engelse steun sou hy nog twee keer probeer om die troon oor te neem: in 1333 en 1335. Sy tydjie op die troon was elke keer kort voordat hy weer teruggestuur is Engeland toe – die laaste keer in 1336. Toe David in 1341 terugkeer uit bannelingskap, het Edward die meeste van sy steun verloor. Toe David II in 1346 in ’n geveg gevang is, het Edward nog ’n laaste poging aangewend om die troon op te eis, maar hy het min steun gehad en die veldtog het misluk. In 1356 het hy afstand gedoen van enige aanspraak op die Skotse troon. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Edward Balliol.jpg|100px]] |align="center"|'''''Edward Balliol''''' |align="center"|Seun van ’n voormalige koning, Engelse kandidaat om die verbanne David II te vervang |align="center"|[[1283]] |align="center"|1332–1336<br /><small>(as teenstander van David II)</small> |align="center"|[[1367]] |align="center"| |} === Huis van Stewart/Stuart === ==== Stewart (1371–1567) ==== Robert the Steward ("die Hofmeester") was ’n kleinseun van Robert I. Hy is in [[1316]] gebore en was dus ouer as sy oom, David II. Toe hy koning word, was hy dus al te oud om op ’n lewendige manier te regeer. Dit was ook die geval met sy seun, Robert III, wat lewenslange beserings opgedoen het in ’n perdry-ongeluk. Hulle is gevolg deur ’n reeks regentskappe vanweë die jong ouderdom van die opvolgers. Die Stewart-tydperk is dus gekenmerk deur tye van min aktiwiteit waarin die adellikes groot mag uitgeoefen het, gevolg deur tye waarin die monarg regeer het en waartydens hulle probeer het om die probleme op te los wat veroorsaak is deur hul jeug en die langtermynuitwerking van vorige bewinde. Om oor Skotland te regeer het al hoe moeiliker geword, terwyl die magtige adel al hoe meer onregeerbaar geword het; Jakobus I se pogings om die wanorde in die ryk te beëindig het gelei tot ’n sluipmoord op hom; [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] is in ’n siviele oorlog tussen hom en die adel, wat deur sy eie seun gelei is, dood. [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]], wat ’n streng leier was en die aristokrate onderduk het, is in die Slag van Flodden dood. Daarna is sy vrou, [[Margaret Tudor]], wat die benoemde regent vir hul jong seun, Jakobus V, was, deur die adel onttroon. Jakobus V se eie vrou, Maria van Guise, het oor Skotland regeer tydens die regentskap van haar jong dogter, [[Maria I van Skotland|Maria I]], deur die adellike faksies te verdeel en oorwin en deur Franse omkoopgeld vrylik uit te deel. Eindelik was Maria I, die dogter van Jakobus V, nie in staat om Skotland te regeer nie weens die teenstand van die adel en die onversoenlikheid van die bevolking, wat ten gunste van [[Calvinisme]] was en haar [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]] afgekeur het; sy is gedwing om te abdikeer en na Engeland te vlug. Hier is sy 18 jaar lank gevange gehou en eindelik tereggestel weens verraad teen die Engelse koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]]. Ná haar abdikasie het haar seun, wie se pa ’n junior lid van die Stewart-familie was, koning geword. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Robert and Euphemia.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert II'''<br />"die Hofmeester"<br />(''"the Steward"'') |align="center"|Raibeart II Stiùbhairt |align="center"|Kleinseun van Robert I (eersgeboorte) |align="center"|[[2 Maart]] [[1316]] |align="center"|1371–1390 |align="center"|[[19 April]] [[1390]]<br />op 74 |- |align="center"|[[Lêer:Robert III and Annabella Drummond.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert III'''<br />(geb. John Stewart) |align="center"|Raibeart III Stiùbhairt, ''An Righ Bhacaigh'') |align="center"|Seun van Robert II (eersgeboorte) |align="center"|Omstreeks [[1337]] |align="center"|1390–1406 |align="center"|[[4 April]] [[1406]]<br />op sowat 69 |- |align="center"|[[Lêer:King James I of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus I'''<br />(''James I'') |align="center"|Seumas I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Robert III (eersgeboorte) |align="center"|Laat Julie [[1394]] |align="center"|1406–1437 |align="center"| [[21 Februarie]] [[1437]]<br />op sowat 42 |- |align="center"|[[Lêer:James II of Scotland 17th century.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Skotland|Jakobus II]]'''<br />(''James II'') |align="center"|Seumas II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus I (eersgeboorte) |align="center"| [[16 Oktober]] [[1430]] |align="center"|1437–1460 |align="center"|[[3 Augustus]] [[1460]]<br />op 29 |- |align="center"|[[Lêer:James III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]]'''<br />(''James III'') |align="center"|Seumas III Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus II (eersgeboorte) |align="center"|[[10 Julie]] [[1451]] |align="center"|1460–1488 |align="center"|[[11 Junie]] [[1488]]<br />Slag van Sauchieburn<br />op 36 |- |align="center"|[[Lêer:James IV King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]]'''<br />(''James IV'') |align="center"|Seumas IV Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus III (eersgeboorte) |align="center"|[[17 Maart]] [[1473]] |align="center"|1488–1513 |align="center"|[[9 September]] [[1513]]<br />Slag van Flodden Field, Engeland<br />op 40 |- |align="center"|[[Lêer:James V of Scotland2.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus V van Skotland|Jakobus V]]'''<br />(''James V'') |align="center"|Seumas V Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus IV (eersgeboorte) |align="center"|[[15 April]] [[1512]] |align="center"|1513–1542 |align="center"|[[14 Desember]] [[1542]]<br />Falkland-paleis, Fife<br />op 30 |- |align="center"|[[Lêer:Mary Queen of Scots Blairs Museum.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria I van Skotland|Maria I]]'''<br />(''Mary Queen of Scots'') |align="center"|Màiri Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus V (eersgeboorte) |align="center"|[[8 Desember]] [[1542]] |align="center"|1542–1567 |align="center"|[[8 Februarie]] [[1587]]<br />Fotheringhay-kasteel, Engeland<br />op 44 (tereggestel) |} ==== Stuart (1567–1651) ==== Die Stewarts van Lennox was ’n junior tak van die Stewart-familie. Hulle was nie direkte manlike afstammelinge van Robert II, die eerste Stewart koning, nie maar van sy afstammeling Alexander Stewart, 4de Hofmeester van Skotland. In die verdrag van die Auld-alliansie met Frankryk het hulle hul van na die Franse vorm, Stuart, verander. Die seun van die Graaf van Lennox, Hendrik, lord Darnley, het met Maria I van Skotland getrou en hul seun, as die eerste koning van die Lennox-tak van die Stewart-familie, het as ’n Stuart regeer. [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]] het in 1603 ook koning van Engeland en Ierland geword as Jakobus I ná die dood van sy agterkleinniggie Elizabeth I. Hoewel die twee lande onafhanklik gebly het, was die monargie hoofsaaklik in Engeland gesetel. [[Karel I van Engeland|Karel I]], Jakobus se seun, is tereggestel tydens die Engelse burgeroorlog, wat agt jaar geduur het. Die Engelse parlement het toe hul monargie afgeskaf. Die Skotte het besluit om bande met Engeland te verbreek en aangekondig Karel I se seun, [[Karel II van Engeland|Karel II]], sou koning van Skotland word. Hy het tot in 1651 regeer, waarna die weermag van [[Oliver Cromwell]] Skotland beset en Karel II in ballingskap gedryf het. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:JamesIEngland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]]'''<br />(''James VI'') |align="center"|Seumas VI Stiùbhairt |align="center"|Seun van Maria I (eersgeboorte) |align="center"|[[19 Junie]] [[1566]] |align="center"|1567–1625 |align="center"|[[27 Maart]] [[1625]]<br />Theobalds House, Engeland<br />op 58 |- |align="center"|[[Lêer:King Charles I after original by van Dyck.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Karel I van Engeland|Karel I]]'''<br />(''Charles I'') |align="center"|Teàrlach I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus VI (eersgeboorte) |align="center"|[[19 November]] [[1600]] |align="center"|1625–1649 |align="center"|[[30 Januarie]] [[1649]]<br />Paleis van Whitehall, [[City of Westminster|Westminster]], Engeland<br />op 48 (tereggestel) |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1649–1651 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |} === Huis van Stuart (herstel) (1660–1707) === Met die herinstelling van die monargie het die Stuarts weer konings van Skotland geword. Tydens die bewind van Karel II is die Skotse parlement egter afgeskaf en is sy broer, [[Jakobus II van Engeland|Jakobus]], aangestel as goewerneur van Skotland. Jakobus self het in 1685 koning James VII geword. Hy is egter drie jaar later weens sy Katolieke geloof uit Engeland verdryf. Sy dogter, [[Maria II van Engeland|Maria]], en haar man, [[Willem III van Engeland|Willem van Oranje]], is die troon aangebied. Hulle het saam regeer as Willem III en Maria II. ’n Poging om ’n Skotse koloniale ryk as teenvoeter vir Engeland te stig het misluk en die Skotse adellikes wat dit vir hul eie gewin gefinansier het, was daarna bankrot. In dié tyd het [[Anna van Groot-Brittanje|koningin Anna]], die dogter van Jakobus II en suster van Maria II, die troon bestyg. Sy het verskeie kinders gehad, maar het almal oorleef. Daarna was haar halfbroer, Jakobus, wat toe in bannelingskap in Frankryk gewoon het, haar erfgenaam. Die Engelse het die [[Protestantisme|Protestantse]] [[Sophia van die Palts|Sophia van Hannover]] (’n kleindogter van Jakobus VI) as erfgenaam verkies. Die Skotte, wat prins James verkies het (as ’n Stuart was hy van Skotse afkoms), het gedreig om van Engeland af weg te breek en James as koning te kies. Om die unie tussen die twee lande te bewaar, het die Engelse ’n plan beraam om Skotland en Engeland te verenig in een koninkryk, die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]], wat deur een monarg regeer word en met ’n enkele parlement. Albei nasionale parlemente het ingestem (die Skotte teensinnig). Hoewel monarge daarna steeds oor Skotland regeer het, het hulle dit in die eerste plek gedoen as monarge van Groot-Brittanje, en van 1801 af van die [[Verenigde Koninkryk]]. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1660–1685 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |- |align="center"|[[Lêer:James II (Gennari Benedetto).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]]'''<br />(''James VII'') |align="center"|Seumas VII Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"| [[14 Oktober]] [[1633]] |align="center"|1685–1688 |align="center"|[[16 September]] [[1701]]<br />Château de Saint-Germain-en-Laye, Frankryk<br />op 67 |- |align="center"|[[Lêer:Mary II - Kneller 1690.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria II van Engeland|Maria II]]'''<br />(''Mary II'') |align="center"|Màiri II Stiùbhairt |align="center"|Kleindogter van Karel I<br />(troon aangebied deur die parlement) |align="center"|[[30 April]] [[1662]]<br /> as dogter van Jakobus VII |align="center"|1689–1694 |align="center"| [[28 Desember]] [[1694]]<br />[[Kensington-paleis]], Engeland<br />op 32 |- |align="center"|[[Lêer:King William III of England, (1650-1702) (lighter).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Willem III van Engeland|Willem III]]'''<br />(''William III'') |align="center"|Uilleam Orains<br />("Willem van Oranje") |align="center"| |align="center"|[[4 November]] [[1650]] |align="center"|1689–1702 |align="center"|[[8 Maart]] [[1702]]<br />Kensington-paleis<br />op 51 |- |align="center"|[[Lêer:Dahl, Michael - Queen Anne - NPG 6187.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]'''<br />(''Anne'') |align="center"|Anna Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus VII |align="center"|[[6 Februarie]] [[1665]] |align="center"|1702–1707 <br /><small>Koningin van Groot-Brittanje en Ierland<br />1707–1714</small> |align="center"|[[1 Augustus]] [[1714]]<br />Kensington-paleis<br />op 49 |} == Jakobitiese aanspraakmakers == Jakobus VII het bly aanspraak maak op die troon van Skotland, Engeland en Ierland. Toe hy in 1701 sterf, het sy seun, Jakobus, vir die res van sy lewe ’n aanspraakmaker geword en homself Jakobus VIII van Skotland en III van Engeland en Ierland genoem, selfs nadat Engeland en Skotland saam Groot-Brittanje geword het. In 1715, ’n jaar ná die dood van sy halfsuster, koningin Anna, en die troonbestyging van hul neef [[George I van Groot-Brittanje|George van Hannover]], het Jakobus in Skotland aangekom en die troon probeer opeis. Hy het misluk en moes noodgedwonge terug Europa toe vlug. ’n Tweede poging deur sy seun, Karel, namens sy pa het ook misluk. Albei Jakobus se kinders is sonder erfgename dood. * Jakobus VIII (Seumas VIII), ook bekend as "die Ou Aanspraakmaker", seun van Jakobus VII – van 1701 tot met sy dood in 1766. * Karel III (Teàrlach III), ook bekend as "die Jong Aanspraakmaker" en dikwels ''Bonnie Prince Charlie'' genoem, seun van Jakobus VIII – 1766 tot met sy dood in 1788 (sonder kinders). * Hendrik I (Eanraig I), broer van Karel III en seun van Jakobus VIII – 1788 tot met sy dood in 1807 (ongetroud). Ná 1807 het die Jakobitiese aanspraakmaking gegaan na die [[Huis van Savoje]] (1807–1840), daarna die [[Modena]]-tak van die [[Habsburg|Huis van Habsburg-Lorraine]] (1840–1919) en eindelik die [[Huis van Wittelsbach]] (sedert 1919). Die huidige erfgenaam is Franz, die Hertog van [[Beiere]]. Nie hy of enige van sy voorgangers het die troon probeer opeis nie. == Sien ook == * [[Lys van monarge van Brittanje]] * [[Lys van monarge van Engeland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History: AD 500–1286'', 2 Vols, (Edinburg, 1922) * {{citation |last=Broun |first=Dauvit |title=Scottish Independence and the Idea of Britain. From the Picts to Alexander III. |publisher=Edinburgh University Press |year=2007 |isbn=978-0-7486-2360-0 }} * Hudson, Benjamin T., ''Kings of Celtic Scotland'', (Westport, 1994) * Skene, W.F. (red.), ''Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots and other Early Memorials of Scottish History'', (Edinburg, 1867) [[Kategorie:Skotse monarge| ]] cekz95u7jzhb434xbkzfbot9jijh43z 0 118872 2975733 1804418 2026-10-05T12:52:21Z Celia Homeford 140260 That is Constantine III (3) not Constantine II. 2975733 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Konstantyn II |titel = Koning van Skotland |beeld = |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 900-943 |volle naam = Constantín mac Áeda |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 874 |geboorteplek = |sterftedatum = 952 |sterfteplek = |begraweplek = [[Binne-Hebride|Iona]] |voorganger = [[Donald II]] |opvolger = [[Malcolm I]] |kinders = O.a. [[Indulf]] |vader = [[Áed]] |moeder = }} '''Konstantyn II''' (volle naam: '''Constantín mac Áeda''', [[Skots-Gaelies]]: ''Còiseam mac Aoidh''; omstreeks 874&nbsp;– 952) was die seun van koning [[Áed]] en self koning van [[Skotland]], wat toe bekend was as Alba. Die [[Koninkryk Alba]], waarvan die oorsprong teruggespeur kan word na die tyd van Konstantyn, was in Noord-[[Brittanje]]. == Lewe == Konstantyn se oupa, [[Kenneth MacAlpin]], was die eerste lid van die familie wat sover bekend ’n koning was, maar hy is koning van die [[Pikte]] genoem. Die verandering in die titel "koning van die Pikte" in "koning van Alba" was deel van ’n groter transformasie van Piktland. Konstantyn II se bewind is, nes dié van sy voorgangers, oorheers deur die bedrywighede van die [[Wikings]] in wat vandag Brittanje is. Tydens Konstantyn se bewind het die heersers van die suidelike koninkryke Wessex en Mercië, later die [[Koninkryk van Engeland]], hul grondgebied noordwaarts uitgebrei tot in die betwiste koninkryke van [[Northumbrië]]. Konstantyn het eers met die suidelike heersers saamgespan teen die Wikings, maar mettertyd het konflik ingetree. Die Engelse koning [[Athelstan van Engeland|Athelstan]] het Konstantyn in 927 en 934 suksesvol onderwerp, maar die twee het weer in 937 gebots toe Konstantyn, in ’n bondgenootskap met die [[Strathclyde]]-Britte en die Wikings van [[Dublin]], Athelstan se koninkryk binneval. Hy is egter verslaan. In 943 het Konstantyn geabdikeer en in ’n klooster afgetree, waar hy in 952 oorlede is. Hy is opgevolg deur sy voorganger, [[Donald II]], se seun [[Malcolm I]]. Konstantyn het tot met die vereniging van die koninkryke in 1603 die langste in Skotland regeer naas [[Willem I van Skotland|Willem die Leeu]]. Sy bewind het vermoedelik ’n beslissende rol gespeel in die [[Gaele|vergaelisering]] van Piktland. In sy tyd is die woorde "Skots" en "Skotland" die eerste keer gebruik om te verwys na ’n deel van wat vandag Skotland is. == Sien ook == *[[Lys van monarge van Skotland]] == Bron == *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Constantine II of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 952]] bgwbrr6oatq3gz949mrr1vh1g8dxdmc 0 118974 2975832 2943056 2026-10-05T18:30:38Z ~2026-53546-34 215697 /* */ 2975832 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Javier Pérez de Cuéllar | beeld = Javier Pérez de Cuéllar.JPG | beeldonderskrif = Javier Pérez de Cuéllar in 2008 | orde = 5de Sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]] | termynaanvang = [[1 Januarie]] [[1982]] | termyneinde = [[31 Desember]] [[1991]] | voorganger = [[Kurt Waldheim]] | opvolger = [[Boutros Boutros-Ghali]] | geboortedatum = Javier Felipe Ricardo Pérez de Cuéllar y de la Guerra<br />{{Geboortedatum|1920|1|19}} | geboorteplek = [[Lima]], [[Peru]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1920|1|19|2020|3|4}} | sterfteplek = Lima, Peru | party = | orde2 = 135ste Eerste Minister van [[Peru]] | termynaanvang2 = [[22 November]] [[2000]] | termyneinde2 = [[28 Julie]] [[2001]] | president2 = [[Valentín Paniagua]] | voorganger2 = Federico Salas | opvolger2 = Roberto Dañino | eggenoot = Ivette Roberts <small>(1922–2013)</small><br />Marcela Temple Seminario <small>(1933–2013)</small> | kinders = | alma_mater = | religie = [[Rooms-Katolieke Kerk]] | handtekening = Javier Pérez de Cuéllar (firma).jpg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Javier Pérez de Cuéllar''' ([[Spaans]]: [xaˈβjeɾ ˈperez ðe ˈkweʝaɾ]; [[Lima]], 19 Januarie 1920 – 4 Maart 2020, aldaar) was 'n [[Peru]]aanse diplomaat en politikus. Van 1981 tot 1991 was hy die sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]] (VN). Vanaf 1940 werk hy as 'n diplomaat en was aan ambassades in onder andere [[Switserland]] en die [[Sowjetunie]] verbonde. Van 1971 was hy 'n permanente verteenwoordiger by die VN. == Lewe == [[Lêer:Javier Pérez de Cuéllar (1982).jpg|duimnael|links|upright|Javier Pérez de Cuéllar in 1982]] Ná die verdeling van die eiland [[Siprus]] in 1974, wat 'n ernstige krisis tussen [[NAVO]]-bondgenote [[Griekeland]] en [[Turkye]] veroorsaak het, lei Perez de Cuellar in die jare 1975-'77 'n VN-missie daarheen. In 1981 word hy tot sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies verkies om [[Kurt Waldheim]] op te volg. Sy ampstermyn is in 1986 met vyf jaar verleng. In 1991 is hy versoek om langer aan te bly, omdat daar nog nie eenstemmigheid oor sy opvolger bereik is nie. In 1992 is hy eindelik deur die [[Egipte]]naar [[Boutros Boutros-Ghali]] opgevolg. In sy eie land was Perez de Cuellar in 1995 'n kandidaat vir die presidentskap, as teenstander van [[Alberto Fujimori]]. Ná Fujimori se val word hy in November 2000 die premier van 'n oorgangsregering wat die land bestuur totdat pres. Alejandro Toledo sy amp in Julie 2001 aanvaar. Daarna word hy ambassadeur in [[Parys]] en werk ook daar vir [[Unesco]]. Op 31 Desember 2004 beëindig hy sy ambassadeurskap, maar bly in Frankryk by Unesco werksaam. In Julie 2005 kry hy 'n [[hartaanval]], maar herstel daarvan. == Onderskeidings == Perez de Cuellar ontvang onder meer 'n eredoktoraat van die Vrije Universiteit Brussel. Die Olof Palme-prys is in 1988 aan die VN-vredesmag onder sy leiding toegeken. In 1992 word die Vier Vryhede-prys (''Four Freedoms Award'') aan hom oorhandig. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Javier Pérez de Cuéllar}} {{Sekretarisse-generaal van die Verenigde Nasies}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Cuellar, Javier Perez}} [[Kategorie:Peruane]] [[Kategorie:Ambassadeurs]] [[Kategorie:Ministers van Buitelandse Sake]] [[Kategorie:Premiers]] [[Kategorie:Sekretarisse-generaal van die Verenigde Nasies]] [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] [[Kategorie:Honderdjariges]] mm4jv5mlflxh3gooshbz1ld3xgfsxz9 10 120701 2975907 1545870 2026-10-05T22:38:40Z Pynappel 70858 2975907 wikitext text/x-wiki <small>([[Vickershardheidstoets|Vickers]])</small> ps1s8xc0hjwb8gyzo5cp9j5h6x9wohb 0 120859 2976021 2772056 2026-10-06T07:13:32Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976021 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Image-Disney_Concert_Hall_by_Carol_Highsmith_edit-2.jpg|duimnael|Frank Gehry se Walt Disney-konsertsaalgebou in [[Los Angeles]] lyk volgens die nuustydskrif ''[[Newsweek]]'' se humoristiese kommentaar soos "'n gebou die oggend ná 'n groot aardbewing"]] [[Lêer:Walt_Disney_Concert_Hall_at_sunset_June_2013.jpg|duimnael|Die konsertsaal met golwende opskrif teen sononder]] [[Lêer:Walt_Disney_Concert_Hall,_Los_Angeles.jpg|duimnael|'n Lugfoto onthul die stabiele kerngebou agter die fasade]] '''Dekonstruktivisme''' is 'n stroming binne die postmoderne [[argitektuur]] wat sy verskyning in die 1980's gemaak het. Sy naam is ontleen aan "[[dekonstruksie]]", die [[Frankryk|Franse]] filosoof [[Jacques Derrida]] se [[Semiotiek|semiotiese]] ontleedmetode en kritiese benadering van die verhouding tussen teks en betekenis.<ref>{{af}} [http://www.literaryterminology.com/index.php/11-d/282-dekonstruksie ''www.literaryterminology.com - L•T•T Literêre Terme en Teorieë: Dekonstruksie. Besoek op 2 Mei 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504185210/http://www.literaryterminology.com/index.php/11-d/282-dekonstruksie |date= 4 Mei 2017 }}</ref> Hoofkenmerke van dekonstruktivistiese boukuns, wat analogiese verbande met vroeë 20ste eeuse [[Rusland|Russiese]] konstruktivisme toon, is die opsetlike fragmentering van die bouvorm, die gebrek aan harmonie, kontinuïteit of [[simmetrie]] en die vrye omgang met argitektoniese elemente en strukture. Tradisionele geordende strukture ten opsigte van fasades en ruimtes word, net soos die vaste orde van "bo" en "onder", verwerp ten gunste van nuwe outonome vorme vir alle elemente van 'n gebou wat eerder aan industriële ontwerp- en beeldhoukuns ontleen is.<ref>[http://www.designlexikon.net/Fachbegriffe/D/dekonstruktivism.html ''Designlexikon International: Dekonstruktivismus. Besoek op 3 Mei 2017''] {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die volmaakte dekonstruktivistiese gebou kan dus 'n konglomeraat van heterogene vorme wees en by die eerste blik instabiliteit suggereer asof dit op die drumpel van ineenstorting sou wees. Argitekte en ateljees, wie se werk dikwels met dekonstruktivisme verbind word (al sal sommige van hulle dié kategorisering van hul ontwerpe verwerp), sluit [[Peter Eisenman]], [[Frank Gehry]], [[Zaha Hadid]], [[Rem Koolhaas]], [[Daniel Libeskind]], [[Bernard Tschumi]] en [[Coop Himmelb(l)au]] in. Hulle was met hul ontwerpe almal verteenwoordig in die uitstalling ''Deconstructivist Architecture'' wat in 1988 deur die [[New York Stad|New Yorkse]] ''Museum of Modern Art (MoMA)'' gehou en deur Philip Johnson en Mark Wigley saamgestel is.<ref>Aurelia & Balthazar Taschen: ''Moderne Architektur A–Z''. Köln: Taschen Bibliotheca Universalis 2016, bl. 148</ref><ref>[http://www.archdaily.com/868063/ad-classics-1988-deconstructivist-exhibition-johnson-wigley-new-york-museum-of-modern-art-moma ''www.archdaily.com, 29 Maart 2017: AD Classics: 1988 Deconstructivist Exhibition at New York's Museum of Modern Art (MoMA). Besoek op 2 Mei 2017'']</ref> Die uitstalling sou die naamgewer vir die nuwe stylrigting word. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Argitektuur]] [[Kategorie:Kunsbewegings]] kdu4ge8j9ze5r47bsjt3pudvaum7pa5 0 121383 2975725 2887843 2026-10-05T12:21:22Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Ai! 2975725 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kanarieklimop | image = | taxon = Senecio tamoides | authority = [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]] (1838)<ref name="GRIN">{{cite web | url = http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?33704 | title = Taxon: ''Senecio tamoides'' DC. | accessdate = 2008-04-14 | author = Germplasm Resources Information Network (GRIN) | date = 1985-11-07 | format = HTML | work = Taxonomy for Plants | publisher = United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service, National Genetic Resources Program, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland }}</ref><ref name="NZP">{{cite web |url=http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/Taxon.aspx?id=_50e4f74e-a0b2-4dbe-9d34-112367ca3cbf&fileName=Flora%204.xml |title=Senecio angulatus L.f. Suppl. 369 (1781) |access-date=1 April 2008 |author=Landcare Research |format=HTML |work=Flora of New Zealand: Taxa |publisher=Landcare Research Allan Herbarium and New Zealand Plant Names Database |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023111012/http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/taxon.aspx?id=_50e4f74e-a0b2-4dbe-9d34-112367ca3cbf |archive-date=23 Oktober 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | synonyms = }} 'n '''Kanarieklimop''' (''Senecio tamoides'') is 'n [[immergroen]] [[plant]] in die [[familie (biologie)|familie]] [[Asteraceae]], wat inheems is aan [[Suid-Afrika]], [[Eswatini]] en [[Zimbabwe]]. == Eienskappe == Dit is 'n immergroen plant met glansblare wat tot 4&nbsp;m hoog word. Groot [[blom]]knoppe met [[geel|heldergeel]] madeliefagtige blomme en 'n geurige reuk, blom vanaf Maart tot Julie.<ref name="EVMUP">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/senecio-tamoides |title=Senecio tamoides |publisher=SANBI: Plantzafrica.com |access-date=11 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518125247/http://pza.sanbi.org/senecio-tamoides |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kanarieklimop is 'n slingerplant en nie 'n rankplant nie want dit het nie hegrankies nie. Dit slinger met sy slap stingels teen of om ander plante op of gebruik die ander plante as ondersteuning.<ref>{{cite journal|title=Die plantfamilie Asteraceae : 4 interessante groeivorme en ekonomies belangrike soorte : general article and report|author=P.P.J. Herman|journal=Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie|volume= 21|issue=3|year=2002}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Senecio| ]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] [[Kategorie:Slingerplante]] [[Kategorie:Tuinplante]] mnb5rjts8f0og8m1disgd97yr7r7772 2975726 2975725 2026-10-05T12:21:45Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2975726 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kanarieklimop | image = | taxon = Senecio tamoides | authority = [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]] (1838)<ref name="GRIN">{{cite web | url = http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?33704 | title = Taxon: ''Senecio tamoides'' DC. | accessdate = 2008-04-14 | author = Germplasm Resources Information Network (GRIN) | date = 1985-11-07 | format = HTML | work = Taxonomy for Plants | publisher = United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service, National Genetic Resources Program, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland }}</ref><ref name="NZP">{{cite web |url=http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/Taxon.aspx?id=_50e4f74e-a0b2-4dbe-9d34-112367ca3cbf&fileName=Flora%204.xml |title=Senecio angulatus L.f. Suppl. 369 (1781) |access-date=1 April 2008 |author=Landcare Research |format=HTML |work=Flora of New Zealand: Taxa |publisher=Landcare Research Allan Herbarium and New Zealand Plant Names Database |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023111012/http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/taxon.aspx?id=_50e4f74e-a0b2-4dbe-9d34-112367ca3cbf |archive-date=23 Oktober 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | synonyms = }} 'n '''Kanarieklimop''' (''Senecio tamoides'') is 'n [[immergroen]] [[plant]] in die [[familie (biologie)|familie]] [[Asteraceae]], wat inheems is aan [[Suid-Afrika]], [[Eswatini]] en [[Zimbabwe]]. == Eienskappe == Dit is 'n immergroen plant met glansblare wat tot 4&nbsp;m hoog word. Groot [[blom]]knoppe met [[geel|heldergeel]] madeliefagtige blomme en 'n geurige reuk, blom vanaf Maart tot Julie.<ref name="EVMUP">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/senecio-tamoides |title=Senecio tamoides |publisher=SANBI: Plantzafrica.com |access-date=11 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518125247/http://pza.sanbi.org/senecio-tamoides |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kanarieklimop is 'n slingerplant en nie 'n rankplant nie want dit het nie hegrankies nie. Dit slinger met sy slap stingels teen of om ander plante op of gebruik die ander plante as ondersteuning.<ref>{{cite journal|title=Die plantfamilie Asteraceae : 4 interessante groeivorme en ekonomies belangrike soorte : general article and report|author=P.P.J. Herman|journal=Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie|volume= 21|issue=3|year=2002}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Senecio|tamoides]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] [[Kategorie:Slingerplante]] [[Kategorie:Tuinplante]] 3r54pwn70j5ls1vf3ajbqcktdjp433i 0 122808 2975929 2854545 2026-10-05T23:45:11Z Pynappel 70858 2975929 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Berlin-Checkpoint Charlie-Richtung Osten.jpg|duimnael|Checkpoint Charlie in 2004, 15 jaar na die val van de muur.]] [[Lêer:Checkpoint Charlie 1961-10-27.jpg|duimnael|Sowjet- en Amerikaanse tenks vis-à-vis by Checkpoint Charlie]] [[Lêer:Sign Checkpoint Charlie.jpg|duimnael|''"U verlaat die Amerikaanse sektor"'' in vier tale. Dergelike borde was ook by die ander sektor-oorgange te sien.]] '''Checkpoint Charlie''' was die bekendste grenspos van die [[Berlynse Muur]] tussen die voormalige [[Oos-Berlyn|Oos-]] en [[Wes-Berlyn]]. Dit was 'n beheerpunt tussen die Amerikaanse en Russiese sektor in [[Friedrichstraße]]. Plekke waar mense of voertuie deurgesoek word voordat hulle mag aanry, word soms met ''Checkpoint Charlie'' vergelyk.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is [[Duitsland]] sowel as [[Berlyn]] in vier besettingsones verdeel: 'n [[Amerikaanse]], 'n [[Britse]], 'n [[Franse]] en 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-besettingsone. Die Amerikaanse, Britse en Franse besettingsones was van dié tyd af deel van die [[Bondsrepubliek Duitsland]] (BRD, informeel: Wes-Duitsland), terwyl die Russiese sone deel van die [[Duitse Demokratiese Republiek]] (DDR, informeel Oos-Duitsland) was. 'n Swaar bewaakte muur is tussen die Bondsrepubliek en die DDR gebou. Mense wat van die Bondsrepubliek na Oos-Berlyn wou reis moes eers die sogenaamde Transit-Autobahnen neem – die enige verbindings tussen die Bondsrepubliek en Wes-Berlyn – vanwaar hulle na Oos-Berlyn kon reis. Checkpoint Charlie was die derde kontrolepunt wat mens onderweg moes oorsteek. Die punt is gevolglik na die derde letter van die [[NAVO-spelalfabet]] genoem. ''Checkpoint Alpha'' was die grenspos by Helmstedt op die Duits-Duitse grens. ''Checkpoint Bravo'' was by die snelweg naby Dreilinden, op die grens tussen [[Potsdam]] en Wes-Berlyn gewees. Checkpoint Charlie was die enigste kontrolepunt waar diplomatieke korps en ander buitelanders (almal behalwe Wes-Berlyners, Wes-Duitsers en burgers van die lande van die Geallieerde Beheerraad) per pad na Oos-Berlyn kon reis. Per openbare vervoer was die nabygeleë Bahnhof Friedrichstraße die enigste toegangsregte vir toeriste. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Checkpoint Charlie}} {{Koördinate|52|30|26.806626|N|13|23|25.399785|O|scale:1000|aansig=titel}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Berlyn]] [[Kategorie:Geskiedenis van Duitsland]] [[Kategorie:Grense]] mdk7jj3hirm19y45h6wx17q9wicw7ym 2975963 2975929 2026-10-06T05:36:34Z Aliwal2012 39067 2975963 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Berlin-Checkpoint Charlie-Richtung Osten.jpg|duimnael|Checkpoint Charlie in 2004, 15 jaar na die val van de muur.]] [[Lêer:Checkpoint Charlie 1961-10-27.jpg|duimnael|Sowjet- en Amerikaanse tenks vis-à-vis by Checkpoint Charlie]] [[Lêer:Sign Checkpoint Charlie.jpg|duimnael|''"U verlaat die Amerikaanse sektor"'' in vier tale. Dergelike borde was ook by die ander sektor-oorgange te sien.]] '''Checkpoint Charlie''' was die bekendste grenspos van die [[Berlynse Muur]] tussen die voormalige [[Oos-Berlyn|Oos-]] en [[Wes-Berlyn]]. Dit was 'n beheerpunt tussen die Amerikaanse en Russiese sektor in [[Friedrichstraße]]. Plekke waar mense of voertuie deursoek word voordat hulle mag aanry, word soms met ''Checkpoint Charlie'' vergelyk.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is [[Duitsland]] sowel as [[Berlyn]] in vier besettingsones verdeel: 'n [[Amerikaanse]], 'n [[Britse]], 'n [[Frankryk|Franse]] en 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-besettingsone. Die Amerikaanse, Britse en Franse besettingsones was van dié tyd af deel van die [[Bondsrepubliek Duitsland]] (BRD, informeel: Wes-Duitsland), terwyl die Russiese sone deel van die [[Duitse Demokratiese Republiek]] (DDR, informeel Oos-Duitsland) was. 'n Swaar bewaakte muur is tussen die Bondsrepubliek en die DDR gebou. Mense wat van die Bondsrepubliek na Oos-Berlyn wou reis moes eers die sogenaamde Transit-Autobahnen neem – die enige verbindings tussen die Bondsrepubliek en Wes-Berlyn – vanwaar hulle na Oos-Berlyn kon reis. Checkpoint Charlie was die derde kontrolepunt wat mens onderweg moes oorsteek. Die punt is gevolglik na die derde letter van die [[NAVO-spelalfabet]] genoem. ''Checkpoint Alpha'' was die grenspos by Helmstedt op die Duits-Duitse grens. ''Checkpoint Bravo'' was by die snelweg naby Dreilinden, op die grens tussen [[Potsdam]] en Wes-Berlyn gewees. Checkpoint Charlie was die enigste kontrolepunt waar diplomatieke korps en ander buitelanders (almal behalwe Wes-Berlyners, Wes-Duitsers en burgers van die lande van die Geallieerde Beheerraad) per pad na Oos-Berlyn kon reis. Per openbare vervoer was die nabygeleë Bahnhof Friedrichstraße die enigste toegangsroete vir toeriste. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Checkpoint Charlie}} {{Koördinate|52|30|26.806626|N|13|23|25.399785|O|scale:1000|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Berlyn]] [[Kategorie:Geskiedenis van Duitsland]] [[Kategorie:Grense]] k7m8imjzudj1hlz88m6lo1alabnmmm6 0 126094 2975930 2637318 2026-10-05T23:45:26Z Pynappel 70858 2975930 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Karakter | naam = Snegoerotsjka | beeld = Vasnetsov Snegurochka.jpg | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = ''Snegoerotsjka'' (1899) deur [[Wiktor Wasnetsof]] | verskyning1 = [[19de eeu]] | stem = | name = Snegoerka, Snow Maiden, Snowflake, The Snow Princess | byname = | spesie = | geslag = Vroulik | familie = | nasionaliteit = [[Rusland|Russies]] }} '''Snegoerotsjka''' ([[Verkleiningswoord|verkleinwoord]]) of '''Snegoerka''' ([[Russies]]: Снегу́рочка, Снегу́рка, [[IFA]]: sʲnʲɪˈgurətɕkə, snʲɪˈgurkə; [[Engels]]: ''Snow Maiden'') is ’n karakter in Russiese sprokies. Die karakter het blykbaar geen wortels in die tradisionele [[Slawiese mitologie]] en gebruike nie en maak haar eerste verskyning in Russiese folklore van die [[19de eeu]].<ref name="Dushechkina2003">{{cite news |author=Душечкина Е. В. |title=Дед Мороз и Снегурочка |journal=Отечественные записки |year=2003 |issue=1 |url=http://magazines.russ.ru/oz/2003/1/2003_01_31.html |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627025544/http://magazines.russ.ru/oz/2003/1/2003_01_31.html |archive-date=27 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=30 September 2017 }}</ref> Sedert die [[Sowjetunie|Sowjet]]tyd word sy ook tydens [[Nuwejaarsdag|Nuwejaarsvierings]] uitgebeeld as die kleindogter en helper van [[Djed Moroz]].<ref name="Dushechkina2003"/> == Volks- en ander verhale == ’n Weergawe van ’n volksverhaal oor ’n meisie met die naam Snegoerka (Snezjewinotsjka; Снегурка (Снежевиночка)), wat van sneeu gemaak is, het in 1869 verskyn in die tweede volume van [[Aleksander Afanasiëf]] se werk ''Die poëtiese beskouing van die Slawiërs op die natuur''. Daarin noem hy ook die [[Duits]]e [[Analogie|analoog]], ''Schneekind'' ("Sneeukind"). In hierdie weergawe maak die kinderlose boere-egpaar Iwan en Marja ’n sneeupop, wat lewend word. Die sprokie is later ingesluit in Louis Léger se ''Contes Populaires Slaves'' (1882).<ref name="lang">Andrew Lang, ''The Pink Fairy Book'', "[http://www.mythfolklore.net/andrewlang/413.htm Snowflake]"</ref> Snegoerka word gou groot. ’n Groep meisies nooi haar om saam met hulle in die woud te stap. Daar maak hulle ’n vuurtjie en maak beurte om daaroor te spring. Toe dit Snegoerka se beurt is, smelt sy toe sy halfpad oor die vuur is en verdamp in ’n wolk. Andrew Lang het dié weergawe as "Snowflake" in ''The Pink Fairy Book'' (1897) ingesluit.<ref name="lang"/> In ’n ander storie is sy die dogter van die Lenteskoonheid (Весна-Красна) en Djed Moroz, en smag sy na die geselskap van sterflinge. Sy hou van ’n skaapwagter met die naam Lel, maar kan nie liefhê nie. Haar ma kry haar jammer en skenk aan haar die vermoë, maar net toe sy verlief raak, word haar hart warm en smelt sy. Hierdie weergawe is in 1873 aangepas as ’n toneelstuk, ''The Snow Maiden'' deur Aleksander Ostrofski, met toneelmusiek deur [[Tsjaikofski]]. [[Beeld:Парад_Дед-Морозов_и_Снегурочек_и_рок-концерт_в_Сочи_2016_09.jpg|links|duimnael|240px|Djed Moroz en Snegoerotsjka op ’n parade by ’n [[rock]]konsert in 2016 in [[Sotsji]].]] In 1878 het die komponis Ludwig Minkus en die balletmeester Marius Petipa ’n balletaanpassing, ''Die dogter van die sneeu'', vir die [[tsaar]] se [[Mariinskiteater|Keiserlike Ballet]] op die planke gebring. Die verhaal is ook deur [[Nikolai Rimski-Korsakof]] aangepas vir ’n [[opera]] met die naam ''Die Sneeumeisie: ’n Lentefeëverhaal'' (1880-'81). Die verhaal van Snegoerotsjka is ook aangepas vir twee Sowjetrolprente: ’n geanimeerde weergawe van 1952 met van Rimski-Korsakof se musiek en ’n fliek van 1969. Die [[Amerika]]anse illustreerder en skryfster Ruth Sanderson het die storie oorvertel in ’n prenteboek, ''The Snow Princess'', waarin die prinses nie smelt toe sy verlief raak nie, maar in ’n sterfling verander wat wel eendag sal doodgaan. == Kleindogter van Djed Moroz == In die laaste tydperk van die [[Russiese Ryk]] was Snegoerotsjka deel van versierings vir [[Kersfees|Kersbome]].<ref name="Dushechkina2003"/> In die vroeë tydperk van die Sowjetunie is Kersfees en ander Christelike tradisies verbied, maar sedert 1935 is Nuwejaarsvierings toegelaat. Deel van die vierings is ’n [[denneboom]] en Djed Moroz ("Oupa Ryp"). In dié tyd is Snegoerotsjka ingespan in die rol van Djed Moroz se kleindogter en helper.<ref name="Dushechkina2003"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://www.mythfolklore.net/andrewlang/413.htm ''Snowflake''], Lang se weergawe *{{Commons-kategorie inlyn|Snegurochka}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Snegurochka|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Kersfees]] [[Kategorie:Russiese sprokiekarakters]] 4c7iyvfggb381wt923n9pef6l4p5hw9 0 126104 2975931 2923940 2026-10-05T23:45:40Z Pynappel 70858 2975931 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Beeld:Khohloma_bird_box.JPG|duimnael|220px|Chochloma-skilderwerk van naby gesien.]] '''Chochloma''' ([[Russies]]: хохлома́) is ’n [[Rusland|Russiese]] houtskilderstyl met helder blom- en ander plantpatrone in hoofsaaklik [[rooi]] en [[goud (kleur)|goud]] op ’n [[swart]] agtergrond. As dit vir houteetgerei of meubels gebruik word, gee dit die voorwerpe ’n swaarder, [[metaal]]agtige voorkoms. Dit is ook bekend as '''chochloma-skilderwerk''' (хохломская роспись, ''chochlomskaja rospis''). == Geskiedenis == [[Beeld:Khokhloma_spoon.jpg|duimnael|links|240px|’n Houtlepel met die chochloma-motief.]] Dit is in die tweede helfte van die [[17de eeu]] die eerste keer gemaak in wat vandag bekend is as die Kowerninski-distrik van die [[Nizjni Nowgorod-oblast]]. Dit is genoem na Chochloma, ’n handelsnedersetting in dieselfde [[oblast]] wat tussen die 18de en vroeë 20ste eeu bekend was vir die inwoners se kunsvlytartikels. Die maak van chochloma is in 1659 die eerste genoem in ’n brief van ’n [[bojaar]] met die naam Morozof aan sy rentmeester, met ’n bestelling vir 100 geverfde borde en 60 wynbekers.<ref name="stuartking">[http://www.stuartking.co.uk/index.php/khokhloma-ware-folk-art-for-the-masses/ ''Khokhloma Ware: Folk art for the masses''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150609105356/http://www.stuartking.co.uk/index.php/khokhloma-ware-folk-art-for-the-masses/ |date= 9 Junie 2015 }} deur Stuart King</ref> Die kunsvorm het sy oorsprong onder die [[Ougelowiges]], wat van hul vervolgers gevlug en in die plaaslike woude geskuil het. Onder hulle was [[ikoon]]skilders wat dié skildertegniek aan die plaaslike inwoners geleer het. ’n Oorspronklike tegniek om hout ’n goue kleur te verf sonder dat regte [[goud]] gebruik word, is tipies van chochloma.<ref name="stuartking"/> Artikels wat uit hout gekerf is (meestal eetgerei), het gewoonlik ’n grondlaag van klei, vlasolie en tinpoeier gekry (deesdae word [[aluminium]] gebruik). ’n Blompatroon is dan met ’n kwas op die grondlaag geskilder. Daarna het die artikel ’n laag vlasolie gekry (deesdae word sintetiese olie gebruik) en is dit by ’n hoë temperatuur verhard. ’n Kombinasie van rooi, swart en goue kleure word meestal gebruik. Dit het gelyk of chochloma se gewildheid in die vroeë 20ste eeu afgeneem het, maar dit het in die Sowjettyd ’n herlewing ondervind toe twee fabrieke by Chochloma en [[Semjonof]] die middelpunt geword het vir die maak van tafelgerei, eetgerei (veral lepels), meubels, aandenkings, ens. In 1972 het die Chocloma-museum sy deure in Semjonof geopen. == Galery == <center> <gallery perrow=4 widths="200px" heights="170px"> Beeld:Nischni Nowgorod PD 2010 070.JPG|Chochloma-vervaardigingsproses. Beeld:Khokhloma Hochloma 20090814 02.JPG|Chochloma-ware. Beeld:Nischni Nowgorod PD 2010 072.JPG|’n Groot chochloma-lepel. Beeld:1979 CPA 4968.jpg|Chochloma-kombuisware op ’n [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[posseël]]. </gallery> </center> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://www.stuartking.co.uk/index.php/khokhloma-ware-folk-art-for-the-masses/ ''Khokhloma ware: folk art for the masses''] {{en}} *[http://www.russia-ic.com/culture_art/visual_arts/967/ ''Khokhloma Painting''] {{en}} *{{Commons-kategorie inlyn|Khokhloma}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Khokhloma|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Kuns van Rusland]] gw7zq26w560qxc73066mrjgi5bknio7 0 126310 2976019 2733222 2026-10-06T07:00:17Z Aliwal2012 39067 /* Vasbinding/BDSM */ belt->gordel 2976019 wikitext text/x-wiki '''Pornografie''' is die eksplisiete uitbeelding van [[seks]]dade met die doel om seksueel te prikkel. Dit word gewoonlik onderverdeel in spesifieke '''subgenres'''. Pornografie word tradisioneel geklassifiseer as óf "sagte" óf "harde" pornografie. * Sagte pornografie bevat gewoonlik naaktheid of gedeeltelike naaktheid in seksueel suggestiewe situasies, maar geen eksplisiete seksuele aktiwiteit, [[penetrasie]] of ekstreme [[Seksuele fetisjisme|fetisjisme]] nie.<ref name=Amis>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4153718,00.html |title=A rough trade |accessdate=29 Februarie 2012 |author=Martin Amis |date=17 Maart 2001|publisher=Guardian.co.uk}}</ref> * Harde pornografie bevat grafiese seksuele aktiwiteit, penetrasie<ref>{{cite web |url=http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/modern/20th-Century-Nudes.html |title=P20th Century Nudes in Art |publisher=The Art History Archive |access-date=29 Februarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914232020/http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/modern/20th-Century-Nudes.html |archive-date=14 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en dikwels ook fetisjisme. Die meeste subgenres kan weer geklassifiseer word in eienskappe van die akteurs of die soort seksdade, wat dalk verskil van die nismark waarop dit gerig is. Omdat die deursnee-pornografie op die manlike kyker gerig is, was die aktrises se eienskappe tradisioneel die belangrikste. Al hoe meer pornografie word egter op die vroulike kyker gerig en dit maak die akteurs se eienskappe deesdae ook belangrik. Verder is daar nuwe subgenres soos klein [[penis]]se, spiere en [[feministiese pornografie]].<ref>[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/mar/22/porn-women "'Porn made for women, by women"] May, Catalina. The Guardian, 22 Maart 2011. Besoek op 11 Oktober 2013</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/toni-nagy/porn-for-women_b_2783342.html "'Artisanal, locally grown, free range porn for women"] Nagy, Toni. Huffington Post, 4 Maart 2013. Besoek op 11 Oktober 2013</ref> Die meeste genres op hierdie lys hou verband met harde porografie. == Genres volgens fisieke eienskappe == [[Beeld:Folsom Fair 2009 - François Sagat.jpg|duimnael|180px|[[François Sagat]], ’n voorbeeld van ’n porno-akteur met baie liggaamshare.]] [[Beeld:D6B_1609_-_Alyssa_Lynn_(12111042004).jpg|duimnael|180px|Alyssa Lynn, ’n porno-aktrise met groot borste.]] === Hare === '''Haarfetisjisme''' is seksuele prikkeling wat verband hou met hare, hoofsaaklik: * Lang hare * Skaamhare * Haarstyle * Liggaamshare === Liggaam === *'''Armholtes''': dit sluit die lek, soen, kielie of ruik van armholtes tydens seks of liefdesvoorspel in. *'''Groot vroue''': oorgewig of vetsugtige vroue. *'''[[Orale seks|Lingo]]''' ([[Latyn]]): sluit die lek van die [[Oor|ore]], [[lip]]pe, [[vagina]] of ander liggaamsdele in. *'''Groot borste''': groot boste; dikwels vroue met borsinplantings, maar sommige mans verkies vroue met natuurlike groot borste. *'''Groot penis''': mans met buitengewoon groot penisse. *'''Groot sitvlak''': die erotisering van groot sitvlakke en anusse; dit oorvleuel dikwels met [[anale seks]]. *'''Kameeltoon'''-pornografie: vroue met groot labia of ’n groot klitoris. *'''Voete-en-bene''': klem op ’n akteur se voete en bene. *'''Klein borste''': vroue met klein of feitlik geen borste nie. === Ras en etnisiteit === {{Hoofartikel|Veelrassige pornografie}} In rasgeoriënteerde pornografie is die akteurs nie altyd van die ras wat in die titel genoem word nie. Soms het hulle die nodige eienskappe soos velkleur, lippe en oë. Soms word akteurs se ras verskillend aangegee na gelang van die spesifieke video. *'''[[Asië|Asiate]]''': akteurs met ’n Asiatiese voorkoms, soos van [[Japan]], [[China]] en [[Thailand]], of soms mense met soortgelyke eienskappe. *'''[[Swart mense]]''' (soms aangedui as ''ebony''): swart mense of mense met soortgelyke eienskappe. Hulle kan onderverdeel word in [[Afrika]]ne, [[Afro-Amerikaners]] of mense van die [[Karibiese See|Karibiese]] streke. *'''[[Wit mense]]''' of '''Europeërs''': akteurs wat lyk of hulle van [[Oos-Europa|Oos-]] of [[Wes-Europa]] af kom. *'''[[Veelrassige pornografie|Veelrassig]]''' (''interracial''): akteurs van verskillende rasse-agtergronde. *'''[[Latyns-Amerika]]ners''' (''latino''/''latina''): akteurs wat lyk of hulle van Latyns-Amerika of Latyns-Europa is; sluit in [[Suid-Amerika]], [[Mexico]], [[Puerto Rico]] of [[Kuba]]. Baie is [[Spanje|Spanjaarde]], [[Portugal|Portugese]], [[Italië|Italianers]] of [[Indiane]]. *'''[[Midde-Ooste]]rs''': akteurs met die voorkoms van mense uit die Midde-Ooste; oorvleuel met [[Arabiere]], [[Noord-Afrika]]ne of [[Indië|Indiërs]]. === Subkultuur === *'''Alternatiewe porno''': akteurs met [[tatoe]]s, gaatjies, ’n ongewone haarkleur, unieke haarstyle, ’n gotiese voorkoms, punk-rock, hippies, ravers of aanhangers van [[BDSM]]. == Ouderdom == *'''Middeljariges''': 40 en ouer. Sluit in [[MILF|MILF's]] (''Moms I'd Like to Fuck'') in tonele met jonger mans en [[DILF|DILF's]] (''Dads I'd Like to Fuck''). *'''Tieners''' (soms ''barely legal'' genoem): jong akteurs wat 18 of 19 lyk. *'''Kinders''': kinderpornografie is seksdade met kinders onder die wettige ouderdom; feitlik oral onwettig. == Fetisje == {{Hoofartikel|Seksuele fetisjisme}} [[Lêer:Tapegag (Bondage) 2 girls in rubber-leather.jpg|duimnael|200px|Twee vasgemaakte vroue wie se monde toegeplak is.]] [[Beeld:Pissing-illustration.jpg|duimnael|200px|’n Illustrasie van ’n vrou wat in ’n man se mond urineer.]] === Vasbinding/BDSM === *'''Vasbinding''': tonele waar die akteurs op verskillende maniere vasgebind of ingeperk word. *'''[[BDSM]]''': vasbinding en dissipline, oorheersing en onderwerping, [[sadisme]] en [[masochisme]]. Sluit ''dominatrix''-pornografie in, waar die dominante seksmaat ’n vrou is. *'''Rowwe seks''': soortgelyk aan [[sadomasochisme]]; bevat gewoonlik tonele waar ’n dominante seksmaat die ander een verneder terwyl hy/sy gewelddadig optree. *'''Verkragting''': akteurs boots ’n verkragting na. [[Verkragting]] self is feitlik oral onwettig. *'''Pak gee''' (''spanking'' of ''whipping''): sluit in die slaan van een seksmaat met die hand of ’n ander voorwerp soos ’n gordel, borsel of sweep. *'''''Facesitting''''': wanneer een maat op die ander se gesig sit, dikwels vir orale seks. *'''''Snuff''''': pornografie wat die dood van een seksmaat insluit, met of sonder hul toestemming. Gesimuleerde moord word nie as ''snuff'' beskou nie. Onwettig in baie lande; word soms as ’n mite of stadslegende beskou. *'''Kielie'''; ’n akteur wat vasgebind of andersins ingeperk word, word gekielie. *'''Bloed''' (''ero guro'' of ''gore''): ’n genre in veral [[Japan]]nese pornografie wat [[bloed]], verminking, geweld, [[urine]] of [[ontlasting]] insluit. === Liggaamsfunksies === *'''Menstrueel''' (of ''red rhapsody''): bevat sekstonele met vroue wat [[Menstruasie|menstrueer]], dikwels met klem op die bloed. *'''Ontlasting''' (''scat''): die een of ander vorm van ontlasting is betrokke; soms werklik, soms gesimuleer. *'''Melk''': vroue wat melk afskei, word gemelk of melk hulself. *'''Watersports''': seksuele aktiwiteit wat [[Urine|urinering]] insluit, onder meer ''golden showers''. *'''Emetofilie''': pornografie wat vomering of verstikking insluit. *'''Gesigjop''' (''facial''): waar die man op sy seksmaat se gesig [[Ejakulasie|ejakuleer]]. *'''Swangerskap''': waar die aktrise swanger is; kan melking insluit as ’n fetisj. *'''Vroulike ejakulasie''' (''squirt''): pornografie waarin vroue ejakuleer. *'''Spoeg''': tonele wat spoeg insluit. *'''Komskoot''': waar die man ejakuleer. === Ander fetisje === *'''Sonder kondoom''' (''bareback''): waar die akteurs nie [[Kondoom|kondome]] dra nie. *'''Bestialiteit''': seks met [[dier]]e. Bestialiteit en die kyk van hierdie soort porno is in baie lande onwettig. *'''Stewels''': mans of vroue dra stewels vir seksuele aantrekkingskrag; word soms gekombineer met BDSM. *'''[[Bukkake]]''': pornografie waarin verskeie mans op ’n ander akteur ejakuleer, gewoonlik op sy/haar gesig; kan ook vroulike ejakulasie behels. *'''Geklee-en-nakend''': óf die akteur óf die aktrise hou hul klere aan. In Engels bekend as ''CFNM'' (''Clothed female, naked male'') en ''CMNF'' (''Clothed male, naked female''). *'''Semenuitsypeling''' (''creampie''), soms ook interne ejakulasie genoem: pornografie waarin die man in die vrou se vagina, mond of anus ejakuleer, gevolg deur die sigbare uitsypeling van die [[semen]] uit die spesifieke opening. *'''Bedroë eggenoot''' (''cuckold''): pornografie waar ’n bedroë eggenoot toekyk terwyl sy vrou met ’n ander (gewoonlik aantrekliker) man seks het. *'''Semenuitruiling''' (''cum swapping'' of ''snowballing''): pornografie waar akteurs of aktrises mondelings semen uitruil. *'''Doeke''': een van die akteurs dra ’n doek, terwyl die ander akteur die "oppasser" is. *'''Dwerge''': een of meer van die akteurs is dwerge. *'''Voetfetisj''': klem op een van die akteurs se voete; gaan dikwels gepaard met die lek, soen en genitale kontak met die voete. *'''''Felching''''': behels die drink of suig van pas geëjakuleerde semen uit die vagina of anus. *'''[[Bevuisting]]''' (''fisting''): behels die druk van ’n hand of soms arm of voet in die vagina of anus. *'''[[Vermensliking]]''' (antromorfie, ''yiff'' of ''furry fandom''): die vermensliking van diere in ’n erotiese of seksuele verband. *'''Bloedskande''': seks tussen akteurs wat voorgee hulle is familie. [[Bloedskande]] self en die kyk van dié soort pornografie is in baie lande onwettig. *'''Borsfetisj''': ’n Akteur is obsessief oor ’n aktrise se tepels. *'''Lolita''' (of ''lollipop''): behels aktrises van 18 of effens ouer wat voorgee hulle is jonger en minderjarig; word in baie lande beskou as kinderpornografie. *'''Skaamhare''': ’n seksmaat speel met of masturbeer oor ’n vrou se lang skaamhare. *'''[[Gesigspuntpornografie]]''' (''point of view pornography'' of ''POV''): die kamerahoek is van so ’n aard dat dit aan die kyker ’n beeld verskaf soos gesien vanuit die akteur se gesigspunt. *'''Lateks/rubber''': behels rubber, lateks en soortgelyke materiale. *'''Rookfetisj''': een van die akteurs rook [[sigaret]]te, [[Sigaar|sigare]] of [[dagga]]. *'''Nat voorkoms''': die akteurs se klere is nat. *'''Broekiekouse''': vroue of mans wat broekiekouse, kleefbroeke of lang kouse dra. *'''Hoëhakskoene''': die akteur of aktrise dra hoëhakskoene. *'''Sangleier''' (''cheerleader''): pornografie wat beelde van sangleiers insluit, werklik of voorgegee. *'''Tronk/polisie''': behels seks tussen mense wat in ’n tronk is of waar een ’n geregsdienaar is; kan verskeie soorte tonele insluit, soos fisieke visentering. *'''Medies''' (dikwels '''dokter/verpleegster en pasiënt''' genoem): mediese situasies soos doktersondersoeke wat tot seks lei. *'''[[Enema]]''': behels akteurs wat mekaar enemas gee. *'''Sonofilie''': behels prikkeling deur seksgeluide of gille. *'''Onderwyser-en-student''' of '''baas-en-sekretaresse''': sekssituasies wat plaasvind tussen ’n gesagsfiguur en ’n ondergeskikte. *'''Tentakel-erotika''': die prikkeling deur kreature met tentakels (gewoonlik fiktiewe monsters) wat akteurs verkrag of andersins penetreer. *'''Babaoppassers''': gewoonlik jong meisies wat seks het met die pa van die kinders wat hulle oppas. *'''Transseksuele''': behels transseksuele akteurs, wat as mans gebore is en in die proses van geslagsverandering is; gewoonlik het hulle seks met mans, maar soms ook met vroue. Daar word dikwels neerhalend na hulle verwys as ''chicks with dicks'', ''shemales'' of ''trannies''; sluit in transmans, akteurs wat as vroue gebore is.<ref>{{cite web |url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/28943/1/buck-angel-the-man-with-a-pussy |title=Meet 'the man with a pussy’, porn star and feminist producer |last=Dazed |date=30 Desember 2015 |access-date=14 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511180645/https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/28943/1/buck-angel-the-man-with-a-pussy |archive-date=11 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nypress.com/man-or-woman-you-decide/ |title=Man? or Woman? You Decide - Manhattan, New York, NY - News |access-date=14 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912021123/http://www.nypress.com/man-or-woman-you-decide/ |archive-date=12 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Buck Angel]] is die bekendste akteur in diè genre.<ref>{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/thefeed/story/buck-angel-talks-about-life-transsexual-porn-star |title=Buck Angel talks about life as a transsexual porn star |access-date=14 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511180644/https://www.sbs.com.au/news/thefeed/story/buck-angel-talks-about-life-transsexual-porn-star |archive-date=11 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> *'''Transvestiete''': pornografie met akteurs wat vir seksuele bevrediging fopdossers is of van fopdossers hou. Mans wat van fopdossers hou, in Engels bekend as ''tranny chasers'', is nie noodwendig [[gay]] nie. Daarom vertoon sommige sekswinkels sulke pornografie in die [[Heteroseksualiteit|straight]] afdeling. *'''[[Hermafrodiet]]e''' (of ''herm''): pornografie met ’n akteur wat die geslagdele van albei geslagte het; dikwels hentai. Die algemeenste uitbeelding van ’n hermafrodiet in pornografie is ’n persoon met die voorkoms van ’n vrou, maar met ’n penis. == Seksuele oriëntasie == [[Beeld:Michael Lucas Men of Israel film shoot 2.jpg|duimnael|260px|Op die stel van Lucas Entertainment se verfilming van die gay pornofliek ''Men of Israel'', met die regisseur Michael Lucas.]] Pornografie bevat toenemend ’n kombinasie van akteurs volgens hul seksuele oriëntasie, soos [[gay]], [[Lesbiër|lesbies]] of [[Biseksualiteit|biseksueel]]. === Mans en vroue === *'''Heteroseksueel''': die grootste deel van pornografie.<ref name=Millward>{{cite web |last=Millward |first=John |title=Deep Inside: A Study of 10,000 Porn Stars and Their Careers |url=http://jonmillward.com/blog/studies/deep-inside-a-study-of-10000-porn-stars/ |website=jonmillward.com |date=14 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519104323/https://jonmillward.com/blog/studies/deep-inside-a-study-of-10000-porn-stars/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Mans en mans === *'''[[Gay]] pornografie''' beeld gewoonlik seks tussen mans uit en bevat meestal [[Anale seks|anale]] en/of [[orale seks]]. Soms is die mans nie in hul persoonlike lewe gay nie, maar ''gay-for-pay''. *'''Twinks''': jonger akteurs, gewoonlik onder 30 en met ’n skoon geskeerde voorkoms, skraler en vrouliker as die hoofstroom- gay porno-akteurs. *'''Bere''' (''bears''): ’n kombinasie van middeljarige, harige en oorgewig mans. Sluit ook ''cubs'' in: gewoonlik jonger, skraler weergawes van bere. [[Beeld:Lesson 1 Private Tutor.jpg|duimnael|260px|’n Yaoi-kunswerk.]] *'''Yaoi''': manlike gay hentai wat so ontwerp is dat mans en vroue hulle aantreklik vind. === Vroue en vroue === *'''[[Lesbiër|Lesbiese]] pornografie''': beeld vroue uit wat seks het. Dit is dikwels op ’n manlike gehoor gerig. Vroue wat daarby betrokke is, is geensins noodwendig lesbies nie. *'''Yuri''': ’n vroulike homoseksuele hentai. === Verskeie mans en vroue === *'''[[Biseksualiteit|Biseksuele]] pornografie''': met mans en vroue wat almal saam seks het. Die term dui gewoonlik op die man. *'''[[Bukkake]]''': verskeie mans, soms meer as 10, en een vrou is gewoonlik betrokke; die mans ejakuleer op die vrou se gesig of oor haar hele liggaam. Het in [[Japan]] ontstaan. *'''Driespel''' (''threesome'', ''MFF'' of ''MMF''): met drie akteurs, twee vroue en ’n man (MFF) of twee mans en ’n vrou (MMF). In die meeste gevalle het die mans nie met mekaar seks nie, in teenstelling met biseksuele pornografie. *'''Groepseks''' (orgie of ''gang bang''): gewoonlik wanneer ’n paar mans met een vrou seks het. Wanneer ’n paar vroue met een man seks het, word dit in Engels ’n ''reverse gang bang'' genoem. Daar kan ook ewe veel vroue en mans betrokke wees. Sluit ''swinging'' in, waar twee egpare seksmaats uitruil. == Werklikheid == *'''[[Amateurpornografie]]''' het aanvanklik net verwys na pornografie wat deur werklike amateurs vervaardig is. Dit sluit nou professionele pornografie in wat ontwerp is om te lyk of dit amateuragtig is. ''Pro-am''-pornografie is ’n subgenre van amateurpornografie wat verwys na professionele porno met amateurakteurs, dikwels akteurs wat vir die eerste keer in ’n pornofliek verskyn. *'''Sterseksvideo's''' (''celebrity sex tapes''): amateur- of professionele opnames van seksdade deur ’n bekende en sy/haar maat. Dit word dikwels op die [[internet]] uitgelek, met of sonder die bekende se toestemming. ’n Ster kan dit met opset laat uitlek ter wille van publisiteit. *'''Ekshibisionisme''': pornografie met akteurs wat hulle in die openbaar ontbloot; oorvleuel met openbare seks. [[Beeld:Tournage Gonzo mode d'emploi.jpg|duimnael|260px|Mike Angelo en Jessie Volt skiet ’n gonzo-toneel.]] *'''[[Gonzo-pornografie]]''': behels dat ’n akteur die kameraman speel en die aksie verfilm terwyl hy seks het. Stem ooreen met [[gesigspuntpornografie]]. *'''''Upskirt''''' en '''''downblouse''''': die neem van foto's onder ’n vrou se rok in of bo by haar bloes in terwyl sy in die openbaar is. *'''Versteekte kamera''': pornografie wat lyk asof dit met ’n versteekte kamera geneem is sonder dat die persoon wat afgeneem is, daarvan geweet het. Hulle trek gewoonlik uit, stort of gaan toilet toe; óf tuis óf in ’n openbare plek. Sluit aan by voyeurisme. *'''Loergat''' (''glory hole''): pornografie met mans en vroue wat orale of ander seks deur ’n loergat, soos in ’n toilet, het. Die mans wat die bevrediging ontvang, is gewoonlik ongeïdentifiseer. Dit vind dikwels plaas tussen twee mans en is gewild in gay pornografie. * '''Wraakporno''' (''revenge, hacked, leaked porn''): word gewoonlik verspei sonder die medewete of toestemming van ’n persoon. As ’n paartjie byvoorbeeld seks het en die een seksmaat versprei die porno uit wraak nadat hulle opgebreek het, is dit ''revenge porn''. ''Hacked porn'' of ''leaked porn'' verwys na materiaal wat ’n persoon vir privaat gebruik verfilm het, maar wat iemand wederrregtelik van sy/haar rekenaar verkry het. == Spesifieke seksdade == [[Lêer:Édouard-Henri Avril (18).jpg|duimnael|250px|’n Voorstelling van Hadrianus wat in Egipte anale omgang met Antinous het deur die skilder Édouard-Henri Avril.]] === Anaal === *'''[[Anale seks|Anale pornografie]]''': behels anale penetrasie met ’n penis, dildo of ander voorwerp, of soms ’n kombinasie daarvan. *'''Anus-tot-mond''' (ook ''ATM'' of ''A2M''): pornografie waarin die penis van ’n akteur gesuig word nadat dit in die anus van ’n ander akteur was. Soms is twee akteurs betrokke, maar soms meer as twee. *'''Gaping''': klem is op die ontvanger van anale seks se anus nadat die penis of dildo verwyder is. Soms ejakuleer die man in die gapende anus. *'''''Pegging''''': wanneer ’n vrou ’n man met ’n aangordpenis penetreer. *'''Analingus''' (ook ''rimjob''): wanneer die een akteur se anus gelek of andersins gemanipuleer word. === Ander seksdade === *'''''Deep-throating''''': wanneer die penis diep in die seksmaat se keel ingeneem of gedruk word. *'''Veelvuldige penetrasie''' (ook dubbele penetrasie of DP): die gelyktydige [[penetrasie]] van ’n vrou se anus en vagina. Dit sluit in dubbele anale of dubbele vaginale penetrasie, of die penetrasie van die anus, vagina en mond. *'''[[Orale seks]]''': bevat tonele waarin die man se penis of die vrou se vagina gelek of gesuig word. *'''[[Masturbasie]]/solo''': kan insluit wedersydse masturbasie, solo-masturbasie of [[selfsuiging]]. *'''''Insertion''''': die steek van verskeie voorwerpe in die anus, vagina of penisopening. == Ander kategorieë == *'''Tekenprentpornografie''': illustrasies of geanimeerde seksuele situasies. *'''[[Hentai]]''': verskeie vorme van Japannese pornografie, hoewel die term nooit in [[Japannees]] in dié verband gebruik word nie, Die betekenis van ''hentai'' is "perfersie", "abnormaliteit" of "metamorfose". Yaoi is tekeninge wat [[gay]] mans uitbeeld, maar nie noodwendig pornografies nie. Yuri is die [[Lesbiër|lesbiese]] weergawe. *'''Interaktiewe pornografie''': beskikbaar in [[CD-ROM]]- en [[DVD]]-formaat; laat die kyker toe om spesifieke dade uit te voer, soms met die kamera wat die eerstepersoonsgesigspunt verskaf. *'''Antieke erotika''': gewoonlik pornografie van voor die 1970's, veral swart-en-wit prente van voor die 20ste eeu. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:List of pornographic subgenres|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Pornografie]] f5vftesol2m97vz53zpd5mjshc8ga17 0 127125 2975932 2629664 2026-10-05T23:45:53Z Pynappel 70858 2975932 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Isakkatedraal |kleur = #F5F5DC |titel = |beeld = Saint Isaac's Cathedral in SPB.jpeg |beeld_wydte = 280px |beeld_onderskrif = Die katedraal is ’n neoklassieke vertolking van ’n Bisantynse kerk en is deur Auguste de Montferrand ontwerp. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ligging |1 = [[Sint Petersburg]], [[Rusland]] |opskrif2 = Affiliasie |2 = [[Russies-Ortodokse Kerk]] |opskrif3 = Gebou voltooi |3 = [[1858]] |opskrif4 = Argitek |4 = Auguste de Montferrand |opskrif5 = Status |5 =Aktief |opskrif6 = |6 = }} Die '''Isakkatedraal''' ([[Russies]]: Исаа́киевский Собо́р, ''Isaakijefski Sobor'') in [[Sint Petersburg]], [[Rusland]], is die grootste [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodokse]] [[katedraal]] in die stad. Dit is die grootste Ortodokse [[basilika]] en die vierde grootste katedraal (volgens volume onder die [[koepel]]) in die wêreld.<ref name=hellopiter>{{cite web|title=Saint Isaac's Square|url=http://www.hellopiter.com/index.php/en/chto-posmotret-2/saint-isaac-s-square|website=HelloPiter|access-date=12 November 2017|archive-date= 5 Mei 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505110441/http://hellopiter.com/index.php/en/chto-posmotret-2/saint-isaac-s-square|url-status=dead}}</ref> Dit is opgedra aan sint Isak van [[Dalmasië]], ’n [[beskermheilige]] van [[Pieter die Grote]], wat op dié [[heilige]] se feesdag gebore is. == Geskiedenis == [[Beeld:Surikov-Horseman2.jpg|305px|duimnael|Die skilder Wasili Soerikof se uitbeelding van die katedraal, met [[Die Bronsruiter]] op die voorgrond.]] [[Beeld:Saint Isaac's Cathedral. St. Petersburg, 2017.png|duimnael|305px|Die katedraal in die aand.]] [[Aleksander I van Rusland]] het opdrag gegee vir die bou van die kerk op Isakplein om ’n vroeëre struktuur deur Vincenzo Brenna te vervang. Dit was die vierde kerk wat agtereenvolgens op dié terrein gebou is. Die eerste katedraal is gebou ter ere van sint Isak van Dalmasië, op wie se feesdag Pieter I gebore is. Aan die einde van [[Paul van Rusland|keiser Paul]] se bewind het daar ’n taamlik lelike struktuur gestaan wat half met marmerblokke en half met rooi bakstene versier was. Dit is deur mense van dié tyd beskou as ’n [[simbool]] van Paul se bewind omdat die tsaar sy hofargitek, Brenna, opdrag gegee het om ’n vroeë marmerstruktuur deur Rinaldi te voltooi. Nadat Aleksander I opdrag vir die bou van ’n nuwe kerk gegee het, het ’n spesiale kommissie verskeie ontwerpe beoordeel, onder andere van die [[Frankryk|Frans]] gebore Auguste de Montferrand, wat aan die ateljee van [[Napoleon]] se ontwerper, Charles Percier, studeer het. Montferrand se ontwerp is deur verskeie lede van die kommissie veroordeel vanweë die droë en "vervelige" ritme van die vier identiese kolonnades. Hulle het gemeen die katedraal sal ondanks sy grootte plat en onindrukwekkend lyk. Die kommissie, wat uit bekende Russiese argitekte bestaan het, was ook bekommerd oor die bou van ’n groot, nuwe gebou op die ou, onstabiele fondament. Die keiser het eindelik tussenbeide getree en ten gunste van Montferrand beslis. Dit het 40 jaar geduur om die katedraal onder toesig van Montferrand te bou, van 1818 tot 1858.<ref name=nevsky/> Die fondament is versterk en innoverende metodes is gebruik om die enorme pilare op te rig. Dit het eindelik ’n ongelooflike miljoen goue [[roebel]] gekos. Onder die [[Sowjetunie|Sowjet]]regering is al die godsdienstige tooisels verwyder. In 1931 is dit verander in ’n museum van die geskiedenis van godsdiens en ateïsme.<ref name="nevsky"/><ref>{{cite web|url=http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804034046|title=Antireligious Museum|publisher=Saint Petersburg Encyclopaedia|language=Russies|accessdate=12 November 2011|archive-date=17 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617071301/http://www.encspb.ru/object/2804034046;jsessionid=5F4E386D09E9D1F6C8FB51B9B7F52A36?lc=en|url-status=dead}}</ref> In 1937 is die museum verander in ’n museum van die katedraal en sy vorige versamelings is oorgeplaas na die museum van die geskiedenis van godsdiens in die [[Kazankatedraal (Sint Petersburg)|Kazankatedraal]].<ref>{{cite web |url=http://www.cathedral.ru/istoriya |script-title=ru:История музея |publisher=ГУК ГМП «Исаакиевский собор» |access-date=12 November 2011 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111121536/http://www.cathedral.ru/istoriya |archive-date=11 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Ná die verbokkeling van die Sowjetunie is die museum verwyder en gereelde aanbidding is hervat, maar net in die linkerkantse kapel van die katedraal. Die hoofdeel word net op feesdae gebruik. Op 10 Januarie 2017 het Georgi Poltaftsjenko, die Sint Petersburgse goewerneur, aangekondig die katedraal sal aan die [[Russies-Ortodokse Kerk]] oorgedra word.<ref>[https://themoscowtimes.com/news/russian-orthodox-church-to-take-over-st-isaacs-cathedral-st-petersburg-famous-museum-56798 The Moscow Times, Russian Orthodox Church to take over St Isaacs Cathedral]</ref> == Ontwerp == Die neoklassieke buitekant van die katedraal is geskoei op die Russies-Bisantynse formule van ’n Griekse kruisgrondplan, met ’n groot sentrale koepel en vier kleiner koepels. Die buitekant is versier met grys en pienk stene en het altesaam 112 rooi [[graniet]]kolomme met Korintiese pilaarkoppe wat elk uit ’n enkele blok geskep is: 48 op grondvlak, 24 op die [[rotonde]] van die boonste koepel, 8 op elk van vier kantkoepels en 2 wat elk van vier vensters omraam. ’n Paadjie waar toeriste kan stap, loop om die rotonde. Die hoofkoepel is 101,5 meter hoog en is oorgetrek met suiwer [[goud]]. Dit is versier met 12 standbeelde van [[engel]]e deur Josef Hermann.<ref name="dome">{{cite web |url=http://www.aviewoncities.com/stpetersburg/stisaacscathedral.htm |title=St. Isaac's Cathedral |publisher=A view on cities |access-date=11 November 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018191229/http://www.aviewoncities.com/stpetersburg/stisaacscathedral.htm |archive-date=18 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Montferrand se ontwerp van die koepel word ondersteun deur ’n struktuur van [[gietyster]]. Dit is die derde historiese geval van ’n gietysterkoepel.<ref name="nevyansk">[http://www.itogi.ru/archive/2002/42/102260.html The office of the first Russian oligarch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519011500/http://www.itogi.ru/archive/2002/42/102260.html |date=19 Mei 2017 }} {{ru}}</ref> [[Beeld:Saint Isaac's Cathedral Sept. 2012 Interior.jpg|duimnael|center|600px|Die binnekant van die katedraal.]] Die ontwerp van die katedraal se [[brons]]deure, met reliëfwerk deur Iwan Witali, is geskoei op die deure van die Battistero di San Giovanni in [[Florence]]. Onder die hoofkoepel hang ’n wit [[duif]] wat die [[Heilige Gees]] voorstel. Strukture soos kolomme, muurpilare, die vloer en ’n standbeeld van Montferrand bestaan uit veelkleurige graniet en marmer wat uit alle dele van Rusland kom. Die [[ikoon]]muur word omraam deur agt kolomme van [[halfedelsteen|halfedelstene]]. [[Beeld:Montferrand dome design.jpg|duimnael|160px|Montferrand se ontwerp van die koepel. Dis is slegs die derde koepel wat op dié manier gebou is.]] Die binnemure was aanvanklik versier met talle skilderye deur Karl Brjoellof en ander Russiese meesters. Toe die skilderye begin agteruitgaan weens die koue, klam toestande in die katedraal, het Montferrand opdrag gegee dat hulle as mosaïekwerke gereproduseer word; dit is egter nooit voltooi nie. === Tegnologie === William Handyside en ander ingenieurs het verskeie [[tegnologie]]se innovasies gebruik met die bou van die katedraal.<ref name=skempton>{{cite book|last=Skempton|first=A.W.|title=A biographical dictionary of civil engineers in Great Britain and Ireland p.296|year=2002|pages=897|url=https://books.google.com/?id=jeOMfpYMOtYC&dq=Saint+Isaac%27s+Cathedral++handyside|isbn=978-0-7277-2939-2}}</ref> Die pilare van die kolonnades is regop gehou met behulp van groot houtstellasies voordat die mure gebou is. Die gebou staan op 10&nbsp;000 boomstompe<ref name="nevsky">{{Cite web |url=http://www.nevsky-prospekt.com/isaacs.html |title=St. Isaac's Cathedral on Nevsky Prospekt |access-date=12 November 2017 |archive-date=29 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429195008/http://www.nevsky-prospekt.com/isaacs.html |url-status=dead }}</ref> wat laat sak is in die moerasagtige oewers waarop die katedraal staan. Die koepel is verguld met ’n tegniek soortgelyk aan spuitverfwerk; die oplossing wat gebruik is, het giftige [[kwik]] ingesluit wat die lewe van 60 werkers geëis het.<ref>{{cite web |url=http://www.spbin.ru/encyclopedia/temples/isaac.htm |title=An article about the cathedral. |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020174439/http://www.spbin.ru/encyclopedia/temples/isaac.htm |archive-date=20 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=12 November 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.morion.biz/cont.php?rid=4&id=3 | title = An article about gilding. | access-date = 12 November 2017 | archive-date = 23 Oktober 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131023172230/http://morion.biz/cont.php?rid=4&id=3 | url-status = dead }}</ref>) Die 12 vergulde standbeelde van engele, wat elk ses meter hoog is en oor die binnekant van die rotonde na mekaar kyk, is geskep met behulp van ’n galvanoplastiek-tegniek,<ref name="nevsky"/> wat meebring dat hulle net enkele millimeters dik en baie lig is. Dit was die eerste keer dat dié tegniek in [[argitektuur]] gebruik is. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *[http://eng.cathedral.ru/isaac ''The Main Cathedral of the Russian Empire''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409015013/http://eng.cathedral.ru/isaac |date= 9 April 2008 }} Amptelike webtuiste van die Staatsmonumentmuseum *[http://nevsky-prospekt.com/isaacs.html Die Isakkatedraal] *[http://www.in-spb.com/archives/160 'n Gids en groot fotoversameling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226182246/http://www.in-spb.com/archives/160 |date=26 Februarie 2014 }} *[http://vpiter.com/web-camera-isaak/#webcam Die Isakkatedraal se webkamera] *{{Commons-kategorie inlyn|Исаакиевский_cобор}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Saint Isaac's Cathedral|Engelse Wikipedia]] {{Koördinate|59|56|3|N|30|18|22|O|region:RU_type:landmark|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Sint Petersburg]] [[Kategorie:Katedrale]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Rusland]] qtn4e3p917vp5it3gdkxalqysrarhwb 0 127128 2975933 2814583 2026-10-05T23:46:09Z Pynappel 70858 2975933 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Die Bronsruiter |kleur = |titel = |beeld = The Bronze Horseman (St. Petersburg, Russia).jpg |beeld_wydte = 240px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ligging |1 = Senaatsplein, [[Sint Petersburg]] |opskrif2 = Kunstenaar |2 = Étienne Maurice Falconet |opskrif3 = Jare |3 = 1768-1782 |opskrif4 = Soort |4 = Ruiterstandbeeld |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} '''Die Bronsruiter''' ([[Russies]]: Медный всадник, ''Mjedni wsadnik'', letterlik "Die Koperruiter") is ’n [[standbeeld]] van [[Pieter die Grote]] op ’n perd op Senaatsplein in [[Sint Petersburg]], [[Rusland]]. Opdrag daarvoor is deur [[Katharina die Grote]] gegee en dit is deur die [[Frankryk|Franse]] beeldhouer Étienne Maurice Falconet gemaak. Die naam kom van die 1833-gedig met dieselfde naam deur [[Aleksander Poesjkin]] wat algemeen beskou word as een van die belangrikste werke in die [[Russies]]e [[letterkunde]]. Die standbeeld is nou een van die stad se [[Simbool|simbole]]. Die voetstuk van die standbeeld is die enorme "Dondersteen", die grootste klip ter wêreld wat nog deur mense geskuif is.<ref name="Adam 1977, 42−45">{{harvnb|Adam|1977|p=42−45}}</ref> Dit het oorspronklik sowat 1&nbsp;500 [[ton]] geweeg, maar tydens die vervoer daarvan na sy huidige staanplek is dele afgebeitel totdat dit sowat 1&nbsp;250 ton geweeg het. == Standbeeld == [[Beeld:Bronze Horseman unveiling.jpg|duimnael|links|''Die Inhuldiging van die Monument aan Pieter die Grote'', ’n gravering deur A.K. Melnikof van ’n tekening deur A.P. Dawidof, 1782.]] Die ruiterstandbeeld van Pieter die Grote staan op Senaatsplein (voorheen [[Dekabriste]]plein) in Sint Petersburg. Katharina die Grote, ’n [[Duitsland|Duitse]] prinses wat in die [[Huis van Romanof]] ingetrou het, was gretig om met Pieter die Grote vereenselwig te word sodat die Russe haar bewind as wettig kon beskou.<ref name="St. Petersburg in Architecture: The Bronze Horseman">{{cite web |title=St. Petersburg in Architecture: The Bronze Horseman |url=http://www.tcaup.umich.edu/stpetersburg/bronzehorseman.html |publisher=University of Michigan Taubman College of Architecture + Urban Planning |year=2003 |access-date=22 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908010830/http://www.tcaup.umich.edu/stpetersburg/bronzehorseman.html |archive-date=8 September 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sy het opdrag gegee dat die standbeeld gemaak word. Dit het die inskripsie gehad ''Petro Primo Catharina Secunda MDCCLXXXII'' in [[Latyn]] en ''Петру перьвому Екатерина вторая, лѣта 1782'' in Russies – albei beteken "Katharina die Tweede aan Pieter die Eerste, 1782" en is ’n uitdrukking van haar bewondering vir haar voorganger en haar eie plek in die lyn van groot Russiese heersers. Sy het die bewind van haar man, [[Pieter III van Rusland|Pieter III]], in ’n staatsgreep oorgeneem en het geen wettige aanspraak op die troon gehad nie; met die standbeeld wou sy haar voorhou as Pieter se regmatige opvolger. Falconet het in 1770 met die standbeeld begin en dit 12 jaar later, in 1782, voltooi. Die [[tsaar]] se gesig is die werk van Marie-Anne Collot, toe net 18 jaar oud. Sy het die gesig geskoei op Pieter se dodemasker en verskeie portrette van hom in Sint Petersburg. Op 7 Augustus 1782, altesaam 14 jaar nadat die opgrawing van die voetstuk begin het, is die voltooide standbeeld op ’n seremonie met duisende toeskouers onthul. Die standbeeld beeld Pieter uit wat heroïes op sy perd sit, met sy hand uitgestrek na die [[Newa]]rivier. Die kunstenaar het die perd uitgebeeld op die oomblik dat hy voor die afgrond van ’n krans op sy agterpote gaan staan. Onder sy hoewe is ’n slang, wat geïnterpreteer kan word as verraad, die bose of die vyande van Pieter en sy hervormings.<ref name= Saint-Petersburg.com>{{cite web |title=The Bronze Horseman |url=http://www.saint-petersburg.com/monuments/bronze-horseman.asp |publisher=Saint-Petersburg.com |year=2007 |access-date=22 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216203109/http://www.saint-petersburg.com/monuments/bronze-horseman.asp |archive-date=16 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die standbeeld self is sowat ses&nbsp;meter hoog en die voetstuk nog sewe&nbsp;meter.<ref name="TourArena">{{cite web | title = Saint Petersburg | url = http://www.tourarena.ru/taeng.nsf/(vwSubSectionsForWeb)/1-1?OpenDocument | publisher = TourArena | year = 2001 | accessdate = 22 April 2007 |url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927212744/http://www.tourarena.ru/taeng.nsf/%28vwSubSectionsForWeb%29/1-1?OpenDocument | archivedate = 27 September 2007 | df = dmy-all }}</ref> == Die Dondersteen == [[Beeld:Thunder Stone.jpg|duimnael|''Die Vervoer van die Dondersteen in die Teenwoordigheid van Katharina II'', ’n gravering deur I.F. Schley van ’n tekening deur Joeri Felten, 1770.]] Vir die voetstuk is ’n enorme rapakiwi-granietklip, bekend as die Dondersteen (Russies: Гром-Камень, ''Grom-Kamen''), in 1768 gevind by Lachta, sowat 6&nbsp;km van die kus van die [[Golf van Finland]].<ref name= "Lakhta">{{cite web |title=Lakhta |url=http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804000245 |publisher=Saint Petersburg Encyclopaedia |access-date=22 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213234710/http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804000245 |archive-date=13 Februarie 2012 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Die naam "Dondersteen" kom van ’n plaaslike [[legende]] dat [[donderweer]] ’n stuk van die klip afgeslaan het. Falconet wou daar aan die vorm van die klip werk, maar Katharina het opdrag gegee dat dit eers geskuif moet word.<ref name = "Thunder-Stone"/> Omdat dit omtrent halfpad in die grond geanker was en die terrein moerasagtig was, moes die Russe nuwe metodes uitdink om die enorme klip uit te grawe en te skuif. Marinos Carburis, ’n [[Grieke|Griekse]] luitenant-kolonel in die Russiese weermag, het onderneem om die projek te lei.<ref name = "La Nature"/> [[Beeld:RR3012-0002 USSR Commemorative Coin Bronze Horseman.png|duimnael|[[Sowjetunie|Sowjet]]-munte wat in 1988 uitgegee is om die monument te herdenk.]] Carburis het opdrag gegee dat die werkers tot die winter wag wanneer die grond gevries was en dan die groot klip oor die bevrore grond na die see te trek vir vervoer na die stad. Hy het ’n metaalslee ontwikkel wat oor bronsballe van sowat 13,5&nbsp;cm breed oor ’n spoor beweeg het. Die proses het op ’n soortgelyke manier gewerk as [[koeëllaer]]s, wat later uitgevind is. Wat die taak nog indrukwekkender maak, is dat net mense al die werk gedoen het; geen diere of masjiene is gebruik om die klip van sy oorspronklike ligging na Senaatsplein te skuif nie.<ref name= "La Nature">{{cite web |title=Transport du piédestal de la statue de Pierre le Grand |url=http://cnum.cnam.fr/CGI/fpage.cgi?4KY28.19/351/100/432/0/0 |work=La Nature magazine, second semester 1882. |access-date=22 April 2007 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228025949/http://cnum.cnam.fr/CGI/fpage.cgi?4KY28.19%2F351%2F100%2F432%2F0%2F0 |archive-date=28 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Dit het 400 man nege maande gekos om dit te skuif, terwyl meesterklipbeitelaars die klip aanhoudend vorm gegee het.<ref name= sph>{{cite web |title=Bronze Horseman |url=http://www.saint-petersburg-hotels.com/medniyvsadnik.htm |publisher=Optima |year=2007 |access-date=23 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024213045/http://www.saint-petersburg-hotels.com/medniyvsadnik.htm |archive-date=24 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die spoor van 100&nbsp;meter moes aanhoudend uitmekaargehaal en weer gelê word.<ref name = "La Nature"/> Intussen is ’n groot [[barg]] spesiaal vir die klip gebou. Dit moes weerskante deur twee oorlogskepe ondersteun word.<ref name = "La Nature"/> Ná ’n kort seereis het die klip in 1770 sy bestemming bereik ná twee jaar se werk. ’n [[Medalje]] is uitgereik om dit te vier.<ref name= "Thunder-Stone">{{cite web |title=Thunder-Stone |url=http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804005242 |publisher=Saint Petersburg Encyclopaedia |access-date=22 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213234717/http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804005242 |archive-date=13 Februarie 2012 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == Beleg van Leningrad == Volgens ’n 19de-eeuse legende sal Sint Petersburg se vyande hom nie kan verower so lank as wat Die Bronsruiter in die middel van die stad staan nie. Tydens die 900 dae lange [[Beleg van Leningrad]] (die stad se naam van 1924 tot 1991) tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] deur die invallende Duitse magte is die standbeeld met sandsakke en ’n houtstellasie bedek. Dit is nooit in die 900 dae gebombardeer of andersins beskadig nie.<ref name = Saint-Petersburg.com/> Getrou aan die legende is Leningrad nooit verower nie. == Gedig == ''Die Bronsruiter'' is die naam van ’n 1833-gedig deur [[Aleksander Poesjkin]] wat algemeen beskou word as een van die belangrikste letterkundige werke in Russies. Vanweë die gewildheid van die gedig het mense die standbeeld "Die Bronsruiter" begin noem. ’n Belangrike tema in die gedig is konflik tussen die staat se behoeftes en die gewone burgers s'n. In die gedig beskryf Poesjkin die lot van die arm man Ewgeni en sy geliefde Parasja tydens hewige oorstromings van die Newarivier. Ewgeni vloek die standbeeld, want hy is woedend dat Pieter die Grote die stad op so ’n ongeleë plek gebou en indirek sy geliefde se dood veroorsaak het. Die ruiter word lewend en jaag Ewgeni deur die stad. Die gedig eindig met die ontdekking van die jong man se lyk in ’n geruïneerde hut wat naby die kant van die rivier dryf. In 1903 het die kunstenaar Alexandre Benois ’n uitgawe van die gedig met sy eie illustrasie gepubliseer en in die proses ’n kunswerk geskep wat beskou is as ’n meesterstuk in [[Art Nouveau]]. == Galery == <center> <gallery> Beeld:The Bronze Horseman of Peter the Great.jpg|Die Bronsruiter in die winter. Beeld:RUS-2016-SPB-Bronze_Horseman_02.jpg|Die kant met die Latynse inskripsie. Aan die ander kant is dieselfde inskripsie in Russies. Beeld:Alexandre Benois 004.jpg|Alexandre Benois se illustrasie vir die gedig. </gallery> </center> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == *Alexander M. Schenker, ''The Bronze Horseman: Falconet's Monument to Peter the Great'', Yale University Press, New Haven CT, 2003 {{ISBN|0-300-09712-3}}. == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|The Bronze Horseman (Saint Petersburg)}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Bronze Horseman|Engelse Wikipedia]] {{Koördinate|59|56|11|N|30|18|8|O|region:RU_type:landmark|aansig=titel}} [[Kategorie:Beeldhouwerke]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Sint Petersburg]] 0jalqkbg9bpp077dupc8hpsgjhukdt2 0 130133 2975934 2464507 2026-10-05T23:46:21Z Pynappel 70858 2975934 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Ipatijef-klooster |kleur = #E6E6B2 |titel = |beeld = Ipatiev Monastery 1.jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Die klooster soos gesien vanaf die oorkant van die Kostromarivier. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Orde |1 = [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodoks]] |opskrif2 = Gestig |2 = 1330 (of 1275) |opskrif3 = Gebied |3 = Kostroma |opskrif4 = Ligging |4 = [[Kostroma]], {{vlagland|Rusland}} |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} Die '''Ipatijef-klooster''' ([[Russies]]: Ипатьевский монастырь, ''Ipatijefski Monastir'') is ’n [[klooster]] vir monnike aan die oewer van die [[Kostromarivier]], net oorkant die stad [[Kostroma]]. Dit is omstreeks 1330 gestig deur ’n Tataar wie se manlike afstammelinge [[Boris Godoenof]] insluit. Dit is gewy aan Hypatios van Gangara. == Geskiedenis == In 1435 het [[Wasili II van Moskou]] vrede hier gesluit met sy neef Wasili Kosoi. In dié tyd was die klooster ’n bekende onderrigsentrum en dit is hier waar die weergawe van die [[Primêre Kronieke]] ontdek is wat nou bekend is as die [[Primêre Kronieke#Twee manuskripte|Ipatijefse Kodeks]]. [[Lêer:Kostromatsar.jpg|duimnael|links|’n Skare by die Ipatijef-klooster probeer Michail Romanof se ma oorreed om hom na Moskou te laat gaan as Rusland se nuwe tsaar.]] Tydens die [[Tyd van Beroeringe]] in [[Rusland]] is die klooster in die Russiese lente van 1609 deur ondersteuners van [[Vals Dmitri II van Rusland|Vals Dmitri II]] beset. In September van dié jaar is die klooster ná ’n lang beleg deur die Moskouse leër verower. Op 14 Maart 1613 is aangekondig [[Michail van Rusland|Michail Romanof]], wat saam met sy ma hier gebly het, sal die volgende [[tsaar]] van Rusland wees. Die meeste van die geboue dateer van die 16de en 17de eeu. Die Drie-eenheidskatedraal is bekend vir sy ryklik versierde binnekant. ’n Kleiner kerk is deur die [[Sowjetunie|Sowjet]]-regering gesloop. ’n Privaat huis van Michail Romanof is op bevel van tsaar [[Aleksander II van Rusland]] gerestoureer, maar die egtheid van die gebou word bevraagteken.<ref>[http://artclassic.edu.ru/catalog.asp?ob_no=16190 House of Romanov boyars in the Ipatiev Monastery in Kostroma. 16th–19th centuries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718230240/http://artclassic.edu.ru/catalog.asp?ob_no=16190 |date=18 Julie 2011 }} Art Classic.edu.ru – Besoek op 17 Februarie 2012</ref> Die Ipatijef-klooster is ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917 ontbind. Dit is deel van ’n historiese en argitektoniese bewaringsprojek, maar die owerhede het onlangs besluit om dit aan die [[Russies-Ortodokse Kerk]] terug te besorg, ondanks sterk teenkanting van museumamptenare. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|Ipatiev Monastery}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Ipatievsky Monastery|Engelse Wikipedia]] {{Koördinate|57|46|35|N|40|53|40|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Kloosters in Rusland]] 2ety3yca1jyan14csevy0ldpbb5kawy 0 130305 2976083 2868517 2026-10-06T10:18:03Z JMK 649 +kat, teksdetails 2976083 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Helena Lotrie | bynaam = | beeld = | breedte = 250px | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = ca. 1873 | geboorteplek = | sterfdatum = 24 Julie 1888 | sterfteplek = Naby [[Pontdrif]], [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] | ouers = | familie = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | alma_mater = | beroep = | ander = | bekend = Suid-Afrikaanse volksheldin | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | kleinkinders = | webblad = | handtekening = }} '''Helena Catharina Beatrix Lotrie''' (ca. 1873–1888) was 'n [[Suid-Afrika]]anse volksheldin wat op ongeveer 15-jarige ouderdom haar lewe gewaag het om 'n gewonde man tydens 'n skermutseling met ’n inheemse stam in die destydse [[Betsjoeanaland]] te beskerm. Sy word in die [[Kindermonument]] in [[Bloemfontein]] vereer. Helena C.B. Lotrie het in die Noord-Transvaalse Bosveld grootgeword. In 1888, toe sy ongeveer 15 jaar oud was, het die Lotrie-gesin die konsul van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] in [[Bulawayo]], [[Pieter Grobler (konsul van Zuid-Afrikaansche Republiek)|Pieter Grobler]] (1855–1888), na Matebeleland vergesel, waar laasgenoemde met [[Lobengoela]], die opperhoof van die [[Ndebele (stam)|Matabeles]], moes gaan onderhandel. Helena se pa, Francois B.R. (Frans) Lotrie, het as lid van 'n groep pontwagte saamgereis om die pont wat die waens oor die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] moes bring, teen moontlike aanvallers te verdedig. Nadat Grobler sy onderhandelinge met opperhoof Lobengoela voltooi het, het die terugtog op 8 Julie begin. In die omgewing van die Metsemosakwanarivier is die waens deur 'n groep Mangwato's gestuit, waarna 'n ligte skermutseling gevolg het. Grobler het 250 beeste as vergoeding van hul leier, Mokoetswani, geëis. Tydens onderhandelinge oor dié eis het die groep van ongeveer 160 Mangwato's ’n aanval geloods. Grobler, wat deur 'n koeël getref is en baie swaar met kieries en stokke gewond was, kon nie vlug nie. Helena het hom te hulp gesnel en voor hom gaan stelling inneem sodat sy aanvallers nie kon sien waar hy lê nie. 'n Paar koeëls het haar rok deurboor, maar sy is nie gewond nie. Terwyl die skietery nog voortgeduur het, het Helena en haar 8-jarige broertjie ook nog 33 gewere van die vyand bymekaargemaak. Pieter Grobler is op 24 Julie 1888 by [[Pontdrif]] oorlede. Helena Lotrie is later in die Kindermonument in Bloemfontein vereer. == Bronnelys == * Wêreldspektrum, Vol. 17, 126, {{ISBN|0 908409 58 3}} {{DEFAULTSORT:Ngatane, Ephraim}} [[Kategorie:Geboortes in 1873]] [[Kategorie:Sterftes in 1888]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]] [[Kategorie:Helde]] oosglzqyo1bb4vd3ivias0792n8go4c 1 148797 2976026 1706294 2026-10-06T07:27:59Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Engeland]] na [[Bespreking:Koninkryk Engeland]] geskuif: Korrekte titel 1706294 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 188843 2975905 1747648 2026-10-05T22:37:46Z Pynappel 70858 Pynappel het bladsy [[Bespreking:Vickers hardheidstoets]] na [[Bespreking:Vickershardheidstoets]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel 1747648 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 224249 2975723 2975551 2026-10-05T12:11:07Z BurgertB 2401 Transliterasie, taal, rooi skakels 2975723 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige wêreldkampioen. Hy was die kampioen van 1975 tot 1985,<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy deur [[Garri Kasparof]] verslaan is.<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref> Hy het drie keer teen Kasparof gespeel vir die titel, van 1986 tot 1990,<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref> en was in 1993 weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het.<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref> Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskapreëls. Hy het meer as 160 keer die eerste plek op 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was 102 maande lank die wêreld se no. 1, vandat die FIDE-ranglys in 1970 begin het.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Lys van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Samara|Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - Portoroz-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - Montilla-Moriles (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - Bad Lauterberg (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 - Bugojno (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - Waddinxveen (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - Horten (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - Linares (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - Bugojno (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - Bilbao (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> *1988 - Wijk aan Zee (+6, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chesscollection?cid=1011936 Wijk aan Zee 1988]</ref> *1988 - [[Brussel]] (+7, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79288 Brussel 1988]</ref> *1988 - [[Moskou]] (+6, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90344 Moskou 1988]</ref> *1988 - [[Tilburg]] (+7, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89045 Tilburg 1988]</ref> *1989 - Skellefta (+4, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90328 Skellefta 1989]</ref> *1990 - Biel (+5, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=48631 Biel 1990]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is 'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poikofski gehou word. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || Wiktor Bologan {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || Witor Bologan {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Aleksander Grisjtsjoek]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || Joël Lautier {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Pjotr Swidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || Sergei Roeblefski {{flag|Rusland}} <br/> [[Aleksander Grisjtsjoek]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || Étienne Bacrot {{flag|Frankryk}}, <br/> Wiktor Bologan {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || Aleksei Sjirof {{ESP}} |- | VIII || 2007 || Dmitri Jakowenko {{RUS}} |- | IX || 2008 || Woegar Gasjimof{{AZE}}, <br/> Dmitri Jakowenko {{RUS}}, <br/> Sergei Roeblefski {{RUS}}, <br/> Alexei Sjirof {{ESP}} |- | X || 2009 || Alexander Motylev {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || Wiktor Bologan {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergei Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || Étienne Bacrot {{FRA}}, <br/> [[Sergei Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || Dmitri Jakowenko {{RUS}} |- | XIV || 2013 || Pawel Eljanof {{UKR}} |- | XV || 2014 || Aleksander Morozewitsj {{RUS}} |- | XVI || 2015 || Wiktor Bologan {{flag|Moldowa}}, <br/> Anton Korobof {{UKR}} |- | XVII || 2016 || Anton Korobof {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || Ewgeni Najer {{RUS}}, <br/> Emil Sutovsky {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || Dmitri Jakowenko {{RUS}} |- | XX || 2019 || Wladislaf Artemijef {{RUS}}, <br/> Dmitri Jakowenko {{RUS}} |- | XXI || 2022 || Sanan Sjugirov {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || Amin Tabatabaei {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || Denis Lazawik {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == {{Verwysings|3}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6qnhdvf04bbqc3tqnfyphcp4jo6ri0x 0 227365 2976079 2863583 2026-10-06T10:02:43Z JMK 649 +kat, teksdetails 2976079 wikitext text/x-wiki Die '''Kent State-skietvoorval''' of '''Kent State-bloedbad'''<ref name="npr2005"> {{cite news |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4630596 |title=The Kent State Shootings, 35 Years Later |author=Philip Caputo |publisher=NPR |date=4 Mei 2005 |access-date=9 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516195615/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4630596 |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="ryan2007">{{cite news | url=http://timryan.house.gov/index.php?option=com_content&task=view&id=160&Itemid=48 | title=Congressman Tim Ryan Gives Speech at 37th Commemoration of Kent State Massacre | author=Rep. Tim Ryan | publisher=Congressional website of Rep. Tim Ryan (D-Ohio) | date=4 Mei 2007 | accessdate=9 November 2007 | archive-date=25 Julie 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070725191035/http://timryan.house.gov/index.php?option=com_content&task=view&id=160&Itemid=48 | url-status=dead }}</ref><ref name="warcamehome">{{cite news |url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/04-00/04-30-00/a09wn031.htm |title=The day the Vietnam War came home |author=John Lang |publisher=Scripps Howard News service |date=4 Mei 2000 |access-date=9 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211005256/http://archive.southcoasttoday.com/daily/04-00/04-30-00/a09wn031.htm |archive-date=11 Februarie 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> verwys na die gebeure van [[4 Mei]] [[1970]] op die Kent State-universiteit kampus. Op daardie dag is vier studente doodgeskiet deur lede van die Ohio National Guard (Nasionale Wag) op die kampus van die Kent State-universiteit in Kent, [[Ohio]]. Die studente wat gesterf het was Allison Krause (19), Jeffrey Miller (20), Sandra Scheuer (20) en William Schroeder (19). Nege ander studente is beseer, een van hulle is verlam.<ref>[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126423778 Shots Still Reverberate For Survivors Of Kent State] 'Dean Kahler, who was paralyzed during the shootings, went on to become a high school teacher and covered the events of May 4 in his classes' NPR News, 3 Mei 2010. Nageslaan op 20 Januarie 2014.</ref><ref>[http://www.wksu.org/news/story/35452 Dean Kahler: Visitors' Center helps him move past May 4, 1970] 'Dean Kahler, among the most severely wounded of the 13 Kent State students shot by the National Guard on Mei 4, 1970, tours the new May 4th Visitors' Center being dedicated this weekend' WKSU, 3 Mei 2013. Nageslaan op 20 Januarie 2014.</ref> Daar was 'n beduidende nasionale reaksie op die skietery. Honderde universiteite, kolleges en hoërskole dwarsdeur die [[Verenigde State]] was gesluit weens 'n studentestaking van 4 miljoen studente. Die voorval het die openbare mening verder beïnvloed in 'n reeds sosiaal-omstrede saak, oor die voortgesette rol van die Verenigde State in die [[Viëtnamoorlog]]. ==Voorval== [[Lêer:Bullet Hole in Don Drumm Sculpture at Kent State.JPG|duimnael|Koeëlgat in 'n beeldhouwerk deur Don Drumm, veroorsaak deur 'n koeël van die Nasionale Wag]] Die kampus was sedert 1 Mei die toneel van studentebetogings teen die voortgesette Viëtnamoorlog.<ref name="task force chronology">{{cite web |url=http://www.m4tf.org/chronology.html |title=Chronology of events |work=May 4 Task Force |publisher=May 4 Task Force |access-date=20 April 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120124016/http://www.m4tf.org/chronology.html |archive-date=20 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die bevolking van die Verenigde State was hoogs gepolariseer oor die oorlog. 'n Direkte rede vir die studenteprotes was die aankondiging deur president [[Richard Nixon]] op 30 April 1970 dat Amerikaanse troepe na [[Kambodja]] gestuur sou word om die Suid-Viëtnamese inval te ondersteun. Dit het gelyk of die oorlog in 1969 afgeplat het, en die nuwe inval in Kambodja is deur opponente van die oorlog as 'n eskalasie van die Viëtnamoorlog beskou. Om die onrus op die kampus te bekamp, is die Nasional Wag ontplooi. Na verskeie konfrontasies tussen studente en die veiligheidsmagte het die Nasionale Wag teruggetrek en lyk dit of die konfrontasie verby was. Omstreeks 12:25 op 4 Mei het 28 lede van die Nasionale Wag skielik omgedraai en gesamentlik 67 skote gevuur op 'n groep van ongeveer 15 ongewapende studente.<ref name="1970_NYT_frontpg">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/0504.html |title=4 Kent State Students Killed by Troops |author=John Kifner |work=The New York Times |date=4 Mei 1970 |access-date=5 Mei 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126102558/http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/0504.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die Kent State-universiteit is 'n paar uur ná die skietery gesluit. Daarna was daar 'n algemene staking deur studente wat baie universiteite en kolleges laat sluit het. Die Kent State-kampus was vir ses weke gesluit. ==Reaksie== [[Lêer:Map of Shootings at Kent State University in 1970.jpg|links|duimnael|Grafiese oorsig van die skietery deur die presidensiële ondersoekkomitee]] Op 13 Junie 1970 het Nixon die Presidensiële Kommissie oor Kampus-onrus geloods.<ref>{{cite book|url=http://www.eric.ed.gov/PDFS/ED083899.pdf|url-access=subscription | title=The Report of the President's Commission on Campus Unrest|location=Washington, D.C.|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1970| accessdate=30 April 2011 |isbn=0-405-01712-X}} Hierdie verslag is ook bekend as ''The Scranton Commission Report.''</ref> Die kommissie moes die stakings, onluste en geweld op universiteite in die Verenigde State ondersoek. Die skietvoorval aan die Kent State-universiteit is ook ondersoek. In die verslag van die kommissie, wat in September 1970 aangebied is, word die skietery by Kent State as onregverdig beskou.<ref>{{en}}[http://eric.ed.gov/?id=ED083899 The Report of the President's Commission on Campus Unrest] pdf-bladsy 294: ''The 61 shots by 28 guardsmen certainly cannot be justified''</ref> Later is agt lede van die Nasionale Wag deur 'n groot jurie aangekla. Die wagte het beweer dat hulle uit selfverdediging gevuur het, 'n standpunt wat algemeen deur die strafregstelsel in die VSA aanvaar is. In 1974 het die Amerikaanse distriksregter, Frank J. Battisti, menseregteklagtes teen al agt verwerp op die grondslag dat die vervolging se saak te swak was om 'n verhoor te regverdig. Die Kanadese sanger Neil Young het 'n proteslied geskryf oor die gebeure getiteld ''Ohio''. ''Student demonstration time'' van [[The Beach Boys]] gaan ook oor die bloedbad by Kent State-universiteit. == Nota == * Hierdie artikel is vertaal vanuit die Nederlandse Wikipedia ==Verdere leeswerk== • Agte, Barbara Becker, (2012), ''Kent Letters: Students' Responses to the May 1970 Massacre.'' Deming, Nieu-Meksiko: Bluewaters Press {{ISBN|978-0-9823766-6-9}} • Bills, Scott. (1988). ''Kent State/May 4: Echoes Through a Decade.'' Kent, Ohio: Kent State University Press. {{ISBN|0-87338-278-1}}. • Caputo, Philip. (2005). ''13 Seconds: A Look Back at the Kent State Shootings with DVD.'' New York: Chamberlain Bros. {{ISBN|1-59609-080-4}}. • Davies, Peter and the Board of Church and Society of the United Methodist Church. (1973). ''The Truth About Kent State: A Challenge to the American Conscience''. New York: Farrar, Straus & Giroux. {{ISBN|0-374-27938-1}}. • Eszterhas, Joe, and Michael D. Roberts (1970). ''Thirteen Seconds: Confrontation at Kent State.'' New York: Dodd, Mead. {{ISBN|978-1-938441-11-0}}. • Gordon, William A. (1990). ''The Fourth of May: Killings and Coverups at Kent State.'' Buffalo, New York: Prometheus Books. {{ISBN|0-87975-582-2}}. Opgedateer en herdruk in 1995 as ''Four Dead in Ohio: Was There a Conspiracy at Kent State?'' Laguna Hills, Kalifornië: North Ridge Books. {{ISBN|0-937813-05-2}}. • Grace, Tom. "''The Shooting at Kent State: An Eyewitness Account''" (Onderhoud). Geargiveer van die oorspronklike op 24 April 2006. • Lewis, Jerry M.; Hensley, Thomas R. (Somer 1998). "''The May 4 Shootings at Kent Stat University: The Search of Historical Accuracy''". The Ohio Council for the Social Studies Review. 34 (1): 9–21. Geargiveer van oorspronklike op 9 Mei 2008. Nageslaan op 28 Augustus 2014. • Listman, John W. Jr. "''Kent's Other Casualties''", National Guard Magazine, Mei 2000. • Means, Howard. (2016). ''67 Shots: Kent State and the End of American Innocence.'' Boston: Da Capo Press. {{ISBN|978-0-306-82379-4}}. • Michener, James. (1971). ''Kent State: What Happened and Why''. New York: Random House and Reader's Digest Books. {{ISBN|0-394-47199-7}}. • Payne, J. Gregory (1981). ''Mayday: Kent State.'' Dubuque, Iowa: Kendall/Hunt Pub. Co. {{ISBN|0-8403-2393-X}}. • ''Report of the President's Commission on Campus Unrest'' ("Scranton Commission"). (1970) Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office. {{ISBN|0-405-01712-X}}. • Stone, I.F. (1970). ''The Killings at Kent State: How Murder Went Unpunished,'' in reeks, New York Review Book[s]. New York: versprei deur Vintage Books. N.B.: Die tweede druk sluit ook in materiaal gedateer 1971. {{ISBN|0-394-70953-5}}. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Viëtnamoorlog]] [[Kategorie:Massaskietery]] gi2z9aj6frdtqvck5msfg08kd844dj6 0 247186 2976084 2894498 2026-10-06T10:24:21Z JMK 649 +kat 2976084 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Canterbury Mosque 12 June 2006 (adjusted levels).jpg|duimnael|Al Noor-moskee]] Die '''Christchurch-aanval van 2019''' het by die Al Noor-[[moskee]] en die Linwood Islamitiese sentrum in [[Christchurch]], [[Nieu-Seeland]] plaasgevind.<ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Wereld/nieu-seeland-premier-bevestig-40-dood-in-aanval-op-moskees-20190315 49 dood in skietery in Nieu-Seeland], [[Netwerk24]], 15 Maart 2019</ref> Die aanval het om 13:40 op 15 Maart [[2019]] NZDT (00:40 UTC) tydens die gebruiklike [[Vrydaggebed]] begin. 51 mense is in die skietaanval dood.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798 |title=New Zealand mosque shootings kill 49 |date=15 Maart 2019 |via=www.bbc.co.uk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321125125/https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798 |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="stuff-111313938">{{cite news |url=https://www.stuff.co.nz/national/111313938/live-terror-attack-video-christchurch-mosque-shooting-muslims-new-zealand |title=Christchurch shootings: Death toll rises to 49 following terrorist attack – live updates |date=15 Maart 2019 |access-date=15 Maart 2019 |publisher=Stuff.co.nz |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409111434/https://www.stuff.co.nz/national/111313938/live-terror-attack-video-christchurch-mosque-shooting-muslims-new-zealand |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="abc-10904416">{{cite news |url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/christchurch-shooting-multiple-fatalities-mosque-new-zealand/10904416 |title=Christchurch shootings see 49 people killed in attacks on mosques |date=15 Maart 2019 |work=ABC Online |access-date=15 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412053529/https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/christchurch-shooting-multiple-fatalities-mosque-new-zealand/10904416 |archive-date=12 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die polisie het twee motorbomme opgespoor en onskadelik gestel.<ref>{{cite news |title=Christchurch mosque shooting kills 49, gun laws will change PM says |url=https://www.stuff.co.nz/national/111313238/shooting-at-christchurch-mosque |newspaper=Stuff |date=16 Maart 2019 |access-date=16 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215203333/https://www.stuff.co.nz/national/111313238/shooting-at-christchurch-mosque |archive-date=15 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die voorval is die eerste massaskietvoorval in Nieu-Seeland sedert die [[Raurimu-slagting]] van 1997 en is deur die Nieu-Seelandse premier [[Jacinda Ardern]], [[Australië|Australiese]] premier [[Scott Morrison]] en [[Verenigde Koninkryk|VK]]-premier [[Theresa May]] as 'n [[Terrorisme|terroriste-aanval]] bestempel. Die aanvaller het as 'n [[eensame wolf (terrorisme)|eensame wolf-terroris]] opgetree. Brenton Tarrant, 'n 28-jarige Australiese man, wat in mediaberigte as 'n aanhanger van wit meerderwaardigheid beskryf word, is gearresteer en is aanvanklik van een moord aangekla.<ref>{{cite web |url=https://www.smh.com.au/national/inside-the-shit-posting-subculture-the-christchurch-shooter-belonged-to-20190317-p514xt.html |title=Inside the 's—tposting' subculture the alleged Christchurch shooter belonged to |last=Boseley |first=Matilda |date=17 Maart 2019 |website=[[The Sydney Morning Herald]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424123022/https://www.smh.com.au/national/inside-the-shit-posting-subculture-the-christchurch-shooter-belonged-to-20190317-p514xt.html |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="KoziolChristchurch2">{{cite web |url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooter-s-manifesto-reveals-an-obsession-with-white-supremacy-over-muslims-20190315-p514ko.html |title=Christchurch shooter's manifesto reveals an obsession with white supremacy over Muslims |last=Koziol |first=Michael |website=www.smh.com.au |publisher=Sydney Morning Herald |access-date=15 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413195604/https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooter-s-manifesto-reveals-an-obsession-with-white-supremacy-over-muslims-20190315-p514ko.html |archive-date=13 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="auto12">{{cite news |url=https://www.odt.co.nz/news/national/christchurch-mosque-terror-accused-killer-smirked-court |title=Christchurch mosque terror: Accused killer smirked in court |date=16 Maart 2019 |work=Otago Daily Times Online News |access-date=15 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110131230/https://www.odt.co.nz/news/national/christchurch-mosque-terror-accused-killer-smirked-court |archive-date=10 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/alleged-christchurch-gunman-identified-as-former-grafton-local-20190315-p514nm.html |title=From local gym trainer to mosque shooting: Alleged Christchurch shooter's upbringing in Grafton |website=amp.smh.com.au |access-date=28 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428024948/https://amp.smh.com.au/national/nsw/alleged-christchurch-gunman-identified-as-former-grafton-local-20190315-p514nm.html |archive-date=28 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tarrant is later aangekla van 51 moorde, 40 gevalle van poging tot moord en die pleeg van 'n terroriste-daad.<ref name="third_appearance">{{cite news |url=https://www.stuff.co.nz/national/christchurch-shooting/113473357/terror-accused-pleads-not-guilty-to-murder-charges |access-date=13 Junie 2019 |title=Man accused of Christchurch mosque shootings pleads not guilty to 51 murder charges |date=14 Junie 2019 |work=[[Stuff.co.nz]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415071623/https://www.stuff.co.nz/national/christchurch-shooting/113473357/terror-accused-pleads-not-guilty-to-murder-charges |archive-date=15 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het onskuldig gepleit op alle aanklagte, met die verhoor wat na verwagting in Junie 2020 sal begin. Die aanvalle is gekoppel aan 'n toename in wit meerderwaardigheid<ref>{{cite web |url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooting-live-questions-over-alt-right-hate-monitoring-following-shooting-20190317-p514zk.html |title=Christchurch shooting LIVE: questions over alt-right hate monitoring following shooting |last=Clun |first=Rachel |date=18 Maart 2019 |website=[[The Sydney Morning Herald]] |access-date=18 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129151443/https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooting-live-questions-over-alt-right-hate-monitoring-following-shooting-20190317-p514zk.html |archive-date=29 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.smh.com.au/national/alt-right-extremists-are-not-being-monitored-effectively-20190317-p514y0.html |title=Alt-right extremists are not being monitored effectively |date=17 Maart 2019 |website=[[The Sydney Morning Herald]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090609/https://www.smh.com.au/national/alt-right-extremists-are-not-being-monitored-effectively-20190317-p514y0.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die regse ekstremisme wêreldwyd wat sedert ongeveer 2015 waargeneem is.<ref name="The New York Times 20192">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2019/03/15/world/asia/christchurch-mass-shooting-extremism.html |title=New Zealand Massacre Highlights Global Reach of White Extremism |date=17 Maart 2019 |website=The New York Times |access-date=17 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309060816/https://www.nytimes.com/2019/03/15/world/asia/christchurch-mass-shooting-extremism.html |archive-date=9 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Observer editorial 20192">{{cite web |url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2019/mar/17/the-observer-view-on-the-christchurch-shootings-weve-been-too-slow-to-see-deadly-far-right-threat |title=The Observer view on the Christchurch shootings: we've been too slow to see the far right threat |author=Observer editorial |date=17 Maart 2019 |website=the Guardian |access-date=17 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429195853/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/mar/17/the-observer-view-on-the-christchurch-shootings-weve-been-too-slow-to-see-deadly-far-right-threat |archive-date=29 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Politici en wêreldleiers het die aanvalle veroordeel,<ref name="stuffcondems">{{cite news |url=https://www.stuff.co.nz/national/111321325/australian-prime-minister-horrified-by-christchurch-shootings |title=World leaders condemn Christchurch mosque terrorism attack |work=[[Stuff.co.nz]] |access-date=15 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421235220/https://www.stuff.co.nz/national/111321325/australian-prime-minister-horrified-by-christchurch-shootings |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en eerste minister [[Jacinda Ardern]] het dit beskryf as 'een van Nieu-Seeland se donkerste dae'.<ref>{{cite news |url=https://www.newstalkzb.co.nz/news/national/jacinda-ardern-on-mosque-shooting-one-of-new-zealands-darkest-days/ |title=PM on mosque shooting: 'One of New Zealand's darkest days' |date=15 Maart 2019 |work=Newstalk ZB |access-date=2 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712165101/https://www.newstalkzb.co.nz/news/national/jacinda-ardern-on-mosque-shooting-one-of-new-zealands-darkest-days/ |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regering het 'n koninklike kommissie van ondersoek ingestel na die veiligheidsagentskappe ná die aanvalle, wat die dodelikste massaskietery in die moderne geskiedenis van Nieu-Seeland was.<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/03/pakistan-honour-christchurch-mosque-hero-national-award-190317073949724.html |title=Pakistan to honour Christchurch mosque 'hero' with national award |website=www.aljazeera.com |access-date=20 Maart 2019 |quote=It was the deadliest mass shooting in the country's modern history. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317100628/https://www.aljazeera.com/news/2019/03/pakistan-honour-christchurch-mosque-hero-national-award-190317073949724.html |archive-date=17 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Royal Commission Announced">{{cite news |url=https://www.stuff.co.nz/national/christchurch-shooting/111532549/royal-commission-of-inquiry-after-the-christchurch-terror-attacks |title=Royal Commission of Inquiry announced following the Christchurch terror attacks |work=[[Stuff.co.nz]] |access-date=26 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930211335/https://www.stuff.co.nz/national/christchurch-shooting/111532549/royal-commission-of-inquiry-after-the-christchurch-terror-attacks |archive-date=30 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Coord|-43.5329|172.6118|region:US_type:edu|display=title}} [[Kategorie:Christchurch]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Religie in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Islam]] [[Kategorie:Terrorisme]] [[Kategorie:Wit nasionalisme]] [[Kategorie:2019]] [[Kategorie:Massaskietery]] cps4949io1zhscywmtkauvtyxnz2vs1 0 254094 2976054 2138107 2026-10-06T09:17:10Z Sobaka 328 /* Televisierolprente */ skakel 2976054 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Polly Walker | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Polly Alexandra Walker | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1966|5|19}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1989–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0908116 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Polly Walker''' (gebore 19 Mei 1966) is 'n [[Engeland|Engelse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Emma'' (1996), ''Clash of the Titans'' (2010), en ''John Carter'' (2012), en in die televisiereeks ''Rome'' (2005). == Filmografie == === Rolprente === * 1991: ''Enchanted April'' * 1992: ''Walking a Tightrope'' * 1993: ''Sliver'' * 1995: ''Restoration'' * 1996: ''Emma'' * 1997: ''Robinson Crusoe'' * 1997: ''Roseanna's Grave'' * 1997: ''The Gambler'' * 1997: ''Bandyta'' * 1998: ''It All Came True'' * 1998: ''Talk of Angels'' * 1998: ''Dark Harbor'' * 2000: ''After Alice'' * 2002: ''Eye See You'' * 2002: ''Savage Messiah'' * 2010: ''Clash of the Titans'' * 2012: ''John Carter'' === Televisiereekse === * 2005: ''Rome'' * 2007: ''Cane'' * 2009: ''Caprica'' * 2012: ''Prisoners Wives'' === Televisierolprente === * 2002: ''[[Jeffrey Archer]]: The Truth'' * 2017: ''The Auctioneers'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0908116|Polly Walker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Walker, Polly}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] c7ha8c2br3bqr14wtt8jprw8nofh9gu 0 255703 2975935 2768514 2026-10-05T23:46:33Z Pynappel 70858 2975935 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Boris Wladimirowitsj Asafjef | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = 17 Julie 1884 | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = 27 Januarie 1949 | sterfplek = | genre = Klassiek | beroep = Komponis, skrywer, musikoloog | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Boris Wladimirowitsj Asafjef''' ({{lang-ru|link=no|Бори́с Влади́мирович Аса́фьев}}; {{OuVormDatum|29 Julie|1884|17 Julie}} - 27 Januarie 1949) was 'n [[Rusland|Russiese]] en [[Sowjetunie|Sowjet]]-komponis, skrywer, musikoloog, musiekkritikus en een van die stigters van Sowjetse musikologie. [[Sergei Prokofiëf]] se eerste simfonie is aan hom opgedra. Asafjef is in [[Sint Petersburg]] gebore.<ref>{{cite web |title=Boris Vladimirovich Asafiev |url=http://www.naxos.com/person/Boris_Vladimirovich_Asafiev/51629.htm |publisher=Naxos |access-date=23 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502143304/https://www.naxos.com/person/Boris_Vladimirovich_Asafiev/51629.htm |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Hy het 'n beduidende invloed op Sowjetmusiek gehad. Sy komposisies sluit ballette, operas, simfonieë, concertos en kamermusiek in. Sy ballette sluit in ''Die Vlamme van Parys'', gebaseer op die [[Franse Rewolusie]], en ''Die Fontein van Bachtsjisarai'', wat die eerste keer in 1934 opgevoer is. Sy skrywes, onder die naam '''Igor Glebof''', sluit in ''Die Boek oor Strawinski'' en ''Glinka'' (waarvoor die [[Stalinprys]] in 1948 aan hom toegeken is). ==Geselekteerde werke== [[Lêer:Asafiev plaque.JPG|thumb|180px|'n Gedenkplaat vir Asafjef in Troedaplein, Sint Petersburg.]] ;Operas * ''Die Kassier se Vrou'' * ''Minin en Pozjarski'' * ''Die Meisie sonder 'n Bruidskat'' ;Ballette * ''Die Feetjie se Geskenk'' (1910) * ''Wit Lelie'' (1911) * ''Die Vlamme van Parys'' (1931) * ''Die Fontein van Bachtsjisarai'' (1936) * ''Die Gevangene van die Kaukasus'' (1938) * ''Die Plattelandse Dame'' * ''Die Gas van Steen'' (1946) ;Orkes * 5 Simfonieë * Concerto vir klarinet en orkes (1939) * Concerto vir kitaar en kamerorkes (1939) * Concerto vir [[klavier]] en orkes (1939) ;Kamermusiek * Strykkwartet (1940) * Sonata vir soloaltviool (1938) * Sonata vir [[tjello]] en klavier (1935) * Sonata vir [[trompet]] en klavier (1939) * Sonatina vir hobo en klavier (1939) * ''Variasies'' vir horing en klavier (1940) ==Verwysings== {{Reflist}} ==Verdere leeswerk== * {{cite book | author=Viljanen, Elina | title=The Problem of the Modern and Tradition: Early Soviet Musical Culture and the Musicological Theory of Boris Asafiev (1884–1949) | type=Ph.D. thesis. University of Helsinki | series=Acta Semiotica Fennica. Approaches to Musical Semiotics, 23 | location=Helsinki | publisher=Suomen Semiotiikan Seura | year=2017 | issn=1235-497X | isbn=978-952-68257-7-9 | lay-url=http://urn.fi/URN:ISBN:978-952-68257-7-9 }} ==Eksterne skakels== *{{IMSLP|id=Asafyev, Boris|cname=Boris Vladimirovich Asafiev}} {{DEFAULTSORT:Asafjef, Boris}} [[Kategorie:Russiese komponiste]] [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Sowjetse musici]] [[Kategorie:Musiekkritici]] [[Kategorie:Musikoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1884]] [[Kategorie:Sterftes in 1949]] gn1l0tzl9b5d3whordnisigwg16bntm 0 256280 2975936 2894158 2026-10-05T23:46:46Z Pynappel 70858 2975936 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Lera Auerbach | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = Valeria Lvovna Averbakh | alias = | geboortedatum = 21 Oktober 1973 | geboorteplek = [[Tsjeljabinsk]] | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Klassiek | beroep = Komponis, pianist | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Lera Auerbach''' ({{lang-ru|Лера Авербах}}, gebore '''Valeria Lvovna Averbakh''', {{lang-ru|Валерия Львовна Авербах}}; 21 Oktober [[1973]], [[Tsjeljabinsk]]) is 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[Russies]] gebore [[Amerikaners|Amerikaner]] [[Klassieke musiek|klassieke]] [[komponis]] en [[pianis]].<ref name=JWMag>[http://www.jwmag.org/page.aspx?pid=3887 "A Dream Fulfilled: Women who emigrated from the former Soviet Union are now making a significant mark in the U.S."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160601125351/http://www.jwmag.org/page.aspx?pid=3887 |date=2016-06-01 }}, by Susan Josephs. Spring 2014 issue of ''Jewish Woman Magazine''</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Auerbach was gebore vanuit 'n [[Jode|Joodse]] gesin in Tsjeljabinsk, 'n stad in die [[Oeralgebergte]] wat grens aan [[Siberië]]. Haar moeder was 'n klavieronderwyser, wie se voorouers ook musikante was.<ref name=JWMag /> Auerbach het haar eie musiek op 'n vroeë ouderdom begin komponeer, en sy het later aan 'n onderhoudvoerder vertel, "Ek was gebore om dit te doen, om in die kunste werksaam te wees...Ek het hierdie gevoel gehad toe ek vier was en ek het dit gehad toe ek na New York gekom het...".<ref name=JWMag /> Sy het toestemming ontvang om die [[Verenigde State]] te besoek op 'n konserttoer in 1991. Alhoewel sy geen Engels magtig was nie, het sy besluit om te ontsnap sodat sy in die land kon bly ten einde haar musikale loopbaan voort te sit. Sy het daagliks meer as 'n honderd [[Straatblokke|Blokke]] gestap ten einde te kan studeer by die [[Manhattan Musiekskool]] omrede sy nie die [[New York Stad Metrospoordiens|subway]] [[New York Stad Vervoertariewe|tariewe]] kon bekostig nie.<ref name=JWMag /> Auerbach het gevolglik grade in klavier en komposisie gekry by die [[Juilliard Skool]] waar sy klavier gestudeer het saam met [[Joseph Kalichstein]] , en komposisie saam met [[Milton Babbitt]]. Haar voorgraadse studies was onderskryf deur ''Die Paul & Daisy Soros Genootskap vir Nuwe Amerikaners''.<ref>http://www.pdsoros.org/current_fellows/index.cfm/yr/1998#auerbach {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725183802/http://pdsoros.org/current_fellows/index.cfm/yr/1998 |date=2015-07-25 }}</ref> Sy het ook gegradueer in die klaviersolis-program van die [[Hochschule für Musik Hannover]].<ref>[http://www.zeit.de/kultur/musik/2009-09/lera-auerbach/ ''Die Zeit'']</ref> ==Komposisies== Auerbach se komposisies is al aangevra en opgevoer deur 'n wye reeks kunstenaars, orkeste en balletgeselskappe, insluitende [[Gidon Kremer]], die [[Kremerata Baltica]], die [[Emerson Strykkwartet|David Finckel]], [[Wu Han (pianis)|Wu Han]], [[Vadim Gluzman]], die [[Tokio Strykkwartet|Tokio]], Kuss, Parker en Petersen Strykkwartette, die [[Südwestrundfunk|SWR]] en [[Norddeutscher Rundfunk|NDR]] simfonieorkeste, die [[Berg Orkes]], en die [[Koninklike Deense Ballet]]. Auerbach se musiek was ook aangevra deur en opgevoer by die [[Caramoor Internasionale Musiekfees]], [[Lucerne Fees]], [[Lockenhaus]] Fees, "Bremen Musikfest" en [[Schleswig-Holstein Musikfees]]. 'n Nuwe aanvraging deur die Koninklike Deense Ballet om [[Hans Christian Andersen]] se tweehonderdste herdenking, was die tweede samewerking tussen Lera Auerbach en die [[Choreografie|choreografies]] [[John Neumeier]]. Die [[ballet]] is 'n moderne weergawe van die klassieke [[Feëverhaal]] ''[[Die Klein Meermin]]'' en die werk se buiging het plaasgevind in April 2005 by die toe-nuut-geopende [[Kopenhagen Operahuis]].<ref name=sequenza21>Jerry Bowles: "The Total Package", Sequenza 21, Wednesday, August 10, 2005 http://www.sequenza21.com/2005/08/lera-auerbach-total-package.html</ref> Haar Dubbelkonsert vir Viool, Klavier en Orkes, Op. 40, was in 1997 geskryf, maar was nie opgevoer tot 15 Desember 2006 in [[Stuttgart]] nie. Dit was opgevoer deur die [[Stuttgart Radio Simfonieorkes]] en gedirigeer deur [[Andrey Boreyko]]; die soliste was die violis [[Vadim Gluzman]] en pianis Angela Yoffe. Die Amerikaanse buiging van die werk het plaasgevind op 13 Februarie 2010 deur die [[Fort Wayne Filharmoniese Orkes]] wat gedirigeer is deur [[Andrew Constantine]]; en die soliste was die violis [[Jennifer Koh]] en pianis [[Benjamin Hochman]].<ref>''Prelude'' February/March 2010 (Fort Wayne: Keefer Printing Company, 2010)</ref> In 2007 het haar ''Simfonie No. 1, "Chimera"'', sy wereldpremiére ontvang deur die [[Düsseldorf]] Simfonieorkes. Ander eerste opvoerings in 2007 sluit die ''Simfonie No. 2 "Mis vir 'n Digter"'' deur [[Hannover]] se [[NDR Radio Filharmoniese Orkes]] in, sowel as '''N Russiese Mis'' (gebaseer op Russiese Ortodokse gewyde tekste en poësie deur [[Alexander Pushkin]], [[Gavrila Derzhavin]], [[Mikhail Lermontov]], [[Boris Pasternak]], [[Osip Mandelstam]], [[Alexander Blok]], [[Zinaida Gippius]], [[Anna Akhmatova]], [[Joseph Brodsky]], [[Viktor Sosnora]] en [[Irina Ratushinskaya]]) deur die Bremen Filharmoniese Orkes saam met die Nasionale Koor van [[Letland]] en die Seuns Operakoor van [[Estland]]. [[Wene]] se geskiedkundige [[Theater an der Wien]] het in November 2011 die eerste opvoering van Auerbach se vollengte opera, gebaseer op haar oorspronklike toneelstuk ''Gogol'', gegee.<ref>[http://kurier.at/kultur/4315716-gogol-als-packende-schlachtplatte.php/ "''Gogol'' als packende Schlachtplatte"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120135653/http://kurier.at/kultur/4315716-gogol-als-packende-schlachtplatte.php |date=20 Januarie 2012 }} (in [[Duits]]) ''Kurier'', 5 Desember 2011</ref> Auerbach se [[a cappella]] opera ''Die Blindes'', (gebaseer op 'n toneelstuk deur [[Maurice Maeterlinck]]) was opgevoer in 'n omstrede nuwe produksie deur [[John La Bouchardière]] by die [[Lincoln Sentrum vir Uitvoerende Kunste]], [[New York Stad]], in Julie 2013. Die gehoor was gedurende die hele opvoering geblinddoek.<ref>[https://www.nytimes.com/2013/07/07/arts/music/the-blind-lera-auerbachs-opera-confronts-isolation.html "Listening to a Disconnected Society / ''The Blind'', Lera Auerbach's Opera, Confronts Isolation"], ''[[The New York Times]]'', 2013</ref> ==Pryse en erkennnings== In 2005 het Auerbach die [[Hindemith-prys]] van die [[Schleswig-Holstein Musik Fees]] ontvang.<ref>[http://www.newmusicbox.org/article.nmbx?id=4329 Lera Auerbach receives 2005 Hindemith Prize] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604012230/http://www.newmusicbox.org/article.nmbx?id=4329 |date=2011-06-04 }} newmusicbox.org 5 Augustus 2005</ref> In dieselfde jaar het sy die ''Förderpreis Deutschlandfunk'' en die Bremer Musikfest-prys gewen. Sy was komponis-in-residensie in Bremen. Sy is bekend daarvoor dat sy die jongste komponis is om verteenwoordig te word deur die bekroonde Musikale uitgewersmaatskappy, Internationale Musikverlage Hans Sikorski GmbH & Co. KG van Hamburg, Duitsland.<ref>[http://www.sikorski.de/225/en/auerbach_lera.html Auerbach, Lera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531171739/https://www.sikorski.de/225/en/auerbach_lera.html |date=31 Mei 2019 }} Sikorski</ref> In 2007 was sy geselekteer as 'n lid van die forum van [[Jong Globale Leiers]] tydens die [[Wêreld Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]].<ref>[http://www.weforum.org/young-global-leaders/lera-auerbach/index.html/ Lera Auerbach] World Economic Forum</ref> == Hoof orkestrale werke == * Klavierconcerto No. 1, Op. 39 (1997–98) (1. Rivier van Verlies ; 2. Dialoog met Tyd ; 3. Wind van Vergetelheid ; Deel 2-''Dialoog met Tyd''-, kan apart gespeel word as 'n orkestrale stuk met die klavier as deel van die orkes) * Dubbelkonsert vir viool, klavier en orkes, Op. 40 (1997) * Vioolconcerto No. 1, Op. 56 (2000/2003) * Suite Concertante vir viool, klavier en strykinstrumente, Op. 60 (2001) * ''Serenade vir 'n Melancholiese See'', vir viool, tjello, klavier en strykorkes, Op. 68 (2002) * Vioolconcerto No. 2 in een beweging, Op. 77 (2004) * ''Drome en fluisteringe van Poseidon'', simfoniese gedig (2005) * Simfonie No. 1 ''Chimera'', vir groot orkes (2006) (laaste twee bewegings kan apart opgevoer word as die simfoniese gedig ''Ikarus'') * Simfonie No. 2 ''Mis vir 'n Digter'', vir mezzo-sopraan, tjello, koor en orkes (2006) * ''Russies Mis'' (2007) * ''Brose Solitudes'', Skaduboks vir Strykkwartet en orkes (2008) * ''Eterniday'', vir basdrom, celesta en Strykinstrumente (2010) * ''Post Silentium'', vir orkes (2012) * ''Memoria de la Luz'', Simfonie vir Strykinstrumente No. 1 (2013) (Rangskikking van Strykkwartet No. 2 ''Primera Luz'') * Simfonie No. 3 ''Die Peuter Troebadoer en sy Eienaardige Versameling'', vir viool, koor en orkes (2016)<ref>{{cite web |title=New Work: "Die Peuter Troebadoer en sy Eienaardige Versameling" deur Lera Auerbach in Bergen |url=http://www.sikorski.de/10619/en/new_work_the_infant_minstrel_and_his_peculiar_menagerie_by_lera_auerbach_in_bergen.html |website=Sikorski Music Publishers |publisher=SMP media GmbH |access-date=24 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731213411/https://www.sikorski.de/10619/en/new_work_the_infant_minstrel_and_his_peculiar_menagerie_by_lera_auerbach_in_bergen.html |archive-date=31 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Vioolconcerto No. 4 (''NYx'') (2017, [[David Geffen-saal]]), [[Leonidas Kavakos]] (viool), [[New York Filharmoniese Orkes]], [[Alan Gilbert (dirigent)|Alan Gilbert]]<ref>[https://nyphil.org/concerts-tickets/1617/mahler-fourth-symphony-and-auerbach Performance details (1–3 Maart 2017)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618233907/https://nyphil.org/concerts-tickets/1617/mahler-fourth-symphony-and-auerbach |date=18 Junie 2019 }}, New York Filharmoniese Orkes</ref> ==Opnames== *''Sonate vir Tjello en klavier, op. 69 (2002)'' (ArtistLed 11001-2) *''24 Preludes vir Viool en Klavier, Op. 46'' (BIS 2003) *''Tolstoy se Wals'' (BIS 2004) *''Auerbach speel Mozart'' (ARABESQUE 2005) *''Ballet vir 'n Eensame Violis, Op. 70'' (BIS 2005, Feminae 2016) *''Preludes en Drome'' bevat vier-en-twintig Preludes vir klavier, Op.41; Tien Drome, Op.45 en Koorstuk, Fuga en Postlude, Op.31(BIS 2006) *''Cetera Desunt, Strykkwartet No. 3'' (CAPRICCIO 2006) *''Vlug en Vuur'' (PROFIL – Hänssler Classics 2007) *''Sogno di Stabat Mater (2005, hersien 2009)'' ([[Nonesuch Records]] 287228-2) *''Celloquy'' bevat vier-en-twintig Preludes vir Tjello en Klavier, Op. 47 en Sonate vir Tjello en Klavier, Op. 69 ([[Cedille Records]] 2013) *''T'filah'' (Feminae 2016)<ref>[http://www.feminaerecords.com/releases/accompanying-herself-works-for-solo-violin-by-women-composers/ Accompanying Herself, Works for Solo Violin by Women Composers] 2016 Feminae Records</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} ==Verdere leeswerk== * [https://www.academia.edu/10756726/The_Very_Last_of_Soviet_%C3%89migr%C3%A9_Composers_Lera_Auerbach "The Very Last of Soviet Émigré Composers: Lera Auerbach"], 17-page article at Academia.edu; by Christoph Flamm, Professor of Applied Musicology at the University of Klagenfurt, Austria (free registration required) == Eksterne skakels == * {{Official website|http://www.leraauerbach.com}} *[http://www.myspace.com/leraauerbach Lera Auerbach's MySpace Music page] *[http://www.sikorski.de/de/frameloader.html?frame=http%3A//www.sikorski.de/composers/composer212.html Internationale Musikverlage Hans Sikorski] *[http://www.sikorski.de/catalogue/composers_works.php?lang=de&id=212&pos=0&komponist=Auerbach%2C+Lera Catalogue of works]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://bis.se//index.php?op=people&pID=2825 BIS Records] *[http://www.impresariat-simmenauer.de Impresariat Simmenauer] *[http://www.thomascrampton.com/dalian/lera-auerbach-music-meaning/ Lera Auerbach discusses the meaning of music] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Auerbach, Lera}} [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Amerikaanse komponiste]] [[Kategorie:Amerikaanse pianiste]] [[Kategorie:Russiese Jode]] [[Kategorie:Russiese komponiste]] [[Kategorie:Russiese pianiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] mgobujv60n1kggk7o4vso1pcn9845k3 0 256893 2976055 2644145 2026-10-06T09:17:46Z Sobaka 328 /* Televisierolprente */ skaKEL 2976055 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Damian Lewis | Beeld = Damian Lewis Berlin 2015.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Damian Watcyn Lewis | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1971|2|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1993–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0507073 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Damian Lewis''' (gebore 11 Februarie 1971) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Dreamcatcher'' (2003) en ''Keane'' (2004), en in die televisiereeks ''Homeland'' (2011). Hy was getroud met die aktrise [[Helen McCrory]]. == Filmografie == === Rolprente === * 2003: ''Dreamcatcher'' * 2004: ''Keane'' * 2004: ''Brides'' * 2006: ''The Situation'' * 2007: ''The Baker'' * 2008: ''The Escapist'' * 2011: ''Will'' * 2012: ''Dick Winters: Hang Tough'' * 2013: ''Romeo & Juliet'' * 2014: ''The Silent Storm'' * 2015: ''Queen of the Desert'' * 2019: ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' * ''Run This Town'' === Televisiereekse === * 2000: ''Life Force'' * 2000: ''Hearts and Bones'' * 2007: ''Life'' * 2011: ''Homeland'' * 2016: ''Billions'' === Televisierolprente === * 2002: ''[[Jeffrey Archer]]: The Truth'' * 2003: ''Posh & Becks' Big Impression: Behind the Scenes & Extra Bits'' * 2005: ''Friends & Crocodiles'' * 2013: ''Les Coulisses des Golden Globes'' * 2018: ''Prince Harry's Story: Four Royal Weddings'' === Video's === * 2016: ''The Making of Our Kind of Traitor'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0507073|Damian Lewis}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewis, Damian}} [[Kategorie:Geboortes in 1971]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] gabpsdk9jk389thd66fq8ql6av3y2w1 0 256949 2976056 2127732 2026-10-06T09:18:24Z Sobaka 328 /* Televisierolprente */ SKAKEL 2976056 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Ben Miller | Beeld = Ben Miller.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1966|2|24}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, skrywer, en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0587950 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Ben Miller''' (gebore 24 Februarie 1966) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''What We Did on Our Holiday'' (2014), ''Paddington 2'' (2017), en ''Johnny English Strikes Again'' (2018), en in die televisiereeks ''The Armstrong and Miller Show'' (2007). == Filmografie == === Rolprente === * 2000: ''There's Only One Jimmy Grimble'' * 2004: ''The Prince and Me'' * 2007: ''Razzle Dazzle'' * 2009: ''Within the Whirlwind'' * 2009: ''The Key Party'' * 2010: ''Huge'' * 2011: ''The Engagement'' * 2014: ''What We Did on Our Holiday'' * 2017: ''Paddington 2'' * 2018: ''Johnny English Strikes Again'' * ''Women in Temptation'' === Televisiereekse === * 1991: ''Paul Merton: The Series'' * 1992: ''The Pall Bearer's Revue'' * 1997: ''Armstrong and Miller'' * 1998: ''Not a Lot of People Know That'' * 2002: ''Johnny Vaughan Tonight'' * 2004: ''The Worst Week of My Life'' * 2007: ''The Armstrong and Miller Show'' * 2007: ''Primeval'' * 2008: ''Moving Wallpaper'' * 2008: ''Lily Allen and Friends'' * 2008: ''Moving Wallpaper: The Mole'' * 2008: ''Lusso magazine'' * 2011: ''Death in Paradise'' * 2013: ''My Hero'' * 2015: ''Ballot Monkeys'' * 2015: ''Horrible Science'' * 2016: ''I Want My Wife Back'' * 2016: ''It's Not Rocket Science'' === Televisierolprente === * 1995: ''Sardines'' * 1999: ''Passion Killers'' * 1999: ''Coming Soon'' * 2002: ''[[Jeffrey Archer]]: The Truth'' * 2007: ''I Blame the Spice Girls: The Monster Quiz of the Decade'' * 2009: ''The Story of Slapstick'' * 2016: ''Brains of Britain (or How Quizzing Became Cool)'' === Video's === * 2015: ''Mr Bean: Funeral'' * 2015: ''What We Did on Our Holiday: Deleted Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0587950|Ben Miller}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Miller, Ben}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 21ste eeu]] esdyk5lnc22d0phhb5m30thzw0uodrv 0 260668 2975937 2895857 2026-10-05T23:46:59Z Pynappel 70858 2975937 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Captured German Tank World War 1 New Zealand.jpg|duimnael|Gebuite Duitse [[tenk]] in die [[Eerste Wêreldoorlog]].]] Die '''krygskunde''' of die '''militêre wetenskap''' is die studie van militêre prosesse, instellings en gedrag, saam met die studie van [[oorlog]]voering, en die [[teorie]] en toepassing van georganiseerde dwangmag.<ref>Jordan, 2013. bl. 880.</ref> Dit fokus hoofsaaklik op die teorie, metode en praktyk van die ontwikking van 'n militêre vermoë op 'n wyse wat in ooreenstemming is met die nasionale verdedigingsbeleid. Militêre wetenskap dien om die [[strategie]]se, [[politiek]]e, [[ekonomie]]se, [[sielkundige]], sosiale, operasionele, [[tegnologie]]se en taktiese elemente wat nodig is om relatiewe voordeel van militêre mag te handhaaf, te identifiseer; en om die waarskynlikheid en gunstige uitkomste van oorwinning in [[vrede]] of tydens 'n [[oorlog]] te verhoog. Militêre wetenskaplikes sluit in teoretici, navorsers, eksperimentele wetenskaplikes, toegepaste wetenskaplikes, ontwerpers, [[ingenieur]]s, toetstegnici en ander militêre personeel. Militêre personeel kry wapens, toerusting en opleiding om spesifieke strategiese doelwitte te bereik. Militêre wetenskap word ook gebruik om die vyandskapasiteit as deel van tegniese intelligensie uit te vind. In die [[krygsgeskiedenis|militêre geskiedenis]] is die militêre wetenskap gedurende die tydperk van [[Industriële Revolusie]] as algemene term gebruik om te verwys na alle aangeleenthede van militêre teorie en tegnologie-toepassing as 'n enkele akademiese dissipline, insluitende die ontplooiing en indiensneming van troepe in vredestyd of in konflik. In militêre opleiding is die militêre wetenskap dikwels die naam van die departement in die onderwysinrigting wat offisiers kandidaatopleiding administreer. Hierdie opleiding fokus egter gewoonlik op die amptelike leierskapopleiding en basiese inligting oor die aanwending van militêre teorieë, konsepte, metodes en stelsels. Afgestudeerdes is nie militêre wetenskaplikes na voltooiing van studies nie, maar eerder junior militêre offisiere. == Geskiedenis == [[Lêer:CAPE MOUNTED RIFLES IN 8TH FRONTIER WAR.jpg|links|duimnael|Kaptein Carey se berede troepe bestorm die vyand op 14 Oktober 1851 tydens die [[Agtste Grensoorlog]].]] Selfs tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die militêre wetenskap beskou as 'n akademiese dissipline soos [[fisika]], [[filosofie]] en die mediese wetenskap. In deel was dit te wyte aan die algemene mistiek wat opvoeding vergesel het in 'n wêreld waar 75% van die Europese bevolking so laat as die 1880's ongeletterd was. Tot en met die vroeë [[19de eeu]] het een waarnemer, 'n Britse veteraan van die [[Napoleontiese Oorloë]], majoor John Mitchell gedink dat daar niks verander het van die toepassing van mag op 'n slagveld sedert die Antieke Grieke nie. Hy het voorgestel dat dit hoofsaaklik so was omdat [[Carl von Clausewitz]] voorgestel het: "In teenstelling met enige ander wetenskap of kuns, reageer die voorwerp in oorlog".<ref>Gat, bl. 12</ref> Tot en met hierdie tyd, en selfs na die [[Frans-Pruisiese Oorlog]], was die militêre wetenskap steeds verdeel tussen die formele denke van offisiere wat opgelei is in die "skaduwee" van Napoleontiese Oorloë en jonger offisiere soos Ardant du Picq, wat geneig was om vegprestasie te beskou as gewortel in die individu en groepsielkunde<ref>Gat, bl.29</ref> en het 'n gedetailleerde analise van dit voorgestel het. Dit was 'n voorloper van die uiteindelike fassinasie van die militêre organisasies met die toepassing van kwantitatiewe en kwalitatiewe navorsing op hul teorieë van veg; die poging om militêre denke as filosofiese konsepte te omskep in konkrete metodes van die gevegkuns. Militêre voorrade, die voorsiening aan 'n weermag, sy organisasie, taktiek en dissipline het deur al die tye, die elemente van die militêre wetenskap gevorm, maar verbetering in wapentuig en bybehore blyk om al die elemente te lei en te beheer.<ref>Lodge, bl.194</ref> 'n Mate van deurbraak is deur Clausewitz gemaak, met sy aanbeveling van agt beginsels waarop sulke metodes gebaseer kan word, in Europa vir die eerste keer die geleentheid gebied het om die element van toeval en foute van die besluitnemingsproses in groot mate te verwyder.<ref>Dupuy, bl.12</ref> Op daardie stadium is klem gelê op die topografie (insluitend [[trigonometrie]]), militêre kuns (militêre wetenskap), militêre geskiedenis, organisasie van die weermag in die veld, [[artillerie]] en wetenskap van projektiele, veldvestings en permanente fortifikasies, militêre wetgewing, militêre administrasie en maneuvers.<ref>Barnard, bl.248</ref> Die militêre wetenskap model waarop Duitse gevegsoperasies vir die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskoei was, bly grootliks onveranderd gebasseer op die Napoleontiese model. Hoewel, daar groot verbeteringe was in vuurkrag sowel as die vermoë om "groot gevegte van uitwissing" te voer deur middel van vinnige konsentrasie van mag, strategiese mobiliteit en die handhawing van die strategiese offensief,<ref>Gat, bl. 113</ref> het dit in besonder wat beter bekend geword het as die "kultus van die offensief" bevorder. Die sleutel tot hierdie en ander denkwyses oor oorlog het die ontleding van militêre geskiedenis gebly en poogings om tasbare lesse te bekom wat weer met gelyke sukses op 'n ander slagveld as 'n soort bloedige laboratorium van militêre wetenskap herhaal kan word. Min was bloediger as die slagvelde van die Westelike Front tussen 1914 en 1918. Fasinerend was die man wat Clausewitz waarskynlik beter as die meeste verstaan het, Maarskalk Ferdinand Foch wie aanvanklik sou deelneem aan gebeure wat die Franse weermag amper vernietig het.<ref>Dupuy, bl. 15</ref> Dit is egter nie waar om te sê dat militêre teoretici en bevelvoerders aan 'n kollektiewe geval van domheid ly nie. Die teenoorgestelde is waar. Hul ontleding van militêre geskiedenis het hulle oortuig dat beslissende en aggressiewe strategiese offensief die enigste oorwinningsleer was. Hulle het gevrees dat die oorbeklemtoning van vuurkrag en die gevolglike afhanklikheid van verskansing dit alles onmoontlik sou maak het en tot slagveld stagnasie sou lei. Die voordele van die defensiewe posisie, sou tot die vernietiging van troepe se moraal en gewilligheid om te veg aanleiding gee. Omdat slegs die offensief oorwinning kon bewerkstellig, kon gebrek daaraan en nie die vuurkrag die skuld vir die nederlaag van die Imperiale Russiese Leër in die [[Russies-Japannese Oorlog]] gegee word. Foch het gedink datː "In strategie sowel as in taktiek, moet mens aanval".<ref>Gat, bl.138-139</ref> Op baie maniere is die militêre wetenskap geskep as gevolg van die ervarings van die Eerste Wêreldoorlog. "Militêre instrumente" het die leërs totaal verander met die [[kavallerie]] wat byvoorbeeld in die volgende 20 jaar feitlik heeltemal verdwyn het. Die "voorsiening van 'n weermag" sou 'n logistieke wetenskap word in die nasleep van massiewe leërs, operasies en troepe wat ammunisie vinniger kan vuur as wat dit vervaardig kan word. Vir die eerste keer word gebruik gemaak van voertuie wat die [[binnebrandenjin]] gebruik, 'n waterskeiding verandering.<ref>Thompson, bl.50</ref> Militêre "organisasie" sal nie meer wees van die lineêre oorlogvoering nie, maar aanvalspanne en bataljonne wat meer vaardig was met die bekendstelling van [[masjiengeweer]] en [[mortier]]. Hulle het vir die eerste keer militêre bevelvoerders gedwing om te dink, nie net in terme van rang en onderdane nie maar oor magstrukture. Taktiek het ook verander, met die [[infanterie]] wat vir die eerste keer geskei is van die kavallerie, en moes hulle saamwerk met [[tenk]]s, vliegtuie en nuwe artillerie-taktieke. Persepsie van militêre dissipline het ook verander. Moraal, ten spyte van streng dissiplinêre houdings, het gedurende die oorlog in alle leërs getaan, maar die beste presteerende troepe is gevind waar die klem op dissipline vervang is met die vertoon van persoonlike inisiatief en groepsaamehorigheid soos wat in die Australiese Korps getoon is tydens die Honderd Dae Offensief. Die militêre wetenskap se analise van militêre geskiedenis wat vir die Europese bevelvoeders misluk het, was op die punt om die weg te baan vir 'n nuwe militêre wetenskap, minder opvallend in voorkoms, maar meer in lyn met die wetenskaplike prosesse van toetsing en eksperimentering, die [[wetenskaplike metode]] en vir ewig "getroud" met die idee van die meerderwaardigheid van [[tegnologie]] op die slagveld. Tans het militêre wetenskap steeds verskillende betekenisse vir verskillende organisasies. In die [[Verenigde Koninkryk]] en baie van die [[Europese Unie]] is die benadering om dit nou te verbind met die burgerlike toepassing en begrip. Die Defence Scientific Advisory Council sien dit op die gebied van wetenskap, [[Militêre ingenieurswese|ingenieurswese]], tegnologie en analise (SETA) wat omvattende strategiese kwessies, prioriteite en beleide bevat wat verband hou met die ontwikkeling van militêre vermoëns.<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/WhatWeDo/ScienceandTechnology/DSAC/ |title=Defence Scientific Advisory Council - GOV.UK |website=www.mod.uk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208070408/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/WhatWeDo/ScienceandTechnology/DSAC |archive-date= 8 Desember 2012 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=10 Junie 2019 }}</ref> In [[Europa]], byvoorbeeld die Koninklike Militêre Akademie van België, bly die militêre wetenskap 'n akademiese dissipline en word dit langs die sosiale wetenskappe bestudeer, insluitende onderwerpe soos die humanitêre reg. Die [[Verenigde State]] se departement van verdediging definieer die militêre wetenskap in terme van spesifieke stelsels en operasionele vereistes, en sluit onder andere gebiede van burgerlike beskerming en magstruktuur in. == Gebruik van militêre vaardighede == In die eerste plek is die militêre wetenskap gemoeid met wie aan militêre operasies sal deelneem en watter vaardighede en kennis hulle sal benodig om dit effektief en vindingryk te doen. === Militêre organisasie === Die ontwikkeling van optimale metodes vir die administrasie en organisasie van militêre eenhede, sowel as die militêre mag as geheel, is van belang. Daarbenewens bestudeer hierdie gebied ander geassosieerde aspekte soos mobilisering/demobilisasie en militêre regering vir gebiede wat onlangs van vyandige beheer oorwin is (of bevry is). === Magstruktureering === Magstruktureering is die metode waardeur personeel en die wapens en toerusting wat hulle gebruik, georganiseer en opgelei word vir militêre operasies, insluitend gevegte. Die ontwikkeling van magstruktuur in enige land is gebaseer op strategiese, operasionele en taktiese behoeftes soos omskryf in die nasionale verdedigingsbeleid, die geïdentifiseerde bedreigings vir die land en die tegnologiese vermoëns van die bedreigings en die gewapende magte. Magstruktuurontwikkeling word gelei deur leerstellige oorwegings van strategiese, operasionele en taktiese ontplooiing en indiensneming van formasies en eenhede na gebiede en sones waar van hulle verwag word om hul opdragte en take uit te voer. Magstrukturering is van toepassing op alle gewapende magte, maar nie aan hul ondersteunende organisasies soos dié wat vir verdedigingsnavorsingsaktiwiteite gebruik word nie. In die Verenigde State se magstruktuur word voorgeskryf deur die lys van organisasie en toerusting (TOE of TO & E). Die TOE is 'n dokument wat deur die Amerikaanse Departement van Verdediging gepubliseer word, wat die organisasie, bemanning en toerusting van eenhede van divisiegrootte en af voorskryf, maar ook die hoofkwartier van korpse en leërs insluit. Magstrukture gee ook inligting oor die missie en vermoëns van spesifieke eenhede, sowel as die eenheid se huidige status in terme van postuur en gereedheid. 'n Algemene TOE is van toepassing op 'n tipe eenheid (byvoorbeeld infanterie) eerder as 'n spesifieke eenheid (die 3de Infanterie Divisie). Op hierdie manier volg alle eenhede van dieselfde tak (soos infanterie) dieselfde strukturele riglyne wat vir meer doeltreffende finansiering, opleiding en indiensneming van soortgelyke eenhede operasioneel moontlik maak. === Militêre studie en opleiding === Militêre studie en opleiding sluit in die bestudeering van die metodologie en praktyke wat betrokke is by die opleiding van soldate, onderoffisiere,(dws sersante en korporale) en offisiere. Dit sluit ook in om klein en groot eenhede op te lei, beide individueel en in samewerking met mekaar vir die staande mag asook die reserwe magte. Militêre opleiding, veral vir offisiere, het ook betrekking op algemene opleiding en politieke indoktrinasie van die gewapende magte. == Militêre konsepte en metodes == Baie van die militêre ontwikkelings vermoë hang af van die konsepte wat die gebruik van die gewapende magte, hul wapentuig/toerusting, en die metodes wat in enige gegewe teater van die oorlog of geveg omgewing gebruik word, rig. === Militêre geskiedenis === ''Sien hoofartikel: [[Krygsgeskiedenis]]'' Militêre aktiwiteit is 'n konstante proses oor duisende jare, en die noodsaaklike taktiek, strategie en doelwitte van militêre operasies is in die geskiedenis grootliks onveranderlik. 'n Voorbeeld is byvoorbeeld die van die noemenswaardige maneuver van die dubbele omsingeling, wat beskou word as die "volmaakte" militêre maneuver. Dit is die eerste deur [[Hannibal]] in die Slag van Cannae in [[216 v.C.]] uitgevoer is, en later deur Khalid ibn al-Walid in die Slag van Walaja in 633 n.C. Deur middel van die studie van [[geskiedenis]] probeer die weermag die verlede se foute te vermy en huidige vermoëns te verbeter deur bevelvoerders te bemagtig om historiese parallelle tydens 'n slag waar te neem, om sodoende te kapitaliseer op geleerde lesse. Die belangrikste fokus-areas wat deur militêre geskiedenis ingesluit word, is die geskiedenis van oorloë, gevegte en skermutselings, die geskiedenis van die militêre kuns en die geskiedenis van elke spesifieke militêre vleuel. === Militêre strategie en doktrines === [[File:Major Military Alliances.svg|thumb|375px|Belangrike groot sekuriteit alliansies {{legend|#000080|[[North Atlantic Treaty Organization|NATO]], [[European Security and Defence Policy|ESDP]]}} {{legend|#008080|[[Shanghai Cooperation Organisation|SCO]], [[Collective Security Treaty Organisation|CSTO]]}} {{legend|#008000|[[Peace and Security Council|PSC]]}} {{legend|#800000|[[South American Defense Council|SADC]]}}]] ''Sien hoofartikelː [[Militêre strategie]]'' Militêre strategie is in wese die middelpunt van die militêre wetenskap. Dit bestudeer die besondere aspekte van beplanning vir en deelname aan gevegte en poog om die vele faktore te verminder tot 'n stel beginsels wat alle interaksies op die veldslag beheer. In Europa is hierdie beginsels eers deur Clausewitz in sy beginsels van oorlog gedefinieer. As sodanig rig dit die beplanning en uitvoering van gevegte, operasies en oorloë as 'n geheel. Twee groot stelsels oorheers vandag. In breë trekke kan dit beskryf word as die "Westerse" stelsel, en die "Russiese" stelsel. Elke stelsel weerspieël en ondersteun sterkpunte en swakpunte in die onderliggende samelewings. Moderne Westerse militêre kuns bestaan hoofsaaklik uit 'n samevoeging van Franse, Duitse, Britse en Amerikaanse stelsels. Die Russiese stelsel leen ook van hierdie stelsels, óf deur studie of persoonlike waarneming in die vorm van 'n inval (Napoleon se Oorlog van 1812 en die Groot Patriotiese Oorlog) en vorm 'n unieke produk wat geskik is vir die toestande wat praktisyns van hierdie stelsel sal ondervind. Die stelsel wat geproduseer word deur die analise wat deur militêre kuns verskaf word, staan bekend as 'n doktrine. Westerse-militêre doktrine maak sterk staat op [[tegnologie]], die gebruik van 'n goed opgeleide en bemagtigde onder-offisier-kadre, en beter inligting verwerking en verspreiding om 'n vlak van slagveldbewustheid te bied waarmee teenstanders nie kan meding nie. Die voordele daarvan is uiterste buigsaamheid, uiterste dodelikheid en 'n fokus op die verwydering van 'n teenstander se C3I (bevel, kommunikasie, beheer en intelligensie van die Engelse ''command, communications, control, and intelligence'') om verlam te word en onbevoeg te maak eerder as om hul gevegsmag direk te vernietig (hopelik word lewens in die proses gered). Die nadele daarvan is hoë koste, 'n afhanklikheid van personeel wat moeilik is om te vervang, 'n enorme logistieke proses, en 'n moeilikheid om sonder hoë-tegnologie-bates te werk as dit uitgeput of vernietig word. [[Sowjetunie|Sowjet]]-militêre doktrine (en uitvloeisels, in die [[Gemenebes van Onafhanklike State]]-lande) berus sterk op massa toerusting en troepe, 'n hoogs opgevoede (alhoewel baie klein) offisierskorps, en voorafbeplande missies. Die voordele daarvan is dat dit nie goed opgeleide troepe benodig nie, nie 'n groot logistieke stelsel benodig nie, is onder streng sentrale beheer is en vertrou nie op 'n gesofistikeerde C3I-stelsel na die aanvang van 'n operasie nie. Hierdie doktrine se nadele is onbuigsaamheid, 'n afhanklikheid van die skok-effek van massa-aanslag (met 'n gevolglike hoë koste in lewens en materiaal), en algehele onvermoë om onverwagse sukses te ontgin of om op onverwagte verlies te reageer. Chinese militêre doktrine is tans in 'n staat van vloei, aangesien die ''People's Liberation Army'' militêre tendense van relevansie vir die [[Volksrepubliek van China]] evalueer. Chinese militêre doktrines word beïnvloed deur 'n aantal bronne, insluitende 'n inheemse klassieke militêre tradisie wat gekenmerk word deur strateë soos [[Sun Tzu]], Westerse- en Sowjet-invloede, sowel as inheemse moderne strateë soos [[Mao Zedong]]. Een kenmerk van Chinese militêre wetenskap is dat dit klem lê op die verhouding tussen die militêre en die [[samelewing]], asook om militêre magte as slegs een deel van 'n oorkoepelende groot strategie te beskou. Elke stelsel lei sy offisierskorps in sy filosofie oor militêre kuns op. Die verskille in inhoud en klem is ophelderend. Die Verenigde State-weermag se beginsels van oorlog word omskryf in die ''U.S. Army Field Manual FM 100-5.'' Die Kanadese magte se beginsels van oorlog / militêre wetenskap word gedefinieer deur die ''Land Forces Doctrine and Training System (LFDTS)'' om te fokus op beginsels van bevel, beginsels van oorlog, operasionele kuns en veldtogbeplanning en wetenskaplike beginsels. === Militêre geografie === Militêre geografie sluit veel meer in as eenvoudige aksies om die hoë grond te neem. Militêre geografie bestudeer die voor die hand liggend, die [[geografie]] van oorlogsteaters, maar ook die addisionele eienskappe van [[politiek]], [[ekonomie]] en ander natuurlike kenmerke van plekke van waarskynlike konflik (byvoorbeeld die politieke landskap). As 'n voorbeeld, die [[Sowjet-Afghaanse Oorlog]] was gebaseer op die vermoë van die Sowjetunie om nie net [[Afghanistan]] suksesvol in te val nie, maar ook om die Islamitiese Republiek van [[Iran]] gelyktydig militêr en polities in te perk. === Militêre stelsels === Hoe effektief en geskik militêre eenhede hul bedrywighede, missies en take bereik, is nou verwant aan nie net die metodes wat hulle gebruik nie, maar die toerusting en wapens wat hulle gebruik. === Militêre intelligensie === Militêre intelligensie ondersteun die besluitnemingsproses van die gevegsbevelvoeders deur intelligensie-analise van beskikbare data bekom uit 'n wye verskeidenheid bronne, te verskaf. Om die ingeligte analise te verskaf, word die inligtingbehoeftes geïdentifiseer en insette gegee aan 'n proses van versameling, analise, beskerming en verspreiding van inligting oor die operasionele omgewing, vyandige, vriendelike en neutrale magte en die burgerbevolking in 'n gebied van gevegsoperasies en die breër gebied van belang. Intelligensie-aktiwiteite word op alle vlakke van takties na strategies, in vredestyd, die oorgangsperiode na die oorlog en tydens die oorlog uitgevoer. Die meeste weermagte handhaaf 'n militêre intelligensie vermoë om analitiese en inligting-insamelingspersoneel in beide spesialis-eenhede en ander strukture en dienste te lewer. Personeel gekies vir intelligensiepligte, of spesialis-intelligensiebeamptes en aangewese soldate of nie-spesialiste wat aan intelligensie toegewys is, mag gekies word vir hul analitiese vermoëns en intelligensie, voordat hulle formele opleiding ontvang. Militêre intelligensie dien om die bedreiging te identifiseer, en verskaf inligting oor die verstaan van beste metodes en wapens om te gebruik in afskrikking of om die bedryging te verslaan. === Militêre logistiek === Militêre logistiek is die kuns en wetenskap van beplanning en uitvoering van die beweging en instandhouding van militêre magte. In sy mees omvattende sin is dit die aspekte of militêre operasies wat fokus op die ontwerp, ontwikkeling, verkryging, berging, verspreiding, instandhouding, ontruiming en beskikbaarstelling van materiaal; die beweging, ontruiming en hospitalisasie van personeel; die verkryging of konstruksie, instandhouding, bedryf en beskikking van fasiliteite; en die verkryging of verskaffing van dienste. === Militêre tegnologie en toerusting === Militêre tegnologie is nie net die studie van verskeie tegnologieë en toepaslike fisiese wetenskappe wat gebruik word om militêre mag te vergroot nie. Dit kan ook uitbrei na die studie van produksiemetodes van militêre toerusting, en maniere om prestasie te verbeter en materiaal en / of tegnologiese vereistes vir die produksie daarvan te verminder. 'n Voorbeeld is die poging aangewend deur [[Nazi-Duitsland]] om kunsmatige rubbers en brandstowwe te produseer om hul afhanklikheid van ingevoerde POS ([[petroleum]], olie en [[smeermiddel]]s) en [[rubber]]voorrade te verminder of uit te skakel. Militêre tegnologie is uniek in sy toepassing, nie in die gebruik daarvan in basiese wetenskaplike en tegnologiese prestasies nie. Vanweë die uniekheid van die gebruik poog militêre tegnologiese studies om evolusionêre sowel as die seldsame revolusionêre tegnologieë in hul behoorlike plek van militêre toepassing in te sluit. === Militêre studie-joernale === Die volgende is noemenswaardige joernale in die veldː<ref name=googlescholar>{{cite web |title=Google Scholar Metrics, Military Studies |url=https://scholar.google.com/intl/en/scholar/metrics.html#metrics |publisher=Google |access-date=15 Desember 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107095900/https://scholar.google.com/intl/en/scholar/metrics.html |archive-date=7 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{div col|colwidth=30em}} * ''Armed Forces & Society'' * ''Contemporary Security Policy'' * ''Defense & Security Analysis'' * ''European Security'' * ''International Journal of Intelligence and Counterintelligence'' * ''International Peacekeeping'' * ''International Security'' * ''Joint Forces Quarterly'' * ''Journal of Strategic Studies'' * ''Military Psychology'' * ''Military Review'' * ''Nonproliferation Review'' * ''Orbis (journal)'' * ''Parameters (journal)'' * ''Security Dialogue'' * ''Security Studies (journal)'' * ''Small Wars & Insurgencies'' * ''Survival (journal)'' * ''The Journal of Security Strategies'' * ''The RUSI Journal'' * ''The Washington Quarterly'' {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Bronne== * Barnard, Henry, ''Military Schools and Courses of Instruction in the Science and Art of War in France, Prussia, Austria, Russia, Sweden, Switzerland, Sardinia, England, and the United States, Part I – France and Prussia,'' J.B. Lippincott & Co., Philadelphia, 1862 * Dupuy, Trevor N., ''Understanding War: History and Theory of Combat'', Leo Cooper, London, 1992 * Gat, Azar, ''The Development of Military Thought: The Nineteenth Century'', Oxford University Press, London, 1992 * Jordan, Kelly C., "Military Science", in G. Kurt Piehler, ed. ''Encyclopedia of Military Science'', SAGE Reference, Volume, 2. pp.&nbsp;880–885. * Lodge, Henry Cabot, (ed.), ''The North American Review'', Making of America Project, University of Northern Iowa, 1878 *Muehlbauer, Matthew S., and David J. Ulbrich, eds. ''The Routledge History of Global War and Society'' (2018) [https://www.routledge.com/The-Routledge-History-of-Global-War-and-Society/Muehlbauer-Ulbrich/p/book/9781138849808] *Muehlbauer, Matthew S., and David J. Ulbrich. ''Ways of War: American Military History from the Colonial Era to the Twenty-First Century'' (2018) [https://www.routledge.com/Ways-of-War-American-Military-History-from-the-Colonial-Era-to-the-Twenty-First/Muehlbauer-Ulbrich/p/book/9781138681620] * Soeters, Joseph; Shields, Patricia and Rietjens, Sebastiaan. [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=ENDpAwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT23&ots=TRFdlv1qZH&sig=dp4OqiNnE9QZSlWdW40Pbp6cHm4#v=onepage&q&f=false Routledge Handbook of Research Methods in Military Studies] New York: Routledge, 2014. * Thompson, Julian, ''Lifeblood of war: Logistics in armed conflict'', Brassey's classics, London, 1991 == Notas == {{en-vertaal| Military science}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde| ]] nlwrim221vyand78puwsrxtiiziu3v5 0 264523 2975843 2975572 2026-10-05T18:41:28Z Aliwal2012 39067 /* Mercedesspan */ 2975843 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = George Russell | image = George Russell, Silverstone 2021 (51350033659) (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Russell in 2021 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1998|02|15|df=y}} | birth_place = [[King's Lynn]], [[Norfolk]], Engeland | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|GBR}} Brit | Years = | Old Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG Petronas]] | Car number = 63 | Races = {{F1stat|RUS|entries}} ({{F1stat|RUS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|RUS|wins}} | Podiums = {{F1stat|RUS|podiums}} | Points = {{F1stat|RUS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|RUS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|RUS|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 São Paulo Grand Prix]] | Last win = [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|2026 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 4de (319 punte) }} '''George Russell''' (gebore [[15 Februarie]] [[1998]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] professionele [[Motorsport|motorrenjaer]] wat aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het tot 2021 vir die [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedesspan]] deelgeneem, en in 2022 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG fabriekspan]] aangesluit in die plek van die Finse renjaer [[Valtteri Bottas]], wat na [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] vertrek het. == Renloopbaan: Karting == Russell het sy motorsportloopbaan in karting in 2006 begin en in 2009 na die Cadet-klas gevorder. Daardie jaar het hy Britse Kampioen in beide die MSA- en Ope Kampioenskappe geword. In 2010 het hy na die Rotax Mini Max-klas opgeskuif, waar hy Britse Kampioen in die Super One en Formula Kart Stars geword het, terwyl hy ook die Kartmasters Britse Grand Prix gewen het. In 2011 het hy na die KF3-klas opgeskuif, waar hy die SKUSA Supernationals gewen het en kampioen van die CIK-FIA Europese Kampioenskap geword het, 'n titel wat hy in 2012 suksesvol verdedig het. In 2013 het hy 19de in die KF1 CIK-FIA Wêreldkampioenskap geëindig. == Formule Renault == In 2014 het Russell sy debuut in formule-wedrenne gemaak deur in die Formule Renault 2.0 Alpe te ry. Hy was oorspronklik van plan om vir die Prema Powerteam te ry, maar het 'n paar dae voor die begin van die seisoen na Koiranen GP oorgeskakel. Ten spyte daarvan dat hy 'n rennaweek weens siekte gemis het, het hy vierde in die kampioenskap geëindig, met 'n beste resultaat van tweede plek by die Red Bull Ring. Russell het ook in 2014 as gasbestuurder aan twee Eurocup Formule Renault 2.0-rennaweke deelgeneem. By die Moscow Raceway het hy vir Koiranen tot 15de en 22ste plek in die renne gery. Gedurende die laaste rennaweek van die seisoen by Circuito Permanente de Jerez het hy na Tech 1 Racing oorgeskakel en die laaste ren van die seisoen gewen nadat hy vyfde in die eerste ren van die naweek geëindig het. == Formule 4 == In 2014 het Russell ook aan die BRDC Formule 4-kampioenskap deelgeneem, waar hy vir die heersende kampioen Lanan Racing gery het. Hy het twee oorwinnings in die openingsnaweek by Silverstone behaal, en nog twee by Brands Hatch en Oulton Park bygevoeg. By die laaste wedren van die seisoen by die Snetterton Motor Racing Circuit was hy in die stryd om die kampioenskap saam met spanmaat Arjun Maini en HHC Motorsport-jaers Sennan Fielding en Raoul Hyman. Hy het die wedren vanaf die voorste wegspringplek begin en die wedren gewen, met slegs drie punte voor Maini. As prys vir die titel is hy die geleentheid gegee om 'n GP3-motor vir Arden Motorsport by die [[Yas Marina-renbaan]] na die seisoen te toets. In Desember het Russell die jongste wenner ooit van die McLaren Autosport BRDC-toekenning geword, en £100 000 ontvang en die kans om 'n [[McLaren]] Formule 1-motor te toets. == Formule 3 == Russell het sy Formule 3-debuut in 2015 in die Europese Formule 3-kampioenskap vir die Carlin-span gemaak. In die tweede wedren van die eerste wedrennaweek by Silverstone het hy onmiddellik sy eerste wedren in die kampioenskap gewen. Dit was sy enigste oorwinning van die jaar en hy het slegs op die podium by Spa-Francorchamps en die Norisring gestaan. Hy het uiteindelik sesde in die kampioenskap geëindig met 203 punte. Daarbenewens het hy daardie jaar aan die Masters of Formula 3 deelgeneem, waar hy tweede agter [[Antonio Giovinazzi]] geëindig het. In 2016 het Russell teruggekeer na die Europese Formule 3 met die terugkerende HitechGP-span. Hy het twee wedrenne by die Circuit de Pau-Ville en [[Spa-Francorchamps]] gewen en in agt ander wedrenne op die podium geëindig. Dit het hom derde op die puntelys geplaas agter [[Lance Stroll]] en Maximilian Günther met 264 punte. Aan die einde van die seisoen het hy sy debuut in die Macau Grand Prix gemaak, waar hy sewende geëindig het, ook vir Hitech. == Formule 2 == In 2018 het Russell oorbeweeg na Formule 2, waar hy, soos Jack Aitken, sy vennootskap met ART Grand Prix voortgesit het. Hy het altesaam sewe wedrenne gewen by die [[Bakoe-straatrenbaan]], die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], die [[Paul Ricard-renbaan]], die Red Bull Ring, die Autodromo Nazionale Monza, die [[Sochi Autodrom]] en die [[Yas Marina-renbaan]]. Hy was ook in vier ander wedrenne op die podium en is as die klaskampioen in die voorlaaste wedren by Yas Marina gekroon. Met 287 punte was hy 68 punte voor [[Lando Norris]], die nommer twee op die finale ranglys. == Formule 1-loopbaan == In Oktober 2015 het Russell vir die eerste keer 'n Formule Een-motor bestuur toe hy die McLaren MP4-26 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] getoets het as 'n prys vir die wen van die 2014 Autosport BRDC-toekenning.<ref>{{cite web |last=Turner |first=Kevin |date=22 October 2015 |title=McLaren Autosport BRDC Award winner Russell completes prize F1 test |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201150/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=autosport.com}}</ref> Nadat hy by die Mercedes Junior-span aangesluit het, het Mercedes hom meer toetsgeleenthede aangebied. Hy het in April 2017 vir die eerste keer 'n Mercedes bestuur en die 2015 Mercedes W06 by Portimão getoets.<ref name=":36">{{Cite web |date=24 June 2017 |title=Mercedes-AMG Petronas Motorsport – George Russell to test W08 in Budapest |url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523211052/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |archive-date=23 May 2019 |access-date=2 August 2017 |website=Mercedes AMG F1}}</ref> Hy het toe formele toetsritte vir Mercedes (2017 en 2018)<ref name=":36" /><ref>{{cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2018 |title=George Russell puts Mercedes on top on final day of Hungaroring test |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201148/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=espn.co.uk}}</ref> en [[Force India]]-Mercedes (2018) onderneem.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=11 December 2018 |title=F1 Testing: Max Verstappen sets Barcelona pace for Red Bull |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11372420/f1-testing-max-verstappen-sets-pace-mercedes-light-up-barcelona |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> === Force Indiaspan === Russell het sy Grand Prix-naweekdebuut aan die einde van die 2017-seisoen gemaak, waar hy vir Force India bestuur het tydens vrye oefening by die [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse]] en die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]].<ref>[https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/360714/russell-krijgt-kans-bij-force-india-in-brazilie-en-abu-dhabi/ Russell rijdt in 2017 bij Force India tijdens vrije trainingen van de GP van Brazilië en Abu Dhabi]</ref><ref>{{Cite news |date=7 November 2017 |title=British driver George Russell to debut for Force India in Brazilian Grand Prix practice |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405042636/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |archive-date=5 April 2019 |access-date=8 November 2017 |work=BBC Sport}}</ref> Mercedes het hom in 2018 tot eerstespan-reserwebestuurder bevorder.<ref>{{cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=22 February 2018 |title=Wehrlein, Russell to split Mercedes F1 reserve duties in 2018 |url=https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201149/https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=crash.net}}</ref> === Williams (2019–2021) === In Oktober 2018 het Mercedes gereël dat Russell sy Formule Een-debuut met enjinkliënt [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-Mercedes]] sou maak.<ref>{{Cite web |title=Williams sign Mercedes junior Russell on multi-year deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133634/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Russell het voorheen aansoek gedoen as 'n Williams-bestuurder nadat hy die 2017 GP3-titel gewen het, maar Williams se Paddy Lowe was onaangeraak deur sy nuwe PowerPoint-aanbieding en Russell het na Formule 2 gevorder.<ref>{{Cite web |last=Hudson |first=Henry |date=10 August 2023 |title=Leclerc, Norris and Russell: rise of F1's 'golden generation' profiled in new bios |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclerc-norris-and-russell-rise-of-f1s-golden-generation-profiled-in-new-bios/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Russell het 'n driejaarkontrak by Williams geteken,<ref name=":6">{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Russell admits that three years with Williams was 'too long' – but says there was 'no way out' {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-admits-that-three-years-with-williams-was-too-long-there-was-no-way.784NYfK7ijIOTap4tvZ4Yu |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> maar het 'n Mercedes-toetsbestuurder gebly.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=4 December 2019 |title=F1 Testing: George Russell fastest for Mercedes on 2019's final day |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114222625/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref><ref>{{cite web |date=2 August 2021 |title=Russell to drive for Mercedes in this week's 2022 tyre test in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117191950/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |archive-date=17 November 2022 |access-date=17 November 2022 |website=Formula1.com}}</ref> Hy was vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] gepaar met [[Robert Kubica]]<ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Robert Kubica: Polish driver to make F1 comeback with Williams in 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122094105/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |archive-date=22 November 2018 |access-date=22 November 2018 |work=BBC Sport}}</ref> en toe met [[Nicholas Latifi]] in 2020 en 2021.<ref>{{Cite web |title=Russell and Latifi to stay on at Williams in unchanged 2021 driver line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |access-date=16 July 2020 |website=formula1.com |date=16 July 2020 |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002445/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |url-status=live}}</ref> Sy eerste verskyning vir Williams was by die 2018 na-seisoentoets by Yas Marina-renbaan, waar hy die FW41 bestuur het.<ref>{{cite web |last=Smith |first=Luke |date=27 November 2018 |title=George Russell pleased with 'very positive' first Williams F1 test |url=https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127161037/https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |archive-date=27 November 2018 |accessdate=14 November 2018 |website=crash.net}}</ref> Russell se jare by Williams was moeilik. Mercedes het gehoop dat Williams 'n mededingende motor sou inspan; soos Russell later opgemerk het, het Williams van 2015 tot 2017 niks swakker as vyfde op die vervaardigersrangleer geëindig nie.<ref name=":6" /> Toe Russell egter by Williams aangesluit het, was die span ver agter die res van die veld<ref>{{Cite web |date=March 2019 |title=Russell accepts Williams slowest despite 'big step' |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsport.com}}</ref> en hulle kon nie 'n motor vervaardig wat betroubaar om punte kon meeding tot 2021, Russell se laaste jaar by die span nie. Die span was in so 'n geldnood dat hulle oorweeg het om Russell na die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] met [[Kevin Magnussen]] te vervang as Magnussen genoeg borggeld kon vind om die span aan die gang te hou.<ref>{{Cite web |last=Gamble |first=Andrew |date=6 November 2021 |title=Williams held talks over axing George Russell before Mercedes move |url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1517363/Williams-George-Russell-Mercedes |access-date=20 September 2024 |website=Express.co.uk}}</ref> As gevolg van Russell se lang lopie by Williams, is hy derde op die lys van meeste wedrenne in 'n loopbaan voordat hy punte aangeteken het, met 37. Die Formule Een-spanhoofde het egter sy vertonings gunstiger beskou. In 2020, 'n jaar waarin Russell slegs drie punte kon aanteken en 18de op die punteleer geëindig het,<ref name=":27">{{Cite web |title=2020 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2020/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> the team principals ranked him that year's sixth-best driver.<ref>{{Cite web |title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2020 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2020.2z5yo7av41tQC3MrzeFNa3 |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> het die spanhoofde hom as daardie jaar se sesde beste bestuurder aangewys. Daarbenewens het Russell Williams in 2021 terug na respek gelei, met 16 punte en 'n seldsame podiumplek vir Williams.<ref name=":28">{{Cite web |title=2021 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2021/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> In 2018 was Russell die amptelike reserwebestuurder van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]. In 2019 het hy sy Formule 1-rendebuut as jaer by [[Williams F1|Williams]] gemaak.<ref>[https://nl.motorsport.com/f1/news/george-russell-williams-mercedes-2019/3193708/ Russell maakte in 2019 zijn Formule 1-debuut bij Williams]</ref> === 2019-'20 Nuwelingseisoen en eerste punte === [[Lêer:George Russell Mugello 2020, race day.jpg|duimnael|Russell by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy 11de geëindig het.]] In 2019 het Williams gesukkel om goeie vorm te bereik. By Russell se Formule Een-debuut, die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 19de gekwalifiseer en 16de geëindig.<ref>{{Cite web |date=17 March 2019 |title=Australian Grand Prix |url=https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323111815/https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |archive-date=23 March 2019 |access-date=19 February 2025 |website=[[WilliamsF1| Williams Racing]]}}</ref> Hy het erken dat sy ervaring moeilik was en opgemerk dat die motor "vier sekondes van die pas af was" en dat hy verskeie kere verbygesteek is.<ref name=":25">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=GBqSXuAl3CI |title=Top Drivers on Their First Formula 1 Race {{!}} Lando Norris, George Russell, Ollie Bearman & Alex Albon |date=27 February 2025 |last=High Performance |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (22:05-25:39)</ref> Williams se stadige pas het in die seisoen voortgeduur, en in die meeste wedrenne was [[Robert Kubica|Kubica]] Russell se enigste kompetisie op die baan: Russell het eers in rondte ses, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], voor 'n motor van 'n ander span geëindig. Hy het Kubica ook by al een-en-twintig wedrenne getroef.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=30 November 2019 |title=F1 2019 qualifying match-ups: Lando Norris finishes ahead at McLaren |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114221440/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref> Russell se beste plek was 11de by die reëngeteisterde [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]], waar Williams 'n opgradering uitgerol het,<ref>{{Cite web |date=1 August 2019 |title=Kubica had 'mixed feelings' after scoring point as he predicts tough weekend in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/kubica-had-mixed-feelings-after-scoring-hockenheim-point-as-he-predicts.5uY9VwdUMAYO5aPUYRApgN |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ses motors het sonder klassifikasie onttrek,<ref>{{Cite web |date=8 August 2019 |title=Russell hails 'best weekend of the year' in Hungary after 'absolute disaster' in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-hails-hungary-best-weekend-of-the-year-after-disaster-of-germany.XTIJ2pBeqo8PKnpX6bzU5 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> en nog twee motors het elk 'n tydstraf na die wedren ontvang.<ref name=":26">{{Cite web |title=What the teams said – Race day in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/what-the-teams-said-race-day-in-germany-2019.6HeoWvqoqsKvmPTD6tv9ss |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Hy het amper 10de geëindig, maar het onsuksesvol gevra om tydens 'n veiligheidsmotorperiode vir gladde bande by die kuipe aan te doen.<ref>{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=30 July 2019 |title="I think it's slicks, mate": How Russell missed his first chance for points |url=https://www.racefans.net/2019/07/30/i-think-its-slicks-mate-how-russell-missed-his-first-chance-for-points/ |access-date=5 March 2025 |website=RaceFans |language=en}}</ref> In 2023 het Russell opgemerk dat dit die teleurstellendste oomblik van sy loopbaan was. Hy het ook 12de geëindig by die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] nadat 'n laat veiligheidsmotor hom toegelaat het om homself te ontrond, en het helaas punte met 1.668 sekondes misgeloop. Hy het 20ste in die Bestuurderskampioenskap geëindig en geen punte teenoor Kubica se een aangeteken. Russell het later opgemerk dat dit as 'n mededinger vir hom moeilik was om te sien hoe mede-nuwelinge [[Alexander Albon]] en [[Lando Norris]] om punte en podiumplekke meeding nadat hy hulle die vorige jaar in F2 geklop het.<ref name=":25" /> Williams was meer mededingend op die baan in 2020, maar dit het nie op die puntetabel gewys nie, aangesien Williams die hele jaar geen punte aangeteken het nie.<ref>{{Cite web |last=Horton |first=Phillip |date=28 December 2020 |title=Williams' year-on-year gains 'remarkable' – Latifi |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/28/williams-year-on-year-gains-remarkable-latifi/ |access-date=5 March 2025 |website=Motorsport Week |language=en}}</ref> Russell het egter by verskeie geleenthede byna punte aangeteken, soos die [[2020 Stiermarkse Grand Prix]] (hy het 11de begin, maar na 16de geval nadat hy tydens 'n herbeginrondte in die gruis vasgery het)<ref>{{Cite web |date=12 July 2020 |title=Styrian Grand Prix 2020 race report and highlights: Lewis Hamilton eases to Styrian Grand Prix victory over Bottas as Ferraris collide |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-eases-to-styrian-grand-prix-victory-over-bottas-as-ferraris-collide.5PfZ0DxltY7qOrbeVXMLa3 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title='I messed up' admits George Russell after Lap 4 off in Styrian GP – but says 'slow' Williams was bigger problem {{!}} Formula 1®' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132130/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] (het 12de geëindig), die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>{{cite web |date=13 September 2020 |title=Tuscan GP: George Russell denied first Formula 1 points in cruel finish |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918015258/https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |archive-date=18 September 2020 |access-date=7 October 2020 |website=skysports.com}}</ref> en die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] (het onder veiligheidsmotortoestande gebots).<ref>{{Cite web|title=Russell: Imola F1 safety car crash the biggest mistake of my career|url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|access-date=18 July 2021|website=Autosport.com|date=2 November 2020|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132136/https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|url-status=live}}</ref> Russell het sy eerste punte by die [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]] aangeteken, na 'n verrassende bevordering na die Mercedes fabriekspan toe Lewis Hamilton positief getoets het vir COVID-19.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|title=Mercedes Confirms George Russell for Sakhir GP|website=Mercedesamgf1.com|access-date=2 December 2020|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202074256/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|url-status=live}}</ref> Sy vertoning by Sakhir is wyd geprys deur beide Mercedes en die media.<ref>{{Cite web |last=Brundle |first=Martin |author-link=Martin Brundle |date=8 December 2020 |title=Martin Brundle: Sergio Perez, George Russell and the story of a dramatic Sakhir GP |url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208224618/https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |archive-date=8 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=Sky Sports}}</ref><ref>{{cite web |last=Cooper |first=Adam |date=8 December 2020 |title=Mercedes impressed by how Russell handled F1 pressure |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615153151/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |archive-date=15 June 2022 |access-date=11 April 2022 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek net-net misgeloop,<ref>{{Cite web |date=5 December 2020 |title=F1 2020 Sakhir Grand Prix – Full Qualifying Results |url=https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Crash}}</ref> spanmaat Valtteri Bottas by die eerste draai verbygesteek en die grootste deel van die wedren voorgeloop. Hy was egter gedwing om twee keer agtereenvolgens in die kuipe te stop nadat die Mercedes-kuipespan per ongeluk Bottas se voorbande op sy motor gemonteer het na 'n radiofout.<ref>{{Cite web|title=Mercedes handed €20,000 fine for Russell tyre mix-up in Sakhir Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525200351/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=7 December 2020 |title=George Russell 'gutted' as Mercedes debut Sakhir GP win is 'taken away' |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12153661/george-russell-gutted-as-mercedes-sakhir-gp-win-is-taken-away |access-date=6 September 2024 |work=Sky Sports}}</ref> Hy het Bottas 'n tweede keer verbygesteek, na die tweede plek herstel en was op pad na die wedrenleier Sergio Pérez toe 'n pap wiel hom weer kuipe toe gedwing met tien rondtes oor.<ref>{{Cite web|title=2020 Sakhir Grand Prix: Late puncture costs Russell podium place|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133637/https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|url-status=live}}</ref> Hy het negende geëindig en twee punte vir die eindstreep en een punt vir die vinnigste rondte behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|title=George Russell: Losing Bahrain F1 victory twice really hurts|website=Motorsport.com|date=6 December 2020 |access-date=8 December 2020|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207020454/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Sergio Perez takes sensational maiden win in Sakhir GP as tyre mix-up ruins Russell's charge |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207063434/https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |archive-date=7 December 2020 |access-date=8 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref> Hy het later opgemerk dat terwyl "ek dieselfde bestuurder [in Sakhir] was as wat ek voorheen was...ek presies dieselfde bestuurder 'n week later was [toe ek vir Williams gery het tydens die seisoen-einde [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] ] toe ek reeds in K1 uitgeval het."<ref name=":1">{{Cite web |title=Hamilton to make Mercedes return in Abu Dhabi after testing Covid-negative, with Russell heading back to Williams |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |archive-date=10 December 2020 |access-date=10 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Whyman |first=Matt |url=https://books.google.com/books?id=1koSEQAAQBAJ |title=Inside Mercedes F1: Life in the Fast Lane |date=12 November 2024 |publisher=Crown |isbn=978-0-593-73564-0 |pages=32 |language=en}}</ref> In Aboe Dhabi het hy 'n spesiale helm gedra om die Williams-familie te vereer, wat die span in Oktober verkoop het.<ref>{{Cite web |date=11 December 2020 |title=Russell to wear Williams tribute helmet for Abu Dhabi GP. |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211085234/https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |archive-date=11 December 2020 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsportweek.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shah |first=Kunal |date=30 October 2020 |title=Sir Frank & Claire Williams Both Leave Roles At Legendary F1 Team |url=https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132133/https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Kunal's F1 Blog}}</ref> Hy het 18de in die Bestuurderskampioenskap geëindig en drie punte aangeteken, alles vir Mercedes. === Mercedes (2022-tans) === [[Lêer:2022 French Grand Prix (52279069978).png|duimnael|180px|Russell tydens die bestuurdersparade by die [[2022 Franse Grand Prix]]]] Russell het in 2022 by Mercedes aangesluit.<ref name=":2">{{Cite web |date=7 September 2021 |title=Mercedes announce George Russell will partner Lewis Hamilton in 2022 as Briton signs long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907090616/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |archive-date=7 September 2021 |access-date=7 September 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Van 4 tot 6 Desember het Russell vir [[Lewis Hamilton]] tydens die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in die Mercedesfabriekspan vervang, aangesien Hamilton positief getoets het vir die [[Covid-19-virus]].<ref>{{nl}} {{Cite web|url=https://www.f1head.nl/nieuws/george-russell-vervangt-hamilton-voor-sahkir-gp/|title=George Russell vervangt Hamilton voor Sahkir GP|date=2 Desember 2020|author=Niek Vleugels}}</ref> In dié wedren het Russell sy eerste punte in Formule 1 aangeteken. Op 7 September 2021 is aangekondig dat Russell die tweede jaer in die Mercedes-span sou wees, vanaf die 2022-seisoen. Van 2022 tot 2024 was Russell die spanmaat van die sewemalige wêreldkampioen Lewis Hamilton.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hamilton reveals the key factors behind his Ferrari switch |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |access-date=30 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het derde geëindig in 2022, tweede in 2023 en vierde in 2024.<ref name=":0" /> Hamilton het aan die einde van die 2024-seisoen vertrek en is opgevolg deur juniorspanlid [[Kimi Antonelli]].<ref>{{Cite web |date=31 August 2024 |title=Antonelli confirmed as Hamilton's replacement with Mercedes looking ahead to 'next chapter' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=31 August 2024 |website=Formula 1}}</ref> ====2022–2023: Nooiensoorwinning en voorste wegspringposisie==== Die tydsberekening van Russell se skuif na Mercedes was ongelukkig, aangesien dit saamgeval het met 'n regulasieverandering wat Mercedes se oorheersing van die sport beëindig het.<ref name=":43">{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=25 April 2025 |title=Out of Lewis Hamilton's shadow at Mercedes, George Russell feels ready to be F1 champion |url=https://www.nytimes.com/athletic/6305394/2025/04/25/george-russell-mercedes-top-driver-f1-lewis-hamilton/ |access-date=25 April 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Mercedes se nuwe aërodinamiese konsep het baie goed gevaar in simulasies, maar was moeilik om in die ware lewe te bestuur.<ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=17 May 2023 |title=Why Mercedes has got F1's current era so wrong so far |url=https://www.the-race.com/formula-1/why-mercedes-has-got-f1s-current-era-so-wrong-so-far/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Die span het slegs een oorwinning in die eerste twee jaar van die grondeffek-era behaal.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=4 May 2024 |title=Mercedes swapped one extreme for another with 2024 car design - Russell |url=https://www.racefans.net/2024/05/05/mercedes-swapped-one-extreme-for-another-with-2024-car-design-russell/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Lêer:2022 British Grand Prix (52382355276).jpg|duimnael|links|Russell by die [[2022 Britse Grand Prix]]. Russell het sy nooiensoorwinning by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal.]] === 2021: Nooienspodium === Na Russell se sterk vertonings in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]], het Mercedes gekyk na nuwe spanlede vir die 2021-seisoen, maar Williams het geweier om hom van sy kontrak vry te stel.<ref name=":6" /> Daarbenewens het die media gespekuleer dat hy [[Valtteri Bottas]] by Mercedes in 2022 sou vervang sodra hul onderskeie kontrakte verstryk het. Die twee aspirante het by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots, toe Russell homself langs Bottas in rondte 30 bevind het. Hy het probeer om Bottas verby te steek, maar het oor 'n nat kol gery en beheer oor sy motor verloor, wat teen Bottas gebots het en 'n dubbele uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |last=Herbert |first=Danny |date=19 April 2021 |title=Russell and Bottas crash analysis |url=https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122153611/https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |archive-date=22 January 2022 |access-date=18 July 2021 |website=DriveTribe}}</ref> Russell het aanvanklik die voorval op Bottas blameer, na die ongeluk na Bottas geloop en sy helm geklap (Bottas het met 'n middelvinger gereageer), en hom daarvan beskuldig dat hy "probeer het om hulle albei te verongeluk".<ref>{{cite web |date=18 April 2021 |title=George Russell and Valtteri Bottas crash: Drivers blame each other for causing 'dangerous' Imola collision |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418235403/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |website=Sky Sports}}</ref> Russell het egter later sy bewerings teruggetrek en aan Bottas en Williams om verskoning gevra.<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=19 April 2021 |title=Russell apologises to Bottas after Imola incident |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423065857/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=23 April 2021 |website=motorsport.com}}</ref> Mercedes-baas Toto Wolff het erken dat Bottas in die eerste plek nie langs 'n Williams moes gewees het nie, maar het die grootste deel van sy kritiek vir Russell, 'n Mercedes-junior wat pas 'n Mercedes uitgeneem het, gereserveer.<ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=19 April 2021 |title=Toto Wolff rebukes George Russell over Imola F1 crash with Valtteri Bottas |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/19/toto-wolff-george-russell-imola-crash-valtteri-bottas-mercedes-williams-f1 |access-date=16 October 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> Beide bestuurders het probeer om die dispuut, ten minste in die openbaar, af te speel nadat Bottas in 2025 weer by Mercedes aangesluit het.<ref>{{Cite web |last=Medland |first=Chris |date=31 January 2025 |title=Russell sees 2025 as the start of a new career chapter as Mercedes' experienced driver |url=https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |access-date=17 February 2025 |website=RACER |language=en |archive-date=16 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216081015/https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hAw_G3SF6Fk |title=Valtteri Bottas opens up on his role at Mercedes this season |date=10 February 2025 |last=((Sky Sports F1)) |access-date=17 February 2025 |via=YouTube}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Force India|Sahara Force India]] | Force India VJM10 | [[Mercedes-AMG]] M08 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br />{{0}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br />{{0}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />{{0}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />{{0}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />{{0}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{0}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br />{{0}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />{{0}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />{{0}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br />{{0}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />{{0}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />{{0}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{0}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br />{{0}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br />{{0}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br />{{0}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />{{0}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br />{{0}} |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /><small>Toets</small> |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>Toets</small> | | | | |style="background:#efefef"| '''–''' |style="background:#efefef"| '''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Williams F1|ROKiT Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW42]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M10 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43]] |rowspan=2|[[Mercedes-AMG]] F1 M11 EQ Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />18 |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />12 | |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />15 | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''18''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | <small>Mercedes-AMG F1 W11 EQ</small> | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />9{{Pictogram snelste ronde}} | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43B]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /><small>17</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /><small>11</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /><small>12</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>8</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /><small>2</small>‡ |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /><small>17</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /><small>15</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>17</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''16''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W13 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''1'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''275''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W14 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />^'''4'''8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />16† |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''8'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''175''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17^† |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''1 |bgcolor=efcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=000000 style="color:white"| [[2024 Belgiese Grand Prix|<span style="color: #fff;">BEL</span>]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''6'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''245''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''3'''4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''319''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br />12 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br />^'''4'''2 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />20^† |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''^'''1''' Wenner van die snelwedren. * ^† Uitgeval, maar wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is toegeken in België in 2021 na 'n verkorte wedren weens swaar reën. '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Russell, George}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] nn351oex1y323clra8nqyo6qz2gecol 2975848 2975843 2026-10-05T18:47:41Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-loopbaan */ 2975848 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = George Russell | image = George Russell, Silverstone 2021 (51350033659) (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Russell in 2021 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1998|02|15|df=y}} | birth_place = [[King's Lynn]], [[Norfolk]], Engeland | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|GBR}} Brit | Years = | Old Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG Petronas]] | Car number = 63 | Races = {{F1stat|RUS|entries}} ({{F1stat|RUS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|RUS|wins}} | Podiums = {{F1stat|RUS|podiums}} | Points = {{F1stat|RUS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|RUS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|RUS|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 São Paulo Grand Prix]] | Last win = [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|2026 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 4de (319 punte) }} '''George Russell''' (gebore [[15 Februarie]] [[1998]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] professionele [[Motorsport|motorrenjaer]] wat aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het tot 2021 vir die [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedesspan]] deelgeneem, en in 2022 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG fabriekspan]] aangesluit in die plek van die Finse renjaer [[Valtteri Bottas]], wat na [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] vertrek het. == Renloopbaan: Karting == Russell het sy motorsportloopbaan in karting in 2006 begin en in 2009 na die Cadet-klas gevorder. Daardie jaar het hy Britse Kampioen in beide die MSA- en Ope Kampioenskappe geword. In 2010 het hy na die Rotax Mini Max-klas opgeskuif, waar hy Britse Kampioen in die Super One en Formula Kart Stars geword het, terwyl hy ook die Kartmasters Britse Grand Prix gewen het. In 2011 het hy na die KF3-klas opgeskuif, waar hy die SKUSA Supernationals gewen het en kampioen van die CIK-FIA Europese Kampioenskap geword het, 'n titel wat hy in 2012 suksesvol verdedig het. In 2013 het hy 19de in die KF1 CIK-FIA Wêreldkampioenskap geëindig. == Formule Renault == In 2014 het Russell sy debuut in formule-wedrenne gemaak deur in die Formule Renault 2.0 Alpe te ry. Hy was oorspronklik van plan om vir die Prema Powerteam te ry, maar het 'n paar dae voor die begin van die seisoen na Koiranen GP oorgeskakel. Ten spyte daarvan dat hy 'n rennaweek weens siekte gemis het, het hy vierde in die kampioenskap geëindig, met 'n beste resultaat van tweede plek by die Red Bull Ring. Russell het ook in 2014 as gasbestuurder aan twee Eurocup Formule Renault 2.0-rennaweke deelgeneem. By die Moscow Raceway het hy vir Koiranen tot 15de en 22ste plek in die renne gery. Gedurende die laaste rennaweek van die seisoen by Circuito Permanente de Jerez het hy na Tech 1 Racing oorgeskakel en die laaste ren van die seisoen gewen nadat hy vyfde in die eerste ren van die naweek geëindig het. == Formule 4 == In 2014 het Russell ook aan die BRDC Formule 4-kampioenskap deelgeneem, waar hy vir die heersende kampioen Lanan Racing gery het. Hy het twee oorwinnings in die openingsnaweek by Silverstone behaal, en nog twee by Brands Hatch en Oulton Park bygevoeg. By die laaste wedren van die seisoen by die Snetterton Motor Racing Circuit was hy in die stryd om die kampioenskap saam met spanmaat Arjun Maini en HHC Motorsport-jaers Sennan Fielding en Raoul Hyman. Hy het die wedren vanaf die voorste wegspringplek begin en die wedren gewen, met slegs drie punte voor Maini. As prys vir die titel is hy die geleentheid gegee om 'n GP3-motor vir Arden Motorsport by die [[Yas Marina-renbaan]] na die seisoen te toets. In Desember het Russell die jongste wenner ooit van die McLaren Autosport BRDC-toekenning geword, en £100 000 ontvang en die kans om 'n [[McLaren]] Formule 1-motor te toets. == Formule 3 == Russell het sy Formule 3-debuut in 2015 in die Europese Formule 3-kampioenskap vir die Carlin-span gemaak. In die tweede wedren van die eerste wedrennaweek by Silverstone het hy onmiddellik sy eerste wedren in die kampioenskap gewen. Dit was sy enigste oorwinning van die jaar en hy het slegs op die podium by Spa-Francorchamps en die Norisring gestaan. Hy het uiteindelik sesde in die kampioenskap geëindig met 203 punte. Daarbenewens het hy daardie jaar aan die Masters of Formula 3 deelgeneem, waar hy tweede agter [[Antonio Giovinazzi]] geëindig het. In 2016 het Russell teruggekeer na die Europese Formule 3 met die terugkerende HitechGP-span. Hy het twee wedrenne by die Circuit de Pau-Ville en [[Spa-Francorchamps]] gewen en in agt ander wedrenne op die podium geëindig. Dit het hom derde op die puntelys geplaas agter [[Lance Stroll]] en Maximilian Günther met 264 punte. Aan die einde van die seisoen het hy sy debuut in die Macau Grand Prix gemaak, waar hy sewende geëindig het, ook vir Hitech. == Formule 2 == In 2018 het Russell oorbeweeg na Formule 2, waar hy, soos Jack Aitken, sy vennootskap met ART Grand Prix voortgesit het. Hy het altesaam sewe wedrenne gewen by die [[Bakoe-straatrenbaan]], die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], die [[Paul Ricard-renbaan]], die Red Bull Ring, die Autodromo Nazionale Monza, die [[Sochi Autodrom]] en die [[Yas Marina-renbaan]]. Hy was ook in vier ander wedrenne op die podium en is as die klaskampioen in die voorlaaste wedren by Yas Marina gekroon. Met 287 punte was hy 68 punte voor [[Lando Norris]], die nommer twee op die finale ranglys. == Formule 1-loopbaan == In Oktober 2015 het Russell vir die eerste keer 'n Formule Een-motor bestuur toe hy die McLaren MP4-26 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] getoets het as 'n prys vir die wen van die 2014 Autosport BRDC-toekenning.<ref>{{cite web |last=Turner |first=Kevin |date=22 October 2015 |title=McLaren Autosport BRDC Award winner Russell completes prize F1 test |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201150/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=autosport.com}}</ref> Nadat hy by die Mercedes Junior-span aangesluit het, het Mercedes hom meer toetsgeleenthede aangebied. Hy het in April 2017 vir die eerste keer 'n Mercedes bestuur en die 2015 Mercedes W06 by Portimão getoets.<ref name=":36">{{Cite web |date=24 June 2017 |title=Mercedes-AMG Petronas Motorsport – George Russell to test W08 in Budapest |url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523211052/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |archive-date=23 May 2019 |access-date=2 August 2017 |website=Mercedes AMG F1}}</ref> Hy het toe formele toetsritte vir Mercedes (2017 en 2018)<ref name=":36" /><ref>{{cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2018 |title=George Russell puts Mercedes on top on final day of Hungaroring test |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201148/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=espn.co.uk}}</ref> en [[Force India]]-Mercedes (2018) onderneem.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=11 December 2018 |title=F1 Testing: Max Verstappen sets Barcelona pace for Red Bull |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11372420/f1-testing-max-verstappen-sets-pace-mercedes-light-up-barcelona |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> === Force Indiaspan === Russell het sy Grand Prix-naweekdebuut aan die einde van die 2017-seisoen gemaak, waar hy vir Force India bestuur het tydens vrye oefening by die [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse]] en die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]].<ref>[https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/360714/russell-krijgt-kans-bij-force-india-in-brazilie-en-abu-dhabi/ Russell rijdt in 2017 bij Force India tijdens vrije trainingen van de GP van Brazilië en Abu Dhabi]</ref><ref>{{Cite news |date=7 November 2017 |title=British driver George Russell to debut for Force India in Brazilian Grand Prix practice |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405042636/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |archive-date=5 April 2019 |access-date=8 November 2017 |work=BBC Sport}}</ref> Mercedes het hom in 2018 tot eerstespan-reserwebestuurder bevorder.<ref>{{cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=22 February 2018 |title=Wehrlein, Russell to split Mercedes F1 reserve duties in 2018 |url=https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201149/https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=crash.net}}</ref> === Williams (2019–2021) === In Oktober 2018 het Mercedes gereël dat Russell sy Formule Een-debuut met enjinkliënt [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-Mercedes]] sou maak.<ref>{{Cite web |title=Williams sign Mercedes junior Russell on multi-year deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133634/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Russell het voorheen aansoek gedoen as 'n Williams-bestuurder nadat hy die 2017 GP3-titel gewen het, maar Williams se Paddy Lowe was onaangeraak deur sy nuwe PowerPoint-aanbieding en Russell het na Formule 2 gevorder.<ref>{{Cite web |last=Hudson |first=Henry |date=10 August 2023 |title=Leclerc, Norris and Russell: rise of F1's 'golden generation' profiled in new bios |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclerc-norris-and-russell-rise-of-f1s-golden-generation-profiled-in-new-bios/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Russell het 'n driejaarkontrak by Williams geteken,<ref name=":6">{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Russell admits that three years with Williams was 'too long' – but says there was 'no way out' {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-admits-that-three-years-with-williams-was-too-long-there-was-no-way.784NYfK7ijIOTap4tvZ4Yu |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> maar het 'n Mercedes-toetsbestuurder gebly.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=4 December 2019 |title=F1 Testing: George Russell fastest for Mercedes on 2019's final day |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114222625/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref><ref>{{cite web |date=2 August 2021 |title=Russell to drive for Mercedes in this week's 2022 tyre test in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117191950/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |archive-date=17 November 2022 |access-date=17 November 2022 |website=Formula1.com}}</ref> Hy was vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] gepaar met [[Robert Kubica]]<ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Robert Kubica: Polish driver to make F1 comeback with Williams in 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122094105/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |archive-date=22 November 2018 |access-date=22 November 2018 |work=BBC Sport}}</ref> en toe met [[Nicholas Latifi]] in 2020 en 2021.<ref>{{Cite web |title=Russell and Latifi to stay on at Williams in unchanged 2021 driver line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |access-date=16 July 2020 |website=formula1.com |date=16 July 2020 |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002445/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |url-status=live}}</ref> Sy eerste verskyning vir Williams was by die 2018 na-seisoentoets by Yas Marina-renbaan, waar hy die FW41 bestuur het.<ref>{{cite web |last=Smith |first=Luke |date=27 November 2018 |title=George Russell pleased with 'very positive' first Williams F1 test |url=https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127161037/https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |archive-date=27 November 2018 |accessdate=14 November 2018 |website=crash.net}}</ref> Russell se jare by Williams was moeilik. Mercedes het gehoop dat Williams 'n mededingende motor sou inspan; soos Russell later opgemerk het, het Williams van 2015 tot 2017 niks swakker as vyfde op die vervaardigersrangleer geëindig nie.<ref name=":6" /> Toe Russell egter by Williams aangesluit het, was die span ver agter die res van die veld<ref>{{Cite web |date=March 2019 |title=Russell accepts Williams slowest despite 'big step' |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsport.com}}</ref> en hulle kon nie 'n motor vervaardig wat betroubaar om punte kon meeding tot 2021, Russell se laaste jaar by die span nie. Die span was in so 'n geldnood dat hulle oorweeg het om Russell na die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] met [[Kevin Magnussen]] te vervang as Magnussen genoeg borggeld kon vind om die span aan die gang te hou.<ref>{{Cite web |last=Gamble |first=Andrew |date=6 November 2021 |title=Williams held talks over axing George Russell before Mercedes move |url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1517363/Williams-George-Russell-Mercedes |access-date=20 September 2024 |website=Express.co.uk}}</ref> As gevolg van Russell se lang lopie by Williams, is hy derde op die lys van meeste wedrenne in 'n loopbaan voordat hy punte aangeteken het, met 37. Die Formule Een-spanhoofde het egter sy vertonings gunstiger beskou. In 2020, 'n jaar waarin Russell slegs drie punte kon aanteken en 18de op die punteleer geëindig het,<ref name=":27">{{Cite web |title=2020 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2020/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> the team principals ranked him that year's sixth-best driver.<ref>{{Cite web |title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2020 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2020.2z5yo7av41tQC3MrzeFNa3 |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> het die spanhoofde hom as daardie jaar se sesde beste bestuurder aangewys. Daarbenewens het Russell Williams in 2021 terug na respek gelei, met 16 punte en 'n seldsame podiumplek vir Williams.<ref name=":28">{{Cite web |title=2021 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2021/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> In 2018 was Russell die amptelike reserwebestuurder van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]. In 2019 het hy sy Formule 1-rendebuut as jaer by [[Williams F1|Williams]] gemaak.<ref>[https://nl.motorsport.com/f1/news/george-russell-williams-mercedes-2019/3193708/ Russell maakte in 2019 zijn Formule 1-debuut bij Williams]</ref> ==== 2019-'20 Nuwelingseisoen en eerste punte ==== [[Lêer:George Russell Mugello 2020, race day.jpg|duimnael|Russell by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy 11de geëindig het.]] In 2019 het Williams gesukkel om goeie vorm te bereik. By Russell se Formule Een-debuut, die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 19de gekwalifiseer en 16de geëindig.<ref>{{Cite web |date=17 March 2019 |title=Australian Grand Prix |url=https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323111815/https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |archive-date=23 March 2019 |access-date=19 February 2025 |website=[[WilliamsF1| Williams Racing]]}}</ref> Hy het erken dat sy ervaring moeilik was en opgemerk dat die motor "vier sekondes van die pas af was" en dat hy verskeie kere verbygesteek is.<ref name=":25">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=GBqSXuAl3CI |title=Top Drivers on Their First Formula 1 Race {{!}} Lando Norris, George Russell, Ollie Bearman & Alex Albon |date=27 February 2025 |last=High Performance |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (22:05-25:39)</ref> Williams se stadige pas het in die seisoen voortgeduur, en in die meeste wedrenne was [[Robert Kubica|Kubica]] Russell se enigste kompetisie op die baan: Russell het eers in rondte ses, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], voor 'n motor van 'n ander span geëindig. Hy het Kubica ook by al een-en-twintig wedrenne getroef.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=30 November 2019 |title=F1 2019 qualifying match-ups: Lando Norris finishes ahead at McLaren |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114221440/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref> Russell se beste plek was 11de by die reëngeteisterde [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]], waar Williams 'n opgradering uitgerol het,<ref>{{Cite web |date=1 August 2019 |title=Kubica had 'mixed feelings' after scoring point as he predicts tough weekend in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/kubica-had-mixed-feelings-after-scoring-hockenheim-point-as-he-predicts.5uY9VwdUMAYO5aPUYRApgN |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ses motors het sonder klassifikasie onttrek,<ref>{{Cite web |date=8 August 2019 |title=Russell hails 'best weekend of the year' in Hungary after 'absolute disaster' in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-hails-hungary-best-weekend-of-the-year-after-disaster-of-germany.XTIJ2pBeqo8PKnpX6bzU5 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> en nog twee motors het elk 'n tydstraf na die wedren ontvang.<ref name=":26">{{Cite web |title=What the teams said – Race day in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/what-the-teams-said-race-day-in-germany-2019.6HeoWvqoqsKvmPTD6tv9ss |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Hy het amper 10de geëindig, maar het onsuksesvol gevra om tydens 'n veiligheidsmotorperiode vir gladde bande by die kuipe aan te doen.<ref>{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=30 July 2019 |title="I think it's slicks, mate": How Russell missed his first chance for points |url=https://www.racefans.net/2019/07/30/i-think-its-slicks-mate-how-russell-missed-his-first-chance-for-points/ |access-date=5 March 2025 |website=RaceFans |language=en}}</ref> In 2023 het Russell opgemerk dat dit die teleurstellendste oomblik van sy loopbaan was. Hy het ook 12de geëindig by die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] nadat 'n laat veiligheidsmotor hom toegelaat het om homself te ontrond, en het helaas punte met 1.668 sekondes misgeloop. Hy het 20ste in die Bestuurderskampioenskap geëindig en geen punte teenoor Kubica se een aangeteken. Russell het later opgemerk dat dit as 'n mededinger vir hom moeilik was om te sien hoe mede-nuwelinge [[Alexander Albon]] en [[Lando Norris]] om punte en podiumplekke meeding nadat hy hulle die vorige jaar in F2 geklop het.<ref name=":25" /> Williams was meer mededingend op die baan in 2020, maar dit het nie op die puntetabel gewys nie, aangesien Williams die hele jaar geen punte aangeteken het nie.<ref>{{Cite web |last=Horton |first=Phillip |date=28 December 2020 |title=Williams' year-on-year gains 'remarkable' – Latifi |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/28/williams-year-on-year-gains-remarkable-latifi/ |access-date=5 March 2025 |website=Motorsport Week |language=en}}</ref> Russell het egter by verskeie geleenthede byna punte aangeteken, soos die [[2020 Stiermarkse Grand Prix]] (hy het 11de begin, maar na 16de geval nadat hy tydens 'n herbeginrondte in die gruis vasgery het)<ref>{{Cite web |date=12 July 2020 |title=Styrian Grand Prix 2020 race report and highlights: Lewis Hamilton eases to Styrian Grand Prix victory over Bottas as Ferraris collide |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-eases-to-styrian-grand-prix-victory-over-bottas-as-ferraris-collide.5PfZ0DxltY7qOrbeVXMLa3 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title='I messed up' admits George Russell after Lap 4 off in Styrian GP – but says 'slow' Williams was bigger problem {{!}} Formula 1®' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132130/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] (het 12de geëindig), die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>{{cite web |date=13 September 2020 |title=Tuscan GP: George Russell denied first Formula 1 points in cruel finish |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918015258/https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |archive-date=18 September 2020 |access-date=7 October 2020 |website=skysports.com}}</ref> en die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] (het onder veiligheidsmotortoestande gebots).<ref>{{Cite web|title=Russell: Imola F1 safety car crash the biggest mistake of my career|url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|access-date=18 July 2021|website=Autosport.com|date=2 November 2020|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132136/https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|url-status=live}}</ref> Russell het sy eerste punte by die [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]] aangeteken, na 'n verrassende bevordering na die Mercedes fabriekspan toe Lewis Hamilton positief getoets het vir COVID-19.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|title=Mercedes Confirms George Russell for Sakhir GP|website=Mercedesamgf1.com|access-date=2 December 2020|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202074256/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|url-status=live}}</ref> Sy vertoning by Sakhir is wyd geprys deur beide Mercedes en die media.<ref>{{Cite web |last=Brundle |first=Martin |author-link=Martin Brundle |date=8 December 2020 |title=Martin Brundle: Sergio Perez, George Russell and the story of a dramatic Sakhir GP |url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208224618/https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |archive-date=8 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=Sky Sports}}</ref><ref>{{cite web |last=Cooper |first=Adam |date=8 December 2020 |title=Mercedes impressed by how Russell handled F1 pressure |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615153151/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |archive-date=15 June 2022 |access-date=11 April 2022 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek net-net misgeloop,<ref>{{Cite web |date=5 December 2020 |title=F1 2020 Sakhir Grand Prix – Full Qualifying Results |url=https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Crash}}</ref> spanmaat Valtteri Bottas by die eerste draai verbygesteek en die grootste deel van die wedren voorgeloop. Hy was egter gedwing om twee keer agtereenvolgens in die kuipe te stop nadat die Mercedes-kuipespan per ongeluk Bottas se voorbande op sy motor gemonteer het na 'n radiofout.<ref>{{Cite web|title=Mercedes handed €20,000 fine for Russell tyre mix-up in Sakhir Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525200351/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=7 December 2020 |title=George Russell 'gutted' as Mercedes debut Sakhir GP win is 'taken away' |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12153661/george-russell-gutted-as-mercedes-sakhir-gp-win-is-taken-away |access-date=6 September 2024 |work=Sky Sports}}</ref> Hy het Bottas 'n tweede keer verbygesteek, na die tweede plek herstel en was op pad na die wedrenleier Sergio Pérez toe 'n pap wiel hom weer kuipe toe gedwing met tien rondtes oor.<ref>{{Cite web|title=2020 Sakhir Grand Prix: Late puncture costs Russell podium place|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133637/https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|url-status=live}}</ref> Hy het negende geëindig en twee punte vir die eindstreep en een punt vir die vinnigste rondte behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|title=George Russell: Losing Bahrain F1 victory twice really hurts|website=Motorsport.com|date=6 December 2020 |access-date=8 December 2020|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207020454/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Sergio Perez takes sensational maiden win in Sakhir GP as tyre mix-up ruins Russell's charge |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207063434/https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |archive-date=7 December 2020 |access-date=8 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref> Hy het later opgemerk dat terwyl "ek dieselfde bestuurder [in Sakhir] was as wat ek voorheen was...ek presies dieselfde bestuurder 'n week later was [toe ek vir Williams gery het tydens die seisoen-einde [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] ] toe ek reeds in K1 uitgeval het."<ref name=":1">{{Cite web |title=Hamilton to make Mercedes return in Abu Dhabi after testing Covid-negative, with Russell heading back to Williams |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |archive-date=10 December 2020 |access-date=10 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Whyman |first=Matt |url=https://books.google.com/books?id=1koSEQAAQBAJ |title=Inside Mercedes F1: Life in the Fast Lane |date=12 November 2024 |publisher=Crown |isbn=978-0-593-73564-0 |pages=32 |language=en}}</ref> In Aboe Dhabi het hy 'n spesiale helm gedra om die Williams-familie te vereer, wat die span in Oktober verkoop het.<ref>{{Cite web |date=11 December 2020 |title=Russell to wear Williams tribute helmet for Abu Dhabi GP. |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211085234/https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |archive-date=11 December 2020 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsportweek.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shah |first=Kunal |date=30 October 2020 |title=Sir Frank & Claire Williams Both Leave Roles At Legendary F1 Team |url=https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132133/https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Kunal's F1 Blog}}</ref> Hy het 18de in die Bestuurderskampioenskap geëindig en drie punte aangeteken, alles vir Mercedes. ==== 2021: Nooienspodium ==== Na Russell se sterk vertonings in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]], het Mercedes gekyk na nuwe spanlede vir die 2021-seisoen, maar Williams het geweier om hom van sy kontrak vry te stel.<ref name=":6" /> Daarbenewens het die media gespekuleer dat hy [[Valtteri Bottas]] by Mercedes in 2022 sou vervang sodra hul onderskeie kontrakte verstryk het. Die twee aspirante het by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots, toe Russell homself langs Bottas in rondte 30 bevind het. Hy het probeer om Bottas verby te steek, maar het oor 'n nat kol gery en beheer oor sy motor verloor, wat teen Bottas gebots het en 'n dubbele uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |last=Herbert |first=Danny |date=19 April 2021 |title=Russell and Bottas crash analysis |url=https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122153611/https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |archive-date=22 January 2022 |access-date=18 July 2021 |website=DriveTribe}}</ref> Russell het aanvanklik die voorval op Bottas blameer, na die ongeluk na Bottas geloop en sy helm geklap (Bottas het met 'n middelvinger gereageer), en hom daarvan beskuldig dat hy "probeer het om hulle albei te verongeluk".<ref>{{cite web |date=18 April 2021 |title=George Russell and Valtteri Bottas crash: Drivers blame each other for causing 'dangerous' Imola collision |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418235403/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |website=Sky Sports}}</ref> Russell het egter later sy bewerings teruggetrek en aan Bottas en Williams om verskoning gevra.<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=19 April 2021 |title=Russell apologises to Bottas after Imola incident |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423065857/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=23 April 2021 |website=motorsport.com}}</ref> Mercedes-baas Toto Wolff het erken dat Bottas in die eerste plek nie langs 'n Williams moes gewees het nie, maar het die grootste deel van sy kritiek vir Russell, 'n Mercedes-junior wat pas 'n Mercedes uitgeneem het, gereserveer.<ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=19 April 2021 |title=Toto Wolff rebukes George Russell over Imola F1 crash with Valtteri Bottas |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/19/toto-wolff-george-russell-imola-crash-valtteri-bottas-mercedes-williams-f1 |access-date=16 October 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> Beide bestuurders het probeer om die dispuut, ten minste in die openbaar, af te speel nadat Bottas in 2025 weer by Mercedes aangesluit het.<ref>{{Cite web |last=Medland |first=Chris |date=31 January 2025 |title=Russell sees 2025 as the start of a new career chapter as Mercedes' experienced driver |url=https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |access-date=17 February 2025 |website=RACER |language=en |archive-date=16 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216081015/https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hAw_G3SF6Fk |title=Valtteri Bottas opens up on his role at Mercedes this season |date=10 February 2025 |last=((Sky Sports F1)) |access-date=17 February 2025 |via=YouTube}}</ref> === Mercedes (2022-tans) === [[Lêer:2022 French Grand Prix (52279069978).png|duimnael|180px|Russell tydens die bestuurdersparade by die [[2022 Franse Grand Prix]]]] Russell het in 2022 by Mercedes aangesluit.<ref name=":2">{{Cite web |date=7 September 2021 |title=Mercedes announce George Russell will partner Lewis Hamilton in 2022 as Briton signs long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907090616/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |archive-date=7 September 2021 |access-date=7 September 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Van 4 tot 6 Desember het Russell vir [[Lewis Hamilton]] tydens die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in die Mercedesfabriekspan vervang, aangesien Hamilton positief getoets het vir die [[Covid-19-virus]].<ref>{{nl}} {{Cite web|url=https://www.f1head.nl/nieuws/george-russell-vervangt-hamilton-voor-sahkir-gp/|title=George Russell vervangt Hamilton voor Sahkir GP|date=2 Desember 2020|author=Niek Vleugels}}</ref> In dié wedren het Russell sy eerste punte in Formule 1 aangeteken. Op 7 September 2021 is aangekondig dat Russell die tweede jaer in die Mercedes-span sou wees, vanaf die 2022-seisoen. Van 2022 tot 2024 was Russell die spanmaat van die sewemalige wêreldkampioen Lewis Hamilton.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hamilton reveals the key factors behind his Ferrari switch |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |access-date=30 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het derde geëindig in 2022, tweede in 2023 en vierde in 2024.<ref name=":0" /> Hamilton het aan die einde van die 2024-seisoen vertrek en is opgevolg deur juniorspanlid [[Kimi Antonelli]].<ref>{{Cite web |date=31 August 2024 |title=Antonelli confirmed as Hamilton's replacement with Mercedes looking ahead to 'next chapter' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=31 August 2024 |website=Formula 1}}</ref> ====2022–2023: Nooiensoorwinning==== Die tydsberekening van Russell se skuif na Mercedes was ongelukkig, aangesien dit saamgeval het met 'n regulasieverandering wat Mercedes se oorheersing van die sport beëindig het.<ref name=":43">{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=25 April 2025 |title=Out of Lewis Hamilton's shadow at Mercedes, George Russell feels ready to be F1 champion |url=https://www.nytimes.com/athletic/6305394/2025/04/25/george-russell-mercedes-top-driver-f1-lewis-hamilton/ |access-date=25 April 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Mercedes se nuwe aërodinamiese konsep het baie goed gevaar in simulasies, maar was moeilik om in die ware lewe te bestuur.<ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=17 May 2023 |title=Why Mercedes has got F1's current era so wrong so far |url=https://www.the-race.com/formula-1/why-mercedes-has-got-f1s-current-era-so-wrong-so-far/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Die span het slegs een oorwinning in die eerste twee jaar van die grondeffek-era behaal.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=4 May 2024 |title=Mercedes swapped one extreme for another with 2024 car design - Russell |url=https://www.racefans.net/2024/05/05/mercedes-swapped-one-extreme-for-another-with-2024-car-design-russell/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Lêer:2022 British Grand Prix (52382355276).jpg|duimnael|links|Russell by die [[2022 Britse Grand Prix]]. Russell het sy nooiensoorwinning by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal.]] == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Force India|Sahara Force India]] | Force India VJM10 | [[Mercedes-AMG]] M08 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br />{{0}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br />{{0}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />{{0}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />{{0}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />{{0}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{0}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br />{{0}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />{{0}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />{{0}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br />{{0}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />{{0}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />{{0}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{0}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br />{{0}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br />{{0}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br />{{0}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />{{0}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br />{{0}} |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /><small>Toets</small> |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>Toets</small> | | | | |style="background:#efefef"| '''–''' |style="background:#efefef"| '''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Williams F1|ROKiT Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW42]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M10 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43]] |rowspan=2|[[Mercedes-AMG]] F1 M11 EQ Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />18 |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />12 | |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />15 | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''18''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | <small>Mercedes-AMG F1 W11 EQ</small> | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />9{{Pictogram snelste ronde}} | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43B]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /><small>17</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /><small>11</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /><small>12</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>8</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /><small>2</small>‡ |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /><small>17</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /><small>15</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>17</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''16''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W13 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''1'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''275''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W14 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />^'''4'''8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />16† |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''8'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''175''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17^† |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''1 |bgcolor=efcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=000000 style="color:white"| [[2024 Belgiese Grand Prix|<span style="color: #fff;">BEL</span>]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''6'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''245''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''3'''4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''319''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br />12 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br />^'''4'''2 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />20^† |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''^'''1''' Wenner van die snelwedren. * ^† Uitgeval, maar wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is toegeken in België in 2021 na 'n verkorte wedren weens swaar reën. '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Russell, George}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] qfmaov6kwt5kf4althsgg9j5gkbu20s 2975855 2975848 2026-10-05T18:53:27Z Aliwal2012 39067 2975855 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = George Russell | image = George Russell, Silverstone 2021 (51350033659) (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Russell in 2021 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1998|02|15|df=y}} | birth_place = [[King's Lynn]], [[Norfolk]], Engeland | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|GBR}} Brit | Years = | Old Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG Petronas]] | Car number = 63 | Races = {{F1stat|RUS|entries}} ({{F1stat|RUS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|RUS|wins}} | Podiums = {{F1stat|RUS|podiums}} | Points = {{F1stat|RUS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|RUS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|RUS|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 São Paulo Grand Prix]] | Last win = [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|2026 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 4de (319 punte) }} '''George Russell''' (gebore [[15 Februarie]] [[1998]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] professionele [[Motorsport|motorrenjaer]] wat aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het tot 2021 vir die [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedesspan]] deelgeneem, en in 2022 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG fabriekspan]] aangesluit in die plek van die Finse renjaer [[Valtteri Bottas]], wat na [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] vertrek het. Russell het agt Formule 1-Grands Prix gedurende agt seisoene gewen. == Renloopbaan: Karting == Russell het sy motorsportloopbaan in karting in 2006 begin en in 2009 na die Cadet-klas gevorder. Daardie jaar het hy Britse Kampioen in beide die MSA- en Ope Kampioenskappe geword. In 2010 het hy na die Rotax Mini Max-klas opgeskuif, waar hy Britse Kampioen in die Super One en Formula Kart Stars geword het, terwyl hy ook die Kartmasters Britse Grand Prix gewen het. In 2011 het hy na die KF3-klas opgeskuif, waar hy die SKUSA Supernationals gewen het en kampioen van die CIK-FIA Europese Kampioenskap geword het, 'n titel wat hy in 2012 suksesvol verdedig het. In 2013 het hy 19de in die KF1 CIK-FIA Wêreldkampioenskap geëindig. == Formule Renault == In 2014 het Russell sy debuut in formule-wedrenne gemaak deur in die Formule Renault 2.0 Alpe te ry. Hy was oorspronklik van plan om vir die Prema Powerteam te ry, maar het 'n paar dae voor die begin van die seisoen na Koiranen GP oorgeskakel. Ten spyte daarvan dat hy 'n rennaweek weens siekte gemis het, het hy vierde in die kampioenskap geëindig, met 'n beste resultaat van tweede plek by die Red Bull Ring. Russell het ook in 2014 as gasbestuurder aan twee Eurocup Formule Renault 2.0-rennaweke deelgeneem. By die Moscow Raceway het hy vir Koiranen tot 15de en 22ste plek in die renne gery. Gedurende die laaste rennaweek van die seisoen by Circuito Permanente de Jerez het hy na Tech 1 Racing oorgeskakel en die laaste ren van die seisoen gewen nadat hy vyfde in die eerste ren van die naweek geëindig het. == Formule 4 == In 2014 het Russell ook aan die BRDC Formule 4-kampioenskap deelgeneem, waar hy vir die heersende kampioen Lanan Racing gery het. Hy het twee oorwinnings in die openingsnaweek by Silverstone behaal, en nog twee by Brands Hatch en Oulton Park bygevoeg. By die laaste wedren van die seisoen by die Snetterton Motor Racing Circuit was hy in die stryd om die kampioenskap saam met spanmaat Arjun Maini en HHC Motorsport-jaers Sennan Fielding en Raoul Hyman. Hy het die wedren vanaf die voorste wegspringplek begin en die wedren gewen, met slegs drie punte voor Maini. As prys vir die titel is hy die geleentheid gegee om 'n GP3-motor vir Arden Motorsport by die [[Yas Marina-renbaan]] na die seisoen te toets. In Desember het Russell die jongste wenner ooit van die McLaren Autosport BRDC-toekenning geword, en £100 000 ontvang en die kans om 'n [[McLaren]] Formule 1-motor te toets. == Formule 3 == Russell het sy Formule 3-debuut in 2015 in die Europese Formule 3-kampioenskap vir die Carlin-span gemaak. In die tweede wedren van die eerste wedrennaweek by Silverstone het hy onmiddellik sy eerste wedren in die kampioenskap gewen. Dit was sy enigste oorwinning van die jaar en hy het slegs op die podium by Spa-Francorchamps en die Norisring gestaan. Hy het uiteindelik sesde in die kampioenskap geëindig met 203 punte. Daarbenewens het hy daardie jaar aan die Masters of Formula 3 deelgeneem, waar hy tweede agter [[Antonio Giovinazzi]] geëindig het. In 2016 het Russell teruggekeer na die Europese Formule 3 met die terugkerende HitechGP-span. Hy het twee wedrenne by die Circuit de Pau-Ville en [[Spa-Francorchamps]] gewen en in agt ander wedrenne op die podium geëindig. Dit het hom derde op die puntelys geplaas agter [[Lance Stroll]] en Maximilian Günther met 264 punte. Aan die einde van die seisoen het hy sy debuut in die Macau Grand Prix gemaak, waar hy sewende geëindig het, ook vir Hitech. == Formule 2 == In 2018 het Russell oorbeweeg na Formule 2, waar hy, soos Jack Aitken, sy vennootskap met ART Grand Prix voortgesit het. Hy het altesaam sewe wedrenne gewen by die [[Bakoe-straatrenbaan]], die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], die [[Paul Ricard-renbaan]], die Red Bull Ring, die Autodromo Nazionale Monza, die [[Sochi Autodrom]] en die [[Yas Marina-renbaan]]. Hy was ook in vier ander wedrenne op die podium en is as die klaskampioen in die voorlaaste wedren by Yas Marina gekroon. Met 287 punte was hy 68 punte voor [[Lando Norris]], die nommer twee op die finale ranglys. == Formule 1-loopbaan == In Oktober 2015 het Russell vir die eerste keer 'n Formule Een-motor bestuur toe hy die McLaren MP4-26 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] getoets het as 'n prys vir die wen van die 2014 Autosport BRDC-toekenning.<ref>{{cite web |last=Turner |first=Kevin |date=22 October 2015 |title=McLaren Autosport BRDC Award winner Russell completes prize F1 test |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201150/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=autosport.com}}</ref> Nadat hy by die Mercedes Junior-span aangesluit het, het Mercedes hom meer toetsgeleenthede aangebied. Hy het in April 2017 vir die eerste keer 'n Mercedes bestuur en die 2015 Mercedes W06 by Portimão getoets.<ref name=":36">{{Cite web |date=24 June 2017 |title=Mercedes-AMG Petronas Motorsport – George Russell to test W08 in Budapest |url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523211052/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |archive-date=23 May 2019 |access-date=2 August 2017 |website=Mercedes AMG F1}}</ref> Hy het toe formele toetsritte vir Mercedes (2017 en 2018)<ref name=":36" /><ref>{{cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2018 |title=George Russell puts Mercedes on top on final day of Hungaroring test |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201148/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=espn.co.uk}}</ref> en [[Force India]]-Mercedes (2018) onderneem.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=11 December 2018 |title=F1 Testing: Max Verstappen sets Barcelona pace for Red Bull |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11372420/f1-testing-max-verstappen-sets-pace-mercedes-light-up-barcelona |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> === Force Indiaspan === Russell het sy Grand Prix-naweekdebuut aan die einde van die 2017-seisoen gemaak, waar hy vir Force India bestuur het tydens vrye oefening by die [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse]] en die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]].<ref>[https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/360714/russell-krijgt-kans-bij-force-india-in-brazilie-en-abu-dhabi/ Russell rijdt in 2017 bij Force India tijdens vrije trainingen van de GP van Brazilië en Abu Dhabi]</ref><ref>{{Cite news |date=7 November 2017 |title=British driver George Russell to debut for Force India in Brazilian Grand Prix practice |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405042636/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |archive-date=5 April 2019 |access-date=8 November 2017 |work=BBC Sport}}</ref> Mercedes het hom in 2018 tot eerstespan-reserwebestuurder bevorder.<ref>{{cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=22 February 2018 |title=Wehrlein, Russell to split Mercedes F1 reserve duties in 2018 |url=https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201149/https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=crash.net}}</ref> === Williams (2019–2021) === In Oktober 2018 het Mercedes gereël dat Russell sy Formule Een-debuut met enjinkliënt [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-Mercedes]] sou maak.<ref>{{Cite web |title=Williams sign Mercedes junior Russell on multi-year deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133634/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Russell het voorheen aansoek gedoen as 'n Williams-bestuurder nadat hy die 2017 GP3-titel gewen het, maar Williams se Paddy Lowe was onaangeraak deur sy nuwe PowerPoint-aanbieding en Russell het na Formule 2 gevorder.<ref>{{Cite web |last=Hudson |first=Henry |date=10 August 2023 |title=Leclerc, Norris and Russell: rise of F1's 'golden generation' profiled in new bios |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclerc-norris-and-russell-rise-of-f1s-golden-generation-profiled-in-new-bios/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Russell het 'n driejaarkontrak by Williams geteken,<ref name=":6">{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Russell admits that three years with Williams was 'too long' – but says there was 'no way out' {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-admits-that-three-years-with-williams-was-too-long-there-was-no-way.784NYfK7ijIOTap4tvZ4Yu |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> maar het 'n Mercedes-toetsbestuurder gebly.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=4 December 2019 |title=F1 Testing: George Russell fastest for Mercedes on 2019's final day |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114222625/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref><ref>{{cite web |date=2 August 2021 |title=Russell to drive for Mercedes in this week's 2022 tyre test in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117191950/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |archive-date=17 November 2022 |access-date=17 November 2022 |website=Formula1.com}}</ref> Hy was vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] gepaar met [[Robert Kubica]]<ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Robert Kubica: Polish driver to make F1 comeback with Williams in 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122094105/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |archive-date=22 November 2018 |access-date=22 November 2018 |work=BBC Sport}}</ref> en toe met [[Nicholas Latifi]] in 2020 en 2021.<ref>{{Cite web |title=Russell and Latifi to stay on at Williams in unchanged 2021 driver line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |access-date=16 July 2020 |website=formula1.com |date=16 July 2020 |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002445/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |url-status=live}}</ref> Sy eerste verskyning vir Williams was by die 2018 na-seisoentoets by Yas Marina-renbaan, waar hy die FW41 bestuur het.<ref>{{cite web |last=Smith |first=Luke |date=27 November 2018 |title=George Russell pleased with 'very positive' first Williams F1 test |url=https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127161037/https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |archive-date=27 November 2018 |accessdate=14 November 2018 |website=crash.net}}</ref> Russell se jare by Williams was moeilik. Mercedes het gehoop dat Williams 'n mededingende motor sou inspan; soos Russell later opgemerk het, het Williams van 2015 tot 2017 niks swakker as vyfde op die vervaardigersrangleer geëindig nie.<ref name=":6" /> Toe Russell egter by Williams aangesluit het, was die span ver agter die res van die veld<ref>{{Cite web |date=March 2019 |title=Russell accepts Williams slowest despite 'big step' |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsport.com}}</ref> en hulle kon nie 'n motor vervaardig wat betroubaar om punte kon meeding tot 2021, Russell se laaste jaar by die span nie. Die span was in so 'n geldnood dat hulle oorweeg het om Russell na die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] met [[Kevin Magnussen]] te vervang as Magnussen genoeg borggeld kon vind om die span aan die gang te hou.<ref>{{Cite web |last=Gamble |first=Andrew |date=6 November 2021 |title=Williams held talks over axing George Russell before Mercedes move |url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1517363/Williams-George-Russell-Mercedes |access-date=20 September 2024 |website=Express.co.uk}}</ref> As gevolg van Russell se lang lopie by Williams, is hy derde op die lys van meeste wedrenne in 'n loopbaan voordat hy punte aangeteken het, met 37. Die Formule Een-spanhoofde het egter sy vertonings gunstiger beskou. In 2020, 'n jaar waarin Russell slegs drie punte kon aanteken en 18de op die punteleer geëindig het,<ref name=":27">{{Cite web |title=2020 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2020/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> the team principals ranked him that year's sixth-best driver.<ref>{{Cite web |title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2020 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2020.2z5yo7av41tQC3MrzeFNa3 |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> het die spanhoofde hom as daardie jaar se sesde beste bestuurder aangewys. Daarbenewens het Russell Williams in 2021 terug na respek gelei, met 16 punte en 'n seldsame podiumplek vir Williams.<ref name=":28">{{Cite web |title=2021 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2021/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> In 2018 was Russell die amptelike reserwebestuurder van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]. In 2019 het hy sy Formule 1-rendebuut as jaer by [[Williams F1|Williams]] gemaak.<ref>[https://nl.motorsport.com/f1/news/george-russell-williams-mercedes-2019/3193708/ Russell maakte in 2019 zijn Formule 1-debuut bij Williams]</ref> ==== 2019-'20 Nuwelingseisoen en eerste punte ==== [[Lêer:George Russell Mugello 2020, race day.jpg|duimnael|Russell by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy 11de geëindig het.]] In 2019 het Williams gesukkel om goeie vorm te bereik. By Russell se Formule Een-debuut, die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 19de gekwalifiseer en 16de geëindig.<ref>{{Cite web |date=17 March 2019 |title=Australian Grand Prix |url=https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323111815/https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |archive-date=23 March 2019 |access-date=19 February 2025 |website=[[WilliamsF1| Williams Racing]]}}</ref> Hy het erken dat sy ervaring moeilik was en opgemerk dat die motor "vier sekondes van die pas af was" en dat hy verskeie kere verbygesteek is.<ref name=":25">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=GBqSXuAl3CI |title=Top Drivers on Their First Formula 1 Race {{!}} Lando Norris, George Russell, Ollie Bearman & Alex Albon |date=27 February 2025 |last=High Performance |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (22:05-25:39)</ref> Williams se stadige pas het in die seisoen voortgeduur, en in die meeste wedrenne was [[Robert Kubica|Kubica]] Russell se enigste kompetisie op die baan: Russell het eers in rondte ses, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], voor 'n motor van 'n ander span geëindig. Hy het Kubica ook by al een-en-twintig wedrenne getroef.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=30 November 2019 |title=F1 2019 qualifying match-ups: Lando Norris finishes ahead at McLaren |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114221440/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref> Russell se beste plek was 11de by die reëngeteisterde [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]], waar Williams 'n opgradering uitgerol het,<ref>{{Cite web |date=1 August 2019 |title=Kubica had 'mixed feelings' after scoring point as he predicts tough weekend in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/kubica-had-mixed-feelings-after-scoring-hockenheim-point-as-he-predicts.5uY9VwdUMAYO5aPUYRApgN |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ses motors het sonder klassifikasie onttrek,<ref>{{Cite web |date=8 August 2019 |title=Russell hails 'best weekend of the year' in Hungary after 'absolute disaster' in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-hails-hungary-best-weekend-of-the-year-after-disaster-of-germany.XTIJ2pBeqo8PKnpX6bzU5 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> en nog twee motors het elk 'n tydstraf na die wedren ontvang.<ref name=":26">{{Cite web |title=What the teams said – Race day in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/what-the-teams-said-race-day-in-germany-2019.6HeoWvqoqsKvmPTD6tv9ss |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Hy het amper 10de geëindig, maar het onsuksesvol gevra om tydens 'n veiligheidsmotorperiode vir gladde bande by die kuipe aan te doen.<ref>{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=30 July 2019 |title="I think it's slicks, mate": How Russell missed his first chance for points |url=https://www.racefans.net/2019/07/30/i-think-its-slicks-mate-how-russell-missed-his-first-chance-for-points/ |access-date=5 March 2025 |website=RaceFans |language=en}}</ref> In 2023 het Russell opgemerk dat dit die teleurstellendste oomblik van sy loopbaan was. Hy het ook 12de geëindig by die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] nadat 'n laat veiligheidsmotor hom toegelaat het om homself te ontrond, en het helaas punte met 1.668 sekondes misgeloop. Hy het 20ste in die Bestuurderskampioenskap geëindig en geen punte teenoor Kubica se een aangeteken. Russell het later opgemerk dat dit as 'n mededinger vir hom moeilik was om te sien hoe mede-nuwelinge [[Alexander Albon]] en [[Lando Norris]] om punte en podiumplekke meeding nadat hy hulle die vorige jaar in F2 geklop het.<ref name=":25" /> Williams was meer mededingend op die baan in 2020, maar dit het nie op die puntetabel gewys nie, aangesien Williams die hele jaar geen punte aangeteken het nie.<ref>{{Cite web |last=Horton |first=Phillip |date=28 December 2020 |title=Williams' year-on-year gains 'remarkable' – Latifi |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/28/williams-year-on-year-gains-remarkable-latifi/ |access-date=5 March 2025 |website=Motorsport Week |language=en}}</ref> Russell het egter by verskeie geleenthede byna punte aangeteken, soos die [[2020 Stiermarkse Grand Prix]] (hy het 11de begin, maar na 16de geval nadat hy tydens 'n herbeginrondte in die gruis vasgery het)<ref>{{Cite web |date=12 July 2020 |title=Styrian Grand Prix 2020 race report and highlights: Lewis Hamilton eases to Styrian Grand Prix victory over Bottas as Ferraris collide |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-eases-to-styrian-grand-prix-victory-over-bottas-as-ferraris-collide.5PfZ0DxltY7qOrbeVXMLa3 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title='I messed up' admits George Russell after Lap 4 off in Styrian GP – but says 'slow' Williams was bigger problem {{!}} Formula 1®' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132130/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] (het 12de geëindig), die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>{{cite web |date=13 September 2020 |title=Tuscan GP: George Russell denied first Formula 1 points in cruel finish |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918015258/https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |archive-date=18 September 2020 |access-date=7 October 2020 |website=skysports.com}}</ref> en die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] (het onder veiligheidsmotortoestande gebots).<ref>{{Cite web|title=Russell: Imola F1 safety car crash the biggest mistake of my career|url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|access-date=18 July 2021|website=Autosport.com|date=2 November 2020|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132136/https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|url-status=live}}</ref> Russell het sy eerste punte by die [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]] aangeteken, na 'n verrassende bevordering na die Mercedes fabriekspan toe Lewis Hamilton positief getoets het vir COVID-19.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|title=Mercedes Confirms George Russell for Sakhir GP|website=Mercedesamgf1.com|access-date=2 December 2020|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202074256/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|url-status=live}}</ref> Sy vertoning by Sakhir is wyd geprys deur beide Mercedes en die media.<ref>{{Cite web |last=Brundle |first=Martin |author-link=Martin Brundle |date=8 December 2020 |title=Martin Brundle: Sergio Perez, George Russell and the story of a dramatic Sakhir GP |url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208224618/https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |archive-date=8 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=Sky Sports}}</ref><ref>{{cite web |last=Cooper |first=Adam |date=8 December 2020 |title=Mercedes impressed by how Russell handled F1 pressure |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615153151/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |archive-date=15 June 2022 |access-date=11 April 2022 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek net-net misgeloop,<ref>{{Cite web |date=5 December 2020 |title=F1 2020 Sakhir Grand Prix – Full Qualifying Results |url=https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Crash}}</ref> spanmaat Valtteri Bottas by die eerste draai verbygesteek en die grootste deel van die wedren voorgeloop. Hy was egter gedwing om twee keer agtereenvolgens in die kuipe te stop nadat die Mercedes-kuipespan per ongeluk Bottas se voorbande op sy motor gemonteer het na 'n radiofout.<ref>{{Cite web|title=Mercedes handed €20,000 fine for Russell tyre mix-up in Sakhir Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525200351/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=7 December 2020 |title=George Russell 'gutted' as Mercedes debut Sakhir GP win is 'taken away' |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12153661/george-russell-gutted-as-mercedes-sakhir-gp-win-is-taken-away |access-date=6 September 2024 |work=Sky Sports}}</ref> Hy het Bottas 'n tweede keer verbygesteek, na die tweede plek herstel en was op pad na die wedrenleier Sergio Pérez toe 'n pap wiel hom weer kuipe toe gedwing met tien rondtes oor.<ref>{{Cite web|title=2020 Sakhir Grand Prix: Late puncture costs Russell podium place|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133637/https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|url-status=live}}</ref> Hy het negende geëindig en twee punte vir die eindstreep en een punt vir die vinnigste rondte behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|title=George Russell: Losing Bahrain F1 victory twice really hurts|website=Motorsport.com|date=6 December 2020 |access-date=8 December 2020|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207020454/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Sergio Perez takes sensational maiden win in Sakhir GP as tyre mix-up ruins Russell's charge |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207063434/https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |archive-date=7 December 2020 |access-date=8 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref> Hy het later opgemerk dat terwyl "ek dieselfde bestuurder [in Sakhir] was as wat ek voorheen was...ek presies dieselfde bestuurder 'n week later was [toe ek vir Williams gery het tydens die seisoen-einde [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] ] toe ek reeds in K1 uitgeval het."<ref name=":1">{{Cite web |title=Hamilton to make Mercedes return in Abu Dhabi after testing Covid-negative, with Russell heading back to Williams |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |archive-date=10 December 2020 |access-date=10 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Whyman |first=Matt |url=https://books.google.com/books?id=1koSEQAAQBAJ |title=Inside Mercedes F1: Life in the Fast Lane |date=12 November 2024 |publisher=Crown |isbn=978-0-593-73564-0 |pages=32 |language=en}}</ref> In Aboe Dhabi het hy 'n spesiale helm gedra om die Williams-familie te vereer, wat die span in Oktober verkoop het.<ref>{{Cite web |date=11 December 2020 |title=Russell to wear Williams tribute helmet for Abu Dhabi GP. |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211085234/https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |archive-date=11 December 2020 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsportweek.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shah |first=Kunal |date=30 October 2020 |title=Sir Frank & Claire Williams Both Leave Roles At Legendary F1 Team |url=https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132133/https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Kunal's F1 Blog}}</ref> Hy het 18de in die Bestuurderskampioenskap geëindig en drie punte aangeteken, alles vir Mercedes. ==== 2021: Nooienspodium ==== Na Russell se sterk vertonings in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]], het Mercedes gekyk na nuwe spanlede vir die 2021-seisoen, maar Williams het geweier om hom van sy kontrak vry te stel.<ref name=":6" /> Daarbenewens het die media gespekuleer dat hy [[Valtteri Bottas]] by Mercedes in 2022 sou vervang sodra hul onderskeie kontrakte verstryk het. Die twee aspirante het by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots, toe Russell homself langs Bottas in rondte 30 bevind het. Hy het probeer om Bottas verby te steek, maar het oor 'n nat kol gery en beheer oor sy motor verloor, wat teen Bottas gebots het en 'n dubbele uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |last=Herbert |first=Danny |date=19 April 2021 |title=Russell and Bottas crash analysis |url=https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122153611/https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |archive-date=22 January 2022 |access-date=18 July 2021 |website=DriveTribe}}</ref> Russell het aanvanklik die voorval op Bottas blameer, na die ongeluk na Bottas geloop en sy helm geklap (Bottas het met 'n middelvinger gereageer), en hom daarvan beskuldig dat hy "probeer het om hulle albei te verongeluk".<ref>{{cite web |date=18 April 2021 |title=George Russell and Valtteri Bottas crash: Drivers blame each other for causing 'dangerous' Imola collision |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418235403/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |website=Sky Sports}}</ref> Russell het egter later sy bewerings teruggetrek en aan Bottas en Williams om verskoning gevra.<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=19 April 2021 |title=Russell apologises to Bottas after Imola incident |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423065857/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=23 April 2021 |website=motorsport.com}}</ref> Mercedes-baas Toto Wolff het erken dat Bottas in die eerste plek nie langs 'n Williams moes gewees het nie, maar het die grootste deel van sy kritiek vir Russell, 'n Mercedes-junior wat pas 'n Mercedes uitgeneem het, gereserveer.<ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=19 April 2021 |title=Toto Wolff rebukes George Russell over Imola F1 crash with Valtteri Bottas |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/19/toto-wolff-george-russell-imola-crash-valtteri-bottas-mercedes-williams-f1 |access-date=16 October 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> Beide bestuurders het probeer om die dispuut, ten minste in die openbaar, af te speel nadat Bottas in 2025 weer by Mercedes aangesluit het.<ref>{{Cite web |last=Medland |first=Chris |date=31 January 2025 |title=Russell sees 2025 as the start of a new career chapter as Mercedes' experienced driver |url=https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |access-date=17 February 2025 |website=RACER |language=en |archive-date=16 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216081015/https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hAw_G3SF6Fk |title=Valtteri Bottas opens up on his role at Mercedes this season |date=10 February 2025 |last=((Sky Sports F1)) |access-date=17 February 2025 |via=YouTube}}</ref> === Mercedes (2022-tans) === [[Lêer:2022 French Grand Prix (52279069978).png|duimnael|180px|Russell tydens die bestuurdersparade by die [[2022 Franse Grand Prix]]]] Russell het in 2022 by Mercedes aangesluit.<ref name=":2">{{Cite web |date=7 September 2021 |title=Mercedes announce George Russell will partner Lewis Hamilton in 2022 as Briton signs long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907090616/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |archive-date=7 September 2021 |access-date=7 September 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Van 4 tot 6 Desember het Russell vir [[Lewis Hamilton]] tydens die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in die Mercedesfabriekspan vervang, aangesien Hamilton positief getoets het vir die [[Covid-19-virus]].<ref>{{nl}} {{Cite web|url=https://www.f1head.nl/nieuws/george-russell-vervangt-hamilton-voor-sahkir-gp/|title=George Russell vervangt Hamilton voor Sahkir GP|date=2 Desember 2020|author=Niek Vleugels}}</ref> In dié wedren het Russell sy eerste punte in Formule 1 aangeteken. Op 7 September 2021 is aangekondig dat Russell die tweede jaer in die Mercedes-span sou wees, vanaf die 2022-seisoen. Van 2022 tot 2024 was Russell die spanmaat van die sewemalige wêreldkampioen Lewis Hamilton.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hamilton reveals the key factors behind his Ferrari switch |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |access-date=30 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het derde geëindig in 2022, tweede in 2023 en vierde in 2024.<ref name=":0" /> Hamilton het aan die einde van die 2024-seisoen vertrek en is opgevolg deur juniorspanlid [[Kimi Antonelli]].<ref>{{Cite web |date=31 August 2024 |title=Antonelli confirmed as Hamilton's replacement with Mercedes looking ahead to 'next chapter' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=31 August 2024 |website=Formula 1}}</ref> ====2022–2023: Nooiensoorwinning==== Die tydsberekening van Russell se skuif na Mercedes was ongelukkig, aangesien dit saamgeval het met 'n regulasieverandering wat Mercedes se oorheersing van die sport beëindig het.<ref name=":43">{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=25 April 2025 |title=Out of Lewis Hamilton's shadow at Mercedes, George Russell feels ready to be F1 champion |url=https://www.nytimes.com/athletic/6305394/2025/04/25/george-russell-mercedes-top-driver-f1-lewis-hamilton/ |access-date=25 April 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Mercedes se nuwe aërodinamiese konsep het baie goed gevaar in simulasies, maar was moeilik om in die ware lewe te bestuur.<ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=17 May 2023 |title=Why Mercedes has got F1's current era so wrong so far |url=https://www.the-race.com/formula-1/why-mercedes-has-got-f1s-current-era-so-wrong-so-far/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Die span het slegs een oorwinning in die eerste twee jaar van die grondeffek-era behaal.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=4 May 2024 |title=Mercedes swapped one extreme for another with 2024 car design - Russell |url=https://www.racefans.net/2024/05/05/mercedes-swapped-one-extreme-for-another-with-2024-car-design-russell/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Lêer:2022 British Grand Prix (52382355276).jpg|duimnael|links|Russell by die [[2022 Britse Grand Prix]]. Russell het sy nooiensoorwinning by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal.]] == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Force India|Sahara Force India]] | Force India VJM10 | [[Mercedes-AMG]] M08 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br />{{0}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br />{{0}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />{{0}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />{{0}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />{{0}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{0}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br />{{0}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />{{0}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />{{0}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br />{{0}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />{{0}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />{{0}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{0}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br />{{0}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br />{{0}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br />{{0}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />{{0}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br />{{0}} |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /><small>Toets</small> |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>Toets</small> | | | | |style="background:#efefef"| '''–''' |style="background:#efefef"| '''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Williams F1|ROKiT Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW42]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M10 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43]] |rowspan=2|[[Mercedes-AMG]] F1 M11 EQ Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />18 |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />12 | |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />15 | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''18''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | <small>Mercedes-AMG F1 W11 EQ</small> | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />9{{Pictogram snelste ronde}} | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43B]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /><small>17</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /><small>11</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /><small>12</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>8</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /><small>2</small>‡ |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /><small>17</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /><small>15</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>17</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''16''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W13 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''1'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''275''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W14 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />^'''4'''8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />16† |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''8'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''175''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17^† |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''1 |bgcolor=efcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=000000 style="color:white"| [[2024 Belgiese Grand Prix|<span style="color: #fff;">BEL</span>]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''6'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''245''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''3'''4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''319''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br />12 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br />^'''4'''2 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />20^† |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''^'''1''' Wenner van die snelwedren. * ^† Uitgeval, maar wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is toegeken in België in 2021 na 'n verkorte wedren weens swaar reën. '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Russell, George}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] aidn4scda3sqh53j06q8i4xhd8cndt7 2976096 2975855 2026-10-06T11:26:24Z Aliwal2012 39067 /* 2022–2023 */ Opgebou uit en:wiki, ook met verwysings 2976096 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = George Russell | image = George Russell, Silverstone 2021 (51350033659) (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Russell in 2021 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1998|02|15|df=y}} | birth_place = [[King's Lynn]], [[Norfolk]], Engeland | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|GBR}} Brit | Years = | Old Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG Petronas]] | Car number = 63 | Races = {{F1stat|RUS|entries}} ({{F1stat|RUS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|RUS|wins}} | Podiums = {{F1stat|RUS|podiums}} | Points = {{F1stat|RUS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|RUS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|RUS|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 São Paulo Grand Prix]] | Last win = [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|2026 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 4de (319 punte) }} '''George Russell''' (gebore [[15 Februarie]] [[1998]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] professionele [[Motorsport|motorrenjaer]] wat aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het tot 2021 vir die [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedesspan]] deelgeneem, en in 2022 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG fabriekspan]] aangesluit in die plek van die Finse renjaer [[Valtteri Bottas]], wat na [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] vertrek het. Russell het agt Formule 1-Grands Prix gedurende agt seisoene gewen. == Renloopbaan: Karting == Russell het sy motorsportloopbaan in karting in 2006 begin en in 2009 na die Cadet-klas gevorder. Daardie jaar het hy Britse Kampioen in beide die MSA- en Ope Kampioenskappe geword. In 2010 het hy na die Rotax Mini Max-klas opgeskuif, waar hy Britse Kampioen in die Super One en Formula Kart Stars geword het, terwyl hy ook die Kartmasters Britse Grand Prix gewen het. In 2011 het hy na die KF3-klas opgeskuif, waar hy die SKUSA Supernationals gewen het en kampioen van die CIK-FIA Europese Kampioenskap geword het, 'n titel wat hy in 2012 suksesvol verdedig het. In 2013 het hy 19de in die KF1 CIK-FIA Wêreldkampioenskap geëindig. == Formule Renault == In 2014 het Russell sy debuut in formule-wedrenne gemaak deur in die Formule Renault 2.0 Alpe te ry. Hy was oorspronklik van plan om vir die Prema Powerteam te ry, maar het 'n paar dae voor die begin van die seisoen na Koiranen GP oorgeskakel. Ten spyte daarvan dat hy 'n rennaweek weens siekte gemis het, het hy vierde in die kampioenskap geëindig, met 'n beste resultaat van tweede plek by die Red Bull Ring. Russell het ook in 2014 as gasbestuurder aan twee Eurocup Formule Renault 2.0-rennaweke deelgeneem. By die Moscow Raceway het hy vir Koiranen tot 15de en 22ste plek in die renne gery. Gedurende die laaste rennaweek van die seisoen by Circuito Permanente de Jerez het hy na Tech 1 Racing oorgeskakel en die laaste ren van die seisoen gewen nadat hy vyfde in die eerste ren van die naweek geëindig het. == Formule 4 == In 2014 het Russell ook aan die BRDC Formule 4-kampioenskap deelgeneem, waar hy vir die heersende kampioen Lanan Racing gery het. Hy het twee oorwinnings in die openingsnaweek by Silverstone behaal, en nog twee by Brands Hatch en Oulton Park bygevoeg. By die laaste wedren van die seisoen by die Snetterton Motor Racing Circuit was hy in die stryd om die kampioenskap saam met spanmaat Arjun Maini en HHC Motorsport-jaers Sennan Fielding en Raoul Hyman. Hy het die wedren vanaf die voorste wegspringplek begin en die wedren gewen, met slegs drie punte voor Maini. As prys vir die titel is hy die geleentheid gegee om 'n GP3-motor vir Arden Motorsport by die [[Yas Marina-renbaan]] na die seisoen te toets. In Desember het Russell die jongste wenner ooit van die McLaren Autosport BRDC-toekenning geword, en £100 000 ontvang en die kans om 'n [[McLaren]] Formule 1-motor te toets. == Formule 3 == Russell het sy Formule 3-debuut in 2015 in die Europese Formule 3-kampioenskap vir die Carlin-span gemaak. In die tweede wedren van die eerste wedrennaweek by Silverstone het hy onmiddellik sy eerste wedren in die kampioenskap gewen. Dit was sy enigste oorwinning van die jaar en hy het slegs op die podium by Spa-Francorchamps en die Norisring gestaan. Hy het uiteindelik sesde in die kampioenskap geëindig met 203 punte. Daarbenewens het hy daardie jaar aan die Masters of Formula 3 deelgeneem, waar hy tweede agter [[Antonio Giovinazzi]] geëindig het. In 2016 het Russell teruggekeer na die Europese Formule 3 met die terugkerende HitechGP-span. Hy het twee wedrenne by die Circuit de Pau-Ville en [[Spa-Francorchamps]] gewen en in agt ander wedrenne op die podium geëindig. Dit het hom derde op die puntelys geplaas agter [[Lance Stroll]] en Maximilian Günther met 264 punte. Aan die einde van die seisoen het hy sy debuut in die Macau Grand Prix gemaak, waar hy sewende geëindig het, ook vir Hitech. == Formule 2 == In 2018 het Russell oorbeweeg na Formule 2, waar hy, soos Jack Aitken, sy vennootskap met ART Grand Prix voortgesit het. Hy het altesaam sewe wedrenne gewen by die [[Bakoe-straatrenbaan]], die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], die [[Paul Ricard-renbaan]], die Red Bull Ring, die Autodromo Nazionale Monza, die [[Sochi Autodrom]] en die [[Yas Marina-renbaan]]. Hy was ook in vier ander wedrenne op die podium en is as die klaskampioen in die voorlaaste wedren by Yas Marina gekroon. Met 287 punte was hy 68 punte voor [[Lando Norris]], die nommer twee op die finale ranglys. == Formule 1-loopbaan == In Oktober 2015 het Russell vir die eerste keer 'n Formule Een-motor bestuur toe hy die McLaren MP4-26 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] getoets het as 'n prys vir die wen van die 2014 Autosport BRDC-toekenning.<ref>{{cite web |last=Turner |first=Kevin |date=22 October 2015 |title=McLaren Autosport BRDC Award winner Russell completes prize F1 test |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201150/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=autosport.com}}</ref> Nadat hy by die Mercedes Junior-span aangesluit het, het Mercedes hom meer toetsgeleenthede aangebied. Hy het in April 2017 vir die eerste keer 'n Mercedes bestuur en die 2015 Mercedes W06 by Portimão getoets.<ref name=":36">{{Cite web |date=24 June 2017 |title=Mercedes-AMG Petronas Motorsport – George Russell to test W08 in Budapest |url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523211052/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |archive-date=23 May 2019 |access-date=2 August 2017 |website=Mercedes AMG F1}}</ref> Hy het toe formele toetsritte vir Mercedes (2017 en 2018)<ref name=":36" /><ref>{{cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2018 |title=George Russell puts Mercedes on top on final day of Hungaroring test |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201148/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=espn.co.uk}}</ref> en [[Force India]]-Mercedes (2018) onderneem.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=11 December 2018 |title=F1 Testing: Max Verstappen sets Barcelona pace for Red Bull |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11372420/f1-testing-max-verstappen-sets-pace-mercedes-light-up-barcelona |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> === Force Indiaspan === Russell het sy Grand Prix-naweekdebuut aan die einde van die 2017-seisoen gemaak, waar hy vir Force India bestuur het tydens vrye oefening by die [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse]] en die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]].<ref>[https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/360714/russell-krijgt-kans-bij-force-india-in-brazilie-en-abu-dhabi/ Russell rijdt in 2017 bij Force India tijdens vrije trainingen van de GP van Brazilië en Abu Dhabi]</ref><ref>{{Cite news |date=7 November 2017 |title=British driver George Russell to debut for Force India in Brazilian Grand Prix practice |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405042636/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |archive-date=5 April 2019 |access-date=8 November 2017 |work=BBC Sport}}</ref> Mercedes het hom in 2018 tot eerstespan-reserwebestuurder bevorder.<ref>{{cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=22 February 2018 |title=Wehrlein, Russell to split Mercedes F1 reserve duties in 2018 |url=https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201149/https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=crash.net}}</ref> === Williams (2019–2021) === In Oktober 2018 het Mercedes gereël dat Russell sy Formule Een-debuut met enjinkliënt [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-Mercedes]] sou maak.<ref>{{Cite web |title=Williams sign Mercedes junior Russell on multi-year deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133634/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Russell het voorheen aansoek gedoen as 'n Williams-bestuurder nadat hy die 2017 GP3-titel gewen het, maar Williams se Paddy Lowe was onaangeraak deur sy nuwe PowerPoint-aanbieding en Russell het na Formule 2 gevorder.<ref>{{Cite web |last=Hudson |first=Henry |date=10 August 2023 |title=Leclerc, Norris and Russell: rise of F1's 'golden generation' profiled in new bios |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclerc-norris-and-russell-rise-of-f1s-golden-generation-profiled-in-new-bios/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Russell het 'n driejaarkontrak by Williams geteken,<ref name=":6">{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Russell admits that three years with Williams was 'too long' – but says there was 'no way out' {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-admits-that-three-years-with-williams-was-too-long-there-was-no-way.784NYfK7ijIOTap4tvZ4Yu |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> maar het 'n Mercedes-toetsbestuurder gebly.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=4 December 2019 |title=F1 Testing: George Russell fastest for Mercedes on 2019's final day |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114222625/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref><ref>{{cite web |date=2 August 2021 |title=Russell to drive for Mercedes in this week's 2022 tyre test in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117191950/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |archive-date=17 November 2022 |access-date=17 November 2022 |website=Formula1.com}}</ref> Hy was vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] gepaar met [[Robert Kubica]]<ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Robert Kubica: Polish driver to make F1 comeback with Williams in 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122094105/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |archive-date=22 November 2018 |access-date=22 November 2018 |work=BBC Sport}}</ref> en toe met [[Nicholas Latifi]] in 2020 en 2021.<ref>{{Cite web |title=Russell and Latifi to stay on at Williams in unchanged 2021 driver line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |access-date=16 July 2020 |website=formula1.com |date=16 July 2020 |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002445/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |url-status=live}}</ref> Sy eerste verskyning vir Williams was by die 2018 na-seisoentoets by Yas Marina-renbaan, waar hy die FW41 bestuur het.<ref>{{cite web |last=Smith |first=Luke |date=27 November 2018 |title=George Russell pleased with 'very positive' first Williams F1 test |url=https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127161037/https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |archive-date=27 November 2018 |accessdate=14 November 2018 |website=crash.net}}</ref> Russell se jare by Williams was moeilik. Mercedes het gehoop dat Williams 'n mededingende motor sou inspan; soos Russell later opgemerk het, het Williams van 2015 tot 2017 niks swakker as vyfde op die vervaardigersrangleer geëindig nie.<ref name=":6" /> Toe Russell egter by Williams aangesluit het, was die span ver agter die res van die veld<ref>{{Cite web |date=March 2019 |title=Russell accepts Williams slowest despite 'big step' |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsport.com}}</ref> en hulle kon nie 'n motor vervaardig wat betroubaar om punte kon meeding tot 2021, Russell se laaste jaar by die span nie. Die span was in so 'n geldnood dat hulle oorweeg het om Russell na die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] met [[Kevin Magnussen]] te vervang as Magnussen genoeg borggeld kon vind om die span aan die gang te hou.<ref>{{Cite web |last=Gamble |first=Andrew |date=6 November 2021 |title=Williams held talks over axing George Russell before Mercedes move |url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1517363/Williams-George-Russell-Mercedes |access-date=20 September 2024 |website=Express.co.uk}}</ref> As gevolg van Russell se lang lopie by Williams, is hy derde op die lys van meeste wedrenne in 'n loopbaan voordat hy punte aangeteken het, met 37. Die Formule Een-spanhoofde het egter sy vertonings gunstiger beskou. In 2020, 'n jaar waarin Russell slegs drie punte kon aanteken en 18de op die punteleer geëindig het,<ref name=":27">{{Cite web |title=2020 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2020/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> the team principals ranked him that year's sixth-best driver.<ref>{{Cite web |title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2020 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2020.2z5yo7av41tQC3MrzeFNa3 |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> het die spanhoofde hom as daardie jaar se sesde beste bestuurder aangewys. Daarbenewens het Russell Williams in 2021 terug na respek gelei, met 16 punte en 'n seldsame podiumplek vir Williams.<ref name=":28">{{Cite web |title=2021 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2021/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> In 2018 was Russell die amptelike reserwebestuurder van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]. In 2019 het hy sy Formule 1-rendebuut as jaer by [[Williams F1|Williams]] gemaak.<ref>[https://nl.motorsport.com/f1/news/george-russell-williams-mercedes-2019/3193708/ Russell maakte in 2019 zijn Formule 1-debuut bij Williams]</ref> ==== 2019-'20 Nuwelingseisoen en eerste punte ==== [[Lêer:George Russell Mugello 2020, race day.jpg|duimnael|Russell by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy 11de geëindig het.]] In 2019 het Williams gesukkel om goeie vorm te bereik. By Russell se Formule Een-debuut, die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 19de gekwalifiseer en 16de geëindig.<ref>{{Cite web |date=17 March 2019 |title=Australian Grand Prix |url=https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323111815/https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |archive-date=23 March 2019 |access-date=19 February 2025 |website=[[WilliamsF1| Williams Racing]]}}</ref> Hy het erken dat sy ervaring moeilik was en opgemerk dat die motor "vier sekondes van die pas af was" en dat hy verskeie kere verbygesteek is.<ref name=":25">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=GBqSXuAl3CI |title=Top Drivers on Their First Formula 1 Race {{!}} Lando Norris, George Russell, Ollie Bearman & Alex Albon |date=27 February 2025 |last=High Performance |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (22:05-25:39)</ref> Williams se stadige pas het in die seisoen voortgeduur, en in die meeste wedrenne was [[Robert Kubica|Kubica]] Russell se enigste kompetisie op die baan: Russell het eers in rondte ses, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], voor 'n motor van 'n ander span geëindig. Hy het Kubica ook by al een-en-twintig wedrenne getroef.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=30 November 2019 |title=F1 2019 qualifying match-ups: Lando Norris finishes ahead at McLaren |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114221440/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref> Russell se beste plek was 11de by die reëngeteisterde [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]], waar Williams 'n opgradering uitgerol het,<ref>{{Cite web |date=1 August 2019 |title=Kubica had 'mixed feelings' after scoring point as he predicts tough weekend in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/kubica-had-mixed-feelings-after-scoring-hockenheim-point-as-he-predicts.5uY9VwdUMAYO5aPUYRApgN |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ses motors het sonder klassifikasie onttrek,<ref>{{Cite web |date=8 August 2019 |title=Russell hails 'best weekend of the year' in Hungary after 'absolute disaster' in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-hails-hungary-best-weekend-of-the-year-after-disaster-of-germany.XTIJ2pBeqo8PKnpX6bzU5 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> en nog twee motors het elk 'n tydstraf na die wedren ontvang.<ref name=":26">{{Cite web |title=What the teams said – Race day in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/what-the-teams-said-race-day-in-germany-2019.6HeoWvqoqsKvmPTD6tv9ss |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Hy het amper 10de geëindig, maar het onsuksesvol gevra om tydens 'n veiligheidsmotorperiode vir gladde bande by die kuipe aan te doen.<ref>{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=30 July 2019 |title="I think it's slicks, mate": How Russell missed his first chance for points |url=https://www.racefans.net/2019/07/30/i-think-its-slicks-mate-how-russell-missed-his-first-chance-for-points/ |access-date=5 March 2025 |website=RaceFans |language=en}}</ref> In 2023 het Russell opgemerk dat dit die teleurstellendste oomblik van sy loopbaan was. Hy het ook 12de geëindig by die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] nadat 'n laat veiligheidsmotor hom toegelaat het om homself te ontrond, en het helaas punte met 1.668 sekondes misgeloop. Hy het 20ste in die Bestuurderskampioenskap geëindig en geen punte teenoor Kubica se een aangeteken. Russell het later opgemerk dat dit as 'n mededinger vir hom moeilik was om te sien hoe mede-nuwelinge [[Alexander Albon]] en [[Lando Norris]] om punte en podiumplekke meeding nadat hy hulle die vorige jaar in F2 geklop het.<ref name=":25" /> Williams was meer mededingend op die baan in 2020, maar dit het nie op die puntetabel gewys nie, aangesien Williams die hele jaar geen punte aangeteken het nie.<ref>{{Cite web |last=Horton |first=Phillip |date=28 December 2020 |title=Williams' year-on-year gains 'remarkable' – Latifi |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/28/williams-year-on-year-gains-remarkable-latifi/ |access-date=5 March 2025 |website=Motorsport Week |language=en}}</ref> Russell het egter by verskeie geleenthede byna punte aangeteken, soos die [[2020 Stiermarkse Grand Prix]] (hy het 11de begin, maar na 16de geval nadat hy tydens 'n herbeginrondte in die gruis vasgery het)<ref>{{Cite web |date=12 July 2020 |title=Styrian Grand Prix 2020 race report and highlights: Lewis Hamilton eases to Styrian Grand Prix victory over Bottas as Ferraris collide |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-eases-to-styrian-grand-prix-victory-over-bottas-as-ferraris-collide.5PfZ0DxltY7qOrbeVXMLa3 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title='I messed up' admits George Russell after Lap 4 off in Styrian GP – but says 'slow' Williams was bigger problem {{!}} Formula 1®' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132130/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] (het 12de geëindig), die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>{{cite web |date=13 September 2020 |title=Tuscan GP: George Russell denied first Formula 1 points in cruel finish |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918015258/https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |archive-date=18 September 2020 |access-date=7 October 2020 |website=skysports.com}}</ref> en die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] (het onder veiligheidsmotortoestande gebots).<ref>{{Cite web|title=Russell: Imola F1 safety car crash the biggest mistake of my career|url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|access-date=18 July 2021|website=Autosport.com|date=2 November 2020|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132136/https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|url-status=live}}</ref> Russell het sy eerste punte by die [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]] aangeteken, na 'n verrassende bevordering na die Mercedes fabriekspan toe Lewis Hamilton positief getoets het vir COVID-19.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|title=Mercedes Confirms George Russell for Sakhir GP|website=Mercedesamgf1.com|access-date=2 December 2020|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202074256/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|url-status=live}}</ref> Sy vertoning by Sakhir is wyd geprys deur beide Mercedes en die media.<ref>{{Cite web |last=Brundle |first=Martin |author-link=Martin Brundle |date=8 December 2020 |title=Martin Brundle: Sergio Perez, George Russell and the story of a dramatic Sakhir GP |url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208224618/https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |archive-date=8 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=Sky Sports}}</ref><ref>{{cite web |last=Cooper |first=Adam |date=8 December 2020 |title=Mercedes impressed by how Russell handled F1 pressure |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615153151/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |archive-date=15 June 2022 |access-date=11 April 2022 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek net-net misgeloop,<ref>{{Cite web |date=5 December 2020 |title=F1 2020 Sakhir Grand Prix – Full Qualifying Results |url=https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Crash}}</ref> spanmaat Valtteri Bottas by die eerste draai verbygesteek en die grootste deel van die wedren voorgeloop. Hy was egter gedwing om twee keer agtereenvolgens in die kuipe te stop nadat die Mercedes-kuipespan per ongeluk Bottas se voorbande op sy motor gemonteer het na 'n radiofout.<ref>{{Cite web|title=Mercedes handed €20,000 fine for Russell tyre mix-up in Sakhir Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525200351/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=7 December 2020 |title=George Russell 'gutted' as Mercedes debut Sakhir GP win is 'taken away' |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12153661/george-russell-gutted-as-mercedes-sakhir-gp-win-is-taken-away |access-date=6 September 2024 |work=Sky Sports}}</ref> Hy het Bottas 'n tweede keer verbygesteek, na die tweede plek herstel en was op pad na die wedrenleier Sergio Pérez toe 'n pap wiel hom weer kuipe toe gedwing met tien rondtes oor.<ref>{{Cite web|title=2020 Sakhir Grand Prix: Late puncture costs Russell podium place|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133637/https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|url-status=live}}</ref> Hy het negende geëindig en twee punte vir die eindstreep en een punt vir die vinnigste rondte behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|title=George Russell: Losing Bahrain F1 victory twice really hurts|website=Motorsport.com|date=6 December 2020 |access-date=8 December 2020|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207020454/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Sergio Perez takes sensational maiden win in Sakhir GP as tyre mix-up ruins Russell's charge |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207063434/https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |archive-date=7 December 2020 |access-date=8 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref> Hy het later opgemerk dat terwyl "ek dieselfde bestuurder [in Sakhir] was as wat ek voorheen was...ek presies dieselfde bestuurder 'n week later was [toe ek vir Williams gery het tydens die seisoen-einde [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] ] toe ek reeds in K1 uitgeval het."<ref name=":1">{{Cite web |title=Hamilton to make Mercedes return in Abu Dhabi after testing Covid-negative, with Russell heading back to Williams |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |archive-date=10 December 2020 |access-date=10 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Whyman |first=Matt |url=https://books.google.com/books?id=1koSEQAAQBAJ |title=Inside Mercedes F1: Life in the Fast Lane |date=12 November 2024 |publisher=Crown |isbn=978-0-593-73564-0 |pages=32 |language=en}}</ref> In Aboe Dhabi het hy 'n spesiale helm gedra om die Williams-familie te vereer, wat die span in Oktober verkoop het.<ref>{{Cite web |date=11 December 2020 |title=Russell to wear Williams tribute helmet for Abu Dhabi GP. |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211085234/https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |archive-date=11 December 2020 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsportweek.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shah |first=Kunal |date=30 October 2020 |title=Sir Frank & Claire Williams Both Leave Roles At Legendary F1 Team |url=https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132133/https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Kunal's F1 Blog}}</ref> Hy het 18de in die Bestuurderskampioenskap geëindig en drie punte aangeteken, alles vir Mercedes. ==== 2021: Nooienspodium ==== Na Russell se sterk vertonings in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]], het Mercedes gekyk na nuwe spanlede vir die 2021-seisoen, maar Williams het geweier om hom van sy kontrak vry te stel.<ref name=":6" /> Daarbenewens het die media gespekuleer dat hy [[Valtteri Bottas]] by Mercedes in 2022 sou vervang sodra hul onderskeie kontrakte verstryk het. Die twee aspirante het by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots, toe Russell homself langs Bottas in rondte 30 bevind het. Hy het probeer om Bottas verby te steek, maar het oor 'n nat kol gery en beheer oor sy motor verloor, wat teen Bottas gebots het en 'n dubbele uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |last=Herbert |first=Danny |date=19 April 2021 |title=Russell and Bottas crash analysis |url=https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122153611/https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |archive-date=22 January 2022 |access-date=18 July 2021 |website=DriveTribe}}</ref> Russell het aanvanklik die voorval op Bottas blameer, na die ongeluk na Bottas geloop en sy helm geklap (Bottas het met 'n middelvinger gereageer), en hom daarvan beskuldig dat hy "probeer het om hulle albei te verongeluk".<ref>{{cite web |date=18 April 2021 |title=George Russell and Valtteri Bottas crash: Drivers blame each other for causing 'dangerous' Imola collision |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418235403/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |website=Sky Sports}}</ref> Russell het egter later sy bewerings teruggetrek en aan Bottas en Williams om verskoning gevra.<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=19 April 2021 |title=Russell apologises to Bottas after Imola incident |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423065857/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=23 April 2021 |website=motorsport.com}}</ref> Mercedes-baas Toto Wolff het erken dat Bottas in die eerste plek nie langs 'n Williams moes gewees het nie, maar het die grootste deel van sy kritiek vir Russell, 'n Mercedes-junior wat pas 'n Mercedes uitgeneem het, gereserveer.<ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=19 April 2021 |title=Toto Wolff rebukes George Russell over Imola F1 crash with Valtteri Bottas |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/19/toto-wolff-george-russell-imola-crash-valtteri-bottas-mercedes-williams-f1 |access-date=16 October 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> Beide bestuurders het probeer om die dispuut, ten minste in die openbaar, af te speel nadat Bottas in 2025 weer by Mercedes aangesluit het.<ref>{{Cite web |last=Medland |first=Chris |date=31 January 2025 |title=Russell sees 2025 as the start of a new career chapter as Mercedes' experienced driver |url=https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |access-date=17 February 2025 |website=RACER |language=en |archive-date=16 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216081015/https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hAw_G3SF6Fk |title=Valtteri Bottas opens up on his role at Mercedes this season |date=10 February 2025 |last=((Sky Sports F1)) |access-date=17 February 2025 |via=YouTube}}</ref> === Mercedes (2022-tans) === [[Lêer:2022 French Grand Prix (52279069978).png|duimnael|180px|Russell tydens die bestuurdersparade by die [[2022 Franse Grand Prix]]]] Russell het in 2022 by Mercedes aangesluit.<ref name=":2">{{Cite web |date=7 September 2021 |title=Mercedes announce George Russell will partner Lewis Hamilton in 2022 as Briton signs long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907090616/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |archive-date=7 September 2021 |access-date=7 September 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Van 4 tot 6 Desember het Russell vir [[Lewis Hamilton]] tydens die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in die Mercedesfabriekspan vervang, aangesien Hamilton positief getoets het vir die [[Covid-19-virus]].<ref>{{nl}} {{Cite web|url=https://www.f1head.nl/nieuws/george-russell-vervangt-hamilton-voor-sahkir-gp/|title=George Russell vervangt Hamilton voor Sahkir GP|date=2 Desember 2020|author=Niek Vleugels}}</ref> In dié wedren het Russell sy eerste punte in Formule 1 aangeteken. Op 7 September 2021 is aangekondig dat Russell die tweede jaer in die Mercedes-span sou wees, vanaf die 2022-seisoen. Van 2022 tot 2024 was Russell die spanmaat van die sewemalige wêreldkampioen Lewis Hamilton.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hamilton reveals the key factors behind his Ferrari switch |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |access-date=30 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het derde geëindig in 2022, tweede in 2023 en vierde in 2024.<ref name=":0" /> Hamilton het aan die einde van die 2024-seisoen vertrek en is opgevolg deur juniorspanlid [[Kimi Antonelli]].<ref>{{Cite web |date=31 August 2024 |title=Antonelli confirmed as Hamilton's replacement with Mercedes looking ahead to 'next chapter' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=31 August 2024 |website=Formula 1}}</ref> ====2022–2023: Nooiensoorwinning==== Die tydsberekening van Russell se skuif na Mercedes was ongelukkig, aangesien dit saamgeval het met 'n regulasieverandering wat Mercedes se oorheersing van die sport beëindig het.<ref name=":43">{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=25 April 2025 |title=Out of Lewis Hamilton's shadow at Mercedes, George Russell feels ready to be F1 champion |url=https://www.nytimes.com/athletic/6305394/2025/04/25/george-russell-mercedes-top-driver-f1-lewis-hamilton/ |access-date=25 April 2025 |work=The Athletic |language=en |issn=0362-4331}}</ref> Mercedes se nuwe aërodinamiese konsep het baie goed gevaar in simulasies, maar was moeilik om in die ware lewe te bestuur.<ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=17 May 2023 |title=Why Mercedes has got F1's current era so wrong so far |url=https://www.the-race.com/formula-1/why-mercedes-has-got-f1s-current-era-so-wrong-so-far/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Die span het slegs een oorwinning in die eerste twee jaar van die grondeffek-era behaal.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=4 May 2024 |title=Mercedes swapped one extreme for another with 2024 car design - Russell |url=https://www.racefans.net/2024/05/05/mercedes-swapped-one-extreme-for-another-with-2024-car-design-russell/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Lêer:2022 British Grand Prix (52382355276).jpg|duimnael|links|Russell by die [[2022 Britse Grand Prix]]. Russell het sy nooiensoorwinning by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal.]] Russell en Hamilton het die eerste nege wedrenne van die 2022-seisoen deurgebring om eksperimentele onderdele vir die Mercedes-renmotor te toets.<ref name="TheRace222">{{Cite web |date=24 October 2022 |title=What a winless Hamilton season won't tell you about his 2022 |url=https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326200252/https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |archive-date=26 March 2023 |access-date=26 March 2023 |website=The Race}}</ref> Alhoewel die jaers elke wedren toetspligte omgeruil het,<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |date=21 January 2023 |title=Russell sees no risk of Hamilton trouble even amid F1 title battle |url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-sees-no-risk-of-hamilton-trouble-even-amid-f1-title-battle/10423174/ |access-date=9 December 2024 |work=Autosport}}</ref> het Russell 'n voorsprong van 34 punte oor Hamilton na rondte nege opgebou,<ref>{{Cite web |last=Chiu |first=Nigel |date=19 June 2022 |title=F1 Standings after 2022 Canadian GP |url=https://www.total-motorsport.com/f1-standings-after-2022-canadian-gp/ |access-date=10 December 2024 |website=Total Motorsport |language=en}}</ref> wat spanbaas Toto Wolff toegeskryf het aan Hamilton se eksperimente wat teenproduktief was.<ref>{{Cite web |last1=Collantine |first1=Keith |last2=Cottingham |first2=Claire |date=11 June 2022 |title=Hamilton's recent deficit to Russell is due to 'set-up experiments', says Wolff |url=https://www.racefans.net/2022/06/11/hamiltons-recent-deficit-to-russell-is-due-to-set-up-experiments-says-wolff/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> Na rondte nege het Russell en Hamilton die seisoen basies gelyk op punte afgesluit, met Russell wat een punt meer as sy spanmaat aangeteken het.<ref name=":17" /> Ten spyte van die ongelukkige seisoen, het Russell verskeie loopbaan-eerstes in 2022 behaal, insluitend sy eerste podium in 'n vollengte-ren in [[2022 Australiese Grand Prix|Melbourne]];<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Standings |url=https://www.formula1.com/en/results.html |access-date=10 April 2022 |website=Formula 1 |archive-date=28 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202800/http://www.formula1.com/results/driver/2001/40.html |url-status=live }}</ref> sy eerste voorste wegspringposisie in [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]];<ref>{{Cite web |title=Russell beats Sainz to take shock maiden pole at Hungaroring as Red Bulls hit trouble |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730162413/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |archive-date=30 July 2022 |access-date=30 July 2022 |website=Formula1.com}}</ref> en sy eerste Grand Prix- en naelren-oorwinnings by [[2022 São Paulo Grand Prix|Interlagos]].<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=13 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix: George Russell beats Lewis Hamilton to first full Formula 1 win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113215610/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=12 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix sprint: George Russell takes first win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113220202/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> Hy het vierde in die Bestuurderskampioenskap geëindig en sy spanmaat Hamilton met 35 punte geklop.<ref>{{Cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=2 December 2022 |title=George Russell reveals reason for Lewis Hamilton's early F1 2022 car experiments: 'I was in a happier place' {{!}} F1 {{!}} Crash |url=https://www.crash.net/f1/news/1018065/1/russell-reveals-reason-hamilton-s-early-f1-2022-experiments |access-date=16 October 2024 |website=www.crash.net}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=2 December 2022 |title=Did Russell deserve to out-score Hamilton? Perhaps not - but it was close |url=https://www.racefans.net/2022/12/02/did-russell-deserve-to-out-score-hamilton-perhaps-not-but-it-was-close/ |access-date=16 October 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Beeld:FIA F1 Austria 2023 Nr. 63 (1).jpg|duimnael|Russell by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]]]] 2023 was nog 'n moeilike jaar vir Mercedes en veral vir Russell. Ná 'n paar belowende vertonings aan die begin van die seisoen (hy het die Australiese Grand Prix gelei tot 'n ontydige rooi vlag<ref>{{Cite news |date=2 April 2023 |title='It's just such a shame' says Mercedes' Russell after retiring with power unit issue in Australia |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403193314/https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |archive-date=3 April 2023 |access-date=5 April 2023 |work=Formula 1}}</ref> en 'n podiumplek in Barcelona behaal<ref>{{Cite news |last=Cleeren |first=Filip |date= |title=Russell: Double F1 podium "a sign of things to come" for Mercedes |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-double-podium-a-sign-of-things-to-come-for-mercedes-f1/10478604/ |access-date=10 June 2023 |work=Motorsport.com}}</ref>), het Russell se resultate in die tweede helfte van die seisoen om verskeie redes afgeneem, insluitend 'n rekord van sewe kuipestoppe in een wedren ([[2023 Nederlandse Grand Prix|Zandvoort]]),<ref name=":13">{{Cite web |last= |date=28 November 2023 |title=2023 Formula 1: Records and milestones, more than 40 of them! |url=https://www.grandprix247.com/2023/11/28/2023-formula-1-records-and-milestones-more-than-40-of-them/ |access-date=16 October 2024 |website=GRANDPRIX247}}</ref> 'n toevallige botsing in die laaste rondte ([[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]]),<ref>{{cite web |date=17 September 2023 |title=Sainz holds off Norris and fast-charging Mercedes pair to take sensational Singapore Grand Prix victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |accessdate=17 September 2023 |website=formula1.com}}</ref> 'n oor-aggressiewe strategiebesluit ([[2023 Japannese Grand Prix|Suzuka]]),<ref name=":5">{{cite web |date=25 September 2023 |title=Lewis Hamilton and George Russell explain dramatic Japanese GP for Mercedes as pair come close to contact at Suzuka |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12968648/lewis-hamilton-and-george-russell-explain-dramatic-japanese-gp-for-mercedes-as-pair-come-close-to-contact-at-suzuka |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> en Hamilton wat teen hom gebots het na 'n voorry-wegspring ([[2023 Katarse Grand Prix|Lusail]]).<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=9 October 2023 |title=Lewis Hamilton: George Russell crash at Qatar GP '100 per cent my fault' as he apologises to Mercedes |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12980613/lewis-hamilton-george-russell-collision-100-per-cent-my-fault-as-he-apologises-to-mercedes-at-qatar-gp |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> Russell het 'n mate van trots herwin met 'n derde plek by die Aboe Dhabi Grand Prix, wat die tweede plek in die Konstruktorskampioenskap vir Mercedes besorg het. Hy het agtste in die Bestuurderskampioenskap geëindig, die laagste vir 'n Mercedes-bestuurder sedert 2012, en 59 punte agter Hamilton. Na die Aboe Dhabi-wedren het Russell opgemerk dat hy "die span vanjaar 'n paar keer teleurgestel het", maar dat dit "'n enorme voorreg" was om die span te help om tweede te eindig.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-delighted-to-seal-p2-in-constructors-for-mercedes-as-abu-dhabi.1aob76YCwfrGMLnv5CWUb1.html |title=Russell delighted to seal P2 in constructors' for Mercedes as Abu Dhabi podium concludes 'challenging season' |website=formula1.com |date=26 November 2023 |accessdate=26 November 2023}}</ref> Alhoewel hy sy eie seisoen "'n algehele ramp" genoem het,<ref name=":5" /> het Mercedes hom 'n kontrakverlenging van twee jaar aangebied.<ref>{{cite web |url=https://www.mercedesamgf1.com/news/mercedes-extends-driver-line-up-through-2025 |title=Mercedes Extends Driver Line-Up Through 2025 |website=mercedesamgf1.com |date=31 August 2023 |accessdate=1 September 2023}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Force India|Sahara Force India]] | Force India VJM10 | [[Mercedes-AMG]] M08 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br />{{0}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br />{{0}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />{{0}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />{{0}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />{{0}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{0}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br />{{0}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />{{0}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />{{0}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br />{{0}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />{{0}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />{{0}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{0}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br />{{0}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br />{{0}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br />{{0}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />{{0}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br />{{0}} |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /><small>Toets</small> |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>Toets</small> | | | | |style="background:#efefef"| '''–''' |style="background:#efefef"| '''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Williams F1|ROKiT Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW42]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M10 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43]] |rowspan=2|[[Mercedes-AMG]] F1 M11 EQ Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />18 |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />12 | |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />15 | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''18''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | <small>Mercedes-AMG F1 W11 EQ</small> | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />9{{Pictogram snelste ronde}} | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43B]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /><small>17</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /><small>11</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /><small>12</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>8</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /><small>2</small>‡ |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /><small>17</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /><small>15</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>17</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''16''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W13 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''1'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''275''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W14 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />^'''4'''8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />16† |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''8'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''175''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17^† |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''1 |bgcolor=efcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=000000 style="color:white"| [[2024 Belgiese Grand Prix|<span style="color: #fff;">BEL</span>]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''6'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''245''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''3'''4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''319''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br />12 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br />^'''4'''2 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />20^† |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''^'''1''' Wenner van die snelwedren. * ^† Uitgeval, maar wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is toegeken in België in 2021 na 'n verkorte wedren weens swaar reën. '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Russell, George}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] mmmqmwlnoo7kf2w2sactb7cpjnjufrs 1 266347 2976038 2975460 2026-10-06T08:06:07Z Oesjaar 7467 /* Navraag aan Alilwal2012 */ nuwe afdeling 2976038 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 41 |jaar = 2026 }} == Navraag aan Alilwal2012 == {{ping|Aliwal2012}}, ek sien die volgende stuk in jou artikel: ''the team principals ranked him that year's sixth-best driver.[19] het die spanhoofde hom as daardie jaar se sesde beste bestuurder aangewys.'' Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:06, 6 Oktober 2026 (UTC) mvqi3gd5l53t0hlcagogbpyejck1nlt 0 270858 2975938 2614676 2026-10-05T23:47:13Z Pynappel 70858 2975938 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Mischa Maiski(Miša Maiskis, [[Letties]]) | beeld = Mischa Maisky 2.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = Klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1948|1|10}} | geboorteplek = [[Riga]], [[Letland|Lettiese Sowjet-Sosialistiese Republiek]], [[USSR]] | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = [[Klassieke musiek|Klassiek]] | beroep = | instrument = [[Tjello]] | jare_aktief = | etiket = [[Deutsche Grammophon|DG]] | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Mischa Maiski''' ([[Letties]]:Miša Maiskis, [[Hebreeus]]:מישה מייסקי; gebore op [[10 Januarie]] [[1948]]) is 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-gebore [[Israel]]i tjellis. ==Biografie== Mischa Maiski is in 1948 in [[Riga]] gebore,<ref name="NYT">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1989/08/13/arts/music-a-romantic-cellist-with-a-subversive-bent.html |title=A Romantic Cellist With a Subversive Bent |author=Allan Kozinn |date=13 Augustus 1989 |work=The New York Times |access-date=30 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819175728/https://www.nytimes.com/1989/08/13/arts/music-a-romantic-cellist-with-a-subversive-bent.html |archive-date=19 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is die jonger broer van die orrelis, [[klavesimbel]]speler en musikoloog Waleri Maiski (1942–1981). Hy is vanaf 1966 tot 1970 by die Moskouse Konservatoria deur [[Mstislav Rostropovich]] onderrig. In 1966 het hy sesde-prys tydens die Internasionale Tsjaikofski-kompetisie in [[Moskou]] gewen.<ref name="NYT"/><ref>{{cite news |url=http://www.thejc.com/arts/arts-interviews/43727/interview-mischa-maisky |title=Interview: Mischa Maisky |work=The Jewish Chronicle |date=14 Januarie 2011 |access-date=6 Junie 2012 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090813/http://www.thejc.com/arts/arts-interviews/43727/interview-mischa-maisky |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is in 1970 gearresteer en het agtien maande in 'n arbeiderskamp deurgebring. Hy is in 1972 na [[Israel]] gerepatrieer <ref name="Taipei">{{cite news |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2001/11/09/0000110779 |title=The two lives of master cellist Mischa Maisky |author=Gavin Phillips |work=Taipei Times |date=9 November 2001 |access-date=30 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190909153137/http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2001/11/09/0000110779 |archive-date= 9 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en is 'n burger van die land. Hy het saam met [[Gregor Piatigorski]] in Los Angeles gestudeer.<ref name="Taipei"/> Maiski woon tans in [[België]]. Maisky het reeds saam met verskeie kunstenaars gewerk, insluitende die [[klavier|pianis]]te [[Martha Argerich]], [[Khatia Buniatishvili]], Radu Lupu, [[Nelson Freire]], Peter Serkin, [[Evgeny Kissin]], [[Lang Lang]] en Sergio Tiempo; die [[viool|violis]]te [[Gidon Kremer]], [[Itzhak Perlman]], [[Wadim Repin]], [[Maxim Vengerov]], [[Joshua Bell]], [[Julian Rachlin]] en [[Janine Jansen]]; en die dirigente [[Leonard Bernstein]], [[Zubin Mehta]], [[Carlo Maria Giulini|Giulini]], [[Lorin Maazel]], [[Riccardo Muti]], [[Giuseppe Sinopoli]], Yuri Temirkanov, [[Vladimir Ashkenazy]], [[Daniel Barenboim]], [[James Levine]], [[Charles Dutoit]], [[Mariss Jansons]], [[Waleri Gergijef]] en [[Gustavo Dudamel]]. Maiski het die eerste keer in 1973 in die Verenigde State by die [[Carnegie Hall]] opgetree.<ref name="Taipei"/> In 1976 het hy sy eerste uitvoering in [[Londen]] gemaak en die volgende jaar saam met Radu Lupu opgetree.<ref name="Campbell2011">{{cite book|author=Margaret Campbell|title=The Great Cellists|url=https://books.google.com/books?id=LvRW1syRWToC&pg=RA1-PT284|date=19 Mei 2011|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-571-27801-5|pages=284<!--RA1-PT284-->}}</ref> Hy het in 1995 na [[Russiese Federasie|Rusland]] teruggekeer om opnames saam met die Russiese Nasionale Simfonieorkes onder leiding van [[Mikhail Pletnev]] te maak.<ref name="Taipei"/><ref>{{cite web |url=http://www.medici.tv/#!/2003-st-petersburg-gala |title=Medici |access-date=13 November 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125032612/http://www.medici.tv/ |archive-date=25 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Persoonlike lewe== Maiski het al saam met sy kinders, naamlik; Sascha, 'n violis, en Lily Maiski, 'n [[pianis|klassieke pianis]]; uitvoerings gegee.<ref>{{cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Culture/A-tribute-to-a-sister-431985 |title=A tribute to a sister |author=Maxim Reider |date=11 November 2015 |work=[[The Jerusalem Post]] |access-date=30 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819174958/https://www.jpost.com/Israel-News/Culture/A-tribute-to-a-sister-431985 |archive-date=19 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Opnames== Maiski se opnames sluit in:<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/mischa-maisky-mn0002192136 |title=Mischa Maisky – Discography |publisher=All Music |access-date=10 Junie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517034343/https://www.allmusic.com/artist/mischa-maisky-mn0002192136 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> *[[Johann Sebastian Bach|Bach]]: Ses Suites vir Solo Tjello BWV 1007–1012 [1985 Opname + 2000 Opname] (DG Deutsche Grammophon) *[[Johann Sebastian Bach|Bach]] - 3 Sonates vir Viola da Gamba, met Martha Argerich (DG Deutsche Grammophon) *[[Johannes Brahms|Brahms]]: Dubbelconcerto met Gidon Kremer, Leonard Bernstein en die Weense Filharmoniese Orkes (DG Deutsche Grammophon) *[[Robert Schumann|Schumann]]: Tjelloconcerto met Leonard Bernstein en die Weense Filharmoniese Orkes (DG Deutsche Grammophon) *[[Antonín Dvořák|Dvořák]] Concerto + Bloch "Schelomo" - met Leonard Bernstein en die Israelse Filharmoniese Orkes (DG Deutsche Grammophon) *[[Joseph Haydn|Haydn]]: 3 Tjelloconcertos saam met die Kamerorkes van Europa (DG Deutsche Grammophon) *[[Vivaldi]]- en Boccherini Concerto met die Orpheus Kamerorkes (DG Deutsche Grammophon) *[[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]]: Tjelloconcertos met die LSO en Michael Tilson Thomas *[[Antonín Dvořák|Dvořák]] Tjelloconcerto en [[Richard Strauss]] Don Quixote met [[Zubin Mehta]] en die [[Berliner Philharmoniker]] *[[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]: Volledige Tjellosonates en Variasies met [[Martha Argerich]] (DG Deutsche Grammophon) *[[Edward Elgar|Elgar]]: Tjelloconcerto; Tsjaikofski (DG Deutsche Grammophon) *Maisky & Argerich Live in Japan (DG Deutsche Grammophon) *[[Sergei Rachmaninoff|Rachmaninoff]]: "Elégie" met Sergio Tiempo (DG Deutsche Grammophon) *"España!" met Lily Maisky (DG Deutsche Grammophon) * Meditation: 'n plaat bestaande uit encore stukkies gewys aan sy dogter Lilian Bertha Maisky (DG Deutsche Grammophon) * Cellissimo: 'n plaat bestaande uit encore stukkies (DG Deutsche Grammophon) == Kritiese ontvangs == Maiski se speelwerk het al heelwat kontroversie uitgelok. Daarvolgens kritiseer 'n deel van die publiek die uitgebreide en dikwels oorywerige gebruik van vibrato en die kras, harde klanke wat hy voortbring.<ref>{{cite web |url=http://www.musicalcriticism.com/interviews/maisky-0309.shtml |title=Interview: Mischa Maisky on new music, authentic performances and sound quality |date=24 Maart 2009 |access-date=3 Junie 2014 |website=MusicalCriticism.com |last=Reynolds |first=Mike |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607163359/http://www.musicalcriticism.com/interviews/maisky-0309.shtml |archive-date= 7 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> 'n Ander deel voel weer dat Maiski hierdeur 'n romantiese kwaliteit aan sy speelwerk behou - selfs wanneer hy [[Barok|barokmusiek]] interpreteer - wat nie in enige ander spelers gevind kan word nie. 'n Resensie deur die ''BBC Magazine'' skrywer Jan Smaczny het soos volg daaruitgesien; "Maiski se uitvoering van hierdie werke kan skaars verbeter word. Strauss se sonate beskik oor enorme hoeveelhede jeugdige élan, en die rangskikkings vir tjello en orkes en ''"Morgen"'' is pragtig" (Morgen! Opus 27, Number 4. 1894, [[Richard Strauss|Strauss]]).<ref>[https://www.deutschegrammophon.com/gb/artist/maisky/product-quotes/4777465 "Mischa Maisky, Critical Reception"]. Deutsch Grammophon. Opgespoor op 10 Junie 2012.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://www.mischamaisky.com/ Amptelike webwerf] *[http://www.deutschegrammophon.com/artist/biography.htms?ART_ID=MAIMI Biografiese tydslyn van Deutsche Grammophon] *[https://web.archive.org/web/20071007021649/http://www.iemeve.com/musico.php?nombre=mischamaisky IEMEVE.com: Spaans en Engels, onderhoud en klankgreep] * Mischa Maiski toer deur Suidelike-Afrika,1976. Foto gewy aan die toer-organiseerder Hans Adler.[http://classicalmusicianstoza.blogspot.ca/2014/06/mischa-maisky-russian-belgian-cellist.html] {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Maiski, Mischa}} [[Kategorie:Israelse Jode]] [[Kategorie:Israelse musici]] [[Kategorie:Letlandse Jode]] [[Kategorie:Letlandse musici]] [[Kategorie:Sowjetse musici]] [[Kategorie:Tjelliste]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] i5eit4g6jxb7j7x1c16fgs97pog3nlt 0 280386 2976033 2926050 2026-10-06T07:40:14Z Aliwal2012 39067 /* Vroulike fisieke reaksie */ tikfout 2976033 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Le livre de la Marquise 06.jpg|thumb|200px|’n Erotiese illustrasie deur die 18de-eeuse Russiese kunstenaar Konstantin Somof.]] '''Seksuele opwekking''' of '''seksuele opwinding''' is die opwekking van die [[geslagsdrang]] tydens of in afwagting van [[seks]]. ’n Paar [[fisiologie]]se reaksies vind in die liggaam en gees plaas as voorbereiding van die seksdaad en duur voort tydens seks. Manlike opwekking sal lei tot ’n [[ereksie]] en by vroue lei opwekking tot geswolle weefsel soos in die [[tepel]]s, [[vulva]], [[klitoris]] en [[vagina]]le wande, asook tot vaginale smering. Geestelike en liggaamlike prikkelings en die inwendige skommeling van [[Hormoon|hormone]] kan seksuele opwekking beïnvloed. Seksuele opwekking het verskeie stadiums en hoef nie noodwendig tot [[Menslike seksuele gedrag|seksuele aktiwiteit]] te lei nie. As daar genoeg [[seksuele prikkeling]] is, bereik seksuele opwekking sy klimaks tydens ’n [[orgasme]]. ==Terminologie== Daar is verskeie informele terme en frases, sommige plat, wat vir seksuele opwekking gebruik word, soos "katools", "loops", "jags" en "spuls".<ref>[https://www.roekeloos.co.za/woordeboeke/roekelose-woordeboek/ Dié Roekelose Woordeboek]</ref><ref>"Jags" en "spuls" in die [[HAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref><ref>"Loops" in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref> ==Erotiese prikkelings== Na gelang van die situasie, kan iemand seksueel opgewek word deur ’n verskeidenheid faktore, liggaamlik én geestelik. Dit kan ’n ander mens of spesifieke eienskappe van dié mens wees, of niemenslike voorwerpe. Die fisieke stimulasie kan veroorsaak word deur die aanraking van ’n erogene (sensitiewe) sone of [[voorspel]], veral wanneer dit gepaardgaan met die verwagting van eindelike seksuele aktiwiteit. Seksuele opwekking kan aangehelp word deur ’n romantiese opset, musiek of ’n ander strelende situasie. Die moontlike seksuele prikkelings en die vlak van opwekking wissel van persoon tot persoon en van tyd tot tyd. Prikkelings kan volgens [[Sintuig|sintuie]] geklassifiseer word: tas, sig of reuk. Ook gesprekke, lees, rolprente of foto's kan erotiese gedagtes en herinnerings veroorsaak. Sommige mense vind [[naaktheid]] seksueel prikkelend; ander [[pornografie]].<ref>DeVita-Raeburn, Elizabeth. "[http://www.psychologytoday.com/articles/200512/lust-the-long-haul Lust For The Long Haul]". Psychology Today. 2008-12-26</ref> As seksuele prikkeling veroorsaak word of afhanklik is van die gebruik van voorwerpe, word dit [[seksuele fetisjisme]] of soms [[parafilie]] genoem. Daar is ’n algemene siening dat vroue langer as mans neem om seksueel opgewek te raak, maar onlangse wetenskaplike navorsing dui aan daar is nie ’n groot verskil tussen mans en vroue nie. In ’n studie deur die gesondheidsentrum van die McGill-universiteit in [[Montreal]], [[Kanada]], was mans en vroue wat na eksplisiete rolprente en foto's gekyk het, albei ná sowat 10 minute opgewek.<ref name=intro/> Die tyd wat voorspel duur, wissel van mens tot mens en van tyd tot tyd, en hang af van vele omstandighede.<ref name=intro>{{cite web|url=http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html|title=Your introduction to foreplay|accessdate=2007-05-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070618222527/http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html |archivedate = 2007-06-18}}</ref> Anders as by baie ander [[dier]]e het die mens nie ’n "paringseisoen" nie en kan hulle dwarsdeur die jaar seksueel opgewek raak. ==Fisiologiese reaksie== Seksuele opwekking veroorsaak verskeie fisieke reaksies, waarvan die belangrikstes in die [[Geslagsorgaan|geslagsdele]] plaasvind. Seksuele opwekking by mans word gewoonlik gekenmerk deur die opswelling en verstywing van die penis wanneer bloed die [[swelliggaam]] van die penis vul. In vroue lei seksuele opwekking tot ’n toename in bloedvloei na die klitoris en vulva, sowel as die deursypeling van vog wat as smeermiddel dien deur die vaginale wande. {| class=wikitable |- !style="width:50%"| In mans: !In vroue: |- |[[Beeld:Erection_Homme2.jpg|thumb]]<br /><small>Manlike seksuele opwekking. Links is die manlike geslagsdele in ’n normale toestand; regs is die penis nadat dit opgeswel en styf geword het.</small> *Opswelling van tepels *Opswelling en verstywing van penis *Die are in die penis kan meer uitstaan *Same- en terugtrekking van [[voorhuid]]; dikwels ontbloting van [[eikel]] *Vrystelling van [[preseminale vloeistof]] *Opswelling van [[testikel]]s *Optrekking van testikels *Sametrekking en verdikking van [[skrotum]] *[[Pupil]]vergroting | [[Beeld:Female sexual arousal.JPG|thumb]]<br /><small>Vroulike seksuele opwekking. Links is die vroulike geslagsdele in ’n normale toestand. Regs is die vrou seksueel opgewek, die vulva is nat en die [[skaamlippe]] effens opgeswel.</small> *Opswelling van tepels *Vaginale smering *Opswelling van vaginale wande *Swelling en verstywing van klitoris en skaamlippe *Verhoging van [[serviks]] en [[baarmoeder]] *Uitsetting van binneste tweederdes van vagina *Verandering in vorm, kleur en grootte van binneste en buitenste skaamlippe *Pupilvergroting *Verwyding (wyerwording) van [[areola]] |} ===Manlike fisieke reaksie=== {{Sybalk manlike geslagsorgane}} Dit is normaal om ’n ereksie met manlike seksuele opwekking te vereenselwig. Fisieke of sielkundige prikkeling, of albei, lei tot [[bloedvat]]verwyding, en die toename in bloedvloei laat die drie sponsagtige dele wat met die lengte van die penis langs loop, opswel: die twee swelliggame (corpora cavernosum penis) en die sponsliggaam (corpus spongiosum). Die penis word groter en stywer, die vel van die [[skrotum]] trek stywer en die [[testikel]]s word nader aan die liggaam opgetrek.<ref name="NHS">{{cite web |title=Sexual arousal in men |url=http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx |work=NHS Direct |publisher=National Health Service |access-date=3 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926180757/http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx |archive-date=26 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die verhouding tussen ’n ereksie en seksuele opwekking is egter nie altyd een-tot-een nie. Sommige mans sê hulle kry ná hulle middel-40's nie altyd ’n ereksie wanneer hulle seksueel opgewek raak nie.<ref>{{cite journal|last=Janssen|first=Erick |author2=Kimberly R. McBride |author3=William Yarber |author4=Brandon J. Hill |author5=Scott M. Butler|title=Factors that Influence Sexual Arousal in Men: A Focus Group Study|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252|journal=Archives of Sexual Behavior |date=April 2008|volume=37|issue=2|doi=10.1007/s10508-007-9245-5|pages=252–65|pmid=18040768}}</ref> Net so kan ’n ereksie snags plaasvind sonder opsetlike seksuele stimulasie of vanweë meganiese stimulasie (byvoorbeeld die skuur van die penis teen die lakens). ’n Jong man, of een met ’n sterk libido, kan genoeg seksuele opwekking ervaar danksy ’n opwellende gedagte of die sien van ’n verbyganger. Daarna kan sy penis vanweë kontak met die binnekant van sy klere genoeg stimulasie ervaar dat hy sy ereksie ’n tyd lank behou.<ref>{{cite web|title=Embarrassing erections|url=http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|work=TheSite.org|publisher=YouthNet UK|accessdate=10 Augustus 2010|archive-date=10 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410071757/http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|url-status=dead}}</ref> Indien seksuele opwekking en stimulasie voortduur, sal die [[eikel]] van die penis waarskynlik groter opswel en, namate nog bloed na die geslagsdele vloei, ’n dieper kleur kry, en die testikels kan tot 50% groter word. Terwyl die testikels verder opgetrek word, kan ’n gevoel van warmte om hulle en die [[perineum]] (die gebied tussen die [[anus]] en skrotum) ontwikkel. Met verdere seksuele prikkeling word die hartklop en asemhaling vinniger en die [[bloeddruk]] styg.<ref name="NHS"/> Soms lei die toename in bloedvloei in die genitale en ander streke in mans na ’n seksgloed.<ref>{{cite web |last=Kennard |first=Jerry |title=Sexual Arousal |url=http://menshealth.about.com/od/sexualhealth/a/sexual_arousal.htm |work=Men's health |publisher=About.com |year=2006 |access-date=3 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906203232/http://menshealth.about.com/od/sexualhealth/a/sexual_arousal.htm |archive-date=6 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> As seksuele stimulasie steeds voortduur, begin ’n [[orgasme]], wanneer die [[spier]]e van die [[bekken]]bodem, die vas deferens (tussen die testikels en die [[prostaat]]), die [[saadblasie]]s en die prostaat self kan laat begin saamtrek op ’n manier wat [[sperm]]a en [[semen]] in die [[urinebuis]] in forseer. As dit eers begin het, sal die man waarskynlik [[ejakulasie|ejakuleer]] en ’n volle orgasme ervaar, met of sonder verdere stimulasie. Dit word ook in [[Afrikaans]] die "fyndraai" genoem.<ref>"Fyndraai" in die [[HAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref><ref>"Fyndraai" in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref> As seksuele stimulasie voor die fyndraai beëindig word, sal die fisieke uitwerking van die stimulasie, insluitende die opswelling, binne ’n kort tyd afneem. Herhaalde of uitgerekte stimulasie sonder ’n orgasme en ejakulasie kan tot ongemak in die testikels ([[epididimale hipertensie]]) lei – of wat in [[Engels]]e sleng ''blue balls'' genoem word.<ref>Weinzimer, S.A. & Thorton, P.S., "Blue balls", " ''Pediatrics'' 108(5), 1233-1234", 2001</ref> Ná ’n orgasme en ejakulasie ondervind mans gewoonlik ’n refraktêre tydperk wat gekenmerk word deur ’n verslapping van die penis, ’n afname in die seksgloed, minder belangstelling in seks en ’n gevoel van ontspanning wat toegeskryf kan word aan die neurohormone [[oksitosien]] en [[prolaktien]].<ref>{{cite journal |vauthors=Exton MS, Krüger TH, Koch M, et al. |title=Coitus-induced orgasm stimulates prolactin secretion in healthy subjects |url=https://archive.org/details/sim_psychoneuroendocrinology_2001-04_26_3/page/287 |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=26 |issue=3 |pages=287–94 |date=April 2001 |pmid=11166491 |doi=10.1016/S0306-4530(00)00053-6}}</ref> Die intensiteit en duur van die refraktêre tydperk kan baie kort wees in ’n jong man wat seksueel baie opgewek is, soms selfs sonder ’n merkbare verslapping van die penis. In ouer mans kan dit ’n paar uur of dae duur.<ref name="NHS"/> {{Sybalk vroulike geslagsorgane}} ===Vroulike fisieke reaksie=== Die begin van seksuele opwekking by die vrou word gewoonlik gekenmerk deur vaginale smering, die opswelling en vergroting van die eksterne geslagsdele en die inwendige vergroting van die [[vagina]].<ref name="Soucasaux">{{cite web |last=Soucasaux |first=Nelson |title=The Female Sexual Response |url=http://www.nelsonginecologia.med.br/femalesexresp_engl.htm |work=Novas Perspectivas em Ginecologia |access-date=10 Augustus 2010 |year=1990 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121023234/http://www.nelsonginecologia.med.br/femalesexresp_engl.htm |archive-date=21 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Daar was al studies om die graad van ooreenkoms te bepaal tussen hierdie fisieke reaksies en die vrou se subjektiewe sensasie dat sy seksueel opgewek is. Die bevinding is dat daar in sommige gevalle ’n groot ooreenkoms is en ander gevalle ’n verbasend klein ooreenkoms.<ref>{{cite journal|last=Rellini|first=Alessandra H.|author2=Katie M. McCall |author3=Patrick K. Randall |author4=Cindy M. Meston |title=The relationship between women's subjective and physiological sexual arousal|url=https://archive.org/details/sim_psychophysiology_2005-01_42_1/page/116|journal=Psychophysiology |date=January 2005|volume=42|issue=1|pages=116–124|doi=10.1111/j.1469-8986.2005.00259.x|pmid=15720587|citeseerx=10.1.1.421.3699}}</ref> Verdere stimulasie kan lei tot nog vaginale nattigheid en verdere opswelling en vergroting van die [[klitoris]] en [[skaamlippe]], tesame met ’n toenemende rooiheid of verdonkering van die vel in dié streke namate bloedvloei toeneem. Nog veranderings kan in die inwendige organe voorkom, soos die inwendige vorm van die vagina en die posisie van die [[baarmoeder]] in die [[bekken]].<ref name="Soucasaux"/> Ander veranderings sluit in ’n vinniger hartklop en ’n hoër bloeddruk, ’n gevoel van warmte en gloede en dalk ’n ervaring van rillings.<ref>{{cite book|last=McKinne|first=Kathleen|title=Sexuality in close relationship|year=1991|publisher=Routledge|isbn=978-0-8058-0719-6|page=59|url=https://books.google.com/?id=4pG9ULmRTRsC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|accessdate=2013-11-03}}</ref> ’n Seksgloed kan oor die bors en bolyf versprei. As seksuele stimulasie voortduur, kan die seksuele opwekking oorgaan in ’n orgasme. Ná ’n orgasme wil sommige vroue nie verder gestimuleer word nie en die opwekking verdwyn vinnig. Die mening is al gepubliseer dat die seksuele opwekking kan voortduur en meer as een orgasme bereik kan word.<ref>{{cite web |last=O'Rourke |first=Theresa |title=Orgasms Unlimited |url=http://www.cosmopolitan.com/sex-love/tips-moves/Orgasms-Unlimited |work=Cosmopolitan |publisher=Hearst Communications |access-date=10 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708111424/http://www.cosmopolitan.com/sex-love/tips-moves/Orgasms-Unlimited |archive-date=8 Julie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige vroue ervaar sulke veelvoudige orgasmes heel spontaan. Terwyl jong vroue maklik seksueel opgewek kan raak en relatief gou ’n orgasme kan bereik met die regte stimulasie en in die regte toestande, is daar fisieke en sielkundige veranderings in vroue se seksuele opwekking en reaksie namate hulle ouer word. Ouer vroue produseer minder vaginale smering en studies het al ondersoek ingestel na veranderings in die graad van bevrediging, die frekwensie van seksuele aktiwiteit, begeerte, seksuele gedagtes en fantasieë, seksuele opwekking, menings oor en houdings jeens seks, pyn en die vermoë om ’n orgasme te bereik by vroue in hulle 40's en ná menopouse. Daar is al bevind faktore soos gesondheid, sielkundige veranderlikes, die seksmaat en lewenstylveranderlikes het dikwels ’n groter impak op ’n vrou se seksuele funksionering as hulle menopousestatus. Dit word dus as belangrik beskou om die "konteks van die vrou se lewe" te verstaan wanneer hulle seksualiteit bestudeer word.<ref name="sexualityandu.ca"/> Laer [[estrogeen]]vlakke kan verbind word met toenemende vaginale droogheid en minder verstywing van die klitoris tydens seksuele opwekking, maar hou nie direk verband met ander aspekte van seksuele belangstelling of opwekking nie. By ouer vroue kan ’n afname in bekkenspiertonus meebring dat dit langer neem voordat seksuele opwekking tot ’n orgasme lei, dat die intensiteit van die orgasme afneem en dat dit dan vinniger tot ’n refraktêre tydperk lei. Die baarmoeder trek gewoonlik saam tydens ’n orgasme en wanneer vroue ouer word, kan hierdie sametrekkings pynlik raak.<ref name="sexualityandu.ca">{{cite web |title=Age-Related Factors that Impact Sexual Functioning |url=http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors |year=2008 |publisher=sexualityandu.ca |access-date=12 Julie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160621182546/http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors |archive-date=21 Junie 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ==Sielkundige reaksie== ===Mans=== Die verhouding tussen seksdrang en seksuele opwekking by mans is ingewikkeld, met ’n groot reeks faktore wat seksuele opwekking laat toe- of afneem.<ref>{{cite journal | last1 = Janssen | first1 = E. | last2 = McBride | first2 = K. R. | last3 = Yarber | first3 = W. | last4 = Hill | first4 = B. J. | last5 = Butler | first5 = S. M. | year = 2008 | title = Factors that influence sexual arousal in men: A focus group study | url =https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 252–265 | doi=10.1007/s10508-007-9245-5 | pmid=18040768}}</ref> Fisieke reaksies, soos ’n vinniger hartklop, hoër bloeddruk en ereksie is dikwels teenstrydig met selfervaarde, subjektiewe waarnemings van opwekking.<ref>Chivers, M.L., Reiger, G., Latty, E., & Bailey, J.M., "[https://www.gaylawnet.com/ezine/gender/sex_difference.pdf A sex difference in the specificity of sexual arousal]", ''Psychological Science'' 15(11), 736-744, 2004</ref> Hierdie verskil dui daarop dat sielkundige, of kognitiewe, aspekte ook ’n groot invloed het op seksuele opwekking. Die kognitiewe aspekte van seksuele opwekking by mans is nie goed bekend nie, maar dit behels onder meer die taksasie en beoordeling van ’n prikkel, die kategorisering van ’n prikkel as seksueel en ’n emosionele reaksie.<ref>{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2002 | title = Human sex response cycles | url = | journal = Journal of Sex and Marital Therapy | volume = 27 | issue = 1| pages = 33–43 | doi=10.1080/00926230152035831| pmid = 11224952 }}</ref> Navorsing dui daarop dat kognitiewe faktore, soos seksuele motivering, waargenome genderrolverwagtings en seksuele houdings, bydra tot geslagsverskille wat waargeneem is in subjektiewe seksuele opwekking. Veral wanneer mans na [[Heteroseksualiteit|heteroseksuele]] erotiese video's kyk, word hulle meer as vroue beïnvloed deur die [[geslag]] van die akteurs, en mans is meer geneig om die akteurs te objektifiseer.<ref>{{Cite journal|last=Rupp|first=Heather A.|last2=Wallen|first2=Kim|date=2007-08-01|title=Sex Differences in Response to Visual Sexual Stimuli: A Review|journal=Archives of Sexual Behavior|language=en|volume=37|issue=2|pages=206–218|doi=10.1007/s10508-007-9217-9|issn=0004-0002|pmc=2739403|pmid=17668311}}</ref><ref>{{cite web|last1=Benson|first1=Etienne|title=The science of sexual arousal|url=http://www.apa.org/monitor/apr03/arousal.aspx|website=American Psychological Association|page=50|date=April 2003}}</ref> Daar is verskille in die aktivering van die brein vir seksuele prikkels – mans toon ’n hoër vlak van reaksie in die [[amigdala]] (die amandelvormige grysstofkern in die temporale lob van die serebrum) en [[hipotalamus]] (die ventrale gedeelte van die voorharsings) as vroue. Dit dui daarop dat die amigdala by mans ’n belangrike rol speel in die prosessering van seksueel-opwekkende visuele prikkels.<ref name="autogenerated2003"/> ===Vroue=== Navorsing dui daarop dat kognitiewe faktore soos seksuele motivering, waargenome genderrolverwagtings en seksuele houdings ’n belangrike rol speel in vroue se selfervaarde vlakke van seksuele opwekking.<ref name="autogenerated1">{{cite journal | last1 = Rupp | first1 = H. A. | last2 = Wallen | first2 = K. | year = 2008 | title = Sex differences in response to visual sexual stimuli: A review | url = https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/206 | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 206–218 | doi=10.1007/s10508-007-9217-9 | pmid=17668311 | pmc=2739403}}</ref> In haar alternatiewe model van seksuele reaksie stel Rosemary Basson voor<ref>{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2000 | title = The female sexual response: A different model | url =https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-march-2000_26_1/page/51| journal = Journal of Sex & Marital Therapy | volume = 26 | issue = 1| pages = 51–65 | doi=10.1080/009262300278641 | pmid=10693116}}</ref><ref name="autogenerated2001">{{Cite journal | doi=10.1080/713846827| pmid=11554199|title = Using a Different Model for Female Sexual Response to Address Women's Problematic Low Sexual Desire| url=https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_october-december-2001_27_5/page/395| journal=Journal of Sex & Marital Therapy| volume=27| issue=5| pages=395–403|year = 2001|last1 = Basson|first1 = Rosemary}}</ref> dat vroue se behoefte aan intimiteit hulle aanspoor om mee te doen aan seksuele prikkels, wat lei tot die ondervinding van seksuele begeerte en sielkundige seksuele opwekking. Wat breinaktivering betref, het Hamann en kollegas<ref name="autogenerated2003">{{cite journal | last1 = Hamann | first1 = S. | last2 = Herman | first2 = R. A. | last3 = Nolan | first3 = C. L. | last4 = Wallen | first4 = K. | year = 2003 | title = Men and women differ in amygdala response to visual sexual stimuli | url = | journal = Nature Neuroscience | volume = 7 | issue = 4| pages = 411–416 | doi=10.1038/nn1208 | pmid=15004563}}</ref> bevind dat vroue laer vlakke van reaksie in die amigdala toon. ==Modelle van menslike seksuele reaksie== ===Menslike seksuelereaksiesiklus=== In die laat 1950's en vroeë 1960's het [[Masters en Johnson]] (William H. Masters en Virginia E. Johnson) baie belangrike studies oor [[menslike seksualiteit]] gedoen. In 1966 het hulle ''Human Sexual Response'' gepubliseer. Dit het vier stadiums van fisiologiese veranderings in mense tydens seksuele stimulasie uitgestippel: opwinding, plato, orgasme en onttrekking.<ref>{{cite web |url=http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/sexual-response-cycle |title=The Sexual Response Cycle |access-date=24 April 2007 |work=SexInfo |publisher=University of California, Santa Barbara |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526152030/http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/sexual-response-cycle |archive-date=26 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ===Singer se model van seksuele opwekking=== Barry Singer het in 1984 ’n model gepubliseer van die proses van seksuele opwekking. Daarin deel hy menslike seksuele reaksie op in "drie onafhanklike, maar gewoonlik opeenvolgende komponente". Die eerste fase, "estetiese reaksie", is ’n emosionele reaksie op ’n aantreklike gesig of liggaam. Hierdie emosionele reaksie lei tot ’n toename in aandag aan die ander persoon, wat gewoonlik gesig- en oogkontak insluit. Die tweede fase, die "toenaderingsreaksie", volg uit die eerste en behels ’n liggaamsbeweging in die rigting van die maat. Die finale fase, die "genitale reaksie", beteken dat met beide erkenning en ’n nader ligging fisieke reaksies lei tot genitale swelling. Singer meen ook daar is ’n reeks ander, onwillekeurige reaksies, maar erken die navorsingsgeskrifte dui daarop dat die genitale reaksie in mans "die betroubaarste en maklikste is om te meet".<ref name="singer">{{cite journal | last1 = Singer | first1 = B | year = 1984 | title = Conceptualizing sexual arousal and attraction | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_1984-08_20_3/page/230| journal = Journal of Sex Research | volume = 20 | issue = 3| pages = 230–240 | doi=10.1080/00224498409551222}}</ref> ===Basson se seksuelereaksiesiklus=== Rosemary Basson het in 2000 met ’n alternatiewe model vir menslike seksuele reaksie vorendag gekom "spesifiek vir vroulike seksuele reaksie".<ref name="A different model">{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2000 | title = The female sexual response: A different model | url =https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-march-2000_26_1/page/51| journal = Journal of Sex & Marital Therapy | volume = 26 | issue = 1| pages = 51–65 | doi=10.1080/009262300278641 | pmid=10693116}}</ref> Sy het gemeen genderverskille in seksdrang, seksuele motivering en ’n vermoë om ’n klimaks te bereik verg ’n alternatiewe model. Terwyl die tradisionele menslike reaksiesiklus met begeerte begin, gevolg deur opwekking, orgasme en eindelik onttrekking, is Basson se alternatiewe model<ref name="autogenerated2001"/> sirkulêr en begin dit met vroue wat ’n behoefte ondervind aan intimiteit. Dit lei daartoe dat hulle seksuele prikkels soek en toeganklik daarvoor is; vroue beleef dan seksuele opwekking en begeerte. Die siklus lei tot ’n groter gevoel van intimiteit. Basson beklemtoon die idee dat ’n gebrek aan spontane begeerte nie beskou moet word as ’n teken van vroulike seksuele disfunksie nie; baie vroue ervaar seksuele opwekking en reaktiewe begeerte gelyktydig terwyl hulle seks het.<ref name="A different model"/> ===Bancroft se dubbelebeheermodel=== Hierdie model deur die seksioloë John Bancroft en Erick Janssen van die Kinseyinstituut verken die "individuele veranderlikheid van seksuele reaksie". Hulle stel voor hierdie veranderlikheid hang af van die interaksie tussen ’n individu se seksuele opwindingstelsel (SES) en seksuele inhibisiestelsel (SIS), en dit is deur Emily Nagoski se selfhelpboek ''Come as You Are'' gewild gemaak. Die SES is al beskryf as seksuele reaksie se "versneller" en die SIS as die "rem".<ref name=Nagoski2015>Nagoski, E. (2015). Come As You Are. New York City, New York: Simon and Schuster.</ref> Die SIS/SES-vraelys is ontwikkel om ’n individu se SIS- en SES-vlakke te meet. ’n Faktorontleding van die vraelys het een opwindingsfaktor en twee inhibisiefaktore onthul. Hierdie inhibisiefaktore is vertolk as SIS1 (inhibisie weens die gevaar om te misluk in die daad) en SIS2 (inhibisie weens die gevaar van die gevolge van die daad). Die vraelys is aanvanklik vir mans opgestel, maar is intussen bewys as suksesvol vir vroue ook. Desondanks het Graham en vennote die SESII-W (Inventaris van Seksuele Opwinding/Inhibisie vir Vroue) geskep.<ref name=Graham2006>{{cite journal | last1 = Graham | first1 = C. A. | last2 = Sanders | first2 = S. A. | last3 = Milhausen | first3 = R. R. | year = 2006 | title = The Sexual Excitation and Sexual Inhibition Inventory for Women: Psycho- metric properties | url = http://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/4761| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 35 | issue = 4| pages = 397–410 | doi=10.1007/s10508-006-9041-7| pmid = 16900415 }}</ref> Vrouefokusgroepe het bevind die konteks van die emosionele verhouding tussen seksmaats word nie in die oorspronklike vraelys voldoende verteenwoordig nie. ’n Faktorontleding van hierdie vraelys het net twee faktore onthul: seksuele opwinding (SE) en seksuele inhibisie (SI). Ongeag die verskille tussen die twee vraelyste toon albei ’n normale verspreiding, wat bevestig daar is ’n normale individuele variasie in seksuele opwinding en inhibisie. In die oorspronklike vraelys word aansienlike verskille tussen mans en vroue gesien (al is daar ook oorvleuelings), soos dat mans oor die algemeen hoër tellings behaal het vir seksuele opwinding en laer tellings vir albei faktore van seksuele inhibisie. Die rede vir individuele wisselings is nie vir seker bekend nie, en nog minder hoe hierdie stelsels in individue ontwikkel. Die ouderdom van die eerste [[masturbasie]] is al gebruik om seksuele ontwikkeling te meet. Die ouderdom waarop mense begin masturbeer, wissel baie meer by vroue as by mans, wat gewoonlik naby aan puberteit begin.<ref name= Bancroft_et_al.,2003>Bancroft, J., Herbenick, D., & Reynolds, M. (2003). Masturbation as a marker of sexual development. In J. Bancroft (Ed.), Sexual development in childhood (pp. 156–185). Bloomington: Indiana University Press.</ref> Navorsers kon nog nie vasstel of hierdie verskil tussen geslagte biologies van aard is en of dit deur sosiaal-kulturele waardes beïnvloed word nie. Twee studies het bewyse gevind vir die erfbaarheid van albei faktore van SIS, maar navorsing dui daarop dat die wisseling in SES van omgewingsfaktore afhang.<ref name=Varjonen_et_al2007>{{cite journal | last1 = Varjonen | first1 = M. | last2 = Santtila | first2 = P. | last3 = Hoglund | first3 = M. | last4 = Jern | first4 = P. | last5 = Johansson | first5 = A. | last6 = Wager | first6 = I. | display-authors = etal | year = 2007 | title = Genetic and environmental effects on sexual excitation and sexual inhibition in men | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2007-11_44_4/page/359| journal = Journal of Sex Research | volume = 44 | issue = 4| pages = 359–369 | doi=10.1080/00224490701578653| pmid = 18321015 }}</ref> Die meeste studies wat seksuele funksionering ondersoek, het heteroseksuele deelnemers gebruik. Een studie het egter ook [[Homoseksualiteit|homoseksuele]] mans betrek en het bevind hulle het dieselfde tellings vir SIS2, maar aansienlik hoër tellings vir SIS1 en SES.<ref name=Bancroft_et_al.,2005>{{cite journal | last1 = Bancroft | first1 = J. | last2 = Carnes | first2 = J. | last3 = Janssen | first3 = E. | last4 = Long | first4 = J. S. | year = 2005 | title = Erectile and ejaculatory problems in gay and heterosexual men | url =https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2005-06_34_3/page/285| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 34 | issue = 3| pages = 285–297 | doi=10.1007/s10508-005-3117-7| pmid = 15971011 }}</ref> Biseksuele vroue het in SESII-W-studies hoër tellings behaal vir SE as ander vroue, en heteroseksuele vroue het hoër tellings as beide lesbiese en biseksuele vroue behaal vir SI.<ref name=Sanders_et_al.,2008c>Sanders, S. A., Graham, C. A., & Milhausen, R. R. (2008c). [Sexual orientation and SESII–W]. Unpublished raw data.</ref> Nog studies moet egter op dié terrein gedoen word. == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Eksterne skakels== *{{CommonsKategorie-inlyn|Sexual arousal}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Sexual arousal|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Seks]] sm6s189vtujjcwg5odp2x1j6acqtkko 2976034 2976033 2026-10-06T07:46:10Z Aliwal2012 39067 /* Menslike seksuelereaksiesiklus */ 2976034 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Le livre de la Marquise 06.jpg|thumb|200px|’n Erotiese illustrasie deur die 18de-eeuse Russiese kunstenaar Konstantin Somof.]] '''Seksuele opwekking''' of '''seksuele opwinding''' is die opwekking van die [[geslagsdrang]] tydens of in afwagting van [[seks]]. ’n Paar [[fisiologie]]se reaksies vind in die liggaam en gees plaas as voorbereiding van die seksdaad en duur voort tydens seks. Manlike opwekking sal lei tot ’n [[ereksie]] en by vroue lei opwekking tot geswolle weefsel soos in die [[tepel]]s, [[vulva]], [[klitoris]] en [[vagina]]le wande, asook tot vaginale smering. Geestelike en liggaamlike prikkelings en die inwendige skommeling van [[Hormoon|hormone]] kan seksuele opwekking beïnvloed. Seksuele opwekking het verskeie stadiums en hoef nie noodwendig tot [[Menslike seksuele gedrag|seksuele aktiwiteit]] te lei nie. As daar genoeg [[seksuele prikkeling]] is, bereik seksuele opwekking sy klimaks tydens ’n [[orgasme]]. ==Terminologie== Daar is verskeie informele terme en frases, sommige plat, wat vir seksuele opwekking gebruik word, soos "katools", "loops", "jags" en "spuls".<ref>[https://www.roekeloos.co.za/woordeboeke/roekelose-woordeboek/ Dié Roekelose Woordeboek]</ref><ref>"Jags" en "spuls" in die [[HAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref><ref>"Loops" in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref> ==Erotiese prikkelings== Na gelang van die situasie, kan iemand seksueel opgewek word deur ’n verskeidenheid faktore, liggaamlik én geestelik. Dit kan ’n ander mens of spesifieke eienskappe van dié mens wees, of niemenslike voorwerpe. Die fisieke stimulasie kan veroorsaak word deur die aanraking van ’n erogene (sensitiewe) sone of [[voorspel]], veral wanneer dit gepaardgaan met die verwagting van eindelike seksuele aktiwiteit. Seksuele opwekking kan aangehelp word deur ’n romantiese opset, musiek of ’n ander strelende situasie. Die moontlike seksuele prikkelings en die vlak van opwekking wissel van persoon tot persoon en van tyd tot tyd. Prikkelings kan volgens [[Sintuig|sintuie]] geklassifiseer word: tas, sig of reuk. Ook gesprekke, lees, rolprente of foto's kan erotiese gedagtes en herinnerings veroorsaak. Sommige mense vind [[naaktheid]] seksueel prikkelend; ander [[pornografie]].<ref>DeVita-Raeburn, Elizabeth. "[http://www.psychologytoday.com/articles/200512/lust-the-long-haul Lust For The Long Haul]". Psychology Today. 2008-12-26</ref> As seksuele prikkeling veroorsaak word of afhanklik is van die gebruik van voorwerpe, word dit [[seksuele fetisjisme]] of soms [[parafilie]] genoem. Daar is ’n algemene siening dat vroue langer as mans neem om seksueel opgewek te raak, maar onlangse wetenskaplike navorsing dui aan daar is nie ’n groot verskil tussen mans en vroue nie. In ’n studie deur die gesondheidsentrum van die McGill-universiteit in [[Montreal]], [[Kanada]], was mans en vroue wat na eksplisiete rolprente en foto's gekyk het, albei ná sowat 10 minute opgewek.<ref name=intro/> Die tyd wat voorspel duur, wissel van mens tot mens en van tyd tot tyd, en hang af van vele omstandighede.<ref name=intro>{{cite web|url=http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html|title=Your introduction to foreplay|accessdate=2007-05-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070618222527/http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html |archivedate = 2007-06-18}}</ref> Anders as by baie ander [[dier]]e het die mens nie ’n "paringseisoen" nie en kan hulle dwarsdeur die jaar seksueel opgewek raak. ==Fisiologiese reaksie== Seksuele opwekking veroorsaak verskeie fisieke reaksies, waarvan die belangrikstes in die [[Geslagsorgaan|geslagsdele]] plaasvind. Seksuele opwekking by mans word gewoonlik gekenmerk deur die opswelling en verstywing van die penis wanneer bloed die [[swelliggaam]] van die penis vul. In vroue lei seksuele opwekking tot ’n toename in bloedvloei na die klitoris en vulva, sowel as die deursypeling van vog wat as smeermiddel dien deur die vaginale wande. {| class=wikitable |- !style="width:50%"| In mans: !In vroue: |- |[[Beeld:Erection_Homme2.jpg|thumb]]<br /><small>Manlike seksuele opwekking. Links is die manlike geslagsdele in ’n normale toestand; regs is die penis nadat dit opgeswel en styf geword het.</small> *Opswelling van tepels *Opswelling en verstywing van penis *Die are in die penis kan meer uitstaan *Same- en terugtrekking van [[voorhuid]]; dikwels ontbloting van [[eikel]] *Vrystelling van [[preseminale vloeistof]] *Opswelling van [[testikel]]s *Optrekking van testikels *Sametrekking en verdikking van [[skrotum]] *Pupilvergroting | [[Beeld:Female sexual arousal.JPG|thumb]]<br /><small>Vroulike seksuele opwekking. Links is die vroulike geslagsdele in ’n normale toestand. Regs is die vrou seksueel opgewek, die vulva is nat en die [[skaamlippe]] effens opgeswel.</small> *Opswelling van tepels *Vaginale smering *Opswelling van vaginale wande *Swelling en verstywing van klitoris en skaamlippe *Verhoging van [[serviks]] en [[baarmoeder]] *Uitsetting van binneste tweederdes van vagina *Verandering in vorm, kleur en grootte van binneste en buitenste skaamlippe *Pupilvergroting *Verwyding (wyerwording) van [[areola]] |} ===Manlike fisieke reaksie=== {{Sybalk manlike geslagsorgane}} Dit is normaal om ’n ereksie met manlike seksuele opwekking te vereenselwig. Fisieke of sielkundige prikkeling, of albei, lei tot [[bloedvat]]verwyding, en die toename in bloedvloei laat die drie sponsagtige dele wat met die lengte van die penis langs loop, opswel: die twee swelliggame (corpora cavernosum penis) en die sponsliggaam (corpus spongiosum). Die penis word groter en stywer, die vel van die [[skrotum]] trek stywer en die [[testikel]]s word nader aan die liggaam opgetrek.<ref name="NHS">{{cite web |title=Sexual arousal in men |url=http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx |work=NHS Direct |publisher=National Health Service |access-date=3 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926180757/http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx |archive-date=26 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die verhouding tussen ’n ereksie en seksuele opwekking is egter nie altyd een-tot-een nie. Sommige mans sê hulle kry ná hulle middel-40's nie altyd ’n ereksie wanneer hulle seksueel opgewek raak nie.<ref>{{cite journal|last=Janssen|first=Erick |author2=Kimberly R. McBride |author3=William Yarber |author4=Brandon J. Hill |author5=Scott M. Butler|title=Factors that Influence Sexual Arousal in Men: A Focus Group Study|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252|journal=Archives of Sexual Behavior |date=April 2008|volume=37|issue=2|doi=10.1007/s10508-007-9245-5|pages=252–65|pmid=18040768}}</ref> Net so kan ’n ereksie snags plaasvind sonder opsetlike seksuele stimulasie of vanweë meganiese stimulasie (byvoorbeeld die skuur van die penis teen die lakens). ’n Jong man, of een met ’n sterk libido, kan genoeg seksuele opwekking ervaar danksy ’n opwellende gedagte of die sien van ’n verbyganger. Daarna kan sy penis vanweë kontak met die binnekant van sy klere genoeg stimulasie ervaar dat hy sy ereksie ’n tyd lank behou.<ref>{{cite web|title=Embarrassing erections|url=http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|work=TheSite.org|publisher=YouthNet UK|accessdate=10 Augustus 2010|archive-date=10 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410071757/http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|url-status=dead}}</ref> Indien seksuele opwekking en stimulasie voortduur, sal die [[eikel]] van die penis waarskynlik groter opswel en, namate nog bloed na die geslagsdele vloei, ’n dieper kleur kry, en die testikels kan tot 50% groter word. Terwyl die testikels verder opgetrek word, kan ’n gevoel van warmte om hulle en die [[perineum]] (die gebied tussen die [[anus]] en skrotum) ontwikkel. Met verdere seksuele prikkeling word die hartklop en asemhaling vinniger en die [[bloeddruk]] styg.<ref name="NHS"/> Soms lei die toename in bloedvloei in die genitale en ander streke in mans na ’n seksgloed.<ref>{{cite web |last=Kennard |first=Jerry |title=Sexual Arousal |url=http://menshealth.about.com/od/sexualhealth/a/sexual_arousal.htm |work=Men's health |publisher=About.com |year=2006 |access-date=3 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906203232/http://menshealth.about.com/od/sexualhealth/a/sexual_arousal.htm |archive-date=6 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> As seksuele stimulasie steeds voortduur, begin ’n [[orgasme]], wanneer die [[spier]]e van die [[bekken]]bodem, die vas deferens (tussen die testikels en die [[prostaat]]), die saadblasies en die prostaat self kan laat begin saamtrek op ’n manier wat [[sperm]]a en [[semen]] in die [[urinebuis]] in forseer. As dit eers begin het, sal die man waarskynlik [[ejakulasie|ejakuleer]] en ’n volle orgasme ervaar, met of sonder verdere stimulasie. Dit word ook in [[Afrikaans]] die "fyndraai" genoem.<ref>"Fyndraai" in die [[HAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref><ref>"Fyndraai" in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig).</ref> As seksuele stimulasie voor die fyndraai beëindig word, sal die fisieke uitwerking van die stimulasie, insluitende die opswelling, binne ’n kort tyd afneem. Herhaalde of uitgerekte stimulasie sonder ’n orgasme en ejakulasie kan tot ongemak in die testikels ([[epididimale hipertensie]]) lei – of wat in [[Engels]]e sleng ''blue balls'' genoem word.<ref>Weinzimer, S.A. & Thorton, P.S., "Blue balls", " ''Pediatrics'' 108(5), 1233-1234", 2001</ref> Ná ’n orgasme en ejakulasie ondervind mans gewoonlik ’n refraktêre tydperk wat gekenmerk word deur ’n verslapping van die penis, ’n afname in die seksgloed, minder belangstelling in seks en ’n gevoel van ontspanning wat toegeskryf kan word aan die neurohormone [[oksitosien]] en [[prolaktien]].<ref>{{cite journal |vauthors=Exton MS, Krüger TH, Koch M, et al. |title=Coitus-induced orgasm stimulates prolactin secretion in healthy subjects |url=https://archive.org/details/sim_psychoneuroendocrinology_2001-04_26_3/page/287 |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=26 |issue=3 |pages=287–94 |date=April 2001 |pmid=11166491 |doi=10.1016/S0306-4530(00)00053-6}}</ref> Die intensiteit en duur van die refraktêre tydperk kan baie kort wees in ’n jong man wat seksueel baie opgewek is, soms selfs sonder ’n merkbare verslapping van die penis. In ouer mans kan dit ’n paar uur of dae duur.<ref name="NHS"/> {{Sybalk vroulike geslagsorgane}} ===Vroulike fisieke reaksie=== Die begin van seksuele opwekking by die vrou word gewoonlik gekenmerk deur vaginale smering, die opswelling en vergroting van die eksterne geslagsdele en die inwendige vergroting van die [[vagina]].<ref name="Soucasaux">{{cite web |last=Soucasaux |first=Nelson |title=The Female Sexual Response |url=http://www.nelsonginecologia.med.br/femalesexresp_engl.htm |work=Novas Perspectivas em Ginecologia |access-date=10 Augustus 2010 |year=1990 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121023234/http://www.nelsonginecologia.med.br/femalesexresp_engl.htm |archive-date=21 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Daar was al studies om die graad van ooreenkoms te bepaal tussen hierdie fisieke reaksies en die vrou se subjektiewe sensasie dat sy seksueel opgewek is. Die bevinding is dat daar in sommige gevalle ’n groot ooreenkoms is en ander gevalle ’n verbasend klein ooreenkoms.<ref>{{cite journal|last=Rellini|first=Alessandra H.|author2=Katie M. McCall |author3=Patrick K. Randall |author4=Cindy M. Meston |title=The relationship between women's subjective and physiological sexual arousal|url=https://archive.org/details/sim_psychophysiology_2005-01_42_1/page/116|journal=Psychophysiology |date=January 2005|volume=42|issue=1|pages=116–124|doi=10.1111/j.1469-8986.2005.00259.x|pmid=15720587|citeseerx=10.1.1.421.3699}}</ref> Verdere stimulasie kan lei tot nog vaginale nattigheid en verdere opswelling en vergroting van die [[klitoris]] en [[skaamlippe]], tesame met ’n toenemende rooiheid of verdonkering van die vel in dié streke namate bloedvloei toeneem. Nog veranderings kan in die inwendige organe voorkom, soos die inwendige vorm van die vagina en die posisie van die [[baarmoeder]] in die [[bekken]].<ref name="Soucasaux"/> Ander veranderings sluit in ’n vinniger hartklop en ’n hoër bloeddruk, ’n gevoel van warmte en gloede en dalk ’n ervaring van rillings.<ref>{{cite book|last=McKinne|first=Kathleen|title=Sexuality in close relationship|year=1991|publisher=Routledge|isbn=978-0-8058-0719-6|page=59|url=https://books.google.com/?id=4pG9ULmRTRsC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|accessdate=2013-11-03}}</ref> ’n Seksgloed kan oor die bors en bolyf versprei. As seksuele stimulasie voortduur, kan die seksuele opwekking oorgaan in ’n orgasme. Ná ’n orgasme wil sommige vroue nie verder gestimuleer word nie en die opwekking verdwyn vinnig. Die mening is al gepubliseer dat die seksuele opwekking kan voortduur en meer as een orgasme bereik kan word.<ref>{{cite web |last=O'Rourke |first=Theresa |title=Orgasms Unlimited |url=http://www.cosmopolitan.com/sex-love/tips-moves/Orgasms-Unlimited |work=Cosmopolitan |publisher=Hearst Communications |access-date=10 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708111424/http://www.cosmopolitan.com/sex-love/tips-moves/Orgasms-Unlimited |archive-date=8 Julie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige vroue ervaar sulke veelvoudige orgasmes heel spontaan. Terwyl jong vroue maklik seksueel opgewek kan raak en relatief gou ’n orgasme kan bereik met die regte stimulasie en in die regte toestande, is daar fisieke en sielkundige veranderings in vroue se seksuele opwekking en reaksie namate hulle ouer word. Ouer vroue produseer minder vaginale smering en studies het al ondersoek ingestel na veranderings in die graad van bevrediging, die frekwensie van seksuele aktiwiteit, begeerte, seksuele gedagtes en fantasieë, seksuele opwekking, menings oor en houdings jeens seks, pyn en die vermoë om ’n orgasme te bereik by vroue in hulle 40's en ná menopouse. Daar is al bevind faktore soos gesondheid, sielkundige veranderlikes, die seksmaat en lewenstylveranderlikes het dikwels ’n groter impak op ’n vrou se seksuele funksionering as hulle menopousestatus. Dit word dus as belangrik beskou om die "konteks van die vrou se lewe" te verstaan wanneer hulle seksualiteit bestudeer word.<ref name="sexualityandu.ca"/> Laer [[estrogeen]]vlakke kan verbind word met toenemende vaginale droogheid en minder verstywing van die klitoris tydens seksuele opwekking, maar hou nie direk verband met ander aspekte van seksuele belangstelling of opwekking nie. By ouer vroue kan ’n afname in bekkenspiertonus meebring dat dit langer neem voordat seksuele opwekking tot ’n orgasme lei, dat die intensiteit van die orgasme afneem en dat dit dan vinniger tot ’n refraktêre tydperk lei. Die baarmoeder trek gewoonlik saam tydens ’n orgasme en wanneer vroue ouer word, kan hierdie sametrekkings pynlik raak.<ref name="sexualityandu.ca">{{cite web |title=Age-Related Factors that Impact Sexual Functioning |url=http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors |year=2008 |publisher=sexualityandu.ca |access-date=12 Julie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160621182546/http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors |archive-date=21 Junie 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ==Sielkundige reaksie== ===Mans=== Die verhouding tussen seksdrang en seksuele opwekking by mans is ingewikkeld, met ’n groot reeks faktore wat seksuele opwekking laat toe- of afneem.<ref>{{cite journal | last1 = Janssen | first1 = E. | last2 = McBride | first2 = K. R. | last3 = Yarber | first3 = W. | last4 = Hill | first4 = B. J. | last5 = Butler | first5 = S. M. | year = 2008 | title = Factors that influence sexual arousal in men: A focus group study | url =https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 252–265 | doi=10.1007/s10508-007-9245-5 | pmid=18040768}}</ref> Fisieke reaksies, soos ’n vinniger hartklop, hoër bloeddruk en ereksie is dikwels teenstrydig met selfervaarde, subjektiewe waarnemings van opwekking.<ref>Chivers, M.L., Reiger, G., Latty, E., & Bailey, J.M., "[https://www.gaylawnet.com/ezine/gender/sex_difference.pdf A sex difference in the specificity of sexual arousal]", ''Psychological Science'' 15(11), 736-744, 2004</ref> Hierdie verskil dui daarop dat sielkundige, of kognitiewe, aspekte ook ’n groot invloed het op seksuele opwekking. Die kognitiewe aspekte van seksuele opwekking by mans is nie goed bekend nie, maar dit behels onder meer die taksasie en beoordeling van ’n prikkel, die kategorisering van ’n prikkel as seksueel en ’n emosionele reaksie.<ref>{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2002 | title = Human sex response cycles | url = | journal = Journal of Sex and Marital Therapy | volume = 27 | issue = 1| pages = 33–43 | doi=10.1080/00926230152035831| pmid = 11224952 }}</ref> Navorsing dui daarop dat kognitiewe faktore, soos seksuele motivering, waargenome genderrolverwagtings en seksuele houdings, bydra tot geslagsverskille wat waargeneem is in subjektiewe seksuele opwekking. Veral wanneer mans na [[Heteroseksualiteit|heteroseksuele]] erotiese video's kyk, word hulle meer as vroue beïnvloed deur die [[geslag]] van die akteurs, en mans is meer geneig om die akteurs te objektifiseer.<ref>{{Cite journal|last=Rupp|first=Heather A.|last2=Wallen|first2=Kim|date=2007-08-01|title=Sex Differences in Response to Visual Sexual Stimuli: A Review|journal=Archives of Sexual Behavior|language=en|volume=37|issue=2|pages=206–218|doi=10.1007/s10508-007-9217-9|issn=0004-0002|pmc=2739403|pmid=17668311}}</ref><ref>{{cite web|last1=Benson|first1=Etienne|title=The science of sexual arousal|url=http://www.apa.org/monitor/apr03/arousal.aspx|website=American Psychological Association|page=50|date=April 2003}}</ref> Daar is verskille in die aktivering van die brein vir seksuele prikkels – mans toon ’n hoër vlak van reaksie in die [[amigdala]] (die amandelvormige grysstofkern in die temporale lob van die serebrum) en [[hipotalamus]] (die ventrale gedeelte van die voorharsings) as vroue. Dit dui daarop dat die amigdala by mans ’n belangrike rol speel in die prosessering van seksueel-opwekkende visuele prikkels.<ref name="autogenerated2003"/> ===Vroue=== Navorsing dui daarop dat kognitiewe faktore soos seksuele motivering, waargenome genderrolverwagtings en seksuele houdings ’n belangrike rol speel in vroue se selfervaarde vlakke van seksuele opwekking.<ref name="autogenerated1">{{cite journal | last1 = Rupp | first1 = H. A. | last2 = Wallen | first2 = K. | year = 2008 | title = Sex differences in response to visual sexual stimuli: A review | url = https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/206 | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 206–218 | doi=10.1007/s10508-007-9217-9 | pmid=17668311 | pmc=2739403}}</ref> In haar alternatiewe model van seksuele reaksie stel Rosemary Basson voor<ref>{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2000 | title = The female sexual response: A different model | url =https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-march-2000_26_1/page/51| journal = Journal of Sex & Marital Therapy | volume = 26 | issue = 1| pages = 51–65 | doi=10.1080/009262300278641 | pmid=10693116}}</ref><ref name="autogenerated2001">{{Cite journal | doi=10.1080/713846827| pmid=11554199|title = Using a Different Model for Female Sexual Response to Address Women's Problematic Low Sexual Desire| url=https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_october-december-2001_27_5/page/395| journal=Journal of Sex & Marital Therapy| volume=27| issue=5| pages=395–403|year = 2001|last1 = Basson|first1 = Rosemary}}</ref> dat vroue se behoefte aan intimiteit hulle aanspoor om mee te doen aan seksuele prikkels, wat lei tot die ondervinding van seksuele begeerte en sielkundige seksuele opwekking. Wat breinaktivering betref, het Hamann en kollegas<ref name="autogenerated2003">{{cite journal | last1 = Hamann | first1 = S. | last2 = Herman | first2 = R. A. | last3 = Nolan | first3 = C. L. | last4 = Wallen | first4 = K. | year = 2003 | title = Men and women differ in amygdala response to visual sexual stimuli | url = | journal = Nature Neuroscience | volume = 7 | issue = 4| pages = 411–416 | doi=10.1038/nn1208 | pmid=15004563}}</ref> bevind dat vroue laer vlakke van reaksie in die amigdala toon. ==Modelle van menslike seksuele reaksie== ===Menslike seksuelereaksiesiklus=== In die laat 1950's en vroeë 1960's het William H. Masters en Virginia E. Johnson baie belangrike studies oor [[menslike seksualiteit]] gedoen. In 1966 het hulle ''Human Sexual Response'' gepubliseer. Dit het vier stadiums van fisiologiese veranderings in mense tydens seksuele stimulasie uitgestippel: opwinding, plato, orgasme en onttrekking.<ref>{{cite web |url=http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/sexual-response-cycle |title=The Sexual Response Cycle |access-date=24 April 2007 |work=SexInfo |publisher=University of California, Santa Barbara |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526152030/http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/sexual-response-cycle |archive-date=26 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ===Singer se model van seksuele opwekking=== Barry Singer het in 1984 ’n model gepubliseer van die proses van seksuele opwekking. Daarin deel hy menslike seksuele reaksie op in "drie onafhanklike, maar gewoonlik opeenvolgende komponente". Die eerste fase, "estetiese reaksie", is ’n emosionele reaksie op ’n aantreklike gesig of liggaam. Hierdie emosionele reaksie lei tot ’n toename in aandag aan die ander persoon, wat gewoonlik gesig- en oogkontak insluit. Die tweede fase, die "toenaderingsreaksie", volg uit die eerste en behels ’n liggaamsbeweging in die rigting van die maat. Die finale fase, die "genitale reaksie", beteken dat met beide erkenning en ’n nader ligging fisieke reaksies lei tot genitale swelling. Singer meen ook daar is ’n reeks ander, onwillekeurige reaksies, maar erken die navorsingsgeskrifte dui daarop dat die genitale reaksie in mans "die betroubaarste en maklikste is om te meet".<ref name="singer">{{cite journal | last1 = Singer | first1 = B | year = 1984 | title = Conceptualizing sexual arousal and attraction | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_1984-08_20_3/page/230| journal = Journal of Sex Research | volume = 20 | issue = 3| pages = 230–240 | doi=10.1080/00224498409551222}}</ref> ===Basson se seksuelereaksiesiklus=== Rosemary Basson het in 2000 met ’n alternatiewe model vir menslike seksuele reaksie vorendag gekom "spesifiek vir vroulike seksuele reaksie".<ref name="A different model">{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2000 | title = The female sexual response: A different model | url =https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-march-2000_26_1/page/51| journal = Journal of Sex & Marital Therapy | volume = 26 | issue = 1| pages = 51–65 | doi=10.1080/009262300278641 | pmid=10693116}}</ref> Sy het gemeen genderverskille in seksdrang, seksuele motivering en ’n vermoë om ’n klimaks te bereik verg ’n alternatiewe model. Terwyl die tradisionele menslike reaksiesiklus met begeerte begin, gevolg deur opwekking, orgasme en eindelik onttrekking, is Basson se alternatiewe model<ref name="autogenerated2001"/> sirkulêr en begin dit met vroue wat ’n behoefte ondervind aan intimiteit. Dit lei daartoe dat hulle seksuele prikkels soek en toeganklik daarvoor is; vroue beleef dan seksuele opwekking en begeerte. Die siklus lei tot ’n groter gevoel van intimiteit. Basson beklemtoon die idee dat ’n gebrek aan spontane begeerte nie beskou moet word as ’n teken van vroulike seksuele disfunksie nie; baie vroue ervaar seksuele opwekking en reaktiewe begeerte gelyktydig terwyl hulle seks het.<ref name="A different model"/> ===Bancroft se dubbelebeheermodel=== Hierdie model deur die seksioloë John Bancroft en Erick Janssen van die Kinseyinstituut verken die "individuele veranderlikheid van seksuele reaksie". Hulle stel voor hierdie veranderlikheid hang af van die interaksie tussen ’n individu se seksuele opwindingstelsel (SES) en seksuele inhibisiestelsel (SIS), en dit is deur Emily Nagoski se selfhelpboek ''Come as You Are'' gewild gemaak. Die SES is al beskryf as seksuele reaksie se "versneller" en die SIS as die "rem".<ref name=Nagoski2015>Nagoski, E. (2015). Come As You Are. New York City, New York: Simon and Schuster.</ref> Die SIS/SES-vraelys is ontwikkel om ’n individu se SIS- en SES-vlakke te meet. ’n Faktorontleding van die vraelys het een opwindingsfaktor en twee inhibisiefaktore onthul. Hierdie inhibisiefaktore is vertolk as SIS1 (inhibisie weens die gevaar om te misluk in die daad) en SIS2 (inhibisie weens die gevaar van die gevolge van die daad). Die vraelys is aanvanklik vir mans opgestel, maar is intussen bewys as suksesvol vir vroue ook. Desondanks het Graham en vennote die SESII-W (Inventaris van Seksuele Opwinding/Inhibisie vir Vroue) geskep.<ref name=Graham2006>{{cite journal | last1 = Graham | first1 = C. A. | last2 = Sanders | first2 = S. A. | last3 = Milhausen | first3 = R. R. | year = 2006 | title = The Sexual Excitation and Sexual Inhibition Inventory for Women: Psycho- metric properties | url = http://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/4761| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 35 | issue = 4| pages = 397–410 | doi=10.1007/s10508-006-9041-7| pmid = 16900415 }}</ref> Vrouefokusgroepe het bevind die konteks van die emosionele verhouding tussen seksmaats word nie in die oorspronklike vraelys voldoende verteenwoordig nie. ’n Faktorontleding van hierdie vraelys het net twee faktore onthul: seksuele opwinding (SE) en seksuele inhibisie (SI). Ongeag die verskille tussen die twee vraelyste toon albei ’n normale verspreiding, wat bevestig daar is ’n normale individuele variasie in seksuele opwinding en inhibisie. In die oorspronklike vraelys word aansienlike verskille tussen mans en vroue gesien (al is daar ook oorvleuelings), soos dat mans oor die algemeen hoër tellings behaal het vir seksuele opwinding en laer tellings vir albei faktore van seksuele inhibisie. Die rede vir individuele wisselings is nie vir seker bekend nie, en nog minder hoe hierdie stelsels in individue ontwikkel. Die ouderdom van die eerste [[masturbasie]] is al gebruik om seksuele ontwikkeling te meet. Die ouderdom waarop mense begin masturbeer, wissel baie meer by vroue as by mans, wat gewoonlik naby aan puberteit begin.<ref name= Bancroft_et_al.,2003>Bancroft, J., Herbenick, D., & Reynolds, M. (2003). Masturbation as a marker of sexual development. In J. Bancroft (Ed.), Sexual development in childhood (pp. 156–185). Bloomington: Indiana University Press.</ref> Navorsers kon nog nie vasstel of hierdie verskil tussen geslagte biologies van aard is en of dit deur sosiaal-kulturele waardes beïnvloed word nie. Twee studies het bewyse gevind vir die erfbaarheid van albei faktore van SIS, maar navorsing dui daarop dat die wisseling in SES van omgewingsfaktore afhang.<ref name=Varjonen_et_al2007>{{cite journal | last1 = Varjonen | first1 = M. | last2 = Santtila | first2 = P. | last3 = Hoglund | first3 = M. | last4 = Jern | first4 = P. | last5 = Johansson | first5 = A. | last6 = Wager | first6 = I. | display-authors = etal | year = 2007 | title = Genetic and environmental effects on sexual excitation and sexual inhibition in men | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2007-11_44_4/page/359| journal = Journal of Sex Research | volume = 44 | issue = 4| pages = 359–369 | doi=10.1080/00224490701578653| pmid = 18321015 }}</ref> Die meeste studies wat seksuele funksionering ondersoek, het heteroseksuele deelnemers gebruik. Een studie het egter ook [[Homoseksualiteit|homoseksuele]] mans betrek en het bevind hulle het dieselfde tellings vir SIS2, maar aansienlik hoër tellings vir SIS1 en SES.<ref name=Bancroft_et_al.,2005>{{cite journal | last1 = Bancroft | first1 = J. | last2 = Carnes | first2 = J. | last3 = Janssen | first3 = E. | last4 = Long | first4 = J. S. | year = 2005 | title = Erectile and ejaculatory problems in gay and heterosexual men | url =https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2005-06_34_3/page/285| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 34 | issue = 3| pages = 285–297 | doi=10.1007/s10508-005-3117-7| pmid = 15971011 }}</ref> Biseksuele vroue het in SESII-W-studies hoër tellings behaal vir SE as ander vroue, en heteroseksuele vroue het hoër tellings as beide lesbiese en biseksuele vroue behaal vir SI.<ref name=Sanders_et_al.,2008c>Sanders, S. A., Graham, C. A., & Milhausen, R. R. (2008c). [Sexual orientation and SESII–W]. Unpublished raw data.</ref> Nog studies moet egter op dié terrein gedoen word. == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Eksterne skakels== *{{CommonsKategorie-inlyn|Sexual arousal}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Sexual arousal|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Seks]] t1i5lyb96qbvocpbun49uteycuaua6c 0 282516 2975939 2661369 2026-10-05T23:47:29Z Pynappel 70858 2975939 wikitext text/x-wiki [[Lêer:"Appreciate America Stop the Fifth Column" - NARA - 513873.tif|duimnael|[[Tweede Wêreldoorlog]]-plakaat van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]|alt=Tweede Wêreldoorlog-plakkaat van die Verenigde State wat die vyfde kolonners aan die kaak stel]] 'n '''Vyfde kolonne''' is enige groep mense wat 'n groter groep van binne ondermyn, gewoonlik ten gunste van 'n vyandelike groep of staat. Die aktiwiteite van 'n vyfde kolonne kan openlik of klandestien wees. Magte wat in die geheim gebou is, kan openlik mobiliseer om 'n eksterne aanval te help. Hierdie term word ook uitgebrei tot georganiseerde optrede deur militêre personeel. Klandestiene aktiwiteite in die vyfde kolonne kan dade van [[sabotasie]], [[disinformasie]] of [[spioenasie]] behels wat binne verdedigingslyne uitgevoer word deur geheime simpatiseerders van 'n eksterne mag. == Oorsprong == In 1936, aan die einde van die [[Spaanse Burgeroorlog]] staan die nasionalistiese leleier, generaal [[Emilio Mola]], buite [[Madrid]] gereed om die stad oor te neem. Toe hy gevra is watter van sy vier kolonnes eerste die stad gaan binneval antwoord hy: "Die vyfde". Hy verwys na 'n groep simpatiseerders in die stad. Hierdie konsep "vyfde kolonne" word sedertdien gebruik vir die beskrywing van 'n verraaier, iemand wat die vyand van binne help.<ref>{{cite book|first=James|last=Holland|title=The Battle of Britain: Five Months That Changed History; May–October 1940|isbn=9780312675004|url-access=registration|url=https://archive.org/details/battleofbritainf00holl}}</ref>{{rp|126–127}} Die term is toe wyd in [[Spanje]] gebruik. [[Ernest Hemingway]] gebruik dit ook as die titel van sy enigste toneelstuk, wat hy in Madrid geskryf het terwyl die stad in 1938 gebombardeer is en wat in sy boek ''The Fifth Column and the First Forty-Nine Stories'' gepubliseer is .<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.litencyc.com/php/sworks.php?rec=true&UID=871|title=The Fifth Column and Forty-Nine Stories|encyclopedia=The Literary Encyclopedia|accessdate=24 Junie 2010}}</ref> Alhoewel Mola se gebruik in 1936 algemeen beskou word as die oorsprong van die frase, haal die historikus Christopher Clark 'n brief van die Oostenrykse militêre attaché Joseph Pomiankowski uit Februarie 1906 aan, met die frase 'die vyfde kolonne-werk' "van die [Serwiese] Radikale in vredestyd, wat stelselmatig die houding van ons Suid-Slawiese bevolking vergiftig en kan, as die ergste gebeur, baie ernstige probleme vir ons leër skep."<ref>{{Cite book|title=The Sleepwalkers : How Europe Went to War in 1914|last=M.|first=Clark, Christopher|isbn=9780061146657|edition=First U.S.|location=New York|pages=58|oclc=795757585|date=March 19, 2013|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780061146657}}</ref><ref>{{Cite book|title="Krieg im Frieden" : die Führung der k.u.k. Armee und die Grossmachtpolitik Österreich-Ungarns 1906-1914|last=Günther.|first=Kronenbitter|date=2003|publisher=Oldenbourg|isbn=3486567004|location=München|pages=327|oclc=53805594}}</ref><ref>Letter from Austrian military attache in Belgrade, Serbia, Joseph Pomiankowski to Beck, cited and quoted from reference #2, Günther Kronenbitter: ''Krieg im Frieden. Die Führung der k.u.k. Armee und die Großmachtpolitik Österreich-Ungarns 1906–1914'' ("War in Peace. The Leadership of the Imperial and Royal Army and the Great Power Politics of Austria-Hungary 1906-1914"), Verlag Oldenbourg, Munich, 2003, {{ISBN|3-486-56700-4}}, p. 327</ref> Sommige skrywers, met inagneming van die oorsprong van die frase, gebruik dit slegs as verwysing na militêre operasies eerder as die breër en minder gedefinieerde reeks aktiwiteite waaraan simpatiseerders kan deelneem om 'n verwagte aanval te ondersteun.<ref name=albright>{{cite book|last=Albright|first=Madeleine|title=Prague Winter: A Personal Story of Remembrance and War, 1937-1948|url=https://archive.org/details/praguewinterpers0000albr|url-access=registration|year=2012|publisher=HarperCollins|location=NY|pages=[https://archive.org/details/praguewinterpers0000albr/page/102 102]}}[[Madeleine Albright]], byvoorbeeld, het in 'n uitgebreide weergawe van Duitse simpatiseerders in Tsjeggo-Slowakye in die eerste jare van [[Tweede Wêreldoorlog]], nie die frase gebruik nie todat hul optrede in moontlike reaksie op 'n Duitse inval oorweeg het: "Baie, miskien die meeste van die Sudete inwoners, sou die vyand van 'n vyfde kolonne voorsien het"</ref> == Tweede Wêreldoorlog == Teen die einde van die dertigerjare, namate Amerikaanse betrokkenheid by die [[Tweede Wêreldoorlog]] meer waarskynlik geword het, is die konsep vyfde kolonne gereeld gebruik om teen moontlike sedisie en ontrouheid binne die grense van die [[Verenigde State]] te waarsku. Die vrees vir verraad is versterk deur die vinnige inname van [[Frankryk]] in 1940, wat sommiges geblameeer het op interne swakheid en 'n pro-Duitse vyfde kolonne. 'n Reeks foto's word in die uitgawe van die tydskrif ''Life'' in Junie 1940 gepubliseer en waarsku teen "tekens van die vyfde kolonne van die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazi's]] orals." In 'n toespraak in die parlement dieselfde maand het [[Winston Churchill]] parlementslede gerusgestel dat 'die parlement ons die magte gegee het om die vyfdekolonne-aktiwiteite met 'n 'sterk hand te beveg'.<ref>{{cite web|url=https://www.winstonchurchill.org/resources/speeches/1940-the-finest-hour/we-shall-fight-on-the-beaches|title=We Shall Fight on the Beaches|last=Churchill|first=Winston|date=June 4, 1940|website=winstonchurchill.org|access-date=25 Julie 2017}}</ref> In Julie 1940 verwys die tydskrif ''[[Time]]'' na gesprekke oor 'n vyfde kolonne as 'n "nasionale verskynsel".<ref>Richard W. Steele, ''Free Speech in the Good War'' (St. Martin's Press, 1999, 75-6)</ref> In Augustus 1940 berig die ''[[New York Times]]'' oor "...die eerste spasma van vrees wat veroorsaak word deur die sukses van vyfde kolonne in minder bevoorregte lande."<ref>''The New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1940/08/25/96932000.pdf Delbert Clark, "Aliens to Begin Registering Tuesday," August 25, 1940]. Retrieved 27 Junie 2012.</ref> Een verslag het deelnemers aan die Nazi-vyfde kolonne as 'partisane van outoritêre regering oral' geïdentifiseer, met verwysing na [[Pole]],<ref>{{Cite book|title=The German Fifth Column in Poland|last=Polish Ministry of Information|publisher=Dale Street Books|year=2014|isbn=9781941656099|location=Washington, D.C.|pages=3–6}}</ref> [[Tsjeggo-Slowakye]], [[Noorweë]] en [[Nederland]]. Tydens die [[Nazi]]-inval in Noorweë het die hoof van die Noorse [[Fascisme|fascistiese]] party, Vidkun Quisling, teen die einde van die eerste gevegsdag die vorming van 'n nuwe fascistiese regering in beheer van Noorweë, met homself as Eerste Minister, verklaar. Die woord "quisling" het gou 'n gonswoord vir "medewerker" of "verraaier" geword.<ref>{{cite news|work=The New York Times |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1940/06/16/121427281.pdf |first=Otto D. |last= Tolischus |title=How Hitler Made Ready: I - The Fifth Column |date=16 Junie 1940 |accessdate= 7 Julie 2012}}</ref> Die ''New York Times'' het op 11 Augustus 1940 drie redaksionele tekenprente met die konsep gebruik.<ref>{{cite news|work=The New York Times |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1940/08/11/94836997.pdf |first=Frederick R. |last=Barkley |title=Nation Shapes Defense against Foes at Home |date= 11 Augustus 1940| accessdate= 7 Julie 2012}}</ref> John Langdon-Davies, 'n Britse joernalis wat die Spaanse burgeroorlog gedek het, het 'n verslag met die naam ''The Fifth Column'' geskryf wat dieselfde jaar gepubliseer is. In November 1940 bevraagteken Ralph Thomson, in die ''New York Times'', die ondersoek van Harold Lavine se Vyfde Kolonne in Amerika, 'n studie van [[Kommunisme|kommunistiese]] en fascistiese groepe in die VSA, oor die keuse van die titel: "die frase is so baie gebruik dat dit nie langer enigiets beteken nie."<ref>{{cite news|last1=Thomson|first1=Ralph |title=Books of the Times|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1940/11/27/94016453.pdf |accessdate=25 April 2015|work=The New York Times|date=27 November 1940}}</ref> Onmiddellik na die [[Japannese Keiserryk|Japannese]] aanval op [[Pearl Harbor]], het die Amerikaanse sekretaris van die vloot, Frank Knox, 'n verklaring uitgereik dat "... die doeltreffendste werk in die vyfde kolonne van die hele oorlog op [[Hawaii]] gedoen is, met die uitsondering van Noorweë."<ref>{{cite web |last=Niiya |first=Brian |url=http://encyclopedia.densho.org/Frank_Knox/ |title=Frank Knox |publisher=Densho Encyclopedia |access-date=27 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190909130654/http://encyclopedia.densho.org/Frank_Knox/ |archive-date= 9 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 'n rubriek gepubliseer in die ''[[Washington Post]]'', op 12 Februarie 1942, skryf die rubriekskrywer Walter Lippmann van die naderende gevaar van optrede wat deur die Japannese Amerikaners geneem kan word. Met die titel "Die vyfde kolonne aan die kus" het hy geskryf oor moontlike aanvalle langs die Weskus van die Verenigde State wat die skade kan vererger wat deur 'n moontlike aanval deur die Japannese vloot- en lugmagte veroorsaak kan word.<ref>{{cite web |last=Niiya |first=Brian |url=http://encyclopedia.densho.org/The_Fifth_Column_on_the_Coast/ |title=The Fifth Column on the Coast |publisher=Densho Encyclopedia |access-date=27 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924081735/http://encyclopedia.densho.org/The_Fifth_Column_on_the_Coast/ |archive-date=24 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Vermoedens oor 'n aktiewe vyfde kolonne aan die kus het uiteindelik tot die internering van Japanese Amerikaners gelei. Tydens die Japannese inval in die [[Filippyne]], lui 'n artikel in die ''Pittsburgh Post-Gazette'' in Desember 1941 dat die inheemse Moro-Moslems 'in staat is om met die vyfdekolonners en die invallers te hanteer'.<ref>{{cite news |date= 22 Desember 1941 |title=80 Japanese Troop Ships Are Sighted Off Luzon (Continued From Page1) |url= https://news.google.com/newspapers?id=oJRRAAAAIBAJ&sjid=LWoDAAAAIBAJ&pg=2732,2587117&hl=en |newspaper=Pittsburgh Post-Gazette |page = 7 |accessdate= 30 Oktober 2014}}</ref> 'n Ander een in die ''Vancouver Sun'' die volgende maand het beskryf hoe die groot bevolking Japannese immigrante in [[Davao]] in die Filippyne die inval verwelkom het: "die eerste aanval op Davao is aangehelp deur die getal vyfdekolonners - inwoners van die stad."<ref>{{cite news |last= Curtis |first= Herbert |date= 13 Januarie 1942 |title= Japanese Infiltration Into Mindanao |url= https://news.google.com/newspapers?id=sDRlAAAAIBAJ&sjid=R4kNAAAAIBAJ&pg=2656,1332631&hl=en |newspaper= Vancouver Sun |page = 4 |accessdate= 30 Oktober 2014}}</ref> == Latere gebruik == * Duitse minderheidsorganisasies in [[Tsjeggo-Slowakye]] het die ''Sudeten Deutsche Freikorps'' gevorm, wat die [[Derde Ryk]] gehelp het. Sommige het beweer dat dit 'formasies vir selfverdediging' is wat na die [[Eerste Wêreldoorlog]] ontstaan het en wat twee dekades later nie verband hou met die Duitse inval nie.<ref>Robert G.L. Waite, ''Vanguard of Nazism: The Free Corps Movement in Post-War Germany, 1918-1923'' (1952), 88</ref> Dikwels word hul oorsprong verdiskonteer en word hulle gedefinieer deur die rol wat hulle in 1938–39 gespeel het: "Dieselfde patroon is in Tsjeggo-Slowakye herhaal. Henlein se [[Freikorps]] het in die land die rol van die vyfde kolonne gespeel."<ref>Yale Law School: [http://avalon.law.yale.edu/imt/12-20-45.asp Nuremberg Trial Proceedings Volume 4, 215, 20 Desember 1945]. Retrieved 19 Julie 2012</ref> * In 'n dokument uit 1945 wat deur die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake geproduseer is, word die vroeëre pogings van [[Nazi-Duitsland]] om die steun van simpatiseerders in vreemde lande te mobiliseer met die voortreflike pogings van die internasionale kommunistiese beweging aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] vergelyk: "'n kommunistiese party was in werklikheid 'n vyfde kolonne net soveel as enige [Duitse] Bund-groep, behalwe dat laasgenoemde in vergelyking met die [[Kommunisme|Kommuniste]] ondoeltreffend was."<ref>Thomas G. Paterson, ''Meeting the Communist Threat: Truman to Reagan'' (Oxford University Press, 1988), 10</ref> Arthur M. Schlesinger, jr., skryf in 1949: "die spesiale [[Sowjetunie|Sowjet]]-voordeel — die plofkop — lê in die vyfde kolonne; en die vyfde kolonne is gebaseer op die plaaslike kommunistiese partye".<ref>Arthur M. Schlesinger, Jr., ''The Politics of Freedom'' (Heinemann, 1950), 92-3</ref> * Noord-Koreane wat in [[Japan]] woon, veral dié verbonde aan die organisasie Chongryun (wat self verbind word met die regering van [[Noord-Korea]]) word deur sommige Japannese as 'n 'vyfde kolonne' beskou en is die slagoffer van mondelinge en fisieke aanvalle. Dit het meer gereeld plaasgevind sedert die regering van [[Kim Jong-il]] erken het dat hulle mense uit Japan ontvoer het en ballistiese missiele getoets het.<ref>"North Koreans in Japan have long been vilified as a communist fifth column" (Hans Greimel, "Test sparks N. Korea Backlash in Japan", Associated Press dispatch, October 24, 2006 {{cite web |url=http://www.plesserholland.com/pdf/10.24.06-Kang-AP-NK.pdf |title=Test sparks N. Korea backlash in Japan |accessdate=2007-01-09 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070205074933/http://www.plesserholland.com/pdf/10.24.06-Kang-AP-NK.pdf |archivedate=5 Februarie 2007 |df=mdy-all }})</ref> * Sommige Israeliese Jode, waaronder politici, [[rabbyn]]e, joernaliste en geskiedkundiges, glo dat Israeliese Arabiere meer met die [[Palestynse]] saak identifiseer as met die staat [[Israel]] of Sionisme. Diegene wat ongeveer 20% van die bevolking van Israel uitmaak, word beskou as 'n vyfde kolonne.<ref>"... they hurl accusations against us, like that we are a 'fifth column'." (Roee Nahmias, "[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3285075,00.html Arab MK: Israel committing 'genocide' of Shiites]", Ynetnews 2 Augustus 2006)</ref><ref>"... a fifth column, a league of traitors" (Evelyn Gordon, "[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?pagename=JPost/JPArticle/ShowFull&cid=1157913624780 No longer the political fringe]{{dead link|date=December 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ''Jerusalem Post'' 14 September 2006)</ref> * Die teen-jihad-literatuur het probeer om Westerse Moslems as 'n vyfde kolonne uit te beeld, wat gesamentlik probeer om die identiteit en waardes van Westerse lande te destabiliseer tot voordeel van 'n internasionale Islamitiese beweging met die doel om 'n [[kalifaat]] in [[Weste]]rse lande te vestig.<ref>{{cite journal|last1=Akbarzadeh|first1=Shahram|last2=Roose|first2=Joshua M.|title=Muslims, Multiculturalism and the Question of the Silent Majority|journal=Journal of Muslim Minority Affairs|date=September 2011|volume=31|issue=3|pages=309–325|doi=10.1080/13602004.2011.599540}}</ref> Na die aanval deur Frans-gebore Moslems in 2015 op die kantore van [[Charlie Hebdo]] in [[Parys]], het die destydse leier van die Britse onafhanklikheidsparty [[Nigel Farage]] gesê dat Europa '<nowiki/>''n vyfde kolonne het wat in ons eie lande woon'.<ref>{{cite news |work=National Review |url=http://www.nationalreview.com/corner/395914/ukips-farage-multiculturalism-creating-fifth-column-west-brendan-bordelon |first=Brendan |last=Bordelon |title=UKIP's Farage: Multiculturalism Creating 'Fifth Column' in West |date=7 Januarie 2015 |access-date=8 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150307140037/http://www.nationalreview.com/corner/395914/ukips-farage-multiculturalism-creating-fifth-column-west-brendan-bordelon |archive-date= 7 Maart 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2001 het die Nederlandse politikus Pim Fortuyn gepraat van Moslem-immigrante as 'n vyfde kolonne die aand toe hy as leier van Leefbare Nederland ontslaan is.<ref>{{cite web |url=https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/32279/fortuyn-ramp-voor-politiek-en-vaderland.html |title=Fortuyn: ramp voor politiek en vaderland |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205190200/https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/32279/fortuyn-ramp-voor-politiek-en-vaderland.html |archive-date=5 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die term was gereeld in die Russiese media gebruik gedurende die 2014 pro-Russiese onrus in die [[Oekraïne]] om enige vorm van kritiek op die Russiese beleid in die Oekraïne te beskryf. Aleksandr Dugin het 'n konsep van "sesde kolonne" voorgestel wat die lede van die Russiese elite beskryf wat nie genoeg entoesiasme toon met die ondersteuning van die amptelike beleid nie en dus die vyand indirek ondersteun.<ref name="За Ахметова">{{cite web |author=Александр Дугин |script-title=ru:За Ахметова грудью встала российская шестая колонна |url=http://www.nakanune.ru/news/2014/5/21/22353563/ |website=Nakanune.ru |date=21 Mei 2014 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903052738/http://www.nakanune.ru/news/2014/5/21/22353563 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 5 Desember 2019 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Verdere leeswerk== * {{cite book|title=''The German Fifth Column in Poland''|location=London|publisher=Polish Ministry of Info|date=1941}} * {{cite book|title=''Fifth Column at Work''|first=Bohumil|last=Bilek|location=London|publisher=Trinity|date=1945}} * {{cite book|first=Robert|last=Loeffel|title=''The Fifth Column in World War II: Suspected Subversives in the Pacific War and Australia''|publisher=Palgrave|date=2015}} == Eksterne Skakel == {{Commons-kategorie inlyn|Fifth column}} {{en-vertaal|Fifth column}} {{Normdata}} [[Kategorie:Politiek]] ja8n84x32e6icpfspjxab76irbfjls4 0 306332 2975801 2971319 2026-10-05T15:37:48Z Jcb 223 2975801 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1979 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Previous_round= 1979 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1979 Verenigde State Wes Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967-1985) |Official name = XXV Simba [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Nat |Pole_Driver = [[Jean-Pierre Jabouille]] |Pole_Country = Frankryk |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:11.80 |Fast_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Fast_Country = Kanada |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:14.412 |Fast_Lap = 23 |First_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |First_Country = Kanada |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Driver = [[Jean-Pierre Jarier]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1979|RSA}} }} Die '''[[1979]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[3 Maart]] [[1979]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur [[Gilles Villeneuve]] in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:41:49.96 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | +3.42 s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Jean-Pierre Jarier''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +22.11 s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +27.88 s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +1:06.97 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 77 | +1 Rondte | 4 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 77 | +1 Rondte | 12 | |- ! 8 | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 13 | |- ! 9 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondtes | 22 | |- ! 10 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 17 | |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 16 | |- ! 12 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 20 | |- ! 13 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 18 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} Héctor Rebaque | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Enjin | 23 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 67 | Bande | 10 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Ontsteking | 14 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} Hans Joachim Stuck | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jabouille | [[Renault F1|Renault]] | 47 | Enjin | 1 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Sport in 1979|Suid-Afrika]] k5pjxpjqns5jndfw29a99q8wpkteety 0 308128 2975949 2886905 2026-10-06T02:28:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975949 wikitext text/x-wiki Die '''buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika''' strek vanaf die land se tyd onder heerskappy van die [[Britse Ryk]] deur sy sy isolasionistiese tydvak onder [[apartheid]] tot sy posisie as 'n verantwoordelike internasionale akteur wat 'n sleutelrol in [[Afrika]], veral [[Suider-Afrika]], speel. Suid-Afrika is 'n lid van die [[Verenigde Nasies]], die [[Afrika-unie]], [[BRICS]] en die [[Statebond]]. [[Suid-Afrika]] is as 'n nie-permanente lid van die [[Veiligheidsraad]] van die [[Verenigde Nasies]], in 2006, 2010 en 2018 deur die VN se Algemene Vergadering verkies.<ref>{{cite web | url = http://www.southafrica.info/news/international/car-030113.htm#.UTDZlsXMiSo | title = SA steps down from UN Security Council | accessdate = 1 Maart 2013 | date = 3 Januarie 2013 | publisher = Brand South Africa | archive-date = 22 April 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160422135744/http://www.southafrica.info/news/international/car-030113.htm#.UTDZlsXMiSo | url-status = dead }}</ref> Suid-Afrika dien tans op VN Veiligheidsraad vir die periode 2019–2020.<ref>{{Cite web|url=http://unscr.com/en/country/ZAF|title=South Africa – UNSCR|website=unscr.com|access-date=2019-02-06|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124170158/http://unscr.com/en/country/ZAF|url-status=dead}}</ref> Die Suid-Afrikaanse president [[Cyril Ramaphosa]] is die huidige voorsitter van die Afrika-unie, die tweede keer dat Suid-Afrika voorsitter is van die organisasie sedert die stigting in 2003.<ref>[https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-12-17-significant-expectations-of-sa-as-ramaphosa-becomes-au-chair-in-2020/ Significant expectations of SA as Ramaphosa becomes AU]</ref> Die [[Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]] (''Department of International Relations and Cooperation'' – DIRCO) is die ministerie van buitelandse sake van die Suid-Afrikaanse regering. Dié departement is verantwoordelik vir die buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika en dus die land se verhoudings met die buiteland en internasionale organisasies, sowel as die bestuur Suid-Afrika se diplomatieke missies in die buiteland. Die departement word gelei deur die [[Minister van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]], tans [[Ronald Lamola]]. == Geskiedenis == === Voor-Apartheid === Suid-Afrika het, as 'n sleutellid van die Britse Ryk en die Gemenebes as 'n dominium, saam met die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[Geallieerdes]] in beide die [[Eerste Wêreldoorlog]] en die [[Tweede Wêreldoorlog]] geveg, en dit het aan die VN-mag in die [[Koreaanse oorlog]] deelgeneem. Suid-Afrika was 'n stigterslid van die [[Volkebond]] en stig in 1927 'n Departement van Buitelandse Sake met diplomatieke missies in die belangrikste Wes-Europese lande en in die [[Verenigde State]]. === Apartheid === Suid-Afrika het apartheid in 1948 ingestel as 'n stelselmatige uitbreiding van die bestaande [[rassediskriminasie]] in die land. Gevolglik het die land internasionaal meer geïsoleer geraak totdat apartheid in 1991 afgeskaf is en rasse-gelykheid tussen 1990–1993 ingestel is. Hierdie oorgang het 'n verandering in Suid-Afrika se [[buitelandse beleid]] veroorsaak. Die land het opgehou om 'n regionale hegemoon te wees en het die land geposisioneer om 'n sentrale spilpunt vir samewerking in die streek te wees. === Post-apartheid === Suid-Afrika het, na die internasionale isolasie van die apartheidsera, na vore gekom as 'n toonaangewende internasionale akteur. Die belangrikste doelwit van buitelandse beleid is om goeie betrekkinge met alle lande, veral sy bure in die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] en die ander lede van die Afrika-unie, te ontwikkel. Suid-Afrika het 'n sleutelrol gespeel om 'n einde te maak aan verskillende konflikte en politieke krisisse op die vasteland van Afrika, onder meer in [[Burundi]], die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]], die [[Comore-eilande]] en [[Zimbabwe]]. In Augustus 1998 het Suid-Afrika die voorsitterskap van die [[Beweging van Onverbonde Lande]] tot in Julie 2002 beklee. == Afrika == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" ! style="width:15%;"| Staat ! style="width:12%;"| Formele betrekkinge begin !Notas |- valign="top" |{{flag|Algerië }}||<!--Date started-->November 1997|| * Die politieke betrekkinge tussen die Suid-Afrikaanse bevrydingsbeweging en Algerië dateer uit die 1950's / 1960's. * Algerië het 'n ambassade in [[Pretoria]]. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Algiers]]. |- valign="top" |{{flag|Angola}}||<!--Date started-->27 Mei 1994|| * Die betrekkinge tussen Suid-Afrika is taamlik sterk, aangesien die regerende partye in beide lande – die [[African National Congress]] in Suid-Afrika en die [[MPLA]] in Angola – saamgeveg het tydens die [[Angolese Burgeroorlog]] en [[ Suid-Afrikaanse Grensoorlog]]. Hulle het geveg teen [[UNITA]] rebelle, gebaseer in Angola, en die [[apartheid]] -tydse regering in Suid-Afrika wat hulle ondersteun het. [[Nelson Mandela]] bemiddel tussen die MPLA- en UNITA-faksies gedurende die laaste jare van Angola se burgeroorlog. * Angola het 'n ambassade in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in [[Kaapstad]], [[Durban]] en [[Johannesburg]]. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Luanda]]. |- valign="top" |{{flag|Benin}}||<!--Date started-->19 Mei 1994|| * Benin het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Cotonou]]. |- valign="top" |{{flag|Botswana}}||<!--Date started-->22 Junie 1994|| * Botswana het 'n hoëkommissaris in Pretoria en konsulaat-generaals in Kaapstad en Johannesburg. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Gaborone]]. |- valign="top" |{{flag|Burkina Faso}}||<!--Date started-->Mei 1995|| * Albei lande het in Mei 1995 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/burkin.html]</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Burundi}}||<!--Date started-->23 Junie 1995|| * Albei lande het op 23 Junie 1995 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/burundi.html]</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Comore-eilande}}||<!--Date started-->1983|| * Die Comore-eilande het 'n ambassade in Pretoria.<ref>[http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/comoros.html]</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Moroni]]. |- valign="top" |{{flag|Kameroen}}||<!--Date started-->29 April 1994|| * Kameroen het 'n hoëkommissaris in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Yaoundé]]. |- valign="top" |{{flag|Ivoorkus}}||<!--Date started-->Mei 1992|| * Ivoorkus het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Abidjan]]. |- valign="top" |{{flag|Kaap Verde}}||<!--Date started-->1994|| * Albei lande het op 4 April 1994 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/capeverde.html|title=Cape Verde (Republic of)|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> * Kaap Verde is geakkrediteer tot Suid-Afrika van sy ambassade in Luanda, Angola. * Suid-Afrika geakkrediteer tot Kaap Verde van sy ambassade in Dakar, Senegal. |- valign="top" |{{flag|Demokratiese Republiek van die Kongo}}||<!--Date started-->|| * Demokratiese Republiek van die Kongo het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Kinshasa]] en 'n konsulaat-generaal in [[Lubumbashi]]. |- valign="top" |{{flag|Egipte}}||<!--Date started-->11 Oktober 1993|| * Egipte het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Cairo]]. |- valign="top" |{{flag|Ekwatoriaal-Guinee}}||<!--Date started-->5 Mei 1993|| * Ekwatoriaal-Guinee het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Malabo]]. |- valign="top" |{{flag|Eswatini}}||<!--Date started-->1 Oktober 1993|| * Eswatini het 'n hoëkommissaris in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Johannesburg. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Mbabane]]. |- valign="top" |{{flag|Ethiopië}}||<!--Date started-->1994|| * Ethiopië het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Addis Abeba]]. |- valign="top" |{{vlagland|Gaboen}}||<!--Date started-->15 Oktober 1992|| * Gaboen het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Libreville]]. |- valign="top" |{{flag|Ghana}}||<!--Date started-->25 Mei 1994|| * Ghana het 'n hoëkommissaris in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Accra]]. |- valign="top" |{{flag|Guinee-Bissau}}||<!--Date started-->1994|| * Albei lande het op 11 Oktober 1994 diplomatieke betrekkinge gevestig.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/guineabissau.html|title=Guinea-Bissau (Republic of)|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> * Guinee-Bissau beskik oor 'n ere-konsul in Johannesburg. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Bissau]]. |- valign="top" |{{flag|Kenia}}||<!--Date started-->8 Mei 1992|| * Kenia het 'n hoëkommissaris in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Nairobi]]. |- valign="top" |{{vlagland|Republiek van die Kongo|name=Kongo}}||<!--Date started-->22 Maart 1993|| * Die Republiek van die Kongo het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Brazzaville]].<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/congo.html|title=Congo{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Lesotho}}||<!--Date started-->1 Desember 1992|| * [[Suid-Afrika-Lesotho-betrekkinge|Lesotho het 'n hoëkommissie in Pretoria en konsulaat-generaal in Kaapstad en Durban]] en konsulate in [[Klerksdorp]] en [[Welkom]]. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Maseru]]. |- valign="top" |{{flag| Libië}}||<!--Date started-->19 November 1996|| * Libië het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika is geakkrediteer tot Libië van die ambassade in Tunis, Tunisië. |- valign="top" |{{flag|Madagaskar}}||<!--Date started-->1994|| * Madagaskar het 'n ambassade in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Kaapstad. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Antananarivo]]. |- valign="top" |{{flag|Malawi}}||<!--Date started-->|| * Sedert Suid-Afrika en Malawi hul eerste demokratiese verkiesing in 1994 gehad het, het Malawi en Suid-Afrika die betrekkinge versterk. In 2008 het die twee regerings 'n Memorandum of Understanding onderteken wat ontwerp is om die verhouding tussen die twee lande te verbeter deur verskerpte veiligheidsamewerking.<ref>[http://allafrica.com/stories/200802251310.html Country, Malawi to Enhance Defence Co-Operation] by Bathandwa Mbola, BuaNews, 25 Februarie 2008</ref> * Malawi het 'n hoëkommissaris in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Johannesburg. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Lilongwe]]. |- valign="top" |{{flag| Mauritanië}}||<!--Date started-->1995|| * Albei lande het op Januarie 1995 diplomatieke betrekkinge gevestig.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/mauritania.html|title=Mauritania (The Islamic Republic of)|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> * Mauritanië het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Nouakchott]]. |- valign="top" |{{flag|Marokko}}||<!--Date started-->2 September 1991|| * Marokko het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Rabat]]. |- valign="top" |{{flag|Mosambiek}}||<!--Date started-->|[[Suid-Afrika-Mosambiek-betrekkinge|Oktober 1993]]|| * Mosambiek het 'n hoëkommissaris in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Johannesburg en konsulate in Kaapstad, Durban en [[Nelspruit]]. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Maputo]]. |- valign="top" |{{flag|Namibië}}||<!--Date started-->[[Suid-Afrika-Namibië-betrekkinge|1994]]|| * Na onafhanklikheid in 1990 was die ekonomie van Namibië nog steeds gekoppel aan Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html|title=In Namibia, South African Is Center of Attention|first=Christopher S. Wren, Special To The New York|last=Times|date=23 Maart 1990|publisher=|via=NYTimes.com}}</ref> Tot vandag toe is die [[ekonomie van Namibië]] steeds nou met Suid-Afrika verbind deur middel van beide institusionele verhoudings ([[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], en byvoorbeeld) en privaat mynkonsessies.<ref>{{cite web |url=http://www.iss.co.za/AF/profiles/Namibia/Economy.html |title=Namibia – Economy |publisher=Iss.co.za |accessdate=15 May 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609185753/http://www.iss.co.za/AF/profiles/Namibia/Economy.html |archivedate=9 Junie 2011 |df=dmy-all }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse rand ]] is steeds 'n wettige geldeenheid in Namibië (terwyl die [[Namibiese dollar]] nie so is in Suid-Afrika nie), en die geldeenhede word gelyk verhandel. * Namibië het 'n hoëkommissaris in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Kaapstad. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Windhoek]]. |- valign="top" |{{flag| Nigerië }}||<!--Date started-->21 Februarie 1994|| * Nigerië het 'n hoëkommissaris in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Johannesburg * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Abuja]] en 'n konsulaat-generaal in [[Lagos]]. |- valign="top" |{{vlagland|Rwanda}}||<!--Date started-->Mei 1995|| * Rwanda het 'n hoëkommissaris in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Kigali]]. |- valign="top" |{{vlagikoon|Sao Tome en Principe}} [[São Tomé en Príncipe]]||<!--Date started-->1994|| * Albei lande het op 10 Mei 1994 diplomatieke betrekkinge gevestig.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/tome.html|title=Sao Tomé and Principe (Democratic Republic of)|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> * São Tomé en Príncipe is geakkrediteer aan Suid-Afrika via sy ambassade in Luanda, Angola. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[São Tomé]]. |- valign="top" |{{flag|Senegal}}||<!--Date started-->|| * Senegal het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Dakar]]. |- valign="top" |{{flag| Sentraal-Afrikaanse Republiek}}||<!--Date started-->1993|| * Albei lande het op 23 Augustus 1993 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/car.html|title=Central African Republic|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> * Die Sentraal-Afrikaanse Republiek het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika is geakkrediteer tot die Sentraal-Afrikaanse Republiek deur sy hoëkommissaris in [[Yaoundé]], Kameroen. |- valign="top" |{{flag|Sierra Leone}}||<!--Date started-->1998|| * Albei lande het in Augustus 1998 diplomatieke betrekkinge gevestig.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/sierraleone.html|title=Sierra Leone (Republic of)|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> * Sierra Leone is geakkrediteer tot Suid-Afrika deur hul ambassade in Addis Ababa, Ethiopië. * Suid-Afrika is geakkrediteer tot Sierra Leone van sy hoëkommissaris in Accra, Ghana. |- valign="top" |{{flag| Suid-Soedan}}||<!--Date started-->22 September 2011|| * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Juba]]. * Suid-Soedan het 'n ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{flag|Soedan}}||<!--Date started-->[[1994]]|| * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Khartoum]]. * Soedan het 'n ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{vlagland|Somalië}}||<!--Date started-->13 Maart 2012|| * Suid-Afrika het op 13 Maart 2012 formele diplomatieke betrekkinge met Somalië aangeknoop en R100 miljoen toegewys om die oorgangsregering te help om voldoende regeringsinstellings in die land te skep.<ref>{{cite web|url=https://www.brandsouthafrica.com/investments-immigration/international-news/somalia-140312|title=South Africa, Somalia formalise ties|author=|date=|website=www.brandsouthafrica.com|accessdate=7 Augustus 2020}}{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Suid-Afrika hoëkommissaris in [[Nairobi]] is geakkrediteer tot Somalië. |- valign="top" |{{flag|Tanzanië}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Dar-es-Salaam]]. * Tanzanië het 'n hoëkommissaris in Pretoria. |- valign="top" |{{flag|Togo}}||<!--Date started-->1997|| * Albei lande het op 13 Januarie 1997 diplomatieke betrekkinge gevestig.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/togo.html|title=Togo (The Republic of )|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> * Suid-Afrika is geakkrediteer tot Togo van sy ambassade in Cotonou, Benin. * Togo het 'n ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{flag|Tsjad }}||<!--Date started-->21 Oktober 1994|| * Tsjad het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[N'Djamena]]. |- valign="top" |{{flag|Tunisië}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Tunis]]. * Tunisië het 'n ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{flag|Uganda}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Kampala]]. * Uganda het 'n hoëkommissaris in Pretoria. |- valign="top" |{{flag|Zambië}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Lusaka]]. * Zambië het 'n hoëkommissaris in Pretoria |- valign="top" |{{flag|Zimbabwe}}||<!--Date started-->|| * Die regering van Zimbabwe het veral belanggestel in die soeke na onafhanklikheid vir [[Namibië]] (Suidwes-Afrika) van Suid-Afrika. Boonop het Zimbabwe, as voorsitter van die [[frontliniestate]] in Suider-Afrika, heftig uitgespreek teen die beleid van [[apartheid]] in Suid-Afrika en gereeld gevra vir ekonomiese sanksies teen die regering. Hoewel hy demokratiese verandering in Suid-Afrika ondersteun, het Mugabe egter nie die idee dat Zimbabwe as basis vir anti-Suid-Afrikaanse guerilla's gebruik word, ondersteun nie.<ref>[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5479.htm US Department of State – Background Note: Zimbabwe]. Besoek op 29 November 2008.</ref> * In die afgelope jare, na die politieke krisis in die land, het die voormalige president [[Thabo Mbeki]] tussen die MDC en [[ZANU–PF]] bemiddel om 'n [[nasionale eenheidsregering]] te vorm, en het hy dikwels stilgebly oor die kwessies in Zimbabwe, wat kritiek ontlok het.<ref>[https://nationalpost.com/news/world/story.html?id=429007 "Mbeki urges patience in Zimbabwe"]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The National Post'', 8 April 2008.</ref> Na 'n Cholera-uitbraak in Zimbabwe,het die regerende ANC in Suid-Afrika ongeduldig geword en het die partye aangespoor om 'n eenheidsregering te vorm.<ref>[http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKTRE4A64XR20081107 "Zuma says summit must "force" Zimbabwe deal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220512055057/https://www.reuters.com/article/worldNews/idUKTRE4A64XR20081107?edition-redirect=uk |date=12 Mei 2022 }}, ''Reuters'', 7 November 2008.</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Harare]]. * Zimbabwe het 'n ambassade in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Johannesburg. |} == Amerikas == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" ! style="width:15%;"| Staat ! style="width:12%;"| Formele betrekkinge begin !Notas |- valign="top" |{{flag|Antigua en Barbuda}}||<!--Date started-->|| * Albei lande het diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/antiqua.html]</ref> * Albei lande is lede van die Statebond. |- valign="top" |{{flag|Argentinië}}||<!--Date started-->|| * Diplomatieke betrekkinge is in 1982 met die [[Falklandoorlog]] verbreek. In Augustus 1991 is volle diplomatieke betrekkinge tussen albei lande hervat. * Argentinië het 'n ambassade in Pretoria<ref>{{cite web |author=Alvaro Vera Carolina Del Prete |url=http://www.embassyofargentina.co.za/ |title=Argentine embassy in Pretoria |publisher=Embassyofargentina.co.za |accessdate=15 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301133549/http://www.embassyofargentina.co.za/ |archive-date=1 March 2009 |url-status=dead }}</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Buenos Aires]].<ref>{{cite web|url=http://www.embajadasudafrica.org.ar/ |title=South African embassy in Buenos Aires |publisher=Embajadasudafrica.org.ar |accessdate=15 Mei 2011}}</ref> * Albei lande is lede van die Cairns-groep. |- valign="top" |{{vlagland| Bahamas}}||<!--Date started-->28 Julie 1994|| * Suid-Afrika se hoëkommissaris in [[Kingston, Jamaika|Kingston]], Jamaika is geakkrediteer tot die Bahamas.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/bahamas.html</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Barbados}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika se hoëkommissaris in Kingston, [[Jamaika]] is geakkrediteer tot Barbados. * Barbados se hoëkommissaris in Londen, VK is geakkrediteer tot Suid-Afrika.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/barbados.html</ref> |- valign="top" |{{flag|Belize}}||<!--Date started-->14 Mei 1997|| * Albei lande het diplomatieke betrekkinge op 14 Mei 1997 aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/belize.html|title=Belize|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Belize het geen verteenwoordiging in Suid-Afrika nie.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/forrep/forb.htm#beli|title=Foreign Representatives in South Africa|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Suid-Afrika word in Belize verteenwoordig deur sy hoëkommissaris in [[Kingston, Jamaika]].<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/sa_abroad/sab.htm#Beli|title=South African Representation Abroad|website=www.dirco.gov.za}}</ref> |- valign="top" |{{flag| Bolivië }}||<!--Date started-->|| * Bolivië het 'n ere- konsulaat in Johannesburg. * Suid-Afrika is geakkrediteer tot Bolivië van sy ambassade in Lima, Peru. |- valign="top" |{{flag| Brasilië}}||<!--Date started-->|| * Brasilië is 'n belangrike [[ontwikkelende wêreld]] vennoot van Suid-Afrika en ook deel van [[BRICS]]. * Brasilië het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Brasília]] en 'n konsulaat in [[São Paulo]]. |- valign="top" |{{vlagland|Chili}}||<!--Date started-->|| * Chili het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Santiago]]. |- valign="top" |{{flag|Colombia }}||<!--Date started-->|| * Colombia het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika is geakkrediteer in Colombia van sy ambassade in Caracas, Venezuela. |- valign="top" |{{flag| Kanada }}||<!--Date started-->1939|| * Kanada het sy diplomatieke betrekkinge met Suid-Afrika in 1939, saam met ander nasies, gevestig as gevolg van die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Kanada het die beëindiging van apartheid in Suid-Afrika aktief aangemoedig en die lande het sedertdien normale betrekkinge gehandhaaf. Die [[Grondwet van Suid-Afrika]] is deels geïnspireer deur die Grondwet van Kanada, veral die Kanadese Handves van Regte en Vryhede. Voormalige Suid-Afrikaanse president [[Nelson Mandela]] het in September 1998 'n amptelike staatsbesoek aan Kanada gemaak. Mandela is tydens sy tweede besoek aan Kanada 'n ere-Kanadese burger gemaak. Die gesamentlike verklaring van voorneme is in November 2003 deur president [[Thabo Mbeki]] in November 2003 onderteken om die betrekkinge tussen die twee lande te versterk. Kanada het Suid-Afrika bygestaan op die gebied van ontwikkeling (meer as [[Kanadese dollar| $]] 200&nbsp;miljoen) en die stryd teen [[VIGS]] in Suid-Afrikaen om dienste gelewer deur die regering van Suid-Afrika te versterk. Die handel tussen die twee lande beloop in 2008 $ 1,8 miljard dollar.<ref>{{cite web |url=http://www.canadainternational.gc.ca/southafrica-afriquedusud/bilateral_relations_bilaterales/canada_sa-as.aspx?menu_id=7&menu=L |title=Canada-South Africa Relations |publisher=Canadainternational.gc.ca |date=18 Februarie 2011 |accessdate=15 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315064911/http://www.canadainternational.gc.ca/southafrica-afriquedusud/bilateral_relations_bilaterales/canada_sa-as.aspx?menu_id=7&menu=L |archive-date=15 Maart 2011 |url-status=dead }}</ref> * Kanada en Suid-Afrika is albei lidlande van die [[Statebond van Nasies]]. |- valign="top" |{{flag|Kuba }}||<!--Date started-->|| * Kuba het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Havana]]. |--valign="top" |{{flag|Dominica}}||{{dts|1998}}<ref name=dirco>{{cite web |url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/dominica.html|title=Department of International Cooperation of South Africa}}</ref> | * Albei lande is lede van die [[Statebond van Nasies]]. Diplomatieke betrekkinge is op 29 April 1998 aangeknoop.<ref name="dirco" /> |- valign="top" |{{flag|Guyana}}||<!--Date started-->4 November 1994|| * Albei lande het diplomatieke betrekkinge op 4 November 1994 aangeknoop.<ref name="ReferenceC">{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/guyana.html|title=Guyana (Republic of)|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Suid-Afrika word in Guyana verteenwoordig deur sy hoëkommissaris in [[Kingston, Jamaika]].<ref name="ReferenceC" /> |- valign="top" |{{flag|Meksiko}}||<!--Date started-->26 Oktober 1993|| * Daar was voor 1993 geen amptelike betrekkinge tussen [[Meksiko]] en Suid-Afrika nie. Na volle demokrasie in Suid-Afrika ingestel is, het die lande betrekkinge aangeknoop. * Meksiko het 'n ambassade in Pretoria.<ref>http://embamex.sre.gob.mx/sudafrica/ Mexican embassy in South Africa</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Meksikostad]].<ref>http://www.dfa.gov.za/foreign/sa_abroad/sam.htm South African embassy in Mexico City</ref> |- valign="top" |{{flag|Panama}}||<!--Date started-->10 Januarie 1995|| * Albei lande het diplomatieke betrekkinge op 10 Januarie 1994 aangeknoop.<ref name="dirco.gov.za2">{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/panama.html|title=Panama (Republic of)|website=www.dirco.gov.za}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf |title=argiefkopie |access-date=22 Julie 2020 |archive-date= 2 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702224721/https://mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf |url-status=dead }}</ref> * Panama het in Augustus 2000 'n ambassade in [[Pretoria]] geopen.<ref name="dirco.gov.za2" /> * Suid-Afrika word in Panama verteenwoordig deur sy ambassade in [[Lima]], [[Peru]].<ref name="dirco.gov.za2" /> |- valign="top" |{{flag|Peru }}||<!--Date started-->|| * Peru het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Lima]]. |- valign="top" |{{vlagland|Sint Vincent en die Grenadines}}||<!--Date started-->1995|| * Albei lande het diplomatieke betrekkinge op 1 September 1995 aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/stvincent.html|title=Saint Vincent and the Grenadines|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond]]. |- valign="top" |{{flag|Suriname }}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika is geakkrediteer tot Suriname van sy hoëkommissaris in [[Port of Spain]], [[Trinidad en Tobago]]. |- valign="top" |{{flag|Trinidad en Tobago }}||10 Januarie 1995|| * Die verhouding tussen [[Trinidad en Tobago]] en Suid-Afrika het begin ná apartheid beëindig is. Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Port of Spain]] en Trinidad en Tobago het 'n hoëkommissaris in [[Pretoria]] |- valign="top" |{{flag|Verenigde State}}||1799|| * Die Verenigde State het sedert 1799, toe 'n Amerikaanse konsulaat in [[Kaapstad]] geopen is, 'n amptelike teenwoordigheid in Suid-Afrika behou. Die Amerikaanse ambassade is in [[Pretoria]] geleë, en die konsulaat-generaals is in [[Johannesburg]], [[Durban]] en Kaapstad. Suid-Afrikaners en die VSA het ook baie nie-regeringsbande: VS [[sendeling]]e het byvoorbeeld 'n lang geskiedenis van aktiwiteite in Suid-Afrika. Suid-Afrikaners (veral die ANC-leierskap) erken ook steun van en bande met die anti – [[apartheid]] beweging in die VS.<ref>{{cite web|url=https://www.c-span.org/video/?56689-1/south-african-flag-raising-ceremony|title=New South African Flag Raising Ceremony|website=C-SPAN.org}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Uruguay }}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika is tot Uruguay geakkrediteer van sy ambassade in Buenos Aires, Argentinië. * Uruguay has an ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{flag|Venezuela}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het 'n ambassade in in [[Caracas]]. * Venezuela het 'n ambassade in Pretoria. |} == Asië == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" ! style="width:15%;"| Staat ! style="width:12%;"| Formale betrekkinge begin !Notas |--valign="top" |{{flag|Afghanistan}}||<!--Date started-->19 September 1994|| * Suid-Afrika en Afghanistan het op 19 September 1994 diplomatieke betrekkinge aangeknoop. * Suid-Afrika het nooit die [[Taliban]]-regime erken nie en is tans besig met die normalisering van betrekkinge met die huidige regering van Afghanistan<ref>://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/afghanistan.htm</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Armenië}}||<!--Date started-->1993|| * Diplomatieke betrekkinge tussen [[Armenië]] en Suid-Afrika is op 23 Junie 1993 gevestig.<ref>[https://www.mfa.am/en/bilateral-relations/za Armenia – South Africa – Bilateral Relations]</ref> * Armenië word in Suid-Afrika verteenwoordig deur sy ambassade in [[Kaïro]], Egipte.<ref name="dirco.gov.za">{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/armenia.html|title=Armenia (Republic of)|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Suid-Afrika word in Armenië verteenwoordig deur sy ambassade in [[Kijif]], Oekraïne.<ref name="dirco.gov.za" /> |- valign="top" |{{vlagland|Azerbeidjan}}||<!--Date started-->1992|| * Suid-Afrika se ambassade in Ankara, Turkye is geakkrediteer tot Azerbeidjan. * Azerbeidjan het 'n ambassade in Pretoria.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/azerbaijan.html</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Bahrein}}||<!--Date started-->1993|| * Die Suid-Afrikaanse ambassade is in November 1993 in [[Manama]] geopen. Met die vestiging van 'n Suid-Afrikaanse ambassade in Saoedi-Arabië in 1996, is die ambassade in Bahrein se verantwoordelikhede deur laasgenoemde oorgeneem. * Suid-Afrika se ambassade in [[Riad]], Saoedi-Arabië is geakkrediteer tot Bahrein. * Bahrein het geen verteenwoordiging in Suid-Afrika nie.<ref>{{Cite web |url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/Bahrain.html |title=argiefkopie |access-date=24 Julie 2020 |archive-date=31 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131013513/http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/bahrain.html |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Bangladesj}}||<!--Date started-->10 September 1994|| * Suid-Afrika se hoëkommissaris in [[Colombo]], Sri Lanka is geakkrediteer tot Bangladesj. Suid-Afrika het ook 'n ere-konsulaat in [[Chittagong]]. * Bangladesj het 'n hoëkommissaris in Pretoria.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/bangladesh.html</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Broenei}}||<!--Date started-->Oktober 1996|| * Suid-Afrika word verteenwoordig in Broenei vis die hoëkommissaris in Kuala Lumpur, Maleisië. * Broenei word in Suid-Afrika verteenwoordig via die hoëkommissaris in Singapoer.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/brunei.html</ref> |- valign="top" |{{flag|China}}||<!--Date started-->1998|| * Verhoudinge is aangeknoop in Januarie 1998 * China het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in Beijing en 'n konsulaat-generale in Hong Kong en Sjanghai. * Ondanks Pretoria se lang verhouding met die regering in Taiwan en die laat erkenning van die Volksrepubliek China (VRC) in 1998, geniet die twee lande tans 'n noue verhouding. Al hoe meer amptelike besoeke aan mekaar se lande deur hul onderskeie amptenare en die vinnig toenemende handel tussen die twee lande het hulle al hoe meer saamgevoeg. |- valign="top" |{{flag|Indië}}||<!--Date started-->|| * Daar is 'n groot Indiese gemeenskap in Suid-Afrika wat 'n belangrike bydrae gelewer het in die stryd vir [[burgerregte]]; Indiese leier [[Mahatma Gandhi]] was die pionier van die nie-gewelddadige [[burgerlike ongehoorsaamheid]] in die stryd van Indiërs vir burgerregte in die 1890's en 1900's.<ref name="BBC">{{cite news |title=South Africa embraces "cousin" India |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5346626.stm |work=BBC News |date=14 September 2006 |accessdate=20 Junie 2008}}</ref> Indiërs het ook bygedra tot die [[African National Congress]] se stryd teen die apartheidsregime. Die Indiese regering was 'n uitgesproke kritikus van die Suid-Afrikaanse regering in die apartheidsera, wat geweier het om diplomatieke betrekkinge met Suid-Afrika aan te knoop..<ref name="AT">{{cite web |title=India pushes people power in Africa |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/IG13Df03.html |publisher=[[Asia Times]] |date=13 Julie 2007 |accessdate=20 Junie 2008 |archive-date=18 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818104558/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/IG13Df03.html |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Indonesië}}||<!--Date started-->|| * Indonesië het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Jakarta]]. |- valign="top" |{{flag|Iran}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika en Iran deel historiese bilaterale betrekkinge en laasgenoemde het die Suid-Afrikaanse [[bevrydingsbewegings]] ondersteun. Dit het amptelike betrekkinge met Suid-Afrika in 1979 verbreek en 'n handelsboikot opgelê in protes teen die apartheid beleid van die land. In Januarie 1994 het Iran egter alle handels- en ekonomiese sanksies teen Suid-Afrika opgehef en diplomatieke betrekkinge is op 10 Mei 1994 weer hervat.<ref>[http://www.iran-daily.com/1387/3321/html/economy.htm] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090813053100/http://www.iran-daily.com/1387/3321/html/economy.htm |date=13 Augustus 2009 }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Israel}}||<!--Date started-->|| * [[Nelson Mandela]] het Israel vir die eerste keer in 1999 besoek. Mandela het gesê: "Aan die baie mense wat gevra het waarom ek gekom het, sê ek: Israel het baie nou saamgewerk met die apartheidsregime. Ek sê: Ek het vrede gesmee met baie mense wat ons mense soos diere geslag het. Israel het saamgewerk met die apartheidsregime, maar dit het nie aan enige gruweldade deelgeneem nie."<ref>{{cite news |url=http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/12309/edition_id/237/format/html/displaystory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930024142/http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/12309/edition_id/237/format/html/displaystory.html |url-status=dead |archive-date=30 September 2007 |title=Mandela bears message of peace in first visit to Israel |publisher=The Jewish News Weekly of Northern California |author=Belling, Susan |date=2 Oktober 1999|access-date=30 September 2007 }}</ref> Toe besoek die Israeliese adjunk-premier [[Ehud Olmert]] Suid-Afrika in 2004,<ref name="haaretz">{{cite news |newspaper=[[Haaretz]] |url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=492363 |title=South African President Mbeki meets with Deputy PM Olmert |date=22 Oktober 2004 |access-date=22 Julie 2020 |archive-date=13 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813224528/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=492363 |url-status=dead }}</ref> vergadering met die Suid-Afrikaanse president [[Thabo Mbeki]], die eerste besoek deur 'n Israeliese leier sedert die einde van apartheid. |- valign="top" |{{flag|Japan}}||<!--Date started-->1910|| * Japan het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Tokyo]]. |- valign="top" |{{flag|Kirgisië}}||<!--Date started-->1992|| * Albei lande het in 1992 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/kyrgyzstan.html|title=Kyrgyz Republic|website=www.dirco.gov.za}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland| Maleisië}}||<!--Date started-->8 November 1993|| * Sedert die totstandkoming van volle diplomatieke betrekkinge op 8 November 1993 was die betrekkinge tussen Suid-Afrika en Maleisië baie goed en verbeter dit steeds. Die twee lande beskou mekaar as noue vennote in die [[ontwikkelende wêreld]]. Maleisië beskou Suid-Afrika as 'n gunstige ontwikkelende mark en is 'n betekenisvolle nuwe belegger in Suid-Afrika. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in Kuala Lumpur, Maleisië. * Maleisië het 'n hoëkommissaris in Pretoria.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/malaysia.html</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Mongolië}}||<!--Date started-->25 Mei 1994|| * Suid-Afrika se ambassade in Beijing is geakrediteer tot Mongolië en 'n erekonsul is gesetel in [[Ulaanbaatar]]. * Mongolië se ambassadeur in Kaïro, Egipte, is geakkrediteer tot Suid-Afrika.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/mongolia.html</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Maledive-eilande}}||<!--Date started-->1994|| * Albei lande het op 27 Julie 1994 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.foreign.gov.mv/v2/en/foreign-relations/bilateral-relations/ |title=Archived copy |accessdate=2015-09-12 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912081607/http://www.foreign.gov.mv/v2/en/foreign-relations/bilateral-relations/ |archivedate=12 September 2015 |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Pakistan}}||<!--Date started-->April 1994|| * Pakistan het 'n hoëkommissaris in Pretoria * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Islamabad]] |- valign="top" |{{flag|Qatar}}||<!--Date started-->10 Mei 1994|| * Qatar het 'n ambassade in Pretoria * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Doha]] |- valign="top" |{{flag|Suid-Korea}}||<!--Date started-->1 Desember 1992<ref name="mofa.go.kr">{{cite web|url=http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070824/1_24466.jsp?menu=m_30_50|archive-url=https://web.archive.org/web/19961117164322/http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070824/1_24466.jsp?menu=m_30_50|url-status=dead|archive-date=1996-11-17|title=Countries and Regions > Middle East and Africa > List of the Countries|first=Ministry of Foreign Affairs, Republic of|last=Korea}}</ref>|| * Suid-Korea het voorheen diplomatieke betrekkinge met Suid-Afrika gehad vanaf 1961 tot 1978, toe dit hulle verbreek het na die resolusie 418 van die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies, in protes teen apartheid.<ref>{{cite web|format=PDF|url=http://zaf.mofa.go.kr/webmodule/common/download.jsp?boardid=15140&tablename=TYPE_ENGLEGATIO&seqno=02cfc9044ffb03e05c07c019&fileseq=012fe9fba029fc3f9d07d029|archive-url=https://web.archive.org/web/19961117164322/http://zaf.mofa.go.kr/webmodule/common/download.jsp?boardid=15140&tablename=TYPE_ENGLEGATIO&seqno=02cfc9044ffb03e05c07c019&fileseq=012fe9fba029fc3f9d07d029|url-status=dead|archive-date=17 November 1996|title=South Korea-South Africa Relations|work=The Embassy of the Republic of Korea to the Republic of South Africa|date=6 April 2015|accessdate=7 Oktober 2016}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Sri Lanka}}||<!--Date started-->12 September 1999 || * Sri Lanka het 'n hoëkommissaris in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in Colombo. |- valign="top" |{{flag|Taiwan}}||<!--Date started-->1949 – Januarie 1998|| * Tydperk van erkenning: 1949 – Januarie 1998 * Taiwan het 'n Taipei-skakelkantoor in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n Taiwan-skakelkantoor in [[Taipei]]. * Betrekkinge is in 1949 tussen die twee lande gevestig en het na 1971 aansienlik gegroei totdat Suid-Afrika in Desember 1996 aangekondig het dat hy erkenning van die regering in Taipei na die Volksrepubliek China sal oorskakel. |- valign="top" |{{vlagland|Tadjikistan}}||<!--Date started-->5 Mei 1992|| * Albei lande het op 5 Mei 1992 diplomatieke betrekkinge gevestig.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/tajikistan.html|title=Tajikistan (Republic of)|website=www.dirco.gov.za}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Turkye}}||<!--Date started-->1991|| * In 1991 is diplomatieke betrekkinge op konsulêre vlak gevestig en konsulaat-generaal is onderskeidelik in [[Istanboel]] en Johannesburg geopen. * Albei konsulate is gesluit ná die opgradering van die betrekkinge na ambassadeursvlak in Oktober 1992. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Ankara]].<ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.org.tr/ |title=South African embassy in Ankara |publisher=Southafrica.org.tr |accessdate=15 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117074942/http://southafrica.org.tr/ |archive-date=17 Januarie 2020 |url-status=dead}}</ref> * Turkye het 'n ambassade in [[Pretoria]]. |- valign="top" |{{vlagland|Viëtnam}}||<!--Date started-->Desember 1993|| * Vietnam het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Hanoi ]].<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/vietnam.html</ref> |} == Europa == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" ! style="width:15%;"| Staat ! style="width:12%;"| Formele betrekkinge begin !Notas |--valign="top" |{{flag| Albanië}}||<!--Date started-->1992|| * Albei lande het in [[Suid-Afrika-Albanië-betrekkinge|1992 diplomatieke betrekkinge gevestig]].<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/albania.htm|title=Albania (Republic of)|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Suid-Afrika se ambassade in Rome is geakkrediteer tot Albanië. * Albanië het 'n ere-konsul in Johannesburg. |--valign="top" |{{flag|Belarus}}||<!--Date Started--> Maart 1993<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/belarus.html|title=Belarus (Republic of)|website=www.dirco.gov.za}}</ref>|| * Belarus het 'n ambassade in [[Pretoria]]<ref name="ReferenceA">{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/forrep/forb.htm#bel|title=Foreign Representatives in South Africa|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Suid-Afrika word verteenwoordig deur sy ambassade in Moskou, Rusland.<ref name="ReferenceA" /> |- valign="top" |{{vlagland|België}}||<!--Date started-->1939|| * Die betrekkinge tussen 'n deel van die huidige Suid-Afrika en België is in 1875 gevestig tydens 'n besoek van president [[Thomas Francois Burgers]] van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan [[Europa]]. In 'n brief van 11 Februarie 1876 het president Burgers formele aansoek by die hof van koning [[Leopold II van België|Leopold II]] gedoen om die aanvaarding van 'n verteenwoordiger, en vier dae later is die koninklike bevel uitgereik. Terselfdertyd is 'n Brusselse advokaat, Gustave Biebuyck, as konsul aangestel. Sy belangrikste missie was die implementering van 'n handelsooreenkoms, wat gelyktydig gesluit is, en hy is opdrag gegee om toesig te hou oor die sluiting van 'n bevel vir die bou van 'n spoorlyn tussen Pretoria en [[Delagoabaai]]<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/belguim.html</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in Brussels. * België het 'n ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}||<!--Date started-->23 Maart 1995|| * Suid-Afrika word verteenwoordig in Bosnië en Herzegowina deur sy ambassade in Athene, Griekeland. * Bosnië en Herzegowina het geen verteenwoordiging in Suid-Afrika nie.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/bosnia.html</ref> |- valign="top" |{{flag|Bulgarye}}||<!--Date started-->2 Februarie 1992 || * Belangekantore tussen Suid-Afrika en Bulgarye is aanvanklik in November 1990 geopen en volle diplomatieke betrekkinge is op 2 Februarie 1992 tot stand gebring. Bulgarye het 'n ambassade in Pretoria en Suid-Afrika word in Bulgarye verteenwoordig deur sy ambassade in [[Sofia]]. |- valign="top" |{{vlagland|Denemarke}}||<!--Date started-->1 September 1975 || * Suid-Afrika het op 1 September 1975 'n konsulaat-generaal in Kopenhagen eerste geopen en dit is in Mei 1990 na 'n ambassade opgegradeer. * Suid-Afrika het noue betrekkinge met Denemarke wat dateer uit die voortdurende en sterk steun vir demokrasie in Suid-Afrika. * Denemarke is ook 'n belangrike vennoot met betrekking tot oorsese ontwikkelingshulp.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/denmark.html</ref> |- valign="top" |{{flag|Europese Unie}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het sterk kulturele en historiese bande met die [[Europese Unie]] (EU) (veral deur immigrasie uit [[Nederland]], die Verenigde Koninkryk, Duitsland, Frankryk en [[Griekeland]]) en die EU is Suid-Afrika se grootste belegger.<ref name=EEAS>{{cite web|title=South Africa|url=http://eeas.europa.eu/south_africa/index_en.htm |website=eeas.europa.eu|publisher=European External Action Service|accessdate=1 June 2014}}</ref> * Sedert die einde van Suid-Afrika se apartheid beleid, het die betrekkinge tussen die EU en Suid-Afrika gefloreer en hulle het in 2007 'n "Strategiese Vennootskap" begin. In 1999 het die twee partye 'n ooreenkoms vir handel, ontwikkeling en samewerking ooreenkoms (TDCA) onderteken wat in werking getree het in 2004, met 'n aantal bepalings wat vanaf 2000 toegepas is. Die TDCA het 'n wye reeks aangeleenthede gedek, van politieke samewerking, ontwikkeling en die vestiging van 'n [[vryhandelsgebied]] (FTA).<ref name="EEAS" /> * Suid-Afrika is die grootste handelsvennoot van die EU in Suider-Afrika en het 'n FTA met die EU. Suid-Afrika se belangrikste uitvoer na die EU is brandstof en mynprodukte (27%), masjinerie en vervoertoerusting (18%) en ander semi-vervaardigde goedere (16%). Uitvoere groei egter en word meer divers. Europese uitvoer na Suid-Afrika is hoofsaaklik masjinerie en vervoertoerusting (50%), chemikalieë (15%) en ander semi-masjinerie (10%).<ref name="trade stats">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-relations/countries/south-africa/|title=South Africa – Trade – European Commission|website=ec.europa.eu}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Finland }}||<!--Date started-->15 Mei 1949|| * 'n Suid-Afrikaanse missie is in 1967 tot stand gebring en die betrekkinge is in Maart 1991 opgegradeer tot op ambassadeur-vlak. Finland het 'n ambassade in Pretoria, 'n algemene konsulaat in Johannesburg en 'n konsulaat in Kaapstad. Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Helsinki]]. Tydens [[Tweede Wêreldoorlog]] het Suid-Afrika oorlog teen Finland verklaar. |- valugn="top" |{{flag|Frankryk }}||<!--Date started-->|| * 'n Kritikus van apartheid, veral deur voormalige president [[François Mitterrand]], het Frankryk diplomatieke betrekkinge genormaliseer na die eerste demokratiese verkiesing in 1994. President Mandela se staatsbesoek aan Frankryk in Julie 1996 en president [[Jacques Chirac]] se besoek aan Suid-Afrika in Junie 1998 het die twee lande nader aan mekaar gebring.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/france.html</ref> * Frankryk het 'n ambassade in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Kaapstad. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Parys]]. |- valugn="top" |{{flag|Duitsland }}||<!--Date started-->|| * Die sterk historiese, politieke en ekonomiese bande tussen Duitsland en Suid-Afrika het sedert 1994 in so 'n mate ontwikkel dat die verhouding tussen die twee lande as 'n strategiese vennootskap beskryf kon word.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/germany.html</ref> * Duitsland het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Berlyn]]. |- valign="top" |{{flag|Griekeland}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het sterk bande met Griekeland gehandhaaf, hoofsaaklik as gevolg van die Griekse gemeenskap in Suid-Afrika, wat met meer as honderdduisend tel.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/greece.html</ref> * Griekeland het 'n ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{vlagland|Ierland}}||<!--Date started-->5 Oktober 1993 || * Die Ierse ambassade in Pretoria is geopen in 1994. * Die Suid-Afrikaanse ambassade in [[Dublin]] is geopen in 1995. |- valign="top" |{{flag|Italië}}||<!--Date started-->|| * Italië het 'n ambassade in Pretoria * Afgesien van die ambassade in [[Rome]], het Suid-Afrika 'n konsulaat-generaal in die kommersiële hoofstad Italië, [[Milaan]]. Daar is tans vier erekonsuls in onderskeidelik [[Florence]], [[Bologna]], [[Bari]] en [[Venesië]]. |- valign="top" |{{vlagland|Moldowa}}||<!--Date started-->1997|| * Albei lande het in 1997 diplomatieke betrekkinge aangegaan.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/moldova.html|title=Moldova|website=www.dirco.gov.za}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Montenegro}}||<!--Date started-->2006|| * Suid-Afrika het Montenegro op 6 Julie 2006 erken.<ref name="mip.gov.me">{{cite web |url=http://www.mip.gov.me/en/index.php/Bilateral/dates-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations.html |title=Archived copy |accessdate=2012-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417153150/http://www.mip.gov.me/en/index.php/Bilateral/dates-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations.html |archivedate=17 April 2010 |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Nederland}}||1938|| * Nederland het 'n ambassade in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Kaapstad.<ref>{{cite web|url=http://southafrica.nlembassy.org|title=Netherlands Embassy in Pretoria, South Africa|publisher=|accessdate=20 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403141658/http://southafrica.nlembassy.org/|archive-date=3 April 2015|url-status=dead}}</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in Den Haag.<ref>{{cite web|url=http://www.zuidafrika.nl|title=South African Embassy in the Netherlands|publisher=|accessdate=20 February 2015}}</ref> * Suid-Afrika is huiwerig om kulturele bande met Nederland aan te knoop. Suid-Afrika het verskeie aanbiedinge van Nederland en België verwerp om 'n lidstaat van die [[Nederlandse Taalunie]] te word].<ref>{{cite web|url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/sa-regering-betreur-ooreenkoms-oor-taalsamewerking/|title=South African Government 'regrets' agreement over language cooperation|publisher=Maroela Media|accessdate=9 December 2016|language=af}}</ref> |- valign="top" |{{flag| Noord-Masedonië }}||<!--Date started-->1995|| * Albei lande het in Oktober 1995 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="dirco.gov.za1">{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/fyrom.html|title=FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Suid-Afrika gebruik steeds die naam Voormalige Joego-Slawiese Republiek Macedonië (FYROM) in ooreenstemming met die VN-praktyk.<ref name="dirco.gov.za1" /> * Suid-Afrika word in Noord-Macedonië verteenwoordig deur sy ambassade in Athene, Griekeland.<ref name="dirco.gov.za1" /> |- valign="top" |{{vlagland| Oostenryk}}||<!--Date started-->|| * Sedert 1994 het Suid-Afrika en Oostenryk hartlike betrekkinge geniet. Verskeie hoëvlakbesoeke het sedertdien plaasgevind. Benewens die betrokkenheid van die Oostenrykse regering op nasionale vlak ter ondersteuning van ontwikkelingsprogramme en toenemende ekonomiese betrokkenheid, het provinsiale vennootskappe met belangrike Oostenrykse provinsies ook gelei tot ondersteuning vir die ontwikkelingsbehoeftes van Suid-Afrika.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/austria.html</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Wene]]. * Oostenryk het 'n ambassade in Pretoria. |- valign="top" |{{flag|Pole}}||<!--Date started-->Desember 1991|| * Pole het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Warskou]]. |- valign="top" |{{flag|Portugal}}||<!--Date started-->|| * 'n Versterkende basis van verhoudings is die ongeveer 300 000 sterk Portugese Gemeenskap in Suid-Afrika. * Portugal het 'n ambassade in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Lissabon]]. |- valign="top" |{{flag|Rusland}}||<!--Date started-->28 Februarie 1992|| * Rusland het 'n ambassade in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Kaapstad.<ref>{{cite web |url=http://www.russianembassy.org.za/ |title=Russian embassy in Pretoria |publisher=Russianembassy.org.za |accessdate=15 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321171228/http://www.russianembassy.org.za/ |archive-date=21 March 2011 |url-status=dead }}</ref> * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Moskou]].<ref>[http://www.saembassy.ru/index.php South African embassy in Moscow] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071201004918/http://www.saembassy.ru/index.php |date=1 Desember 2007 }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Serwië}}||<!--Date started-->2 April 1992|| * Serwië het 'n ambassade in Pretoria.<ref>{{cite web|url=http://www.srbembassy.org.za/|title=Serbian embassy in Pretoria|publisher=}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Suid-Afrika word in Serwië verteenwoordig deur sy ambassade in [[Athene]] ([[Griekeland]]). |- valugn="top" |{{flag|Spanje }}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Madrid]]. * Spanje het 'n ambassade in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Kaapstad. |--valign="top" | {{flag|Siprus}}||<!-- date relations started--> 10 Desember 1993|| * Albei lande het op 10 Desember 1993 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="ReferenceB">{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/cyprus.html|title=Cyprus (Republic of)|website=www.dirco.gov.za}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/FBE76CC6910F9E11C22575D70033BA45/$file/SOUTH%20AFRICA.pdf?openelement|title=Ministry of Foreign Affairs of Cyprus|publisher=|access-date=9 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310212012/http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/FBE76CC6910F9E11C22575D70033BA45/$file/SOUTH%20AFRICA.pdf?openelement|archive-date=10 Maart 2016|url-status=dead}}</ref> * Siprus het 'n hoëkommissaris in Pretoria.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/policy02_en/policy02_en?OpenDocument|title=Ministry of Foreign Affairs of Cyprus|publisher=|access-date=9 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192705/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/policy02_en/policy02_en?OpenDocument|archive-date=3 Maart 2016|url-status=dead}}</ref> * Suid-Afrika word in Siprus verteenwoordig deur sy ambassade in Athene, Griekeland.<ref name="ReferenceB" /> |- valign="top" |{{flag|Switserland }}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het 'n ambassade in [[Bern]] en 'n algemene konsulaat in [[Genève]]. * Switserland het 'n ambassade in Pretoria en 'n algemene konsulaat in Kaapstad. |- valign="top" |{{flag| Oekraïne }}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika het in Oktober 1992 sy ambassade in [[Kijif]] gevestig. * Oekraïne het sy ambassade in 1995 in Pretoria gevestig.<ref>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.ua/rsa/en/news/top.htm |title=Ukrainian embassy in Pretoria |publisher=Mfa.gov.ua |accessdate=15 Mei 2011 |archive-date= 7 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107064325/http://www.mfa.gov.ua/rsa/en/news/top.htm |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}||1927|| * Suid-Afrika en die Verenigde Koninkryk het 'n gedeelde geskiedenis, kulturele bande en soortgelyke regs- en finansieringsstelsels. * Suid-Afrika is die grootste handelsvennoot in Afrika en 'n belangrike vennoot vir die Verenigde Koninkryk op 'n aantal gebiede. Die twee lande het ook 'n bilaterale forum waar verteenwoordigers op 'n tweejaarlikse basis vergader om ekonomiese en politieke betrekkinge te bevorder.<ref name="ChathamH">{{cite web | url=https://www.chathamhouse.org/publications/papers/view/175839 | title=UK–South Africa Relations and the Bilateral Forum | publisher=Chatham House | date=Junie 2011 | accessdate=6 Junie 2012 | author=Markus Weimer and Alex Vines | archive-date= 8 Mei 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130508130916/http://www.chathamhouse.org/publications/papers/view/175839 | url-status=dead }}</ref> * Daar is groot getalle Suid-Afrikaners wat in die Verenigde Koninkryk woon. Daar is ook 'n groot aantal Britse burgers en mense van Britse afkoms wat in Suid-Afrika woon. * Vanaf 2013 is die VK die beste regstreekse buitelandse belegger in die Suid-Afrikaanse ekonomie en is dit ook een van die grootste uitvoermarkte vir Suid-Afrika.<ref>{{cite news|title=SA-UK business council launched|url=http://www.sagoodnews.co.za/trade_investment/sa-uk_business_council_launched.html|accessdate=1 Junie 2014|date=11 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140602195248/http://www.sagoodnews.co.za/trade_investment/sa-uk_business_council_launched.html|archive-date=2 Junie 2014|url-status=dead}}</ref> * Die Verenigde Koninkryk het 'n hoëkommissaris in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in Londen. |} == Oseanië == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" ! style="width:15%;"| Staat ! style="width:12%;"| Formele verhoudings begin !Notas |- valign="top" |{{flag| Australië }}||<!--Date started-->1947|| * Australië het 'n hoëkommissaris in Pretoria. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Canberra]]. * Suid-Afrika het 'n erekonsul in [[Perth]] |- valign="top" |{{flag|Fiji}}||<!--Date started-->7 November 1994|| * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Suva]].<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/fiji.html</ref> |- valign="top" |{{flag|Nauru}}||<!--Date started-->|| * Suid-Afrika is besig om diplomatieke betrekkinge op 'n nie-residensiële grondslag te vestig.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/nauru.html|title=Nauru (Republic of)|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref> |- valign="top" |{{flag| Nieu-Seeland}}||<!--Date started-->|| * Nieu-Seeland het 'n hoëkommissaris in Pretoria.<ref>{{cite web|url=http://www.nzembassy.com/south-africa|title=New Zealand High Commission|first=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and|last=Trade|date=|website=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|accessdate=8 April 2018|archive-date=20 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120055629/http://www.nzembassy.com/south-africa|url-status=dead}}</ref> * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Wellington]].<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/Wellington/index.html|title=South African High Commission Wellington, New Zealand|website=www.dirco.gov.za}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Samoa}}||<!--Date started-->1998|| * Albei lande het op 22 Maart 1998 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/samoa.html|title=Samoa|author=|date=|website=www.dirco.gov.za|accessdate=8 April 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mfat.gov.ws/embassies/countries-with-established-diplomatic-relations-with-samoa/|title=Countries with Established Diplomatic Relations with Samoa – Samoa Ministry of Foreign Affairs and Trade|author=|date=|website=mfat.gov.ws|accessdate=8 April 2018}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Salomonseilande}}||<!--Date started-->11 Desember 1996|| * Albei lande het op 11 Desember 1996 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/solomon.html|title=Solomon Islands|website=www.dirco.gov.za}}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond van Nasies]]. |- valign="top" |{{flag|Vanuatu}}||<!--Date started-->6 Julie 1999|| * Vanuatu het 'n erekonsul in Kaapstad. * Suid-Afrika se hoëkommissaris in [[Canberra ]] is geakkrediteer tot Vanuatu.<ref>http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral/vanuata.html</ref> |} == Sien ook == * [[Lys van diplomatieke missies van Suid-Afrika]] * [[Lys van diplomatieke missies in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{BRICS}} {{Normdata}} [[Kategorie:Regering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] ava051l4zfcijyak3w3crbeiu7z8f2l 0 313279 2975940 2760068 2026-10-05T23:47:39Z Pynappel 70858 2975940 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Stompie May 2020 (2).jpg|duimnael|Stompie Mei 2020]] Die '''Mandelaweg T-34 tenk''', met die bynaam “Stompie”, is 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-geboude [[T-34 Sowjettenk|T-34]]-85 medium [[tenk]], wat nou permanent staan op die hoek van Mandela Way en Page's Walk in Bermondsey, [[Londen]], [[Engeland]].<ref name="atlas">{{cite web| url=http://www.atlasobscura.com/places/stompie-the-mandela-way-t-34-tank |title=Stompie: the Mandela Way T-34 Tank |website=www.atlasobscura.com/ |publisher=Atlas Obscura | accessdate=4 November 2016 }}</ref><ref name="hoare">{{cite journal |first=Martin |last=Hoare |title=Out and about with the hidden histories of Kennington and the Elephant and Castle |journal=The Historian |publisher=[[Historical Association]] |volume=142 |date=Summer 2019 |pages=42–46 |url=https://www.history.org.uk/publications/resource/9651/out-and-about-kennington-and-the-elephant-and-cas }}</ref> Dit word gereeld in 'n wye verskeidenheid kleurskemas geverf, dikwels deur graffiti-[[kunstenaar]]s. == Geskiedenis == Die tenk is 'n voormalige Tsjeggiese leër tenk wat blykbaar gebruik is tydens die onderdrukking van die Lente-opstand in [[Praag]] in 1968.<ref name="atlas"/><ref name="hoare"/> Na die "fluweel revolusie" en die ontbinding van [[Tsjeggo-Slowakye]], is dit uit gebruik geneem en verkoop. Die tenk is gebruik as 'n rekwisiet in die vervaardiging van die [[rolprent]] ''Richard III'' in Londen in 1995. Na voltooiing van die rolprent word dit in 1995 deur Russell Gray, wat plaaslik woon, gekoop vir £ 7 000 as geskenk vir sy seun. Hy het voorheen nie daarin geslaag om die toestemming van die Southwark Raad om 'n oop stuk grond wat hy besit het, te herontwikkel nie; en dus, in 'n daad van humoristiese protes, plaas hy die tenk op die terrein, met sy [[kanon]] na die raadskantore gedraai. Hy het vroeër na bewering toestemming verkry vir die installering van 'n 'tenk' daar, wat deur die amptenare van die raad as 'n septiese tenk verstaan is.<ref name="atlas"/><ref name="hoare"/><ref>[http://bermondsey.org/mandela-way-t-34-tank/ Mandela Way T-34 Tank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827015243/http://bermondsey.org/mandela-way-t-34-tank/ |date=27 Augustus 2012 }}, Sean Spurr, Bermondsey.org, Besoek op 5 Augustus 2012</ref> Die tenk kry die bynaam by die Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktivis [[Stompie Seipei | James "Stompie" Seipei]].<ref>[https://aboutlondonlaura.com/stompie-the-tank-in-south-london/ Stompie the Tank in South London], Laura Porter, aboutlondonlaura.com, Besoek 5 Augustus 2021</ref><ref>[https://hidden-london.com/nuggets/stompie/ Stompie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805002532/https://hidden-london.com/nuggets/stompie/ |date= 5 Augustus 2021 }}, Hidden London, Besoek 5 Augustus 2021</ref> == Oorverf == Die tenk word gereeld oorgeverf en die kleurskema word verander deur plaaslike graffiti-kunstenaars. In 2002 is dit deur Cubitt Artists en Aleksandra Mir [[pienk]] geverf.<ref>{{cite news |last=Gibbs |first=Jonathan | title=Talk of the Town: Pink Tank | date=2 November 2003 |work=The Independent on Sunday |url=http://www.aleksandramir.info/texts/gibbs.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050904183740/http://www.aleksandramir.info/texts/gibbs.html |archivedate=4 September 2005 |df=dmy-all }}</ref> In April 2017 is dit tydelik deur die kunstenaar Charlotte Meldon na sy outentieke militêre [[olyfgroen]] geverf. In April 2020, tydens die [[Covid-19-pandemie|koronavirus-pandemie]], is dit ligblou geverf ter ondersteuning van die Nasionale Gesondheidsdiens.<ref>{{cite news |first=Josh |last=Salisbury |title=Tanks to the NHS! Iconic Bermondsey tank given makeover to thank nurses and doctors |work=Southwark News |date=24 April 2020 |url=https://www.southwarknews.co.uk/news/tanks-to-the-nhs-iconic-bermondsey-tank-given-makeover-to-thank-nurses-and-doctors/ |accessdate=26 April 2020 }}</ref> == Galery == <gallery> Lêer:MandelaWayT34.jpg| Die tenk in sy oorspronklike militêre olyfgroen Lêer:PinkTank20050326 2.jpg| Pienk geverf in 2002 Lêer:Bermondsey Tank.jpg| In 'n swart en room styl, Desember 2008 Lêer:Mandela Way T-34 Tank 9.jpg|Junie 2009 Lêer:Graffiti4hire-tank.jpg|2009-ontwerp geïnspireer deur Amerikaanse geel taxi Lêer:Mandela Way T34 Tank 2014.jpg|November 2014 Lêer:Mandela Way T-34 Tank in 2016.jpg|Februarie 2016 Lêer:Stompie Tank.jpg|Maart 2017 Lêer:T-34 STOMPIE.jpg|Olyfgroen geverf, April–Julie 2017 Lêer:Stompie 2020.jpg|Maart 2020 Lêer:April 2020 T-45.jpg|April 2020 steun aan die NHS </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == {{CommonsKategorie-inlyn|Mandela Way T-34 Tank}} * {{cite news |url=https://web.archive.org/web/20080413150200/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23477090-details/Revealed%3A+the+story+behind+the+Soviet+tank+with+its+guns+trained+on+council+HQ/article.do |first=Sri |last=Carmichael |newspaper=Evening Standard |title=Revealed: the story behind the Soviet tank with its guns trained on council HQ |date=11 April 2008 }} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Mandela Way T-34 Tank }} {{coord|51|29.579|N|000|04.962|W|region:GB_type:landmark|display=title}} {{Normdata}} [[Kategorie:Londen]] g71orot1co1i62s1rfvysn3wbcu1iiz 0 315096 2975941 2861605 2026-10-05T23:47:52Z Pynappel 70858 2975941 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mariner09.jpg|duimnael|regs|<center>Mariner 9</center>]] '''Mariner 9''' ('''Mariner Mars '71''' / '''Mariner-I''') is 'n onbemande [[ruimtetuig]] wat baie tot die verkenning van [[Mars]] bygedra het. Dit was deel van [[NASA]] se [[Mariner-program]], en is op 30 Mei 1971<ref name=M9_trajectory>{{cite web | url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A | title=Mariner 9: Trajectory Information | publisher=[[National Space Science Data Center]] | accessdate=28 Desember 2011 | archive-date=10 April 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220410004505/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A | url-status=dead }}</ref><ref name=final_report>{{cite web | url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19730018117_1973018117.pdf | title=Mariner Mars 1971 Project Final Report | publisher=NASA Technical Reports Server | accessdate=28 Desember 2011 | format=PDF}}</ref> vanaf Lanseringkompleks 36 by [[Kaap Canaveral]] se Amerikaanse Lugmagbasis gelanseer. Die ruimtetuig het die planeet op 14 November van dieselfde jaar bereik<ref name=M9_trajectory /><ref name=final_report /> en het die eerste ruimtetuig geword om in 'n [[wentelbaan]] om 'n ander planeet te gaan.<ref name=M9_details>{{cite web | url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A | title=Mariner 9: Details | publisher=National Space Science Data Center | accessdate=28 Desember 2011 | archive-date=10 April 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220410004505/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A | url-status=dead }}</ref> Dit het die [[Sowjetunie]] se sondeerder ''Mars 2'' (op 19 Mei gelanseer) en ''Mars 3'' (op 28 Mei gelanseer) net-net geklop. Albei die Sowjet-ruimtetuie het net enkele weke later by Mars gearriveer. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Mariner-program}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mars-wenteltuie]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] rsq8s0by5t0j81k60e0h40oj6alu6tk 0 315125 2975942 2926895 2026-10-05T23:48:04Z Pynappel 70858 2975942 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Viking spacecraft.jpg|duimnael|regs|<center>Viking 1</center>]] '''Viking 1''' is die eerste van twee [[Ruimtetuig|ruimtetuie]] (die ander ruimtetuig was [[Viking 2]]) wat na [[Mars]] gestuur is as deel van [[NASA]] se [[Viking-program]].<ref name="NASA-20061218">{{cite web |last=Williams |first=David R. Dr. |title=Viking Mission to Mars |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/viking.html |date=18 Desember 2006 |work=[[NASA]] |accessdate=2 Februarie 2014 |archive-date=21 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221095328/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/viking.html |url-status=dead }}</ref> Op 20 Julie 1976 het dit die tweede ruimtetuig geword om 'n sagtelanding op Mars uit te voer en die eerste om 'n sending suksesvol te voltooi. Die eerste ruimtetuig om suksesvol op Mars te land was die [[Sowjetunie]] se ''Mars 3'' wat dit op 2 Desember 1971 vermag het, maar ongelukkig na slegs 14,5 sekondes kommunikasie met die aarde gestaak het. Viking I het die aanvanklike rekord daargestel vir die langste sending op die oppervlakte van Mars van 2307 aarddae. Die rekord is verbeter deur ''Opportunity'' op 19 Mei 2010.<ref>{{cite web|url=http://mars.nasa.gov/mer/newsroom/pressreleases/20100519a.html|title=Mars Exploration Rover|last=mars.nasa.gov|website=mars.nasa.gov}}</ref> == Sending == Die ruimtetuig is op 20 Augustus 1975 op die rug van 'n Titan/Centaur vuurpyl gelanseer en die tog na Mars het 11 maande geduur.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/image-feature/august-20-1975-launch-of-viking-1|title=August 20, 1975, Launch of Viking 1|last=Loff|first=Sarah|date=2015-08-20|website=NASA|access-date=2019-07-18}}</ref> Vyf dae voor dit in 'n [[wentelbaan]] om Mars sou gaan, het die ruimtetuig die eerste foto's na die aarde gestuur. Die Viking 1 het in 'n wentelbaan om Mars gegaan op 19 Junie 1976,<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VUWno1sOwnUC&pg=PA641|title=Encyclopedia of Space and Astronomy|last=Angelo|first=Joseph A.|date=2014-05-14|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438110189|pages=641|language=en}}</ref> die wentelbaan is op 21 Junie verklein na 1513 x 33,000&nbsp;km en het 24.66 uur geneem vir een omwenteling. Die landingstuig moes op 4 Julie 1976 land, die VSA se onafhanklikheidsdag, maar foto's van die landingsarea het gewys dat dit nie geskik was nie.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9YkMOHsVyUYC&pg=PA23|title=Magnificent Mars|last=Croswell|first=Ken|date=2003-10-21|publisher=Simon and Schuster|isbn=9780743226011|pages=23|language=en}}</ref> Die landing is uitgestel totdat 'n veiliger landingsplek gevind kon word<ref name=":1" /> en het eers op 20 Julie plaasgevind, die sewende herdenking van [[Apollo 11]] se landing op die [[maan]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q8P3CwAAQBAJ&pg=PA19-IA43|title=The International Atlas of Mars Exploration: Volume 1, 1953 to 2003: The First Five Decades|last=Stooke|first=Philip J.|date=2012-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139560252|language=en}}</ref> Die landingstuig het van die wenteltuig ontkoppel om 8:51 [[UTC]] en land by Chryse Planitia om 11:53:06 UTC.<ref name="NSSDCA">{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1975-075A|title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412074611/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1975-075A|url-status=dead}}</ref> Dit was eerste keer dat 'n ruimtetuig van die [[Verenigde State]] op Mars geland het.<ref>{{Cite web|url=https://history.nasa.gov/marschro.htm|title=Chronology of Mars Exploration|website=history.nasa.gov|access-date=2019-08-16}}</ref> === Wenteltuig === Die instrumente aan boord van Viking 1 het bestaan uit twee vidikon kameras, 'n infrarooispektrometer om waterdampdata te verkry en infrarooi radiometers om termiese data te verkry.<ref name="Soffen & Snyder">{{cite journal|author=Soffen, G.A.|author2=Snyder, C.W.|date=August 1976|title=The First Viking Mission to Mars|url=https://archive.org/details/sim_science_1976-08-27_193_4255/page/759|journal=Science|series=New Series|volume=193|issue=4255|pages=759–766|bibcode=1976Sci...193..759S|doi=10.1126/science.193.4255.759|jstor=1742875|pmid=17747776}}<!--|accessdate= 2008-01-17--> </ref> Die wenteltuig se primêre sending het geëindig met die aanbreek van die [[sonkonjunksie]] op 5 November 1976. Die verlengde sending het begin op 14 Desember 1976 na die sonkonjunksie. Deel van die sending was nabyvlugte van [[Fobos (maan)|Fobos]], 'n maan van Mars, in Februarie 1977.<ref>{{Cite journal|last=R.E. Diehl|first=M.J. Adams|last2=Rinderle|first2=E.a.|date=1979-03-01|title=Phobos Encounter Trajectory and Maneuver Design|journal=Journal of Guidance and Control|volume=2|issue=2|pages=123–129|doi=10.2514/3.55847|issn=0162-3192|bibcode=1979JGCD....2..123.}}</ref>Op 11 Maart 1977 was die [[Apside|perimartium]] verminder na 300&nbsp;km.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fi1mCYJWBwAC&pg=PA251|title=Robotic Exploration of the Solar System: Part I: The Golden Age 1957-1982|last=Ulivi|first=Paolo|last2=Harland|first2=David M.|date=2007-12-08|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9780387739830|location=|pages=251|language=en}}</ref> Kleiner wentelbaan veranderinge is gereeld gedoen gedurende die sending, hoofsaaklik om die stap tempo te verander, dit is die tempo waarteen die aerosentriese [[lengtegraad]] verander met elke omwenteling, en die perimartium was verander tot 357&nbsp;km op 20 Julie 1979. Op 7 Augustus 1980 het die wenteltuig se posisiebeheer gas min begin raak en sy wentelbaan was gelig van 357 × 33943&nbsp;km tot 320 × 56000&nbsp;km om te voorkom dat dit op Mars neerstort en om moontlike besoedeling van Mars te voorkom tot in 2019. Die werking van die tuig is gestaak op 17 Augustus 1980 nadat dit 1485 keer om Mars gewentel het. 'n Studie gedoen in 2009 het tot die gevolgtrekking gekom, dat alhoewel daar 'n moontlikheid is dat Viking 1 reeds op Mars neergestort het, dit bes moontlik nog in 'n wentelbaan was.<ref name=Jefferson>{{cite conference |url=http://enu.kz/repository/2009/AIAA-2009-6002.pdf |title=An Investigation of the Orbital Status of Viking-1 |first=David C |last=Jefferson |first2=Stuart W |last2=Demcak |first3=Pasquale B |last3=Esposito |first4=Gerhard L |last4=Kruizinga |date=August 10–13, 2009 |conference=AIAA Guidance, Navigation, and Control Conference |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107021706/https://www.enu.kz/repository/2009/AIAA-2009-6002.pdf |archive-date=November 7, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103165214/http://enu.kz/repository/2009/AIAA-2009-6002.pdf |date= 3 Januarie 2017 }}</ref>Viking 1 het meer as 57,000 foto's na die aarde gestuur. === Landingstuig === [[Lêer:Viking Aeroshell - GPN-2000-001903.jpg|links|duimnael|<center>''Viking'' aëroskild</center>]] Die landingstuig en sy aëroskild het ontkoppel van die wenteltuig op 20 Julie om 08:51 UCT. Tydens die ontkoppeling was die landingstuig se spoed ongeveer 5 km/s. Die aëroskild se truvuurpyle is ontbrand om dit uit die wentelbaan te kry. Na 'n paar uur op 'n hoogte van 300 km, was die landingstuig in posisie her-oriënteer om Mars se atmosfeer binne te dring. Die aëroskild met sy hitteskild het die tuig stadiger laat beweeg soos dit deur die atmosfeer daal. Gedurende die tyd was daar wetenskaplike eksperimente gedoen met 'n ''retarding potential analyzer'', 'n massa [[spektrometer]] asook druk, tempertuur en digtheid sensors.<ref name="Soffen & Snyder" /> Op 'n hoogte van 6 km en teen 'n snelheid van 250m/s het die [[valskerm]] met 'n 16 m deursnee ontplooi. Sewe sekondes later was aëroskild die weggeskiet en nog agt sekondes later is die drie landingsbene ontplooi. Die landingsvoertuig se snelheid is verminder tot 60 m/s deur die valskerm in slegs 45 sekondes. Op 'n hoogte van 1.5 km is die truvuurpyle van die landingsvoertuig self ontbrand en 40 sekondes later land die tuig teen 2.4 m/s met slegs 'n geringe slag. Die drie bene het oor heuningkoek aluminium skokabsorbeerders beskik om die landing so sag as moontlik te maak.<ref name="Soffen & Snyder"/> [[Lêer:Documentary clip of Viking 1 landing (JPL-19760720-VIKINGf-0002-AVC2002151).webm|duimnael|Dokumentêre animasie video wat die ''Viking 1'' se landing wys met insetsels van werklike gebeure in die beheerkamer]] Die landinsvuurpyle het 'n 18-spuitstuk ontwerp gehad om die [[waterstof]] en [[stikstof]] uitlaatgasse oor 'n groot area te versprei. NASA het bereken dat dié plan sal verseker dat die oppervlakte nie met meer as 1&nbsp;°C sal verhoog nie en dat dit ook nie meer as 1&nbsp;mm van die oppervlakte se materiaal sal versteur nie.<ref name="NSSDCA" /> Dit is gedoen omrede die meeste van Viking 1 se eksperimente se fokus area op die oppervlakte was en 'n eenvoudiger, goedkoper oplossing was nie aanvaarbaar nie. Die landingstuig het om 11:53:06 UTC (16:13 plaaslike Marstyd) geland op die westelike ''Chryse Planitia'' (Goue Vlakte) by {{Coord|22.697|N|312.05|E|globe:Mars}}<ref name="NASA-20061218"/><ref name="NSSDCA" /> op 'n verwysingshoogte van {{nowrap|-2,69 km}} relatief tot 'n verwysingsellipsoïed met 'n ewenaarradius van 3,397&nbsp;km en platheid van 0,0105 (22.480° N, 47.967° W planetografies).<ref>{{Cite web|url=http://www.tsgc.utexas.edu/spacecraft/viking/profile_vik1lan.html|title=Viking 1 Lander Mission Profile|website=Texas Space Grant Consortium|publisher=The University of Texas at Austin|access-date=2019-07-18}}</ref> Daar was ná die landing nog ongeveer 22&nbsp;kg van die aandrywingsmiddels in die tenks oor.<ref name="NSSDCA" /> Die eerste foto van die oppervlakte is binne 25 sekondes na die landing na die aarde gestuur en het ongeveer vier minute geneem. Gedurende die tyd het die landingstuig homself geaktiveer; die hoëwins antenne is gerig na die aarde vir direkte kommunikasie en 'n arm is ontplooi waarop al die weer sensors gemonteer is. Gedurende die volgende sewe minute is die tweede beeld met 'n 300° panoramiese uitsig (sien onder) is geneem.<ref>{{cite journal|author=Mutch, T.A.|display-authors=etal|date=August 1976|title=The Surface of Mars: The View from the Viking 1 Lander|url=https://archive.org/details/sim_science_1976-08-27_193_4255/page/791|journal=Science|series=New Series|volume=193|issue=4255|pages=791–801|bibcode=1976Sci...193..791M|doi=10.1126/science.193.4255.791|jstor=1742881|pmid=17747782}}</ref> Die volgende dag is die eerste kleurfoto van die oppervlakte van Mars geneem. Die seismometer het geweier om te ontplooi en 'n arm wat monsters moes optel se sluitpen het vasgesit en is eers na vyf dae uitgeskud. Die res van die instrumente het reg gefunksioneer. Die landingstuig kon op twee maniere data na die Aarde stuur, 'n herlei skakel via die wenteltuig en terug en daar was ook die direkte skakel na die Aarde. Die data vermoë van die skakel via die wenteltuig is tien groter as die direkte skakel.<ref name="Soffen & Snyder"/>{{Wide image|Mars Viking 12a001.png|800px|Eerste duidelike beeld ooit versend vanaf die oppervlakte van Mars – rotse naby die ''Viking 1'' landingstuig (Julie 20, 1976). Die dynserigheid aan die linkerkant is moontlik stof wat opgeblaas is deur die landingstuig se vuurpyle. Omrede die kameras die beelde stadig afgetas het, het die stof gaan lê toe die kameras die middelste gedeelte afneem.}} Die landingtuig was toegerus met twee faksimilee kameras, drie analiseerders van metabolisme, groei of fotosintese, 'n gas chromatografiese-massa spektrometer, 'n x-straal fluoorspektrometer, druk-, temperatuur- en windsnelheid-sensors, 'n drie-as seismometer, 'n magneet op 'n monsterversamelaar onder visie van die kameras en verskeie ander ingenieurssensors.<ref name="Soffen & Snyder"/> Die landingstuig is in Januarie 1962<ref name="Soffen & Snyder"/> die '''Thomas Mutch Memorial Station''' genoem ter ere van Thomas A. Mutch, die leier van die Viking span vir verantwoordelik vir die beelde en foto's. Die landingstuig het vir 2245 sols (ongeveer 2306 aarddae of ses jaar) gewerk tot 11 November 1982 toe grondbeheer 'n foutiewe beheersein na die landingstuig gestuur en kontak verloor het. Die beheerseine was veronderstel om nuwe sagteware te laai wat die landingstuig se battery-herlaaiprosedure sou verbeter het, omrede die battery se kapasiteit mettertyd tyd verswak het. Die sagteware het ongelukkig oor die data geskryf wat die antenna gebruik het om sy lyn van sig te bepaal. Pogings om met die landingstuig te kommunikeer oor die daaropvolgende vier maande het misluk, die pogings was gebaseer op wat die beheerspan geskat het die antenne se posisie moes wees.<ref>{{cite journal|author=D. J. Mudgway|publisher=[[NASA]] [[Jet Propulsion Laboratory]]|date=1983|title=Telecommunications and Data Acquisition Systems Support for the Viking 1975 Mission to Mars|url=http://www.atmos.washington.edu/~mars/LFEM/lfemstep/lfemstep_slides/viking_documents/Pdf/JPL_Publication_82-107.pdf|accessdate=2009-06-22}}</ref> In 2006 het die ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' 'n beeld na die aarde gestuur van die Viking I.<ref>{{cite journal|publisher=[[NASA]]|date=2006|title=NASA Mars Orbiter Photographs Spirit and Vikings on the Ground|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro-20061204.html|accessdate=2011-07-20|archive-date=2011-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030058/http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro-20061204.html|url-status=dead}}</ref> == Sendingresulate == === Soektog na lewe === Aan boord van Viking 1 was ook 'n biologiese eksperiment wat ten doel gehad het om bewyse van lewe op Mars te vind. Die biologiese eksperiment het 15,5&nbsp;kg geweeg en uit drie substelsels bestaan: 'n pirolitiese vrystellings-, gasvrystellings- en gasuitruileksperiment. Die Viking 1 het ook 'n gaschromatograafmassa-spektrometer aan boord gehad wat die samestelling en voorkoms van organiese materiaal in die grond getoets het.<ref>{{Cite web|url=http://www.msss.com/http/ps/life/life.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020034248/http://www.msss.com/http/ps/life/life.html|url-status=dead|title=Life on Mars|archivedate=October 20, 2014|website=www.msss.com}}</ref> Die resultate was interessant en verrassend. Die organiesemateriaal-, pirolitiese en gasuitruilingstoetse was negatief terwyl die gasvrystellingstoets positief was.<ref>[http://www.spacedaily.com/news/mars-life-00g.html Viking Data May Hide New Evidence For Life.]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Barry E. DiGregorio, July 16, 2000.</ref> Die Viking-wetenskaplike Patricia Straat het in 2009 die volgende stelling gemaak: "Ons gasvrystellingseksperiment het 'n definitiewe positiewe reaksie vir lewe gegee, maar 'n aantal mense het om 'n verskeidenheid redes die stelling gemaak dat die toets 'n vals positief gelewer het."<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2009/09/28/viking-lander-mars.html Viking 2 Likely Came Close to Finding H2O.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090930025048/http://dsc.discovery.com/news/2009/09/28/viking-lander-mars.html |date=September 30, 2009 }} Irene Klotz, Discovery News, 28 September 2009.</ref> Die meeste wetenskaplikes glo tans dat die resultaat die gevolg was van anorganiese chemiese reaksies van die grond; hierdie beskouing kan verander nadat ys naby die Viking se landingsgebied naby die oppervlak gevind is.<ref>{{cite journal |last1=Stuurman |first1=C.M. |last2=Osinski |first2=G.R. |last3=Holt |first3=J.W. |last4=Levy |first4=J.S. |last5=Brothers |first5=T.C.|last6=Kerrigan|first6=M.|last7=Campbell|first7=B.A.|title=SHARAD detection and characterization of subsurface water ice deposits in Utopia Planitia, Mars|journal=Geophysical Research Letters|date=September 28, 2016 |volume=43 |issue=18 |pages=9484–9491|doi=10.1002/2016gl070138|bibcode=2016GeoRL..43.9484S|doi-access=free}}</ref> Sommige wetenskaplikes glo steeds dat die resultaat die gevolg was van ’n bewys van lewe. Geen organiese chemikalieë is in die grond gevind nie. Tog is in droë gebiede van [[Antarktika]] ook geen bespeurbare organiese materiaal nie, maar daar is organismes wat in die rotse lewe.<ref>Friedmann, E. 1982. Endolithic Microorganisms in the Antarctic Cold Desert. Science: 215. 1045–1052.</ref> Mars het feitlik geen [[osoon]]laag soos die Aarde nie, dus steriliseer [[ultraviolet]]lig die oppervlak en produseer hoogs reaktiewe chemikalieë soos peroksiedes wat enige organiese chemikalieë sal oksideer. [[Perchloraat]], wat in Mars se grond gevind is, is ’n sterk oksidant en kon enige organiese materiaal op die oppervlak vernietig het.<ref>[http://www.planetary.org/news/2008/0806_Alien_Rumors_Quelled_as_NASA_Announces.html Alien Rumors Quelled as NASA Announces Phoenix Perchlorate Discovery.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100904132551/http://www.planetary.org/news/2008/0806_Alien_Rumors_Quelled_as_NASA_Announces.html |date=4 September 2010 }} A.J.S. Rayl, 6 Augustus 2008.</ref> Indien koolstofgebaseerde lewe op Mars wydverspreid voorkom, sal dit moeilik op die oppervlak oorleef. === Eerste panorame beeld deur die Viking 1 landingstuig === {{Wide image|Mars_Viking_12a002.png|1500px|Eerste panoramiese beeld deur die Viking 1 van die oppervlakte van Mars. Geneem op 20 Julie, 1976}} === Galery=== <gallery class="center"> File:Titan 3E-Centaur launches with Viking 1.jpg|Viking 1-sondeerder word lanseer (20 Augustus 1975) File:Viking lander model.jpg|Model van die Viking-landingstuig File:Mars Viking 12a001.png|Eerste beeld deur die Viking 1-landingstuig van die oppervlakte van Mars, die tuig se landingpoot is sigbaar. File:Mars Viking 12a240.png|Viking 1-landingstuig beeld van 'n Mars sonsondergang oor [[Chryse Planitia]]. File:Mars Viking 11d128.png|Slote gegrawe deur die grondversamel meganisme. File:PIA00563-Viking1-FirstColorImage-19760721.jpg|Eerste kleur beeld geneem deur Viking 1 se landingstuig (21 Julie, 1976). File:Mars Viking 11h016.png|Viking 1-landingstuig gebied (11 Februarie, 1978). File:PSP 001521 2025 RED VL-1 lander.png|Viking 1-landingstuig afgeneem deur die [[Mars Reconnaissance Orbiter]] (Desember 2006). File:Mars Viking 11a097.png|Duine en groot rotse. Die paal in die middel is 'n hefboom. File:12e189(Sol379-7.84).jpg|Beeld van Viking 1-landingstuig se kamera 2 met sonsopkoms (lae resolusie kleur) Sol 379 07:50 </gallery> == Toetsing van algemene relatiwiteit == [[Lêer:Cassini-science-br.jpg|thumb|right|150px|Hoë-presisie toets van algemene relatiwiteit by die ''[[Cassini-Huygens|Cassini]]'' tuig (kunstenaars voorstelling)]] Gravitasietydvertraging is 'n verskynsel wat voorspel word deur die teorie van [[Relatiwiteitsteorie|Algemene Relatiwiteit]], waar die tyd stadiger is in gebiede met 'n laer swaartekragpotensiaal. Wetenskaplikes het die landingstuig gebruik om hierdie hipotese te toets deur radioseine na die landingstig op Mars te stuur en dié tuig opdrag gegee om seine terug te stuur. Soms het die seine naby die son verby beweeg. Wetenskaplikes het bevind dat die waargenome Shapiro-vertragings van die seine ooreenstem het met die voorspellings van Algemene Relatiwiteit.<ref>{{cite journal |display-authors= 6 |author= Reasenberg, R. D. |author2= Shapiro, I. I. |author3= MacNeil, P. E. |author4= Goldstein, R. B. |author5= Breidenthal, J. C. |author6= Brenkle, J. P. |author7= Cain, D. L. |author8= Kaufman, T. M. |author9= Komarek, T. A. |author10= Zygielbaum, A. I. |date=December 1979 |title= Viking relativity experiment – Verification of signal retardation by solar gravity |journal= Astrophysical Journal Letters |volume= 234 |pages= L219–L221 |bibcode= 1979ApJ...234L.219R |doi= 10.1086/183144 }}</ref> == Foto's geneem deur die wenteltuig == <gallery> Lêer:PIA17940-MartianMorningClouds-VikingOrbiter1-1976-20140212.jpg|Wolke in die oggend op Mars - geneem in 1976) Lêer:Streamlined Islands in Maja Valles.jpg|Stroombelynde eilande in ''Lunae Palus quadrangle''. Lêer:Viking Teardrop Islands.jpg|Traanvormige eilande by ''Oxia Palus quadrangle''. Lêer:Chryse Planitia Scour Patterns.jpg|Skuurpatrone in ''Lunae Palus quadrangle''. Lêer:Detail of Maja Valles Flow.jpg|''Lunae Palus quadrangle'' ge-erodeer deur massas vloeibare water. Lêer:Phobos-viking1.jpg|Phobos, saamgestel uit kleiner beelde, geneem in 1978. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings| 2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mars-landingstuie]] [[Kategorie:Mars-wenteltuie]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 05kmrod48jgdw0f3ttgcu6o81f1su7o 0 365253 2975943 2954327 2026-10-05T23:48:45Z Pynappel 70858 2975943 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Sergey Kapitsa | beeld = Sergey Kapitsa.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1928|02|14}} | geboorteplek = [[Cambridge]], [[Engeland]] | sterftedatum ={{Sterfdatum en ouderdom|1928|02|14|2012|08|14|df=y}} | sterfteplek = [[Moskou]], [[Rusland]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | vakgebied = [[Fisika]], [[demografie]] | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Werk op elektrodinamika, versnellerfisika en demografie. Aanbieder van die gewilde en langdurige Russiese wetenskaplike TV-program | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Sergey Petrovich Kapitsa''' ([[Russies]]: ''Сергей Петрович Капица''; [[14 Februarie]] [[1928]] – [[14 Augustus]] [[2012]]) was 'n [[Russiese]] [[fisikus]] en demograaf. Hy was veral bekend as die aanbieder van die gewilde en langdurige Russiese wetenskaplike TV-program, ''Очевидное — невероятное'' (Vanselfsprekend, maar ongelooflik). Sy vader was die [[Nobelprys vir fisika|Nobelpryswenner fisikus]] Pjotr Kapitsa uit die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era, en sy broer was die geograaf en Antarktiese ontdekkingsreisiger Andrei Kapitsa. == Lewe en loopbaan == Kapitsa is gebore in [[Cambridge]], [[Engeland]],<ref>{{cite web |title = Russian Archives Online – Interview transcript – Sergei Kaptisa |url = https://www.pbs.org/redfiles/rao/catalogues/trans/trac/trac_kapi_1.html |publisher = The Russian–American Center |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref>die seun van Anna Alekseevna (Krylova) en Pyotr Kapitsa. Sy grootvader aan moederskant was Aleksey Nikolaevich Krylov, vlootingenieur, toegepaste wiskundige en skrywer van [[Outobiografie|memoires]], en die ontwikkelaar van 'n teenskeepsonderdompelingstegniek. Hy is ge[[doop]] toe hy weer in [[Brittanje]] was, met [[Iwan Pawlof]] as sy peetouer.<ref name='vandenko'>Andrei Vandenko. [http://www.itogi.ru/obsch-exclus/2008/7/3499.html Onderhoud met die ''Itogy'' tydskrif №7 / 609], 12 Februarie 2008 (in Russies)</ref> Later in sy lewe beskryf Kapitsa homself as 'n "Russies-Ortodokse ateïs".<ref name='vandenko' /> In 1935 keer sy gesin terug na die [[Sowjetunie]]. Kapitsa gradueer in 1949 aan die Moskou Lugvaartinstituut. Hy word senior navorsingsgenoot aan die Lebedev Fisika Instituut, Russiese Akademie vir Wetenskap en professor aan die Moskou Instituut vir Fisika en Tegnologie. Kapitsa se bydrae tot fisika was op die gebied van toegepaste elektrodinamika en versnellerfisika; hy is veral bekend vir sy werk aan die mikrotron, 'n apparaat vir die skepping van elektronstrale.<ref>{{citation |title = The microtron |last1 = Kapitza |first1 = S. P. |last2 = Melekhin |first2 = V. N. |type = translated from the Russian by I. N. Sviatoslavsky; English edition by Ednor M. Rowe |publisher = Harwood Academic Publishers |year = 1978 }}</ref> Later het sy navorsing op historiese [[demografie]] gefokus, waar hy 'n aantal wiskundige modelle ontwikkel het van die wêreldstelsel se hiperboliese groei en die wêreldwye demografiese oorgang. Sy werksaamhede in die popularisering van [[wetenskap]] sluit in dat hy die aanbieding van die Russiese televisieprogram, Очевидное — невероятное (Vanselfsprekend, maar ongelooflik) wat begin word in 1973, waarvoor hy in 1979 die [[UNESCO]] se Kalingaprys vir die popularisering van wetenskap<ref>{{cite web |title = Kalinga Prize Laureates |url = http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/science-technology/sti-policy/global-focus/science-popularization/science-popularization/kalinga-winners/ |publisher = United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref> en die USSR-staatsprys in 1980 ontvang het, en die redigering daarvan Russiese uitgawe van ''Scientific American'' vanaf 1982. Hy was ook aktief in kwessies oor wetenskap en samelewing deur sy deelname aan die Pugwash-konferensies en die Club of Rome. In die 1980's was hy, saam met [[Carl Sagan]], uitgesproke oor die moontlikheid dat 'n internasionale [[kernoorlog]] 'n kernwinter sou bewerkstellig, en in 1983 het hy in die Amerikaanse senaat<ref>{{citation |title = U.S., Soviet scientists say nuclear war likely to doom life on earth |newspaper = Miami Herald |date = 9 Desember 1983 }}</ref><ref>{{citation |title = Limited nuclear war would have profound effects, experts say |last = Strout |first = Richard L. |newspaper = Christian Science Monitor |date = 14 Desember 1983 }}</ref> en die [[Verenigde Nasies]] in 1985 aanbiedings gedoen.<ref>{{citation |title = Beyond War: Movement takes disarming approach to world tensions |newspaper = Los Angeles Times |date = 15 September 1985 |last = Hendrix | first = Kathleen }}</ref> Hy was 'n voorstander van [[Ruimteverkenning|planetêre verkenning]] en het in die adviesraad van die Planetary Society gedien.<ref>{{cite web |title = Advisory Council – Who we are |publisher = The Planetary Society |url = http://www.planetary.org/about/advisory_council.html |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref> In 2012 word Kapitsa bekroon met die eerste goue medalje van die Russiese Akademie vir Wetenskappe vir uitstaande prestasies in die verspreiding van wetenskaplike kennis.<ref name="english.ruvr.ru">{{Cite web |url=http://english.ruvr.ru/2012_08_14/Sergey-Kapitsa-dies-at-84/ |title=Prominent Russian scientist Sergey Kapitsa dies at 84 |access-date=13 Desember 2020 |archive-date=12 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112210455/http://english.ruvr.ru/2012_08_14/Sergey-Kapitsa-dies-at-84/ |url-status=dead }}</ref> Kapitsa was 'n pionier van [[skubaduik]] in die Sowjetunie, en hy het die eerste onderwaterfilm oor die [[See van Japan]] geskiet, wat op internasionale filmfeeste vertoon is, veral in [[Cannes]], waar dit die tweede plek was na 'n film van [[Jacques Cousteau]].<ref name="english.ruvr.ru" /> Kapitsa was die vise-president van die Russiese Akademie vir Natuurwetenskappe en president van die Eurasian Physical Society, en was 'n sterk voorstander van die herstel van die steun vir wetenskap in Rusland. <ref>{{cite web |title = TED^x Perm |url = http://www.ted.com/tedx/events/1128 |publisher = TED Conferences LLC |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref> In 1992 het die Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSICOP) die Toekenning vir Openbare Onderwys in Wetenskap aan Kapitsa toegeken.<ref name="Dallas 1992">{{cite journal|title=CSICOP's 1992 Awards|url=https://archive.org/details/sim_skeptical-inquirer_spring-1993_17_3/page/236|journal=Skeptical Inquirer|date=1993|volume=17|issue=3|page=236}}</ref> Op 14 Augustus 2012 sterf Kapitsa op 84-jarige ouderdom in [[Moskou]]. Hy word onthou vir sy rol in die popularisering van die wetenskap en, na veertig jaar as aanbieder, ''Очевидное — невероятное'' (Vanselfsprekend, maar ongelooflik), het hy die rekord gehou dat hy die langste tydperk as aanbieder van 'n TV-program was.<ref name="english.ruvr.ru" /> == Sienings == In 2008 onderteken Kapitsa 'n ope brief ter verdediging van Svetlana Bakhmina.<ref>[https://www.novayagazeta.ru/articles/2008/10/30/36012-v-zaschitu-svetlany-bahminoy In defense of Svetlana Bakhmina] open letter at Novaya Gazeta № 81, 30 Oktober 2008 (in Russies)</ref> Gedurende die laat jare was Kapitsa baie krities oor die stand van die populêre wetenskap en die Russiese televisie in die algemeen. In een van die laaste onderhoude vertel hy oor die afsluiting van sy TV-program: "Kanaal Een het my beveel om die Sowjet-wetenskap te vernietig, en, tweedens, nie teen [[pseudowetenskap]] beswaar te maak nie. Ek het dit kategories geweier. Toe is ek uitgegooi .. Hulle was sinies … Die resultate van hul politieke opstelling kon vandag gevoel word: intellektuele nederlaag van Rusland, ek kan nie 'n ander woord vir hul aktiwiteit vind nie … TEFI (Russiese media toekenning) sou nooit voorheen in 'n eenklas-diktatuur verander het nie. Ek het geen enkele TEFI ontvang nie. Eers in die afgelope 2008, toe Vladimir Posner weg is, word een aan my toegeken vir 'persoonlike bydrae tot die ontwikkeling van Russiese televisie'.<ref>National Broadcast. Creators and Stars of National Television About Themselves and Their Work. Volume 1 // compiled by Vitaly Tretiakov. — Moskou; Algorythm, bl. 113—121 {{ISBN|978-5-9265-0741-3}}</ref> == Erkenning == [[Lêer:Сергей Капица на почтовой марке.jpg|duimnael|Sergei Kapitsa op 'n Russiese [[posseël]] van 2015.]] 5094 Seryozha-hoofgordelsteroïde, wat op 20 Oktober 1982 ontdek is, is vernoem ter ere van Sergei Kapitsa.<ref>[http://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=5094 5094 Seryozha at IAU Minor Planet Center]</ref> Op 5 Maart 2014 onderteken die president van die Russiese Federasie 'n dekreet "Oor die herdenking van S. P. Kapitsa". Op 12 Februarie 2015 het die Uitgewers- en Handelsentrum Marka 'n gedenkposseël uitgereik en 'n posstempel met die beeld van Sergei Kapitsa.<ref>[http://www.rusmarka.ru/en/catalog/marka/position/28197.aspx Sergei Kapitsa stamp at Publishing and Trading Centre Marka]</ref><ref>[http://www.rusmarka.ru/en/catalog/spec/position/28180.aspx Sergey Kapitsa postmark at Publishing and Trading Centre Marka]</ref> == Familie == * Vader – Pyotr Kapitsa, 'n toonaangewende Sowjet-fisikus en Nobelpryswenner vir Fisika "...vir sy basiese uitvindings en ontdekkings op die gebied van lae temperatuur-fisika." * Moeder – Anna Alekseevna Kapitsa (gebore Krylova). * Grootvader van moederskant – Aleksey Nikolaevich Krylov, vlootingenieur, toegepaste wiskundige en memoires, ontwikkelaar van ononderdompelingstegniek. * Jonger broer – Andrey Kapitsa, geograaf, word toegeskryf aan die ontdekking en benaming van die [[Wostokmeer]], die grootste ondergletserse meer in [[Antarktika]], wat 4000 meter onder die Ysplaat van die kontinent lê.<ref name=rgs>{{cite news |title=Andrey Kapitsa dies in Moscow |url=http://int.rgo.ru/news/andrey-kapitsa-dies-in-moscow/ |work=Russian Geographical Society |date=2011-08-03 |accessdate=2011-08-04 |archive-date=2012-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116030839/http://int.rgo.ru/news/andrey-kapitsa-dies-in-moscow |url-status=dead }}</ref> * Vrou – Tatiana Alimovna Damir (sedert 1949). ** Seun – Fyodor Kapitsa (1950–2017), Russiese [[Filologie|filoloog]], [[folklore]]kenner en [[skrywer]]. ** Dogter – Maria (1954), [[sielkundige]] aan die [[Moskouse Staatsuniversiteit|Staatsuniversiteit van Moskou]]. ** Dogter – Varvara (1960), 'n dokter.<ref>Dmitry Gordon. [http://bulvar.com.ua/gazeta/archive/s19_63859/6147.html Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117153258/https://www.bulvar.com.ua/gazeta/archive/s19_63859/6147.html |date=17 Januarie 2021 }} at Gordon's Boulevard № 19 (263), 11 Mei 2010 (in Russian)</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakel == * {{IMDb name|id=3531086}} * {{Find a Grave|96970527}} {{en-vertaal| Sergey Kapitsa}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kapitsa, Sergey}} [[Kategorie:Russiese wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2012]] gwjhincr9qgv0s0l7o5n3y4y2ztcxhb 0 388701 2975753 2975469 2026-10-05T14:09:12Z BurgertB 2401 2975753 wikitext text/x-wiki {{nuus}} {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans) |deelvan = |beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]] |byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}} |datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans |plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]] |resultaat = onbeslis |gebied = | party1 = '''{{RUS}}''' <br />'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' <br />''' [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]''' '''Steun:''' <br/>{{vlagland|Belarus}}<br/>{{vlagland|Noord-Korea}}<ref>{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}</ref> | party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' <br/> '''Steun:''' '''[[NAVO]]''' <br/> '''{{EU}}''' <br/> '''{{vlagland|AUS}}''' <br/> '''{{vlagland|JPN}}''' <br/> '''{{vlagland|NZL}}''' <br/> '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |party3 = |aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' <br /> {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] <br />{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] <br />{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov <br />{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe <br />{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] <br /> Loehansk Leonid Pasetsjnik\ <br /> Loehansk [[Sergei Koslof]] |aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''<br />{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak |aanvoerder3 = |sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&nbsp;013&nbsp;000 soldate; 2&nbsp;000&nbsp;000 reserviste,<ref>{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}</ref> waarvan 175&nbsp;000 – 190&nbsp;000 troepe in Oekraïne<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref> |sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&nbsp;000 soldate, 1&nbsp;000&nbsp;000 reserviste, 20&nbsp;000 vrywilligers<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}</ref> |ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] |ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] }} Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.<ref>{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}</ref><ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}</ref><ref>{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}</ref> Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.<ref>{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}</ref> Van ’n bevolking van 41&nbsp;miljoen is ongeveer 8&nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem<ref>{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}</ref> en 6-7&nbsp;miljoen het uit die land gevlug.<ref>{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}</ref> Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak. Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n "spesiale militêre operasie" aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese<ref name=irrewat group="nota">'n Beweging vir die inlywing van "onbevryde" gebiede by die stamland.</ref> en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te "demilitariseer en te denasionaliseer".<ref>{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}</ref> Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek. Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help. Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.<ref name="Etkind">{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor & Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}</ref><ref name="h710">{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}</ref><ref name="q611">{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}</ref><ref name="v008">{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}</ref> Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&nbsp;miljard raam. Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die "vernietiging van die omgewing" beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys. ==Agtergrond== ===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie=== Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat "die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel".<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.<ref>{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}</ref> Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.<ref name="CBS: Yushchenko: Live And Carry On">{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Ref_j">{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}</ref> Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.<ref name="Ref_2009c">{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}</ref> Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}</ref> In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.<ref>{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}</ref> In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.<ref name="Chifu">{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}</ref> In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig. ===Oekraïense rewolusie en oorlog=== [[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]] Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.<ref name="interfax1">{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}</ref> Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,<ref>{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup" |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}</ref> en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.<ref>{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}</ref> Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.<ref>{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}</ref> Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur "wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo".<ref>{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}</ref><ref name="ua-nato-relations">{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}</ref> Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir "die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]".<ref>{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}</ref> In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel "Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners", waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners "een volk" is.<ref>{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}</ref> Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.<ref>{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}</ref> Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.<ref>{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}</ref> Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.<ref>{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}</ref> Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.<ref>{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}</ref> Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.<ref>{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}</ref><ref>{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}</ref> ===Russiese inval in die Krim en Donbas=== {{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}} [[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]] Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}</ref> en Oekraïense militêre basisse blokkeer.<ref>{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}</ref> In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}</ref> en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.<ref>{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton & Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}</ref> Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die "territoriale integriteit van Oekraïne" bevestig en die anneksasie verwerp word.<ref>{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}</ref> Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.<ref name="end coop">{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}</ref> Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.<ref>{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}</ref> Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].<ref>{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}</ref> In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.<ref>{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}</ref> Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.<ref>{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,<ref>{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}</ref> en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.<ref>{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}</ref> Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.<ref>{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}</ref> Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n "manifes van Groot-Russiese irredentisme" genoem.<ref name=irrewat group="nota"/><ref>{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}</ref> Poetin het na "Nieu-Rusland" begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.<ref>{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}</ref> Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed<ref>{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}</ref> en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.<ref>{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of "Novorossiya": examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}</ref> [[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering<ref name=vier group="nota">Die "Normandiëformaat" ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die "Normandië-4", was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}</ref> in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.<ref name="i407">{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}</ref>]] Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal<ref name="Atlantic Council: Ukrainian neutrality">{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}</ref> en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.<ref>{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}</ref> Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}</ref> Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.<ref>{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.<ref>{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}</ref> Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.<ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}</ref> ==Aanvang== [[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.<ref>{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}</ref>]] ===Russiese militêre versterkings=== Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.<ref>{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}</ref> Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n "agressiewe toon" bly handhaaf.<ref>{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}</ref> ===Russiese ontkenning van invalsplan=== Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.<ref name="Deny">{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}</ref><ref name="denials">{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref> Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê "Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie."<ref name="Deny"/><ref name="denials"/> Op 28 November 2021 het Peskof gesê "Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf."<ref name="Deny"/> Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne "word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld".<ref name=Deny/> Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê "Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie."<ref name="Deny"/> Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die "sogenaamde beplande Russiese inval" as "histerie" beskryf.<ref name="Deny"/><ref name=denials/> ===Russiese aantygings=== [[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].<ref>{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}</ref>]] Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: "Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord."<ref>{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}</ref> Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.<ref>{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}</ref> Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: "Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord."<ref name="france24genocide">{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}</ref> Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}</ref> Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.<ref>{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}</ref> Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.<ref>{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}</ref> Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.<ref>{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}</ref> Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as "laakbare onwaarheid" beskryf,<ref>{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.<ref name="france24genocide" /> In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die "Oekraïense gemeenskap" het "[[Neo-Nazisme|neonazisties]]" geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is "om Oekraïne te denazifiseer".<ref>{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}</ref> President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.<ref name=":02">{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}</ref> ==Gebeure== [[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]] Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion"/><ref>{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}</ref> [[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]] Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].<ref name="TR">{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic & International Studies}}</ref> Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.<ref>{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}</ref> Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.<ref>{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}</ref> Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.<ref name="TR"/><ref name="news.yahoo.com">{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}</ref> Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.<ref>{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ===Aanvanklike inval=== [[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]] Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n "spesiale militêre operasie" in Oos-Oekraïne te loods.<ref name="tassputspeech24" /><ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}</ref> In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.<ref name="tassputspeech24">{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}</ref> Hy het ook gesê Rusland beoog die "demilitarisasie en denazifisering" van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as "sonder gronde" en "vals" beskryf.<ref>{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}</ref> Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.<ref>{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}</ref> Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}</ref><ref name="krputspeech24">{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}</ref> Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}</ref> Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers "maksimum verliese toe te dien".<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}</ref> Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}</ref> Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.<ref>{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}</ref> Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.<ref name=mil.2402.1030>{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}</ref> ====Kijif en die noordfront==== [[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]] [[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]] Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.<ref name="wapo20220320">{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}</ref> Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: "Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie."<ref>{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}</ref> Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.<ref>{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}</ref> Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}</ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.<ref>{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}</ref> Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.<ref>{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}</ref> Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.<ref>{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}</ref> Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.<ref>{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}</ref> Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;<ref>{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.<ref>{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}</ref> Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese "terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing" van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.<ref name="news.yahoo.com"/> ====Suid- en oosfront==== [[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]] [[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]] Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro<ref>{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref> Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.<ref>{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}</ref> Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.<ref>{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.<ref>{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.<ref name="CBC-2022-03-21">{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}</ref> Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: "meer as 85 persent van die hele stad is vernietig".<ref>{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}</ref> Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.<ref>{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}</ref> In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem<ref>{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}</ref> ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.<ref>{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}</ref> Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.<ref>{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}</ref> Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.<ref>{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}</ref> ===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)=== [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]] Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.<ref name="RNZM">{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> Op 19 April het Rusland ’n "oostelike offensief" geloods oor ’n front van 480&nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.<ref name="nytimes.com">{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}</ref> ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as "op sy beste minimaal" beskryf.<ref>{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}</ref> Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.<ref name="Sabbagh">{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}</ref> Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:<ref name="iktgvs">{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}</ref> {{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}} Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal "vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard."<ref>{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}</ref> Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe "Sentrum", onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en "Suid", onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.<ref name="Novaya">{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}</ref> Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.<ref>{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&nbsp;000 - 60&nbsp;000 personeellede.<ref>{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}</ref> ====Val van Marioepol==== Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.<ref name="RNZM"/> Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.<ref>{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}</ref> Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.<ref>{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.<ref>{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}</ref> Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.<ref>{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.<ref>{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}</ref> Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.<ref>{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]] Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.<ref>{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}</ref> Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.<ref>{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}</ref> Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: "Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos."<ref>{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy "gevegsending voltooi" en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.<ref name="nytimes16">{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou "in ooreenstemming met internasionale standaarde" behandel word, terwyl Zelenski gesê het "die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort..."<ref name="reutersmay17">{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk==== [[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]] Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.<ref>{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}</ref> Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.<ref>{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}</ref> Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.<ref>{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}</ref> Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.<ref>{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.<ref>{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.<ref>{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}</ref> Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.<ref name="RID Rivista Italiana Difesa">{{cite web |last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512085122/https://www.rid.it/shownews/4938 |archive-date=12 Mei 2022 |url-status=dead }}</ref> Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.<ref name="Svitlodarsk24522">{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}</ref> Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.<ref>{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}</ref> Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.<ref>{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}</ref> Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.<ref>{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]] Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.<ref>{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}</ref> Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.<ref>{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}</ref> [[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}</ref> Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.<ref>{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}</ref> ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.<ref>{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}</ref> ====Zaporizjzja-front==== [[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n "oorlogsmisdaad" genoem.]] Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.<ref name="nytimes.com"/> Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.<ref>{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}</ref> Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.<ref>{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n "oorlogsmisdaad" genoem.<ref>{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as "uiters gespanne" beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.<ref>{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}</ref> Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }} Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.<ref name="nei-20220822">{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}</ref> Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.<ref>{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}</ref><ref>{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}</ref> [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]] ===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)=== Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220907043934/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |archivedate= 7 September 2022 }}</ref> ’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n "magtige Poetin" geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.<ref>{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.<ref name="France 24 2022">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}</ref> Hy het ook gesê sy land sou "alle middele" gebruik om "homself te verdedig". Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om "Rusland se mislukkings" te regverdig.<ref name="gazetapl 2022 pd">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali "prezent" |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a "gift" |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}</ref> Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n "eskalasie" genoem,<ref name="Ellyatt 2022 esc">{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}</ref> terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as "kanonvoer" gebruik.<ref>{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}</ref> ====Russiese anneksasie van Donetsk-, Cherson-, Loehansk- en Zaporizjzja-oblast==== Laat in September 2022 het Russies aangestelde amptenare in Oekraïne referendums georganiseer oor die anneksasie van die Volksrepublieke [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]], asook die Russies aangestelde militêre administrasies van [[Cherson-oblast|Cherson-]] en [[Zaporizjzja-oblast]]. Oekraïne se regering en bondgenote het dit as skynverkiesings veroordeel, terwyl die amptelike uitslae oorweldigende meerderhede ten gunste van anneksasie getoon het.<ref>{{cite news|date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=29 September 2022 }}</ref> Op 30 September 2022 het Poetin die anneksasie van Oekraïne se Donetsk-, Loehansk-, Cherson- en Zaporizjzja-oblast aangekondig.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=26 January 2023 }} Oekraïne, die Verenigde State, die Europese Unie en die Verenigde Nasies het die anneksasies almal as onwettig veroordeel.<ref>{{cite news|last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=30 September 2022 }}</ref> ==== Cherson-teenoffensief==== [[Beeld:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|'n Paar dae ná Cherson se bevryding help Zelenski die Oekraïense vlag weer in die stad hys.]] Op 29 Augustus het Zelenski die begin van ’n volskaalse teenoffensief in die suidooste aangekondig om Russies besette gebiede in die Cherson- en Mikolajif-streke te herower.<ref>{{cite news|title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |date=29 August 2022 |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=31 August 2022 }}</ref> Teen 4 September het Oekraïense magte die dorp Wisokopillja herower.<ref>{{cite news|last=Asami |first=Terajima |date=4 September 2022 |title=Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-war-latest-ukraine-liberates-villages-in-south-and-east |access-date=5 September 2022 }}</ref> Oekraïense aanvalle het ook aan die suidelike frontlinie voortgeduur, hoewel berigte oor territoriale veranderinge grotendeels nie geverifieer kon word nie. In Oktober het Oekraïense magte verder suidwaarts na die stad Cherson gevorder en beheer oor 1&nbsp;170&nbsp;km² oorgeneem, terwyl gevegte tot by Doedtsjani uitgebrei het.<ref>{{cite news|last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=10 October 2022 }}</ref> Sjoigoe het Russiese magte op 9 November beveel om ’n deel van Cherson-oblast, insluitend die stad [[Cherson]], te verlaat en na die oostelike oewer van die Dnepro te verskuif.<ref>{{cite news|last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=10 November 2022 }}</ref> Op 11 November het Oekraïense troepe Cherson binnegegaan nadat Rusland sy onttrekking voltooi het. Dit het beteken Russiese magte het nie meer ’n vastrapplek aan die westelike oewer van die Dnepro gehad nie. ====Charkif-teenoffensief==== Oekraïense magte het op 6 September nog ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-oblast naby Balaklija onder leiding van generaal Sirski geloods.<ref name="RO"/> Teen 7 September het Oekraïense magte 20&nbsp;km tot binne die Russies besette gebied gevorder en beweer hulle het ongeveer 400&nbsp;km² herower. Russiese kommentators het gesê dit was waarskynlik die gevolg van die verskuiwing van Russiese magte na Cherson.<ref>{{cite web|last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 8 September het Oekraïense magte Balaklija ingeneem en tot binne 15&nbsp;km van Koepjansk gevorder.<ref>{{cite web|last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 9 September het die Russiese besettingsadministrasie van die Charkif-oblast aangekondig hulle sou die burgerbevolkings van Izjoem, Koepjansk en Weliki Boerloek "in veiligheid bring". Die Oorlogstudie-instituut (ISW) het gesê hy meen Koepjansk sou waarskynlik binne die volgende 72 uur val,<ref>{{cite news|last=Osterman |first=Cynthia |date=9 September 2022 |title=Ukraine retakes settlements in Kharkiv advance – Russian-installed official |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/civilians-being-evacuated-russian-held-kharkiv-region-towns-russian-installed-2022-09-09/ |access-date=10 September 2022}}</ref> terwyl Russiese reserwe-eenhede per pad en helikopter na die gebied gestuur is.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesaieva |first2=Julia |last3=Pennington |first3=Josh |date=9 September 2022 |title=Russia sends reinforcements to Kharkiv as Ukrainians advance |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html |access-date=10 September 2022 }}</ref> Op die oggend van 10 September het foto’s verskyn wat na bewering Oekraïense troepe toon wat die Oekraïense vlag in die sentrum van Koepjansk hys,<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{cite news|date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> en die ISW het gesê Oekraïense magte het ongeveer 2&nbsp;500&nbsp;km² ingeneem.<ref name="isw20220909">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 9 |url=https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910102731/https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |archive-date=10 September 2022 |access-date=10 September 2022}}</ref> Reuters het berig Russiese stellings in die noordooste van Oekraïne het voor die Oekraïense aanval "ineengestort", met Russiese magte wat gedwing is om uit hulle basis by Izjoem terug te trek nadat die inname van Koepjansk hulle afgesny het.<ref>{{cite news|last1=Hunder |first1=Max |last2=Hnidyi |first2=Vitalii |date=10 September 2022 |title=Russian grip on northeast Ukraine collapses after Kyiv severs supply line |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> Teen 15 September het ’n beoordeling deur die Britse ministerie van verdediging bevestig Rusland het óf byna al sy stellings wes van die Oskilrivier verloor óf daaruit onttrek. Hulle het waardevolle militêre toerusting agtergelaat.<ref>{{cite news|date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> Die offensief het ooswaarts voortgeduur, en teen 1 Oktober het Oekraïense magte Liman bevry.<ref>{{cite news|last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=10 October 2022 }}</ref> ===Winterdooiepunt (12 November 2022 - 7 Junie 2023)=== Ná die twee gelyktydige Oekraïense teenoffensiewe het die gevegte in die winter half in ’n dooie punt vasgeval,<ref name="TakesStock">{{cite news|date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=[[The Moscow Times]] AFP | access-date=26 April 2023}}</ref> met swaar verliese maar min beweging van die frontlinie.<ref>{{cite news|last=Trofimov |first=Yaroslav |title=Ukraine, Russia Gird for a Decisive Spring Campaign After a Bloody Winter |work=[[The Wall Street Journal]] |date=13 March 2023 |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-russia-gird-for-a-decisive-spring-campaign-after-a-bloody-winter-a3beef16 |access-date=26 April 2023 }}</ref> Rusland het ’n selfverklaarde winteroffensief in Oos-Oekraïne geloods, maar die veldtog het met beperkte terreinwinste geëindig.<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{cite news|last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Ontleders het onder meer Rusland se gebrek aan opgeleide soldate en ammunisievoorrade vir die mislukking geblameer.<ref name=TakesStock/><ref name="aground"/> Die Britse historikus Mark Galeotti het gesê: "Ná Rusland se mislukte en swak beplande winteroffensief, wat sy geleentheid verspil het om sy magte te konsolideer, is Oekraïne in ’n betreklik sterk posisie."<ref>{{cite web|last=Galeotti |first=Mark |date=24 May 2023 |title=Ukraine's next move: can Putin be outsmarted? |url=https://www.spectator.co.uk/article/ukraines-next-move-can-putin-be-outsmarted/ |access-date=25 May 2023 |website=The Spectator }}</ref> Op 7 Februarie het ''The New York Times'' berig Russiese magte het onlangs byna 200&nbsp;000 soldate gemobiliseer om aan die offensief in die Donbas deel te neem.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=25 March 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Die Russiese private militêre maatskappy die Wagnergroep het ’n groter rol begin speel,<ref>{{cite news|date=13 January 2023 |title=The success of Russia's mercenary group says something about Putin's war |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/wagner-mercenary-group-russia-putin-b2261201.html |work=[[The Independent]] |access-date=26 April 2023 }}</ref> en "stadige, uitputtende vorderings" in die Bachmoet-geveg gelewer, met tienduisende rekrute uit gevangenisbataljons wat so te sê aan "selfmoordaanvalle" op Oekraïense stellings deelgeneem het.<ref name="aground"/> Aan die einde van Januarie 2023 het die gevegte in die suide van die Zaporizjzja-oblast verskerp, met swaar verliese aan albei kante.<ref>{{cite news|last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=[[The Wall Street Journal]]}} ^{{cite news|date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=17 June 2023 }}</ref> In nabygeleë suidelike dele van die Donetsk-oblast het ’n intense, drie weke lange Russiese aanval naby die steenkoolmyndorp Woehledar plaasgevind; dit is as die grootste tenkgeveg van die oorlog tot op daardie stadium beskryf. Dit het op ’n ramp vir die Russiese magte uitgeloop, met Oekraïense bevelvoerders wat beweer het hulle het "minstens 130 tenks en gepantserde personeeldraers" verloor. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar: "’n Hele Russiese brigade is feitlik uitgewis."<ref>{{cite news|last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Teen die einde van 2022, toe Russiese verliese 50&nbsp;000 oorskry het, het die Russiese leër versperringstroepe ingestel. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar dié eenhede dreig om hulle eie terugtrekkende soldate te skiet om hulle tot aanvalle te dwing. In Maart 2023 het Russiese soldate ’n video opgeneem wat aan Poetin gerig is waarin hulle verklaar het hulle het ná die opdoen van verliese probeer om na hulle hoofkwartier terug te keer, maar hulle bevelvoerders het hulle die ontruiming geweier, terwyl versperringstroepe agter hulle geplaas is met dreigemente om hulle "te vernietig".<ref name="Sauer 2023 a785">{{cite news|last=Sauer |first=Pjotr |title=Russian soldiers say commanders used 'barrier troops' to stop them retreating |work=[[The Guardian]] |date=27 March 2023 |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/27/russian-soldiers-commanders-used-barrier-troops-stop-retreating |access-date=25 January 2024 }}</ref> ===Geveg van Bachmoet=== [[Beeld:Bakhmut during the battle (2023-04-05), frame 16531.jpg|thumb|260px|Wes-Bachmoet tydens die geveg, 5 April 2023.]] Ná die nederlaag in Cherson en Charkif het Russiese en Wagner-magte daarop gefokus om Bachmoet in te neem en die halfjaar lange dooiepunt daar te verbreek. Russiese magte het probeer om die stad te omsingel deur uit die noorde via Soledar aan te val. Ná swaar verliese het Russiese en Wagner-magte op 16 Januarie 2023 beheer oor Soledar oorgeneem.<ref>{{cite news|date=15 January 2023 |title=Ukrainian military source: Russia controls administrative territory of Soledar |url=https://kyivindependent.com/news-feed/ukrainian-military-source |access-date=16 January 2023 |work=The Kyiv Independent }}</ref> Teen vroeg in Februarie 2023 is Bachmoet uit die noorde, suide en ooste aangeval, met die enigste Oekraïense toevoerlyne wat van Tsjasif Jar in die weste geloop het.<ref>{{cite news|date=1 February 2023 |title=Russia Pours Fighters Into Battle for Bakhmut |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2023/01/31/world/russia-ukraine-news |url-access=subscription }}</ref> Op 4 Maart het Bachmoet se onderburgemeester aan nuusdienste gesê daar is straatgevegte in die stad.<ref>{{cite news|date=4 March 2023 |title=Bakhmut: Fighting in the street but Russia not in control – deputy mayor |publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64846666 |access-date=4 March 2023}}</ref> Op 20 Mei 2023 het die Wagnergroep volle beheer oor Bachmoet opgeëis, en Rusland het die volgende dag amptelik ’n oorwinning in die geveg verklaar.<ref>{{cite web |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |date=24 May 2023 |work=Institute for the Study of War |title=The Kremlin's Pyrrhic Victory in Bakhmut: A Retrospective on the Battle for Bakhmut |first=Kateryna |last=Stepanenko |access-date= 3 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524152225/https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |archive-date=24 Mei 2023 |url-status=dead }}</ref> Wagner-magte het daarna uit die stad teruggetrek en is deur gereelde Russiese eenhede vervang.<ref>{{cite web|last1=Bailey |first1=Riley |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Kagan |first4=Frederick W. |name-list-style=and |date=3 June 2023 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 3, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-3-2023 |work=Institute for the Study of War }}</ref> ===2023 Oekraïense teenoffensiewe (8 Junie 2023 - 1&nbsp;Desember 2023)=== [[Beeld:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|260px|'n [[Oorstroming]] in Cherson-oblast op 10 Junie 2023 wat veroorsaak is deur die verwoesting van die Kachofkadam vier dae vantevore.]] In Junie 2023 het Oekraïense magte teenaanvalle aan verskeie fronte geloods.<ref>{{cite news|date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News}}</ref> Dié pogings het hewige Russiese weerstand teengekom.<ref>{{cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> Teen 12 Junie het Oekraïne vordering en die bevryding van nedersettings aangemeld.<ref>{{cite news|last=Balmforth |first=Tom |title=Ukraine claims new gains in early phase of counteroffensive |work=[[Reuters]] |date=12 June 2023 |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-reports-small-gains-early-stages-counteroffensive-2023-06-12/ }}</ref> Einde Junie het Oekraïne grondgebied in die Donbas herower en vordering in die Cherson-oblast gemaak.<ref>{{cite news|title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=[[BBC News]] |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> Rusland het gebiede op groot skaal met myne besaai, wat Oekraïne die land met die meeste landmyne ter wêreld gemaak het.<ref>{{cite news|date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=[[The Guardian]] }}</ref> Nadat Rusland die Swartsee-graanooreenkoms verlaat het, het Oekraïne Russiese skepe geteiken.<ref>{{cite news|date=13 September 2023 |title=Ukraine hits Russian naval targets in major Crimea attack |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-launches-missile-attack-sevastopol-crimea-russian-installed-governor-2023-09-13/ }}</ref> In September 2023 het Russiese aanvalle Oekraïense energie-infrastruktuur getref.<ref>{{cite news|date=21 September 2023 |title=As Russia hits Ukraine's energy facilities with a deadly missile attack, fear mounts over nuclear plants |work=CBS News }}</ref> Die VSA het aangekondig hulle sal langafstand-missiele stuur<ref>{{cite news|title=Ukraine to receive US long-range ATACMS missiles, US media report |work=Al Jazeera}}</ref>, en Oekraïne het die vlootbasis in [[Sewastopol]] aangeval.<ref>{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=22 September 2023 |title=Ukraine hits headquarters of Russia's Black Sea Fleet in Sevastopol |newspaper=[[The Washington Post]] |issn=0190-8286 }}</ref> In Oktober-Desember 2023 het Oekraïense magte die Dnipro oorgesteek ondanks swaar verliese. Op 1 Desember 2023 het Zelenski verklaar die Oekraïense teenoffensief was onsuksesvol.<ref name="failedTelegraph"/> In Desember 2023 het mediaorganisasies die Oekraïense teenoffensief beskryf as onsuksesvol wat betref die herowering van beduidende grondgebied of die bereiking van enige van sy doelwitte.<ref name="failedTelegraph">{{cite news|last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=12 December 2023 |work=The Daily Telegraph }}</ref> ===Russiese offensiewe en Oekraïense inval (April 2024 - tans)=== ====Russiese aanvalle in die lente en somer van 2024==== [[Beeld:2024-09-05 - Presidential Brigade UAF - Vovchansk 05.jpg|thumb|250px|Die ruïnes van Wofsjansk ná Rusland se Charkif-offensief van 2024.]] Op 10 Mei 2024 het Rusland ’n hernude offensief in die Charkif-oblast begin. Rusland het ’n dosyn dorpe ingeneem; Oekraïne het teen 25 Mei, sedert die begin van die offensief, meer as 11&nbsp;000 mense uit die streek ontruim. Die land het op 17 Mei gesê sy magte het die Russiese opmars vertraag, en teen 25 Mei het Zelenski gesê Oekraïense magte het "gevegsbeheer" verseker oor gebiede waar Russiese troepe die noordoostelike Charkif-oblast binnegegaan het. Russiese amptenare het gesê hulle "vorder in elke rigting" en die doel is om ’n buffersone vir bedreigde grensstreke te skep.<ref name="c973">{{cite web|last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=7 June 2024 |website=AP News}}</ref> Die Withuis het op 7 Junie gesê die offensief het tot stilstand gekom en sou waarskynlik nie verder vorder nie.<ref name="k069">{{cite web|last=Dress |first=Brad |title=US says Russia's advance on Kharkiv is 'all but over' |website=The Hill |date=7 June 2024 |url=https://thehill.com/policy/defense/4710848-white-house-russia-advance-ukraine-kharkiv-region-stalled/ |access-date=12 June 2024}}</ref> Ná die slag van Awdijifka het Russiese magte noordweswaarts gevorder om ’n uitloper te vorm en Otsjeretine aan die einde van April ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}</ref> Russiese magte het ook vroeg in April ’n aanval in die rigting van Tsjasif Jar geloods en teen vroeg in Julie sy oostelikste distrik ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}</ref> Nog ’n aanval in die rigting van Toretsk is op 18 Junie geloods om die stad in te neem.<ref>{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}</ref> Die Oekraïense militêre waarnemer Nazar Volosjin het gesê die doel was om Tsjasif Jar uit die suide te omsingel.<ref name="ISW 2024-06-21">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 21, 2024 |last1=Evans |first1=Angelica |last2=Wolkov |first2=Nicole |last3=Harward |first3=Christina |last4=Hird |first4=Karolina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=21 June 2024 |access-date=13 July 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-21-2024}}</ref> Russiese magte het die uitloper noordwes van Awdijifka in Julie uitgebrei en op 19 Julie 2024 ’n deurbraak gemaak en in die rigting van die strategies belangrike stad Pokrofsk gevorder.<ref>{{cite web|work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}</ref> ====Oekraïense offensief in Rusland==== [[Beeld:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|250px|Oekraïense soldate in Augustus 2024 in [[Koersk-oblast]].]] Op 6 Augustus 2024 het Oekraïne sy eerste direkte aanval op Russiese grondgebied uitgevoer, die grootste pro-Oekraïense inval sedert die begin van die oorlog, in die aangrensende [[Koersk-oblast]].<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}</ref> Die hoofas van die aanvanklike opmars was gesentreer in die rigting van Soedsja, 10&nbsp;km van die grens af,<ref>{{cite web|url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}</ref> wat volgens Zelenski op 15 Augustus ingeneem is.<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}</ref> Oekraïne het die gebrek aan ervare eenhede en verdediging aan die grens met die Koersk-oblast benut en in die eerste dae van die inval vinnig grondgebied ingeneem.<ref>{{cite web|work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}</ref> Die inval het Rusland genoop om duisende troepe uit besette Oekraïense gebiede te verskuif.<ref name="k052">{{cite web|last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=18 August 2024}}</ref> Ondanks herhaalde sperdatums wat Poetin in 2024 gestel het om Oekraïense troepe te verdryf, het Russiese magte dit teen die einde van Januarie 2025 nog nie reggekry nie, terwyl vordering in die Donetsk-oblast voorkeur geniet het bo die Koersk-uitloper. Teen die somer van 2025 is Oekraïense magte egter grotendeels uit die gebied verdryf.<ref>{{cite news| last1=O'Grady |first1=Siobhán |last2=Ebel |first2=Francesca |last3=Khudov |first3=Kostiantyn |last4=Morgunov |first4=Serhiy |last5=Korolchuk |first5=Serhii |date=11 August 2025 |title=Ukraine invaded Russia, seizing land it hoped to trade. It couldn't hold on. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/08/11/ukraine-war-kursk-invasion-russia/ |url-access=subscription |access-date=18 December 2025 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ====Laat 2024 - vroeg 2026: eskalering van Russiese aanvalle op burgerlikes==== [[Beeld:2024-07-04 - 24 OMBr ZSU - Chasiv Yar - 03.jpg|thumb|Verwoesting tydens die Slag van Tsjasif Jar.]] [[Beeld:2024- Russian drones launched against Ukraine.svg |thumb|Die gebruik van Russiese [[Hommeltuig|hommeltuie]] het van vroeg 2024 tot die somer van 2025 ongeveer tienvoudig toegeneem.<ref name=NYTimes_20250908>{{cite news|last1=Johnson |first1=Lizzie |last2=Korolchuk |first2=Serhii |last3=Galouchka |first3=Anastacia |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |last5=Ram |first5=Ed |last6=Chen |first6=Yutao |last7=Ledur |first7=Júlia |last8=Sand |first8=Bishop |title=Russia bombs Ukraine almost every night. This is what it sounds like. |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |newspaper=The Washington Post |date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909004516/https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}</ref>]] Russiese troepe het voortgegaan om teen 'n vinniger tempo as voor die Koersk-offensief in die ooste van Oekraïne te vorder,<ref name=Miller>{{cite web|title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences |website=FT |date=30 August 2024 |last1=Miller |first1=Christopher |url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |access-date=31 August 2024 |archive-date=31 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> insluitend in die rigting van die operasioneel belangrike stad Pokrofsk.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]] |date=22 August 2024 |first1=Isabelle |last1=Khurshudyan |first2=Anastacia |last3=Morgunov |last2=Galouchka |first3=Serhiy |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/22/ukraine-kursk-pokrovsk-russia-views/ |title=Ukrainians cheer push into Russia but fear it comes at the cost of the east|name-list-style=and}}</ref> Einde Augustus 2024 het Russiese magte Nowohrodifka suidoos van Pokrofsk ingeneem,<ref name=Miller/> terwyl hulle Krasnohorifk<ref name="ISW 2024-09-10">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 10, 2024 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Mappes |first4=Grace |last5=Zehrung |first5=Haley |work=Institute for the Study of War |date=10 September 2024 |access-date=10 September 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 }}</ref> en Oekraïnsk<ref name="NYT918"/> vroeg in September verower het.<ref name="NYT918">{{cite news|last=Méheut |first=Constant |date=18 September 2024 |title=Russia Seizes Eastern Town as Ukraine Says It Hit a Big Ammunition Depot |url=https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918104436/https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html/ |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Einde September het 'n Russiese aanval op die stad Woeledar, wat lank deur Oekraïne beheer is, begin.<ref>{{cite news|work=[[Reuters]] |title=Russian forces storming east Ukrainian town of Vuhledar, bloggers and media say |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-storming-ukrainian-town-vuhledar-bloggers-media-say-2024-09-24/ |date=24 September 2024 }}</ref> Nadat dit op 1 Oktober geval het, is die stad, met 'n vooroorlogse bevolking van ongeveer 14&nbsp;000, as 'n "uitgestrekte puinhoop" beskryf.<ref name="vuhledar101">{{cite news|last=Kilner |first=James |date=1 October 2024 |title=Russia secures biggest victory since February as it captures Ukrainian stronghold |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/russias-biggest-victory-since-february-ukrainian-stronghold/ |work=[[The Daily Telegraph]] }}</ref> Op 30 Oktober 2024 is berig generaal-majoor Dmitro Martsjenko van Oekraïne het gesê Zelenski se oorwinningsplan het te sterk op Westerse steun gefokus. Inligtingsessies deur Westerse amptenare het ook pessimistieser geword.<ref name=telegraph-20241030>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/30/ukraine-crumbling-russia-zelensky-victory-plan-kyiv/ |title=Ukraine's front line is 'crumbling' against Russian advances, says general |last1=Kilner |first1=James |last2=Hardaker |first2=Daniel |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |url-access=subscription |date=30 October 2024 |access-date=7 November 2024 }}</ref><ref name=nyt-20241101>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |title=As Russia Advances, U.S. Fears Ukraine Has Entered a Grim Phase |last1=Barnes |first1=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Barker |first4=Kim |newspaper=[[The New York Times]] |url-access=subscription |date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101211720/https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |archive-date=1 November 2024}}</ref> Vroeg in 2025 het Russiese magte in die ooste van Oekraïne gevorder,<ref>{{cite news|date=15 February 2025 |title=Russian forces take control of two settlements in eastern Ukraine, TASS says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-take-control-two-settlements-eastern-ukraine-tass-says-2025-02-14/ |work=[[Reuters]] }}</ref> terwyl Rusland beweer het hulle het Welika Nowosilka in Januarie verower.<ref>{{cite web|date=26 January 2025 |title=Russia says its troops have captured a strategic town in eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-invasion-donetsk-offensive-c544bbc5c99c64d5620876cad165a5db |access-date=17 April 2025 |work=AP News |language=en }}</ref> Rusland het voortgegaan met aanvalle op Oekraïne se energie-infrastruktuur.<ref>{{cite news|title=Russia claims to have seized two new villages in eastern Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/12/russia-claims-to-have-seized-new-villages-in-eastern-ukraine |work=Al Jazeera |date=12 January 2025 }}</ref> In Februarie 2025 het die Oekraïense regering 'n eenjaarkontrak goedgekeur vir vrywilligers tussen 18 en 24 jaar wat nie aan mobilisasie onderworpe is nie.<ref>{{cite news|last1=Basmat |first1=Dmytro |title=Over 10,000 applications to join military submitted by young recruits following introduction of 'special contracts,' Defense Ministry says |url=https://kyivindependent.com/over-10-000-applications-to-join-military-received-from-young-recruits-following-introduction-of-special-contracts-defense-ministry-says/ |work=The Kyiv Independent |date=18 February 2025 }}</ref> Teen April 2025 het Russiese vordering verlangsaam, volgens Seth Jones van die Sentrum vir Strategiese en Internasionale Studies.<ref name="h119">{{cite web| last1=Jones | first1=Seth G. | last2=McCabe | first2=Riley | title=Russia's Battlefield Woes in Ukraine | website=CSIS | date=11 August 2025 | url=https://www.csis.org/analysis/russias-battlefield-woes-ukraine | access-date=3 September 2025}}</ref> Russiese aanvalle op burgerlikes het ook toegeneem, met Junie as die maand met die meeste burgerlike ongevalle in Oekraïne sedert die begin van die oorlog: 232 dood en 1&nbsp;343 beseer.<ref name="o749">{{cite web| title=UN warns of record civilian casualties in Ukraine | website=UN News | date=10 July 2025 | url=https://news.un.org/en/story/2025/07/1165366 | access-date=3 September 2025}}</ref> Rusland het minstens 21 burgerlikes, insluitend kinders, in die tweede grootste aanval van die oorlog in die nag van 27 en 28 Augustus gedood en Europese diplomatieke geriewe sowel as burgerlike infrastruktuur beskadig.<ref name="c384">{{cite web| title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 28, 2025 | website=Institute for the Study of War | date=28 August 2025 | url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-28-2025 | access-date=3 September 2025}}</ref> Poetin het in Maart 2025 verklaar "daar is rede om te glo ons kan klaarspeel met die Oekraïense magte", terwyl 'n Russiese someroffensief verwag is. Rusland het beplan om na Soemi en Charkif uit te brei. Die werklike offensief is egter oor die algemeen as onsuksesvol beskou, met beperkte terreinwinste teen die koste van swaar ongevalle. Teen September 2025 het Russiese magte geen deurbraak aan die front behaal nie, terwyl belangrike strategiese doelwitte soos Pokrofsk steeds deur Oekraïne beheer is.<ref name="b037">{{cite web |last=Dickinson |first=Peter |title=Putin's failed summer offensive shatters the myth of inevitable Russian victory |website=Atlantic Council |date=2 September 2025 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-failed-summer-offensive-shatters-the-myth-of-inevitable-russian-victory/ |access-date=3 September 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Rusland het sy aanvalle op Oekraïense energie-infrastruktuur verskerp.<ref name="Chathamhouse_Nov2025">{{cite web|last=Lough |first=John |date=10 November 2025 |title=Ukraine's best defence against Putin's energy war is more attacks on Russia's oil refining sector |url=https://www.chathamhouse.org/2025/11/ukraines-best-defence-against-putins-energy-war-more-attacks-russias-oil-refining-sector |website=chathamhouse.org |location=Londen |publisher=Chatham House, The Royal Institute of International Affairs |access-date=20 November 2025}}</ref> In reaksie hierop het Oekraïne Russiese energie- en logistieke netwerke aangeval, insluitend olieaanlegte, wat 'n Russiese brandstofkrisis veroorsaak het.<ref>{{cite news|last=Christou |first=William |date=8 November 2025 |title=Russian missile attacks on Ukrainian energy facilities kill at least seven |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/08/russia-ukraine-drone-missile-attacks-energy-infrastructure-casualties |access-date=19 November 2025 |work=[[The Guardian]] |language=en |issn=0261-3077 |archive-url= |archive-date=}}</ref> In Oktober en November 2025 het Russiese magte hulle operasies om Pokrofsk verskerp. Rusland het honderde vierkante kilometer gevorder en druk op Oekraïense verdedigingslinies uitgeoefen.<ref>{{cite web|title=The Russia-Ukraine War Report Card, Nov. 12, 2025 {{!}} Russia Matters |url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-nov-12-2025 |access-date=19 November 2025 |website=russiamatters.org}}</ref> Teen einde Oktober was daar gevegte binne die stad Pokrofsk self.<ref>{{cite news |last=Landale |first=James |date=1 November 2025 |title=Key town faces 'multi-thousand' Russian force, top Ukraine commander admits |url=https://www.bbc.com/news/articles/crklljyx6mzo |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Op 1 Desember het Rusland beweer hy het die stad verower, hoewel Oekraïense magte steeds in die noordelike deel teenwoordig was.<ref>{{cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=2 December 2025 |title=Russia says before talks with US it has fully captured city of Pokrovsk, Ukraine denies it |url=https://www.reuters.com/world/russias-putin-told-frontline-liberation-pokrovsk-vovchansk-kremlin-says-2025-12-01/ |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Volgens berigte het Rusland Pokrofsk, Mirnohrad en Hoeljaipole vroeg in 2026 ten volle verower.<ref>{{cite web | last=Bern | first=Stefaniia | title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 25, 2026 | website=Institute for the Study of War | date=2026-02-26 | url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-february-25-2026/ | access-date=2026-03-02}}</ref> In Desember 2025 het Zelenski die stad besoek nadat Rusland beweer het hy beheer Koepjansk. 'n Oekraïense bevelvoerder het verklaar Russiese troepe daar was omsingel.<ref name="y195">{{cite news |last=Psaropoulos |first=John T. |title=Russian forces 'completely cut off' from Kupiansk, says Ukrainian commander |work=Al Jazeera |date=12 December 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/12/putin-pursues-peace-through-capitulation-as-ukraine-fights-on-in-pokrovsk |access-date=18 December 2025 }}</ref> ====Oekraïense teenaanvalle==== Vroeg in 2026 het Oekraïne sy grootste terreinwinste op die slagveld in meer as twee en 'n half jaar behaal (die Koersk-offensief uitgesluit). Volgens ISW-data het dit tussen 11 en 15 Februarie meer as 200&nbsp;km² herower. Die opmars het saamgeval met die Russiese weermag se verlies aan toegang tot [[Starlink]], wat kommunikasieprobleme veroorsaak het, en dit is vererger deur die Russiese regering se beperking van toegang tot [[Telegram (sagteware)|Telegram]]. Ten spyte hiervan het Rusland in Februarie 'n netto terreinwins behaal.<ref name="w459">{{cite web | last=Stuart | first=Riley | title=Ukraine reclaims more than 200 square kilometres of territory as Elon Musk blocks Russian army's internet access | website=ABC News | date=18 February 2026 | url=https://www.abc.net.au/news/2026-02-19/ukraine-reclaims-territory-as-musk-blocks-russian-army-internet/106356642 | access-date=5 March 2026}}</ref> Westerse amptenare het ook gesê Rusland het vir die eerste keer sedert die begin van die oorlog meer verliese gely as wat dit nuwe personeel kon werf.<ref name="b940">{{cite web | last1=Cotterill |first1=Tom |last2=Barker |first2=Memphis |last3=Blomfield |first3=Adrian | title= Russian soldiers being killed faster than Kremlin can recruit them | website=The Telegraph | date=24 February 2026 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/02/24/russian-soldiers-killed-faster-than-kremlin-can-recruit/?WT.mc_id=tmgoff_reddit_faster-than-kremlin-can-recruit/ | access-date=5 March 2026}}</ref> In April 2026 het Oekraïne 'n middelafstandaanvalsveldtog teen Russies besette gebiede van stapel gestuur, veral teen die [[Krim]], met eenrigtingaanvalshommeltuige.<ref name="Beaumont">{{cite news |last=Beaumont |first=Peter |title='Highway of death': the Ukrainian drone campaign menacing Russian logistics |work=[[The Guardian]] |date=11 June 2026 |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/11/highway-of-death-the-ukrainian-drone-campaign-menacing-russian-logistics |access-date=14 June 2026}}</ref> Teen middel Mei 2026 is Rusland se lenteoffensief deur slagveldkenners en militêre ontleders as onsuksesvol beskryf, met Oekraïne wat vir die tweede keer dié jaar meer grond herower het as wat dit verloor het.<ref name="f785">{{cite web | last1=Lohinov | first1=Yehor | last2=Eckel | first2=Mike | title=On Springtime Battlefield In War's Fifth Year, Ukraine Claws Back Territory | website=RFE/RL | date=20 May 2026 | url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-war-battlefield-gains/33761066.html | access-date=22 May 2026}}</ref> In dieselfde maand het Rusland een van die grootste gekombineerde lugaanvalle van die oorlog teen Kijif en ander Oekraïense stede geloods.<ref>{{Cite news |last=Beaumont |first=Peter |date=2026-05-14 |title=Ukraine hit by second day of large-scale Russian missile and drone strikes |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/14/ukraine-second-day-large-scale-russian-missile-drone-strikes |access-date=2026-05-14 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> In Kijif is 'n woonstelgebou vernietig, met 24 mense wat gesterf het.<ref name="f053">{{cite web | last=Khalili-Tari | first=Daniel | title=Zelenskyy vows response after Russian strike kills 24 in Kyiv | website=Al Jazeera | date=15 May 2026 | url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/zelenskyy-vows-response-after-russian-strike-kills-24-in-kyiv | access-date=16 May 2026}}</ref> In die daaropvolgende maande het Rusland voortgegaan om sy lugaanvalle op Oekraïne te verskerp namate sy vordering aan die front verlangsaam het, terwyl die VN 'n beduidende toename in die aantal Oekraïense burgerlikes gerapporteer het wat in die jaar gedood is.<ref name="e525">{{cite | last1=Ogirenko | first1=Valentyn | last2=Pruchnicka | first2=Anna | title=Russian air attacks kill 12 in Kyiv region on sixth day of strikes | date=1 September 2026 | url=https://www.reuters.com/world/europe/explosions-heard-ukraines-kyiv-four-people-injured-2026-09-01/ | access-date=17 September 2026 | page=}}</ref> In September is berig Oekraïne het 'n suksesvolle teenaanval teen Russiese magte noord van Liman in Donetsk uitgevoer, ongeveer 200&nbsp;km² grond herower en Russiese planne om Oekraïense verdedigingslinies in die gebied te omsingel ontwrig.<ref name="a653">{{cite web | last=Eckel | first=Mike | title=A Quiet Ukrainian Counteroffensive, A 'Rout' For Russian Forces | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=15 September 2026 | url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-counteroffensive-lyman/33856852.html | access-date=17 September 2026}}</ref> ===Luggevegte=== Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}</ref> wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}</ref> Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.<ref>"Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus". The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.</ref> Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.<ref>{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}</ref> Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.<ref>{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}</ref> Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.<ref>{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}</ref>'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die "oorgrote meerderheid" van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}</ref> Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}</ref> Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref> Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.<ref>{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}</ref> ===Vlootgevegte=== [[Beeld:Stamp of Ukraine s1985.jpg|thumb|'n Herdenkingseël oor die frase "Russiese oorlogskip, fok weg!"]] [[Beeld:Russian cruiser Moskva.jpg|thumb|Die Russiese Swartsee-vlagskip Moskwa is op 14 April 2022 gesink, na berig word nadat twee Oekraïnse missiele dit getref het.]] Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}</ref> Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.<ref>{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}</ref> Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}</ref> Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: "[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]" ("Русский военный корабль, иди нахуй!", ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')<ref>{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title="Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}</ref> Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}</ref> Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog. Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.<ref>{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}</ref> Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}</ref> Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.<ref name="Interfax_scuttle">{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}</ref><ref name="Times_Scuttles_Flagship">{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}</ref> Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.<ref>{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}</ref> Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.<ref>{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}</ref> Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.<ref>{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}</ref> Op 26 Desember 2023 het Oekraïne se lugmag die Russiese landingskip Nowotsjerkassk aangeval terwyl dit in Feodosija vasgemeer was. Oekraïne het gesê dit is vernietig, ’n bewering wat deur onafhanklike ontleders bevestig is. Russiese owerhede het beweer twee aanvalsvliegtuie is vernietig.<ref name="strikes_2023_12_26_reuters">Osborn, Andrew and Max Hunder: [https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-carries-out-air-assault-crimeas-port-feodosia-2023-12-26/ "Ukraine strikes Russian naval landing warship, Moscow admits damage,"], 26 December 2023, [[Reuters]]</ref> Op 14 Februarie het Oekraïense hommeltuie die Russiese landingskip Tsezar Koenikof getref en laat sink.<ref name="Goryashko 2024 x892">{{cite web|last=Goryashko |first=Sergey |date=14 February 2024 |title=Ukraine sinks Russian ship off Crimean coast |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-sinks-russian-ship-off-crimean-coast/ |access-date=14 February 2024 |website=Politico}}</ref> ===Populêre weerstand=== [[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]] Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}</ref> en gehelp om vlugtelinge te vervoer.<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}</ref> In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}</ref> In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}</ref> Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer<ref name="yes!" /> tot vuur in die lug of direk in skares.<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}</ref> Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}</ref> ==Buitelandse militêre hulp== [[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#800000|Rusland}} {{legend0|#ffff00|Oekraïne}} {{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}} ]] [[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#d50000|Rusland}} {{legend0|#ffff61|Oekraïne}} {{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]] Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.<ref>{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}</ref> Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.<ref>{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}</ref> Ná die begin van die oorlog het [[België]],<ref name=clapsonbe>{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Tsjeggië]],<ref name=cznlweapons>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Estland]],<ref name=errweapons>{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}</ref> [[Frankryk]], [[Griekeland]],<ref name="GreekMilitaryAid">{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref> [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.<ref name="Reuters_jensNatoSupport2502">{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}</ref> Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.<ref>{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}</ref> Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.<ref name="Al Jazeera 2022">{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref> Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.<ref>{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.<ref>{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}</ref> Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur. Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.<ref name="Reuters Article 1">{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}</ref> Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}</ref> ==Oorlogsmisdade en aanvalle op burgerlikes== [[Beeld:Bucha after Russian occupation (06).jpg|thumb|Lyke ná die [[Boetsja-slagting]] deur Russiese soldate.]] Die Russiese weermag en owerhede was verantwoordelik vir doelbewuste aanvalle op burgerlikes in die Russiese oorlog teen Oekraïne<ref>{{cite news|date=9 April 2022 |title=Chernihiv: Are these Russia's weapons of war? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61036880 |access-date=3 May 2022}}</ref> (insluitend aanvalle op hospitale en op die energienetwerk), slagtings van burgerlikes, die ontvoering en marteling van burgerlikes, seksuele geweld,<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/23/world/europe/russia-ukraine-war-crimes-united-nations.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924015357/https://www.nytimes.com/2022/09/23/world/europe/russia-ukraine-war-crimes-united-nations.html |archive-date=24 September 2022 |title=U.N. Experts find that war crimes have been committed in Ukraine |newspaper=[[The New York Times]] |date=23 September 2022 |last1=Cumming-Bruce |first1=Nick}}</ref> die gedwonge deportasie van burgerlikes en die marteling van en moord op Oekraïense krygsgevangenes. Hulle het ook onoordeelkundige aanvalle in dig bevolkte gebiede uitgevoer, onder meer met trosbomme, wat in een geval 61 mense in die aanval op die Kramatorsk-treinstasie gedood het.<ref>{{cite journal|year=2022 |title=Update on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/HRMMU_Update_2022-03-26_EN.pdf |journal=Ukraine |volume=2 |issue=1 |via=United Nations Human Rights Council |access-date=19 January 2023 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401192931/https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/HRMMU_Update_2022-03-26_EN.pdf |url-status=live}}</ref> Volgens Kirilo Boedanof, hoof van Oekraïne se intelligensiediens, het Rusland voor die begin van die inval ’n “teregstellingslys” van Oekraïense onderwysers, joernaliste, wetenskaplikes, skrywers, priesters en politici opgestel en voorbereidings getref vir ’n [[volksmoord]] op Oekraïners; die planne het liggings van massagrafte en mobiele krematoriums ingesluit.<ref>{{cite web|title=Russia was Preparing for a New Genocide of Ukrainians Long Before the Full-Scale Invasion, – Kyrylo Budanov |url=https://gur.gov.ua/en/content/do-novoho-henotsydu-ukraintsiv-rosiia-hotuvalas-zadovho-do-povnomasshtabnoho-vtorhnennia-kyrylo-budanov |website=Main Directorate of Intelligence of Ukraine |date=23 November 2024 }}</ref> [[Beeld:Destructions in  Zaporizhzhia after Russian attack, 2025-01-08 (01).jpg|thumb|Nasleep van ’n Russiese lugaanval op Zaporizjzja op 8 Januarie 2025 waarin 13 mense gedood en talle gewond is.<ref>{{cite news|title=Update: Russian airstrike on Zaporizhzhia industrial site kills 13, injures 122 |url=https://kyivindependent.com/russian-strike-on-zaporizhzhia-industrial-site-kills-1-injures-at-least-30/ |work=Kyiv Independent |date=8 January 2025}}</ref>]] Volgens die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte (OHCHR) was ongeveer 78% van die bevestigde burgerlike ongevalle teen Desember 2023 in gebiede onder Oekraïense beheer gedood.<ref>{{cite web|url=https://ukraine.un.org/sites/default/files/2024-01/Ukraine%20-%20protection%20of%20civilians%20in%20armed%20conflict%20%28December%202023%29_ENG_0.pdf |title=Ukraine: protection of civilians in armed conflict. December 2023 update |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |website=ukraine.un.org }}</ref> Meer as 12&nbsp;300 burgerlikes is sedert die begin van die oorlog gedood.<ref>{{cite news|title=Over 12,300 civilians killed since start of Ukraine war, UN says |url=https://www.reuters.com/world/europe/over-12300-civilians-killed-since-start-ukraine-war-un-says-2025-01-08/ |work=[[Reuters]] |date=8 January 2025 }}</ref> Rusland het Oekraïense burgerlikes doelbewus en herhaaldelik met radiobeheerde hommeltuie aangeval,<ref name="p704">{{cite web|title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder |website=OHCHR |date=28 May 2025 |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians |access-date=29 May 2025 }}</ref> soos tydens die terreurveldtog in Cherson wat as die "mensesafari" bekend staan.<ref name="p249">{{cite web|last=Hambling |first=David |title=Terrifying 'Human Safari' In Kherson As Russian Drones Hunt Civilians |website=[[Forbes]] |date=11 October 2024 |url=https://www.forbes.com/sites/davidhambling/2024/10/11/terrifying-human-safari-in-kherson-as-russian-drones-hunt-civilians/ |access-date=6 February 2025}}</ref> Hulle het burgerlikes in die strate van die Suid-Oekraïense stad gejag.<ref name="p249"/> In Oktober 2025 het die VN tot die gevolgtrekking gekom die Russiese weermag het Oekraïense burgerlikes en burgerlike teikens stelselmatig met hommeltuie oor ’n 300&nbsp;km lange deel van die Dniprorivier aangeval om Oekraïners uit die streek te verdryf. Die verslag het aangedui hierdie optrede is oorlogsmisdade en misdade teen die mensdom.<ref name="OHCHR report Oct 25">{{cite web|title=Russian authorities committed crimes against humanity targeting civilian population through drone attacks as well as war crimes of forcible transfer and deportation of civilians |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/russian-authorities-committed-crimes-against-humanity-targeting-civilian |website=OHCHR |date=28 October 2025}}</ref> Die VN se Kantoor vir Menseregte het berig Rusland pleeg ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne, insluitend arbitrêre inhegtenisnemings en aanhoudings; gedwonge verdwynings; marteling; die onderdrukking van protesoptredes en vryheid van spraak; gedwonge russifikasie; die indoktrinasie van kinders; en die onderdrukking van die Oekraïense taal en kultuur.<ref>{{cite news|date=9 March 2022 |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |url-access=subscription |access-date=10 March 2022}}</ref> Die VN het ook bevind Russiese owerhede deporteer Oekraïense burgerlikes stelselmatig uit besette provinsies, wat ’n misdaad teen die mensdom is.<ref name="OHCHR report Oct 25"/> Oekraïners is gedwing om Russiese paspoorte te aanvaar en Russiese burgers te word. Diegene wat geweier het, is gesondheidsorg en ander regte ontsê<ref name="UN report March 24">{{cite news|title=UN report details 'climate of fear' in Russian occupied areas of Ukraine |work=UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/03/1147776 |date=20 March 2024}}</ref> en kon as ’n "buitelandse burger" gevange geneem word. Oekraïense mans wat Russiese burgerskap aanvaar, is opgeroep om teen Oekraïne te veg.<ref>{{cite news|title=Takeaways into AP investigation into Russian system to force its passports on occupied Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-occupation-passports-citizenship-fa49f7f348f6283ab06db0512fd23eda |work=Associated Press |date=15 March 2024 |first1=Lori |last1=Hinnant |first2=Vasilisa |last2=Stepanenko |first3=Samya |last3=Kullab |last4=Hanna |first4=Arhipova }}</ref> Russiese magte het na bewering verbode chemiese wapens gebruik, gewoonlik [[traangas]]granate.<ref name="Hambling 2023 z855">{{cite web|last=Hambling |first=David |title=What We Know About Russian Chemical Weapon Attacks |website=[[Forbes]] |date=29 December 2023 |url=https://www.forbes.com/sites/davidhambling/2023/12/29/what-we-know-about-russian-chemical-weapon-attacks/ |access-date=23 March 2024 }}</ref> In April 2024 het ’n ondersoek deur die ''Daily Telegraph'' tot die gevolgtrekking gekom "Russiese troepe voer ’n stelselmatige veldtog van onwettige chemiese aanvalle teen Oekraïense soldate uit".<ref name="The Telegraph 2024 g413">{{cite news|last=Rushton |first=James |date=6 April 2024 |title=Russia carrying out illegal chemical attacks on Ukrainian soldiers |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/06/russia-using-illegal-chemical-attacks-against-ukraine/ |access-date=7 April 2024 |website=[[The Daily Telegraph]] }}</ref> In Januarie 2026 het die VN berig 2025 was die dodelikste jaar vir Oekraïense burgerlikes sedert 2022, met 2&nbsp;514 sterftes en 12&nbsp;142 beserings wat in dié jaar bevestig is, ’n toename van 31% teenoor 2024. Die verslag het vermeld ’n "massiewe toename" in die gebruik van Russiese langafstandwapens het tot groter skade in stedelike sentrums gelei.<ref name="d405">{{cite web | title=2025 deadliest year for civilians in Ukraine since 2022, UN human rights monitors find | website=UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine | date=12 January 2026 | url=https://ukraine.ohchr.org/en/2025-deadliest-year-for-civilians-in-Ukraine-since-2022-UN-human-rights-monitors-find | access-date=15 January 2026}}</ref> ==Humanitêre gevolge== ===Vlugtelinge=== [[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]] Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&nbsp;miljoen en 5&nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.<ref>{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}</ref> Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}</ref> en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.<ref>{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}</ref> Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.<ref>{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}</ref> [[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.<ref>{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.<ref>{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}</ref> Ook [[Hongarye]]<ref>{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}</ref> en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.<ref>{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-uame="OpinioJuris_aggression">{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref name="Conversation_intl_law_powerless">{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}</ref> Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.<ref>{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}</ref> Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}</ref> Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.<ref>{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=BBC News |date=27 February 2022 |language=en-gb}}</ref> Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.<ref name="BBC_1march">{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}</ref> ==Ongevalle en verliese== [[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]] [[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]] Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld "die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel"<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}</ref> Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.<ref> {{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }} Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.<ref>{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}</ref> In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.<ref>{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.<ref name="55k_reuters">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}</ref><ref name="55k_euronews">{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}</ref> Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&nbsp;000.<ref>{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}</ref> Teen Julie 2024 het ongeveer 20&nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.<ref>{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}</ref> Oekraïense amptenare meen minstens 25&nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,<ref>{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}</ref> en liggame is nog in September 2022 ontdek.<ref>{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}</ref> Die burgemeester het gesê meer as 10&nbsp;000 en moontlik 20&nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.<ref>{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.<ref>{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}</ref>Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&nbsp;000 sterftes in Marioepol.<ref>{{Cite web|date=8 February 2024 |title="Our City Was Gone": Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}</ref> Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.<ref name="OHCHR sep">{{Cite web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.<ref name="g456">{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}</ref> Ongeveer 1&nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,<ref>{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> en teen November 2024 het dit tot 1&nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&nbsp;690 geraam is.<ref>{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> ''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&nbsp;836) oorskry.<ref>{{cite news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.<ref name="r579">{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}</ref> Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.<ref>{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}</ref> Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.<ref>{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&nbsp;000 geraam.<ref>{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}</ref> In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.<ref name="WSJ-Casualties">{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+Bevestigde ongevalle |- ! scope="col" | ! scope="col" |Getalle ! scope="col" |Tyd ! scope="col" |Bron |- ! scope="row" |Oekraïense burgerlikes |'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond |24 Februarie 2022 - <br>13 Augustus 2026 |United Nations<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}</ref> |- !scope="row"|Russiese burgerlikes |'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede) |24 Februarie 2022 - <br>2 September 2026 |Nowaja Gazeta Europa<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}</ref> |- !scope="row"|Oekraïense soldate |'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem |24 Februarie 2022 - <br>4 September 2026 |UALosses project<ref name="UALosses">{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit) |'''243 674''' dood |24 Februarie 2022 - <br>4&nbsp;September 2026 |BBC News Russian en Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}<br/>{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk & Loehansk uitgesluit) |'''21 000 - 23 500''' dood |24 Februarie 2022 - <br>30 September 2024 |BBC News Russian<ref name="BBCMediazona"/> |} ==Notas== {{Reflist|group=nota}} == Sien ook == * ''[[Russians at War]]'' * [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]] * [[Operasie Sinitsia]] * [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)| ]] 0awfd9iy97dtbm6aup60kfx52o0z2gi 2975760 2975753 2026-10-05T14:18:30Z BurgertB 2401 2975760 wikitext text/x-wiki {{nuus}} {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans) |deelvan = |beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]] |byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}} |datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans |plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]] |resultaat = onbeslis |gebied = | party1 = '''{{RUS}}''' <br />'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' <br />''' [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]''' '''Steun:''' <br/>{{vlagland|Belarus}}<br/>{{vlagland|Noord-Korea}}<ref>{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}</ref> | party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' <br/> '''Steun:''' '''[[NAVO]]''' <br/> '''{{EU}}''' <br/> '''{{vlagland|AUS}}''' <br/> '''{{vlagland|JPN}}''' <br/> '''{{vlagland|NZL}}''' <br/> '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |party3 = |aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' <br /> {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] <br />{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] <br />{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov <br />{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe <br />{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] <br /> Loehansk Leonid Pasetsjnik\ <br /> Loehansk [[Sergei Koslof]] |aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''<br />{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak |aanvoerder3 = |sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&nbsp;013&nbsp;000 soldate; 2&nbsp;000&nbsp;000 reserviste,<ref>{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}</ref> waarvan 175&nbsp;000 – 190&nbsp;000 troepe in Oekraïne<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref> |sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&nbsp;000 soldate, 1&nbsp;000&nbsp;000 reserviste, 20&nbsp;000 vrywilligers<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}</ref> |ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] |ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] }} Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.<ref>{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}</ref><ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}</ref><ref>{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}</ref> Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.<ref>{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}</ref> Van ’n bevolking van 41&nbsp;miljoen is ongeveer 8&nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem<ref>{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}</ref> en 6-7&nbsp;miljoen het uit die land gevlug.<ref>{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}</ref> Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak. Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n "spesiale militêre operasie" aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese<ref name=irrewat group="nota">'n Beweging vir die inlywing van "onbevryde" gebiede by die stamland.</ref> en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te "demilitariseer en te denasionaliseer".<ref>{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}</ref> Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek. Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[slagting van Boetsja]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help. Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.<ref name="Etkind">{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor & Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}</ref><ref name="h710">{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}</ref><ref name="q611">{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}</ref><ref name="v008">{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}</ref> Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&nbsp;miljard raam. Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die "vernietiging van die omgewing" beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys. ==Agtergrond== ===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie=== Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat "die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel".<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.<ref>{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}</ref> Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.<ref name="CBS: Yushchenko: Live And Carry On">{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Ref_j">{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}</ref> Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.<ref name="Ref_2009c">{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}</ref> Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}</ref> In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.<ref>{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}</ref> In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.<ref name="Chifu">{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}</ref> In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig. ===Oekraïense rewolusie en oorlog=== [[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]] Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.<ref name="interfax1">{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}</ref> Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,<ref>{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup" |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}</ref> en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.<ref>{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}</ref> Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.<ref>{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}</ref> Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur "wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo".<ref>{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}</ref><ref name="ua-nato-relations">{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}</ref> Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir "die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]".<ref>{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}</ref> In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel "Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners", waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners "een volk" is.<ref>{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}</ref> Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.<ref>{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}</ref> Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.<ref>{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}</ref> Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.<ref>{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}</ref> Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.<ref>{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}</ref> Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.<ref>{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}</ref><ref>{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}</ref> ===Russiese inval in die Krim en Donbas=== {{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}} [[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]] Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}</ref> en Oekraïense militêre basisse blokkeer.<ref>{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}</ref> In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}</ref> en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.<ref>{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton & Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}</ref> Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die "territoriale integriteit van Oekraïne" bevestig en die anneksasie verwerp word.<ref>{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}</ref> Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.<ref name="end coop">{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}</ref> Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.<ref>{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}</ref> Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].<ref>{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}</ref> In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.<ref>{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}</ref> Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.<ref>{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,<ref>{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}</ref> en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.<ref>{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}</ref> Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.<ref>{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}</ref> Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n "manifes van Groot-Russiese irredentisme" genoem.<ref name=irrewat group="nota"/><ref>{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}</ref> Poetin het na "Nieu-Rusland" begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.<ref>{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}</ref> Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed<ref>{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}</ref> en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.<ref>{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of "Novorossiya": examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}</ref> [[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering<ref name=vier group="nota">Die "Normandiëformaat" ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die "Normandië-4", was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}</ref> in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.<ref name="i407">{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}</ref>]] Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal<ref name="Atlantic Council: Ukrainian neutrality">{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}</ref> en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.<ref>{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}</ref> Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}</ref> Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.<ref>{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.<ref>{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}</ref> Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.<ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}</ref> ==Aanvang== [[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.<ref>{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}</ref>]] ===Russiese militêre versterkings=== Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.<ref>{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}</ref> Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n "agressiewe toon" bly handhaaf.<ref>{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}</ref> ===Russiese ontkenning van invalsplan=== Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.<ref name="Deny">{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}</ref><ref name="denials">{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref> Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê "Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie."<ref name="Deny"/><ref name="denials"/> Op 28 November 2021 het Peskof gesê "Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf."<ref name="Deny"/> Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne "word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld".<ref name=Deny/> Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê "Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie."<ref name="Deny"/> Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die "sogenaamde beplande Russiese inval" as "histerie" beskryf.<ref name="Deny"/><ref name=denials/> ===Russiese aantygings=== [[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].<ref>{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}</ref>]] Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: "Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord."<ref>{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}</ref> Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.<ref>{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}</ref> Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: "Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord."<ref name="france24genocide">{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}</ref> Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}</ref> Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.<ref>{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}</ref> Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.<ref>{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}</ref> Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.<ref>{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}</ref> Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as "laakbare onwaarheid" beskryf,<ref>{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.<ref name="france24genocide" /> In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die "Oekraïense gemeenskap" het "[[Neo-Nazisme|neonazisties]]" geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is "om Oekraïne te denazifiseer".<ref>{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}</ref> President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.<ref name=":02">{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}</ref> ==Gebeure== [[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]] Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion"/><ref>{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}</ref> [[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]] Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].<ref name="TR">{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic & International Studies}}</ref> Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.<ref>{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}</ref> Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.<ref>{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}</ref> Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.<ref name="TR"/><ref name="news.yahoo.com">{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}</ref> Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.<ref>{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ===Aanvanklike inval=== [[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]] Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n "spesiale militêre operasie" in Oos-Oekraïne te loods.<ref name="tassputspeech24" /><ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}</ref> In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.<ref name="tassputspeech24">{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}</ref> Hy het ook gesê Rusland beoog die "demilitarisasie en denazifisering" van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as "sonder gronde" en "vals" beskryf.<ref>{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}</ref> Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.<ref>{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}</ref> Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}</ref><ref name="krputspeech24">{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}</ref> Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}</ref> Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers "maksimum verliese toe te dien".<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}</ref> Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}</ref> Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.<ref>{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}</ref> Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.<ref name=mil.2402.1030>{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}</ref> ====Kijif en die noordfront==== [[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]] [[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]] Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.<ref name="wapo20220320">{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}</ref> Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: "Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie."<ref>{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}</ref> Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.<ref>{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}</ref> Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}</ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.<ref>{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}</ref> Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.<ref>{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}</ref> Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.<ref>{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}</ref> Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.<ref>{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}</ref> Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;<ref>{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.<ref>{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}</ref> Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese "terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing" van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.<ref name="news.yahoo.com"/> ====Suid- en oosfront==== [[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]] [[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]] Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro<ref>{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref> Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.<ref>{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}</ref> Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.<ref>{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.<ref>{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.<ref name="CBC-2022-03-21">{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}</ref> Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: "meer as 85 persent van die hele stad is vernietig".<ref>{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}</ref> Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.<ref>{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}</ref> In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem<ref>{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}</ref> ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.<ref>{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}</ref> Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.<ref>{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}</ref> Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.<ref>{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}</ref> ===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)=== [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]] Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.<ref name="RNZM">{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> Op 19 April het Rusland ’n "oostelike offensief" geloods oor ’n front van 480&nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.<ref name="nytimes.com">{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}</ref> ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as "op sy beste minimaal" beskryf.<ref>{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}</ref> Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.<ref name="Sabbagh">{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}</ref> Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:<ref name="iktgvs">{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}</ref> {{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}} Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal "vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard."<ref>{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}</ref> Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe "Sentrum", onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en "Suid", onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.<ref name="Novaya">{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}</ref> Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.<ref>{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&nbsp;000 - 60&nbsp;000 personeellede.<ref>{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}</ref> ====Val van Marioepol==== Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.<ref name="RNZM"/> Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.<ref>{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}</ref> Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.<ref>{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.<ref>{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}</ref> Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.<ref>{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.<ref>{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}</ref> Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.<ref>{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]] Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.<ref>{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}</ref> Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.<ref>{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}</ref> Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: "Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos."<ref>{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy "gevegsending voltooi" en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.<ref name="nytimes16">{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou "in ooreenstemming met internasionale standaarde" behandel word, terwyl Zelenski gesê het "die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort..."<ref name="reutersmay17">{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk==== [[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]] Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.<ref>{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}</ref> Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.<ref>{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}</ref> Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.<ref>{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}</ref> Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.<ref>{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.<ref>{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.<ref>{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}</ref> Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.<ref name="RID Rivista Italiana Difesa">{{cite web |last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512085122/https://www.rid.it/shownews/4938 |archive-date=12 Mei 2022 |url-status=dead }}</ref> Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.<ref name="Svitlodarsk24522">{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}</ref> Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.<ref>{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}</ref> Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.<ref>{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}</ref> Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.<ref>{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]] Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.<ref>{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}</ref> Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.<ref>{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}</ref> [[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}</ref> Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.<ref>{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}</ref> ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.<ref>{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}</ref> ====Zaporizjzja-front==== [[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n "oorlogsmisdaad" genoem.]] Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.<ref name="nytimes.com"/> Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.<ref>{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}</ref> Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.<ref>{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n "oorlogsmisdaad" genoem.<ref>{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as "uiters gespanne" beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.<ref>{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}</ref> Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }} Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.<ref name="nei-20220822">{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}</ref> Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.<ref>{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}</ref><ref>{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}</ref> [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]] ===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)=== Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220907043934/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |archivedate= 7 September 2022 }}</ref> ’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n "magtige Poetin" geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.<ref>{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.<ref name="France 24 2022">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}</ref> Hy het ook gesê sy land sou "alle middele" gebruik om "homself te verdedig". Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om "Rusland se mislukkings" te regverdig.<ref name="gazetapl 2022 pd">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali "prezent" |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a "gift" |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}</ref> Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n "eskalasie" genoem,<ref name="Ellyatt 2022 esc">{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}</ref> terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as "kanonvoer" gebruik.<ref>{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}</ref> ====Russiese anneksasie van Donetsk-, Cherson-, Loehansk- en Zaporizjzja-oblast==== Laat in September 2022 het Russies aangestelde amptenare in Oekraïne referendums georganiseer oor die anneksasie van die Volksrepublieke [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]], asook die Russies aangestelde militêre administrasies van [[Cherson-oblast|Cherson-]] en [[Zaporizjzja-oblast]]. Oekraïne se regering en bondgenote het dit as skynverkiesings veroordeel, terwyl die amptelike uitslae oorweldigende meerderhede ten gunste van anneksasie getoon het.<ref>{{cite news|date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=29 September 2022 }}</ref> Op 30 September 2022 het Poetin die anneksasie van Oekraïne se Donetsk-, Loehansk-, Cherson- en Zaporizjzja-oblast aangekondig.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=26 January 2023 }} Oekraïne, die Verenigde State, die Europese Unie en die Verenigde Nasies het die anneksasies almal as onwettig veroordeel.<ref>{{cite news|last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=30 September 2022 }}</ref> ==== Cherson-teenoffensief==== [[Beeld:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|'n Paar dae ná Cherson se bevryding help Zelenski die Oekraïense vlag weer in die stad hys.]] Op 29 Augustus het Zelenski die begin van ’n volskaalse teenoffensief in die suidooste aangekondig om Russies besette gebiede in die Cherson- en Mikolajif-streke te herower.<ref>{{cite news|title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |date=29 August 2022 |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=31 August 2022 }}</ref> Teen 4 September het Oekraïense magte die dorp Wisokopillja herower.<ref>{{cite news|last=Asami |first=Terajima |date=4 September 2022 |title=Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-war-latest-ukraine-liberates-villages-in-south-and-east |access-date=5 September 2022 }}</ref> Oekraïense aanvalle het ook aan die suidelike frontlinie voortgeduur, hoewel berigte oor territoriale veranderinge grotendeels nie geverifieer kon word nie. In Oktober het Oekraïense magte verder suidwaarts na die stad Cherson gevorder en beheer oor 1&nbsp;170&nbsp;km² oorgeneem, terwyl gevegte tot by Doedtsjani uitgebrei het.<ref>{{cite news|last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=10 October 2022 }}</ref> Sjoigoe het Russiese magte op 9 November beveel om ’n deel van Cherson-oblast, insluitend die stad [[Cherson]], te verlaat en na die oostelike oewer van die Dnepro te verskuif.<ref>{{cite news|last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=10 November 2022 }}</ref> Op 11 November het Oekraïense troepe Cherson binnegegaan nadat Rusland sy onttrekking voltooi het. Dit het beteken Russiese magte het nie meer ’n vastrapplek aan die westelike oewer van die Dnepro gehad nie. ====Charkif-teenoffensief==== Oekraïense magte het op 6 September nog ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-oblast naby Balaklija onder leiding van generaal Sirski geloods.<ref name="RO"/> Teen 7 September het Oekraïense magte 20&nbsp;km tot binne die Russies besette gebied gevorder en beweer hulle het ongeveer 400&nbsp;km² herower. Russiese kommentators het gesê dit was waarskynlik die gevolg van die verskuiwing van Russiese magte na Cherson.<ref>{{cite web|last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 8 September het Oekraïense magte Balaklija ingeneem en tot binne 15&nbsp;km van Koepjansk gevorder.<ref>{{cite web|last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 9 September het die Russiese besettingsadministrasie van die Charkif-oblast aangekondig hulle sou die burgerbevolkings van Izjoem, Koepjansk en Weliki Boerloek "in veiligheid bring". Die Oorlogstudie-instituut (ISW) het gesê hy meen Koepjansk sou waarskynlik binne die volgende 72 uur val,<ref>{{cite news|last=Osterman |first=Cynthia |date=9 September 2022 |title=Ukraine retakes settlements in Kharkiv advance – Russian-installed official |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/civilians-being-evacuated-russian-held-kharkiv-region-towns-russian-installed-2022-09-09/ |access-date=10 September 2022}}</ref> terwyl Russiese reserwe-eenhede per pad en helikopter na die gebied gestuur is.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesaieva |first2=Julia |last3=Pennington |first3=Josh |date=9 September 2022 |title=Russia sends reinforcements to Kharkiv as Ukrainians advance |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html |access-date=10 September 2022 }}</ref> Op die oggend van 10 September het foto’s verskyn wat na bewering Oekraïense troepe toon wat die Oekraïense vlag in die sentrum van Koepjansk hys,<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{cite news|date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> en die ISW het gesê Oekraïense magte het ongeveer 2&nbsp;500&nbsp;km² ingeneem.<ref name="isw20220909">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 9 |url=https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910102731/https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |archive-date=10 September 2022 |access-date=10 September 2022}}</ref> Reuters het berig Russiese stellings in die noordooste van Oekraïne het voor die Oekraïense aanval "ineengestort", met Russiese magte wat gedwing is om uit hulle basis by Izjoem terug te trek nadat die inname van Koepjansk hulle afgesny het.<ref>{{cite news|last1=Hunder |first1=Max |last2=Hnidyi |first2=Vitalii |date=10 September 2022 |title=Russian grip on northeast Ukraine collapses after Kyiv severs supply line |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> Teen 15 September het ’n beoordeling deur die Britse ministerie van verdediging bevestig Rusland het óf byna al sy stellings wes van die Oskilrivier verloor óf daaruit onttrek. Hulle het waardevolle militêre toerusting agtergelaat.<ref>{{cite news|date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> Die offensief het ooswaarts voortgeduur, en teen 1 Oktober het Oekraïense magte Liman bevry.<ref>{{cite news|last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=10 October 2022 }}</ref> ===Winterdooiepunt (12 November 2022 - 7 Junie 2023)=== Ná die twee gelyktydige Oekraïense teenoffensiewe het die gevegte in die winter half in ’n dooie punt vasgeval,<ref name="TakesStock">{{cite news|date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=[[The Moscow Times]] AFP | access-date=26 April 2023}}</ref> met swaar verliese maar min beweging van die frontlinie.<ref>{{cite news|last=Trofimov |first=Yaroslav |title=Ukraine, Russia Gird for a Decisive Spring Campaign After a Bloody Winter |work=[[The Wall Street Journal]] |date=13 March 2023 |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-russia-gird-for-a-decisive-spring-campaign-after-a-bloody-winter-a3beef16 |access-date=26 April 2023 }}</ref> Rusland het ’n selfverklaarde winteroffensief in Oos-Oekraïne geloods, maar die veldtog het met beperkte terreinwinste geëindig.<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{cite news|last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Ontleders het onder meer Rusland se gebrek aan opgeleide soldate en ammunisievoorrade vir die mislukking geblameer.<ref name=TakesStock/><ref name="aground"/> Die Britse historikus Mark Galeotti het gesê: "Ná Rusland se mislukte en swak beplande winteroffensief, wat sy geleentheid verspil het om sy magte te konsolideer, is Oekraïne in ’n betreklik sterk posisie."<ref>{{cite web|last=Galeotti |first=Mark |date=24 May 2023 |title=Ukraine's next move: can Putin be outsmarted? |url=https://www.spectator.co.uk/article/ukraines-next-move-can-putin-be-outsmarted/ |access-date=25 May 2023 |website=The Spectator }}</ref> Op 7 Februarie het ''The New York Times'' berig Russiese magte het onlangs byna 200&nbsp;000 soldate gemobiliseer om aan die offensief in die Donbas deel te neem.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=25 March 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Die Russiese private militêre maatskappy die Wagnergroep het ’n groter rol begin speel,<ref>{{cite news|date=13 January 2023 |title=The success of Russia's mercenary group says something about Putin's war |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/wagner-mercenary-group-russia-putin-b2261201.html |work=[[The Independent]] |access-date=26 April 2023 }}</ref> en "stadige, uitputtende vorderings" in die Bachmoet-geveg gelewer, met tienduisende rekrute uit gevangenisbataljons wat so te sê aan "selfmoordaanvalle" op Oekraïense stellings deelgeneem het.<ref name="aground"/> Aan die einde van Januarie 2023 het die gevegte in die suide van die Zaporizjzja-oblast verskerp, met swaar verliese aan albei kante.<ref>{{cite news|last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=[[The Wall Street Journal]]}} ^{{cite news|date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=17 June 2023 }}</ref> In nabygeleë suidelike dele van die Donetsk-oblast het ’n intense, drie weke lange Russiese aanval naby die steenkoolmyndorp Woehledar plaasgevind; dit is as die grootste tenkgeveg van die oorlog tot op daardie stadium beskryf. Dit het op ’n ramp vir die Russiese magte uitgeloop, met Oekraïense bevelvoerders wat beweer het hulle het "minstens 130 tenks en gepantserde personeeldraers" verloor. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar: "’n Hele Russiese brigade is feitlik uitgewis."<ref>{{cite news|last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Teen die einde van 2022, toe Russiese verliese 50&nbsp;000 oorskry het, het die Russiese leër versperringstroepe ingestel. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar dié eenhede dreig om hulle eie terugtrekkende soldate te skiet om hulle tot aanvalle te dwing. In Maart 2023 het Russiese soldate ’n video opgeneem wat aan Poetin gerig is waarin hulle verklaar het hulle het ná die opdoen van verliese probeer om na hulle hoofkwartier terug te keer, maar hulle bevelvoerders het hulle die ontruiming geweier, terwyl versperringstroepe agter hulle geplaas is met dreigemente om hulle "te vernietig".<ref name="Sauer 2023 a785">{{cite news|last=Sauer |first=Pjotr |title=Russian soldiers say commanders used 'barrier troops' to stop them retreating |work=[[The Guardian]] |date=27 March 2023 |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/27/russian-soldiers-commanders-used-barrier-troops-stop-retreating |access-date=25 January 2024 }}</ref> ===Geveg van Bachmoet=== [[Beeld:Bakhmut during the battle (2023-04-05), frame 16531.jpg|thumb|260px|Wes-Bachmoet tydens die geveg, 5 April 2023.]] Ná die nederlaag in Cherson en Charkif het Russiese en Wagner-magte daarop gefokus om Bachmoet in te neem en die halfjaar lange dooiepunt daar te verbreek. Russiese magte het probeer om die stad te omsingel deur uit die noorde via Soledar aan te val. Ná swaar verliese het Russiese en Wagner-magte op 16 Januarie 2023 beheer oor Soledar oorgeneem.<ref>{{cite news|date=15 January 2023 |title=Ukrainian military source: Russia controls administrative territory of Soledar |url=https://kyivindependent.com/news-feed/ukrainian-military-source |access-date=16 January 2023 |work=The Kyiv Independent }}</ref> Teen vroeg in Februarie 2023 is Bachmoet uit die noorde, suide en ooste aangeval, met die enigste Oekraïense toevoerlyne wat van Tsjasif Jar in die weste geloop het.<ref>{{cite news|date=1 February 2023 |title=Russia Pours Fighters Into Battle for Bakhmut |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2023/01/31/world/russia-ukraine-news |url-access=subscription }}</ref> Op 4 Maart het Bachmoet se onderburgemeester aan nuusdienste gesê daar is straatgevegte in die stad.<ref>{{cite news|date=4 March 2023 |title=Bakhmut: Fighting in the street but Russia not in control – deputy mayor |publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64846666 |access-date=4 March 2023}}</ref> Op 20 Mei 2023 het die Wagnergroep volle beheer oor Bachmoet opgeëis, en Rusland het die volgende dag amptelik ’n oorwinning in die geveg verklaar.<ref>{{cite web |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |date=24 May 2023 |work=Institute for the Study of War |title=The Kremlin's Pyrrhic Victory in Bakhmut: A Retrospective on the Battle for Bakhmut |first=Kateryna |last=Stepanenko |access-date= 3 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524152225/https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |archive-date=24 Mei 2023 |url-status=dead }}</ref> Wagner-magte het daarna uit die stad teruggetrek en is deur gereelde Russiese eenhede vervang.<ref>{{cite web|last1=Bailey |first1=Riley |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Kagan |first4=Frederick W. |name-list-style=and |date=3 June 2023 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 3, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-3-2023 |work=Institute for the Study of War }}</ref> ===2023 Oekraïense teenoffensiewe (8 Junie 2023 - 1&nbsp;Desember 2023)=== [[Beeld:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|260px|'n [[Oorstroming]] in Cherson-oblast op 10 Junie 2023 wat veroorsaak is deur die verwoesting van die Kachofkadam vier dae vantevore.]] In Junie 2023 het Oekraïense magte teenaanvalle aan verskeie fronte geloods.<ref>{{cite news|date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News}}</ref> Dié pogings het hewige Russiese weerstand teengekom.<ref>{{cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> Teen 12 Junie het Oekraïne vordering en die bevryding van nedersettings aangemeld.<ref>{{cite news|last=Balmforth |first=Tom |title=Ukraine claims new gains in early phase of counteroffensive |work=[[Reuters]] |date=12 June 2023 |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-reports-small-gains-early-stages-counteroffensive-2023-06-12/ }}</ref> Einde Junie het Oekraïne grondgebied in die Donbas herower en vordering in die Cherson-oblast gemaak.<ref>{{cite news|title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=[[BBC News]] |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> Rusland het gebiede op groot skaal met myne besaai, wat Oekraïne die land met die meeste landmyne ter wêreld gemaak het.<ref>{{cite news|date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=[[The Guardian]] }}</ref> Nadat Rusland die Swartsee-graanooreenkoms verlaat het, het Oekraïne Russiese skepe geteiken.<ref>{{cite news|date=13 September 2023 |title=Ukraine hits Russian naval targets in major Crimea attack |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-launches-missile-attack-sevastopol-crimea-russian-installed-governor-2023-09-13/ }}</ref> In September 2023 het Russiese aanvalle Oekraïense energie-infrastruktuur getref.<ref>{{cite news|date=21 September 2023 |title=As Russia hits Ukraine's energy facilities with a deadly missile attack, fear mounts over nuclear plants |work=CBS News }}</ref> Die VSA het aangekondig hulle sal langafstand-missiele stuur<ref>{{cite news|title=Ukraine to receive US long-range ATACMS missiles, US media report |work=Al Jazeera}}</ref>, en Oekraïne het die vlootbasis in [[Sewastopol]] aangeval.<ref>{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=22 September 2023 |title=Ukraine hits headquarters of Russia's Black Sea Fleet in Sevastopol |newspaper=[[The Washington Post]] |issn=0190-8286 }}</ref> In Oktober-Desember 2023 het Oekraïense magte die Dnipro oorgesteek ondanks swaar verliese. Op 1 Desember 2023 het Zelenski verklaar die Oekraïense teenoffensief was onsuksesvol.<ref name="failedTelegraph"/> In Desember 2023 het mediaorganisasies die Oekraïense teenoffensief beskryf as onsuksesvol wat betref die herowering van beduidende grondgebied of die bereiking van enige van sy doelwitte.<ref name="failedTelegraph">{{cite news|last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=12 December 2023 |work=The Daily Telegraph }}</ref> ===Russiese offensiewe en Oekraïense inval (April 2024 - tans)=== ====Russiese aanvalle in die lente en somer van 2024==== [[Beeld:2024-09-05 - Presidential Brigade UAF - Vovchansk 05.jpg|thumb|250px|Die ruïnes van Wofsjansk ná Rusland se Charkif-offensief van 2024.]] Op 10 Mei 2024 het Rusland ’n hernude offensief in die Charkif-oblast begin. Rusland het ’n dosyn dorpe ingeneem; Oekraïne het teen 25 Mei, sedert die begin van die offensief, meer as 11&nbsp;000 mense uit die streek ontruim. Die land het op 17 Mei gesê sy magte het die Russiese opmars vertraag, en teen 25 Mei het Zelenski gesê Oekraïense magte het "gevegsbeheer" verseker oor gebiede waar Russiese troepe die noordoostelike Charkif-oblast binnegegaan het. Russiese amptenare het gesê hulle "vorder in elke rigting" en die doel is om ’n buffersone vir bedreigde grensstreke te skep.<ref name="c973">{{cite web|last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=7 June 2024 |website=AP News}}</ref> Die Withuis het op 7 Junie gesê die offensief het tot stilstand gekom en sou waarskynlik nie verder vorder nie.<ref name="k069">{{cite web|last=Dress |first=Brad |title=US says Russia's advance on Kharkiv is 'all but over' |website=The Hill |date=7 June 2024 |url=https://thehill.com/policy/defense/4710848-white-house-russia-advance-ukraine-kharkiv-region-stalled/ |access-date=12 June 2024}}</ref> Ná die slag van Awdijifka het Russiese magte noordweswaarts gevorder om ’n uitloper te vorm en Otsjeretine aan die einde van April ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}</ref> Russiese magte het ook vroeg in April ’n aanval in die rigting van Tsjasif Jar geloods en teen vroeg in Julie sy oostelikste distrik ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}</ref> Nog ’n aanval in die rigting van Toretsk is op 18 Junie geloods om die stad in te neem.<ref>{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}</ref> Die Oekraïense militêre waarnemer Nazar Volosjin het gesê die doel was om Tsjasif Jar uit die suide te omsingel.<ref name="ISW 2024-06-21">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 21, 2024 |last1=Evans |first1=Angelica |last2=Wolkov |first2=Nicole |last3=Harward |first3=Christina |last4=Hird |first4=Karolina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=21 June 2024 |access-date=13 July 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-21-2024}}</ref> Russiese magte het die uitloper noordwes van Awdijifka in Julie uitgebrei en op 19 Julie 2024 ’n deurbraak gemaak en in die rigting van die strategies belangrike stad Pokrofsk gevorder.<ref>{{cite web|work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}</ref> ====Oekraïense offensief in Rusland==== [[Beeld:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|250px|Oekraïense soldate in Augustus 2024 in [[Koersk-oblast]].]] Op 6 Augustus 2024 het Oekraïne sy eerste direkte aanval op Russiese grondgebied uitgevoer, die grootste pro-Oekraïense inval sedert die begin van die oorlog, in die aangrensende [[Koersk-oblast]].<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}</ref> Die hoofas van die aanvanklike opmars was gesentreer in die rigting van Soedsja, 10&nbsp;km van die grens af,<ref>{{cite web|url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}</ref> wat volgens Zelenski op 15 Augustus ingeneem is.<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}</ref> Oekraïne het die gebrek aan ervare eenhede en verdediging aan die grens met die Koersk-oblast benut en in die eerste dae van die inval vinnig grondgebied ingeneem.<ref>{{cite web|work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}</ref> Die inval het Rusland genoop om duisende troepe uit besette Oekraïense gebiede te verskuif.<ref name="k052">{{cite web|last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=18 August 2024}}</ref> Ondanks herhaalde sperdatums wat Poetin in 2024 gestel het om Oekraïense troepe te verdryf, het Russiese magte dit teen die einde van Januarie 2025 nog nie reggekry nie, terwyl vordering in die Donetsk-oblast voorkeur geniet het bo die Koersk-uitloper. Teen die somer van 2025 is Oekraïense magte egter grotendeels uit die gebied verdryf.<ref>{{cite news| last1=O'Grady |first1=Siobhán |last2=Ebel |first2=Francesca |last3=Khudov |first3=Kostiantyn |last4=Morgunov |first4=Serhiy |last5=Korolchuk |first5=Serhii |date=11 August 2025 |title=Ukraine invaded Russia, seizing land it hoped to trade. It couldn't hold on. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/08/11/ukraine-war-kursk-invasion-russia/ |url-access=subscription |access-date=18 December 2025 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ====Laat 2024 - vroeg 2026: eskalering van Russiese aanvalle op burgerlikes==== [[Beeld:2024-07-04 - 24 OMBr ZSU - Chasiv Yar - 03.jpg|thumb|Verwoesting tydens die Slag van Tsjasif Jar.]] [[Beeld:2024- Russian drones launched against Ukraine.svg |thumb|Die gebruik van Russiese [[Hommeltuig|hommeltuie]] het van vroeg 2024 tot die somer van 2025 ongeveer tienvoudig toegeneem.<ref name=NYTimes_20250908>{{cite news|last1=Johnson |first1=Lizzie |last2=Korolchuk |first2=Serhii |last3=Galouchka |first3=Anastacia |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |last5=Ram |first5=Ed |last6=Chen |first6=Yutao |last7=Ledur |first7=Júlia |last8=Sand |first8=Bishop |title=Russia bombs Ukraine almost every night. This is what it sounds like. |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |newspaper=The Washington Post |date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909004516/https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}</ref>]] Russiese troepe het voortgegaan om teen 'n vinniger tempo as voor die Koersk-offensief in die ooste van Oekraïne te vorder,<ref name=Miller>{{cite web|title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences |website=FT |date=30 August 2024 |last1=Miller |first1=Christopher |url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |access-date=31 August 2024 |archive-date=31 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> insluitend in die rigting van die operasioneel belangrike stad Pokrofsk.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]] |date=22 August 2024 |first1=Isabelle |last1=Khurshudyan |first2=Anastacia |last3=Morgunov |last2=Galouchka |first3=Serhiy |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/22/ukraine-kursk-pokrovsk-russia-views/ |title=Ukrainians cheer push into Russia but fear it comes at the cost of the east|name-list-style=and}}</ref> Einde Augustus 2024 het Russiese magte Nowohrodifka suidoos van Pokrofsk ingeneem,<ref name=Miller/> terwyl hulle Krasnohorifk<ref name="ISW 2024-09-10">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 10, 2024 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Mappes |first4=Grace |last5=Zehrung |first5=Haley |work=Institute for the Study of War |date=10 September 2024 |access-date=10 September 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 }}</ref> en Oekraïnsk<ref name="NYT918"/> vroeg in September verower het.<ref name="NYT918">{{cite news|last=Méheut |first=Constant |date=18 September 2024 |title=Russia Seizes Eastern Town as Ukraine Says It Hit a Big Ammunition Depot |url=https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918104436/https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html/ |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Einde September het 'n Russiese aanval op die stad Woeledar, wat lank deur Oekraïne beheer is, begin.<ref>{{cite news|work=[[Reuters]] |title=Russian forces storming east Ukrainian town of Vuhledar, bloggers and media say |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-storming-ukrainian-town-vuhledar-bloggers-media-say-2024-09-24/ |date=24 September 2024 }}</ref> Nadat dit op 1 Oktober geval het, is die stad, met 'n vooroorlogse bevolking van ongeveer 14&nbsp;000, as 'n "uitgestrekte puinhoop" beskryf.<ref name="vuhledar101">{{cite news|last=Kilner |first=James |date=1 October 2024 |title=Russia secures biggest victory since February as it captures Ukrainian stronghold |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/russias-biggest-victory-since-february-ukrainian-stronghold/ |work=[[The Daily Telegraph]] }}</ref> Op 30 Oktober 2024 is berig generaal-majoor Dmitro Martsjenko van Oekraïne het gesê Zelenski se oorwinningsplan het te sterk op Westerse steun gefokus. Inligtingsessies deur Westerse amptenare het ook pessimistieser geword.<ref name=telegraph-20241030>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/30/ukraine-crumbling-russia-zelensky-victory-plan-kyiv/ |title=Ukraine's front line is 'crumbling' against Russian advances, says general |last1=Kilner |first1=James |last2=Hardaker |first2=Daniel |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |url-access=subscription |date=30 October 2024 |access-date=7 November 2024 }}</ref><ref name=nyt-20241101>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |title=As Russia Advances, U.S. Fears Ukraine Has Entered a Grim Phase |last1=Barnes |first1=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Barker |first4=Kim |newspaper=[[The New York Times]] |url-access=subscription |date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101211720/https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |archive-date=1 November 2024}}</ref> Vroeg in 2025 het Russiese magte in die ooste van Oekraïne gevorder,<ref>{{cite news|date=15 February 2025 |title=Russian forces take control of two settlements in eastern Ukraine, TASS says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-take-control-two-settlements-eastern-ukraine-tass-says-2025-02-14/ |work=[[Reuters]] }}</ref> terwyl Rusland beweer het hulle het Welika Nowosilka in Januarie verower.<ref>{{cite web|date=26 January 2025 |title=Russia says its troops have captured a strategic town in eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-invasion-donetsk-offensive-c544bbc5c99c64d5620876cad165a5db |access-date=17 April 2025 |work=AP News |language=en }}</ref> Rusland het voortgegaan met aanvalle op Oekraïne se energie-infrastruktuur.<ref>{{cite news|title=Russia claims to have seized two new villages in eastern Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/12/russia-claims-to-have-seized-new-villages-in-eastern-ukraine |work=Al Jazeera |date=12 January 2025 }}</ref> In Februarie 2025 het die Oekraïense regering 'n eenjaarkontrak goedgekeur vir vrywilligers tussen 18 en 24 jaar wat nie aan mobilisasie onderworpe is nie.<ref>{{cite news|last1=Basmat |first1=Dmytro |title=Over 10,000 applications to join military submitted by young recruits following introduction of 'special contracts,' Defense Ministry says |url=https://kyivindependent.com/over-10-000-applications-to-join-military-received-from-young-recruits-following-introduction-of-special-contracts-defense-ministry-says/ |work=The Kyiv Independent |date=18 February 2025 }}</ref> Teen April 2025 het Russiese vordering verlangsaam, volgens Seth Jones van die Sentrum vir Strategiese en Internasionale Studies.<ref name="h119">{{cite web| last1=Jones | first1=Seth G. | last2=McCabe | first2=Riley | title=Russia's Battlefield Woes in Ukraine | website=CSIS | date=11 August 2025 | url=https://www.csis.org/analysis/russias-battlefield-woes-ukraine | access-date=3 September 2025}}</ref> Russiese aanvalle op burgerlikes het ook toegeneem, met Junie as die maand met die meeste burgerlike ongevalle in Oekraïne sedert die begin van die oorlog: 232 dood en 1&nbsp;343 beseer.<ref name="o749">{{cite web| title=UN warns of record civilian casualties in Ukraine | website=UN News | date=10 July 2025 | url=https://news.un.org/en/story/2025/07/1165366 | access-date=3 September 2025}}</ref> Rusland het minstens 21 burgerlikes, insluitend kinders, in die tweede grootste aanval van die oorlog in die nag van 27 en 28 Augustus gedood en Europese diplomatieke geriewe sowel as burgerlike infrastruktuur beskadig.<ref name="c384">{{cite web| title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 28, 2025 | website=Institute for the Study of War | date=28 August 2025 | url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-28-2025 | access-date=3 September 2025}}</ref> Poetin het in Maart 2025 verklaar "daar is rede om te glo ons kan klaarspeel met die Oekraïense magte", terwyl 'n Russiese someroffensief verwag is. Rusland het beplan om na Soemi en Charkif uit te brei. Die werklike offensief is egter oor die algemeen as onsuksesvol beskou, met beperkte terreinwinste teen die koste van swaar ongevalle. Teen September 2025 het Russiese magte geen deurbraak aan die front behaal nie, terwyl belangrike strategiese doelwitte soos Pokrofsk steeds deur Oekraïne beheer is.<ref name="b037">{{cite web |last=Dickinson |first=Peter |title=Putin's failed summer offensive shatters the myth of inevitable Russian victory |website=Atlantic Council |date=2 September 2025 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-failed-summer-offensive-shatters-the-myth-of-inevitable-russian-victory/ |access-date=3 September 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Rusland het sy aanvalle op Oekraïense energie-infrastruktuur verskerp.<ref name="Chathamhouse_Nov2025">{{cite web|last=Lough |first=John |date=10 November 2025 |title=Ukraine's best defence against Putin's energy war is more attacks on Russia's oil refining sector |url=https://www.chathamhouse.org/2025/11/ukraines-best-defence-against-putins-energy-war-more-attacks-russias-oil-refining-sector |website=chathamhouse.org |location=Londen |publisher=Chatham House, The Royal Institute of International Affairs |access-date=20 November 2025}}</ref> In reaksie hierop het Oekraïne Russiese energie- en logistieke netwerke aangeval, insluitend olieaanlegte, wat 'n Russiese brandstofkrisis veroorsaak het.<ref>{{cite news|last=Christou |first=William |date=8 November 2025 |title=Russian missile attacks on Ukrainian energy facilities kill at least seven |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/08/russia-ukraine-drone-missile-attacks-energy-infrastructure-casualties |access-date=19 November 2025 |work=[[The Guardian]] |language=en |issn=0261-3077 |archive-url= |archive-date=}}</ref> In Oktober en November 2025 het Russiese magte hulle operasies om Pokrofsk verskerp. Rusland het honderde vierkante kilometer gevorder en druk op Oekraïense verdedigingslinies uitgeoefen.<ref>{{cite web|title=The Russia-Ukraine War Report Card, Nov. 12, 2025 {{!}} Russia Matters |url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-nov-12-2025 |access-date=19 November 2025 |website=russiamatters.org}}</ref> Teen einde Oktober was daar gevegte binne die stad Pokrofsk self.<ref>{{cite news |last=Landale |first=James |date=1 November 2025 |title=Key town faces 'multi-thousand' Russian force, top Ukraine commander admits |url=https://www.bbc.com/news/articles/crklljyx6mzo |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Op 1 Desember het Rusland beweer hy het die stad verower, hoewel Oekraïense magte steeds in die noordelike deel teenwoordig was.<ref>{{cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=2 December 2025 |title=Russia says before talks with US it has fully captured city of Pokrovsk, Ukraine denies it |url=https://www.reuters.com/world/russias-putin-told-frontline-liberation-pokrovsk-vovchansk-kremlin-says-2025-12-01/ |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Volgens berigte het Rusland Pokrofsk, Mirnohrad en Hoeljaipole vroeg in 2026 ten volle verower.<ref>{{cite web | last=Bern | first=Stefaniia | title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 25, 2026 | website=Institute for the Study of War | date=2026-02-26 | url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-february-25-2026/ | access-date=2026-03-02}}</ref> In Desember 2025 het Zelenski die stad besoek nadat Rusland beweer het hy beheer Koepjansk. 'n Oekraïense bevelvoerder het verklaar Russiese troepe daar was omsingel.<ref name="y195">{{cite news |last=Psaropoulos |first=John T. |title=Russian forces 'completely cut off' from Kupiansk, says Ukrainian commander |work=Al Jazeera |date=12 December 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/12/putin-pursues-peace-through-capitulation-as-ukraine-fights-on-in-pokrovsk |access-date=18 December 2025 }}</ref> ====Oekraïense teenaanvalle==== Vroeg in 2026 het Oekraïne sy grootste terreinwinste op die slagveld in meer as twee en 'n half jaar behaal (die Koersk-offensief uitgesluit). Volgens ISW-data het dit tussen 11 en 15 Februarie meer as 200&nbsp;km² herower. Die opmars het saamgeval met die Russiese weermag se verlies aan toegang tot [[Starlink]], wat kommunikasieprobleme veroorsaak het, en dit is vererger deur die Russiese regering se beperking van toegang tot [[Telegram (sagteware)|Telegram]]. Ten spyte hiervan het Rusland in Februarie 'n netto terreinwins behaal.<ref name="w459">{{cite web | last=Stuart | first=Riley | title=Ukraine reclaims more than 200 square kilometres of territory as Elon Musk blocks Russian army's internet access | website=ABC News | date=18 February 2026 | url=https://www.abc.net.au/news/2026-02-19/ukraine-reclaims-territory-as-musk-blocks-russian-army-internet/106356642 | access-date=5 March 2026}}</ref> Westerse amptenare het ook gesê Rusland het vir die eerste keer sedert die begin van die oorlog meer verliese gely as wat dit nuwe personeel kon werf.<ref name="b940">{{cite web | last1=Cotterill |first1=Tom |last2=Barker |first2=Memphis |last3=Blomfield |first3=Adrian | title= Russian soldiers being killed faster than Kremlin can recruit them | website=The Telegraph | date=24 February 2026 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/02/24/russian-soldiers-killed-faster-than-kremlin-can-recruit/?WT.mc_id=tmgoff_reddit_faster-than-kremlin-can-recruit/ | access-date=5 March 2026}}</ref> In April 2026 het Oekraïne 'n middelafstandaanvalsveldtog teen Russies besette gebiede van stapel gestuur, veral teen die [[Krim]], met eenrigtingaanvalshommeltuige.<ref name="Beaumont">{{cite news |last=Beaumont |first=Peter |title='Highway of death': the Ukrainian drone campaign menacing Russian logistics |work=[[The Guardian]] |date=11 June 2026 |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/11/highway-of-death-the-ukrainian-drone-campaign-menacing-russian-logistics |access-date=14 June 2026}}</ref> Teen middel Mei 2026 is Rusland se lenteoffensief deur slagveldkenners en militêre ontleders as onsuksesvol beskryf, met Oekraïne wat vir die tweede keer dié jaar meer grond herower het as wat dit verloor het.<ref name="f785">{{cite web | last1=Lohinov | first1=Yehor | last2=Eckel | first2=Mike | title=On Springtime Battlefield In War's Fifth Year, Ukraine Claws Back Territory | website=RFE/RL | date=20 May 2026 | url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-war-battlefield-gains/33761066.html | access-date=22 May 2026}}</ref> In dieselfde maand het Rusland een van die grootste gekombineerde lugaanvalle van die oorlog teen Kijif en ander Oekraïense stede geloods.<ref>{{Cite news |last=Beaumont |first=Peter |date=2026-05-14 |title=Ukraine hit by second day of large-scale Russian missile and drone strikes |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/14/ukraine-second-day-large-scale-russian-missile-drone-strikes |access-date=2026-05-14 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> In Kijif is 'n woonstelgebou vernietig, met 24 mense wat gesterf het.<ref name="f053">{{cite web | last=Khalili-Tari | first=Daniel | title=Zelenskyy vows response after Russian strike kills 24 in Kyiv | website=Al Jazeera | date=15 May 2026 | url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/zelenskyy-vows-response-after-russian-strike-kills-24-in-kyiv | access-date=16 May 2026}}</ref> In die daaropvolgende maande het Rusland voortgegaan om sy lugaanvalle op Oekraïne te verskerp namate sy vordering aan die front verlangsaam het, terwyl die VN 'n beduidende toename in die aantal Oekraïense burgerlikes gerapporteer het wat in die jaar gedood is.<ref name="e525">{{cite | last1=Ogirenko | first1=Valentyn | last2=Pruchnicka | first2=Anna | title=Russian air attacks kill 12 in Kyiv region on sixth day of strikes | date=1 September 2026 | url=https://www.reuters.com/world/europe/explosions-heard-ukraines-kyiv-four-people-injured-2026-09-01/ | access-date=17 September 2026 | page=}}</ref> In September is berig Oekraïne het 'n suksesvolle teenaanval teen Russiese magte noord van Liman in Donetsk uitgevoer, ongeveer 200&nbsp;km² grond herower en Russiese planne om Oekraïense verdedigingslinies in die gebied te omsingel ontwrig.<ref name="a653">{{cite web | last=Eckel | first=Mike | title=A Quiet Ukrainian Counteroffensive, A 'Rout' For Russian Forces | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=15 September 2026 | url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-counteroffensive-lyman/33856852.html | access-date=17 September 2026}}</ref> ===Luggevegte=== Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}</ref> wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}</ref> Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.<ref>"Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus". The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.</ref> Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.<ref>{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}</ref> Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.<ref>{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}</ref> Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.<ref>{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}</ref>'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die "oorgrote meerderheid" van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}</ref> Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}</ref> Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref> Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.<ref>{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}</ref> ===Vlootgevegte=== [[Beeld:Stamp of Ukraine s1985.jpg|thumb|'n Herdenkingseël oor die frase "Russiese oorlogskip, fok weg!"]] [[Beeld:Russian cruiser Moskva.jpg|thumb|Die Russiese Swartsee-vlagskip Moskwa is op 14 April 2022 gesink, na berig word nadat twee Oekraïnse missiele dit getref het.]] Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}</ref> Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.<ref>{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}</ref> Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}</ref> Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: "[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]" ("Русский военный корабль, иди нахуй!", ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')<ref>{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title="Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}</ref> Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}</ref> Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog. Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.<ref>{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}</ref> Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}</ref> Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.<ref name="Interfax_scuttle">{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}</ref><ref name="Times_Scuttles_Flagship">{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}</ref> Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.<ref>{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}</ref> Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.<ref>{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}</ref> Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.<ref>{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}</ref> Op 26 Desember 2023 het Oekraïne se lugmag die Russiese landingskip Nowotsjerkassk aangeval terwyl dit in Feodosija vasgemeer was. Oekraïne het gesê dit is vernietig, ’n bewering wat deur onafhanklike ontleders bevestig is. Russiese owerhede het beweer twee aanvalsvliegtuie is vernietig.<ref name="strikes_2023_12_26_reuters">Osborn, Andrew and Max Hunder: [https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-carries-out-air-assault-crimeas-port-feodosia-2023-12-26/ "Ukraine strikes Russian naval landing warship, Moscow admits damage,"], 26 December 2023, [[Reuters]]</ref> Op 14 Februarie het Oekraïense hommeltuie die Russiese landingskip Tsezar Koenikof getref en laat sink.<ref name="Goryashko 2024 x892">{{cite web|last=Goryashko |first=Sergey |date=14 February 2024 |title=Ukraine sinks Russian ship off Crimean coast |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-sinks-russian-ship-off-crimean-coast/ |access-date=14 February 2024 |website=Politico}}</ref> ===Populêre weerstand=== [[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]] Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}</ref> en gehelp om vlugtelinge te vervoer.<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}</ref> In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}</ref> In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}</ref> Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer<ref name="yes!" /> tot vuur in die lug of direk in skares.<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}</ref> Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}</ref> ==Buitelandse militêre hulp== [[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#800000|Rusland}} {{legend0|#ffff00|Oekraïne}} {{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}} ]] [[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#d50000|Rusland}} {{legend0|#ffff61|Oekraïne}} {{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]] Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.<ref>{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}</ref> Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.<ref>{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}</ref> Ná die begin van die oorlog het [[België]],<ref name=clapsonbe>{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Tsjeggië]],<ref name=cznlweapons>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Estland]],<ref name=errweapons>{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}</ref> [[Frankryk]], [[Griekeland]],<ref name="GreekMilitaryAid">{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref> [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.<ref name="Reuters_jensNatoSupport2502">{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}</ref> Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.<ref>{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}</ref> Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.<ref name="Al Jazeera 2022">{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref> Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.<ref>{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.<ref>{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}</ref> Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur. Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.<ref name="Reuters Article 1">{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}</ref> Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}</ref> ==Oorlogsmisdade en aanvalle op burgerlikes== [[Beeld:Bucha after Russian occupation (06).jpg|thumb|Lyke ná die [[Boetsja-slagting]] deur Russiese soldate.]] Die Russiese weermag en owerhede was verantwoordelik vir doelbewuste aanvalle op burgerlikes in die Russiese oorlog teen Oekraïne<ref>{{cite news|date=9 April 2022 |title=Chernihiv: Are these Russia's weapons of war? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61036880 |access-date=3 May 2022}}</ref> (insluitend aanvalle op hospitale en op die energienetwerk), slagtings van burgerlikes, die ontvoering en marteling van burgerlikes, seksuele geweld,<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/23/world/europe/russia-ukraine-war-crimes-united-nations.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924015357/https://www.nytimes.com/2022/09/23/world/europe/russia-ukraine-war-crimes-united-nations.html |archive-date=24 September 2022 |title=U.N. Experts find that war crimes have been committed in Ukraine |newspaper=[[The New York Times]] |date=23 September 2022 |last1=Cumming-Bruce |first1=Nick}}</ref> die gedwonge deportasie van burgerlikes en die marteling van en moord op Oekraïense krygsgevangenes. Hulle het ook onoordeelkundige aanvalle in dig bevolkte gebiede uitgevoer, onder meer met trosbomme, wat in een geval 61 mense in die aanval op die Kramatorsk-treinstasie gedood het.<ref>{{cite journal|year=2022 |title=Update on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/HRMMU_Update_2022-03-26_EN.pdf |journal=Ukraine |volume=2 |issue=1 |via=United Nations Human Rights Council |access-date=19 January 2023 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401192931/https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/HRMMU_Update_2022-03-26_EN.pdf |url-status=live}}</ref> Volgens Kirilo Boedanof, hoof van Oekraïne se intelligensiediens, het Rusland voor die begin van die inval ’n “teregstellingslys” van Oekraïense onderwysers, joernaliste, wetenskaplikes, skrywers, priesters en politici opgestel en voorbereidings getref vir ’n [[volksmoord]] op Oekraïners; die planne het liggings van massagrafte en mobiele krematoriums ingesluit.<ref>{{cite web|title=Russia was Preparing for a New Genocide of Ukrainians Long Before the Full-Scale Invasion, – Kyrylo Budanov |url=https://gur.gov.ua/en/content/do-novoho-henotsydu-ukraintsiv-rosiia-hotuvalas-zadovho-do-povnomasshtabnoho-vtorhnennia-kyrylo-budanov |website=Main Directorate of Intelligence of Ukraine |date=23 November 2024 }}</ref> [[Beeld:Destructions in  Zaporizhzhia after Russian attack, 2025-01-08 (01).jpg|thumb|Nasleep van ’n Russiese lugaanval op Zaporizjzja op 8 Januarie 2025 waarin 13 mense gedood en talle gewond is.<ref>{{cite news|title=Update: Russian airstrike on Zaporizhzhia industrial site kills 13, injures 122 |url=https://kyivindependent.com/russian-strike-on-zaporizhzhia-industrial-site-kills-1-injures-at-least-30/ |work=Kyiv Independent |date=8 January 2025}}</ref>]] Volgens die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte (OHCHR) was ongeveer 78% van die bevestigde burgerlike ongevalle teen Desember 2023 in gebiede onder Oekraïense beheer gedood.<ref>{{cite web|url=https://ukraine.un.org/sites/default/files/2024-01/Ukraine%20-%20protection%20of%20civilians%20in%20armed%20conflict%20%28December%202023%29_ENG_0.pdf |title=Ukraine: protection of civilians in armed conflict. December 2023 update |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |website=ukraine.un.org }}</ref> Meer as 12&nbsp;300 burgerlikes is sedert die begin van die oorlog gedood.<ref>{{cite news|title=Over 12,300 civilians killed since start of Ukraine war, UN says |url=https://www.reuters.com/world/europe/over-12300-civilians-killed-since-start-ukraine-war-un-says-2025-01-08/ |work=[[Reuters]] |date=8 January 2025 }}</ref> Rusland het Oekraïense burgerlikes doelbewus en herhaaldelik met radiobeheerde hommeltuie aangeval,<ref name="p704">{{cite web|title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder |website=OHCHR |date=28 May 2025 |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians |access-date=29 May 2025 }}</ref> soos tydens die terreurveldtog in Cherson wat as die "mensesafari" bekend staan.<ref name="p249">{{cite web|last=Hambling |first=David |title=Terrifying 'Human Safari' In Kherson As Russian Drones Hunt Civilians |website=[[Forbes]] |date=11 October 2024 |url=https://www.forbes.com/sites/davidhambling/2024/10/11/terrifying-human-safari-in-kherson-as-russian-drones-hunt-civilians/ |access-date=6 February 2025}}</ref> Hulle het burgerlikes in die strate van die Suid-Oekraïense stad gejag.<ref name="p249"/> In Oktober 2025 het die VN tot die gevolgtrekking gekom die Russiese weermag het Oekraïense burgerlikes en burgerlike teikens stelselmatig met hommeltuie oor ’n 300&nbsp;km lange deel van die Dniprorivier aangeval om Oekraïners uit die streek te verdryf. Die verslag het aangedui hierdie optrede is oorlogsmisdade en misdade teen die mensdom.<ref name="OHCHR report Oct 25">{{cite web|title=Russian authorities committed crimes against humanity targeting civilian population through drone attacks as well as war crimes of forcible transfer and deportation of civilians |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/russian-authorities-committed-crimes-against-humanity-targeting-civilian |website=OHCHR |date=28 October 2025}}</ref> Die VN se Kantoor vir Menseregte het berig Rusland pleeg ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne, insluitend arbitrêre inhegtenisnemings en aanhoudings; gedwonge verdwynings; marteling; die onderdrukking van protesoptredes en vryheid van spraak; gedwonge russifikasie; die indoktrinasie van kinders; en die onderdrukking van die Oekraïense taal en kultuur.<ref>{{cite news|date=9 March 2022 |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |url-access=subscription |access-date=10 March 2022}}</ref> Die VN het ook bevind Russiese owerhede deporteer Oekraïense burgerlikes stelselmatig uit besette provinsies, wat ’n misdaad teen die mensdom is.<ref name="OHCHR report Oct 25"/> Oekraïners is gedwing om Russiese paspoorte te aanvaar en Russiese burgers te word. Diegene wat geweier het, is gesondheidsorg en ander regte ontsê<ref name="UN report March 24">{{cite news|title=UN report details 'climate of fear' in Russian occupied areas of Ukraine |work=UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/03/1147776 |date=20 March 2024}}</ref> en kon as ’n "buitelandse burger" gevange geneem word. Oekraïense mans wat Russiese burgerskap aanvaar, is opgeroep om teen Oekraïne te veg.<ref>{{cite news|title=Takeaways into AP investigation into Russian system to force its passports on occupied Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-occupation-passports-citizenship-fa49f7f348f6283ab06db0512fd23eda |work=Associated Press |date=15 March 2024 |first1=Lori |last1=Hinnant |first2=Vasilisa |last2=Stepanenko |first3=Samya |last3=Kullab |last4=Hanna |first4=Arhipova }}</ref> Russiese magte het na bewering verbode chemiese wapens gebruik, gewoonlik [[traangas]]granate.<ref name="Hambling 2023 z855">{{cite web|last=Hambling |first=David |title=What We Know About Russian Chemical Weapon Attacks |website=[[Forbes]] |date=29 December 2023 |url=https://www.forbes.com/sites/davidhambling/2023/12/29/what-we-know-about-russian-chemical-weapon-attacks/ |access-date=23 March 2024 }}</ref> In April 2024 het ’n ondersoek deur die ''Daily Telegraph'' tot die gevolgtrekking gekom "Russiese troepe voer ’n stelselmatige veldtog van onwettige chemiese aanvalle teen Oekraïense soldate uit".<ref name="The Telegraph 2024 g413">{{cite news|last=Rushton |first=James |date=6 April 2024 |title=Russia carrying out illegal chemical attacks on Ukrainian soldiers |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/06/russia-using-illegal-chemical-attacks-against-ukraine/ |access-date=7 April 2024 |website=[[The Daily Telegraph]] }}</ref> In Januarie 2026 het die VN berig 2025 was die dodelikste jaar vir Oekraïense burgerlikes sedert 2022, met 2&nbsp;514 sterftes en 12&nbsp;142 beserings wat in dié jaar bevestig is, ’n toename van 31% teenoor 2024. Die verslag het vermeld ’n "massiewe toename" in die gebruik van Russiese langafstandwapens het tot groter skade in stedelike sentrums gelei.<ref name="d405">{{cite web | title=2025 deadliest year for civilians in Ukraine since 2022, UN human rights monitors find | website=UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine | date=12 January 2026 | url=https://ukraine.ohchr.org/en/2025-deadliest-year-for-civilians-in-Ukraine-since-2022-UN-human-rights-monitors-find | access-date=15 January 2026}}</ref> ==Humanitêre gevolge== ===Vlugtelinge=== [[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]] Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&nbsp;miljoen en 5&nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.<ref>{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}</ref> Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}</ref> en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.<ref>{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}</ref> Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.<ref>{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}</ref> [[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.<ref>{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.<ref>{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}</ref> Ook [[Hongarye]]<ref>{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}</ref> en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.<ref>{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-uame="OpinioJuris_aggression">{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref name="Conversation_intl_law_powerless">{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}</ref> Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.<ref>{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}</ref> Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}</ref> Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.<ref>{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=BBC News |date=27 February 2022 |language=en-gb}}</ref> Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.<ref name="BBC_1march">{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}</ref> ==Ongevalle en verliese== [[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]] [[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]] Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld "die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel"<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}</ref> Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.<ref> {{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }} Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.<ref>{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}</ref> In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.<ref>{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.<ref name="55k_reuters">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}</ref><ref name="55k_euronews">{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}</ref> Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&nbsp;000.<ref>{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}</ref> Teen Julie 2024 het ongeveer 20&nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.<ref>{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}</ref> Oekraïense amptenare meen minstens 25&nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,<ref>{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}</ref> en liggame is nog in September 2022 ontdek.<ref>{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}</ref> Die burgemeester het gesê meer as 10&nbsp;000 en moontlik 20&nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.<ref>{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.<ref>{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}</ref>Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&nbsp;000 sterftes in Marioepol.<ref>{{Cite web|date=8 February 2024 |title="Our City Was Gone": Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}</ref> Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.<ref name="OHCHR sep">{{Cite web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.<ref name="g456">{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}</ref> Ongeveer 1&nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,<ref>{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> en teen November 2024 het dit tot 1&nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&nbsp;690 geraam is.<ref>{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> ''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&nbsp;836) oorskry.<ref>{{cite news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.<ref name="r579">{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}</ref> Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.<ref>{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}</ref> Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.<ref>{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&nbsp;000 geraam.<ref>{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}</ref> In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.<ref name="WSJ-Casualties">{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+Bevestigde ongevalle |- ! scope="col" | ! scope="col" |Getalle ! scope="col" |Tyd ! scope="col" |Bron |- ! scope="row" |Oekraïense burgerlikes |'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond |24 Februarie 2022 - <br>13 Augustus 2026 |United Nations<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}</ref> |- !scope="row"|Russiese burgerlikes |'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede) |24 Februarie 2022 - <br>2 September 2026 |Nowaja Gazeta Europa<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}</ref> |- !scope="row"|Oekraïense soldate |'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem |24 Februarie 2022 - <br>4 September 2026 |UALosses project<ref name="UALosses">{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit) |'''243 674''' dood |24 Februarie 2022 - <br>4&nbsp;September 2026 |BBC News Russian en Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}<br/>{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk & Loehansk uitgesluit) |'''21 000 - 23 500''' dood |24 Februarie 2022 - <br>30 September 2024 |BBC News Russian<ref name="BBCMediazona"/> |} ==Notas== {{Reflist|group=nota}} == Sien ook == * ''[[Russians at War]]'' * [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]] * [[Operasie Sinitsia]] * [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)| ]] 0gswbvmq17ocvvyr9e3m6x6x82npum0 14 388711 2975754 2485115 2026-10-05T14:13:36Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975754 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of Donetsk People's Republic.svg|right|200px]] {{CommonsKategorie|Donetsk People's Republic|Volksrepubliek Donetsk}} [[Kategorie:Geografie van Oekraïne| ]] [[Kategorie:Lande in Europa|+]] [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Donetsk]] 5sy7ehbix1979d00dla1nzv40oovw0r 14 388712 2975758 2485116 2026-10-05T14:15:56Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975758 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of Donetsk People's Republic.svg|right|200px]] {{CommonsKategorie|Lugansk People's Republic|Volksrepubliek Loehansk}} [[Kategorie:Geografie van Oekraïne| ]] [[Kategorie:Lande in Europa|+]] [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Loehansk]] faz9gly4g8d134ytjjmg6vv113lnn4m 0 388781 2975757 2487853 2026-10-05T14:14:53Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975757 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Map of the Donbass.png|thumb|240px|Die hedendaagse definisie van Donbas in [[Oekraïne]].]] Die '''Donbas''' of '''Donbass''' ([[Oekraïens]]: Донба́с, ''Donbas''; [[Russies]]: Донба́сс, ''Donbass'') is 'n historiese kulturele en ekonomiese streek in Suidoos-[[Oekraïne]],<ref name="FTdonbass"/> waarvan 'n deel bewoon word deur pro-[[Rusland|Russiese]] separatistegroepe in die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|oorlog tussen Rusland en Oekraïne]]: die Volksrepublieke [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]].<ref>{{Cite web|last=Kitsoft|title=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine - Temporary Occupation of Territories in Donetsk and Luhansk Regions|url=https://mfa.gov.ua/en/temporary-occupation-territories-donetsk-and-luhansk-regions|access-date=2022-01-26|website=mfa.gov.ua|language=en|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126211009/https://mfa.gov.ua/en/temporary-occupation-territories-donetsk-and-luhansk-regions|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kitsoft|title=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine - 10 facts you should know about the Russian military aggression against Ukraine|url=https://mfa.gov.ua/en/10-faktiv-pro-zbrojnu-agresiyu-rosiyi-proti-ukrayini|access-date=2022-01-26|website=mfa.gov.ua|language=en|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126211006/https://mfa.gov.ua/en/10-faktiv-pro-zbrojnu-agresiyu-rosiyi-proti-ukrayini|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Russian court document mentioned Russian troops "stationed" in eastern Ukraine. Moscow insists there are none.|url=https://www.cbsnews.com/news/russia-ukraine-troops-in-donbas-court-document-amid-concern-invasion/|access-date=2022-01-26|website=www.cbsnews.com|language=en-US}}</ref> ==Omvang== Die naam "Donbas" is 'n [[Kofferwoord|kombinasiewoord]], van Донецький вугільний басейн, ''Donetski woehilni basein'' (Oekraïens vir "Donets-steenkoolbekken") of Донецкий угольный бассейн, ''Donetski oegolni bassein'' (Russies). Die naam verwys na die Donetsrif, wat met die [[Donets]]rivier verbind word. Verskeie definisies bestaan van die streek se omvang.<ref>Dmitry Vortman, [https://www.radiosvoboda.org/a/donbass-realii/29384102.html Донбасс – единственная часть Украины, возникшая из промышленного региона], 23 Junie 2018, ''Radio Liberty'' {{in lang|ru}}</ref> Die algemeenste definisie wat vandag gebruik word, verwys na die [[Donetsk-oblast|Donetsk-]] en [[Loehansk-oblast]] in Oekraïne, terwyl die historiese [[steenkool]]mynstreek dele van dié oblasts uitgesluit en dele van [[Dnipropetrofsk-oblast]] en Suid-Rusland ingesluit het.<ref name="FTdonbass">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=d5b689wW7qwC&q=history+of+donbass| title=Freedom and Terror in the Donbas: A Ukrainian-Russian Borderland, 1870s–1990s | publisher=Cambridge University Press | author=Hiroaki Kuromiya | year=2003 | pages=12–13 | isbn=0521526086}}</ref> Donbas het die historiese grens gevorm tussen die [[Kosakke#Zaporozje-Kosakke|Zaporozje-]] en die [[Kosakke#Don-Kosakke|Don-Kosakke]]. Dit was 'n belangrike steenkoolmyngebied sedert die laat 19de eeu, toe dit baie [[Nywerheid|geïndustrialiseerd]] geraak het.<ref name="racket">{{cite news | url= https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22170976 | title= The coal-mining racket threatening Ukraine's economy | work=BBC News | date=23 April 2013 | access-date=18 September 2013}}</ref> ==Onrus== In Maart 2014, ná die [[Euromaidan]]-beweging en die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022#Oekraïense rewolusie en oorlog|Oekraïense Rewolusie van 2014]], is groot dele van die Donbas deur onrus geteister. Dié onrus het later ontwikkel in 'n oorlog deur Russiese en pro-Russiese separatistegroepe wat geaffilieer is by die eensydig verklaarde volksrepublieke Donetsk en Loehansk, wat albei in 2022 deur Rusland erken is,<ref>{{cite web | url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-ukraine-donetsk-luhansk-putin-b2019840.html | title=Putin declares Ukraine regions of Luhansk and Donetsk independent entities in signed decree | work=The Independent | access-date=21 February 2022}}</ref> maar nie deur enige ander lidlande van die [[Verenigde Nasies]] as wettig beskou word nie.<ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/ukraine-rebel-peoples-republic-states | title=Ukraine's rebel 'people's republics' begin work of building new states | work=The Guardian | access-date=5 February 2017}}</ref> Die republieke het hulp van Rusland teen Oekraïne gekry, insluitende wapens, ammunisie en militêre en veiligheidsdienste. Voor die oorlog is die stad [[Donetsk]] (toe die vyfde grootste in Oekraïne) beskou as die nieamptelike hoofstad van die Donbas. Groot stede met meer as 100&nbsp;000 inwoners sluit ook in [[Loehansk]], [[Marioepol]], Makiifka, Horlifka, Kramatorsk, Slowjansk, Altsjefsk, Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk. Op die oomblik is die stad Kramatorsk die tussentydse administratiewe sentrum van Donetsk-oblast, en Sjewjerodonetsk dié van Loehansk-oblast. Dié twee oblaste speel tans 'n groot rol in die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|voortgesette oorlog tussen Oekraïne en Rusland]]. ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Donbas}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Donbas}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Oekraïne]] [[Kategorie:Geografie van Rusland]] [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Donbas]] pqobm54eaak5orketfw2iztqdz11022 0 389657 2975744 2966168 2026-10-05T13:56:19Z BurgertB 2401 Versmelt met Boetsja-slagting 2975744 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The city of Bucha after liberation from the Russians 01.jpg|duimnael|Beeld van ‘n video wat deur die Nasionale Nuusagentskap van Oekraïne gepubliseer is wat glo wys hoe burgerlikes in Boetsja deur Russiese soldate vermoor is.]] Die '''Slagting van Boetsja'''<ref>([[Oekraïens]]: Бучанська різанина, Boetsjanska rizanina; [[Russies]]: Резня в Буче, Reznja w Boetsje)</ref> was die massamoord op Oekraïense burgerlikes en oorlogsgevangenes<ref>{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}</ref> deur die Russiese weermag tydens die Slag van Boetsja, 'n geveg om besit van die stad Boetsja as deel van die [[Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]]. Fotografiese en videobewyse van die slagting het op 1 April 2022 duidelik geword nadat Russiese magte uit die stad onttrek het.<ref>{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 April 2022 |website=Bellingcat |language=en}}</ref> ==Beskrywing== Op 2 April 2022, na die onttrekking van die Russe, het die Oekraïense weermag 'n groot aantal liggame van gewelddadig vermoorde burgerlikes gevind wat op strate, in kelders en in 'n massagraf in Boetsja gelê het.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-retreat-leaves-trail-slain-civilians-town-near-kyiv-2022-04-02/|titel=Russian retreat leaves trail of dead civilians in Bucha, a town near Kyiv|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-02|werk=Reuters|taal=en}}</ref> Die burgemeester, Anatoli Fedoroek, het aangekondig dat meer as 300 inwoners van die stad vermoor is.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/04/04/world/europe/bucha-ukraine-bodies.html|titel=Satellite images show bodies lay in Bucha for weeks, despite Russian claims.|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-04|werk=The New York Times|taal=en}}</ref> Verskeie slagoffers se hande was agter hul rug vasgebind. Die burgerlikes wat dood is, het nie uniforms gedra nie en het alledaagse items soos 'n inkopiesak of 'n [[fiets]] by hulle gehad.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/l/2423751|titel=Drama in straten van Boetsja is 'anders dan raketbeschietingen'|accessdate=2022-04-03|werk=nos.nl|taal=}}</ref> Beelde van die satellietoperateur Maxar Technologies het getoon dat minstens elf van die lyke wat gevind is, reeds op 11 Maart daar was, toe die Russe nog die stad beset het. Hulle was nog nie ontbind nie weens die koue.<ref>{{cite web|url=http://www.hln.be/buitenland/satellietbeelden-tonen-dat-lijken-in-boetsja-er-al-weken-liggen-in-tegenstelling-tot-wat-rusland-beweert~acdaa46e|titel=Satellietbeelden tonen dat lijken in Boetsja er al weken liggen in tegenstelling tot wat Rusland beweert|accessdate=2022-04-07|datum=2022-04-05|werk=HNL.BE}}</ref> Die menseregte-organisasie Human Rights Watch het ook oorlogsmisdade – teregstellings, verkragtings en diefstal – deur Russiese soldate in die Oekraïense stede Kijif, Tsjernihif en Charkof aangemeld.<ref name=":0" /> ==Reaksies== Die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] het die slagting 'n [[volksmoord]] genoem.<ref>''[https://www.gva.be/cnt/dmf20220403_97345849 Zelenski noemt bloedbad in Boetsja genocide: gruwel dwingt EU tot meer sancties tegen Rusland]'', Gazet van Antwerpen, 4 April 2022.</ref> Die honderde burgerlikes wat in Boetsja dood is, het internasionale verontwaardiging ontlok.<ref>''[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/04/04/premier-alexander-de-croo-veroordeelt-oorlogsmisdaden-in-boets/ Premier Alexander De Croo veroordeelt "oorlogsmisdaden" in Boetsja]'', VRT NWS, 4 April 2022.</ref><ref>''[https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2423751-drama-in-straten-van-boetsja-is-anders-dan-raketbeschietingen Drama in straten van Boetsja is 'anders dan raketbeschietingen']'', NOS, 3 April 2022.</ref> Die Oekraïense minister van buitelandse sake, Dmitro Koeleba, het die G7-lande gevra om so gou moontlik nuwe sanksies teen Rusland in te stel.<ref>{{cite web |url= https://nos.nl/artikel/2423725-wereldwijd-geschokte-reacties-op-doden-in-boetsja-dit-zijn-oorlogsmisdaden|titel= Wereldwijd geschokte reacties op doden in Boetsja: 'Dit zijn oorlogsmisdaden'|author= |publisher= NOS Nieuws|datum= 2022-04-03|accessdate=2022-04-03}}</ref><ref name=":0">{{en}}{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2022/04/03/ukraine-apparent-war-crimes-russia-controlled-areas|titel=Ukraine: Apparent War Crimes in Russia-Controlled Areas|accessdate=2022-04-03|author=|datum=2022-04-03|publisher=Human Rights Watch}}</ref> [[Rusland]] het betrokkenheid by die Boetsja-slagting ontken en Oekraïne en Westerse lande daarvan beskuldig dat hulle die slagting geplant het. Die lyke wat in die beeldmateriaal gesien is, is na bewering omstreeks 30 Maart deur die Oekraïense weermag daar gedeponeer nadat Russiese troepe onttrek het, volgens 'n verklaring deur Dmitri Peskof, woordvoerder van die Kremlin, en die Russiese minister van buitelandse sake, [[Sergei Lawrof]]. Dit word as vals nuus in die Russiese media voorgehou.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/index.php/l/2423894|titel=Rusland ontkent 'Boetsja', toon in Russische media tegen Oekraïne verhardt|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-04|werk=nos.nl|taal=}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Ondersoek== [[Lêer:DestroyedcarinBucha.png|duimnael|’n Lyk  in ’n vernietigde motor in Bucha, 2 April 2022.]] Om die oorlogsmisdade te kan vervolg, was dit belangrik dat die liggame in Boetsja met internasionale hulp ondersoek word. Kenners het teen te veel haas gewaarsku. Die aanskoue van die doodgemaakte burgerlikes is deur baie as afgryslik beskou en die drang om hulle so vinnig as moontlik te verwyder en te begrawe was sterk. "Sommige van die slagoffers in Boetsja was glo geboei toe hulle vermoor is. Dit is van die uiterste belang dat sulke bewyse bewaar word totdat forensiese kundiges dit kon ondersoek," sê Robert McNeill, 'n afgetrede Skotse [[Patologie|patoloog]] wat betrokke was by die ondersoek. identifikasie van Moslems wat in 1995 in [[Bosnië en Herzegowina|Bosniese]] [[Srebrenica]] doodgeskiet is. "Dit sal moeilik wees om Russiese soldate aan te kla."<ref>{{Cite web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2022/04/05/doe-snel-grondig-forensisch-onderzoek-in-boetsja-a4107475|titel=‘Doe snel grondig forensisch onderzoek in Boetsja’|accessdate=2022-04-07|datum=2022-04-05|werk=NRC|taal=}}</ref> Die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] koerant ''[[The New York Times]]'' het op 4 April ná 'n ondersoek aangekondig satellietbeelde wys dat die liggame al weke lank daar was.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nytimes.com/2022/04/04/world/europe/bucha-ukraine-bodies.html|titel=Bucha.Ukraine.Bodies|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-04|werk=New York Times|taal=en}}</ref> [[Hommeltuig]]materiaal wat op 3 Maart 2022 deur die Azof-bataljon afgeneem is, het gewys hoe Russiese gepantserde personeeldraers verskeie skote op 'n fietsryer afvuur terwyl hy om die draai ry. Verder af in die straat was 'n tenk met 'n groot wit V, 'n Russiese militêre simbool, daarop. Dit stem ooreen met beelde wat amper 'n maand later, op 1 April, op [[Telegram (sagteware)|Telegram]] verskyn het van dieselfde fietsryer wat op dieselfde plek op straat lê.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/index.php/collectie/13888/artikel/2423957-meer-aanwijzingen-dat-doden-boetsja-wekenlang-op-straat-lagen|titel=Meer aanwijzingen dat doden Boetsja wekenlang op straat lagen|accessdate=2022-04-05|author=|datum=2022-04-05|publisher=NOS Nieuws|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405164214/https://nos.nl/index.php/collectie/13888/artikel/2423957-meer-aanwijzingen-dat-doden-boetsja-wekenlang-op-straat-lagen|url-status=dead}}</ref> Op 7 April 2022 het die [[Duitsland|Duitse]] weekblad ''[[Der Spiegel]]'' berig dat die Duitse intelligensiediens radioverkeer van Russiese soldate onderskep het wat oor burgerlike sterftes in Boetsja praat. Daar was duidelike verbande tussen die radioverkeer en 'n aantal slagoffers wat op beeldmateriaal gesien kon word. In een van die gesprekke het 'n soldaat gepraat oor iemand wat in Boetsja van sy fiets geskiet is.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/l/2424231|titel='Duitsland onderschepte gesprekken Russen over burgerdoden Boetsja'|accessdate=2022-04-07|datum=2022-04-07|werk=nos.nl|taal=}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]] 3xtxgli3x4i68nu46oi57kdzo90dcx9 2975750 2975744 2026-10-05T14:04:04Z BurgertB 2401 Sortering van [[:Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]] aangepas na "Boetsja" ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975750 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The city of Bucha after liberation from the Russians 01.jpg|duimnael|Beeld van ‘n video wat deur die Nasionale Nuusagentskap van Oekraïne gepubliseer is wat glo wys hoe burgerlikes in Boetsja deur Russiese soldate vermoor is.]] Die '''Slagting van Boetsja'''<ref>([[Oekraïens]]: Бучанська різанина, Boetsjanska rizanina; [[Russies]]: Резня в Буче, Reznja w Boetsje)</ref> was die massamoord op Oekraïense burgerlikes en oorlogsgevangenes<ref>{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}</ref> deur die Russiese weermag tydens die Slag van Boetsja, 'n geveg om besit van die stad Boetsja as deel van die [[Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)]]. Fotografiese en videobewyse van die slagting het op 1 April 2022 duidelik geword nadat Russiese magte uit die stad onttrek het.<ref>{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 April 2022 |website=Bellingcat |language=en}}</ref> ==Beskrywing== Op 2 April 2022, na die onttrekking van die Russe, het die Oekraïense weermag 'n groot aantal liggame van gewelddadig vermoorde burgerlikes gevind wat op strate, in kelders en in 'n massagraf in Boetsja gelê het.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-retreat-leaves-trail-slain-civilians-town-near-kyiv-2022-04-02/|titel=Russian retreat leaves trail of dead civilians in Bucha, a town near Kyiv|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-02|werk=Reuters|taal=en}}</ref> Die burgemeester, Anatoli Fedoroek, het aangekondig dat meer as 300 inwoners van die stad vermoor is.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/04/04/world/europe/bucha-ukraine-bodies.html|titel=Satellite images show bodies lay in Bucha for weeks, despite Russian claims.|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-04|werk=The New York Times|taal=en}}</ref> Verskeie slagoffers se hande was agter hul rug vasgebind. Die burgerlikes wat dood is, het nie uniforms gedra nie en het alledaagse items soos 'n inkopiesak of 'n [[fiets]] by hulle gehad.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/l/2423751|titel=Drama in straten van Boetsja is 'anders dan raketbeschietingen'|accessdate=2022-04-03|werk=nos.nl|taal=}}</ref> Beelde van die satellietoperateur Maxar Technologies het getoon dat minstens elf van die lyke wat gevind is, reeds op 11 Maart daar was, toe die Russe nog die stad beset het. Hulle was nog nie ontbind nie weens die koue.<ref>{{cite web|url=http://www.hln.be/buitenland/satellietbeelden-tonen-dat-lijken-in-boetsja-er-al-weken-liggen-in-tegenstelling-tot-wat-rusland-beweert~acdaa46e|titel=Satellietbeelden tonen dat lijken in Boetsja er al weken liggen in tegenstelling tot wat Rusland beweert|accessdate=2022-04-07|datum=2022-04-05|werk=HNL.BE}}</ref> Die menseregte-organisasie Human Rights Watch het ook oorlogsmisdade – teregstellings, verkragtings en diefstal – deur Russiese soldate in die Oekraïense stede Kijif, Tsjernihif en Charkof aangemeld.<ref name=":0" /> ==Reaksies== Die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] het die slagting 'n [[volksmoord]] genoem.<ref>''[https://www.gva.be/cnt/dmf20220403_97345849 Zelenski noemt bloedbad in Boetsja genocide: gruwel dwingt EU tot meer sancties tegen Rusland]'', Gazet van Antwerpen, 4 April 2022.</ref> Die honderde burgerlikes wat in Boetsja dood is, het internasionale verontwaardiging ontlok.<ref>''[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/04/04/premier-alexander-de-croo-veroordeelt-oorlogsmisdaden-in-boets/ Premier Alexander De Croo veroordeelt "oorlogsmisdaden" in Boetsja]'', VRT NWS, 4 April 2022.</ref><ref>''[https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2423751-drama-in-straten-van-boetsja-is-anders-dan-raketbeschietingen Drama in straten van Boetsja is 'anders dan raketbeschietingen']'', NOS, 3 April 2022.</ref> Die Oekraïense minister van buitelandse sake, Dmitro Koeleba, het die G7-lande gevra om so gou moontlik nuwe sanksies teen Rusland in te stel.<ref>{{cite web |url= https://nos.nl/artikel/2423725-wereldwijd-geschokte-reacties-op-doden-in-boetsja-dit-zijn-oorlogsmisdaden|titel= Wereldwijd geschokte reacties op doden in Boetsja: 'Dit zijn oorlogsmisdaden'|author= |publisher= NOS Nieuws|datum= 2022-04-03|accessdate=2022-04-03}}</ref><ref name=":0">{{en}}{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2022/04/03/ukraine-apparent-war-crimes-russia-controlled-areas|titel=Ukraine: Apparent War Crimes in Russia-Controlled Areas|accessdate=2022-04-03|author=|datum=2022-04-03|publisher=Human Rights Watch}}</ref> [[Rusland]] het betrokkenheid by die Boetsja-slagting ontken en Oekraïne en Westerse lande daarvan beskuldig dat hulle die slagting geplant het. Die lyke wat in die beeldmateriaal gesien is, is na bewering omstreeks 30 Maart deur die Oekraïense weermag daar gedeponeer nadat Russiese troepe onttrek het, volgens 'n verklaring deur Dmitri Peskof, woordvoerder van die Kremlin, en die Russiese minister van buitelandse sake, [[Sergei Lawrof]]. Dit word as vals nuus in die Russiese media voorgehou.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/index.php/l/2423894|titel=Rusland ontkent 'Boetsja', toon in Russische media tegen Oekraïne verhardt|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-04|werk=nos.nl|taal=}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Ondersoek== [[Lêer:DestroyedcarinBucha.png|duimnael|’n Lyk  in ’n vernietigde motor in Bucha, 2 April 2022.]] Om die oorlogsmisdade te kan vervolg, was dit belangrik dat die liggame in Boetsja met internasionale hulp ondersoek word. Kenners het teen te veel haas gewaarsku. Die aanskoue van die doodgemaakte burgerlikes is deur baie as afgryslik beskou en die drang om hulle so vinnig as moontlik te verwyder en te begrawe was sterk. "Sommige van die slagoffers in Boetsja was glo geboei toe hulle vermoor is. Dit is van die uiterste belang dat sulke bewyse bewaar word totdat forensiese kundiges dit kon ondersoek," sê Robert McNeill, 'n afgetrede Skotse [[Patologie|patoloog]] wat betrokke was by die ondersoek. identifikasie van Moslems wat in 1995 in [[Bosnië en Herzegowina|Bosniese]] [[Srebrenica]] doodgeskiet is. "Dit sal moeilik wees om Russiese soldate aan te kla."<ref>{{Cite web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2022/04/05/doe-snel-grondig-forensisch-onderzoek-in-boetsja-a4107475|titel=‘Doe snel grondig forensisch onderzoek in Boetsja’|accessdate=2022-04-07|datum=2022-04-05|werk=NRC|taal=}}</ref> Die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] koerant ''[[The New York Times]]'' het op 4 April ná 'n ondersoek aangekondig satellietbeelde wys dat die liggame al weke lank daar was.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nytimes.com/2022/04/04/world/europe/bucha-ukraine-bodies.html|titel=Bucha.Ukraine.Bodies|accessdate=2022-04-05|datum=2022-04-04|werk=New York Times|taal=en}}</ref> [[Hommeltuig]]materiaal wat op 3 Maart 2022 deur die Azof-bataljon afgeneem is, het gewys hoe Russiese gepantserde personeeldraers verskeie skote op 'n fietsryer afvuur terwyl hy om die draai ry. Verder af in die straat was 'n tenk met 'n groot wit V, 'n Russiese militêre simbool, daarop. Dit stem ooreen met beelde wat amper 'n maand later, op 1 April, op [[Telegram (sagteware)|Telegram]] verskyn het van dieselfde fietsryer wat op dieselfde plek op straat lê.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/index.php/collectie/13888/artikel/2423957-meer-aanwijzingen-dat-doden-boetsja-wekenlang-op-straat-lagen|titel=Meer aanwijzingen dat doden Boetsja wekenlang op straat lagen|accessdate=2022-04-05|author=|datum=2022-04-05|publisher=NOS Nieuws|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405164214/https://nos.nl/index.php/collectie/13888/artikel/2423957-meer-aanwijzingen-dat-doden-boetsja-wekenlang-op-straat-lagen|url-status=dead}}</ref> Op 7 April 2022 het die [[Duitsland|Duitse]] weekblad ''[[Der Spiegel]]'' berig dat die Duitse intelligensiediens radioverkeer van Russiese soldate onderskep het wat oor burgerlike sterftes in Boetsja praat. Daar was duidelike verbande tussen die radioverkeer en 'n aantal slagoffers wat op beeldmateriaal gesien kon word. In een van die gesprekke het 'n soldaat gepraat oor iemand wat in Boetsja van sy fiets geskiet is.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/l/2424231|titel='Duitsland onderschepte gesprekken Russen over burgerdoden Boetsja'|accessdate=2022-04-07|datum=2022-04-07|werk=nos.nl|taal=}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Boetsja]] r3nj122bao808ix1f6bo79fdhcnqtz9 0 392174 2975740 2975477 2026-10-05T13:49:06Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975740 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Automeraph Toring (319 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] j8rin8todnu1h6n6ravx67fd9vmc3ln 2975742 2975740 2026-10-05T13:52:49Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975742 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Automeraph Toring (390 m), isi die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 5pcx6vdhyuy7fh8hhlvixj5f8ktug9e 2975743 2975742 2026-10-05T13:54:20Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975743 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Automeraph Toring (391 m), isi die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] pdgsx3hwcn3b7uz7s4hpus5odpfsxh5 2975745 2975743 2026-10-05T13:58:40Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975745 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Automeraph Toring (391 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] rjdd06ppjevfks7dic0506ave8qj5qv 2975746 2975745 2026-10-05T13:59:19Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975746 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Automeraph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] s2kzi3ohojtzc9hkm1gu96aavga783s 2975747 2975746 2026-10-05T14:02:03Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975747 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Automeraph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 386 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 59e16l7xur6pjo2tbkr7ka9je6q0034 2975752 2975747 2026-10-05T14:07:47Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975752 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Automeraph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] s2kzi3ohojtzc9hkm1gu96aavga783s 0 395502 2975947 2912234 2026-10-06T00:14:27Z Atcovi 57396 mujawwad --> murattal 2975947 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|الطور}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|52}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Mekka]]ans |ander_titels = ''At-Tûr'' |transliterasie = At-Toer |ander_name = "Die Berg" |openbaring = |djoes = 27 |ajat = 49 |klank = [[Lêer:Chapter 52, At-Tur (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''At-Tûr''''' ([[Arabies]]: الطور, "'''Die Berg'''") is die 52ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 49 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Mekka]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. Die soera se naam kom uit vers 1. ==Opsomming== Die soera begin met [[Allah|God]] se eed by die berg,<ref>[https://www.islamawakened.com/quran/52/1/ Q52:1], 50+ vertalings, islamawakened.com</ref> wat sommige glo die berg Sinai is, waar die ''Tawrat'' ([[Tora]]) aan [[Moses in Islam|Moses]] onthul is. Die soera handel oor baie van die argumente wat die ongelowiges van [[Mekka]] teenoor Mohammed opper (vanaf vers 29). Die vreugde van die gelowiges in die hemel word gestel teenoor die lyding in die hel. Die Profeet word gevra om die tyd geduldig af te wag om sy boodskap oor te dra, en te wag vir God se oordeel. God sweer, onder meer by die berg, dat die oordeelsdag sal kom.<ref>[https://web.archive.org/web/20250104151949/http://www.quranse.org/QueryEngine/index.php?Cmd=P&FromCmd=AS&b=Qur&c=52&v1=1&v2=49&DP=1&DG=1&QtID3=frchiadmi&QtID4=pickthall&BtID0=esv&BL=en Surah At-Tur (volledige Arabiese teks met Engelse en Franse vertaling)]; besoek op 25 November 2014.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = At-Tur}} {{Soera|52|Adh-Dhariyat|An-Najm}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tur}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] k7krf28flm4lotp1g32jafgyk9umkg7 0 395510 2975817 2678378 2026-10-05T17:03:55Z Atcovi 57396 mujawwad --> murattal 2975817 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|النجم}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|53}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Mekka]]ans |ander_titels = ''An-Najm'' |transliterasie = An-Nadjm |ander_name = "Die Ster" |openbaring = |djoes = 27 |ajat = 62 |klank = [[Lêer:Chapter 53, An-Najm (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''An-Najm''''' ([[Arabies]]: النجم, "'''Die Ster'''") is die 53ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 62 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Mekka]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. Die soera se naam kom uit vers&nbsp;1. ==Opsomming== Die hoofstuk begin met 'n eed deur [[Allah|God]] by elke ster wat oor die horison sak en verdwyn, dat Mohammed inderdaad God se boodskapper is. Dit bevestig die goddelike bron van die Profeet se boodskap en verwys na sy opstyging na die hemel tydens die [[Nagreis]]. Die soera ontken die bewerings van die ongelowiges oor die godinne en engele (vanaf vers 19), en noem verskeie waarhede oor God se mag. Dit eindig met 'n waarskuwing oor die oordeelsdag. Die soera is die eerste een wat van [[Moslems]] vereis om te prostreer (kniel) wanneer dit geresiteer word, volgens 'n aantal [[hadit]]s. Die soera beweer dat toe Mohammed dit die eerste in Mekka vertel het, alle Moslems en nie-Moslems (buiten een man) voor God geprostreer het vanweë die effek wat die woorde op hulle gehad het.<ref>{{Cite web|title=Sahih al-Bukhari 1070 - Prostration During Recital of Qur'an - كتاب سجود القرآن - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|url=https://sunnah.com/bukhari:1070|access-date=2021-11-02|website=sunnah.com}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = An-Najm}} {{Soera|53|At-Tur|Al-'Kamar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Najm}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] r6na652skatookvv25uwqrj27v48fxn 0 395515 2975816 2863041 2026-10-05T16:57:08Z Atcovi 57396 mujawwad --> murattal 2975816 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|القمر}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|54}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Mekka]]ans |ander_titels = ''Al-'Kamar'' |ander_name = "Die Maan" |openbaring = |djoes = 27 |ajat = 55 |klank = [[Lêer:Chapter 54, Al-Qamar (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''Al-'Kamar''''' ([[Arabies]]: القمر, "'''Die Maan'''") is die 54ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 55 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Mekka]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. Die soera se naam kom uit vers&nbsp;1. ==Opsomming== Die hoofstuk begin met die oopsplitsing van die maan ('n wonderwerk in die [[Moslems]]e tradisie). Die tradisionele vertolking is dat dit verwys na 'n wonderwerk deur Mohammed in die [[Mekka]]anse tydperk van sy loopbaan, toe hy gewys het hoe die maan middeldeur splits in reaksie op 'n uitdaging deur sy teenstanders. Die reaksie van ongeloof word in vers&nbsp;2 genoem: "En as hulle ’n teken sien, draai hulle weg en sê: Verganklike towery!"<ref name="Koran">Die Heilige Quran. In Afrikaans vertaal deur Imam M.A. Baker. Uitgegee deur IDM (Islamic Dawah Movement of Southern Africa) Publications. {{ISBN|978-0-620-60451-2}}</ref> Verskeie verslae oor dié voorval kom in die [[hadit]]s voor en kan na verskeie Metgeselle teruggespeur word. Dit voorspel die onvermydelike oordeelsdag, wanneer die gelowiges van die ongelowiges geskei sal word, of dié wat vir die hemel bestem is van dié wat vir die hel bestem is. Omdat die sentrale tema van dié soera om die lot van die ongelowiges sentreer, is die simboliese gebruik van die maan in die eerste vers bedoel as waarskuwing vir die ongelowiges oor hulle lot, want: “Die Uur het nader gekom, en die maan was oopgesplits”.<ref name="Koran"/> Daarbenewens is die sekelmaan 'n belangrike simbool van [[Islam]] en dit kan in dié geval dui op die belangrikheid van die opkomende godsdiens, omdat maansiklusse die struktuur van die [[Islamitiese kalender]] bepaal.<ref>"Moon", in The Oxford Dictionary of Islam, red. John L. Esposito. Oxford Islamic Studies Online, http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1545</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Al-Qamar}} {{Soera|54|An-Najm|Ar-Rahman}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kamar}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] khax621tfu04d0hte4qa0urybktysr1 0 397443 2975944 2739490 2026-10-05T23:49:21Z Pynappel 70858 2975944 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of South Vietnam.svg|duimnael|Vlag van Suid-Viëtnam.]] '''Suid-Viëtnam''', amptelik die Republiek van Viëtnam ([[Viëtnamees]]: ''Việt Nam Cộng hòa''; [[Frans]]: ''République du Viêt Nam''), was 'n land in [[Suidoos-Asië]] wat bestaan het van 1955 tot 1975, die tydperk toe die suidelike gedeelte van Viëtnam 'n lid was van die Wesblok tydens 'n deel van die [[Koue Oorlog]] na die verdeling van [[Viëtnam]] in 1954. Dit het eers in 1949 internasionale erkenning ontvang as die staat Viëtnam binne die Franse Unie, met sy hoofstad by [[Saigon]] (herdoop na Ho Chi Minh-stad in 1976), voordat dit 'n republiek geword het in 1955. Suid-Viëtnam is in die noorde deur [[Noord-Viëtnam]] begrens. [[Laos]] in die noordweste, [[Kambodja]] in die suidweste, en [[Thailand]] oor die [[Golf van Thailand]] in die suidweste. Die soewereiniteit daarvan is deur die [[Verenigde State]] en 87 ander nasies erken, hoewel dit nie daarin geslaag het om toelating tot die [[Verenigde Nasies]] te verkry as gevolg van 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-veto in 1957 nie.<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=25 Julie 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=27 Oktober 2015 |archive-date=25 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> Dit is in 1975 deur die Voorlopige Revolusionêre Regering van die Republiek van Suid-Viëtnam opgevolg. Aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het anti-Japannese Việt Minh-guerrillamagte, gelei deur die kommunistiese vegter [[Hồ Chí Minh]], die stigting van die Demokratiese Republiek van Viëtnam in [[Hanoi]] in September 1945 aangekondig.<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 Maart 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=3 November 2018 |archive-date=1 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> In 1949 het anti-kommunistiese politici 'n mededingende regering in Saigon gevorm onder leiding van voormalige keiser Bảo Đại. 'n Referendum van 1955 oor die staat se toekomstige regeringsvorm was hoogs betwis en het gelei tot die afsetting van Bảo Đại deur Eerste Minister [[Ngô Đình Diệm]], wat homself op 26 Oktober 1955 tot president van die nuwe republiek verklaar het.<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=27 Oktober 2015 |archive-date=25 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> Na die 1954 Genève-konferensie het dit sy aansprake op die noordelike deel van die land laat vaar en sy [[soewereiniteit]] oor die suidelike helfte van Viëtnam gevestig wat bestaan het uit Cochinchina (''Nam Kỳ'') - 'n voormalige [[Franse koloniale ryk|Franse kolonie]] en dele van Annam (''Trung Kỳ'') - 'n voormalige Franse protektoraat. Diệm is vermoor in 'n militêre [[staatsgreep]] gelei deur generaal [[Dương Văn Minh]] met hulp van die [[CIA]] in 1963, en 'n reeks kortstondige militêre regerings het gevolg. Generaal [[Nguyễn Văn Thiệu]] het toe die land gelei ná 'n VSA-aangemoedigde burgerlike presidensiële verkiesing van 1967 tot 1975. Die begin van die [[Viëtnamoorlog]] het in 1955 plaasgevind met 'n opstand deur die nuutgeorganiseerde Nasionale Bevrydingsfront vir Suid-Viëtnam ([[Viëtkong]]), gewapen en ondersteun deur die Noord-Viëtnam, met steun hoofsaaklik van die [[Volksrepubliek China]] en die [[Sowjetunie]]. Groter eskalasie van die opstand het in 1965 plaasgevind met Amerikaanse ingryping en die bekendstelling van gereelde magte van [[Amerikaanse Marinierskorps|Mariniers]], gevolg deur weermageenhede om die kader van militêre adviseurs aan te vul wat die Suidelike gewapende magte lei. 'n Gereelde bombardementveldtog oor Noord-Viëtnam is uitgevoer deur buitelandse Amerikaanse vlootvliegtuie, oorlogskepe en vliegdekskepe wat deur die lugmag-eskaders deur 1966 en 1967 aangesluit het. Gevegte het tot op daardie punt tydens die [[Tết Offensief]] van Februarie 1968, toe daar meer as 'n miljoen was Suid-Viëtnamese soldate en 500 000 Amerikaanse soldate in Suid-Viëtnam. Wat as 'n [[guerrilla-oorlog]] begin het, het uiteindelik in 'n meer konvensionele stryd verander namate die magsbalans gelykop geraak het. 'n Selfs groter, gepantserde inval vanuit die Noorde het tydens die Paasoffensief begin na die Amerikaanse grondmagte se onttrekking, en het sommige groot noordelike stede byna oorrompel totdat dit teruggedryf is. Ten spyte van 'n wapenstilstandsooreenkoms ingevolge die Parys-vredesooreenkomste, wat in Januarie 1973 gesluit is na vyf jaar van aan-en-af onderhandelinge, het gevegte feitlik onmiddellik daarna voortgegaan. Die gereelde Noord-Viëtnamese weermag en Việt-Cộng-hulpsoldate het 'n groot tweede gekombineerde-wapen-konvensionele inval in 1975 geloods. Kommunistiese magte het Saigon op 30 April 1975 oorrompel, wat die einde van die Republiek Viëtnam gemerk het. Op 2 Julie 1976 het Noord-Viëtnam-beheerde Voorlopige Revolusionêre Regering van die Republiek van Suid-Viëtnam en die Demokratiese Republiek van Viëtnam (Noord-Viëtnam) saamgesmelt om die Sosialistiese Republiek Viëtnam te vorm. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Viëtnam]] [[Kategorie:Koue Oorlog]] [[Kategorie:Viëtnamoorlog]] l79fxf8rr5ehd6qkiq8e1yenxa8t48s 0 397894 2976085 2775254 2026-10-06T10:25:47Z JMK 649 ~kat 2976085 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Police at Sandy Hook.PNG|duimnael|Die polisie kom by Laerskool Sandy Hook aan, ná die skietery op 14 Desember 2012.]] Die '''Sandy Hook Elementêre Skool-skietery''' het op [[14 Desember]] [[2012]] in Newtown, [[Connecticut]], [[Verenigde State]] plaasgevind, toe die 20-jarige Adam Lanza 26 mense doodgeskiet het. Twintig van die slagoffers was kinders tussen ses en sewe jaar oud, en die ander ses was volwasse personeellede. Lanza het vroeër daardie dag, voordat hy skool toe gery het, sy ma by hul huis in Newtown doodgeskiet. Toe eerste hulppersoneel by die skool aankom, het Lanza deur [[selfmoord]] gesterf en homself in die kop geskiet. Die voorval is in 2023 nog die dodelikste massaskietery in die geskiedenis van Connecticut, en die dodelikste massaskietery by 'n laerskool in die geskiedenis van die VSA. Dit is ook die tweede dodelikste skoolskietvoorval in die VSA, en die vierde dodelikste massaskietery algeheel.<ref name="df9hn">{{cite news |title=Mass School Shootings: A History |author=Effron, Lauren |url=https://abcnews.go.com/US/mass-school-shootings-history/story?id=17975571 |publisher=ABC News |date=14 Desember 2012 |access-date=11 April 2014 |archive-date=19 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219014902/http://abcnews.go.com/US/mass-school-shootings-history/story?id=17975571 |url-status=live}}</ref><ref name="jOjrS">{{cite web|title=Deadliest U.S. mass shootings, 1984-2016|url=http://timelines.latimes.com/deadliest-shooting-rampages/|website=Los Angeles Times|access-date=12 Junie 2016|archive-date=17 Junie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617023211/http://timelines.latimes.com/deadliest-shooting-rampages/|url-status=live}}</ref> Die skietvoorval het tot hernieude debat oor wapenbeheer in die Verenigde State gelei, insluitend voorstelle om die agtergrondkontrolestelsel universeel te maak, en vir nuwe federale en staatswapenwetgewing wat die verkoop en vervaardiging van sekere soorte [[semi-outomatiese pistool|semi-outomatiese vuurwapens]] en magasyne verbied wat meer as tien rondtes ammunisie kan hou. Daar het niks van hierdie voorstelle gekom nie weens die invloed van die wapenregte-voorspraakgroepe in Amerika. ’n Verslag van November 2013 wat deur die Connecticut-staatsprokureur se kantoor uitgereik is, het tot die gevolgtrekking gekom dat Lanza alleen opgetree het en sy optrede beplan het, maar het geen aanduiding gegee waarom hy dit gedoen het, of hoekom hy die skool geteiken het nie. ’n Verslag wat in November 2014 deur die Office of the Child Advocate uitgereik is, het gesê dat Lanza [[Aspergersindroom]] gehad het en as tiener depressie, angs en obsessief-kompulsiewe versteuring gehad het, maar tot die gevolgtrekking gekom het dat hulle “nie sy moorddadige dade veroorsaak of gelei het nie”. Die verslag het verder gesê, "sy ernstige en verslegtende geïnternaliseerde geestesgesondheidsprobleme [...] gekombineer met 'n atipiese beheptheid met [[geweld]] [...] (en) toegang tot dodelike wapens [...] het as 'n resep vir massa moord gedien."<ref name="UJO4Q">[https://web.archive.org/web/20141126233253/http://www.ct.gov/oca/lib/oca/sandyhook11212014.pdf Report of the Office of the Child Advocate], bl.9, section 36</ref> ==Agtergrond== Vanaf 30 November 2012 was 456 kinders by die Laerskool Sandy Hook in die kleuterskool tot graad vier ingeskryf.<ref name="Enrollment Report as of November 30, 2012">{{cite web |url=http://www.newtown.k12.ct.us/LinkClick.aspx?fileticket=yrE601iIboU%3d&tabid=3295&mid=39347 |title=Enrollment Report as of November 30, 2012 |publisher=Newtown Public School District |date=4 Desember 2012 |access-date=18 Desember 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604214036/http://newtown.k12.ct.us/LinkClick.aspx?fileticket=yrE601iIboU%3d&tabid=3295&mid=39347 |archive-date=4 Junie 2014}}</ref> Die skool se sekuriteitsprotokolle was onlangs opgegradeer, wat vereis dat besoekers individueel toegelaat moet word na visuele en identifikasie hersiening deur videomonitor. Deure na die skool is elke dag om 9:30 vm. gesluit, na oggend aankomelinge.<ref name="nytimes">{{cite news |last=Barron |first=James |url=https://www.nytimes.com/2012/12/15/nyregion/shooting-reported-at-connecticut-elementary-school.html |title=Nation Reels After Gunman Massacres 20 Children at School in Connecticut |work=The New York Times |date=14 Desember 2012 |access-date=19 Desember 2012 |archive-date=20 Desember 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121220213427/http://www.nytimes.com//2012/12/15/nyregion/shooting-reported-at-connecticut-elementary-school.html |url-status=live}}</ref> Newtown is in Fairfield County, Connecticut, ongeveer 30 km van [[New Haven]], 50 km van [[Hartford]], en 100 km van [[New York Stad]].<ref name="Newtown">{{cite web|title=Welcome to the Town of Newtown|url=http://www.newtown-ct.gov/Public_Documents/NewtownCT_WebDocs/about|publisher=Town of Newtown (official website)|access-date=1 Januarie 2013|archive-date=15 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515224816/http://www.newtown-ct.gov/Public_Documents/NewtownCT_WebDocs/about|url-status=live}}</ref> Geweldsmisdaad was skaars in die dorp van 28 000 inwoners; daar was net een [[moord]] in die dorp in die tien jaar voor die skoolskietery.<ref name="Police: 20 children among 27 victims of Connecticut school shooting">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/12/14/us/connecticut-school-shooting/index.html|title='Why? Why?': 26 dead in elementary school massacre|website=CNN|first1=Susan|last1=Candiotti|first2=Sarah|last2=Aarthun|date=15 Desember 2012|access-date=15 Desember 2012|archive-date=15 Desember 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215034904/http://edition.cnn.com/2012/12/14/us/connecticut-school-shooting/index.html|url-status=live}}</ref> Onder die destydse Connecticut-wetgewing<ref name="cga">[http://www.cga.ct.gov/2011/pub/chap950.htm#Sec53a-3.htm Conn. Gen. Stat. § 53a-3(18) (2011)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120731135820/http://www.cga.ct.gov/2011/pub/chap950.htm|date=31 Julie 2012}} (definieer "'pistool" of 'rewolwer'" as "enige vuurwapen met 'n loop minder as twaalf duim"); [http://www.cga.ct.gov/2011/pub/chap529.htm#Sec29-34.htm Conn. Gen. Stat. § 29–34(b)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130907175738/http://www.cga.ct.gov/2011/pub/chap529.htm|date=September 7, 2013}} (verbied enige oordrag van 'n [[pistool]] of [[rewolwer]] aan 'n persoon onder 21, behalwe vir tydelike en onder toesig gebruik op 'n teikenbaan)</ref> was die 20-jarige Lanza oud genoeg om 'n lang geweer, soos 'n [[geweer]] of haelgeweer, te dra,<ref name="nytimes9">{{cite news |last1=Fessenden |first1=Ford |first2=Alicia |last2=Parlapiano |first3=Alan |last3=McClean |url=https://www.nytimes.com/interactive/2012/12/17/nyregion/connecticuts-rules-for-purchasing-this-gun.html |title=Connecticut's Rules for Purchasing This Gun |work=[[The New York Times]] |date=17 Desember 2012 |access-date=18 Desember 2012 |archive-date=19 Desember 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219234632/http://www.nytimes.com/interactive/2012/12/17/nyregion/connecticuts-rules-for-purchasing-this-gun.html |url-status=live}}</ref> maar te jonk om handwapens te besit of te dra.<ref name="nbcusnews">{{cite news|url=http://usnews.nbcnews.com/_news/2012/12/14/15913678-gunmans-mother-owned-weapons-used-in-connecticut-school-massacre|title=Gunman's mother owned weapons used in Connecticut school massacre|date=December 14, 2012|access-date=December 15, 2012|publisher=NBC News|first1=Pete|last1=Williams|first2=Kari|last2=Huus|archive-date=December 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216074745/http://usnews.nbcnews.com/_news/2012/12/14/15913678-gunmans-mother-owned-weapons-used-in-connecticut-school-massacre|url-status=live}}</ref> Die vuurwapens wat hy gebruik het, is wettiglik deur sy ma gekoop.<ref name="E2o72">{{cite news |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Somaiya |first2=Ravi |title=A Mother, a Gun Enthusiast and the First Victim |url=https://www.nytimes.com/2012/12/16/nyregion/friends-of-gunmans-mother-his-first-victim-recall-her-as-generous.html |access-date=7 Augustus 2020 |work=[[The New York Times]] |date=15 Desember 2012 |archive-date=August 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817212200/https://www.nytimes.com/2012/12/16/nyregion/friends-of-gunmans-mother-his-first-victim-recall-her-as-generous.html |url-status=live}}</ref><ref name="oFWN5">{{cite news |last1=Hermann |first1=Peter |last2=Rosenwald |first2=Michael S. |title=Newtown school shooter's mother collected guns, was loath to let people inside home |url=https://www.washingtonpost.com/local/newtown-school-shooters-mother-collected-guns-was-loath-to-let-people-inside-home/2012/12/15/d89c2732-4706-11e2-8061-253bccfc7532_story.html |access-date=7 Augustus 2020 |newspaper=[[Washington Post]] |date=15 Desember 2012 |archive-date=Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726201133/https://www.washingtonpost.com/local/newtown-school-shooters-mother-collected-guns-was-loath-to-let-people-inside-home/2012/12/15/d89c2732-4706-11e2-8061-253bccfc7532_story.html |url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Massaskietery]] m6evfkxoruvf1aomzlmbwy15wp4q2vw 0 398527 2976005 2921801 2026-10-06T05:54:25Z Jcb 223 2976005 wikitext text/x-wiki [[Lêer:F1 logo.png|links|100px]] {{F1 seisoen | Vorige = 1992 | Huidige = 1993 | Volgende = 1994 }} [[Lêer:Alain Prost 2008.jpg|duimnael|200px|[[Alain Prost]] (foto in 2008) wen sy vierde en finale titel met [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]].]] [[Lêer:Ayrton Senna at Interlagos 1993.jpg|duimnael|200px|Die voormalige driedubbele wêreldkampioen [[Ayrton Senna]] vier hier sy oorwinning in die [[1993 Brasiliaanse Grand Prix]] in sy finale seisoen by McLaren.]] Die '''[[Formule Een]]-seisoen van [[1993]]''' was die 47ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 14 Maart begin en op 7 November ná sestien wedrenne geëindig. == Kalender == {| class="wikitable" ! Rondte ! Wedren ! Datum ! Renverslag |- ! 1. | [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] | 14 Maart | [[1993 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 2. | [[Brasiliaanse Grand Prix]] | 28 Maart | [[1993 Brasiliaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 3. | [[Europese Grand Prix]] | 11 April | [[1993 Europese Grand Prix|Verslag]] |- ! 4. | [[San Marino Grand Prix]] | 25 April | [[1993 San Marino Grand Prix|Verslag]] |- ! 5. | [[Spaanse Grand Prix]] | 9 Mei | [[1995 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 6. | [[Monaco Grand Prix]] | 23 Mei | [[1993 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! 7. | [[Kanadese Grand Prix]] | 13 Junie | [[1993 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- ! 8. | [[Franse Grand Prix]] | 4 Julie | [[1993 Franse Grand Prix|Verslag]] |- ! 9. | [[Britse Grand Prix]] | 11 Julie | [[1993 Britse Grand Prix|Verslag]] |- ! 10. | [[Duitse Grand Prix]] | 25 Julie | [[1993 Duitse Grand Prix|Verslag]] |- ! 11. | [[Hongaarse Grand Prix]] | 15 Augustus | [[1993 Hongaarse Grand Prix|Verslag]] |- ! 12. | [[Belgiese Grand Prix]] | 29 Augustus | [[1993 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- ! 13. | [[Italiaanse Grand Prix]] | 12 September | [[1993 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 14. | [[Portugese Grand Prix]] | 26 September | [[1993 Portugese Grand Prix|Verslag]] |- ! 15. | [[Japannese Grand Prix]] | 24 Oktober | [[1993 Japannese Grand Prix|Verslag]] |- ! 16. | [[Australiese Grand Prix]] | 7 November | [[1993 Australiese Grand Prix|Verslag]] |} {{Formule Een-seisoene}} {{Normdata}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] [[Kategorie:Sport in 1993]] siekcgvpz5sy47lylci15fd1gjqlx9d 0 399108 2976003 2741439 2026-10-06T05:53:33Z Jcb 223 2976003 wikitext text/x-wiki Die '''[[1994 Formule Een-seisoen|1994]] [[Formule Een]] Pasifiese Grand Prix''' het op [[17 April]] [[1994]] op die Okayama Internasionale renbaan in Mimasaka, [[Japan]] plaasgevind. Dit was die tweede wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Pte. |- ! 1 | 5 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 83 | 1:46:01.693 | 2 | '''10''' |- ! 2 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 83 | +1:15.300 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Rubens Barrichello]]''' | '''[[Jordan Grand Prix|Jordan-Hart]]''' | 82 | +1 Rondte | 8 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{BR-VLAG}} '''Christian Fittipaldi''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 82 | +1 Rondte | 9 | '''3''' |- ! 5 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Heinz-Harald Frentzen]]''' | '''[[Sauber]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 82 | +1 Rondte | 11 | '''2''' |- ! 6 | 20 | {{FR-VLAG}} '''Érik Comas''' | '''Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +3 Rondtes | 16 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | Lotus-[[Honda|Mugen-Honda]] | 80 | +3 Rondtes | 23 | &nbsp; |- ! 8 | 11 | {{PT-VLAG}} Pedro Lamy | Lotus-[[Honda|Mugen-Honda]] | 79 | +4 Rondtes | 24 | &nbsp; |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 78 | +5 Rondttes | 22 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{FR-VLAG}} Éric Bernard | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 78 | +5 Rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 32 | {{AT-VLAG}} Roland Ratzenberger | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +5 Rondtes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{IT-VLAG}} Gianni Morbidelli | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{AT-VLAG}} Karl Wendlinger | [[Sauber]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 69 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[McLaren]]-[[Peugeot]] | 67 | Oorverhitting | 6 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Tol | 17 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Tol | 10 | &nbsp; |- ! NF | 0 | {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 49 | Transmissie | 3 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan-Hart]] | 44 | Stuurfout | 20 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{JP-VLAG}} Ukyo Katayama | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Yamaha]] | 42 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{FI-VLAG}} [[Mika Häkkinen]] | [[McLaren]]-[[Peugeot]] | 19 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{MC-VLAG}} Olivier Beretta | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Elektriese probleem | 21 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{AU-VLAG}} David Brabham | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 25 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 0 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} Nicola Larini | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Formule Een-wedrenverslae]] [[Kategorie:Sport in 1994|Pasifiese]] h4zan7r1dgpi3l0wlz0oucw8kbfuvz5 0 399109 2976006 2888806 2026-10-06T05:54:41Z Jcb 223 2976006 wikitext text/x-wiki Die '''[[1995 Formule Een-seisoen|1995]] [[Formule Een]] Pasifiese Grand Prix''' het op [[22 Oktober]] [[1995]] op die Okayama Internasionale renbaan in Mimasaka, Japan plaasgevind. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Pte. |- ! 1 | 1 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 83 | 1:48:49.972 | 3 | '''10''' |- ! 2 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 83 | +14.920 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Damon Hill]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 83 | +48.333 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 82 | +1 Rondte | 5 | '''3''' |- ! 5 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 82 | +1 Rondte | 4 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[Johnny Herbert]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 82 | +1 Rondte | 7 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | +1 Rondte | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 81 | +2 Rondtes | 9 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{GB-VLAG}} Mark Blundell | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 81 | +2 Rondtes | 10 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{DK-VLAG}} Jan Magnussen | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 81 | +2 Rondtes | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Eddie Irvine]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 81 | +2 Rondtes | 6 | &nbsp; |- ! 12 | 4 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Yamaha]] | 80 | +3 Rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 13 | 23 | {{PT-VLAG}} Pedro Lamy | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | +3 Rondtes | 14 | &nbsp; |- ! 14 | 3 | {{JP-VLAG}} Ukyo Katayama | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Yamaha]] | 80 | +3 Rondtes | 17 | &nbsp; |- ! 15 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Luca Badoer]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | +3 Rondtes | 16 | &nbsp; |- ! 16 | 22 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +5 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! 17 | 21 | {{BR-VLAG}} Pedro Diniz | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +6 Rondtes | 21 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 67 | Elektriese probleem | 11 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} Gianni Morbidelli | [[Arrows]]-Hart | 63 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{JP-VLAG}} Taki Inoue | [[Arrows]]-Hart | 38 | Elektriese probleem | 20 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} Andrea Montermini | Pacific-Ilmor | 14 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 10 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{FR-VLAG}} Jean-Christophe Boullion | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Tol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | Pacific-Ilmor | 2 | Ratkas | 24 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Formule Een Grands Prix|Pasifiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1995|Pasifiese]] j2lshkq7oyf77zfxue44qd8fwg2d3yw 0 399349 2976000 2919255 2026-10-06T05:51:59Z Jcb 223 2976000 wikitext text/x-wiki Die '''[[1992 Formule Een-seisoen|1992]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op [[5 Julie]] [[1992]] op [[Nevers Magny-Cours-renbaan|Magny-Cours]] in [[Frankryk]] gehou. Die wedren is gewen deur [[Nigel Mansell]] in 'n [[Williams F1|Williams-Renault]]. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 69 | 1:38:08.459 | 1 | '''10''' |- ! 2 | 6 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 69 | + 46.447 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 20 | {{GB-VLAG}} '''[[Martin Brundle]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | + 1:12.579 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{FI-VLAG}} '''[[Mika Häkkinen]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | + 1 Rondte | 11 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Érik Comas]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]]''' | 68 | + 1 Rondte | 10 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Johnny Herbert]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | + 1 Rondte | 12 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Arrows]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 68 | + 1 Rondte | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Gianni Morbidelli]] | [[Minardi]]-[[Lamborghini]] | 68 | + 1 Rondte | 16 | &nbsp; |- ! 9 | 21 | {{FI-VLAG}} [[Jyrki Järvilehto]] | [[Dallara]]-[[Ferrari]] | 67 | + 2 Rondtes | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Dallara]]-[[Ferrari]] | 67 | + 2 Rondtes | 25 | &nbsp; |- ! 11 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Grouillard]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ilmor]] | 66 | + 3 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{FR-VLAG}} [[Jean Alesi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 61 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ilmor]] | 51 | Getol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{JP-VLAG}} [[Ukyo Katayama]] | Venturi-[[Lamborghini]] | 41 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 46 | Getol | 9 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{IT-VLAG}} [[Ivan Capelli]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 38 | Enjin | 8 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{AT-VLAG}} [[Karl Wendlinger]] | March-Ilmor | 33 | Ratkas | 21 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Stefano Modena]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan-Yamaha]] | 25 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | [[Arrows]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 20 | Getol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[McLaren]]-[[Honda]] | 10 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{IT-VLAG}} [[Gabriele Tarquini]] | Fondmetal-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Versneller | 23 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda]] | 0 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{BE-VLAG}} [[Bertrand Gachot]] | Venturi-[[Lamborghini]] | 0 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{BR-VLAG}} [[Mauricio Gugelmin]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan-Yamaha]] | 0 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CH-VLAG}} [[Andrea Chiesa]] | Fondmetal-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 26 | &nbsp; |- ! NQ | 17 | {{FR-VLAG}} [[Paul Belmondo]] | March-Ilmor | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! NQ | 23 | {{BR-VLAG}} [[Christian Fittipaldi]] | [[Minardi]]-[[Lamborghini]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! NQ | 7 | {{BE-VLAG}} [[Eric van de Poele]] | [[Brabham]]-[[Judd]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! NQ | 8 | {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] | [[Brabham]]-[[Judd]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1992|Frankryk]] 91mn037e2ucw09a11gk1tg8o0zzf8i0 0 399406 2976014 2570793 2026-10-06T06:52:53Z Jcb 223 2976014 wikitext text/x-wiki Die '''[[1997 Formule Een-seisoen|1997]] [[Formule 1]] [[Europese Grand Prix]]''' het op [[26 Oktober]] [[1997]] op die [[Jerez-renbaan]] in [[Spanje]] plaasgevind. Dit is deur [[Mika Häkkinen]] in sy [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] gewen. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 9 | {{FI-VLAG}} '''[[Mika Häkkinen]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 69 | 1:38:57.771 | 5 | '''10''' |- ! 2 | 10 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 69 | +1.654 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{CA-VLAG}} '''[[Jacques Villeneuve]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 69 | +1.803 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 69 | +1.919 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[Eddie Irvine]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 69 | +3.789 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{DE-VLAG}} '''[[Heinz-Harald Frentzen]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 69 | +4.537 | 3 | '''1''' |- ! 7 | 14 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Prost Grand Prix|Prost]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 69 | +1:07.145 | 9 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | [[Sauber]]-Petronas | 69 | +1:12.961 | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 23 | {{DK-VLAG}} [[Jan Magnussen]] | Stewart-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1:17.487 | 11 | &nbsp; |- ! 10 | 15 | {{JP-VLAG}} [[Shinji Nakano]] | [[Prost Grand Prix|Prost]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 69 | +1:18.215 | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 12 | {{IT-VLAG}} [[Giancarlo Fisichella]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 68 | +1 Rondte | 17 | &nbsp; |- ! 12 | 19 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +1 Rondte | 21 | &nbsp; |- ! 13 | 7 | {{FR-VLAG}} [[Jean Alesi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]] | 68 | +1 Rondte | 10 | &nbsp; |- ! 14 | 17 | {{AR-VLAG}} [[Norberto Fontana]] | [[Sauber]]-Petronas | 68 | +1 Rondte | 18 | &nbsp; |- ! 15 | 21 | {{BR-VLAG}} [[Tarso Marques]] | [[Minardi]]-Hart | 68 | +1 Rondte | 20 | &nbsp; |- ! 16 | 18 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +1 Rondte | 22 | &nbsp; |- ! 17 | 20 | {{JP-VLAG}} [[Ukyo Katayama]] | [[Minardi]]-Hart | 68 | +1 Rondte | 19 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 47 | Botsing | 2 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] | [[Arrows]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 47 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 44 | Waterlek | 16 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | Stewart-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BR-VLAG}} [[Pedro Diniz]] | [[Arrows]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 11 | Getol | 13 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Europese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1997|Europa]] [[Kategorie:Motorsportkompetisies in Duitsland|Europese 1997]] 8iyzynjh7tijtkerr5jyh55ya7w8uc8 0 399407 2976001 2570634 2026-10-06T05:52:45Z Jcb 223 2976001 wikitext text/x-wiki Die '''[[1994 Formule Een-seisoen|1994]] [[Formule 1]] [[Europese Grand Prix]]''' het op [[16 Oktober]] [[1994]] op die [[Jerez-renbaan]] in [[Spanje]] plaasgevind. Dit is deur [[Michael Schumacher]] in sy [[Benetton Formula|Benetton-Ford]] gewen. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 |1:40:27.3 | 1 | '''10''' |- ! 2 | 0 | {{GB-VLAG}} '''[[Damon Hill]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 69 | +24.689 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{FI-VLAG}} '''[[Mika Häkkinen]]''' | '''[[McLaren]]-[[Peugeot]]''' | 69 | +1:09.648 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 15 | {{GB-VLAG}} '''[[Eddie Irvine]]''' | '''[[Jordan Grand Prix|Jordan-Hart]]''' | 69 | +1:18.446 | 10 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 68 | +1 Rondte | 6 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Heinz-Harald Frentzen]]''' | '''[[Sauber]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 68 | +1 Rondte | 4 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{JP-VLAG}} [[Ukyo Katayama]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Yamaha]] | 68 | +1 Rondte | 13 | &nbsp; |- ! 8 | 25 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 68 | +1 Rondte | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 68 | +1 Rondte | 11 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{FR-VLAG}} [[Jean Alesi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 68 | +1 Rondte | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 10 | {{IT-VLAG}} [[Gianni Morbidelli]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +1 Rondte | 8 | &nbsp; |- ! 12 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan-Hart]] | 68 | +1 Rondte | 5 | &nbsp; |- ! 13 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Mark Blundell]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Yamaha]] | 68 | +1 Rondte | 14 | &nbsp; |- ! 14 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +2 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +2 Rondtes | 17 | &nbsp; |- ! 16 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Zanardi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 67 | +2 Rondtes | 21 | &nbsp; |- ! 17 | 9 | {{BR-VLAG}} [[Christian Fittipaldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | +3 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 18 | 12 | {{FR-VLAG}} [[Eric Bernard]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 66 | +3 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! 19 | 32 | {{IT-VLAG}} [[Domenico Schiattarella]] | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | +5 Rondtes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 47 | Getol | 3 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{AU-VLAG}} [[David Brabham]] | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Sauber]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 37 | Petrolpedaal | 18 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FR-VLAG}} [[Erik Comas]] | [[Larrousse (Formule 1)|Larrousse]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Alternator | 23 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Getol | 12 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{JP-VLAG}} [[Hideki Noda]] | [[Larrousse (Formule 1)|Larrousse]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ratkas | 24 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[McLaren]]-[[Peugeot]] | 8 | Enjin | 15 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Europese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1994|Europa]] [[Kategorie:Motorsportkompetisies in Spanje|Europese 1994]] ptajo0ucblkcbpka8y373o5n8mh0cai 0 399411 2976004 2570794 2026-10-06T05:54:15Z Jcb 223 2976004 wikitext text/x-wiki Die '''[[1995 Formule Een-seisoen|1995]] [[Formule 1]] [[Europese Grand Prix]]''' het op [[16 Oktober]] [[1995]] op die [[Jerez-renbaan]] in [[Spanje]] plaasgevind. Dit is deur [[Michael Schumacher]] in sy [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]] gewen. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 67 | 1:39:59.044 | 3 | '''10''' |- ! 2 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 67 | +2.684 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 67 | +35.382 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Rubens Barrichello]]''' | '''[[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]]''' | 66 | +1 Rondte | 11 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[Johnny Herbert]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 66 | +1 Rondte | 7 | '''2''' |- ! 6 | 15 | {{GB-VLAG}} '''[[Eddie Irvine]]''' | '''[[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]]''' | 66 | +1 Rondte | 5 | '''1''' |- ! 7 | 25 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 66 | +1 Rondte | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{FI-VLAG}} [[Mika Häkkinen]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 65 | +2 Rondtes | 9 | &nbsp; |- ! 9 | 23 | {{PT-VLAG}} [[Pedro Lamy]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | +3 Rondtes | 16 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 64 | +3 Rondtes | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Luca Badoer]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | +3 Rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 9 | {{IT-VLAG}} [[Massimiliano Papis]] | [[Arrows]]-Hart | 64 | +3 Rondtes | 17 | &nbsp; |- ! 13 | 21 | {{BR-VLAG}} [[Pedro Diniz]] | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | +5 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! 14 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Gabriele Tarquini]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 61 | +6 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 15 | 16 | {{CH-VLAG}} [[Jean-Denis Délétraz]] | Pacific-Ilmor | 60 | +7 Rondtes | 24 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 58 | Tol | 2 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} [[Andrea Montermini]] | Pacific-Ilmor | 45 | Geen petrol | 20 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Christophe Boullion]] | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Botsing | 13 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | Elektriese probleem | 4 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BR-VLAG}} [[Roberto Moreno]] | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Aandrywing | 23 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Getol | 8 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 14 | Getol | 14 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[Mark Blundell]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 14 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{JP-VLAG}} [[Taki Inoue]] | [[Arrows]]-Hart | 0 | Elektriese probleem | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Europese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1995|Europa]] [[Kategorie:Motorsportkompetisies in Spanje|Europese 1995]] q3fox7ifsjeh5ytldl5gd0ogfhvxejf 0 399431 2976015 2571305 2026-10-06T06:53:19Z Jcb 223 2976015 wikitext text/x-wiki Die '''[[1997 Formule Een-seisoen|1997]] [[Formule 1]] Luxemburgse Grand Prix''' het op [[28 September]] [[1997]] op die [[Nürburgring]] in [[Duitsland]] plaasgevind. Dit is deur [[Jacques Villeneuve]] in 'n [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] gewen. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 | {{CA-VLAG}} '''[[Jacques Villeneuve]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 67 | 1:31:27.843 | 2 | '''10''' |- ! 2 | 7 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 67 | +11.770 | 10 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{DE-VLAG}} '''[[Heinz-Harald Frentzen]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 67 | +13.480 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 67 | +16.416 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{BR-VLAG}} '''[[Pedro Diniz]]''' | '''[[Arrows]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]]''' | 67 | +43.147 | 15 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{FR-VLAG}} '''[[Olivier Panis]]''' | '''[[Prost Grand Prix|Prost]]-[[Honda|Mugen-Honda]]''' | 67 | +43.750 | 11 | '''1''' |- ! 7 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | [[Sauber]]-Petronas | 67 | +44.354 | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 1 | {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] | '''[[Arrows]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]]''' | 67 | +44.777 | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{IT-VLAG}} [[Gianni Morbidelli]] | [[Sauber]]-Petronas | 66 | +1 Rondte | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 19 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | +1 Rondte | 20 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Getol | 21 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{FI-VLAG}} [[Mika Häkkinen]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 43 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | Stewart-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 42 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{DK-VLAG}} [[Jan Magnussen]] | Stewart-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Aandrywing | 12 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{GB-VLAG}} [[Eddie Irvine]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 22 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{JP-VLAG}} [[Shinji Nakano]] | [[Prost Grand Prix|Prost]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 16 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Suspensie | 5 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{BR-VLAG}} [[Tarso Marques]] | [[Minardi]]-Hart | 1 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{JP-VLAG}} [[Ukyo Katayama]] | [[Minardi]]-Hart | 1 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{IT-VLAG}} [[Giancarlo Fisichella]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 0 | Botsing | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 0 | Botsing | 8 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Europese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1997|Luxemburg]] [[Kategorie:Motorsportkompetisies in Duitsland|Luxembourgse 1997]] ocb5db5ia2znmj6gqduuylko0g3o5vz 0 403193 2975945 2921786 2026-10-05T23:49:33Z Pynappel 70858 2975945 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Iljin02.jpg|duimnael|Ivan Iljin]] '''Iwan Aleksandrowitsj Iljin''' ([[Russies]]: Иванъ Александровичъ Ильинъ, [[9 April]] [O.S. 28 Maart] [[1883]] – [[21 Desember]] [[1954]]) was 'n Russiese regsgeleerde, godsdienstige en politieke [[filosoof]], [[Slawofilie|slawofiel]], redenaar en konserwatiewe monargis. Hy het die [[Februarie-rewolusie]] as 'n "tydelike wanorde" en die [[Oktober-rewolusie]] as 'n "nasionale katastrofe" beskou en het aktief by die stryd teen die [[Bolsjewis|Bolsjewistiese]] regime aangesluit.<ref name="marsiada.ru">{{cite web | url=http://marsiada.ru/359/407/644/668/ | title=Иван Александрович Ильин. Биография }}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy het 'n [[Wit beweging|wit]] emigrant-[[joernalis]], 'n slawofiel en 'n [[Ideologie|ideoloog]] van die Russiese Al-Militêre Unie geword wat geglo het dat geweld die enigste manier was waardeur die [[Sowjetunie|Sowjet]]-regime omvergewerp kon word.<ref>[http://whiterussianshistory.org/rovs From the Russian Army to Underground Organizations: The Trajectory of the Whites in the European and French matrix]</ref> As 'n anti-kommunis<ref name="Ivan Ilyin: A Fashionable Fascist">{{cite web | url=https://ridl.io/ivan-ilyin-a-fashionable-fascist/ | title=Ivan Ilyin: A Fashionable Fascist }}</ref> het Iljin [[Hitler]] aanvanklik verdedig, maar sy kritiek op [[totalitarisme]] is glad nie deur die [[Nazi-Duitsland|Nazi-regime]] waardeer nie. Boonop het hy in 1934 geweier om hul bevele te aanvaar om Nazi-propaganda in die Russiese Akademiese Instituut te versprei en is daarna uit sy pos verwyder en van alle verdere indiensneming verbied.<ref>"Il'in, Ivan Aleksandrovich (1883–1954) ." ''Encyclopedia of Philosophy.'' Encyclopedia.com. 22 Desember 2022 <https://www.encyclopedia.com>.</ref> Binne 'n jaar is hy ontslaan omdat hy Russies was, gearresteer en daarna verbied om openbare verskynings by die Russiese Wetenskaplike Instituut te maak omdat hy geweier het om [[Antisemitisme|antisemitiese]] beleid te bevorder.<ref name="val">Valliere, P. (2021). "Ivan Ilyin: Philosopher of Law, Force, and Faith". In Valliere, P.; Poole, R. (eds.). Law and the Christian Tradition in Modern Russia. New York and Oxon: Routledge. bl. 306–337. doi:10.4324/9781003017097-15. {{ISBN|9781003017097}}.</ref> Terwyl Iljin sy hoofbron van inkomste verloor het, het [[Sergei Rachmaninoff]] hom finansieel gehelp om in 1938 in [[Switserland]] te bly. Aangesien Iljin nie toegelaat is om te werk of polities aktief te wees nie,<ref>{{cite news |title=Vladimir Putin sits atop a crumbling pyramid of power |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/feb/27/vladimir-putin-russia-ukraine-power |work=The Guardian |date=27 Februarie 2022}}</ref> het hy meestal estetiese, etiese en sielkundige vrae bestudeer.<ref>[https://www.academia.edu/41824323/ETHICAL_AND_PSYCHOLOGICAL_PROBLEMS_IN_THE_WORKS_OF_I_A_ILYIN ETHICAL AND PSYCHOLOGICAL PROBLEMS IN THE WORKS OF I.A. ILYIN by Olga Savvina and Ivan Lapshin]</ref> Ivan Iljin, dikwels siek, het meer as 40 boeke en honderde artikels en pamflette in Russies en [[Duits]] geskryf. Byna al sy werke is deurdrenk van [[godsdiens]] en hou verband met Rusland. Iljin het nie tot die groep volgelinge van Vladimir Solovyof behoort nie, wat wêreldwye teokrasie verkondig het en met wie die Russiese godsdienstige en filosofiese Renaissance van die vroeë 20ste eeu gewoonlik geassosieer word.<ref name="marsiada.ru"/> Hy het gevra vir 'n patriargale vorm van heerskappy vir Rusland, gebaseer op Ortodoksie en geloof in die [[tsaar]] (die outokraat, nie die tiran nie).<ref>{{cite web | url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/putin-s-plan-restore-romanovs-part-3-0 | title=Putin's plan to restore the Romanovs (Part 3) &#124; Lowy Institute }}</ref><ref>[http://www.odinblago.ru/filosofiya/ilin/ilin_o_monarkhii_i_resp/10, Ilyin I. A., On the monarchy and the Republic. The danger of Monarchy, p. 568]</ref><ref>[https://www.lander.odessa.ua/doc/Putinism.pdf Walter Laquer (2015)]</ref> Beroepe op heldhaftigheid en morele aristokratisme verskyn regdeur Iljin se geskrifte.<ref name="val" /> Hy het die verskaffer van die leerstelling van Westerse Russofobie geword.<ref>[https://books.google.com/books?id=v3zCCXSC7joC&q=Il%27in&pg=PA165 Philip T. Grier (1994) The Complex Legacy of Ivan Il'in, bl. 151. In: Russian Thought After Communism: The Recovery of a Philosophical Heritage edited by James Patrick Scanlan]</ref> Iljin het sy lewe lank 'n regte Hegelian gebly en die temas van die staat, wet en mag in die wêreldgeskiedenis ondersoek.<ref>{{cite web | url=https://rodinananeve.ru/ivan-ilyin-voyna-uchit-nas-jit-lubia-nechto-visshee/ | title=Иван Ильин: Война учит нас жить, любя нечто высшее · Родина на Неве | date=3 Augustus 2022 | access-date=29 Julie 2023 | archive-date=12 April 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240412165507/https://rodinananeve.ru/ivan-ilyin-voyna-uchit-nas-jit-lubia-nechto-visshee/ | url-status=dead }}</ref> Iljin het federalisme, neutraliteit,<ref>{{cite web | url=https://www.derbund.ch/ich-moechte-mit-allem-dem-geliebten-schweizervolk-dienen-192592923504 | title="Ich möchte dem Schweizervolk dienen" }}</ref> verwerp en was 'n vyand van Westerse [[analitiese filosofie]]. Die ultranasionalistiese Iljin was krities oor Westerse-styl demokrasie, en het eerder die belangrikheid van 'n sterk regering in ooreenstemming met Rusland se outokratiese erfenis beklemtoon.<ref>{{Cite news |last=Snyder |first=Timothy |date=2016-09-20 |title=Opinion {{!}} How a Russian Fascist Is Meddling in America's Election |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/09/21/opinion/how-a-russian-fascist-is-meddling-in-americas-election.html |access-date=2022-10-21 |issn=0362-4331}}</ref><ref name="crisismagazine.com">{{cite web | url=https://www.crisismagazine.com/2017/read-ivan-ilyin-understand-modern-russia | title=Read Ivan Ilyin to Understand Modern Russia | date=24 Augustus 2017 }}</ref> Hy het die ineenstorting van die Sowjetstaat voorspel. Iljin se sienings oor die sosiale struktuur van Rusland en wêreldgeskiedenis het 'n groot invloed gehad op post-Sowjet-intellektuele en politici, insluitend [[Aleksandr Solzhenitsyn]], en die Russiese president [[Wladimir Poetin]].<ref>{{Cite web |title=Александр Солженицын. Как нам обустроить Россию |url=http://www.lib.ru/PROZA/SOLZHENICYN/s_kak_1990.txt |access-date=2022-05-11 |website=www.lib.ru}}</ref><ref>Robinson, Paul (2012-03-28). "Putin's Philosophy". The American Conservative. Besoek op 2022-02-27.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Iljin, Ivan}} [[Kategorie:Russiese filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1883]] [[Kategorie:Sterftes in 1954]] 8in7jnayulymhpczqe4q3suaoiatwe6 0 406259 2976093 2972131 2026-10-06T11:10:12Z Pynappel 70858 2976093 wikitext text/x-wiki [[Lêer:19180902-red terror-banner.jpg|duimnael|Wagte by die graf van Moisei Uritsky. Petrograd. Vertaling van die banier: "Dood van die bourgeois en hul helpers. Lank lewe die Rooi Terreur."]] Die '''Rooi Terreur''' ([[Russies]]: красный террор, ''krasniij terror'') verwys na die [[moord]]e, [[marteling]] en onderdrukking van burgerlikes en krygsgevangenes deur die Bolsjewistiese [[Kommunisme|kommuniste]] tydens die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] en die [[Russiese Burgeroorlog]]. Skattings van die aantal sterftes wat deur die Rooi Terreur veroorsaak is, wissel van 50 000<ref>Richard Pipes: "The Russian Revolution"; 1990; druk van 2011; bl. 838.</ref> tot een en 'n half miljoen.<ref>Lajos Szaszdi: ''Russian civil-military relations and the origins of the second Chechen war''; 2008; {{ISBN|9780761841784}}; bl. 152.</ref> Die [[Wit beweging|Wittes]] het soortgelyke dade gepleeg, wat bekend staan as die Russiese [[Wit Terreur]]. == Periode voor September 1918 == [[Lêer:Mug shot of Lenin, 1895.jpg|links|duimnael|Wladimir Lenin, [[polisiefoto]] van 1895.]] Onmiddellik na die [[Oktober-rewolusie]] het [[Wladimir Lenin]] geglo dat [[geweld]] teen die teenstanders van die [[Bolsjewis|Bolsjewiste]] gebruik moet word. Op 26 Oktober 1917 het Lev Kamenev voorgestel om die [[doodstraf]] af te skaf. Volgens [[Leon Trotsky]] het Lenin gesê: “Watter nonsens! Hoe kan jy 'n [[rewolusie]] voltooi sonder teregstellingsgroepe? So hoe is jy veronderstel om van jou vyande ontslae te raak? Deur hulle te ontwapen? Watter ander middele van onderdrukking is daar nou? Gevangenisse? Wat help dit tydens 'n [[burgeroorlog]]? "<ref>Figes, bl. 774.</ref> In Desember 1917 het Lenin die artikel gepubliseer "Hoe om kompetisie te organiseer?" wat gesê het: “Op een plek sal die rykes, die skelms, die werkers wat nie wil werk nie, in die tronk beland. (...) Op 'n ander plek sal hulle gedwing word om die latrines skoon te maak. Maar elders sal hulle ná hul tronkstraf ’n geel merk kry, sodat almal weet hulle is skadelik en hulle kan dophou. Maar elders kan een uit tien leeglêers geskiet word.”<ref>Figes, blz. 645.</ref><ref>[https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/dec/25.htm Vladimir Lenin: ''How to Organise Competition?'']; Desember 1917.</ref> Op 7 Desember is die [[Tsjeka]] gestig met [[Feliks Dzerzjinski]] as leier, wat ten tyde van sy stigting gesê het: “Moenie dink dat ek mik nie vir revolusionêre geregtigheid nie. Ons het nie nou geregtigheid nodig nie.”<ref name="Figes625">Figes, bl. 625 - 660.</ref> [[Lêer:Bundesarchiv Bild 102-00032, Felix Dzierzynski.jpg|duimnael|Feliks Dzerzjinski]] Die Voorlopige Regering het die verkiesings van die Russiese Grondwetgewende Vergadering vir November 1917 geskeduleer. Teen Lenin se wense het die kommunistiese regering besluit om met die verkiesings voort te gaan. Die Bolsjewiste het 24% van die stemme gekry.<ref name="Figes625"/> Die liberale Grondwetlike Demokratiese Party is verbied. Tientalle liberale is gearresteer, insluitend verkose parlementslede. Kort daarna is leiers van die Sosiale Revolusionêre en [[Mensjewis|Mensjewiste]] ook gearresteer. Later is lede van die Boere-Sowjet in die tronk gegooi. Dit het gelei tot 'n tekort aan selle en so het die Bolsjewiste diewe vrygelaat. Op 5 Januarie 1918 (ou styl) is die Grondwetgewende Vergadering geopen. Na raming het 50 000 betogers opgedaag om die Grondwetgewende Vergadering te ondersteun. Toe die betogers Litejny Prospekt genader het, is hulle vanaf die dakke deur Bolsjewiste geskiet. Meer as tien mense is dood. Dit was die eerste keer sedert die Februarie-rewolusie dat regeringsmagte op 'n ongewapende skare geskiet het. Die Grondwetgewende Vergadering is die volgende dag deur die kommuniste ontbind.<ref name="Figes625"/> Twee liberale leiers (Andrey Shingaryov en Fiodor Kokoshkin) is 'n dag later vermoor. Hulle het in die tronk siek geword en is na 'n hospitaal geneem waar hulle vermoor is. Die Bolsjewistiese direkteur van die hospitaal het die moord verdedig deur te beweer dat daar nou "twee minder bourgeois-monde is om te voed."<ref name="Figes625"/> In Februarie 1918 publiseer Lenin die dekreet "Die Sosialistiese Vaderland is in gevaar", wat bepaal dat vyandelike agente, winsbejaers, plunderaars, vandale, oproeriges en spioene ter plaatse geskiet moes word. Sonder verhore en bewyse-insameling kan 'n mens tereggestel word. Bataljons burgerlikes moes georganiseer word om loopgrawe te grawe en diegene wat dit teëgestaan het, moes geskiet word.<ref name="Figes625"/><ref>[https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1918/feb/21b.htm Vladimir Lenin: ''The Socialist Fatherland is in Danger!'']; Februarie 1918.</ref> Die dekreet het gelei tot kritiek van die koalisievennoot Linkse Sosiale Revolusionêre Party. Volgens die linkse Sosialisties-Revolusionêre Volkskommissaris van Justisie Isaac Steinberg het hy self woedend na Lenin gegaan nadat hy die dekreet gelees het. Steinberg het teen die dekreet geprotesteer en aan Lenin gesê: “Waarvoor het ons dan 'n Kommissariaat van Justisie nodig? Kom ons noem dit dan maar eerlik die “Kommissariaat van Maatskaplike Uitwissing” en mors nie meer woorde daarop nie!” Volgens Steinberg het Lenin geantwoord: “Ja, dit is eintlik presies wat ons moet doen – net ons kan dit nie erken nie.”<ref>Figes, bl. 659.</ref> Lenin het die slagspreuk "Plunder die Plunderaars" bekendgestel waarin die bevolking opgeroep is om die "[[bourgeoisie]]" aan te val en te beroof. In Taganrog is vyftig liberale lewendig in 'n staaloond gegooi.<ref name="Figes625"/> In Yevpatoria is matrose deur die Bolsjewistiese owerhede vrye teuels gegee om te plunder. Sowat 800 mense is in drie dae vermoor. Sulke vorme van geweld en plundering het ook in Maart en April 1918 in [[Jalta]], Feodosija en [[Sewastopol]] voorgekom.<ref name="Figes625"/> Die monnike van Olonets is gearresteer en later deur die Tsjeka tereggestel.<ref name="Figes625"/> Die Bolsjewiste het 'n aparte belasting op ryk burgers gehef en gyselaars is geneem as betaling nie gemaak is nie. Nadat al hoe meer voormalige ryk mense se geld opgeraak het, is gyselaars al hoe meer tereggestel.<ref name="Figes625"/> Mense het ander vir hul eie gewin beskuldig. Byvoorbeeld, baie mense wat geld aan ander geleen het, is deur die leners beskuldig om van skuld ontslae te raak. Die Penza-departement van justisie het byvoorbeeld gekla dat die tronke “vol onskuldige mense is wat deur die Tsjeka gearresteer is op grond van een of ander valse beskuldiging van iemand anders.”<ref name="Figes625"/> [[Lêer:Evpatoria red terror corpses at sea coast.jpg|duimnael|Slagoffers van die Rooi Terreur by Yevpatoria in 1918.]] Op 9 Mei 1918 het troepe in Kolpino op betogende werkers geskiet, wat tot tien sterftes gelei het. Op dieselfde dag is ongeveer vyftien mense by 'n fabriek naby [[Jekaterinburg]] doodgeskiet na 'n betoging teen magsmisbruik deur Bolsjewistiese amptenare, en 'n dag later is veertien gearresteerde werkers doodgeskiet. Die moorde het gelei tot stakings by verskeie fabrieke.<ref>[http://libcom.org/library/russian-labour-bolshevik-power-william-rosenberg William Rosenberg: ''Russian Labour and Bolshevik Power after October''; Slavic Review, Vol. 44, No. 2. (Summer 1985).]</ref> In die Moskou-sirkus was daar die [[nar]] Bim-Bom, wat grappies oor die Bolsjewiste gemaak het. Tydens 'n optrede het Tsjeka -polisiebeamptes die sirkus bestorm om die nar te arresteer. Die nar het probeer vlug en is deur die Tjeka-polisiebeamptes in die rug geskiet. Honderde mense het by die nar se begrafnis opgedaag, wat in 'n betoging ontaard het.<ref name="Figes773">Figes, bl. 773 - 788.</ref> Van Desember 1917 tot Julie 1918 is 884 berigte van kommunistiese teregstellings in die pers gemaak.<ref name="Figes773"/> Op 17 Julie 1918 is die voormalige Tsaar en sy gesin deur die kommuniste vermoor. [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas Romanof]] se vyf kinders het tussen 13 en 22 jaar oud gewissel. Die gesin se vier bediendes is ook vermoor. Slegs die [[Moord op die Romanofs|teregstelling van Nikolaas Romanof]] is in Bolsjewistiese koerante genoem.<ref name="Figes773"/> In 'n [[Telegrafie|telegram]] van 11 Augustus 1918 aan kommuniste in Penza, beveel Lenin persoonlik die ophang van nie minder nie as 100 mense. In die telegram skryf Lenin: “Hang (en maak seker dat die ophanging plaasvind ten aanskoue van die mense) nie minder nie as honderd beroemde koelakke, ryk mans, bloedsuiers (...) Doen dit op so 'n manier dat honderde kilometers in die mense rondom sien, bewe, weet, skreeu: hulle wurg hulle, en hulle sal hulle doodwurg, daardie bloedsuiende kulakke.”<ref>Angehaal uit: Geert Mak: ''In Europa; Reizen door de twintigste eeuw''; 4de druk; maart 2004; bl. 234.</ref><ref>[http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1918/aug/11c.htm Vladimir Lenin: ''Telegram to Comrades Kuraev, Bosh, Minkin, and other Penza communists''; 1918.]</ref> == Amptelike terreurveldtog == Die amptelike veldtog genaamd Rooi Terreur het begin as 'n vergelding vir die sluipmoord op Tsjeka-leier Mosei Uritsky op 17 Augustus 1918 en die mislukte [[sluipmoord]]poging op Lenin op 30 Augustus 1918 deur Fanny Kaplan. Die kommunistiese regering het vyfhonderd lede van die "bourgeoisie" onmiddellik na die sluipmoordaanval op Uritsky tereggestel.<ref>Edvard Radzinsky: ''Stalin: The First In-depth Biography Based on Explosive New Documents from Russia's Secret Archives''; 1997; {{ISBN|0-385-47954-9}}, bl. 152–155.</ref> Die ''Krasnaya Gazetta'' het op 1 September gepubliseer: “Ons sal ons vyande genadeloos hanteer. Ons sal hulle by die honderde doodmaak. Of laat daar duisende van hulle wees, laat hulle verdrink in hul eie bloed. Laat riviere van bourgeois bloed vloei in vergelding vir die bloed van Lenin en Uritsky – of meer bloed, soveel as moontlik.”<ref>Figes, bl. 773.</ref> Die eerste amptelike aankondiging van die Rooi Terreur is in die ''Izvestia'' gepubliseer. Op 5 September 1918 is die "Besluit oor Rooi Terreur" uitgevaardig.<ref name="Black3"/> Die kommunistiese regering het beveel dat Sosialistiese Revolusionêres in hegtenis geneem moet word en dat mense as gyselaar vermoor moet word in weerwraak vir aanvalle op Bolsjewiste.<ref name="Figes773"/> Tydens sy herstelperiode het Lenin opdrag gegee om 'n veldtog van terreur te begin.<ref name="Black3">Werth, Bartošek, et al.: Hoofdstuk 3.</ref><ref name="Mitrokhin34">Christopher Andrew and Vasili Mitrokhin: ''The Mitrokhin Archive: The KGB in Europe and the West''; 2000; {{ISBN|0-14-028487-7}}; bz. 34.</ref> Martin Latsis, Oekraïense Tjeka-leier, het sy medewerkers die volgende instruksies via die "Rooi Terreur"-koerant gegee: "Moenie na bewyse soek dat die beskuldigde enigiets teen die Sowjets gedoen of gesê het nie. Vra hom eers aan watter klas hy behoort, wat sy sosiale agtergrond is, sy opleiding en sy beroep. Dit is die vrae wat die lot van die beskuldigde moet verseël. Dit is die ware betekenis van die Rooi Terreur.”<ref>Figes, bl. 657.</ref> Die kommunis Grigory Zinoviev het in September 1918 beweer dat die Bolsjewiste steun van ongeveer 90 miljoen van Rusland se 100 miljoen inwoners moes kry en dat die res uitgeroei moes word.<ref>Zinovjev: “''We must carry along with us 90 million out of the 100 million of Soviet Russia's population. As for the rest, we have nothing to say to them. They must be annihilated'”. Geciteerd uit: George Leggett. ''The Cheka: Lenin's Political Police''; 1986; {{ISBN|0-19-822862-7}}; bl 114.''</ref> Volgens Tsjeka-dokumente is meer as 800 mense in September 1918 in [[Petrograd]] tereggestel, hoewel daar moontlik 1 300 teregstellings in Petrograd gedurende hierdie tydperk was.<ref name="Black3"/> Onder leiding van [[Nikolai Boelganin]] is 141 gyselaars tereggestel in [[Nizjni Nowgorod]] ná 31 Augustus 1918. In Vyatka, in een week, 23 voormalige polisiebeamptes, 154 "teenrevolusionêres", 8 monargiste, 28 liberale, 186 weermagoffisiere en 186 weermagoffisiere sosialiste wat lede van die SRP of die Mensjewistiese party was tereggestel. Die Tsjeka van Ivanovo Voznesensk het berig dat hulle 181 gyselaars geneem het, 25 mense tereggestel het en meer as 1 000 mense in konsentrasiekampe geplaas het tydens die amptelike veldtog. Die Tsjeka van die dorpie Sebezh het die teregstelling van 17 kleinboere aangemeld. Die Tsjeka van die stad Tver het 130 gyselaars en 39 teregstellings aangemeld en die Tsjeka van [[Perm]] het 50 teregstellings aangemeld. Die Tsjeka-koerant van Tsaritsyn-oblast het die teregstelling van 103 mense in die week van 3 tot 10 September berig. Ander provinsiale koerante het duisende arrestasies en teregstellings in die herfs van 1918 berig.<ref name="Black3"/> Op 15 Oktober 1918, aan die amptelike einde van die veldtog, het Tsjeka-leier Gleb Bokii beweer dat 800 mense in Petrograd vermoor is, terwyl 6 229 mense gearresteer is.<ref name=" Mitrokhin34"/> In die amptelike pers, o.a. die weekblad van die Tsjeka, het gesê dat tussen 10 000 en 15 000 mense in twee maande tereggestel is.<ref name="Black3"/> == Na Oktober 1918 == === Platteland === [[Lêer:Trotsky on a Polish poster of 1920.jpg|duimnael|Trotsky op 'n anti-Sowjet-Poolse plakkaat getiteld "Bolsjewistiese vryheid" wat hom uitbeeld op 'n hoop skedels en met 'n bloedige mes, tydens die Pools-Sowjet-oorlog van 1920. Klein byskrif in die onderste regterhoek lees: Die Bolsjewiste het belowe: Ons sal jou vrede gee Ons sal jou vryheid gee Ons sal vir jou grond gee Werk en brood Veragtelik het hulle verneuk Hulle het 'n oorlog begin Met Pole In plaas van vryheid wat hulle gebring het Die vuis In plaas van grond – konfiskering In plaas van werk – ellende In plaas van brood – hongersnood.]] Deel van oorlogskommunisme was die konfiskering van [[graan]] van die boere. Die voedselrekwisisiebrigades het baie geweld gepleeg. In uiterste gevalle het hierdie brigades die magsorgane geword vir kommuniste wat soos grondeienaars gedra het, soos Margolin en Cheremuchin, wat verkragtings en moorde goedgekeur het. In Tambov moes boere self graan in 'n ander provinsie (oblast) koop om Margolin te betaal.<ref>Figes, bl. 760-761.</ref> Trotsky het militêre diensplig ingestel om genoeg soldate te bekom. In 1918 het meer as 1 miljoen soldate van die [[Rooi Leër]] verlaat.<ref name="Figes731">Figes, bl. 731 - 738.</ref> Teen 1919 het ongeveer 2 miljoen soldate amptelik van die Rooi Leër verlaat.<ref name="Figes731"/> In 1921 was daar ongeveer 4 miljoen drosters van die Rooi Leër.<ref name="Figes731"/> Kommunistiese geweld teen boere tydens die onteiening van perde; beslagleggings van [[voedsel]] en insameling van dienspligtiges het tot boereopstande gelei. Die kommuniste het strafekspedisies teen die plaasdorpies gestuur. Gyselaars is geneem en dorpshoofde is doodgeskiet en 'n aantal dorpe is heeltemal deur die kommuniste afgebrand.<ref name="Figes731"/> Die Bolsjewistiese kommissaris van Tula het honderde kleinboere sonder verhoor laat skiet.<ref name="Figes731"/> In September 1918 is 48 735 drosters en 7 325 bandiete in twaalf provinsies gearresteer, met 1 826 mense wat op die plek geskiet is, terwyl 2 230 mense later tereggestel is. In 1919 is ongeveer 'n halfmiljoen drosters deur die Bolsjewiste gearresteer en in 1920 ongeveer 800 000, van wie duisende tereggestel is. Familielede van drosters is gyselaar geneem om drosters te dwing om te veg.<ref name="Black4">Werth, Bartošek, et al.: Hoofstuk 4.</ref> Lenin se dekreet van 15 Februarie 1919 het 'n beroep op plaaslike Tsjeka-agente gedoen om gyselaars uit die kleinboere te neem in streke waar die spoorweë nog nie in die verlangde mate van sneeu skoongemaak is nie, met die gyselaars om doodgemaak te word as die spoorweë nie bevredigend skoongemaak word nie.<ref name="Black4"/> Lenin het in 1920 verklaar dat dit net was om enigiemand te skiet wat die belange van homself of sy dorpie bo die res stel.<ref>[https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1920/apr/07.htm Vladimir Lenin: ''Speech Delivered at the Third All-Russia Trade Union Congress'']; April 1920.</ref> Tydens die onderdrukking van die Tambov-opstand het die kommuniste gifgas gebruik. [[Konsentrasiekamp]]e is gevestig waar ongeveer 50 000 burgerlikes gyselaar gehou is, insluitend duisende kinders. Hele dorpe is in kampe geplaas of doodgeskiet of na die [[Arktiese Sirkel]] gedeporteer. Ongeveer 15 000 mans is doodgeskiet ná arrestasie en sonder enige vorm van geregtelike proses.<ref>Figes, bl. 931.</ref> Die kommuniste het ook 'n amnestie belowe aan diegene wat hulself oorgegee het. Ongeveer 6 000 opstandelinge wat gehoor gegee het, is doodgeskiet of in die tronk gegooi.<ref>Figes, bl. 945.</ref> Die onderdrukking van die Tambov-opstand van 1920 en 1921 het daartoe gelei dat ongeveer 100 000 kleinboere in ballingskap aangehou of gedeporteer is.<ref>Gellately, bl.75.</ref> Konsentrasiekampe is opgerig, wat 'n geskatte 70 000 mense in September 1921 opgesluit het, hierdie syfer sluit nie gevangenes in opstandige provinsies soos Tambov in nie. Swak toestande in hierdie kampe het tot hoë sterftesyfers gelei.<ref>Gellately, bl. 58–59.</ref> === Stede === [[Lêer:Soviet Poster 5.jpg|links|duimnael|Kommunistiese plakkaat van 1921 oor die doodmaak van “Wittifus-besmette luise”.]] In die herfs van 1918 is meer as honderd stakers sonder enige vorm van geregtelike proses doodgeskiet.<ref name="Black4"/> Op 16 Maart 1919 is die Putilov-fabriek deur die Tsjeka bestorm. Meer as 900 stakers is gearresteer, waarvan ongeveer 200 mense sonder verhoor tereggestel is. Verskeie stakings het in die lente van 1919 plaasgevind. Hierdie stakings het eise soos gelyke voedselrantsoene ingesluit; afskaffing van voorregte vir Bolsjewiste; vryheid van die pers en vrye verkiesings van die Sowjets. Die Tsjeka het die stakings onderdruk deur arrestasies en teregstellings.<ref name="Black4"/> In [[Astrachan]] is stakers en Rooi Leër-soldate wat 'n staking ondersteun het, in drywende tronke gelaai en by honderde met swaar klippe om hul nek in die [[Wolga]] gegooi. Op 12, 13 en 14 Maart 1919 het tussen 2 000 en 4 000 mense in die stad gesterf deur verdrinking of teregstelling per koeël. Die moorde is gelei deur [[Sergei Kirof]]. Na hierdie tydperk is nog 600 tot 1 000 burgerlikes tussen Maart 1919 en 1922 in Astrachan vermoor.<ref name="Black4"/> Lenin se sienings oor die hantering van stakers kan geïllustreer word deur Lenin se telegram van 29 Januarie 1920 wat aan Vladimir Smirnof gestuur is oor sy hantering van stakings in die [[Ekonomiese streek Oeral|Oeral]], waarin Lenin sy verbasing uitgespreek het dat Smirnof nie op groot skaal stakers gefusilleer het nie.<ref name="Black4"/> In [[Charkif]] is tussen Februarie 1919 en Junie 1919 tussen 2 000 en 3 000 mense tereggestel, en nog 1 000 tot 2 000 mense is tereggestel toe Charkif in Desember 1919 deur die Bolsjewiste herower is.<ref name="Black4"/> In [[Rostof aan die Don]] is ongeveer duisend mense vermoor in Januarie 1920. In [[Odesa]] is ongeveer 2 200 mense tussen Mei en Augustus 1919 tereggestel en tussen Februarie 1920 en Februarie 1921 is tussen 1 500 en 3 000 mense deur die Bolsjewiste tereggestel. Ten minste 3 000 mense is in die tydperk van Februarie 1919 tot Julie 1919 in [[Kiëf]] tereggestel.<ref name="Black4"/> Toe Kiëf amper deur die Witbeweging magte herower is, het die kommuniste in Kiëf meer as 1 800 mense vermoor tussen 22 en 28 Augustus 1919. Dieselfde het in [[Yekaterinodar]] gebeur waar die Tsjeka tussen 17 en 19 Augustus sowat 1 600 mense vermoor het. Ten minste 3 000 mense is tussen Augustus 1920 en Februarie 1921 in Yekaterinodar tereggestel.<ref name="Black4"/> In Armavir is tussen 2 000 en 3 000 summier tereggestel in Augustus tot Oktober 1920.<ref name="Black4"/> Die meeste teregstellings het plaasgevind ná die vlug van Pjotr Wrangel se Wit troepe. In [[Sewastopol]] is honderde hawewerkers op 26 November 1920 doodgeskiet omdat hulle gehelp het met die ontruiming van die Witbeweging-ondersteuners.<ref name="Black4"/> In die [[Krim]] is 'n totaal van ongeveer 50 000 krygsgevangenes en burgerlikes sonder verhoor met Lenin se toestemming tereggestel ná die ontruiming van Wrangel aan die einde van 1920. Baie het oorgegee nadat hulle 'n amnestie by oorgawe belowe is.<ref>Gellately, bl.72.</ref> Op 18 Maart 1921 het die [[Kronstadt-rebellie|Kronstadt-opstandelinge]] oorgegee en daardie nag is 500 gevangenes in opdrag van Zinovjef doodgeskiet. Oor die volgende maande is nog 2 000 gevangenes sonder verhoor tereggestel, terwyl talle ander na die konsentrasiekampe op die Solovetsky-eilande gestuur is. Sowat 8 000 opstandelinge het daarin geslaag om na [[Finland]] te vlug, maar hulle is daar gevange gehou. Baie is later terug na Rusland gelok met die belofte van amnestie, net om met hul terugkeer na 'n konsentrasiekamp geskiet te word.<ref>Figes, bl. 932 - 943.</ref> Tussen 1921 en 1925 is ongeveer 800 [[sinagoge]]s deur die kommuniste gesluit.<ref name="Figes921">Figes, bl. 921 en 922.</ref> In April 1921 is die eerste sinagoges in Vitebsk gesluit. Die plaaslike Joodse gelowiges het teen die sluiting geprotesteer deur die geboue te beset en daar gebedsdienste te hou. Gevolglik is die sinagoges deur die kommuniste aangeval en dosyne godsdienstige [[Jode]] is vermoor.<ref name="Figes921"/> In Februarie 1922 is 'n dekreet deur die kommunistiese regering uitgevaardig wat die konfiskering van alle waardevolle items van die kerke beveel het. Ongeveer 7 100 geestelikes is in die beslagleggings dood, maar boere en werkers wat kerke verdedig, is ook dood. Lenin het 'n nota opgestel wat sê: "Hoe meer lede van die reaksionêre bourgeoisie en geestelikes ons kan skiet, hoe beter."<ref name="Figes921"/> Aan die einde van 1922 is 92 Tolstoja-pasifiste doodgeskiet omdat hulle geweier het om by die weermag aan te sluit.<ref>[https://libcom.org/library/book-ii-bolshevism-anarchism Boris Voline: ''The Unknown Revolution''; Book 2; Part IV; Chapter 3.]</ref> Onder leiding van [[Lawrenti Beria]] is 12 578 mense in [[Georgië]] doodgeskiet ná arrestasie tussen 29 Augustus en 5 September 1924.<ref>Werth, Bartošek, et al.: Hoofstuk 6.</ref> === de-"Kosakisasie" === Die [[Kosakke]] het baie gely tydens die Rooi Terreur as gevolg van die de-"Kosakisasie"-veldtog. Meer as 8 000 Kosakke is tussen middel Februarie 1919 en middel Maart 1919 vermoor.<ref name="Black4"/><ref>[https://web.archive.org/web/20091210025518/http://www.york.ac.uk/admin/presspr/pressreleases/cossacks.htm Soviet order to exterminate Cossacks is unearthed]; University of York Communications Office; 21 Januarie 2003.</ref> Die Tsjeka in Pyatigorsk het 'n dag van Rooi Terreur georganiseer en 300 mense op een dag doodgemaak. Om by die getal driehonderd uit te kom, is besluit om ook mense wat in die hospitaal was dood te maak.<ref name="Gellately70">Gellately, bl. 70–71.</ref> In totaal is tussen 300 000 en 500 000 Kosakke in 1919 en 1920 vermoor of gedeporteer.<ref name="Gellately70"/> In Junie 1919 het Lenin beweer dat die buitensporighede te wyte was aan onvolwasse entoesiasme van plaaslike amptenare, maar die Orgburo het 'n geruime tyd van die moorde geweet.<ref>[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/cmr_1252-6576_1997_num_38_1_2486 Peter Holquist: ''Conduct merciless mass terror": decossackization on the Don; 1919''; 1997. ]</ref> == Die organisasie en metodes van die Tsjeka == In 1921 het die Tjeka ongeveer 200 000 lede gehad. Hierdie Tsjeka-afdelings het die konsentrasiekampe beman, op kos beslag gelê en opstande deur werkers en kleinboere onderdruk. Muitery in die Rooi Leër is ook deur die Tsjeka gestraf. Drosters is gestraf deur die teregstelling van hulself of van hul familielede wat deur die Bolsjewiste as gyselaar geneem is. Toestande in die konsentrasiekampe was swak, wat tot 'n hoë dodetal gelei het. Volgens Tsjeka-leier, Martin Latsis, het mense in die kampe soos vlieë gesterf weens die koue en voedseltekorte. Wagte het gearresteerde vroue as prostitute gebruik in ruil vir dinge wat die vroue toegelaat het om te oorleef.<ref name="Black4"/> Die metodes van die Tsjeka kan per streek verskil. In die ''Izvestia'' van Bryansk is verklaar dat mense wat nie die belasting kon betaal nie, dus kaal buite in die [[sneeu]] vasgeketting is. In Charkif het die Tsjeka die sogenaamde handskoentegniek gebruik, waarin hulle die hande van hul gevangenes in kookwater gedompel het totdat die verbrande vel verwyder kon word, wat die slagoffer met pynlike vel, bloeiende hande gelaat het, terwyl die martelaar gelaat is met " handskoene” gemaak van menslike vel. Die Tsjeka in Kiëf het ’n hok rotte op die liggame van hul slagoffers geplaas, waarna die hok verhit is sodat die rotte hul pad deur die slagoffer se liggaam gebaan het om die hitte te ontsnap.<ref name="Figes793">Figes, bl. 793 - 798.</ref> In Odesa is mense aan planke vasgeketting en stadig in 'n oond of 'n tenk vol kookwater gedruk. In Voronezh Oblast is slagoffers naak in vate wat met spykers besaai is, geplaas en teen 'n heuwel afgerol. In Armavir is slagoffers 'n leerband gegee met 'n ysterbal om hul koppe gedraai, wat styfgetrek is om hul skedels te vergruis. Op ander plekke is slagoffers kaal buite geplaas in temperature ver onder nul, waarna emmers water oor die slagoffers gegooi is, sodat die slagoffers op die duur niks meer as lewelose bevrore “standbeelde” was nie.<ref name="Figes793"/><ref>George Leggett. ''The Tsjeka: Lenin's Political Police''; 1986; {{ISBN|0-19-822862-7}}; bl. 197–198.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Sowjetunie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sowjetunie]] [[Kategorie:Russiese Rewolusie]] 25h39bfx5mafgz4ch7sa94emopzn8jd 3 406670 2975853 2973398 2026-10-05T18:52:34Z MediaWiki message delivery 55541 /* Tech News: 2026-41 */ nuwe afdeling 2975853 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:52, 25 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:09, 1 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:30, 8 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:49, 15 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:05, 23 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:48, 29 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:57, 6 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:12, 13 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:47, 21 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:50, 27 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:47, 3 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:46, 10 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:04, 17 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:46, 24 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:54, 31 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:45, 7 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:31, 14 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:56, 27 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:49, 28 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 18:52, 5 Oktober 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> nvob129v2vlje273ndoianxm3inyfri 0 407480 2976081 2623238 2026-10-06T10:12:11Z JMK 649 +kat, teksdetails 2976081 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Luxorslagting |titel = Terrorisme in Egipte |kleur = |beeld = Hatshetsup-temple-1by7.jpg |beeld_wydte = 250px |beeld_onderskrif = Die [[Dodetempel van Hatsjepsoet]], <br>waar die aanval plaasgevind het. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Plek |1 = [[Deir el-Bahari]], Egipte |opskrif2 = Datum |2 = 17 November 1997 |opskrif3 = Teiken |3 = Toeriste |opskrif4 = Soort |4 = Skietery |opskrif5 = Slagoffers |5 = 62 (58 toeriste, 4 Egiptenare) |opskrif6 = Terroristegroep |6 = al-Jama'a al-Islamijja |opskrif7 = Aanvallers |7 = 6 militante (wat later selfmoord gepleeg het) |opskrif8 = Motief |8 = [[Islam]]itiese terrorisme |opskrif9 = Wapen |9 = Outomatiese wapens, messe, pangas |opskrif10 = |10 = }} Die '''Luxorslagting''' was 'n [[Terrorisme|terroristeaanval]] op 17 November 1997 in [[Egipte]], toe lede van die groep Al-Jama'a al-Islamijja toeriste naby [[Luxor]] aangeval en die dood van 62 mense veroorsaak het, van wie die meeste [[Toerisme|toeriste]].<ref name=napoli>{{cite web|last=Napoli|first=James J.| title= Egyptian Government Continues to Blame West for Ills After Luxor Massacre|url=http://www.wrmea.org/wrmea-archives/191-washington-report-archives-1994-1999/january-february-1998/2814-egyptian-government-continues-to-blame-west-for-iiis-after-luxor-massacre-.html|work=Washington Report for Middle East Affairs |access-date=2 Mei 2014}}</ref> Die plek waar die skietery plaasgevind het, was [[Deir el-Bahari]], 'n [[argeologie]]se terrein oorkant die [[Nyl]] van Luxor af. ==Aanval== Deir el-Bahari is een van die toptoeristebestemmings in Egipte en die terrein waar die [[Dodetempel van Hatsjepsoet]], 'n [[farao]] van die [[18de Dinastie van Egipte|18de Dinastie]], geleë is. Die tempel was in [[Egipties]] bekend as ''Djoser-Djeseroe'' ("allerheiligste). In die vroegoggendaanval het ses skutters op 58 buitelandse toeriste en vier Egiptenare losgebrand.<ref name=napoli/> Hulle was gewapen met outomatiese gewere en messe, en was vermom as lede van die veiligheidsmagte. Hulle het omstreeks 08:45 op die tempel toegesak en twee gewapende wagte op die terrein vermoor.<ref name=napoli /> Die toeriste was in die tempel vasgekeer en die moorde het 45 minute lank stelselmatig voortgegaan. Baie van die liggame, veral van vroue, is met kapmesse vermink.<ref name=":0">Wright, ''The Looming Tower'', (2006), pp. 256–7</ref><ref name=napoli /> Ook die liggaam van 'n ouerige Japannese man is vermink.<ref name="Brown 2006 174">{{Cite journal |last1=Brown |first1=L. Carl |last2=Wright |first2=Lawrence |date=2006 |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |url=http://dx.doi.org/10.2307/20032189 |journal=Foreign Affairs |volume=85 |issue=6 |pages=174 |doi=10.2307/20032189 |jstor=20032189 |issn=0015-7120}}</ref> 'n Pamflet is in sy liggaam gedruk wat lui: "Nee vir toeriste in Egipte". Dit is onderteken deur "Omar Abdoel Rahman se Eskadron van Chaos en Vernietiging – die Gama'a al-Islamijja, die Islamitiese Groep".<ref name="Brown 2006 174" /> Die slagoffers het 'n vyfjarige Engelse kind ingesluit, asook vier jong Japannese paartjies op wittebrood.<ref>{{Cite news|title=At Ancient Site Along the Nile, Modern Horror|url=https://www.nytimes.com/1997/11/19/world/at-ancient-site-along-the-nile-modern-horror.html|work=The New York Times|date=19 November 1997|access-date=2 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306134004/http://www.nytimes.com/1997/11/19/world/at-ancient-site-along-the-nile-modern-horror.html|archive-date=6 Maart 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=At a Swiss Airport, 36 Dead, Home From Luxor|url=https://www.nytimes.com/1997/11/20/world/at-a-swiss-airport-36-dead-home-from-luxor.html|work=The New York Times|date=20 November 1997|access-date=2 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503042347/http://www.nytimes.com/1997/11/20/world/at-a-swiss-airport-36-dead-home-from-luxor.html|archive-date=3 Mei 2014|url-status=live}}</ref> Daar was 26 oorlewendes. Die aanvallers het daarna 'n bus gekaap, maar hulle vasgeloop in 'n blokkade van gewapende lede van die polisie en weermag. Een van die terroriste is in die daaropvolgende skietery geword, terwyl die res die heuwels in gevlug het waar hulle liggame in 'n grot ontdek is nadat hulle blykbaar saam selfmoord gepleeg het.<ref>Wright, Lawrence, ''The Looming Tower'', (2006), pp. 257–8</ref> Een of meer van al-Jama'a al-Islamijja se pamflette het 'n beroep gedoen vir die vrylating van Omar Abdel-Rahman uit 'n Amerikaanse tronk,<ref>{{cite book|last=Mannes|first=Aaron|title=Profiles in Terror: The Guide to Middle East Terrorist Organizations|url=https://books.google.com/books?id=lJwIhKrx0FAC&pg=PA96|year=2004|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3525-1|page=96}}</ref><ref>[http://uniset.ca/other/cs5/395FSupp2d79.html ''United States of America v. Ahmed Abdel Sattar'', a/k/a "Abu Omar," a/k/a "Dr. Ahmed," Lynne Stewart, and Mohammed Yousry, Defendants.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190741/http://uniset.ca/other/cs5/395FSupp2d79.html |date=3 Maart 2016}} No. S1 02 CR. 395(JGK). 24 Oktober 2005.</ref> en het verklaar die aanval is uitgevoer as 'n gebaar aan die verbanne Egiptiese leier Moestafa Hamza,<ref>{{cite web|title=Terror in Egypt|url=http://archive.adl.org/terror/focus/12_focus.html|publisher=ADL|access-date=1 Januarie 2016|date=Januarie 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053409/http://archive.adl.org/terror/focus/12_focus.html|archive-date=4 Maart 2016|url-status=dead}}</ref> of: "Ons sal wraak neem vir ons broers wat aan die galg gesterf het. Die dieptes van die aarde is beter vir ons as die oppervlak, want ons het ons broers in hulle tronke sien hurk, en ons broers en families in hulle tronke sien gemartel word."<ref>{{Cite news|title=Bloodbath at Luxor|url=http://www.economist.com/node/106278|work=The Economist|date=20 November 1997|access-date=1 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123063121/http://www.economist.com/node/106278|archive-date=23 Januarie 2016|url-status=live}}</ref> ==Verantwoordelikheid== Die aanval is vermoedelik aangewakker deur verbanne leiers van al-Jama'a al-Islamijja, 'n Egiptiese Islamistiese organisasie, toe hulle die organisasie se nieweld-inisiatief van Julie 1997 probeer ondermyn het. Die inisiatief was daarop gemik om die Egiptiese ekonomie te probeer verwoes<ref>{{Cite news|title=Fearing the worst |url=http://weekly.ahram.org.eg/2005/741/eg1.htm |agency=Al-Ahram Weekly|date=5 Mei 2005 |access-date=2 Mei 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924131816/http://weekly.ahram.org.eg/2005/741/eg1.htm |archive-date=24 September 2013 }}</ref> en die regering tot onderwerping te dwing, wat die steun sou versterk vir antiregeringsmagte.<ref name=":0">Wright, ''The Looming Tower'', (2006), pp. 256–7</ref> Die aanval het egter gelei tot interne verdelings onder die militante en die verklaring van 'n wapenstilstand.<ref name="monty">el-Zayat, Montasser, "The Road to al-Qaeda", 2004. tr. deur Ahmed Fakry</ref> In Junie 2013 het die groep ontken dat dit by die slagting betrokke was.<ref name="ei19june">{{Cite news|title=Egypt's Al-Gamaa Al-Islamiya denies involvement in 1997 Luxor massacre|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/74458/Egypt/Politics-/Egypts-AlGamaa-AlIslamiya-denies-involvement-in--L.aspx|agency=Egypt Independent|date=19 Junie 2013|access-date=2 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140425021323/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/74458/Egypt/Politics-/Egypts-AlGamaa-AlIslamiya-denies-involvement-in--L.aspx|archive-date=25 April 2014|url-status=live}}</ref> ==Reaksie== Die aanval het plaasgevind net 'n uur voor 'n staatsbesoek deur koningin [[Beatrix van Nederland]] en die prinsgemaal, Claus. Ná die aanval het die destydse Egiptiese president, [[Hosni Moebarak]], die minister van binnelandse sake vervang.<ref>{{cite news|title=The Rise and fall of Mubarak|url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/02/11/the-rise-and-fall-of-mubarak/|access-date=2 Mei 2014|newspaper=Daily News Egypt|date=11 Februarie 2013|author=Rana Muhammad Taha|author2=Hend Kortam|author3=Nouran El Behairy|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428062156/http://www.dailynewsegypt.com/2013/02/11/the-rise-and-fall-of-mubarak/|archive-date=28 April 2014|url-status=live}}</ref> Die Switserse Federale Polisie het later "vasgestel [[Osama bin Laden|Bin Laden]] het die operasie gefinansier".<ref name="auto">Wright, ''The Looming Tower'', (2006), p.258</ref> Die aanval het die toerismebedryf in Egipte, veral in Luxor, kwaai geknou. Die afname in besoekers is vererger deur die [[aanvalle op 11 September 2001]] in Amerika. Die publiek het ná die aanval teen Islamitiese terroriste gedraai en dit het gelei tot 'n afname in hulle bedrywighede en aanvalle.<ref name="auto" /> Organiseerders en ondersteuners van die aanval het gou besef dit was 'n groot fout en het ontken dat hulle betrokke was. Die dag ná die aanval het die leier van al-Jama'a al-Islamijja, Refa'i Ahmed Taha, beweer die terroriste wou net die toeriste gyselaar neem, ondanks die stelselmatige aard van die slagting. Sommige het beweer die [[Israel|Israeli's]] of die Egiptiese polisie was verantwoordelik.<ref>Wright, ''The Looming Tower'', (2006), p. 293</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/from_our_own_correspondent/34587.stm|title=Egypt tries to understand the Luxor massacre|publisher=BBC News|date=1 Desember 1997|access-date=2 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221105203/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/from_our_own_correspondent/34587.stm|archive-date=21 Februarie 2009|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Luxor massacre}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thebaanse Dodeakker]] [[Kategorie:Islamitiese terrorisme]] [[Kategorie:Massaskietery]] htv8n0dpukxm02vrl7qo5899wtv7jmr 0 409395 2975826 2967956 2026-10-05T18:15:13Z Oesjaar 7467 /* Eponieme */ Skakel 2975826 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Inez Clare Verdoorn | beeld = | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Inez Clare Verdoorn | geboortedatum = 15 Junie 1896 | geboorteplek = Pretoria | sterftedatum = {{SDEO|1896|06|15|1989|04|2|df=yes}} | sterfteplek = Pretoria | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Suid-Afrikaans | nasionaliteit = | vakgebied = Botanie | werkplek = Herbarium | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Inez Clare Verdoorn''' (15 Junie 1896 - 2 April 1989) was 'n Suid-Afrikaanse [[plantkundige]]. == Lewe en loopbaan == Sy is gebore in [[Pretoria]] en matrikuleer aan die Loreto Kloosterskool in 1916. Sy werk vir 'n kort tydjie by die ''Department of Transport and Remounts'' en later by die ''Controller and Auditor General'' se kantoor. In 1917 was sy aangestel as die [[herbarium]]-assistent in die ''Division of Botany and Plant Pathology''. Van 1925–27 was sy die skakelbeampte vir die Nasionale Herbarium by Kew waarna sy na Pretoria teruggekeer het. Sy werk weer in die herbarium en word bevorder tot Senior Professionele Beampte, 'n pos wat sy van 1944 tot 1951 beklee. Na haar aftrede in 1951 werk sy in 'n tydelike hoedanigheid tot 1968 en selfs nadat sy afgedank is, hou sy aan met haar botaniese studies. Haar eerste publikasie was in 1919 en sy het meer as 200 publikasies gedoen; die belangrikste is: ''Bothalia'', ''Flowering Plants of Africa'', ''Flora of Southern Africa'', ''Kew Bulletin'' en die ''Journal of South African Botany''. Sy het meer as 4 000 spesies versamel op togte saam met onder andere [[Leslie Edward Wostall Codd]], [[Robert Allen Dyer]], [[Anna Amelia Obermeyer]] en [[Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt]]. == Toekennings en lidmaatskap == * 1952 Senior Kapt. Scott-medalje deur die SA Biologiese Vereniging. * 1957 President van die SA Biologiese Vereniging. * 1964 President van Seksie B van die SA Assosiasie vir die Bevordering van Wetenskap * 1967 PhD (eredoktoraat) van die Universiteit van Natal == Eponieme == As erkennig vir haar werk is die volgende [[genus]] en [[spesie]]s na haar vernoem: * ''[[Inezia]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Aloe verdoorniae]]'' <small>Reynolds</small> * ''Senecio verdoorniae'' <small>[[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''Teclea verdoorniana'' <small>Exell & Mendonça</small> * ''[[Vepris verdoorniana]]'' <small>(Exell & Mendonça) Mziray</small> Die standaard outeursafkorting '''I.Verd.''' word gebruik om Inez Clare Verdoorn as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Sien ook == * [[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] == Bron == * ''Botanical exploration of southern Africa'', EDITION 2, SANBI, 2010, H.F. Glen en G. Germishuizen {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verdoorn, Inez Clare}} [[Kategorie:Geboortes in 1896]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] 5ej8xn8elvmi8n337hco6c3klfbvegm 2975846 2975826 2026-10-05T18:44:56Z Oesjaar 7467 En.... 2975846 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Inez Clare Verdoorn | beeld = Inez Clare Verdoorn01.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Inez Clare Verdoorn | geboortedatum = 15 Junie 1896 | geboorteplek = Pretoria | sterftedatum = {{SDEO|1896|06|15|1989|04|2|df=yes}} | sterfteplek = Pretoria | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Suid-Afrikaans | nasionaliteit = | vakgebied = Botanie | werkplek = Herbarium | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Inez Clare Verdoorn''' (15 Junie 1896 - 2 April 1989) was 'n Suid-Afrikaanse [[plantkundige]]. == Lewe en loopbaan == Sy is gebore in [[Pretoria]] en matrikuleer aan die Loreto Kloosterskool in 1916. Sy werk vir 'n kort tydjie by die ''Department of Transport and Remounts'' en later by die ''Controller and Auditor General'' se kantoor. In 1917 was sy aangestel as die [[herbarium]]-assistent in die ''Division of Botany and Plant Pathology''. Van 1925–27 was sy die skakelbeampte vir die Nasionale Herbarium by Kew waarna sy na Pretoria teruggekeer het. Sy werk weer in die herbarium en word bevorder tot Senior Professionele Beampte, 'n pos wat sy van 1944 tot 1951 beklee. Na haar aftrede in 1951 werk sy in 'n tydelike hoedanigheid tot 1968 en selfs nadat sy afgedank is, hou sy aan met haar botaniese studies. Haar eerste publikasie was in 1919 en sy het meer as 200 publikasies gedoen; die belangrikste is: ''Bothalia'', ''Flowering Plants of Africa'', ''Flora of Southern Africa'', ''Kew Bulletin'' en die ''Journal of South African Botany''. Sy het meer as 4 000 spesies versamel op togte saam met onder andere [[Leslie Edward Wostall Codd]], [[Robert Allen Dyer]], [[Anna Amelia Obermeyer]] en [[Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt]]. == Toekennings en lidmaatskap == * 1952 Senior Kapt. Scott-medalje deur die SA Biologiese Vereniging. * 1957 President van die SA Biologiese Vereniging. * 1964 President van Seksie B van die SA Assosiasie vir die Bevordering van Wetenskap * 1967 PhD (eredoktoraat) van die Universiteit van Natal == Eponieme == As erkennig vir haar werk is die volgende [[genus]] en [[spesie]]s na haar vernoem: * ''[[Inezia]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Aloe verdoorniae]]'' <small>Reynolds</small> * ''Senecio verdoorniae'' <small>[[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''Teclea verdoorniana'' <small>Exell & Mendonça</small> * ''[[Vepris verdoorniana]]'' <small>(Exell & Mendonça) Mziray</small> Die standaard outeursafkorting '''I.Verd.''' word gebruik om Inez Clare Verdoorn as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Sien ook == * [[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] == Bron == * ''Botanical exploration of southern Africa'', EDITION 2, SANBI, 2010, H.F. Glen en G. Germishuizen {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verdoorn, Inez Clare}} [[Kategorie:Geboortes in 1896]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] dghqeqtu398qckz5x0sr49d4cagpeoj 2975847 2975846 2026-10-05T18:45:12Z Oesjaar 7467 Ai! 2975847 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Inez Clare Verdoorn | beeld = | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Inez Clare Verdoorn | geboortedatum = 15 Junie 1896 | geboorteplek = Pretoria | sterftedatum = {{SDEO|1896|06|15|1989|04|2|df=yes}} | sterfteplek = Pretoria | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Suid-Afrikaans | nasionaliteit = | vakgebied = Botanie | werkplek = Herbarium | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Inez Clare Verdoorn''' (15 Junie 1896 - 2 April 1989) was 'n Suid-Afrikaanse [[plantkundige]]. == Lewe en loopbaan == Sy is gebore in [[Pretoria]] en matrikuleer aan die Loreto Kloosterskool in 1916. Sy werk vir 'n kort tydjie by die ''Department of Transport and Remounts'' en later by die ''Controller and Auditor General'' se kantoor. In 1917 was sy aangestel as die [[herbarium]]-assistent in die ''Division of Botany and Plant Pathology''. Van 1925–27 was sy die skakelbeampte vir die Nasionale Herbarium by Kew waarna sy na Pretoria teruggekeer het. Sy werk weer in die herbarium en word bevorder tot Senior Professionele Beampte, 'n pos wat sy van 1944 tot 1951 beklee. Na haar aftrede in 1951 werk sy in 'n tydelike hoedanigheid tot 1968 en selfs nadat sy afgedank is, hou sy aan met haar botaniese studies. Haar eerste publikasie was in 1919 en sy het meer as 200 publikasies gedoen; die belangrikste is: ''Bothalia'', ''Flowering Plants of Africa'', ''Flora of Southern Africa'', ''Kew Bulletin'' en die ''Journal of South African Botany''. Sy het meer as 4 000 spesies versamel op togte saam met onder andere [[Leslie Edward Wostall Codd]], [[Robert Allen Dyer]], [[Anna Amelia Obermeyer]] en [[Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt]]. == Toekennings en lidmaatskap == * 1952 Senior Kapt. Scott-medalje deur die SA Biologiese Vereniging. * 1957 President van die SA Biologiese Vereniging. * 1964 President van Seksie B van die SA Assosiasie vir die Bevordering van Wetenskap * 1967 PhD (eredoktoraat) van die Universiteit van Natal == Eponieme == As erkennig vir haar werk is die volgende [[genus]] en [[spesie]]s na haar vernoem: * ''[[Inezia]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Aloe verdoorniae]]'' <small>Reynolds</small> * ''Senecio verdoorniae'' <small>[[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''Teclea verdoorniana'' <small>Exell & Mendonça</small> * ''[[Vepris verdoorniana]]'' <small>(Exell & Mendonça) Mziray</small> Die standaard outeursafkorting '''I.Verd.''' word gebruik om Inez Clare Verdoorn as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Sien ook == * [[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] == Bron == * ''Botanical exploration of southern Africa'', EDITION 2, SANBI, 2010, H.F. Glen en G. Germishuizen {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verdoorn, Inez Clare}} [[Kategorie:Geboortes in 1896]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] 5ej8xn8elvmi8n337hco6c3klfbvegm 2976029 2975847 2026-10-06T07:32:42Z Oesjaar 7467 Dankie Prof. Van Wyk! 2976029 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Inez Clare Verdoorn | beeld = Inez Clare Verdoorn.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Inez Clare Verdoorn | geboortedatum = 15 Junie 1896 | geboorteplek = Pretoria | sterftedatum = {{SDEO|1896|06|15|1989|04|2|df=yes}} | sterfteplek = Pretoria | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Suid-Afrikaans | nasionaliteit = | vakgebied = Botanie | werkplek = Herbarium | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Inez Clare Verdoorn''' (15 Junie 1896 - 2 April 1989) was 'n Suid-Afrikaanse [[plantkundige]]. == Lewe en loopbaan == Sy is gebore in [[Pretoria]] en matrikuleer aan die Loreto Kloosterskool in 1916. Sy werk vir 'n kort tydjie by die ''Department of Transport and Remounts'' en later by die ''Controller and Auditor General'' se kantoor. In 1917 was sy aangestel as die [[herbarium]]-assistent in die ''Division of Botany and Plant Pathology''. Van 1925–27 was sy die skakelbeampte vir die Nasionale Herbarium by Kew waarna sy na Pretoria teruggekeer het. Sy werk weer in die herbarium en word bevorder tot Senior Professionele Beampte, 'n pos wat sy van 1944 tot 1951 beklee. Na haar aftrede in 1951 werk sy in 'n tydelike hoedanigheid tot 1968 en selfs nadat sy afgedank is, hou sy aan met haar botaniese studies. Haar eerste publikasie was in 1919 en sy het meer as 200 publikasies gedoen; die belangrikste is: ''Bothalia'', ''Flowering Plants of Africa'', ''Flora of Southern Africa'', ''Kew Bulletin'' en die ''Journal of South African Botany''. Sy het meer as 4 000 spesies versamel op togte saam met onder andere [[Leslie Edward Wostall Codd]], [[Robert Allen Dyer]], [[Anna Amelia Obermeyer]] en [[Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt]]. == Toekennings en lidmaatskap == * 1952 Senior Kapt. Scott-medalje deur die SA Biologiese Vereniging. * 1957 President van die SA Biologiese Vereniging. * 1964 President van Seksie B van die SA Assosiasie vir die Bevordering van Wetenskap * 1967 PhD (eredoktoraat) van die Universiteit van Natal == Eponieme == As erkennig vir haar werk is die volgende [[genus]] en [[spesie]]s na haar vernoem: * ''[[Inezia]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Aloe verdoorniae]]'' <small>Reynolds</small> * ''Senecio verdoorniae'' <small>[[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''Teclea verdoorniana'' <small>Exell & Mendonça</small> * ''[[Vepris verdoorniana]]'' <small>(Exell & Mendonça) Mziray</small> Die standaard outeursafkorting '''I.Verd.''' word gebruik om Inez Clare Verdoorn as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Sien ook == * [[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] == Bron == * ''Botanical exploration of southern Africa'', EDITION 2, SANBI, 2010, H.F. Glen en G. Germishuizen {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verdoorn, Inez Clare}} [[Kategorie:Geboortes in 1896]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] oirjuv0zkomzjqrzd3zzcuutrjoq6og 2976031 2976029 2026-10-06T07:34:26Z Oesjaar 7467 En... 2976031 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Inez Clare Verdoorn | beeld = | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Inez Clare Verdoorn | geboortedatum = 15 Junie 1896 | geboorteplek = Pretoria | sterftedatum = {{SDEO|1896|06|15|1989|04|2|df=yes}} | sterfteplek = Pretoria | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Suid-Afrikaans | nasionaliteit = | vakgebied = Botanie | werkplek = Herbarium | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Inez Clare Verdoorn''' (15 Junie 1896 - 2 April 1989) was 'n Suid-Afrikaanse [[plantkundige]]. == Lewe en loopbaan == Sy is gebore in [[Pretoria]] en matrikuleer aan die Loreto Kloosterskool in 1916. Sy werk vir 'n kort tydjie by die ''Department of Transport and Remounts'' en later by die ''Controller and Auditor General'' se kantoor. In 1917 was sy aangestel as die [[herbarium]]-assistent in die ''Division of Botany and Plant Pathology''. Van 1925–27 was sy die skakelbeampte vir die Nasionale Herbarium by Kew waarna sy na Pretoria teruggekeer het. Sy werk weer in die herbarium en word bevorder tot Senior Professionele Beampte, 'n pos wat sy van 1944 tot 1951 beklee. Na haar aftrede in 1951 werk sy in 'n tydelike hoedanigheid tot 1968 en selfs nadat sy afgedank is, hou sy aan met haar botaniese studies. Haar eerste publikasie was in 1919 en sy het meer as 200 publikasies gedoen; die belangrikste is: ''Bothalia'', ''Flowering Plants of Africa'', ''Flora of Southern Africa'', ''Kew Bulletin'' en die ''Journal of South African Botany''. Sy het meer as 4 000 spesies versamel op togte saam met onder andere [[Leslie Edward Wostall Codd]], [[Robert Allen Dyer]], [[Anna Amelia Obermeyer]] en [[Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt]]. == Toekennings en lidmaatskap == * 1952 Senior Kapt. Scott-medalje deur die SA Biologiese Vereniging. * 1957 President van die SA Biologiese Vereniging. * 1964 President van Seksie B van die SA Assosiasie vir die Bevordering van Wetenskap * 1967 PhD (eredoktoraat) van die Universiteit van Natal == Eponieme == As erkennig vir haar werk is die volgende [[genus]] en [[spesie]]s na haar vernoem: * ''[[Inezia]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Aloe verdoorniae]]'' <small>Reynolds</small> * ''Senecio verdoorniae'' <small>[[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''Teclea verdoorniana'' <small>Exell & Mendonça</small> * ''[[Vepris verdoorniana]]'' <small>(Exell & Mendonça) Mziray</small> Die standaard outeursafkorting '''I.Verd.''' word gebruik om Inez Clare Verdoorn as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Sien ook == * [[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] == Bron == * ''Botanical exploration of southern Africa'', EDITION 2, SANBI, 2010, H.F. Glen en G. Germishuizen {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verdoorn, Inez Clare}} [[Kategorie:Geboortes in 1896]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] 1ns53w3ls5x2x9slkz9444fupa030re 2976032 2976031 2026-10-06T07:35:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976032 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Inez Clare Verdoorn | beeld = Inez Clare Verdoorn.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Inez Clare Verdoorn | geboortedatum = 15 Junie 1896 | geboorteplek = Pretoria | sterftedatum = {{SDEO|1896|06|15|1989|04|2|df=yes}} | sterfteplek = Pretoria | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Suid-Afrikaans | nasionaliteit = | vakgebied = Botanie | werkplek = Herbarium | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Inez Clare Verdoorn''' (15 Junie 1896 - 2 April 1989) was 'n Suid-Afrikaanse [[plantkundige]]. == Lewe en loopbaan == Sy is gebore in [[Pretoria]] en matrikuleer aan die Loreto Kloosterskool in 1916. Sy werk vir 'n kort tydjie by die ''Department of Transport and Remounts'' en later by die ''Controller and Auditor General'' se kantoor. In 1917 was sy aangestel as die [[herbarium]]-assistent in die ''Division of Botany and Plant Pathology''. Van 1925–27 was sy die skakelbeampte vir die Nasionale Herbarium by Kew waarna sy na Pretoria teruggekeer het. Sy werk weer in die herbarium en word bevorder tot Senior Professionele Beampte, 'n pos wat sy van 1944 tot 1951 beklee. Na haar aftrede in 1951 werk sy in 'n tydelike hoedanigheid tot 1968 en selfs nadat sy afgedank is, hou sy aan met haar botaniese studies. Haar eerste publikasie was in 1919 en sy het meer as 200 publikasies gedoen; die belangrikste is: ''Bothalia'', ''Flowering Plants of Africa'', ''Flora of Southern Africa'', ''Kew Bulletin'' en die ''Journal of South African Botany''. Sy het meer as 4 000 spesies versamel op togte saam met onder andere [[Leslie Edward Wostall Codd]], [[Robert Allen Dyer]], [[Anna Amelia Obermeyer]] en [[Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt]]. == Toekennings en lidmaatskap == * 1952 Senior Kapt. Scott-medalje deur die SA Biologiese Vereniging. * 1957 President van die SA Biologiese Vereniging. * 1964 President van Seksie B van die SA Assosiasie vir die Bevordering van Wetenskap * 1967 PhD (eredoktoraat) van die Universiteit van Natal == Eponieme == As erkennig vir haar werk is die volgende [[genus]] en [[spesie]]s na haar vernoem: * ''[[Inezia]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Aloe verdoorniae]]'' <small>Reynolds</small> * ''Senecio verdoorniae'' <small>[[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''Teclea verdoorniana'' <small>Exell & Mendonça</small> * ''[[Vepris verdoorniana]]'' <small>(Exell & Mendonça) Mziray</small> Die standaard outeursafkorting '''I.Verd.''' word gebruik om Inez Clare Verdoorn as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Sien ook == * [[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] == Bron == * ''Botanical exploration of southern Africa'', EDITION 2, SANBI, 2010, H.F. Glen en G. Germishuizen {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verdoorn, Inez Clare}} [[Kategorie:Geboortes in 1896]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] oirjuv0zkomzjqrzd3zzcuutrjoq6og 0 409523 2976030 2954553 2026-10-06T07:33:29Z Oesjaar 7467 Dankie prof Van Wyk! 2976030 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt | beeld = Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt | geboortedatum = 28 Februarie 1903 | geboorteplek = Duitsland | sterftedatum = {{SDEO|1903|02|28|1977|02|21|df=yes}} | sterfteplek = Pretoria | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Duits | nasionaliteit = | vakgebied = Botanie | werkplek = Universiteit | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Herold Georg Wilhelm Johannes Schweickerdt''' (28 Februarie 1903, Schmie, [[Baden-Württemberg]] – 21 February 1977, [[Pretoria]]) was 'n Duitse [[botanikus]]. Hy trek in 1904 saam met sy ouers na Pretoria waar hy later by Tukkies studeer het. Vanaf 1922 tot 1924 studeer hy aan die Universiteit van Bonn en werk as Senior Lektor vanaf 1944 tot 1951 by Pretoria. Vanaf 1952 tot 1963 werk hy as professor. Hy het ongeveer 2500 spesies versamel in die ou [[Transvaal]], [[KwaZulu-Natal]], [[Namibië]], [[Mosambiek]] en [[Zimbabwe]]. Hy het belangestel in die grasfamilie ''[[Gramineae]]''. In 1962 het die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] die [[Havengaprys]] vir [[Biologie]] aan hom toegeken. Die standaard outeursafkorting '''Schweick.''' word gebruik om H.G.W.J. Schweickerdt as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Sien ook == * [[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] == Bron == * ''Botanical exploration of southern Africa'', EDITION 2, SANBI, 2010, H.F. Glen en G. Germishuizen {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schweickerdt, Herold Georg Wilhelm Johannes}} [[Kategorie:Geboortes in 1903]] [[Kategorie:Sterftes in 1977]] [[Kategorie:Duitse botanici]] 9ctek9vv2x6hteas9b94bvgaub3galw 0 415879 2975874 2928798 2026-10-05T19:24:29Z Aliwal2012 39067 /* Wedren */ 2975874 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" style="text-align:center;" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|BEL}} 2024 Formule 1 Rolex<br>Belgiese Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Circuit Spa 2007.png|220px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>28 Julie 2024</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuit de Spa-Francorchamps]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]</small> | <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:53.754</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]]</small> | <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:44.701 (rondte 44 van 44)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podiumplekke</small> |- | '''<small>1</small>''' | <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>2</small>''' | <small>{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]</small> | <small>[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>3</small>''' | <small>{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]</small> | <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |} Die [[2024 Formule Een-seisoen|2024 Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]] is op 28 Julie 2024 op die [[Circuit de Spa-Francorchamps]], in [[België]], gehou. Dit was die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Spa-Francorchamps |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br />Hard C2 | {{spaces|3}}[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br />Medium C3 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br />Sag C4 | {{spaces|1}}[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br />Tussen-in | [[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br />{{spaces|3}}Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- |- !1 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:43.372 |- !2 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:43.903 |- !3 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:44.099 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:44.225 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:44.279 |- style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2 ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:42.260 |- !2 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:42.475 |- !3 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:42.477 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:42.837 |- !5 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:43.098 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3 ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 2:01.565 |- !2 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2:02.998 |- !3 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | 2:03.175 |- !4 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2:03.372 |- !5 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | 2:05.250 |} == Kwalifisering == [[Charles Leclerc]] behaal die vyf-en-twintigste keer in sy loopbaan die voorste wegspringplek, nadat [[Max Verstappen]] (met die beste tyd) 'n roosterstraf van 10 plekke opgelê is. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" !rowspan=2|Pos. !rowspan=2|No. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- ! K1 ! K2 ! K3 |- !1 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:54.938 | '''1:53.837''' | '''1:53.159''' | align=center|11 '''*¹''' |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:55.349 | 1:54.193 | 1:53.754 | align=center|1 |- !3 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:55.139 | 1:54.470 | 1:53.765 | align=center|2 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:55.692 | 1:54.037 | 1:53.835 | align=center|3 |- !5 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:55.582 | 1:54.358 | 1:53.981 | align=center|4 |- !6 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | '''1:54.835''' | 1:54.136 | 1:54.027 | align=center|5 |- !7 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:55.353 | 1:54.095 | 1:54.184 | align=center|6 |- !8 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:55.169 | 1:54.112 | 1:54.477 | align=center|7 |- !9 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:55.489 | 1:54.258 | 1:54.765 | align=center|8 |- !10 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | 1:55.417 | 1:54.460 | 1:54.810 | align=center|9 |- !11 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:55.722 | 1:54.473 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"| | align=center|10 |- !12 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | 1:54.911 | 1:54.635 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"| | align=center|12 |- !13 | align=center|3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[RB F1-span|RB]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:55.451 | 1:54.682 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"| | align=center|13 |- !14 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | 1:55.531 | 1:54.764 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"| | align=center|14 |- !15 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:56.072 | 1:55.716 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"| | align=center|15 |- !16 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:56.308 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | align=center|16 |- !17 | align=center|20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:56.500 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | align=center|17 |- !18 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[RB F1-span|RB]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:56.593 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | align=center|20 '''*²''' |- !19 | align=center|2 | {{VS-VLAG}} [[Logan Sargeant]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:57.230 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | align=center|18 |- !20 | align=center|24 | {{CN-VLAG}} [[Zhou Guanyu]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | 1:57.775 '''*³''' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | align=center|19 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 2:02.873 |- !colspan="8"|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/qualifying.html |title=Formula 1 Rolex Belgian Grand Prix 2024 – Qualifying |publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |date=2024-07-27}}</ref><ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/starting-grid.html |title=Formula 1 Rolex Belgian Grand Prix 2024 – Starting Grid|publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |date=2024-07-27}}</ref> |} '''*¹''' [[Max Verstappen]] (met die beste tyd) het 'n roosterstraf van 10 plekke gekry, omrede hy sy vyfde nuwe binnebrandenjin van die seisoen gebruik het.<ref name="VER-TSU">{{nl}}{{Cite web |url=https://grandprixradio.nl/grand-prix/max-verstappen/officieel-gridstraffen-voor-verstappen-en-tsunoda-op-spa |title=Officieel: Gridstraffen voor Verstappen en Tsunoda in Spa |website=grandprixradio.nl |date=2024-07-26}}</ref><br/> '''*²''' [[Yuki Tsunoda]] kry 'n roosterstraf van 60 plekke, en val daarmee outomaties na die laaste wegspringplek, omrede hy sy enjin volledig met nuwe komponente vervang het.<ref name="VER-TSU"/><br/> '''*³''' [[Zhou Guanyu]] kry 'n roosterstraf van drie plekke, omrede hy Max Verstappen in die eerste kwalifiseersessie gehinder het.<ref>{{nl}}{{Cite web |url=https://racingnews365.nl/zhou-hard-gestraft-voor-incident-met-verstappen |title=Zhou hard gestraft voor incident met Verstappen |website=Racingnews365.nl |date=2024-07-27}}</ref> == Wedren == [[George Russell]] het die wenstreep eerste oorgesteek, en is toe ook op die podium as die wenner vereer, maar is 'n paar uur later gediskwalifiseer omdat sy motor 1,5 kg te lig bevind is na die wedren. Gevolglik het [[Lewis Hamilton]] die eenhonderd-en-vyfde Grand Prix-oorwinning van sy loopbaan behaal. === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- !1 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]''' | align=center|44 | 1:19:57.566 | align=center|3 | align=center|'''25''' |- !2 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|44 | +0.647 | align=center|5 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} '''[[Charles Leclerc]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|44 | +8.023 | align=center|1 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]''' | align=center|44 | +8.700 | align=center|11 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} '''[[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|44 | +9.324 | align=center|4 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} '''[[Carlos Sainz jr.]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|44 | +19.269 | align=center|7 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} '''[[Sergio Pérez]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]''' | align=center|44 | +42.669 | align=center|2 | align=center|'''7''' {{Pictogram vinnigste ronde}} |- !8 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} '''[[Fernando Alonso]]''' | '''[[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|44 | +49.437 | align=center|8 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} '''[[Esteban Ocon]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]]''' | align=center|44 | +52.026 | align=center|9 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|3 | {{AU-VLAG}} '''[[Daniel Ricciardo]]''' | '''[[RB F1-span|RB]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]''' | align=center|44 | +54.400 | align=center|13 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|44 | +1:02.485 | align=center|15 | |- !12 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|44 | +1:03.125 | align=center|10 | |- !13 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|44 | +1:03.839 | align=center|12 | |- !14 | align=center|20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|44 | +1:06.105 | align=center|17 | |- !15 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|44 | +1:10.112 | align=center|14 | |- !16 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[RB F1-span|RB]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | align=center|44 | +1:16.211 | align=center|20 | |- !17 | align=center|2 | {{VS-VLAG}} [[Logan Sargeant]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|44 | +1:25.531 | align=center|18 | |- !18 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|44 | +1:28.307 | align=center|16 | |- !data-sort-value=19|DNF | align=center|24 | {{CN-VLAG}} [[Zhou Guanyu]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|5 | Hidroliese fout | align=center|19 | |- !data-sort-value=20|DSQ | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|44 | 1:19:57.040 '''*¹''' | align=center|6 | |- !colspan=8| Bron: ''formula1.com'' <ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/race-result.html |title=Formula 1 Rolex Belgian Grand Prix 2024 – Race Result |publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |date=2024-07-28 |access-date=2024-07-28}}</ref> |} {{Pictogram vinnigste ronde}} [[Sergio Pérez]] het die vinnigste rondte aangeteken, en daarmee 'n ekstra punt verdien.<br> '''*¹''' [[George Russell]] gediskwalifiseer weens 'n ondermassa motor == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Punte |- !1 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | align=center|277 |- !2 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|199 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|177 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|167 |- !5 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|162 |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|150 |- !7 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | align=center|131 |- !8 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|116 |- !9 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|49 |- !10 | align=center|10 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|24 |- !11 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|22 |- !12 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[RB F1-span|RB]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center|22 |- !13 | align=center|3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[RB F1-span|RB]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center|12 |- !14 | align=center|38 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|6 |- !15 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|6 |- !16 | align=center|20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|5 |- !17 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|5 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|4 |- !19 | align=center|24 | {{CN-VLAG}} [[Zhou Guanyu]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !20 | align=center|2 | {{VS-VLAG}} [[Logan Sargeant]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|0 |- !21 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Span ! Punte |- !1 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | align=center|408 |- !2 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|366 |- !3 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|345 |- !4 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|266 |- !5 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|73 |- !6 | {{IT-VLAG}} [[RB F1-span|RB]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | align=center|34 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 |- !8 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|11 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|4 |- !10 | {{CH-VLAG}} [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2024|Belgie]] [[Kategorie:Sport in België]] 09puadbtw6zn23inx1cwno8tpnje6mw 0 424912 2975991 2964777 2026-10-06T05:48:49Z Jcb 223 2975991 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Grand Prix = Brasiliaanse |Country = Brasilië |flag_suffix = 1968 |Official name = 15º Grande Premio do Brasil |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Date = 23 Maart |Year = 1986 |Race_No = 1 |Season_No = 16 |Previous_round = 1985 Australiese Grand Prix |Next_round = 1986 Spaanse Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet]], [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Distance_laps = 61 |Distance_mi = 190.693 |Distance_km = 306.891 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[Ayrton Senna]] |Pole_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:25.501 |Pole_Country = BRA |pole_flag_suffix = 1968 |Fast_Driver = [[Nelson Piquet]] |Fast_Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |Fast_Time = 1:33.546 |Fast_Lap = 46 |Fast_Country = BRA |fast_flag_suffix = 1968 |First_Driver = [[Nelson Piquet]] |First_Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |First_Country = BRA |first_flag_suffix = 1968 |Second_Driver = [[Ayrton Senna]] |Second_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Second_Country = BRA |second_flag_suffix = 1968 |Third_Driver = [[Jacques Laffite]] |Third_Team = [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] |Third_Country = Frankryk }} Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule Een]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' het op 23 Maart op die [[Autódromo Internacional Nelson Piquet]] in [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die kampioenskapseisoen gewees. Die wedren oor 61 rondtes is deur [[Nelson Piquet]] in 'n [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 61 | 1:39:32.583 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 61 | + 34.827 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 61 | + 59.759 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 61 | + 1:28.429 | 4 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Martin Brundle]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 60 | + 1 Ronde | 17 | '''2''' |- ! 6 | 20 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]]''' | 59 | + 2 Rondes | 16 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{FR-VLAG}} Philippe Streiff | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 59 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 58 | + 3 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 58 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 10 | 19 | {{IT-VLAG}} Teo Fabi | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 56 | + 5 Rondes | 12 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1986|Brasilië]] 6rtbt2p1no8r9zdrp0degh6ep8k9ao5 0 428416 2975974 2964775 2026-10-06T05:40:29Z Jcb 223 2975974 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse Grand Prix |GP_Suffix = |Official name = XI Grande Prêmio do Brasil |Date = 21 Maart |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Year = 1982 |Race_No = 2 |Season_No = 16 |Previous_round = 1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix |Next_round = 1982 Verenigde State Wes Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet|Jacarepaguá Circuit]]<br/>Jacarepaguá, [[Rio de Janeiro]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Distance_laps = 63 |Distance_mi = 196.945 |Distance_km = 316.953 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[Alain Prost]] |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:28.808 |Pole_Country = Frankryk |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:37.016 |Fast_Lap = 36 |Fast_Country = Frankryk |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = Frankryk |Second_Driver = [[John Watson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Second_Country = VK |Third_Driver = [[Nigel Mansell]] |Third_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = VK |Lapchart = {{F1Laps1982|BRA}} }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 21 Maart 1982 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepaguá]] gehou is. Dit was die tweede ronde van die [[1982 Formule Een-seisoen]]. Baie bestuurders het aan uitputting gely weens die intens warm weer, veral die Brabham-jaers [[Nelson Piquet]] en [[Riccardo Patrese]]. Patrese is gedwing om uit die wedren te onttrek weens algehele uitputting. Piquet het, nadat hy eerste in die wedren geëindig het, dit skaars tot by die podiumseremonie gemaak. Hy het weens uitputting flou geword, en is boonop later gediskwalifiseer weens 'n ondermassa renmotor. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Bande !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- !1 |15 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''[[Alain Prost]]''' |'''[[Renault F1|Renault]]''' |{{Michelin}} |63 |1:44:33.134 |1 |'''9''' |- !2 |7 |{{Vlagikoon|UK}} '''[[John Watson]]''' |'''[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Michelin}} |63 | + 2.990 |12 |'''6''' |- !3 |12 |{{Vlagikoon|UK}} '''[[Nigel Mansell]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 36.859 |14 |'''4''' |- !4 |3 |{{Vlagikoon|Italië}} '''[[Michele Alboreto]]''' |'''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 50.761 |13 |'''3''' |- !5 |9 |{{Vlagikoon|FRG}} '''Manfred Winkelhock''' |'''ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |Avon |62 | + 1 Rondte |15 |'''2''' |- !6 |28 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''Didier Pironi''' |'''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |{{Goodyear}} |62 | + 1 Rondte |8 |'''1''' |- !7 |4 |{{Vlagikoon|Swede}} Slim Borgudd |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |61 | + 2 Rondtes |21 |  |- !8 |17 |{{Vlagikoon|FRG}} [[Jochen Mass]] |[[March Engineering|March]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |61 | + 2 Rondtes |22 |  |- !9 |31 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jean-Pierre Jarier]] |[[Osella]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |60 | + 3 Rondtes |23 |  |- !10 |30 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Mauro Baldi]] |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |57 | + 6 Rondtes |19 |  |- !DSQ |1 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} [[Nelson Piquet]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondergewig |7 |  |- !DSQ |6 |{{Vlagikoon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondergewig |3 |  |- !DNF |10 |{{Vlagikoon|Chili}} Eliseo Salazar |ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |38 |Enjin |18 |  |- !DNF |20 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Chico Serra |[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |36 |Suspensie |25 |  |- !DNF |2 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Riccardo Patrese]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |34 |Fisies uitgeput |9 |  |- !DNF |27 |{{Vlagikoon|Kanada}} [[Gilles Villeneuve]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |{{Goodyear}} |29 |Ongeluk |2 |  |- !DNF |8 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] |[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Michelin}} |22 |Botsing |5 |  |- !DNF |16 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[René Arnoux]] |[[Renault F1|Renault]] |{{Michelin}} |21 |Botsing |4 |  |- !DNF |5 |{{Vlagikoon|Argentinië}} [[Carlos Reutemann]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |6 |  |- !DNF |11 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Elio de Angelis]] |[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |11 |  |- !DNF |25 |{{Vlagikoon|USA}} [[Eddie Cheever]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |19 |Waterlekkasie |26 |  |- !DNF |23 |{{Vlagikoon|Italië}} Bruno Giacomelli |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Michelin}} |16 |Koppelaar |16 |  |- !DNF |26 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jacques Laffite]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |15 |Onderstel |24 |  |- !DNF |22 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Andrea de Cesaris]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Michelin}} |14 |Onderstel |10 |  |- !DNF |33 |{{Vlagikoon|Ierland}} [[Derek Daly]] |Theodore-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |12 |Tol |20 |  |- !DNF |18 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Raul Boesel |[[March Engineering|March]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |11 |Tol |17 |  |- !DNQ |36 |{{Vlagikoon|Italië}} Teo Fabi |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |14 |{{Vlagikoon|Colombia}} Roberto Guerrero |[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |  | | |  |- !DNQ |29 |{{Vlagikoon|VK}} Brian Henton |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |35 |{{Vlagikoon|VK}} [[Derek Warwick]] |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNPQ<ref name="LangVol4P86">{{Cite book |last=Lang |first=Mike |title=Grand Prix! Vol 4 |url=https://archive.org/details/grandprix0000lang |date=1992 |publisher=Haynes Publishing Group |isbn=0-85429-733-2 |page=[https://archive.org/details/grandprix0000lang/page/86 86]}}</ref> |32 |{{Vlagikoon|Italië}} Riccardo Paletti |[[Osella]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  |  |  |  |- ! colspan="9" |Bron:<ref>{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |title=1982 Brazilian Grand Prix |publisher=formula1.com |access-date=23 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104030812/http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |archive-date=4 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|title=1982 Brazilian Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=21 March 1982|access-date=1 November 2021|archive-date= 1 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101181419/https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|url-status=dead}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Brasilië]] lpwuqvcgmu5934cyxlg1cjnyyl7vu3i 0 428908 2975972 2920820 2026-10-06T05:39:19Z Jcb 223 2975972 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Italië |Grand Prix = San Marino |Date = 3 Mei |Year = 1981 |Image = Imola Circuit 1980-1995 Layout.png |Caption = |Race_No = 4 |Season_No = 15 |Previous_round= 1981 Argentynse Grand Prix |Next_round = 1981 Belgiese Grand Prix |Official name = 1º Gran Premio di San Marino |Location = [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Autodromo Dino Ferrari]], Imola, [[Emilia-Romagna]], [[Italië]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 3.132 |Course_km = 5.040 |Distance_laps = 60 |Distance_mi = 187.902 |Distance_km = 302.400 |Weather = Reën, koud |Pole_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Pole_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Pole_Time = 1:34.523 |Pole_Country = Kanada |Fast_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:48.064 |Fast_Lap = 46 |Fast_Country = Kanada |First_Driver = [[Nelson Piquet]] |First_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |First_Country = Brasilië |first_flag_suffix = 1968 |Second_Driver = [[Riccardo Patrese]] |Second_Team = [[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Second_Country= Italië |Third_Driver = [[Carlos Reutemann]] |Third_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Third_Country = Argentinië }} Die 1981 [[San Marino Grand Prix]] was 'n [[Formule Een]]-motorwedren wat op 3 Mei 1981 op [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Imola]] gehou is. Dit was die vierde wedren van die [[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een Wêreldkampioenskap]]. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | 1:51:23.97 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 4.58 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 6.34 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 22.89 | 13 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 60 | + 25.87 | 6 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:06.61 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 60 | + 1:41.97 | 1 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 1 Ronde | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 11 | 33 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 12 | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 13 | 10 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Ligier]]-Matra | 45 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Tol | 23 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Botsing | 17 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Beppe Gabbiani]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Botsing | 20 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Botsing | 19 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 26 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 7 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 3 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{AR-VLAG}} [[Miguel Angel Guerra]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:San Marino Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|San Marino]] 8ho7te69tu4d4g0x9gy3rcoqi5mj6jp 0 428909 2975988 2918417 2026-10-06T05:45:32Z Jcb 223 2975988 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Grand Prix = San Marino |Previous_round = 1985 Portugese Grand Prix |Next_round = 1985 Monaco Grand Prix |Country = Italië |Date = 5 Mei |Year = 1985 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Official name = |Location = [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari|Autodromo Dino Ferrari]]<br/>Imola, [[Emilia-Romagna]], [[Italië]] |Image = Imola Circuit 1980-1995 Layout.png |Circuit = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 3.132 |Course_km = 5.040 |Distance_laps = 60 |Distance_km = 302.400 |Distance_mi = 187.902 |Pole_Driver = [[Ayrton Senna]] |Pole_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:27.327 |Pole_Country = BRA |pole_flag_suffix = 1968 |Fast_Driver = [[Michele Alboreto]] |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:30.961 |Fast_Lap = 29 |Fast_Country = ITA |First_Driver = [[Elio de Angelis]] |First_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |First_Country = ITA |Second_Driver = [[Thierry Boutsen]] |Second_Team = [[Arrows]]-[[BMW]] |Second_Country = BEL |Third_Driver = [[Patrick Tambay]] |Third_Team = [[Renault F1|Renault]] |Third_Country = FRA |Lapchart = {{F1Laps1985|SMR}} }} Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[San Marino Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorwedren wat op 5 Mei 1985 in Imola gehou is. Dit was die derde wedren van die Wêreldkampioenskap. Die 60-rondte-ren is deur die plaaslike bestuurder Elio de Angelis gewen, wat 'n Lotus-Renault bestuur het, nadat [[McLaren]]-bestuurder [[Alain Prost]] gediskwalifiseer is weens 'n ondermassa motor. Dit was de Angelis se tweede en laaste oorwinning. [[Thierry Boutsen]] was tweede in 'n Arrows - BMW, met Patrick Tambay derde in 'n fabrieks-Renault. {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- !1 |11 |{{Vlagikoon|ITA}} '''[[Elio de Angelis]]''' |'''[[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]]''' |60 |1:34:35.955 |3 |'''9''' |- !2 |18 |{{Vlagikoon|BEL}} '''[[Thierry Boutsen]]''' |'''[[Arrows]]-[[BMW]]''' |59 |Sonder brandstof |5 |'''6''' |- !3 |15 |{{Vlagikoon|FRA}} '''[[Patrick Tambay]]''' |'''[[Renault F1|Renault]]''' |59 | + 1 rondte |11 |'''4''' |- !4 |1 |{{Vlagikoon|AUT}} '''[[Niki Lauda]]''' |'''[[McLaren]]-TAG''' |59 | + 1 rondte |8 |'''3''' |- !5 |5 |{{Vlagikoon|GBR}} '''[[Nigel Mansell]]''' |'''[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' |58 |Sonder brandstof |7 |'''2''' |- !6 |28 |{{Vlagikoon|SWE}} '''[[Stefan Johansson]]''' |'''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |57 |Sonder brandstof |15 |'''1''' |- !7 |12 |{{Vlagikoon|BRA|1968}} [[Ayrton Senna]] |[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |57 |Sonder brandstof |1 |  |- !8 |7 |{{Vlagikoon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] |[[Brabham]]-[[BMW]] |57 |Sonder brandstof |9 |  |- !9 |3 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Martin Brundle]] |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |56 |Sonder brandstof |25 |  |- !10 |16 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Derek Warwick]] |[[Renault F1|Renault]] |56 | + 4 rondtes |14 |  |- !DSQ |2 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] |[[McLaren]]-TAG |60 |Ondermassa |6 |  |- !Ret |23 |{{Vlagikoon|USA}} [[Eddie Cheever]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |50 |Enjin |12 |  |- !NC |24 |{{Vlagikoon|ITA}} Piercarlo Ghinzani |Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |46 | + 14 rondtes |22 |  |- !NF |27 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Michele Alboreto]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |29 |Elektries |4 |  |- !NF |9 |{{Vlagikoon|FRG}} Manfred Winkelhock |RAM-Hart |27 |Enjin |23 |  |- !NF |10 |{{Vlagikoon|FRA}} Philippe Alliot |RAM-Hart |24 |Enjin |21 |  |- !NF |6 |{{Vlagikoon|FIN}} [[Keke Rosberg]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |23 |Remme |2 |  |- !NF |26 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Jacques Laffite]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Renault |22 |Turbo |16 |  |- !NF |29 |{{Vlagikoon|ITA}} Pierluigi Martini |[[Minardi]]-Motori Moderni |14 |Turbo |19 |  |- !NF |25 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] |11 |Tol |13 |  |- !NF |21 |{{Vlagikoon|ITA}} Mauro Baldi |Spirit-Hart |9 |Elektries |26 |  |- !NF |8 |{{Vlagikoon|FRA}} François Hesnault |[[Brabham]]-[[BMW]] |5 |Enjin |20 |  |- !NF |4 |{{Vlagikoon|FRG}} Stefan Bellof |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |5 |Enjin |24 |  |- !NF |17 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] |[[Arrows]]-[[BMW]] |4 |Enjin |10 |  |- !NF |22 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |4 |Enjin |18 |  |- !DNS |30 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Palmer]] |Zakspeed |0 |Enjin |17 |  |- ! colspan="8" |Bron: <ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/results.html/1985/races/484/san-marino/race-result.html |title=1985 San Marino Grand Prix |publisher=formula1.com |access-date=15 November 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://f1tv.formula1.com/detail/1000002841/1985-san-marino-grand-prix-highlights |title=1985 San Marino Grand Prix - Highlights |publisher=f1tv.formula1.com |access-date=22 January 2023}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:San Marino Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|San Marino]] haeqla18xyd7t7gni0ndi0kwzxqr86p 0 429463 2976023 2889814 2026-10-06T07:20:00Z JMK 649 ~kat, teksdetails 2976023 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas aanval | naam = Collier-townshipskietery | beeld = CollierTwp-LAFitness-ShootingScene.jpg | breedte = 250px | onderskrif = Die toneel by 'n LA Fitness-sentrum in Collier-township waar die skietery op 4 Augustus 2009 plaasgevind het. | plek = Collier-township, [[Pennsilvanië]], [[VSA]] | teiken = | datum = {{begindatum|2009|8|4|df=y}} | soort = Massaskietery, selfmoord | gesterf = 4, insluitende die aanvaller | beseer = 9<ref name="Channel" /> | name = George Sodini | metode = | wapens = Twee halfoutomatiese pistole, rewolwer<ref name="Channel" /> (selfmoordwapen) | motief = Vrouehaat, wraak vir beweerde seksuele en sosiale verwerping | geding = | skuldig = | vonnis = | vrygelaat = }} Die '''Collier-townshipskietery''', ook genoem die '''Bridgeville-LA Fitness-skietery''', was 'n massaskietery en selfmoord wat op 4 Augustus 2009 in 'n LA Fitness-gesondheidsklub in Collier-township, 'n voorstad van [[Pittsburgh]], [[Pennsilvanië]], plaasgevind het. Vier mense is dood, insluitende die aanvaller, George Sodini, wat homself doodgeskiet het. Nege ander mense is beseer.<ref name="Channel">{{cite news |url=http://www.thepittsburghchannel.com/news/20283352/detail.html |title=4 Dead In Collier Township Gym Shooting; Gunman Kills Self, Officials Say |date=4 Augustus 2009 |publisher=Internet Broadcasting Systems, Inc |pages=1 |accessdate=5 Augustus 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090814060514/http://www.thepittsburghchannel.com/news/20283352/detail.html |archivedate=14 Augustus 2009 |url-status=dead |df=mdy-all }}</ref> Die gesondheidsentrum is sowat 16&nbsp;km suid van Pittsburgh,<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE5740C620090805|title=Four shot dead at Pennsylvania gym|last=Barnes|first=Jonathan|date=5 Augustus 2009|publisher=Thomson Reuters|accessdate=5 Augustus 2009| archiveurl= https://web.archive.org/web/20090821180259/https://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE5740C620090805| archivedate= 21 Augustus 2009 | url-status= live}}</ref> in die Great Southern Winkelsentrum in Collier-township. ==Aanval== Die skietery het plaasgevind in 'n aërobiese klas vir vroue in die LA Fitness-sentrum. Volgens die polisie het die skieter by die klas ingeloop, 'n sportsak op die grond geplaas, die ligte afgeskakel en begin skiet. Hy het 52 skote met twee halfoutomatiese pistole afgevuur voordat hy homself met 'n rewolwer in die kop geskiet het.<ref name="Channel" /><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.ctvnews.ca/gunman-in-health-club-shooting-a-48-year-old-loner-1.422779|title=Gunman in health club shooting a 48-year-old loner|newspaper=CTVNews-CA|access-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603121233/http://www.ctvnews.ca/gunman-in-health-club-shooting-a-48-year-old-loner-1.422779|archive-date=3 Junie 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> Nog 'n halfoutomatiese pistool, wat in sy sak gevind is, is nie afgevuur nie.<ref>[https://abcnews.go.com/GMA/story?id=8264736&page=1 George Sodini Posted 2 Web Sites, Online Videos Before Pennsylvania Gym Shooting], ABC News (6 Augustus 2009)</ref> Drie vroue en die skieter is dood, en nege ander mense is gewond. ==Skieter== George Alfred Sodini (30 September 1960<ref>[https://abcnews.go.com/US/story?id=8258001&page=1 George Sodini, La Fitness shooter] (5 Augustus 2009)</ref> – 4 Augustus 2009), 'n 48-jarige stelselontleder by die regsfirma K&L Gates en 'n inwoner van Scott-township, Pennsilvanië, is as die skieter geïdentifiseer.<ref>{{cite web|url=http://abovethelaw.com/2009/08/kl_gates_shooter_george_sodini.php|title=LA Fitness Shooter Worked at K&L Gates|last=Hill|first=Kashmir|date=5 Augustus 2009|work=Above the Law|accessdate=5 Augustus 2009 |df=mdy-all|archive-date=8 Augustus 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090808192536/http://abovethelaw.com/2009/08/kl_gates_shooter_george_sodini.php|url-status=dead}}</ref> Hy het geskryf oor sy plan om 'n skietery uit te voer en dit die "uitgangsplan" genoem.<ref name=":0" /> Hy het ook onthul hy wou vroeër dié jaar 'n skietery uitvoer, maar sy moed het hom begewe. Volgens sy [[webtuiste]] was hy "nooit getroud nie". Hy skryf: "Moontlik sal 99% van die mense wat my ken, nie eens dink dat ek so gek is nie." Sodini het na berig word 'n nota in sy gimsak agtergelaat waarin hy sê hy haat vroue.<ref name="Tribune">{{cite news|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/multimedia/s_636758.html|title=Gunman kills 3, wounds 9, before killing self at Collier fitness club|last=Tribune-Review|first=Staff|date=5 Augustus 2009|publisher=Tribune-Review Publishing Co.|accessdate=5 Augustus 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090808064502/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/multimedia/s_636758.html |archive-date=8 Augustus 2009|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Sowat 'n week ná die massamoord is onthul Sodini het op 28&nbsp;Julie 2009 'n onaktiewe [[handgranaat]] saam met hom op 'n bus geneem. Nadat die persoon wat langs hom gesit het die polisie verwittig het, is hy ondervra, maar nie aangekla nie.<ref>{{cite web |title=LA Fitness Shooter Brought Non-Live Grenade On Port Authority Bus – kdka.com |url=http://kdka.com/local/george.sodini.grenade.2.1121967.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090813071712/http://kdka.com/local/george.sodini.grenade.2.1121967.html |archivedate=13 Augustus 2009 |url-status=dead |accessdate=11 Augustus 2009 |df=mdy-all }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 2009 Collier Township shooting}} {{Normdata}} {{koördinate|40|22|11|N|80|06|14|W|aansig=titel}} [[Kategorie:Massaskietery]] hjbr5mjnpnk5b7l3thr4s00helpxstt 0 429468 2976020 2775680 2026-10-06T07:08:08Z JMK 649 ~kat, teksdetails 2976020 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas aanval | naam = Virginia Tech-skietery | beeld = Virginia Tech massacre candlelight vigil Burruss.jpg | breedte = 220px | onderskrif = 'n Nagwaak ná die skietery op 17 April 2007 op die Virginia Tech-kampus. | plek = Blacksburg, [[Virginië]], [[VSA]] | teiken = Studente en personeel by Virginia Tech | datum = {{begindatum|2007|4|16|df=y}} | soort = Massaskietery, selfmoord | gesterf = 33, insluitende die aanvaller | beseer = 23, insluitende 6 wat uit vensters gespring het{{r|MR.VIII|p=92|NSCC1}} | name = Seung-Hui Cho | metode = | wapens = Twee pistole | motief = Onseker; moontlik mensehaat of wraak vir 'n [[boeliery]] | geding = | skuldig = | vonnis = | vrygelaat = }} Die '''Virginia Tech-skietery''' was twee massaskietaanvalle op 16 April 2007 op die kampus van die Virginia Polytechnic Institute and State University (Virginia Tech) in Blacksburg, [[Virginië]], [[VSA]]. Seung-Hui Cho, 'n voorgraadse student aan die universiteit, het 32 mense met twee halfoutomatiese pistole doodgeskiet en 17 ander gewond voordat hy selfmoord gepleeg het. Nog ses is beseer nadat hulle uit vensters gespring het om van Cho weg te kom. Die eerste skietery was by die West Ambler Johnston Hall, 'n koshuis waar twee mense doodgeskiet is. Die hoofaanval was by Norris Hall, 'n lesinglokaal waar Cho die hoofingang toegeketting en by vier lokale en 'n trap ingeskiet het, waar nog 30 mense doodgeskiet is. Toe die polisie Norris Hall bestorm, het Cho homself in die kop geskiet. Dit was vir nege jaar die grootste massaskietery in die moderne Amerikaanse geskiedenis, tot met die Pulse-nagklubskietery. Dit is steeds die ergste skietery by 'n onderwysinstelling in die Amerikaanse geskiedenis en die grootste massaskietery in Virginië. Die aanvalle is internasionaal in die media gedek en het groot kritiek van die Amerikaanse vuurwapenkultuur ontlok.{{r|Perry}} Dit het 'n debat ontketen oor wapengeweld, wapenwette, tekortkomings in die Amerikaanse stelsel vir die behandeling van [[geestesgesondheid]]skwessies, Cho se gemoedstoestand, privaatheidswette en ander sake. ==Skieter== Die aanvaller is geïdentifiseer as die 23-jarige Seung-Hui Cho, 'n senior aan Virginia Tech. Hy was 'n [[Suid-Korea]]anse burger met permanente Amerikaanse verblyfreg en sy hoofvak was [[Engels]]. Op driejarige ouderdom is Cho beskryf as tenger, skaam en teësinnig op fisieke kontak.{{r|Smith}} In graad agt is hy met erge [[depressie]] en [[selektiewe mutisme]] gediagnoseer, 'n angstoestand wat hom gekeer het om in sekere situasies en/of met sekere mense te praat. Daar was ook bewerings dat hy [[Outisme|outisties]] is,{{r|Shame|Granddad}} dat hy op skool oor sy spraakprobleme geboelie is en dat hy op hoërskool meedoënloos vir klas-, lengte- en rasverwante kwessies geboelie is, maar dit kon nie bevestig word nie. In die hoërskool het hy terapie en spesiale onderwyssteun ontvang. Ná skool het hy by Virginia Tech ingeskryf. Weens federale privaatheidswette was die universiteit onbewus van Cho se vorige diagnoses. In 2005 is Cho daarvan aangekla dat hy twee vrouestudente bekruip het. Ná 'n ondersoek het 'n regter Cho geestesiek verklaar en hom gelas om as buitepasiënt behandeling te kry. Omdat hy nie in 'n inrigting opgeneem is nie, is hy toegelaat om vuurwapens te koop. Die skietery het gelei tot die aanvaarding van die eerste groot federale wapenbeheermaatreël in Amerika sedert 1994. Van Cho se junior jaar af is verskeie voorvalle van afwykende gedrag aangeteken wat die agteruitgang van sy geestestoestand illustreer. Cho se geestestoestand tydens die skietery is 'n saak van spekulasie. Ná die moorde het die polisie 'n selfmoordnota in Cho se koshuiskamer gekry wat opmerkings insluit oor "ryk kinders", "losbandigheid" en "valse kwaksalwers". Op 18 April 2007 het NBC News 'n pakkie gekry wat Cho versend het, met 'n manifes van 1&nbsp;800 woorde, foto's en 27 video's waarin hy hom met [[Jesus Christus]] vergelyk en sê hy haat rykes. Hy verwys na die [[Bloedbad by die Columbine-hoërskool]] se aanvallers, Eric Harris en Dylan Klebold, as "martelaars".{{r|JohnsonPackage}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name=MR.VIII>''Massengill Report'', Hoofstuk VIII, "Mass Murder at Norris Hall".</ref> <ref name=NSCC1>{{cite web |title = The Warning Signs that Could Have Prevented the Virginia Tech Shootings |url = http://www.nssc1.org/virginia-tech-shootings.html |work = School Violence: Weapons, Crime & Bullying |publisher = nscc1.org |access-date = 13 Desember 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131014013923/http://www.nssc1.org/virginia-tech-shootings.html |archive-date = 14 Oktober 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=Perry>{{cite web |last = Perry |first = Michael |title = Massacre sparks foreign criticism of U.S. gun culture <!-- |section = U.S.--> |work = reuters.com |url = https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSL1752333820070417s |date = 17 April 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140310020404/https://www.reuters.com/article/2007/04/17/us-usa-crime-shooting-world-idUSL1752333820070417 |archive-date = 10 Maart 2014 |url-status = dead }}</ref> <ref name=Smith>{{cite news |last = Smith |first = Vicki |title = Cho's problems date to early childhood |url = https://abcnews.go.com/US/wireStory?id=3540871 |agency = Associated Press |date = 30 Augustus 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080422011857/https://abcnews.go.com/US/wireStory?id=3540871 |archive-date = 22 April 2008 |url-status = dead }}</ref> <ref name=Shame>{{cite magazine |title = A Family's Shame in Korea |url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1613417,00.html |magazine = Time |date = 22 April 2007 |access-date = 16 September 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130824172420/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1613417%2C00.html |archive-date = 24 Augustus 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=Granddad>{{cite web |title = Son of a Bitch: Exclusive: Granddad's anger at uni murderer |url = https://www.mirror.co.uk/news/topstories/tm_headline=we-are-glad-he-is-dead-by-cho-s-family%E2%80%94&method=full&objectid=18931479&siteid=89520-name_page.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20070427125718/http://www.mirror.co.uk/news/topstories/tm_headline%3Dwe-are-glad-he-is-dead-by-cho-s-family%E2%80%94%26method%3Dfull%26objectid%3D18931479%26siteid%3D89520-name_page.html |archive-date = 27 April 2007 |work = Daily Mirror |date = 10 April 2007 |access-date = 21 Mei 2014 |url-status = live }}</ref> <ref name=JohnsonPackage>{{cite web |last = Johnson |first = Alex |url = https://www.nbcnews.com/id/wbna18195423 |title = Gunman sent package to NBC News |work = Massacre at Virginia Tech |publisher = NBC News |date = 19 April 2007 |access-date = 16 September 2008 |archive-date = 10 Februarie 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130210011439/http://www.nbcnews.com/id/18195423 |url-status = live }}</ref> }} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Virginia Tech shooting}} {{Normdata}} [[Kategorie:Massaskietery]] 5hkx4ysmsxpjwf9unzuxt064at0gh0i 0 449734 2975954 2966341 2026-10-06T05:03:23Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975954 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer|image=Christijan Albers 2006 (cropped).JPG|caption=Albers by die [[2006 Verenigde State Grand Prix]]|nationality={{vlagikoon|NED}} Nederlander|birth_date={{birth date and age|1979|4|16|df=y}}|birth_place=[[Eindhoven]], [[Noord-Brabant]], Nederland|Years=2005–2007|Races=46|Championships=0|Wins=0|Podiums=0|Points=4|Poles=0|Fastest laps=0|First race=[[2005 Australiese Grand Prix]]|First win=|Last win=|Last race=[[2007 Britse Grand Prix]]}} '''Christijan Albers''' (gebore 16 April 1979) is 'n voormalige Nederlandse professionele renjaer. Na sy sukses in die DTM-reeks het hy van 2005 tot die [[2007 Britse Grand Prix]] aan [[Formule Een]] deelgeneem, maar kort daarna deur die Spyker F1-span afgedank.<ref name="f1r spyker drops albers2">{{cite news|date=10 July 2007|title=Spkyer drops Albers|url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/159209/spyker-drops-albers/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403185459/http://www.gpupdate.net/en/f1-news/159209/spyker-drops-albers/|archive-date=2012-04-03|access-date=30 January 2011|publisher=F1Racing.net, now GPUpdate.net}}</ref> In 2008 het hy teruggekeer na die DTM-reeks as 'n renjaer vir die Audi Futurecom TME-span. Albers het van Julie tot September 2014 as spanhoof en uitvoerende hoof van die [[Caterham F1-span|Caterham F1-]]<nowiki/>span gedien nadat dit deur nuwe spaneienaars oorgeneem is. Sy geraamde netto waarde is $50 miljoen.<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/f1/report/17583/9459982/caterham-team-principal-christijan-albers-resigns-just-nine-weeks-after-joining|title=Caterham Team Principal Christijan Albers resigns just nine weeks after joining|last1=Galloway|first1=James|website=Sky Sports|publisher=BSkyB|access-date=16 September 2014}}</ref> == Formule Een == === Minardi (2005) === [[Lêer:Christijan_Albers_2005.jpg|links|duimnael|180px|Albers bestuur 'n [[Minardi]] tydens die [[2005 Kanadese Grand Prix]].]] Terwyl hy in die DTM-reeks gejaag het, het Albers voortgegaan om 'n toets- en reserwebestuurder vir Minardi se Formule Een-belange te wees, en het ook die span se tweesitplek Formule Een-motors bestuur. In November 2004 het hy die vinnigste tyd by 'n Misano di Gera d'Adda Minardi-toetssessie opgestel. Hy is deur die span gekies om in 2005 in die Formule Een-wêreldkampioenskap te jaag. By die [[2005 Verenigde State Grand Prix]] het hy sy eerste kampioenskapspunte met 'n vyfde plek behaal, 'n wedren waarin slegs ses jaers weggespring het. === Midland/Spyker F1 (2006–2007) === [[Lêer:Christijan_Albers_USA_2006.jpg|regs|duimnael|180px|Albers bestuur die Midland M16 tydens die [[2006 Verenigde State Grand Prix]].]] Op 31 Oktober 2005 is Albers bevestig as Midland se eerste amptelike Formule Een-bestuurder. Midland, die hernoemde Jordan-span, het hul debuut in die [[2006 Formule Een-seisoen]] gemaak. Albers het die 2006-seisoen goed begin en sy Midland- spanmaat Tiago Monteiro geklop. Gedurende die eerste paar wedrenne het Midland strawwe kompetisie van die [[Super Aguri F1|Super Aguri-]]<nowiki/>span, veral [[Takuma Sato]], ondervind. By die [[2006 San Marino Grand Prix]] het Yuji Ide met Albers gebots en hom in 'n reeks skouspelagtige rolle gestuur. Ongelooflik genoeg was hy ongedeerd. Ide is deur die wedrenbeamptes berispe, en sy superlisensie is ingetrek weens ernstige gevaarlike bestuur. [[Lêer:Spyker_M16_Christijan_Albers_September_2006.jpg|links|duimnael|180px|Albers ry by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] na Spyker se aankoop van die span.]] [[Lêer:Christijan_Albers_2007_Britain.jpg|links|duimnael|180x180px| Albers jaag vir Spyker F1 tydens die [[2007 Britse Grand Prix]].]] Albers se planne vir 2007 was aanvanklik verwarrend na die oorname van MF1 deur Spyker Cars, maar dit is uiteindelik bevestig dat hy in 2007 vir die Spyker F1- span sou jaag. Vroeg in 2007 is hy uitoorlê deur sy nuweling-spanmaat [[Adrian Sutil]]. By [[Nevers Magny-Cours-renbaan|Magny-Cours]] het hy die lollie geïgnoreer wat hom aangesê het om nie die kuipe tydens 'n stop te verlaat nie, en het weggery met 'n deel van die brandstofslang steeds aan sy renmotor geheg. Albers het sy verligting uitgespreek dat niemand beseer is nie,<ref>[http://www.pitpass.com/fes_php/pitpass_news_item.php?fes_art_id=31966 pitpass – the latest, hottest F1, GP2, GP2 Asia & A1GP news]</ref> maar hy het 'n boete van €5 000 vir gevaarlike bestuur ontvang. Spyker se tegniese direkteur, Mike Gascoyne, het gesê dat hy verstom was oor die fout.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/60436|work=Autosport|title=autosport.com&nbsp;— F1 News: Gascoyne mystified by Albers' mistake|access-date=2016-01-26}}</ref> Op 10 Julie 2007 is hy van sy Spyker-kontrak vrygestel weens 'n gebrek aan borgskapgeld, wat die span se ontwikkelingsprogram in die gedrang sou bring. Spaneienaar Michiel Mol het dit beskryf as "een van die moeilikste besluite van my loopbaan".<ref name="f1r spyker drops albers3">{{cite news|date=10 July 2007|title=Spkyer drops Albers|url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/159209/spyker-drops-albers/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403185459/http://www.gpupdate.net/en/f1-news/159209/spyker-drops-albers/|archive-date=2012-04-03|access-date=30 January 2011|publisher=F1Racing.net, now GPUpdate.net}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.itv-f1.com/News_Article.aspx?PO_ID=40011|title=Christijan Albers loses Spyker drive|publisher=ITV Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306131231/http://www.itv-f1.com/News_Article.aspx?PO_ID=40011|archive-date=6 March 2008|access-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> Sy plaasvervanger vir die [[2007 Europese Grand Prix]] was die voormalige Spyker-toetsbestuurder Markus Winkelhock.<ref>{{cite news|title=Winkelhock name to return to F1|publisher=news.bbc.co.uk|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/6904897.stm|date=2007-07-18|access-date=2007-07-18}}</ref> Sakon Yamamoto het toe vir die res van die jaar vir Spyker gejaag. === Spanhoof by Caterham F1 (2014) === Tony Fernandes het op 2 Julie 2014 die [[Caterham F1-span]] aan 'n konsortium van [[Switserland|Switsers-]][[Midde-Ooste|Midde-Oosterse]] beleggers verkoop. Daarna het die spanhoof Cyril Abiteboul bedank en die konsortium het Albers sy pos in die span ontvang. Hy het die span daagliks bestuur totdat Caterham ná die [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix]] in duie gestort het.<ref>{{cite news|title=Caterham to continue racing as sale is confirmed|publisher=f1fanatic.co.uk|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2014/07/02/caterham/|date=2 July 2014|access-date=2 July 2014}}</ref> == Terugkeer na DTM == [[Lêer:Norisring_2008_Christijan_Albers.jpg|links|duimnael|Albers bestuur 'n Audi by Norisring in 2008.]] Christijan Albers het in Desember 2007 na die DTM -reeks teruggekeer toe die Nederlander deur die [[Audi]]-span van Futurecom TME genooi is vir 'n toetsweek by [[Jerez-renbaan|Jerez de la Frontera]].<ref>{{Cite news|accessdate=30 January 2011}}</ref> Hy het vroeg in Maart weer vir hierdie span op die Mugello-renbaan getoets. Dit is aangekondig dat Christijan Albers 'n renjaer vir die Futurecom TME-renspan vir 2008 sal wees. Hy het saam met Katherine Legge in 'n 2006-spesifikasie Audi A4 DTM gejaag.<ref>{{cite news|title=Christijan Albers Confirmed At Futurecom TME|publisher=dtm.de|url=http://dtm.com/newsausgabe.php?id=6914|date=2008-04-05|access-date=2008-04-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815074413/http://dtm.com/newsausgabe.php?id=6914|archive-date=August 15, 2011}}</ref> Albers is [[Nederland]] se suksesvolste jaer in die DTM- reeks en het as naaswenner in die 2003-kampioenskap geëindig. == Wedrenrekord == === Duitse Formule Drie-uitslae === ([[sjabloon:F1 bestuurders resultate legende (weergawe 1)|sleutel]]) (Wedrenne in '''vetdruk''' dui voorste posisie aan; wedrenne in ''kursief'' dui vinnigste rondte aan) {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !DC !Pts |- |1998 !Van Amersfoort Racing ![[Opel]] |style="background:#FFDF9F;"| [[Hockenheimring|HOC<br />1]]<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[Hockenheimring|HOC<br />2]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[Nürburgring|NÜR<br />1]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[Nürburgring|NÜR<br />2]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| SAC<br />1<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| ''SAC<br />2''<br />{{small|10}} |style="background:#FFFFBF;"| NOR<br />1<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| '''NOR<br />2'''<br />{{small|1}} |style="background:#CFCFFF;"| LAH<br />1<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| LAH<br />2<br />{{small|18}} |style="background:#DFFFDF;"| WUN<br />1<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| WUN<br />2<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[Zweibrücken|ZWE<br />1]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[Zweibrücken|ZWE<br />2]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| SAL<br />1<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| SAL<br />2<br />{{small|4}} |style="background:#DFDFDF;"| OSC<br />1<br />{{small|2}} |style="background:#FFDF9F;"| OSC<br />2<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| [[Nürburgring|NÜR<br />1]]<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| [[Nürburgring|NÜR<br />2]]<br />{{small|11}} !5de !120 |- |1999 !Opel Team BSR ![[Opel]] | style="background:#EFCFFF;" | [[Sachsenring|SAC<br />1]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[Sachsenring|SAC<br />2]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[Zweibrücken|ZWE<br />1]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"| [[Zweibrücken|ZWE<br />2]]<br />{{small|3}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[Motorsport Arena Oschersleben|OSC<br />1]]''<br />{{small|1}} |style="background:#FFDF9F;"| [[Motorsport Arena Oschersleben|OSC<br />2]]<br />{{small|3}} |style="background:#FFFFBF;"| [[Norisring|NOR<br />1]]<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[Norisring|NOR<br />2]]<br />{{small|2}} |style="background:#FFFFBF;"| '''''[[Nürburgring|NÜR<br />1]]'''''<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[Nürburgring|NÜR<br />2]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[Salzburgring|SAL<br />1]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| ''[[Salzburgring|SAL<br />2]]''<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"| '''''[[Motorsport Arena Oschersleben|OSC<br />1]]'''''<br />{{small|3}} |style="background:#FFFFFF;"| [[Motorsport Arena Oschersleben|OSC<br />2]]<br />{{small|EX}} |style="background:#FFFFBF;"| '''''[[Hockenheimring|HOC<br />1]]'''''<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| '''[[Hockenheimring|HOC<br />2]]'''<br />{{small|5}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[Nürburgring|NÜR<br />1]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[Nürburgring|NÜR<br />2]]''<br />{{small|2}} | colspan="2" | ! style="background:#FFFFBF;" |1ste ! style="background:#FFFFBF;" |229 |} === Volledige DTM-resultate === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center; font-size:85%;" !Jaar !Span !Motor !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !Plek !Punte |- |2001 ! Persson Motorsport ! [[Mercedes-AMG|AMG-Mercedes CLK-DTM]] |style="background:#cfcfff;"| [[Hockenheimring|HOC<br />QR]]<br />{{small|13}} |style="background:#cfcfff;"| [[Hockenheimring|HOC<br />CR]]<br />{{small|13}} |style="background:#cfcfff;"| [[Nürburgring|NÜR<br>QR]]<br />{{small|13}} |style="background:#cfcfff;"| [[Nürburgring|NÜR<br>CR]]<br />{{small|12}} |style="background:#cfcfff;"| [[Motorsport Arena Oschersleben|OSC<br />QR]]<br />{{small|11}} |style="background:#cfcfff;"| [[Motorsport Arena Oschersleben|OSC<br />CR]]<br />{{small|11}} |style="background:#cfcfff;"| [[Sachsenring|SAC<br>QR]]<br />{{small|16}} |style="background:#dfdfdf;"| [[Sachsenring|SAC<br>CR]]<br />{{small|2}} |style="background:#cfcfff;"| [[Norisring|NOR<br>QR]]<br />{{small|13}} |style="background:#cfcfff;"| [[Norisring|NOR<br>CR]]<br />{{small|16}} |style="background:#cfcfff;"| [[EuroSpeedway Lausitz|LAU<br>QR]]<br />{{small|12}} |style="background:#cfcfff;"| [[EuroSpeedway Lausitz|LAU<br>CR]]<br />{{small|16}} |style="background:#cfcfff;"| [[Nürburgring|NÜR<br>QR]]<br />{{small|8}} |style="background:#dfffdf;"| [[Nürburgring|NÜR<br>CR]]<br />{{small|9}} |style="background:#cfcfff;"| [[Red Bull Ring|A1R<br>QR]]<br />{{small|11}} |style="background:#efcfff;"| [[Red Bull Ring|A1R<br>CR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#cfcfff;"| [[Zandvoort-renbaan|ZAN<br>QR]]<br />{{small|8}} |style="background:#efcfff;"| [[Zandvoort-renbaan|ZAN<br>CR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#cfcfff;"| [[Hockenheimring|HOC<br>QR]]<br />{{small|14}} |style="background:#dfffdf;"| [[Hockenheimring|HOC<br>CR]]<br />{{small|9}} ! 14de ! 19 |- | 2002 ! nowrap| Span Rosberg ! nowrap| [[Mercedes-AMG|AMG-Mercedes CLK-DTM]] |style="background:#efcfff;"| [[Hockenheimring|HOC<br>QR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#efcfff;"| [[Hockenheimring|HOC<br>CR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#cfcfff;"| [[Zolder-renbaan|ZOL<br>QR]]<br />{{small|13}} |style="background:#dfffdf;"| [[Zolder-renbaan|ZOL<br>CR]]<br />{{small|6}} |style="background:#cfcfff;"| [[Donington Park|DON<br>QR]]<br />{{small|11}} |style="background:#dfffdf;"| [[Donington Park|DON<br>CR]]<br />{{small|4}} |style="background:#cfcfff;"| [[Sachsenring|SAC<br>QR]]<br />{{small|13}} |style="background:#cfcfff;"| [[Sachsenring|SAC<br>CR]]<br />{{small|8}} |style="background:#cfcfff;"| [[Norisring|NOR<br>QR]]<br />{{small|10}} |style="background:#dfffdf;"| [[Norisring|NOR<br>CR]]<br />{{small|6}} |style="background:#cfcfff;"| [[EuroSpeedway Lausitz|LAU<br>QR]]<br />{{small|20}} |style="background:#cfcfff;"| [[EuroSpeedway Lausitz|LAU<br>CR]]<br />{{small|14}} |style="background:#cfcfff;"| [[Nürburgring|NÜR<br>QR]]<br />{{small|18}} |style="background:#cfcfff;"| [[Nürburgring|NÜR<br>CR]]<br />{{small|17}} |style="background:#cfcfff;"| [[Red Bull Ring|A1R<br>QR]]<br />{{small|19}} |style="background:#cfcfff;"| [[Red Bull Ring|A1R<br>CR]]<br />{{small|13}} |style="background:#efcfff;"| [[Zandvoort-renbaan|ZAN<br>QR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#cfcfff;"| [[Zandvoort-renbaan|ZAN<br>CR]]<br />{{small|12}} |style="background:#cfcfff;"| [[Hockenheimring|HOC<br>QR]]<br />{{small|11}} |style="background:#cfcfff;"| [[Hockenheimring|HOC<br>CR]]<br />{{small|9}} ! 12de ! 5 |- | 2003 ! HWA Team ! [[Mercedes-AMG|AMG-Mercedes CLK 2003]] |style="background:#dfffdf;"| [[Hockenheimring|HOC]]<br />{{small|5}} |style="background:#FBFFBF;"| [[Adria International Raceway|ADR]]<br />{{small|1}} |style="background:#FBFFBF;"| [[Nürburgring|NÜR]]<br />{{small|1}} |style="background:#dfffdf;"| [[EuroSpeedway Lausitz|LAU]]<br />{{small|7}} |style="background:#FBFFBF;"| [[Norisring|NOR]]<br />{{small|1}} |style="background:#dfffdf;"| [[Donington Park|DON]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfdfdf;"| [[Nürburgring|NÜR]]<br />{{small|2}} |style="background:#FFDF9F;"| [[Red Bull Ring|A1R]]<br />{{small|3}} |style="background:#FBFFBF;"| ''[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]''<br />{{small|1}} |style="background:#cfcfff;"| [[Hockenheimring|HOC]]<br />{{small|12}} | colspan="10" | !12de !5 |- |2003 ! nowrap="" |HWA Team ! nowrap="" |[[Mercedes-AMG|AMG-Mercedes CLK 2003]] | style="background:#dfffdf;" |[[Hockenheimring|HOC]]<br />{{Small|5}} | style="background:#FBFFBF;" |ADR<br />{{Small|1}} | style="background:#FBFFBF;" |[[Nürburgring|NÜR]]<br />{{Small|1}} | style="background:#dfffdf;" |LAU<br />{{Small|7}} | style="background:#FBFFBF;" |NOR<br />{{Small|1}} | style="background:#dfffdf;" |DON<br />{{Small|5}} | style="background:#dfdfdf;" |[[Nürburgring|NÜR]]<br />{{Small|2}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Red Bull Ring|A1R]]<br />{{Small|3}} | style="background:#FBFFBF;" |''[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]''<br />{{Small|1}} | style="background:#cfcfff;" |[[Hockenheimring|HOC]]<br />{{Small|12}} | colspan="10" | | style="background:#dfdfdf;" |'''2de''' | style="background:#dfdfdf;" |'''64''' |- |2004 ! nowrap="" |HWA Team ! nowrap="" |[[Mercedes-AMG|Mercedes-AMG C-klas 2004]] | style="background:#dfdfdf;" |[[Hockenheimring|HOC]]<br />{{Small|2}} | style="background:#FBFFBF;" |[[Estoril-renbaan|EST]]<br />{{Small|1}} | style="background:#dfdfdf;" |ADR<br />{{Small|2}} | style="background:#dfdfdf;" |'''LAU'''<br />{{Small|2}} | style="background:#dfdfdf;" |NOR<br />{{Small|2}} | style="background:#dfffdf;" |[[Shanghai|SHA]]<br />{{Small|6}} | style="background:#cfcfff;" |[[Nürburgring|NÜR]]<br />{{Small|16†}} | style="background:#cfcfff;" |OSC<br />{{Small|12}} | style="background:#FFDF9F;" |''[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]''<br />{{Small|3}} | style="background:#efcfff;" |BRN<br />{{Small|Ret}} | style="background:#dfffdf;" |[[Hockenheimring|HOC]]<br />{{Small|7}} | colspan="9" | | style="background:#FFDF9F;" |'''3de''' | style="background:#FFDF9F;" |'''50''' |- |2008 ! Futurecom TME ! Audi A4 DTM 2006 | style="background:#efcfff;" |[[Hockenheimring|HOC]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#cfcfff;" |OSC<br />{{Small|16}} | style="background:#cfcfff;" |MUG<br />{{Small|13}} | style="background:#cfcfff;" |LAU<br />{{Small|14}} | style="background:#efcfff;" |NOR<br />{{Small|Ret}} | style="background:#efcfff;" |[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#cfcfff;" |[[Nürburgring|NÜR]]<br />{{Small|11}} | style="background:#cfcfff;" |[[Brands Hatch-renbaan|BRH]]<br />{{Small|14}} | style="background:#cfcfff;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />{{Small|10}} | style="background:#cfcfff;" |BUG<br />{{Small|13}} | style="background:#efcfff;" |[[Hockenheimring|HOC]]<br />{{Small|Ret}} | colspan="9" | !17de !0 |- ! colspan="25" |{{Middel|{{small|Bronne:<ref name=MSportStats>{{cite web|title=Christijan Albers Results|url=https://motorsportstats.com/driver/christijan-albers/results|publisher=Motorsport Stats|access-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427100149/https://motorsportstats.com/driver/christijan-albers/results|archive-date=27 April 2026|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Christijan Albers: Racedriver biography – career and success|url=https://www.speedsport-magazine.com/race-driver-database/biography/christijan-albers_-_8.html|publisher=Speedsport Magazine|access-date=27 August 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Christijan Albers race results|url=https://www.touringcars.net/database/driver.php?name=Christijan+ALBERS|publisher=TouringCars.net|access-date=27 August 2023}}</ref>}}}} |} === Volledige Formule Een-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !Plek ![[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|Punte]] |- | rowspan="2" |[[2005 Formule Een-seisoen|2005]] ! rowspan="2" |[[Minardi|Minardi F1-span]] ! [[Minardi]] PS04B ! [[Cosworth]] CR-3L 3.0 V10 | style="background:#EFCFFF;" |[[2005 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{Small|13}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{Small|13}} | colspan="16" | ! rowspan="2" |19de ! rowspan="2" |4 |- ! nowrap="" |[[Minardi]] PS05 ! nowrap="" |[[Cosworth]] TJ2005 3.0 V10 | colspan="3" | | style="background:#EFCFFF;" |[[2005 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{Small|14}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{Small|17}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{Small|11}} | style="background:#DFFFDF;" |[[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{Small|5}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2005 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{Small|18}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{Small|13}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{Small|NC}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2005 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{Small|19}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{Small|12}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{Small|14}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{Small|16}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2005 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>16^†</small> |- | rowspan="2" |[[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! Midland F1 Racing ! Midland M16 ! rowspan="2" |Toyota RVX-06 2.4 [[V8-enjin|V8]] | style="background:#EFCFFF;" |[[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{Small|12}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{Small|11}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{Small|13}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{Small|12}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{Small|15}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{Small|15}} | style="background:#000000; color:white" |[[2006 Duitse Grand Prix|<span style="color:white;">DUI</span>]]<br />{{Small|DSQ}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{Small|10}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{Small|17}} | colspan="4" | ! rowspan="2" |22ste ! rowspan="2" |0 |- ! nowrap="" |Spyker MF1 Racing ! nowrap="" |Spyker M16 | colspan="15" | | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{Small|15}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{Small|14}} | |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! Etihad Aldar Spyker F1-span ! Spyker F8-VII ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056H 2.4 [[V8-enjin|V8]] | style="background:#EFCFFF;" |[[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{Small|14}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{Small|14}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>19^†</small> | style="background:#EFCFFF;" |[[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{Small|15}} | style="background:#EFCFFF;" |[[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{Small|Ret}} | style="background:#CFCFFF;" |[[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{Small|15}} |[[2007 Europese Grand Prix|EUR]] |[[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] |[[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] |[[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |[[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] |[[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] |[[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] |[[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | colspan="2" | !25ste !0 |- ! colspan="25" |{{Middel|{{small|Bronne:<ref name=MSportStats/><ref>{{cite web|title=Christijan Albers – Involvement|url=https://www.statsf1.com/en/christijan-albers/grand-prix.aspx|work=StatsF1|access-date=27 August 2023}}</ref>}}}} |} ^† Hy het nie die wedren voltooi nie, maar is geklassifiseer asof hy meer as 90% van die wedrenafstand voltooi het. === 24 Uur van Le Mans resultate === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Jaar ! Span ! Mede-bestuurders ! Motor ! Klas ! Rondtes ! ! |- ! 2009 | align="left" nowrap="" |Kolles | align="left" nowrap="" |Christiaan Bakkerud<br />{{Vlagikoon|CHE}} Giorgio Mondini | align="left" nowrap="" |Audi R10 TDI | LMP1 | 360 | 9de | 9de |- ! 2010 | align="left" nowrap="" |Kolles | align="left" nowrap="" |Christiaan Bakkerud<br />{{Vlagikoon|GBR}} Oliver Jarvis | align="left" nowrap="" |Audi R10 TDI | LMP1 | 331 | DNF | DNF |- ! colspan="8" |{{Middel|{{small|Bronne:<ref name=MSportStats/><ref>{{cite web|title=Christijan Albers|url=https://www.24h-lemans.com/en/track-record/driver/christijan-albers-284|publisher=Ouest|access-date=27 Augustus 2023}}</ref>}}}} |} === Le Mans-reeksuitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar ! Deelnemer ! Klas ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! Rang ! Punte |- | 2009 ! Kolles ! LMP1 ! nowrap="" | Audi R10 TDI ! nowrap="" | [[Audi]] TDI 5.5&nbsp;L [[V12-enjin|V12 turbo]] ([[Dieselenjin|Diesel]]) | style="background:#EFCFFF;" | KAT<br /> {{Small|Ret}} | style="background:#DFFFDF;" | SPA<br /> {{Small|7}} | style="background:#EFCFFF;" | ALG<br /> {{Small|Ret}} | style="background:#EFCFFF;" | NUR<br /> {{Small|Ret}} | style="background:#DFFFDF;" | SIL<br /> {{Small|5}} ! 23ste ! 6 |- ! colspan="12" |{{Middel|{{small|Bronne:<ref name=MSportStats/>}}}} |} === FIA Wêrelduithouvermoëkampioenskap uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar ! Deelnemer ! Klas ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! Rang ! Punte |- | 2012 ! Lotus ! LMP2 ! Lola B12/80 ! Lotus (Judd) 3.6&nbsp;L V8 | SEB | SPA | LMS | style="background:#DFFFDF;" | SIL<br /><small>19</small> | SÃO | BHR | FUJ | SHA ! 87ste ! 0.5 |- ! colspan="15" |{{Middel|{{small|Bron:<ref name=MSportStats/>}}}} |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Albers, Christijan}} [[Kategorie:Nederlandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] lbkew6g8wkmgfs8yb6tbu4wncyx34wj 0 453678 2975952 2971628 2026-10-06T04:23:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975952 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Charlie Kirk in Tampa July 2025 (cropped).jpg|duimnael|Charlie Kirk in 2025.]] '''Charles James Kirk''' ([[14 Oktober]] [[1993]] – [[10 September]] [[2025]]) was ’n Amerikaanse konserwatiewe politieke aktivis, skrywer en mediapersoonlikheid. Hy was medestigter en uitvoerende direkteur van Turning Point USA (TPUSA) en uitvoerende hoof van Turning Point Action (TPAction). Kirk was ’n uitgesproke ondersteuner van [[Donald Trump]] en het ’n groot jeuggerigte netwerk om TPUSA en sy media-platforms help bou. Hy was ook die aanbieder van ''The Charlie Kirk Show'' op die Salem Radio Network. Kirk se aktivisme en styl het groot steun sowel as kritiek ontlok, met aanhangers wat sy jeugmobilisering geloof het en kritici wat hom met waninligting en polariserende retoriek verbind het.<ref>{{cite news |last=Risen |first=Clay |date=10 September 2025 |title=Charlie Kirk, Right-Wing Force and a Close Trump Ally, Dies at 31 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/10/us/politics/charlie-kirk-dead.html |newspaper=The New York Times |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=The Killing of Charlie Kirk and the Political Violence Haunting America |url=https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |newspaper=Time |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=30 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930100110/https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Salem Media Announces Charlie Kirk Moving into Dennis Prager Slot |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/874/salem-media-announces-charlie-kirk-moving-into-dennis |website=Business Wire |date=19 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kirk is op 10 September 2025 doodgeskiet terwyl hy by ’n TPUSA-geleentheid op die kampus van Utah Valley University (Orem, [[Utah]]) gepraat het as deel van ’n ''American Comeback Tour''. Die voorval het wydverspreide reaksie ontlok en kort daarna het president Trump aangekondig dat Kirk postuum die Amerikaanse Presidensiële Medalje van Vryheid sal ontvang.<ref>{{cite news |title=Conservative activist Charlie Kirk fatally shot in Utah; person of interest in custody |url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/09/10/charlie-kirk-shot-utah-valley/ |newspaper=The Washington Post |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Kamisar |first=Ben |date=11 September 2025 |title=Trump says he will award Charlie Kirk the Presidential Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |access-date=11 September 2025}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Kirk is gebore in Arlington Heights, [[Illinois]], en het in Prospect Heights grootgeword. Hy het Wheeling High School bygewoon en daarna kortliks by Harper College ingeskryf voordat hy aktivisme voltyds begin doen het.<ref>{{cite news |title=Who was Charlie Kirk? Activist's political roots started in suburban Chicago |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/who-was-charlie-kirk-activists-political-roots-started-in-suburban-chicago/3822385/ |website=NBC Chicago |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref> As tiener het hy ''Tea Party''-aktivis Bill Montgomery ontmoet, met wie hy later TPUSA sou stig.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a network of 500,000 donors who powered Turning Point USA |url=https://fortune.com/2025/09/20/charlie-kirk-donor-network-turning-point-usa-revenue-republican-party/ |website=Fortune |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Loopbaan == === Turning Point USA === Kirk en Montgomery het TPUSA in 2012 gestig as ’n organisasie-sonder-winsbejag om konserwatiewe aktivisme op hoërskool- en kampusse te bevorder. Vroeë steun het van skenkers soos Foster Friess gekom, wat Kirk by die 2012 Republikeinse Nasionale Konvensie ontmoet het.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a vast donor network |url=https://finance.yahoo.com/news/charlie-kirk-left-behind-vast-080200209.html |website=Yahoo News |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Onder Kirk het TPUSA vinnig uitgebrei met kampus-hoofstukke en jaarlikse byeenkomste soos ''Student Action Summit'' en later ''AmericaFest'' in Phoenix.<ref>{{cite web |title=AmericaFest 2025 |url=https://www.amfest.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> TPUSA het verskeie inisiatiewe geloods, insluitende die ''Professor Watchlist'', wat aanhangers as ’n register van “radikale gedrag” by akademici beskryf, maar wat deur kritici as ’n aanval op akademiese vryheid veroordeel is.<ref>{{cite news |title=New conservative 'watch list' targets professors |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/01/new-conservative-watchlist-targets-professors-for-advancing-leftist-propaganda/ |newspaper=The Washington Post |date=1 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Professor Watchlist |url=https://professorwatchlist.org/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Turning Point Action en geloofsnetwerke === In 2019 is Turning Point Action geloods om meer eksplisiet politieke voorspraak en voetsoolvlak-mobilisering te doen.<ref>{{cite web |title=About Turning Point Action |url=https://www.tpaction.com/about |website=Turning Point Action |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> In 2021 het Kirk saam met pastoor Rob McCoy ''Turning Point Faith'' geloods wat op kerk- en geloofsgemeenskappe fokus.<ref>{{cite news |title=The rise of Newbury Park Pastor Rob McCoy |url=https://www.vcstar.com/story/news/2022/10/05/godspeak-newbury-park-pastor-rob-mccoy/8182148001/ |newspaper=Ventura County Star |date=5 Oktober 2022 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> === Media en uitsaaiwerk === Kirk het vanaf Oktober 2020 ’n daaglikse drie-uur radioprogram, ''The Charlie Kirk Show'', op Salem Radio Network aangebied; teen 2025 is die program wyd gesindikeer.<ref>{{cite news |title=SRN Adds The Charlie Kirk Show to Weekday Lineup |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200901005017/en/SRN-Adds-The-Charlie-Kirk-Show-to-Weekday-Lineup |website=Business Wire |date=1 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Charlie Kirk Surges to #1 |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/875/charlie-kirk-surges-to-1-salem-media-and-the-next |website=Salem Media Group |date=27 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008121211/https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/875/charlie-kirk-surges-to-1-salem-media-and-the-next |archive-date= 8 Oktober 2025 |url-status=dead}}</ref> Hy het ook ’n breër digitale teenwoordigheid gebou met in-persoon regstreekse byeenkomste en ''Turning Point Live''-stroomdienste.<ref>{{cite web |title=The Charlie Kirk Show |url=https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |website=Salem Media |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=19 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919042022/https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |url-status=dead }}</ref> == Sienings en openbare posisies == Kirk se aktivisme het temas ingesluit soos beperkings op aborsie, opposisie teen streng wapenbeheer, skeptisisme oor LGBTQ-beleid, kritiek op ras- en diversiteitsprogramme, asook ’n uitgesproke Christelik-nasionale benadering tot politiek.<ref>{{cite news |title='God is not done with America': Trump supporters take victory lap at AmericaFest |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/23/americafest-trump-turning-point-usa |newspaper=The Guardian |date=23 Desember 2024 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's outsized influence on the MAGA movement |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/13/charlie-kirk-maga-influence |newspaper=The Guardian |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sy ondersteuners het hom geprys vir die mobilisering van jong kiesers en sy rol in Republikeinse veldtogte; kritici het hom verbind met onbewese of weerlêde aansprake oor die 2020-verkiesing en COVID-19.<ref>{{cite news |title=Money and misinformation: how Turning Point USA won big |url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/oct/23/turning-point-rightwing-youth-group-critics-tactics |newspaper=The Guardian |date=23 Oktober 2021 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Omstredenheid == TPAction is in 2020 onder skerp ondersoek geplaas nadat berig is dat tieners betaal is om gekoördineerde pro-Trump-boodskappe te plaas sonder verpligte openbaarmaking. [[Facebook]] en Twitter het later rekeninge verwyder of geskors wat met die skema verbind is.<ref>{{cite news |title=Pro-Trump youth group enlists teens in secretive campaign |url=https://www.washingtonpost.com/politics/turning-point-teens-disinformation-trump/2020/09/15/c84091ae-f20a-11ea-b796-2dd09962649c_story.html |newspaper=The Washington Post |date=15 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Facebook bans marketing firm running 'troll farm' for pro-Trump youth group |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/10/08/facebook-bans-media-consultancy-running-troll-farm-pro-trump-youth-group/ |newspaper=The Washington Post |date=8 Oktober 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Die ''Professor Watchlist'' het ook beduidende akademiese teenreaksie uitgelok.<ref>{{cite news |title=More than 1,500 academics ask to join controversial Professor Watchlist |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/14/the-sort-of-company-we-wish-to-keep-more-than-1500-academics-ask-to-join-controversial-professor-watchlist/ |newspaper=The Washington Post |date=14 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Kirk is in Mei 2021 met Erika Frantzve (nou Erika Kirk) getroud en die egpaar het twee kinders.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's parents and family background |url=https://people.com/all-about-charlie-kirk-parents-11807941 |website=People |date=22 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Who is Erika Frantzve, Charlie Kirk's wife |url=https://nypost.com/us-news/who-is-erika-frantzve/ |newspaper=New York Post |date=10 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Dood == Op 10 September 2025 is Kirk tydens ’n buiteluggeleentheid by Utah Valley University in Orem, [[Utah]], deur ’n sluipskutter doodgeskiet. Die FBI en plaaslike owerhede het kort daarna ’n persoon van belang geïdentifiseer en ’n wapen herwin. Die media het wyd verslag gedoen oor die ondersoek se vordering.<ref>{{cite news |title=How the Shooting of Conservative Activist Charlie Kirk Unfolded |url=https://www.wsj.com/us-news/charlie-kirk-shooting-utah-valley-university-9c2f9817 |newspaper=The Wall Street Journal |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk shooting: FBI releases photo of person of interest |url=https://www.forbes.com.au/news/world-news/charlie-kirk-shooting-updates-photo-released/ |website=Forbes Australia |date=12 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Nalatenskap == TPUSA het ná sy dood huldeblyke en ’n gedenkgeleentheid georganiseer, terwyl ''AmericaFest'' voortgaan as ’n vlagskipbyeenkoms. President Trump se aankondiging van ’n postume Presidensiële Medalje van Vryheid het verdere debat ontlok oor Kirk se invloed en die toekoms van die MAGA-beweging.<ref>{{cite web |title=Building a Legacy: Remembering Charlie Kirk |url=https://tpusa.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Trump to award Kirk Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sommige ontleders het Kirk se dood as ’n keerpunt in Westerse politieke en kulturele gesprekke beskryf, en aangevoer dat sy vermoë om konserwatiewe idees uit die periferie na die hoofstroom te bring en jongmense by redelike debat te betrek ’n blywende invloed sal hê.<ref>{{cite web |date=16 September 2025 |title=Dís wat Charlie Kirk se sluipmoord ons leer |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/daniel-eloff-dis-wat-charlie-kirk-se-sluipmoord-ons-leer-20250916-0681|website=Netwerk24 |access-date=17 September 2025}}</ref> === Publikasies === * ''Time for a Turning Point: Setting a Course Toward Free Markets and Limited Government for Future Generations'' (2016, saam met Brent Hamachek).<ref>{{cite web |title=Time for a Turning Point |url=https://www.barnesandnoble.com/w/time-for-a-turning-point-charlie-kirk/1124116414 |website=Barnes & Noble |date=2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> * ''The MAGA Doctrine: The Only Ideas That Will Win the Future'' (2020).<ref>{{cite web |title=The MAGA Doctrine |url=https://www.harpercollins.com/products/the-maga-doctrine-charlie-kirk |website=HarperCollins |date=2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://thecharliekirkshow.com/ ''The Charlie Kirk Show''] * [https://tpusa.com/ TPUSA-amptelike webwerf] * [https://www.tpaction.com/ Turning Point Action] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kirk, Charlie}} [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse radiopersoonlikhede]] mb18kddd4s06z3f0gw1brwib5y77330 0 454787 2976091 2971757 2026-10-06T11:01:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 2 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976091 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Emile Witbooi | full_name = Emile Amoreece Witbooi | birth_date = {{birth date and age|2008|08|28|df=y}} | image = | caption = | birth_place = [[Kimberley]] ,[[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]] | height = 1,60 m | currentclub = Cape Town City F.C. | clubnumber = 18 | position = Linkervleuel, aanvallende middelvelder | youthyears1 = 2020-2021 | youthclubs1 = School of Excellence | youthyears2 = 2024-2025 | youthclubs2 = Cape Town City F.C. | years1 = 2025– | clubs1 = Cape Town City F.C. | caps1 = 4 | goals1 = 1 | nationalyears1 = 2024–2023 | nationalteam1 = Suid-Afrika o/15 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2024-2025 | nationalteam2 = Suid-Afrika o/17 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 2 | pcupdate = 8 April 2025 | nationalteam3 = [[Suid-Afrikaanse nasionale onder-20 sokkerspan|Suid-Afrika o/20]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = | nationalyears3 = 2024– }} '''Emile Amoreece Witbooi''' (gebore [[28 Augustus]] [[2008]]) is ’n [[Suid-Afrika]]anse professionele [[sokker]]speler wat as ’n aanvallende middelveldspeler en vleuel vir Cape Town City speel.<ref>{{Cite web |title=Witbooi: "We never gave up" – South Africa prodigy inspires comeback win over Egypt |url=https://www.cafonline.com/caf-u-17-africa-cup-of-nations/news/witbooi-we-never-gave-up-south-africa-prodigy-inspires-comeback-win-over-egypt/ |access-date=2025-07-25 |website=Witbooi: "We never gave up" – South Africa prodigy inspires comeback win over Egypt |language=en}}</ref> Hy word beskou as een van die beste sokkerbeloftes van Suid-Afrika en was in 2024 die enigste Suid-Afrikaner wat op die jaarlikse The Guardian-lys van die beste talent van 2008 verskyn het.<ref>{{Cite news |last=Christenson |first=Marcus |last2=Bloor |first2=Steven |last3=Blight |first3=Garry |date=2025-10-14 |title=Next Generation 2025: 60 of the best young talents in world football |url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2025/oct/14/next-generation-2025-60-of-the-best-young-talents-in-world-football |access-date=2025-10-17 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref> Witbooi het sy jeugopleiding ontvang by Tshwaragano All Stars en die School of Excellence voordat hy op 20 Januarie 2024 by die akademie van Cape Town City aangesluit het.<ref>{{Cite web|url=https://ssschoolsplus.co.za/emile-witbooi-follows-in-his-fathers-footsteps-joins-cape-town-city-fc/|title=SuperSport Schools Plus &#124; Emile Witbooi follows in his father's footsteps, joins Cape Town City FC|first=Siya|last=Pongco|date=20 January 2024|website=SuperSport Schools Plus}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In November 2024 het hy vir ’n maand by die Engelse [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Chelsea FC|Chelsea]] op proef gespeel.<ref>{{Cite web|url=https://www.soccerladuma.co.za/local/sa-players-abroad/not-only-chelsea-man-city-also-interested-in-emile-witbooi-20241119|title=NEW: Man City Also Interested In Witbooi|date=19 November 2024|website=Soccer Laduma}}</ref> Hy het sy senior- en professionele debuut vir Cape Town City gemaak as plaasvervanger in ’n 2–0-nederlaag in die [[Premiersokkerliga|Suid-Afrikaanse Premierliga]] op 2 Maart 2025. Op 16 jaar, ses maande en vyf dae oud, was hy die jongste ooit wat vir die klub gedebuteer het en die negende jongste in die geskiedenis van die liga.<ref name="w874">{{cite web | title=Emile Witbooi: A historic debut for SA's youngest rising star | website=SuperSport | date=2025-03-03 | url=https://supersport.com/football/betway-premiership/news/8760b433-a485-494b-8b73-c4000d4a3b9a/emile-witbooi-a-historic-debut-for-sa-s-youngest-rising-star | access-date=2025-04-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ssschoolsplus.co.za/emile-witbooi-makes-betway-premiership-debut/|title=SuperSport Schools Plus &#124; Emile Witbooi makes Betway Premiership debut|first=Siya|last=Pongco|date=3 March 2025|website=SuperSport Schools Plus|access-date=29 Oktober 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210062356/https://ssschoolsplus.co.za/emile-witbooi-makes-betway-premiership-debut/|archive-date=10 Desember 2025|url-status=dead}}</ref> Internasionaal het Witbooi deel uitgemaak van die Suid-Afrika onder-20-span wat die 2024 COSAFA o/20-beker gewen het, en later daardie jaar het hy vir die Suid-Afrikaanse o/17-span by die 2024 COSAFA Onder-17-kampioenskap gespeel.<ref>{{Cite web|url=https://ssschoolsplus.co.za/amajitas-ninth-cosafa-title-a-reflection-of-team-spirit-unity/|title=SuperSport Schools Plus &#124; Amajita's ninth Cosafa title: A reflection of team spirit, unity|first=Siya|last=Pongco|date=5 October 2024|website=SuperSport Schools Plus}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ssschoolsplus.co.za/south-africa-misses-out-on-2025-u17-africa-cup-of-nations-qualification/|title=SuperSport Schools Plus &#124; South Africa misses out on 2025 u17 Africa Cup of Nations qualification|first=Siya|last=Pongco|date=12 December 2024|website=SuperSport Schools Plus|access-date=29 Oktober 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114061419/https://ssschoolsplus.co.za/south-africa-misses-out-on-2025-u17-africa-cup-of-nations-qualification/|archive-date=14 November 2025|url-status=dead}}</ref> In Maart 2025 is hy weer geroep vir die Suid-Afrikaanse o/17-span vir die 2025 Onder-17 Afrika Beker van Nasies.<ref>{{Cite web|url=https://www.soccerladuma.co.za/local/siyagobhoza/emile-witbooi-european-clubs-want-to-sign-transfer-cape-town-player|title=European Clubs Lining Up For Witbooi|date=14 April 2025|website=Soccer Laduma}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport|Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Witbooi, Emile}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2008]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2lpe4c12820btsn47iddaf93t41h1jr 0 458789 2975946 2884328 2026-10-05T23:49:46Z Pynappel 70858 2975946 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg|duimnael|Duitse plakkaat vir Internasionale Vrouedag, 8 Maart 1914. Hierdie plakkaat is in die [[Duitse Keiserryk]] verbied.<ref>{{cite web|url=https://www.jacobinmag.com/2017/03/international-womens-day-clara-zetkin-working-class-socialist/|title=The Socialist Origins of International Women's Day|first1=Cintia|last1=Frencia|first2=Daniel|last2=Gaido|publisher=Jacobin|date=8 March 2017|access-date=8 March 2017|archive-date=9 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309072504/https://www.jacobinmag.com/2017/03/international-womens-day-clara-zetkin-working-class-socialist/|url-status=live}}</ref> ]] '''Internasionale Vrouedag''' word jaarliks op [[8 Maart]] gevier en herdenk vroue se stryd vir gelykheid en bevryding saam met die [[vroueregte|vroueregtebeweging]]. Internasionale Vrouedag plaas die fokus op kwessies soos [[geslagsgelykheid]], voortplantingsregte en geweld teen vroue.<ref>{{Cite web|title=About International Women's Day|url=https://www.internationalwomensday.com/about|access-date=March 8, 2021|website=International Women's Day|language=en|archive-date=June 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603171245/https://www.internationalwomensday.com/About|url-status=live}}</ref><ref name="UN">{{Cite web|title=International Women's Day|url=https://www.un.org/en/observances/womens-day|access-date=March 8, 2021|website=United Nations|language=en|archive-date=March 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307203632/https://www.un.org/en/observances/womens-day|url-status=live}}</ref> Aangespoor deur die beweging vir algemene vrouestemreg het Internasionale Vrouedag ontstaan uit arbeidersbewegings in Europa en Noord-Amerika gedurende die vroeë 20ste eeu.<ref>{{Cite web|title=History of International Women's Day|url=https://www.internationalwomensday.com/Activity/15586/The-history-of-IWD|access-date=March 8, 2021|website=International Women's Day|language=en|archive-date=March 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307202122/https://www.internationalwomensday.com/Activity/15586/The-history-of-IWD|url-status=live}}</ref><ref name="Nations">{{Cite web|last=Nations|first=United|title=Background {{!}} International Women's Day|url=https://www.un.org/en/observances/womens-day/background|access-date=March 8, 2021|website=United Nations|language=en|archive-date=March 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308132802/https://www.un.org/en/observances/womens-day/background|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stories of women's activism|url=https://nzhistory.govt.nz/culture/suffrage125/three-waves-of-womens-activism|access-date=February 18, 2022|website=nzhistory.govt.nz|language=en|archive-date=February 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218003206/https://nzhistory.govt.nz/culture/suffrage125/three-waves-of-womens-activism|url-status=live}}</ref> Die vroegste weergawe waarvan berig is, was ’n "Vrouedag" wat deur die Sosialistiese Party van Amerika op 28 Februarie 1909 in [[New York|New York City]] georganiseer is. In solidariteit met hulle het die [[kommunisme|kommunistiese]] aktivis en politikus [[Clara Zetkin]] die viering van "Dag van Werkende Vroue" voorgestel, wat by die Internasionale Sosialistiese Vrouekonferensie van 1910 in [[Kopenhagen]] goedgekeur is. Die eerste Internasionale Vrouedag is in 1911 gevier met betogings en byeenkomste in onder meer Oostenryk-Hongarye, Denemarke, Duitsland en Switserland. Deelnemers het gelyke regte, insluitend stemreg en toegang tot openbare ampte, geëis en teen diskriminasie in werk geprotesteer. Aanvanklik was daar geen vaste datum vir die viering nie. In [[Rusland]] het vroulike tekstielwerkers op 8 Maart 1917 (23 Februarie volgens die [[Juliaanse kalender]]) in [[Petrograd]] betoog met die eis vir "Brood en Vrede". Hierdie betoging het die begin van die Februarirewolusie gemerk, deel van die [[Russiese Rewolusie]]. Kort daarna het die voorlopige regering vroue stemreg verleen. In 1921 is 8 Maart formeel vasgestel as die datum vir Internasionale Vrouedag deur die internasionale kommunistiese beweging.<ref>{{cite book |title=Theses, Resolutions and Manifestos of the First Four Congresses of the Third International |editor=Alan Adler |translator=Alix Holt, Barbara Holland |publisher=Ink Links |year=1980 |pages=46, 177, 210–229, 325–26 |isbn=0-906133-12-2 }}</ref><ref name=Pruitt>{{Cite web |last=Pruitt |first=Sarah |date=2023-09-13 |title=The Surprising History of International Women's Day |url=https://www.history.com/news/the-surprising-history-of-international-womens-day |access-date=2023-11-02 |website=[[:en:History (American TV network)|HISTORY]] |language=en}}</ref> Daarna is dit op dié datum deur [[Sosialisme|sosialistiese]] bewegings en kommunistiese state gevier. Vanaf die 1960’s ook wyer ingang gevind deur die tweedegolf-feminisme. Aktiviste het die dag gebruik om te mobiliseer vir gelyke betaling, gelyke ekonomiese geleenthede, voortplantingsregte en die voorkoming van geweld teen vroue.<ref name="Søland">{{cite web|url=http://origins.osu.edu/connecting-history/international-womens-day|title=International Women's Day|first=Birgitte|last=Søland|publisher=Origins|date=March 4, 2019|access-date=March 10, 2019|archive-date=March 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302155203/https://origins.osu.edu/connecting-history/international-womens-day|url-status=live}}</ref> Die [[Verenigde Nasies]] het Internasionale Vrouedag in 1975 begin vier tydens die Internasionale Jaar van die Vroue. In 1977 het die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies lidlande uitgenooi om ''"in ooreenstemming met hul historiese en nasionale tradisies en gebruike enige dag van die jaar as 'n Verenigde Nasies-dag vir vroueregte en internasionale vrede uit te roep"''.<ref>{{cite web |url=https://undocs.org/en/A/RES/32/142 |title=UN Resolution A/RES/32/142 |publisher=United Nations General Assembly |access-date=10 March 2024}}</ref> Internasionale Vrouedag is ’n openbare vakansiedag in verskeie lande. Die Verenigde Nasies vier die dag jaarliks in verband met ’n spesifieke kwessie, veldtog of tema wat met vroueregte verband hou.<ref>{{Cite web|url=http://www.un.org/en/observances/womens-day/background|title=International Women's Day, 8 March|website=United Nations|language=en|access-date=March 7, 2020|archive-date=March 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308132802/http://www.un.org/en/observances/womens-day/background|url-status=live}}</ref> ==Amptelike status== [[File:International Women's Day celebration.png|thumb|upright=2| {{legend|red|Amptelike vakansiedag}} {{legend|orange|Vakansiedag vir vroue}} {{legend|yellow|Nie-amptelike vakansiedag}}]]Internasionale Vrouedag is 'n amptelike vakansiedag in baie lande wêreldwyd, insluitend [[Angola]], [[Armenië]], [[Azerbeidjan|Aserbeidjan]], [[Belarus]], [[Burkina Faso]], [[Kambodja]], die [[Volksrepubliek China]] (slegs vir vroue), [[Kuba]], [[Georgië]], [[Duitsland]] (slegs [[Berlyn]] en [[Mecklenburg-Voorpommere]]), [[Guinee-Bissau]], [[Eritrea]], [[Kasakstan]], [[Kirgisië]], [[Laos]], [[Madagaskar]] (slegs vir vroue), [[Moldowa]], [[Mongolië]], [[Montenegro]], [[Nepal]], [[Rusland]], [[Tadjikistan]], [[Turkmenistan]], [[Oeganda]], [[Oekraïne]], [[Oesbekistan]], en [[Zambië]]. Geel mimosa is die simbool van Internasionale Vrouedag in Italië, sowel as in Rusland, Oekraïne en baie ander voormalige [[Sowjetunie|Sowjet]]-republieke. In sommige lande, soos [[Australië]], [[Kameroen]], [[Kroasië]], [[Roemenië]], [[Bosnië]], [[Bulgarye]], [[Viëtnam]], [[Chili]], en [[Ghana]], is Internasionale Vrouedag nie 'n amptelike openbare vakansiedag nie, maar word dit tog wyd gevier. Verskeie lande, insluitend [[Algerië]], [[Frankryk]], [[Italië]], [[Spanje]] en [[Uruguay]], het pleine of ander openbare ruimtes wat na 8 Maart vernoem is, ter herdenking van Internasionale Vrouedag. Ongeag die wettige status, is dit in baie dele van die wêreld gebruiklik vir vroue en mans om hul vroulike kollegas en geliefdes blomme en geskenke te gee op hierdie dag. In sommige lande (soos Bulgarye en Roemenië) word dit ook as 'n ekwivalent van [[Moedersdag]] gevier, waar kinders klein geskenke aan hul moeders en grootmoeders gee. [[File:Mimosa2007.JPG|thumb|left|[[Acacia dealbata|Geel mimosa]] is die simbool van Internasionale Vrouedag in Italië, sowel as in Rusland, Oekraïne en baie ander voormalige Sowjet-republieke.]] In Italië word die vakansiedag gevier deur mans wat [[Acacia dealbata|geel mimosa]] aan vroue gee..<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/societa/otto/otto/otto.html |title=la Repubblica/societa: 8 marzo, niente manifestazione tante feste diverse per le donne |publisher=Repubblica.it |access-date=March 8, 2012 |archive-date=May 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516015427/https://www.repubblica.it/online/societa/otto/otto/otto.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/2006/c/sezioni/politica/versoelezioni34/ciampidonne/ciampidonne.html |title=politica " Festa della donna, parla Ciampi "La parità è ancora lontana" |publisher=Repubblica.it |date=March 8, 2006 |access-date=March 8, 2012 |archive-date=May 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516040557/https://www.repubblica.it/2006/c/sezioni/politica/versoelezioni34/ciampidonne/ciampidonne.html |url-status=live }}</ref> Dit het ontstaan by die kommunistiese politikus Teresa Mattei, wat in 1946 die mimosa as simbool van Internasionale Vrouedag gekies het op versoek van Luigi Longo. Mattei het gevoel dat die Franse simbole van Internasionale Vrouedag, [[Lachenalia|viooltjies]] en [[Convallaria majalis|lelies van die vallei]], te skaars en duur was om in arm, landelike Italiaanse gebiede te gebruik, en het dus die mimosa as alternatief voorgestel.<ref name=bio>{{cite book|first=Patrizia|last=Pacini|language=it|title=La costituente: storia di Teresa Mattei|year=2011 |publisher=Altreconomia, 2011|isbn=978-8865160411}}</ref><ref>{{cite book|first1=Laura|last1=Fantone|first2=Ippolita|last2=Franciosi|language=it|title=(R)Esistenze: il passaggio della staffetta|publisher=Morgana|year=2005|isbn=8889033312}}</ref> === Iran === Op Internasionale Vrouedag in 1979 het ’n vrouemars in [[Teheran]] in [[Iran]] plaasgevind. Die optog was oorspronklik bedoel om Internasionale Vrouedag te vier, maar het in massabetogings verander teen die veranderinge wat tydens die [[Irannese Rewolusie]] aan vroueregte aangebring is, veral die invoering van verpligte [[hijab]] (sluiering), wat die vorige dag aangekondig is. Die betogings het ses dae geduur, van 8 Maart tot 14 Maart 1979, met duisende vroue wat daaraan deelgeneem het. Die betogings het gelei tot ’n tydelike terugtrekking van die besluit oor verpligte sluiering. Toe die linkse groepe en die liberales egter uitgeskakel is en die konserwatiewes alleenbeheer verkry het, is sluiering op alle vroue afgedwing.<ref name="Iran">John Foran, ''[https://books.google.com/books?id=2Z2FAgAAQBAJ&dq=1979+iran+hijab+protest&pg=PA144 Theorizing Revolutions]''</ref> In meer onlangse tye het Internasionale Vrouedag ook tot geweld gelei in Teheran. Op 4 Maart 2007 het die polisie honderde mans en vroue geslaan wat beplan het om ’n betoging te hou. ’n Vorige betoging vir die geleentheid is in 2003 in Teheran gehou. Die polisie het dosyne vroue gearresteer, waarvan sommige ná verskeie dae van eensame aanhouding en ondervraging vrygelaat is.<ref>{{cite news |last=Harrison |first=Frances |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6426087.stm |title=Middle East &#124; Iranian women struggle for equality |work=BBC News |date=March 8, 2007 |access-date=March 8, 2012 |archive-date=April 13, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413070614/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6426087.stm |url-status=live }}</ref> Shadi Sadr, Mahbubeh Abbasgholizadeh en verskeie ander gemeenskapsaktiviste is op 19 Maart 2007 vrygelaat, wat ’n vyftiendae-hongerstaking beëindig het.<ref>{{cite web |url=http://hrw.org/english/docs/2007/03/07/iran15452.htm |title=Iran: Release Women's Rights Advocates &#124; Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=March 8, 2007 |access-date=March 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102002238/http://hrw.org/english/docs/2007/03/07/iran15452.htm |archive-date=November 2, 2008 |url-status=dead }}</ref> == Sien ook == * [[Nasionale Vrouedag]] op 9 Augustus * [[Internasionale Mansdag]] op 19 November. * [[Moedersdag]] op die tweede Sondag van Mei. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Feesdae]] [[Kategorie:Feminisme]] nbs1vfddgxa80q6rzxreymzw14ft1rm 0 458995 2975951 2885498 2026-10-06T03:38:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975951 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Carlsberg beer.jpg|duimnael]] '''Carlsberg A/S''' is 'n Deense multinasionale brouery. Die maatskappy, gestig in 1847 deur J. C. Jacobsen, se hoofkwartier is in [[Kopenhagen]], [[Denemarke]]. Sedert Jacobsen se dood in 1887, is die meerderheidsaandeelhouer van die maatskappy die Carlsberg-stigting.<ref>{{Cite web |title=Our purposes |url=https://www.carlsbergfondet.dk/en/about-the-foundation/our-purposes/ |url-status=live |access-date=11 January 2026 |website=Carlsberg Foundation}}</ref>Die maatskappy se vlagskiphandelsmerk is Carlsberg, vernoem na Jacobsen se seun, Carl Jacobsen. Die maatskappy het ongeveer 33 000 mense in diens, hoofsaaklik in [[Europa]] en [[Asië]].<ref>{{Cite web |title=Carlsberg AS: Number of Employees 2012-2025 |url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/CABGY/carlsberg-as/number-of-employees |url-status=dead |website=Macrotrends |access-date=14 Maart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208222810/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/CABGY/carlsberg-as/number-of-employees |archive-date= 8 Februarie 2026}}</ref> Carlsberg is tans die sewende grootste brouery ter wêreld gebaseer op inkomste.<ref>{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/257670/sales-of-the-leading-beer-companies-worldwide/ | title=Beer sales by company worldwide 2025 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|http://www.carlsberg.com/}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kopenhagen]] [[Kategorie:Denemarke maatskappye]] [[Kategorie:Bier]] db1f0djs99am0bpmyradv25emw9x0jo 0 461989 2975985 2920519 2026-10-06T05:44:55Z Jcb 223 2975985 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 16 Junie 1985 by die [[Gilles Villeneuve-renbaan]] in [[Montreal]], gehou is. Dit was die vyfde ren van die 1985 Formule Een Wêreldkampioenskap. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:46:01.813 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 1.957 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 4.341 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 70 | + 27.821 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 70 | + 43.349 | 1 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 70 | + 1:17.878 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 15 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | [[Renault F1|Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 68 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 68 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 12 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 13 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 67 | + 3 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 14 | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 67 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 15 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 67 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 16 | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 65 | + 5 Rondes | 2 | &nbsp; |- ! 17 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 64 | + 6 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 57 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] | 37 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Piercarlo Ghinzani | Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 35 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-Hart | 28 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 25 | Ongeluk | 6 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Kanada]] t37fyt7a8o176b2veeiqjqmbpa82ee9 0 461993 2975984 2920537 2026-10-06T05:44:45Z Jcb 223 2975984 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 4 Augustus 1985 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. Dit was die eerste Grand Prix op 'n splinternuwe deel van die renbaan, die GP-Strecke. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 67 | 1:35:31.337 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 11.661 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]]''' | 67 | + 51.154 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Arrows]]-[[BMW]]''' | 67 | + 55.279 | 15 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 1:13.972 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 67 | + 1:16.820 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 66 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 66 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 66 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 4 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 62 | Enjin | 27 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 61 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 45 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 40 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 32 | Ratkas | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 29 | Koppeling | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Transmissie | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 25 | Ontsteking | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 23 | Turbo | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 19 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 15 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | RAM-Hart | 8 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 8 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Francois Hesnault]] | [[Renault F1|Renault]] | 8 | Koppeling | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | RAM-Hart | 8 | Oliedruk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 7 | Alternator | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 0 | Botsing | 14 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Duitsland]] n8ryfzw7slebkrgkd9ufhntj1jawewo 0 461995 2975968 2920502 2026-10-06T05:38:23Z Jcb 223 2975968 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 27 September 1981 by die Île Notre-Dame-renbaan in [[Montreal]], gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 63 | 2:01:25.20 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 6.23 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:50.27 | 11 | '''4''' |- ! 4 | 23 | {{IT-VLAG}} '''Bruno Giacomelli''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 62 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 1 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 3 Rondes | 2 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 12 | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 48 | Botsing | 4 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Tol | 21 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Botsing | 23 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Hantering | 3 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 24 | Ontsteking | 12 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Tol | 24 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 6 | Tol | 17 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Tol | 18 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 8 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Kanada]] 67k8c85877w6i90wfbazob0p748qpep 0 461996 2975961 2918114 2026-10-06T05:27:42Z Jcb 223 2975961 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 28 September 1980 by die Île Notre-Dame-renbaan in [[Montreal]], Kanada gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''Alan Jones''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 1:46:45.53 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +15.54 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 25 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +19.07 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +30.98 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +55.23 | 22 | '''2''' |- ! 6 | 6 | {{MX-VLAG}} '''Héctor Rebaque''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 15 | |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Sonder petrol | 9 | |- ! 9 | 21 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 6 | |- ! 10 | 12 | {{IT-VLAG}} Elio de Angelis | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 17 | |- ! 11 | 30 | {{DE-VLAG}} Jochen Mass | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +3 Rondes | 21 | |- ! 12 | 14 | {{NL-VLAG}} Jan Lammers | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | +4 Rondes | 19 | |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980|Kanada]] aj1sw57cr5w0n33giz7rq3q352pf513 0 462887 2975969 2920822 2026-10-06T05:38:38Z Jcb 223 2975969 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Formule 1]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[31 Mei]] [[1981]] in [[Monaco]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | 1:54:23.38 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 39.91 | 7 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 76 | + 1:29.24 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | + 1 Ronde | 17 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 2 Rondes | 15 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 2 Rondes | 19 | '''1''' |- ! 7 | 33 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 4 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Botsing | 20 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} Bruno Giacomelli | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 50 | Botsing | 18 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 45 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 32 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Ratkas | 5 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Suspensie | 3 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Monaco]] saw3shtya6vdl0uifjkv21g4mf8exfs 0 462893 2975986 2920517 2026-10-06T05:45:08Z Jcb 223 2975986 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[19 Mei]] [[1985]] in [[Monaco]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 78 | 1:51:58.034 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 7.541 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 78 | + 1:27.171 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 8 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 10 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 16 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 77 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 76 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 76 | + 2 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! 10 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 4 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 74 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-TAG | 17 | Tol | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 16 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 16 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} Teo Fabi | Toleman-Hart | 16 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 13 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 10 | Alternator | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 0 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Monaco]] 43lylpcxx5p0up1n7ntfpr6aucwibu4 0 462967 2975956 2921122 2026-10-06T05:26:33Z Jcb 223 2975956 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[13 Januarie]] 1980 in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:43:24.38 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +24.59 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 21 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:18.64 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:23.48 | 22 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 52 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 12 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 16 | |- ! NF | 22 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 46 | Enjin | 23 | |- ! NF | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | Enjin | 11 | |- ! NC | 14 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 15 | |- ! NC | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Nie geklassifiseer | 24 | |- ! NF | 2 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 36 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Enjin | 2 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 7 | |- ! NF | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Brand | 21 | |- ! NF | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Brandstofstelsel | 6 | |- ! NF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ratkas | 14 | |- ! NF | 28 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Enjin | 10 | |- ! NF | 12 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Suspensie | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 3 | Ratkas | 9 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 2 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 3 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 18 | |- ! NQ | 18 | {{GB-VLAG}} [[Dave Kennedy]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 17 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 10 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 31 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980|Argentinië]] kggmsds2ei03hxn19oabqoxww3dz7wk 0 463058 2975957 2913280 2026-10-06T05:26:49Z Jcb 223 2975957 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse |Date = 27 Januarie |Year = 1980 |Image = Interlagos_1979.jpg |Caption = |Race_No = 2 |Season_No = 14 |Previous_round = 1980 Argentynse Grand Prix |Next_round = 1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix |Official name = IX [[Brasiliaanse Grand Prix|Grande Prêmio do Brasil]] |Location = [[Autódromo José Carlos Pace|Interlagos]], [[São Paulo]], [[Brasilië]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 4.893 |Course_km = 7.87385<ref name=MotorSport>{{cite journal |url=http://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1980/70/brazilian-grand-prix |title=The Brazilian Grand Prix |journal=MotorSport |date=March 1980 |access-date=2017-11-13}}</ref> |Distance_laps = 40 |Distance_mi = 195.703 |Distance_km = 314.954<ref name=MotorSport /> |Weather = Droog |Pole_Driver = Jean-Pierre Jabouille |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 2:21.40 |Pole_Country = Frankryk |Fast_Driver = [[René Arnoux]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 2:27.31 |Fast_Lap = 22 |Fast_Country = Frankryk |First_Driver = [[René Arnoux]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = Frankryk |Second_Driver = Elio de Angelis |Second_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country = Italië |Third_Driver = [[Alan Jones]] |Third_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Australië |Lapchart = {{F1Laps1980|BRA}} }} Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 27 Januarie 1980 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 40 | 1:40:01.33 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +21.86 | 7 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +1:06.11 | 10 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +1:40.13 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +1:45.41 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 39 | +1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 20 | |- ! 8 | 6 | {{AR-VLAG}} Ricardo Zunino | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 18 | |- ! 9 | 21 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 15 | |- ! 10 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 23 | |- ! 12 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 22 | |- ! 13 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 39 | +1 Ronde | 17 | |- ! 14 | 4 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | +2 Rondes | 24 | |- ! 15 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | +2 Rondes | 19 | |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980|Brasilië]] gkidndsnskzdysn2ycyldewcnqxwibz 0 463059 2975964 2920814 2026-10-06T05:36:56Z Jcb 223 2975964 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse |Official name = X Grande Prêmio do Brasil |Date = 29 Maart |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Year = 1981 |Race_No = 2 |Season_No = 15 |Previous_round=1981 Verenigde State Wes Grand Prix |Next_round =1981 Argentynse Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet|Jacarepaguá Circuit]], [[Rio de Janeiro]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Scheduled_laps= 63 |Scheduled_mi = 196.945 |Scheduled_km = 316.953 |Distance_laps = 62 |Distance_mi = 193.819 |Distance_km = 311.922 |Weather = Bewolk, ligte reên |Pole_Driver = {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:35.079 |Fast_Driver = {{flagicon|Switserland}} [[Marc Surer]] |Fast_Team = Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:54.302 |Fast_Lap = 26 |First_Driver = {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] |First_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 29 Maart 1981 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 2:00:23.66 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 4.44 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:03.08 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:17.03 | 18 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:26.42 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 62 | + 1:26.83 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 25 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | [[Ligier]]-Matra | 62 | + 1:30.25 | 23 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 33 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 12 | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 13 | 4 | {{AR-VLAG}} Ricardo Zunino | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 5 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Nie geklassifiseer | 14 | &nbsp; |- ! NC | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 40 | Nie geklassifiseer | 6 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Turbo | 7 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Tol | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 20 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 19 | Botsing | 17 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 8 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 9 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Brasilië]] ns3l0q4t0aas5yh04d7qfubmoh6m00x 0 463064 2975973 2920823 2026-10-06T05:39:34Z Jcb 223 2975973 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 21 Junie 1981 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die sewende wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:46:35.01 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 80 | + 0.22 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 0.58 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1.01 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1.24 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 28.58 | 11 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | + 56.58 | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 80 | + 1:00.80 | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 80 | + 1:07.08 | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 80 | + 1:13.65 | 6 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 13 | 33 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 14 | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 76 | + 4 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 16 | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 5 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NC | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Nie geklassifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 51 | Remme | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ontsteking | 23 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 28 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Remme | 12 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Spanje]] 945r8htvvbeloyp7ahlzcozeeugci8q 0 463144 2975962 2920037 2026-10-06T05:36:21Z Jcb 223 2975962 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[12 April]] [[1981]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:34:32.74 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 26.61 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 53 | + 49.98 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 1:07.88 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 53 | + 1:31.85 | 5 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 8 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 51 | Sonder brandstof | 22 | &nbsp; |- ! 11 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 9 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 13 | 4 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | Transmissie | 7 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Olielek | 14 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Elektriese probleem | 6 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 19 | Hantering | 21 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittpaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Brandstofstelsel | 8 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 3 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Koppeling | 13 | &nbsp; |- ! NQ | 31 | {{AR-VLAG}} [[Miguel Angel Guerra]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Argentinië]] 0dz7jopd13t8eappgfgdr3gjzkguco6 0 463275 2975976 2921099 2026-10-06T05:40:56Z Jcb 223 2975976 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[6 Junie]] [[1982]] in [[Detroit]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 1:58:41.043 | 17 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 62 | + 15.726 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 62 | + 28.077 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:11.976 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:23.757 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 61 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 3 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 54 | + 8 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ratkas | 8 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 2 | Transmissie | 2 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ontsteking | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | &nbsp; | 23 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Detroit]] mbk25kc7h3k2n3ajwiqymm39spqfkmb 0 463276 2975980 2921103 2026-10-06T05:42:46Z Jcb 223 2975980 wikitext text/x-wiki Die '''[[1983 Formule Een-seisoen|1983]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[5 Junie]] [[1983]] in [[Detroit]], [[Michigan]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | 1:50:53.669 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 7.702 | 12 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 9.283 | 21 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 60 | + 1:12.185 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:32.603 | 20 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | Toleman-Hart | 59 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 26 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 11 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | + 4 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 13 | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Suspensie | 18 | &nbsp; |- ! NC | 33 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | &nbsp; | 11 | &nbsp; |- ! NF | 34 | {{VE-VLAG}} [[Johnny Cecotto]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Ratkas | 26 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 33 | Turbo | 8 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 31 | Elektriese probleem | 1 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{US-VLAG}} [[Danny Sullivan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Wiel | 19 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | ATS-[[BMW]] | 26 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 25 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 24 | Remme | 15 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 5 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Renault F1|Renault]] | 4 | Verdeler | 7 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Oorverhit | 24 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Motor | 3 | &nbsp; |- ! NQ | 31 | {{IT-VLAG}} [[Corrado Fabi]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Formule Een-wedrenverslae]] [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1983|Detroit]] axu5fjvtzaz2tjr0ym3qgjllnn2d0jm 0 463278 2975983 2920523 2026-10-06T05:44:25Z Jcb 223 2975983 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[23 Junie]] [[1985]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | 1:55:39.851 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 57.549 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:03.170 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{DE-VLAG}} '''Stefan Bellof''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 1:06.225 | 19 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Renault]]''' | 63 | + 1:26.966 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]'''-'''[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 11 | &nbsp; |- ! 9 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 58 | + 5 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 51 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 27 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 26 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 19 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 18 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 15 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 11 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 10 | Remme | 12 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 4 | Koppeling | 13 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 3 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Detroit]] o8x97rxya90yxxur8hyxjh9l79ec9w3 0 463279 2975994 2921108 2026-10-06T05:49:10Z Jcb 223 2975994 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[22 Junie]] [[1986]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 63 | 1:51:12.847 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 63 | + 31.017 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 31.824 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:30.936 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 8 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 61 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{FR-VLAG}} Philippe Streiff | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 51 | Elektriese probleem | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 46 | Ongeluk | 4 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 44 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 43 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 41 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | Elektriese probleem | 5 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 38 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Stuurfout | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Stuurfout | 21 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CA-VLAG}} [[Allen Berg]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Elektriese probleem | 25 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 15 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 14 | Turbo | 22 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 12 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 8 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 3 | Turbo | 24 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | Zakspeed | 0 | Elektriese probleem | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1986|Detroit]] lgex1a8cshktpv2gu8ngkdspjmq72to 0 463280 2975996 2921112 2026-10-06T05:50:13Z Jcb 223 2975996 wikitext text/x-wiki Die '''[[1987 Formule Een-seisoen|1987 Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[21 Junie]] [[1987]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 63 | 1:50:16.358 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 63 | + 33.819 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 45.327 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:02.601 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 1 | '''2''' |- ! 6 | 18 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Arrows]]'''-Megatron | 60 | + 3 Rondes | 6 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[McLaren]]-TAG | 60 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 8 | 10 | {{DE-VLAG}} Christian Danner | Zakspeed | 60 | + 3 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-Megatron | 60 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 3 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 12 | 14 | {{FR-VLAG}} [[Pascal Fabre]] | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 5 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Ligier]]-Megatron | 51 | Koppeling | 23 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Wiel | 14 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Ratkas | 7 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 22 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | Zakspeed | 16 | Turbo | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Arrows]]-Megatron | 12 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Ivan Capelli]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Elektriese probleem | 22 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Alex Caffi]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 3 | Transmissie | 19 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 2 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{ES-VLAG}} [[Adrián Campos]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 1 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{JP-VLAG}} [[Satoru Nakajima]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]] | 0 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1987|Detroit]] eubkve9m0uwj80i9n6imgni2lcnyrx0 0 463281 2975999 2921111 2026-10-06T05:50:51Z Jcb 223 2975999 wikitext text/x-wiki Die '''[[1988 Formule Een-seisoen|1988]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[19 Junie]] [[1988]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | 1:54:56.035 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | + 38.713 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 5 | '''4''' |- ! 4 | 22 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''Rial'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 12 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Jonathan Palmer]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 17 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | '''[[Minardi]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 16 | '''1''' |- ! 7 | 29 | {{FR-VLAG}} Yannick Dalmas | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 8 | 36 | {{IT-VLAG}} Alex Caffi | [[Dallara]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Julian Bailey]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{ES-VLAG}} [[Luis Perez-Sala]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 25 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[Larrousse (Formule 1)|Larrousse]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Aandrywing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IT-VLAG}} [[Stefano Modena]] | [[EuroBrun]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | Botsing | 3 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 45 | Oorverhit | 20 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{BR-VLAG}} [[Mauricio Gugelmin]] | [[March Engineering|March]]-[[Judd]] | 34 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 26 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]] | 26 | Tol | 8 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{AR-VLAG}} [[Oscar Larrauri]] | [[EuroBrun]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Arrows]]-Megatron | 24 | Tol | 9 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 18 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Suspensie | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Arrows]]-Megatron | 14 | Elektriese probleem | 15 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Nicola Larini]] | [[Osella]] | 7 | Enjin | 26 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Pap band | 2 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 2 | Oorverhit | 18 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1988|Detroit]] qgqzlgytz7dbi5s4kmfqmvtlh7ll9xg 0 463374 2975958 2920612 2026-10-06T05:27:02Z Jcb 223 2975958 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 13 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | 1:34:49.228 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +11.007 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +13.285 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 Ronde | 10 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{MX-VLAG}} Héctor Rebaque | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +2 Rondes | 17 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | Enjin | 12 | |- ! 9 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +3 Rondes | 21 | |- ! 10 | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 73 | +3 Rondes | 23 | |- ! 11 | 50 | {{GB-VLAG}} Rupert Keegan | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +3 Rondes | 18 | |- ! 12 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | +4 Rondes | 22 | |- ! 13 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +7 Rondes | 24 | |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980|Brittanje]] 0lczywwgm18ldf94i6od55yynqr0eb8 0 463375 2975975 2920477 2026-10-06T05:40:43Z Jcb 223 2975975 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | 1:35:33.812 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 25.726 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 38.436 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.242 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.430 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 76 | + 41.636 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 75 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 66 | Elektriese probleem | 11 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 60 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Brondstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 41 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 40 | Aandrywing | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Renjaer onwel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet sr.|Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 9 | Brondstofstelsel | 3 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 18 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Spin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 0 | Botsing | 2 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 0 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 33 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Brittanje]] 0wrf6u4hmypqgu1kx8c6drpob6jysc8 0 463382 2975982 2920531 2026-10-06T05:44:11Z Jcb 223 2975982 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 21 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 65 | 1:18:10.436 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 64 | + 1 Ronde | 6 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 64 | + 1 Ronde | 16 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 64 | + 1 Ronde | 2 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 64 | + 1 Ronde | 12 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 63 | + 2 Rondes | 15 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 63 | +2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 63 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | + 3 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 60 | Inspuiting | 4 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 6 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 57 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 57 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 41 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 38 | Transmissie | 23 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 37 | Nie geklassifiseer | 8 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 28 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 21 | Uitlaat | 1 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 17 | Koppeling | 5 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 17 | Turbo | 22 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Zakspeed]] | 6 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 4 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 0 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Brittanje]] 6u68s5lpznj73vwihmd7cqfw78t88hg 0 463383 2975993 2921118 2026-10-06T05:49:00Z Jcb 223 2975993 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 13 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die negende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 75 | 1:30:38.471 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 75 | + 5.574 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 74 | + 1 Ronde | 6 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 73 | + 2 Rondes | 8 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Martin Brundle]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 72 | + 3 Rondes | 11 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Philippe Streiff''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 72 | + 3 Rondes | 16 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 72 | + 3 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 72 | + 3 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 69 | + 6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NC | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 62 | Nie geklassifiseer | 13 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 51 | Turbo | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Alessandro Nannini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 50 | Stuurfout | 20 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 45 | Brandstofstelsel | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 39 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Ratkas | 3 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{NL-VLAG}} Huub Rothengatter | Zakspeed | 24 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 23 | Elektriese probleem | 21 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 22 | Elektriese probleem | 4 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Petrolpedaal | 14 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 7 | Ratkas | 5 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffitte]] | [[Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 19 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 0 | Botsing | 23 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CA-VLAG}} [[Allen Berg]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1986|Brittanje]] ku0lp30agqpukxnb0d88zigioa9xhud 0 463385 2975995 2921116 2026-10-06T05:50:02Z Jcb 223 2975995 wikitext text/x-wiki Die '''[[1987 Formule Een-seisoen|1987]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 12 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die sewende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 65 | 1:19:11.780 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 65 | + 1.918 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 64 | + 1 Ronde | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{JP-VLAG}} '''Satoru Nakajima''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 63 | + 2 Rondes | 12 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Arrows]]-Megatron''' | 63 | + 2 Rondes | 13 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{IT-VLAG}} '''Teo Fabi''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 2 Rondes | 6 | '''1''' |- ! 7 | 20 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{FR-VLAG}} [[Pascal Fabre]] | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 6 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NC | 9 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Zakspeed]] | 54 | Nie geklassifiseer | 17 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 53 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | Suspensie | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Arrows]]-[[Megatron (Motor)|Megatron]] | 45 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{ES-VLAG}} [[Adrián Campos]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 34 | Brandstofstelsel | 19 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Alex Caffi]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 32 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Zakspeed]] | 32 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 28 | Turbo | 11 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 18 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 10 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 8 | Turbo | 9 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 7 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[Larrousse (Formule 1)|Larrousse]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ratkas | 21 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-Megatron | 3 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Ivan Capelli]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DQ | 26 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Ligier]]-Megatron | 0 | Gediskwalifiseer | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1987|Brittanje]] 8auwf6z8n0azb53lgncbz81wxfydmu3 0 463387 2975998 2921113 2026-10-06T05:50:40Z Jcb 223 2975998 wikitext text/x-wiki Die '''[[1988 Formule Een-seisoen|1988]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 10 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[McLaren]]-[[Honda]]''' | 65 | 1:33:16.367 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Judd]]''' | 65 | + 23.344 | 11 | '''6''' |- ! 3 | 19 | {{IT-VLAG}} '''Alessandro Nannini''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 65 | + 51.214 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 15 | {{BR-VLAG}} '''Mauricio Gugelmin''' | '''March-[[Judd]]''' | 65 | + 1:11.378 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 65 | + 1:20.835 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 17 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Arrows]]-Megatron''' | 64 | + 1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Arrows]]-Megatron | 64 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 64 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 64 | + 1 Ronde | 1 | &nbsp; |- ! 10 | 2 | {{JP-VLAG}} [[Satoru Nakajima]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]] | 64 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 11 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Alex Caffi]] | [[Dallara]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Stefano Modena]] | EuroBrun-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 13 | 29 | {{FR-VLAG}} [[Yannick Dalmas]] | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 14 | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 16 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Julian Bailey]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 17 | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 62 | Sonder brandstof | 2 | &nbsp; |- ! 18 | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 62 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 19 | 21 | {{IT-VLAG}} [[Nicola Larini]] | [[Osella]] | 60 | Sonder brandstof | 26 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1988|Brittanje]] t51vl44mkhewa4bulqzns0x61og8695 0 463389 2975959 2920513 2026-10-06T05:27:15Z Jcb 223 2975959 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 10 Augustus 1980 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | 1:23:59.73 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +3.19 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +43.53 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +44.48 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 45 | +1:16.49 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 45 | +1:28.72 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | +1:33.01 | 9 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | +1:47.75 | 17 | |- ! 9 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 10 | |- ! 10 | 4 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ford]] | 44 | +1 Ronde | 22 | |- ! 11 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 14 | |- ! 12 | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 13 | |- ! 13 | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 44 | +1 Ronde | 21 | |- ! 14 | 14 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 24 | |- ! 15 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 23 | |- ! 16 | 12 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Wiellaer | 11 | |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Enjin | 20 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 27 | Enjin | 2 | |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 31 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ratkas | 18 | |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Transmissie | 7 | |- ! DNF | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Remme | 12 | |- ! DNF | 21 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Wiellaer | 8 | |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ratkas | 15 | |- ! DNQ | 50 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! DNQ | 10 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980|Duitsland]] qsta8qgpu6u24v3q60p6f8errjyx4xt 0 463391 2975966 2920050 2026-10-06T05:37:30Z Jcb 223 2975966 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 2 Augustus 1981 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | 1:25:55.60 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 45 | + 11.52 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 45 | + 1:04.60 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | + 1:39.69 | 16 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | + 1:50.52 | 18 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 44 | + 1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 44 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 44 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 11 | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | + 1 Ronde | 4 | &nbsp; |- ! 12 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | + 1 Ronde | 24 | &nbsp; |- ! 13 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 44 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 14 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 43 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 27 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Suspensie | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Brandstoflek | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Elektriese probleem | 5 | &nbsp; |- ! DNQ | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 35 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Duitsland]] 3wni8ao2m9h9l9u6ky487g97u3dp6zg 0 463397 2975970 2920500 2026-10-06T05:38:53Z Jcb 223 2975970 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[30 Augustus]] [[1981]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Beeld:Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Williams-spanhoof [[Frank Williams]] (regs) in gesprek met [[Carlos Reutemann]] (middel) tydens 'n oefensessie.]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 72 | 1:40:22.43 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 8.24 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 35.50 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 9 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CL-VLAG}} '''[[Eliseo Salazar]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2 Rondes | 24 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ontsteking | 8 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Bande | 14 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 18 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Suspensie | 19 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 4 | Botsing | 12 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 1 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Botsing | 16 | &nbsp; |- ! NS | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | Nie begin nie | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Nederland]] hu6o40vz1krfllse11hry6af2vq6v18 0 463468 2975987 2920542 2026-10-06T05:45:21Z Jcb 223 2975987 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op 25 Augustus 1985 op [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]] gehou. Dit was die elfde ren van die seisoen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | 1:32:29.263 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 0.232 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 70 | + 48.491 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 48.837 | 16 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 69 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 69 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 69 | + 1 Ronde | 1 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 68 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 65 | Uitlaat | 9 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | Nie geklassifiseer | 26 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 54 | Suspensie | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | RAM-Hart | 52 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 39 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 27 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 25 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 22 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 20 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-Hart | 18 | Wiellaer | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 17 | Elektriese probleem | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 13 | Oliedruk | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Toleman]]-Hart | 12 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 9 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 1 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 1 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 1 | Turbo | 19 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Nederland]] 96co9412lssunhh7huwehl6eckr36ru 0 463706 2975971 2920064 2026-10-06T05:39:06Z Jcb 223 2975971 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorwedren]] wat op 16 Augustus 1981 by die [[Red Bull Ring|Österreichring]] gehou is. Dit was die elfde wedren van die wêreldkampioenskapseisoen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra]]''' | 53 | 1:27:36.47 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 53 | + 5.17 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 7.34 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 12.04 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 31.85 | 5 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 1:31.14 | 12 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | +1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 10 | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | +6 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 46 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Remme | 21 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Oliedruk | 20 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 35 | Brand | 16 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Oostenryk]] 2cx672qh5oe7ldzcqgdwtrlr8uvx1yd 0 463707 2975978 2920452 2026-10-06T05:41:47Z Jcb 223 2975978 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorwedren]] wat op 15 Augustus 1982 by die [[Red Bull Ring|Österreichring]] gehou is. Dit was die dertiende wedren van die wêreldkampioenskapseisoen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:25:02.212 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 0.050 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 52 | + 1 Ronde | 14 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 1 Ronde | 4 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 10 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{IT-VLAG}} '''[[Mauro Baldi]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 23 | '''1''' |- ! 7 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 48 | Inspuiting | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 31 | Elektriese probleem | 1 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Tommy Byrne]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Tol | 26 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 27 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 22 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 16 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 7 | suspensie | 15 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 7 | Transmissie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Tol | 8 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Stuurfout | 24 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 9 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 13 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Oostenryk]] o0rxyxtm7mebcqc4fghvdpir43er0a4 0 463832 2975960 2920114 2026-10-06T05:27:30Z Jcb 223 2975960 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 14 September 1980 op die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | 1:38:07.52 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | +28.93 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | +1:13.67 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1 Ronde | 18 | '''3''' |- ! 5 | 21 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +1 Ronde | 24 | |- ! 8 | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 59 | +1 Ronde | 16 | |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +1 Ronde | 20 | |- ! 10 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 58 | +2 Rondes | 1 | |- ! 11 | 50 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +2 Rondes | 21 | |- ! 12 | 31 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | +3 Rondes | 17 | |- ! 13 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Remme | 12 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 53 | Ratkas | 2 | |- ! DNF | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 23 | |- ! DNF | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Enjin | 10 | |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Enjin | 7 | |- ! DNF | 4 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ongeluk | 22 | |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Wiellaer | 14 | |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Suspensie | 9 | |- ! DNF | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 15 | |- ! DNF | 2 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 5 | Pap band | 8 | |- ! DNF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Pap band | 4 | |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Tol | 19 | |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980|Italië]] 8ghbop0o63wje41zjis6zwgleh8x7ap 0 463833 2975967 2920826 2026-10-06T05:37:48Z Jcb 223 2975967 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 13 September 1981 op die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 52 | 1:26:36.897 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 22.175 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 50.587 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1:32.902 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 1:34.522 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | Enjin | 6 | '''1''' |- ! 7 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Pap band | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 50 | + 2 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! 9 | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 35 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | Toleman-Hart | 49 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- |- ! DNF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 40 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 22 | Pap band | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Suspensie | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 12 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 11 | Pap band | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Tol | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Tol | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 5 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! DNQ | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 31 | {{IT-VLAG}} [[Beppe Gabbiani]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 36 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Italië]] dvzj089ru0r5opv468628l06o3w2a2o 0 463835 2975977 2920078 2026-10-06T05:41:31Z Jcb 223 2975977 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 12 September 1982 op die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- !1 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 52 | 1:22:25.734 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 14.064 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 48.452 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1:27.845 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 25 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra]]''' | 51 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 23 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 50 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | + 3 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 12 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Petrolpedaal | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 32 | Hantering | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Ontsteking | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 27 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Remme | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Wiel | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 7 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 6 | Koppeling | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 5 | Ratkas | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 2 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 0 | Botsing | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 20 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Italië]] 55oqhe8ilydlbf24xefxznwehlxke57 0 463854 2975965 2920077 2026-10-06T05:37:15Z Jcb 223 2975965 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een]] [[Caesars Palace Grand Prix]]''' is op [[17 Oktober]] [[1981]] by [[Las Vegas Straatrenbaan|Caesars Palace]] in [[Las Vegas]], [[Verenigde State van Amerika]] gehou. Dit was die vyftiende en laaste wedren van die kampioenskapseisoen gewees. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:44:09.077 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 75 | + 20.048 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | + 20.428 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 47.473 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:16.438 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 75 | + 1:18.175 | 12 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 1:18.497 | 6 | &nbsp; |- ! 8 | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 1 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 73 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | + 4 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 12 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 6 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 13 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Nie geklassifiseer | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 43 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 29 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! DQ | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 22 | Gediskwalifiseer | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Petrolpedaal | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Suspensie | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 10 | Elektriese probleem | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 2 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Waterlek | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 21 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Caesars Palace]] ppqdnyzem47eocli7jb6l7q7klubvyw 0 463857 2975979 2920454 2026-10-06T05:42:12Z Jcb 223 2975979 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Switserse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 29 Augustus 1982 op die Dijon-Prenois-baan in die buurt van Dijon gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:32:41.087 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 80 | + 4.442 | 1 | '''6'''{{Pictogram snelste ronde}} |- ! 3 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1:00.343 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 79 | + 1 Ronde | 6 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 79 | + 1 Ronde | 3 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1 Ronde | 15 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 26 | &nbsp; |- ! 9 | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 14 | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 4 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 15 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 4 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 16 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 75 | Inspuiting | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 70 | Hantering | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Onderstel | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 33 | Hantering | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 31 | Enjin | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Waterlek | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 24 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Besering | 10 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Switserse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Switserland]] 9tveughzoiu78n9dsmvp9sd1ch2rg4f 0 463909 2975785 2921587 2026-10-05T15:32:56Z Jcb 223 2975785 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[7 Mei]] [[1978]] in [[Monaco]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:55:14.66 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +22,45&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +32,29&nbsp;s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +33,53&nbsp;s | 2 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:08.06 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 35 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:08.77 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 11 | |- ! 8 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 74 | +1 Ronde | 1 | |- ! 9 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 20 | |- ! 10 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 71 | +4 Rondes | 12 | |- ! 11 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 4 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 62 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ratkas | 7 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Hantering | 6 | |- ! NF | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Renjaer onwel | 19 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Olielek | 10 | |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Remme | 16 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Ongeluk | 17 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 13 | Ratkas | 15 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Transmissie | 18 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Monaco]] 8euftnasgsp1qnzflcvk3ta6fgzoghm 0 463910 2975779 2921642 2026-10-05T15:31:10Z Jcb 223 2975779 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[21 Mei]] [[1978]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 1:39:52.02 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +9,90&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +24,34&nbsp;s | 2 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +47,04&nbsp;s | 4 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 69 | Ongeluk | 14 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 23 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 24 | |- ! 8 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 21 | |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | Martini-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 19 | |- ! 10 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 11 | |- ! 11 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 16 | |- ! 12 | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | +6 Rondes | 22 | |- ! 13 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Enjin | 12 | |- ! DNF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Tol | 10 | |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 56 | +14 Rondes | 20 | |- ! DNF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Tol | 5 | |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Ratkas | 13 | |- ! DNF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Transmissie | 18 | |- ! DNF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Suspensie | 8 | |- ! DNF | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Tol | 17 | |- ! DNF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 18 | Ongeluk | 9 | |- ! DNF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 3 | |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 6 | |- ! DNF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 15 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|België]] 72rea0oqazrervtyd1qk9nuqm9z1vxk 0 463911 2975787 2925639 2026-10-05T15:33:27Z Jcb 223 2975787 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[13 Augustus]] [[1978]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:41:21.57 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +47,44&nbsp;s | 13 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +1:39.76 | 11 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1 Ronde | 6 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 53 | +1 Ronde | 5 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1 Ronde | 21 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 53 | +1 Ronde | 10 | |- ! 8 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 17 | |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | Martini-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 26 | |- ! NC | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +7 Rondes | 22 | |- ! NC | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | +7 Rondes | 25 | |- ! DQ | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Hinder by wegsprong | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Ongeluk | 14 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 31 | Ratkas | 3 | |- ! DQ | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 28 | Hinder by wegsprong | 12 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 27 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrll]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 15 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 16 | |- ! NF | 23 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ongeluk | 18 | |- ! NF | 29 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ongeluk | 20 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 7 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 2 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Oostenryk]] 26iugqbsypcgp5yrxkkwkboyidyws4j 0 463912 2975790 2920954 2026-10-05T15:34:49Z Jcb 223 2975790 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[1 Oktober]] [[1978]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:40:48.800 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +19,739&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +45,701&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jabouille]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | +1:25.007 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:28.089 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:50.210 | 18 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 6 | |- ! 8 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 19 | |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | Martini-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 21 | |- ! 10 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 58 | +1 Ronde | 10 | |- ! 12 | 21 | {{US-VLAG}} [[Bobby Rahal]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 20 | |- ! 13 | 23 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 24 | |- ! 14 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | +3 Rondes | 17 | |- ! 15 | 55 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Sonder brandstof | 8 | |- ! 16 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +5 Rondes | 22 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Merzario-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ratkas | 26 | |- ! NF | 9 | {{NL-VLAG}} [[Michael Bleekemolen]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Olielek | 25 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Enjin | 5 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 1 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 25 | Enjin | 7 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Wiel | 12 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 22 | Enjin | 4 | |- ! NF | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Brandstofstelsel | 14 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Verenigde State]] lvo9xhp3cz5wpqiis01zidqlknqcoln 0 463913 2975784 2920949 2026-10-05T15:32:42Z Jcb 223 2975784 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Kanadese Grand Prix]]''' is op [[8 Oktober]] [[1978]] by Île Notre-Dame in [[Montreal]], [[Kanada]] gehou. Dit was die sestiende en laaste wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:57:49.196 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +13,372&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +19,408&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 35 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +24,667&nbsp;s | 12 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +28,558&nbsp;s | 13 | '''2''' |- ! 6 | 22 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +54,476&nbsp;s | 15 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +1:21.250 | 18 | |- ! 8 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +1:26.560 | 17 | |- ! 9 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +1:28.942 | 5 | |- ! 10 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 9 | |- ! 11 | 66 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 69 | +1 Ronde | 14 | |- ! 12 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 65 | +5 Rondes | 22 | |- ! NC | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +12 Rondes | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 52 | Transmissie | 10 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Tol | 19 | |- ! NF | 55 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Olielek | 1 | |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Enjin | 16 | |- ! NF | 21 | {{US-VLAG}} [[Bobby Rahal]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Brandstofstelsel | 20 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 8 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Remme | 7 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 6 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Kanada]] b5hrv35doxju9ucozvx1iwlsin36pbl 0 463918 2975981 2964781 2026-10-06T05:43:57Z Jcb 223 2975981 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule Een]] [[Australiese Grand Prix]]''' is op 3 November 1985 in [[Adelaide Straatbaan|Adelaide]], [[Australië]], gehou. Dit was die laaste wedren van die kampioenskapseisoen en is deur [[Keke Rosberg]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 82 | 2:00:40.473 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 82 | + 43.130 | 20 | '''6''' |- ! 3 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Philippe Streiff]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 82 | + 1:28.536 | 18 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{IT-VLAG}} '''[[Ivan Capelli]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 81 | + 1 Ronde | 22 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 81 | + 1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 6 | 17 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Arrows]]-[[BMW]]''' | 81 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | + 4 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 8 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 78 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 62 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 61 | Transmissie | 5 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 57 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 57 | Transmissie | 12 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 49 | Nie geklassifiseer | 17 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 42 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 42 | Uitlaat | 14 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 40 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 37 | Olielek | 11 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | Toleman-Hart | 28 | Koppeling | 21 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 26 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 20 | Transmissie | 8 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Lola (renmotor)|Lola-Hart]] | 20 | Elektriese probleem | 19 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Australiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Australië]] r37t7jbfo06008ez7ridfd8oq6utxw8 0 464044 2975732 2921358 2026-10-05T12:50:07Z NguoiDungKhongDinhDanh 135983 Requesting speedy deletion with rationale "Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].". ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 2975732 wikitext text/x-wiki {{Skrap|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Boris Pertsjatkin | beeld = <!-- slegs lêernaam, geen "Lêer:" of "Beeld:" en geen [[blokhakkies]] --> | beeld_regop = | dwarsformaat = <!-- ja, indien 'n wye beeld, los andersins leeg --> | beeldbeskrywing = <!-- beskrywing van beeld vir vir siggestremdes --> | beeldonderskrif = | inheemse_naam = Борис Георгиевич Перчаткин | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1946|7|1}} | geboorteplek = Mirhorod, [[Oekraïnse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Oekraïnse SSR]], [[Sowjetunie]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} | beroep = Menseregte-aktivis, godsdienstige leier | geloof = [[Christendom]] (Pinkstergelowige) | kinders = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Boris Georgijewitsj Pertsjatkin''' (Russies: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; gebore 1 Julie 1946<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|publisher=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2026-07-25|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=dead}}</ref>) is 'n menseregte-aktivis en een van die bekendste figure in die godsdienstige emigrasiebeweging wat gedurende die laat 1970's en vroeë 1980's in [[Nachodka]] ontstaan het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} In 1989 het hy in die [[Verenigde State van Amerika]] 'n belangrike rol gespeel in die bevordering van die sogenaamde Lautenberg-wysiging. Dié wetgewende wysiging het dit moontlik gemaak dat sowat een miljoen mense uit die voormalige [[Sowjetunie]] na die Verenigde State kon emigreer.{{sfn|Romanovič|2023}} == Biografie == === Vroeë lewe en aansluiting by die kerk === Pertsjatkin is gebore in die gesin van 'n militêre vlieënier wat kort ná sy geboorte in 'n motorongeluk omgekom het. 'n Paar jaar later is sy moeder met 'n ander militêre offisier getroud. In 1953 is hy in hegtenis geneem nadat hy geweier het om 'n bevel tydens 'n opstand uit te voer en is hy tot 25 jaar dwangarbeid in die strafkamp by [[Workoeta]] gevonnis. Op sestienjarige leeftyd het Boris by 'n Pinkstergemeente in Nachodka aangesluit. Daarna het hy begin om inligting oor die vervolging van gelowiges in die Sowjetunie te versamel en dit gereeld aan buitelandse joernaliste beskikbaar te stel.{{sfn|Semjonova|2020}} === Emigrasiebeweging en kontak met andersdenkendes === In 1976 het Pertsjatkin saam met Wasili Patroesjef, W.A. Boerlatsjenko en Wladimir Stepanof kontak met andersdenkendes in [[Moskou]] gemaak. Hulle is aangeraai om die toenemende emigrasiebeweging beter te organiseer. Later dieselfde jaar het L.W. Woronina van die [[Moskouse Helsinki-groep]] Nachodka besoek. Van toe af het Pertsjatkin hom aktief daarvoor beywer dat Pinkstergelowiges die Sowjetunie in groter getalle kon verlaat.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}} In dieselfde jaar het hy ook appèlle gestuur aan die [[Verenigde Nasies]], die Wêreldraad van Kerke en die staatshoofde van die lande wat die [[Helsinki-ooreenkomste]] onderteken het. Daarin het hy die voortgesette vervolging van gelowiges in die Sowjetunie onder hulle aandag gebring.<ref name="nashaamerica"/> In 1977 het hy saam met Nikolai Goreti namens Pinkstergelowiges opgetree ter ondersteuning van die gearresteerde andersdenkendes [[Aleksandr Ginzburg]], [[Joeri Orlof]] en [[Natan Sharansky|Anatoli Sjtsjaranski]], en 'n beroep op Christene wêreldwyd gedoen om hulle saak te steun.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}} Later daardie jaar het hy saam met Christene uit verskillende kerkgenootskappe aan 'n openbare hongerstaking deelgeneem. Die doel was om toestemming te verkry vir die emigrasie van Christene wat weens hulle geloof vervolg is.<ref>{{cite journal |author=Zenon Snylyk |title=Dissidents fast across USSR |url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf |journal=The Ukrainian Weekly |publisher=Ukrainian National Association |date=1977-10-09 |volume=LXXXIV |issue=222 |pages=2 |access-date=2026-07-25 |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf |url-status=dead }}</ref> Op 20 Desember 1978 het Pertsjatkin vanaf die poskantoor in Nachodka probeer om 'n Nuwejaarsboodskap aan die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] te stuur. Daarin het hy versoek dat aandag geskenk word aan mense wat van godsdiensvryheid ontneem is.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite book |author=Andrei Dementjef |title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы |url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |publisher=Roesski ostrof |year=2011 |pages=213 |isbn=978-5-93577-054-2 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |archive-date = 2023-09-25}}</ref> Van 1979 af het hy die organisatoriese werk gelei om 'n sentrum vir gelowiges te vestig wat uit die Sowjetunie wou emigreer. In 1980 is hy verkies tot sekretaris van die nuutgestigte Raad van Kerke van Sowjet-Pinkstergelowiges wat emigrasie nagestreef het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Teen die einde van 1979 het Pertsjatkin 'n verklaring aan die Amerikaanse Kongres en regering, asook aan die regerings van Kanada, Australië, die Verenigde Koninkryk, Wes-Duitsland, Frankryk en Italië gerig. Daarin het hy die werklikheid van die Sowjetstelsel, die Kommunistiese Party se godsdiensbeleid en die Sowjetwetgewing oor godsdienstige verenigings uiteengesit.<ref name="nashaamerica"/> === Staatsvervolging en gevangenisstraf === As een van die vernaamste leiers van die beweging van gelowiges wat om toestemming vir emigrasie aansoek gedoen het, het Pertsjatkin toenemend die aandag van die Sowjetowerhede getrek. Die plaaslike pers het op hulle aandrang 'n lasterveldtog teen hom en sy gesin gevoer.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Op 21 Augustus 1980 is Pertsjatkin in Nachodka in hegtenis geneem. Aan die einde van Maart 1981<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> is hy ingevolge artikel 190.1 van die Strafkode van die RSFSR skuldig bevind aan die "verspreiding van opsetlik valse bewerings wat die Sowjetstaat en die sosiale bestel in diskrediet bring" en tot twee jaar gevangenisstraf gevonnis.<ref name="dtic"/> Volgens berigte van Voice of America is Pertsjatkin tydens die ondersoek en verhoor met neuroleptiese middels behandel, wat daartoe gelei het dat hy herhaaldelik sy bewussyn verloor het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Hy is in Augustus 1982 vrygelaat en het sy veldtog vir die reg op emigrasie hervat. Reeds in Februarie 1983 is hy egter weer in hegtenis geneem. Hierdie keer is hy ingevolge artikel 218 (deel 2) van die Strafkode van die RSFSR tot anderhalf jaar gevangenisstraf gevonnis weens die onwettige besit van 'n mes.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} === Emigrasie na die VSA en die Lautenberg-wysiging === In 1987 het Pertsjatkin 'n verslag met die titel ''Oor die toestand van godsdiens in die Sowjetunie'' vir die Amerikaanse Kongres voorberei. Nadat dit in die Kongres voorgelê is, is hy genooi om met die Amerikaanse minister van buitelandse sake, George Shultz, die hoofregter van die Amerikaanse Hooggeregshof, William Rehnquist, en ander senior amptenare te vergader.{{sfn|Romanovič|2023}} Toe president [[Ronald Reagan]] die Sowjetunie in Mei 1988 besoek, is Pertsjatkin as verteenwoordiger van Sowjet-Protestante genooi om saam met 'n afvaardiging van veertig persone die eerste dame, [[Nancy Reagan]], te ontmoet.{{sfn|Gura|2018|p=173}} Op 26 Julie 1988 het Pertsjatkin saam met sy gesin na die VSA geïmmigreer.{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Op 4 Augustus dieselfde jaar het hy die Amerikaanse Kongres toegespreek oor die vervolging van gelowiges in die Sowjetunie.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref>{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Pertsjatkin|publisher=russiainphoto.ru|date=2023-09-26}}</ref> Daarna het hy met kongreslede, senatore en diplomate oor die situasie van godsdienstige minderhede in die Sowjetunie beraadslaag.{{sfn|Gura|2018|p=173}} Uit hierdie gesprekke<ref>{{cite journal |author=Vitalij Futornyj |title=25-летие начала исхода |url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 |journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta |date=2013-08-11 |volume=16 |issue=15 |pages=9}}</ref> het die sogenaamde Lautenbergwysiging voortgespruit, wat in 1989 aanvaar is en na senator Frank Lautenberg van [[New Jersey]] vernoem is. In die eerste dekade ná die aanvaarding daarvan het ongeveer 350&nbsp;000 godsdienstige immigrante hulle in die Verenigde State gevestig.{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}} Teen 2010 het die totale getal begunstigdes van die wysiging tot sowat 'n miljoen gestyg.{{sfn|Romanovič|2023}} === Menseregte-aktiwiteit in die VSA === Nadat hy hom in die Verenigde State gevestig het, het Pertsjatkin 'n persoonlike webwerf geskep waarop hy sy arrestasies, gevangenisstraf en die geskiedenis van die emigrasiebeweging uitvoerig beskryf het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web |url=https://bperchatkin.wordpress.com/ |title=Persoonlike webwerf van Boris Pertsjatkin}}</ref> Hy het ook die Christelike menseregte-organisasie ARRC (''American-Russian Relief Committee'') gestig.{{sfn|Romanovič|2023}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC |title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe, One Hundred Ninth Congress, First Session, April 14, 2005 |author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe |year=2007 |publisher=U.S. Government Printing Office |isbn=978-0-16-077910-7}}</ref> Verder het hy sy outobiografie ''Ognennyje tropy'' (Russies: ''Огненные тропы''; ''Vurige paaie'') gepubliseer, waarvan verskeie uitgawes verskyn het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} In die somer van 2025 het Pertsjatkin en sy ondersteuners die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake en die Amerikaanse Kommissie vir Internasionale Godsdiensvryheid (USCIRF) toegespreek. Hulle het die aandag gevestig op die vervolging van Christelike pasifiste in Rusland en [[Oekraïne]], wat volgens hulle alternatiewe burgerdiens geweier word, gedwing word om gemobiliseer te word en blootgestel word aan arrestasies, geweld en intimidasie omdat hulle weier om aan gewapende konflik deel te neem. In dieselfde verband het Pertsjatkin hom daarvoor beywer dat 'n afsonderlike immigrasiekwota ingestel word vir Oekraïense Christelike pasifiste wat ingevolge die [[Uniting for Ukraine|U4U]]-program na die Verenigde State gekom het.<ref>{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|publisher=Slavic Sacramento|date=2025-07-15}}</ref> == Vermeldings == Pertsjatkin is in 1981 uitdruklik deur die bekende andersdenkende [[Andrei Sakharov]] genoem in sy essay ''Die Verantwoordelikheid van Wetenskaplikes'', waarin hy hom onder die politieke gevangenes in die Sowjetunie genoem het.<ref>{{cite web |url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh |title=Сахаров. Ответственность учёных}}</ref> == Bibliografie == * Pertsjatkin, Boris — [http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=book&num=556 Огненные тропы. Seattle (VSA), 2002. — 222 bl.] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * {{cite book | last = Ostrovskaja | first = O. P. | title = Vladivostok – točka vozvraščenija: prošloje i nastojaščeje russkoj emigracii | publisher = Dalněvostočnyj juridičeskij institut | year = 2017 | isbn = 978-5-9753-0229-8 | url = http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf }} * {{cite journal | last = Gura | first = V. O. | title = Istorija ta eschatologični motyvy religijnoji emigraciji piznich protestantiv iz SSSR 1987–2017 rr. | url = http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf | journal = Gileja: naukovyj visnyk | year = 2018 | issue = 135 | pages = 171—175 | issn = 2076-1554}} * {{cite web | url = https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ | title = Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США | last = Semjonova | first = Viktorija | publisher = usa.one | date = 2020-01-03 }} * {{cite web | url = https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 | title = Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен | publisher = spasenie.by | last = Romanovič | first = Mihail | date = 2023-09-26 }} == Eksterne skakels == * {{cite journal | last = Rowe | first = Michael | journal = Religion in Communist Lands | title = The Soviet pentecostal emigration movement | url = https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 | date = 2008-01-02 | pages = 337—339 | doi = 10.1080/09637498308431098 }} * {{cite journal | last = Wanner | first = Catherine | journal = Canadian-American Slavic Studies | title = Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II | url = https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml | publisher = Brill / Schöningh | year = 2010 | volume = 44 | pages = 44—66 | issn = 2210-2396 | doi = 10.1163/221023910X512796 }} * {{cite web | title = Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council | author = Special To the New York Times | url = https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html | date = 1979-09-05 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Menseregte-aktiviste]] e5z3z5gyraoihn7neoiijo9sl0e9k0u 2975736 2975732 2026-10-05T12:58:46Z Asorev 164836 Rol weergawe [[Special:Diff/2975732|2975732]] deur [[Special:Contributions/NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|bespreek]]) terug. Dit is reeds hier bespreek: [[Gebruikerbespreking:Oesjaar#Vraag]] 2975736 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Boris Pertsjatkin | beeld = <!-- slegs lêernaam, geen "Lêer:" of "Beeld:" en geen [[blokhakkies]] --> | beeld_regop = | dwarsformaat = <!-- ja, indien 'n wye beeld, los andersins leeg --> | beeldbeskrywing = <!-- beskrywing van beeld vir vir siggestremdes --> | beeldonderskrif = | inheemse_naam = Борис Георгиевич Перчаткин | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1946|7|1}} | geboorteplek = Mirhorod, [[Oekraïnse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Oekraïnse SSR]], [[Sowjetunie]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} | beroep = Menseregte-aktivis, godsdienstige leier | geloof = [[Christendom]] (Pinkstergelowige) | kinders = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Boris Georgijewitsj Pertsjatkin''' (Russies: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; gebore 1 Julie 1946<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|publisher=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2026-07-25|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=dead}}</ref>) is 'n menseregte-aktivis en een van die bekendste figure in die godsdienstige emigrasiebeweging wat gedurende die laat 1970's en vroeë 1980's in [[Nachodka]] ontstaan het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} In 1989 het hy in die [[Verenigde State van Amerika]] 'n belangrike rol gespeel in die bevordering van die sogenaamde Lautenberg-wysiging. Dié wetgewende wysiging het dit moontlik gemaak dat sowat een miljoen mense uit die voormalige [[Sowjetunie]] na die Verenigde State kon emigreer.{{sfn|Romanovič|2023}} == Biografie == === Vroeë lewe en aansluiting by die kerk === Pertsjatkin is gebore in die gesin van 'n militêre vlieënier wat kort ná sy geboorte in 'n motorongeluk omgekom het. 'n Paar jaar later is sy moeder met 'n ander militêre offisier getroud. In 1953 is hy in hegtenis geneem nadat hy geweier het om 'n bevel tydens 'n opstand uit te voer en is hy tot 25 jaar dwangarbeid in die strafkamp by [[Workoeta]] gevonnis. Op sestienjarige leeftyd het Boris by 'n Pinkstergemeente in Nachodka aangesluit. Daarna het hy begin om inligting oor die vervolging van gelowiges in die Sowjetunie te versamel en dit gereeld aan buitelandse joernaliste beskikbaar te stel.{{sfn|Semjonova|2020}} === Emigrasiebeweging en kontak met andersdenkendes === In 1976 het Pertsjatkin saam met Wasili Patroesjef, W.A. Boerlatsjenko en Wladimir Stepanof kontak met andersdenkendes in [[Moskou]] gemaak. Hulle is aangeraai om die toenemende emigrasiebeweging beter te organiseer. Later dieselfde jaar het L.W. Woronina van die [[Moskouse Helsinki-groep]] Nachodka besoek. Van toe af het Pertsjatkin hom aktief daarvoor beywer dat Pinkstergelowiges die Sowjetunie in groter getalle kon verlaat.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}} In dieselfde jaar het hy ook appèlle gestuur aan die [[Verenigde Nasies]], die Wêreldraad van Kerke en die staatshoofde van die lande wat die [[Helsinki-ooreenkomste]] onderteken het. Daarin het hy die voortgesette vervolging van gelowiges in die Sowjetunie onder hulle aandag gebring.<ref name="nashaamerica"/> In 1977 het hy saam met Nikolai Goreti namens Pinkstergelowiges opgetree ter ondersteuning van die gearresteerde andersdenkendes [[Aleksandr Ginzburg]], [[Joeri Orlof]] en [[Natan Sharansky|Anatoli Sjtsjaranski]], en 'n beroep op Christene wêreldwyd gedoen om hulle saak te steun.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}} Later daardie jaar het hy saam met Christene uit verskillende kerkgenootskappe aan 'n openbare hongerstaking deelgeneem. Die doel was om toestemming te verkry vir die emigrasie van Christene wat weens hulle geloof vervolg is.<ref>{{cite journal |author=Zenon Snylyk |title=Dissidents fast across USSR |url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf |journal=The Ukrainian Weekly |publisher=Ukrainian National Association |date=1977-10-09 |volume=LXXXIV |issue=222 |pages=2 |access-date=2026-07-25 |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf |url-status=dead }}</ref> Op 20 Desember 1978 het Pertsjatkin vanaf die poskantoor in Nachodka probeer om 'n Nuwejaarsboodskap aan die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] te stuur. Daarin het hy versoek dat aandag geskenk word aan mense wat van godsdiensvryheid ontneem is.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite book |author=Andrei Dementjef |title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы |url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |publisher=Roesski ostrof |year=2011 |pages=213 |isbn=978-5-93577-054-2 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |archive-date = 2023-09-25}}</ref> Van 1979 af het hy die organisatoriese werk gelei om 'n sentrum vir gelowiges te vestig wat uit die Sowjetunie wou emigreer. In 1980 is hy verkies tot sekretaris van die nuutgestigte Raad van Kerke van Sowjet-Pinkstergelowiges wat emigrasie nagestreef het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Teen die einde van 1979 het Pertsjatkin 'n verklaring aan die Amerikaanse Kongres en regering, asook aan die regerings van Kanada, Australië, die Verenigde Koninkryk, Wes-Duitsland, Frankryk en Italië gerig. Daarin het hy die werklikheid van die Sowjetstelsel, die Kommunistiese Party se godsdiensbeleid en die Sowjetwetgewing oor godsdienstige verenigings uiteengesit.<ref name="nashaamerica"/> === Staatsvervolging en gevangenisstraf === As een van die vernaamste leiers van die beweging van gelowiges wat om toestemming vir emigrasie aansoek gedoen het, het Pertsjatkin toenemend die aandag van die Sowjetowerhede getrek. Die plaaslike pers het op hulle aandrang 'n lasterveldtog teen hom en sy gesin gevoer.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Op 21 Augustus 1980 is Pertsjatkin in Nachodka in hegtenis geneem. Aan die einde van Maart 1981<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> is hy ingevolge artikel 190.1 van die Strafkode van die RSFSR skuldig bevind aan die "verspreiding van opsetlik valse bewerings wat die Sowjetstaat en die sosiale bestel in diskrediet bring" en tot twee jaar gevangenisstraf gevonnis.<ref name="dtic"/> Volgens berigte van Voice of America is Pertsjatkin tydens die ondersoek en verhoor met neuroleptiese middels behandel, wat daartoe gelei het dat hy herhaaldelik sy bewussyn verloor het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Hy is in Augustus 1982 vrygelaat en het sy veldtog vir die reg op emigrasie hervat. Reeds in Februarie 1983 is hy egter weer in hegtenis geneem. Hierdie keer is hy ingevolge artikel 218 (deel 2) van die Strafkode van die RSFSR tot anderhalf jaar gevangenisstraf gevonnis weens die onwettige besit van 'n mes.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} === Emigrasie na die VSA en die Lautenberg-wysiging === In 1987 het Pertsjatkin 'n verslag met die titel ''Oor die toestand van godsdiens in die Sowjetunie'' vir die Amerikaanse Kongres voorberei. Nadat dit in die Kongres voorgelê is, is hy genooi om met die Amerikaanse minister van buitelandse sake, George Shultz, die hoofregter van die Amerikaanse Hooggeregshof, William Rehnquist, en ander senior amptenare te vergader.{{sfn|Romanovič|2023}} Toe president [[Ronald Reagan]] die Sowjetunie in Mei 1988 besoek, is Pertsjatkin as verteenwoordiger van Sowjet-Protestante genooi om saam met 'n afvaardiging van veertig persone die eerste dame, [[Nancy Reagan]], te ontmoet.{{sfn|Gura|2018|p=173}} Op 26 Julie 1988 het Pertsjatkin saam met sy gesin na die VSA geïmmigreer.{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} Op 4 Augustus dieselfde jaar het hy die Amerikaanse Kongres toegespreek oor die vervolging van gelowiges in die Sowjetunie.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref>{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Pertsjatkin|publisher=russiainphoto.ru|date=2023-09-26}}</ref> Daarna het hy met kongreslede, senatore en diplomate oor die situasie van godsdienstige minderhede in die Sowjetunie beraadslaag.{{sfn|Gura|2018|p=173}} Uit hierdie gesprekke<ref>{{cite journal |author=Vitalij Futornyj |title=25-летие начала исхода |url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 |journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta |date=2013-08-11 |volume=16 |issue=15 |pages=9}}</ref> het die sogenaamde Lautenbergwysiging voortgespruit, wat in 1989 aanvaar is en na senator Frank Lautenberg van [[New Jersey]] vernoem is. In die eerste dekade ná die aanvaarding daarvan het ongeveer 350&nbsp;000 godsdienstige immigrante hulle in die Verenigde State gevestig.{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}} Teen 2010 het die totale getal begunstigdes van die wysiging tot sowat 'n miljoen gestyg.{{sfn|Romanovič|2023}} === Menseregte-aktiwiteit in die VSA === Nadat hy hom in die Verenigde State gevestig het, het Pertsjatkin 'n persoonlike webwerf geskep waarop hy sy arrestasies, gevangenisstraf en die geskiedenis van die emigrasiebeweging uitvoerig beskryf het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web |url=https://bperchatkin.wordpress.com/ |title=Persoonlike webwerf van Boris Pertsjatkin}}</ref> Hy het ook die Christelike menseregte-organisasie ARRC (''American-Russian Relief Committee'') gestig.{{sfn|Romanovič|2023}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC |title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe, One Hundred Ninth Congress, First Session, April 14, 2005 |author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe |year=2007 |publisher=U.S. Government Printing Office |isbn=978-0-16-077910-7}}</ref> Verder het hy sy outobiografie ''Ognennyje tropy'' (Russies: ''Огненные тропы''; ''Vurige paaie'') gepubliseer, waarvan verskeie uitgawes verskyn het.{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}} In die somer van 2025 het Pertsjatkin en sy ondersteuners die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake en die Amerikaanse Kommissie vir Internasionale Godsdiensvryheid (USCIRF) toegespreek. Hulle het die aandag gevestig op die vervolging van Christelike pasifiste in Rusland en [[Oekraïne]], wat volgens hulle alternatiewe burgerdiens geweier word, gedwing word om gemobiliseer te word en blootgestel word aan arrestasies, geweld en intimidasie omdat hulle weier om aan gewapende konflik deel te neem. In dieselfde verband het Pertsjatkin hom daarvoor beywer dat 'n afsonderlike immigrasiekwota ingestel word vir Oekraïense Christelike pasifiste wat ingevolge die [[Uniting for Ukraine|U4U]]-program na die Verenigde State gekom het.<ref>{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|publisher=Slavic Sacramento|date=2025-07-15}}</ref> == Vermeldings == Pertsjatkin is in 1981 uitdruklik deur die bekende andersdenkende [[Andrei Sakharov]] genoem in sy essay ''Die Verantwoordelikheid van Wetenskaplikes'', waarin hy hom onder die politieke gevangenes in die Sowjetunie genoem het.<ref>{{cite web |url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh |title=Сахаров. Ответственность учёных}}</ref> == Bibliografie == * Pertsjatkin, Boris — [http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=book&num=556 Огненные тропы. Seattle (VSA), 2002. — 222 bl.] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * {{cite book | last = Ostrovskaja | first = O. P. | title = Vladivostok – točka vozvraščenija: prošloje i nastojaščeje russkoj emigracii | publisher = Dalněvostočnyj juridičeskij institut | year = 2017 | isbn = 978-5-9753-0229-8 | url = http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf }} * {{cite journal | last = Gura | first = V. O. | title = Istorija ta eschatologični motyvy religijnoji emigraciji piznich protestantiv iz SSSR 1987–2017 rr. | url = http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf | journal = Gileja: naukovyj visnyk | year = 2018 | issue = 135 | pages = 171—175 | issn = 2076-1554}} * {{cite web | url = https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ | title = Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США | last = Semjonova | first = Viktorija | publisher = usa.one | date = 2020-01-03 }} * {{cite web | url = https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 | title = Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен | publisher = spasenie.by | last = Romanovič | first = Mihail | date = 2023-09-26 }} == Eksterne skakels == * {{cite journal | last = Rowe | first = Michael | journal = Religion in Communist Lands | title = The Soviet pentecostal emigration movement | url = https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 | date = 2008-01-02 | pages = 337—339 | doi = 10.1080/09637498308431098 }} * {{cite journal | last = Wanner | first = Catherine | journal = Canadian-American Slavic Studies | title = Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II | url = https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml | publisher = Brill / Schöningh | year = 2010 | volume = 44 | pages = 44—66 | issn = 2210-2396 | doi = 10.1163/221023910X512796 }} * {{cite web | title = Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council | author = Special To the New York Times | url = https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html | date = 1979-09-05 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Menseregte-aktiviste]] c2c5qw32tj1bomonc550hxfxggctnbq 0 464101 2975791 2921444 2026-10-05T15:35:19Z Jcb 223 2975791 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[21 Januarie]] 1979 in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:36:03.21 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +14,94&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:28.81 | 6 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:41.72 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 7 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 11 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1 Ronde | 16 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 14 | |- ! 9 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 15 | |- ! 10 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 17 | |- ! 11 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 24 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 48 | Enjin | 10 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Transmissie | 21 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Elektriese probleem | 18 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 4 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 15 | Enjin | 12 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 8 | Brandstofstelsel | 23 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 6 | Enjin | 25 | |- ! NF | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Botsing | 5 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 8 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 9 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 20 | |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Merzario-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 22 | |- ! DNS | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | Ongeluk | 13 | |- ! NS | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | Motor nie gereed | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Argentinië]] bkgljlbs9z6ylqpttk54njhdthyx7qd 0 464102 2975778 2925652 2026-10-05T15:30:45Z Jcb 223 2975778 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[15 Januarie]] 1978 in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede vir uitval !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | 1:37:04.47 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 52 | +13,21&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +13,64&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +16,05&nbsp;s | 6 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1:14.85 | 3 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1:19.90 | 9 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | +1:22.60 | 2 | |- ! 8 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | +1:38.88 | 7 | |- ! 9 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1:40.60 | 17 | |- ! 10 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1:43.50 | 15 | |- ! 11 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1:49.07 | 13 | |- ! 12 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +1 Ronde | 11 | |- ! 13 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +1 Ronde | 24 | |- ! 14 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +1 Ronde | 23 | |- ! 15 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Brandstofstelsel | 16 | |- ! 16 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 50 | Enjin | 8 | |- ! 17 | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +2 Rondes | 18 | |- ! 18 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +2 Rondes | 12 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 41 | Enjin | 4 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Brandstofstelsel | 14 | |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Verdeler | 21 | |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Lamberto Leoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 22 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Merzario-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ewenaar | 20 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Oorverhit | 19 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Argentinië]] msdcqhohc6pc239n5sucdlgekss9qau 0 464103 2975792 2966690 2026-10-05T15:35:36Z Jcb 223 2975792 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[13 Mei]] [[1979]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:39:59.53 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +15,36&nbsp;s | 1 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +35,17&nbsp;s | 12 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +46,49&nbsp;s | 10 | '''3''' |- ! 5 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +1:04.31 | 16 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +1:05.85 | 19 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 69 | +1 Ronde | 6 | |- ! 8 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 20 | |- ! 9 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 23 | |- ! 10 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 21 | |- ! 11 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +3 Rondes | 11 | |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ongeluk | 2 | |- ! DNF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Ongeluk | 9 | |- ! DNF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Elektriese probleem | 4 | |- ! DNF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Remme | 5 | |- ! DNF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 23 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 23 | Enjin | 13 | |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 22 | Turbo | 18 | |- ! DNF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 21 | Ongeluk | 14 | |- ! DNF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 24 | |- ! DNF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Tol | 22 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|België]] 7gq66oi6wwqtw4v48uhys4c5ieo4o0d 0 464119 2975796 2921446 2026-10-05T15:36:45Z Jcb 223 2975796 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[27 Mei]] [[1979]] in [[Monaco]] gehou. Dit was die sewende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | 1:55:22.48 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +0,44&nbsp;s | 16 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +8,57&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +41,31&nbsp;s | 14 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | Enjin | 3 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +7 Rondes | 8 | '''1''' |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 68 | Transmissie | 18 | |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 68 | +8 Rondes | 20 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Ratkas | 5 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Stuurfout | 9 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Suspensie | 6 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Wiel | 12 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 21 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 7 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 17 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 8 | Ongeluk | 19 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Transmissie | 10 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Suspensie | 15 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Monaco]] fwqp8zupy1z2kznk6azqsp4whbpv8sq 0 464120 2975793 2966710 2026-10-05T15:36:00Z Jcb 223 2975793 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 4 Februarie 1979 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd !Rooster !Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 1:40:09.64 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +5,28&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +44,14&nbsp;s | 3 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +1:25.88 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | +1 Ronde | 5 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | +1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 19 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 14 | |- ! 9 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 16 | |- ! 10 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | +1 Ronde | 7 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 9 | |- ! 12 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 20 | |- ! 13 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 23 | |- ! 14 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 21 | |- ! 15 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | +2 Rondes | 17 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Brasilië]] b43psyhwlsfujdvsnnzm019cqz1o5zp 0 464121 2975780 2925651 2026-10-05T15:31:31Z Jcb 223 2975780 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 29 Januarie 1978 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepagua]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | 1:49:59.86 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +49,13&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 63 | +57,02&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +1:33.12 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 19 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | +1 Ronde | 20 | |- ! 8 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | +2 Rondes | 21 | |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 61 | +2 Rondes | 14 | |- ! 10 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +4 Rondes | 18 | |- ! 11 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +5 Rondes | 8 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Fisiek | 22 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 35 | Tol | 6 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Tol | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 2 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Brandstofstelsel | 9 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Botsing | 1 | |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Remme | 23 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Oorverhit | 13 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Lamberto Leoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 17 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Brasilië]] 05mmmsateae44fo6az3rukt4wwt0uk6 0 464128 2975802 2966699 2026-10-05T15:38:04Z Jcb 223 2975802 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 8 April 1979 in [[Long Beach]] gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:50:25.40 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | +29,38&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +59,69&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:04.33 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:23.52 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | +1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 20 | |- ! 8 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | +2 Rondes | 12 | |- ! 9 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 13 | |- ! DSQ | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | Stootaangesit | 17 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Inspuiting | 18 | |- ! DSQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Stootaangesit | 21 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Enjin | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Suspensie | 14 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Remme | 9 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 22 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Remme | 5 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 8 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 19 | |- ! NS | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | | Onttrek | | |- ! NS | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | | Besering | | |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Verenigde State Wes]] 93tz1e8yvh99r2h0vk9ae39mg3cekpz 0 464150 2975800 2966700 2026-10-05T15:37:31Z Jcb 223 2975800 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1979 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:39:11.84 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +20,94&nbsp;s | 8 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +27,31&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +28,68&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +30,39&nbsp;s | 12 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +48,43&nbsp;s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +52,31&nbsp;s | 3 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1:14.84 | 17 | |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 74 | +1 Ronde | 11 | |- ! 10 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 19 | |- ! 12 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! 13 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | +3 Rondes | 20 | |- ! 14 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 21 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 63 | Waterlek | 6 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 23 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 13 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 22 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 14 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Remme | 15 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Turbo | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 18 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 1 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 15 | Enjin | 7 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Spanje]] rtfis9nerdoatz2wmb78z5bjaed79os 0 464256 2975788 2921206 2026-10-05T15:33:52Z Jcb 223 2975788 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 4 Junie 1978 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die sewende wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:47.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +19,56&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 75 | +37,24&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 20 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:00.06 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +1:05.93 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 4 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 8 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 18 | |- ! 9 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 17 | |- ! 10 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 74 | +1 Ronde | 5 | |- ! 11 | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 23 | |- ! 12 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | +4 Rondes | 13 | |- ! 13 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 71 | +4 Rondes | 11 | |- ! 14 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | +4 Rondes | 19 | |- ! 15 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Brandstofslang | 22 | |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | Enjin | 21 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Petrolpedaal | 15 | |- ! NF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 57 | Ongeluk | 3 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | Enjin | 6 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Enjin | 12 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Suspensie | 24 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 8 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Uitlaat | 20 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Tol | 14 | |- ! NQ | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 28 | {{Vlagikoon|ESP|1945}} [[Emilio de Villota]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 10 | {{IT-VLAG}} [[Alberto Colombo]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! PQ | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Spanje]] sapvh0xkmjv5xu5bo635hv70loepceu 0 464300 2975795 2920950 2026-10-05T15:36:30Z Jcb 223 2975795 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Kanadese Grand Prix]]''' is op [[30 September]] [[1979]] in [[Montreal]], [[Kanada]] gehou. Dit was die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | 1:52:06.892 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 72 | +1,080&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | +1:13.656 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 71 | +1 Ronde | 9 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | +1 Ronde | 6 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +2 Rondes | 17 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +4 Rondes | 19 | |- ! 8 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +5 Rondes | 15 | |- ! 9 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +5 Rondes | 21 | |- ! 10 | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Sonder petrol | 10 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Ratkas | 4 | |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | Brandstofstelsel | 18 | |- ! NF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Ratkas | 16 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 13 | |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 24 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Rebaque]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Onderstel | 22 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 24 | Remme | 7 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Ontsteking | 23 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 11 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 14 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Enjin | 20 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 14 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 5 | |- ! NQ | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 22 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 19 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Kanada]] n48yssei9oqyls9x5875gq3ynqpx108 0 464302 2975783 2925637 2026-10-05T15:32:24Z Jcb 223 2975783 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 10 September 1978 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 40 | 1:07:04.54 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 40 | +1,48&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | +20,47&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 40 | +37,53&nbsp;s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +40,39&nbsp;s | 19 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +46,33&nbsp;s | 1 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | +48,48&nbsp;s | 2 | |- ! 8 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +55,24&nbsp;s | 13 | |- ! 9 | 29 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +1:06.83 | 24 | |- ! 10 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +1:09.11 | 18 | |- ! 11 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +1:16.57 | 16 | |- ! 12 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 9 | |- ! 13 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 6 | |- ! 14 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 20 | |- ! NC | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | +7 Rondes | 15 | |- ! DNF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 12 | |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Verdeler | 10 | |- ! DNF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 22 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 6 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Fatale ongeluk | 5 | |- ! DNF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 14 | |- ! DNF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 17 | |- ! DNF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 21 | |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 23 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Italië]] e8tr5dymj3v60r77awy4fv46eavtyb2 0 464305 2975789 2928699 2026-10-05T15:34:13Z Jcb 223 2975789 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Sweedse Grand Prix]]''' is op 17 Junie 1978 op die op die [[Skandinawiese Renbaan]] in Anderstorp, Swede gehou. Dit was die agtste wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 70 | 1:41:00.606 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 35 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +34.019 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +34.105 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 69 | +1 Ronde | 11 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 14 | |- ! 9 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 69 | +1 Ronde | 7 | |- ! 10 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 69 | +1 Ronde | 8 | |- ! 11 | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 20 | |- ! 12 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 21 | |- ! 13 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 19 | |- ! 14 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +3 Rondes | 24 | |- ! 15 | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | +7 Rondes | 23 | |- ! NC | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | +8 Rondes | 22 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Enjin | 1 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Wiel | 9 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Suspensie | 12 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 28 | Enjin | 10 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Tol | 2 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Oorverhit | 6 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 17 | |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 18 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sweedse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Swede]] f1yikxf4g29eorundgnadz5modngfho 0 464310 2975799 2920611 2026-10-05T15:37:17Z Jcb 223 2975799 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[12 Augustus]] [[1979]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:27:38.01 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +36,05&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +46,77&nbsp;s | 8 | '''4''' |- ! 4 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +47,21&nbsp;s | 9 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +48,92&nbsp;s | 6 | '''2''' |- ! 6 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 53 | +1 Ronde | 1 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 10 | |- ! 8 | 4 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 11 | |- ! 9 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 16 | |- ! 10 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 14 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 45 | Enjin | 4 | |- ! NF | 22 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Gaillard]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Suspensie | 24 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Enjin | 22 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 32 | Enjin | 7 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 18 | |- ! NF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Enjin | 21 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Hantering | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 16 | Ratkas | 3 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Elektriese probleem | 19 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Remme | 12 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 20 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Koppeling | 15 | |- |} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Oostenryk]] niu6uqwo6a94jvupgd813szhn0o2le7 0 464316 2975781 2925645 2026-10-05T15:31:47Z Jcb 223 2975781 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 16 Julie op Brands Hatch, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | 1:42:12.39 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 76 | +1.23 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 76 | +37.25 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +1:13.27 | 10 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans-Joachim Stuck]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 ronde | 18 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 ronde | 20 | '''1''' |- ! 7 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 16 | |- ! 8 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 24 | |- ! 9 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 25 | |- ! 10 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 73 | +3 rondes | 7 | |- ! NC | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | +11 rondes | 26 | |- ! NF | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Suspensie | 22 | |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 46 | Turbo | 12 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Suspensie | 5 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 3 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 11 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Brandstofstelsel | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Wiel | 15 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 2 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Transmissie | 6 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 19 | Transmissie | 13 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 14 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Brandstofstelsel | 1 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Brittanje]] lm91b2p2un8nthw29bjrgg85vr5el2r 0 464327 2975794 2920707 2026-10-05T15:36:15Z Jcb 223 2975794 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 29 Julie 1979 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | 1:24:48.83 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +2,91&nbsp;s | 6 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +18,39&nbsp;s | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 45 | +31,20&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +1:37.80 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 44 | +1 Ronde | 18 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Geoff Lees]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 16 | |- ! 8 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 44 | +1 Ronde | 9 | |- ! 9 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 8 | |- ! 10 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 20 | |- ! 11 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | +2 Rondes | 21 | |- ! 12 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 42 | Enjin | 4 | |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Bande | 19 | |- ! DNF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Suspensie | 15 | |- ! DNF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Enjin | 17 | |- ! DNF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 27 | Enjin | 7 | |- ! DNF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Bande | 14 | |- ! DNF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Hantering | 24 | |- ! DNF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Transmissie | 11 | |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 9 | Bande | 10 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 7 | Tol | 1 | |- ! DNF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Elektriese probleem | 22 | |- ! DNF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 13 | |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Suspensie | 23 | |- ! DNQ | 22 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Gaillard]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! DNQ | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Duitsland]] o844o3hpf1zdcc8y3wkhcsthaqhr2tk 0 464328 2975782 2925646 2026-10-05T15:32:04Z Jcb 223 2975782 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 30 Julie 1978 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | 1:28:00.90 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +15,35&nbsp;s | 4 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 45 | +28,01&nbsp;s | 7 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +36,88&nbsp;s | 10 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +57,26&nbsp;s | 16 | '''2''' |- ! 6 | 25 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +1:37.86 | 18 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 45 | +1:39.53 | 5 | |- ! 8 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | +1:56.87 | 15 | |- ! 9 | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 14 | |- ! 10 | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | +3 Rondes | 19 | |- ! 11 | 23 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Enjin | 17 | |- ! DSQ | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | | 23 | |- ! DNF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 2 | |- ! DSQ | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | | 8 | |- ! DNF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Brandstofstelsel | 6 | |- ! DNF | 22 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 21 | |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Brandstofstelsel | 20 | |- ! DNF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 11 | |- ! DNF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 14 | Brandstofstelsel | 12 | |- ! DNF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 11 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 5 | Enjin | 9 | |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 22 | |- ! DNF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 24 | |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | |- ! DNQ | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Duitsland]] sts7prr5ubhlcq8r6qbmozyseysuph6 0 464330 2975797 2922148 2026-10-05T15:37:00Z Jcb 223 2975797 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[26 Augustus]] [[1979]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Lêer:Meisje houdt paraplu boven het hoofd van Jan Lammers, Bestanddeelnr 930-4093.jpg|duimnael|Jan Lammers maak sy debuut in die Grand Prix]] [[Lêer:Jones at 1979 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Jones by die 1979 Nederlandse Grand Prix]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:19.775 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +21,783&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:03.253 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | +1 Ronde | 11 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 73 | +2 Rondes | 18 | '''1''' |- ! 7 | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Suspensie | 10 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Bande | 6 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Transmissie | 22 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 8 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Koppeling | 4 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 12 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 16 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers (autocoureur)|Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ratkas | 23 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 17 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Remme | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 14 | |- ! WD | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Onttrek | 9 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 21 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 3 | |- |} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979|Nederland]] f96e4jvf5f7p8zdrkfz0h947si5qawk 0 464331 2975786 2928088 2026-10-05T15:33:13Z Jcb 223 2975786 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[27 Augustus]] [[1978]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:04.23 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +0,32&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +12,21&nbsp;s | 3 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +20,92&nbsp;s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +21,5&nbsp;s | 10 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +45,95&nbsp;s | 5 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +1:00.52 | 4 | |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 74 | +1 Ronde | 6 | |- ! 9 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 14 | |- ! 10 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 7 | |- ! 11 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 20 | |- ! 12 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 15 | |- ! NF | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Tol | 19 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Transmissie | 18 | |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Onderstel | 23 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Enjin | 26 | |- ! DQ | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Geduwd bij start | 22 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 35 | Enjin | 9 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Enjin | 21 | |- ! NF | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Petrolpedaal | 11 | |- ! NF | 29 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Transmissie | 25 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 12 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 17 | |- ! NS | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | Beseer | | |- ! NQ | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Nederland]] otxenktlaaso0eljsfx4ekp5rott4rg 0 464466 2975777 2921649 2026-10-05T15:30:18Z Jcb 223 2975777 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[5 Junie]] [[1977]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sewende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 1:55:05.71 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 14.19 | 11 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 19.95 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 19 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 24.98 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:15.47 | 17 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 69 | + 1 Ronde | 18 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 5 | &nbsp; |- ! 9 | 25 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 25 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 11 | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 12 | 18 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 13 | 31 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | LEC-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 14 | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | + 5 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! NC | 33 | {{NL-VLAG}} [[Boy Hayje]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Nie geklassifiseer | 27 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Ongeluk | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 32 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 14 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1977|België]] eoqlhn9l2av9hjei8bk32qyg3tb3wn2 0 464467 2975776 2966763 2026-10-05T15:30:03Z Jcb 223 2975776 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[16 Mei]] [[1976]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:42:53.23 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 3.46 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 70 | + 35.38 | 6 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:31.00 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | + 1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | + 1 Ronde | 18 | '''1''' |- ! 7 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 37 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | Boro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondee | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{FR-VLAG}} [[Michel Leclere]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondee | 25 | &nbsp; |- ! 12 | 32 | {{CH-VLAG}} [[Loris Kessel]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 7 Rondee | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Elektriese probleem | 26 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 58 | Elektriese probleem | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Ratkas | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 34 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Suspensie | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Aandrywing | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 33 |{{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Halfas | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 35 |{{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 7 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 17 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Aandrywing | 5 | &nbsp; |- ! DNQ | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 20 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 25 | {{GB-VLAG}} [[Guy Edwards]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976|België]] 0u9p7j4jeaoi947wdbiyqbzzo2zh22n 0 464468 2975773 2966488 2026-10-05T15:29:09Z Jcb 223 2975773 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[25 Mei]] [[1975]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:43:53.98 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 19.22 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 41.82 | 6 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:00.08 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 1:03.84 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:28.45 | 5 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 8 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 68 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Remme | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Remme | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Remme | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Koppeling | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|België]] 8o8t1n6yrn1cygmfh67e3di7br0j6xu 2975774 2975773 2026-10-05T15:29:39Z Jcb 223 2975774 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[25 Mei]] [[1975]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:43:53.98 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 19.22 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 41.82 | 6 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:00.08 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 1:03.84 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:28.45 | 5 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 8 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 68 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Remme | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Remme | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Remme | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Koppeling | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975|België]] hgwnngdvzj2mmy38l59q1n83sc2zt1n 2 465322 2975902 2967824 2026-10-05T22:12:39Z Pynappel 70858 /* Range */ 2975902 wikitext text/x-wiki [[:meta:List of Wikipedias by sample of articles]] == Range == {| class="wikitable" |- ! Datum !! Rang !! [[:m:Talk:List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles/Archives/2007#Proposed_weighting_of_characters_for_formula_.28Option.232_using_Babel_text.29|Gewig]] !! Gemiddelde artikelgrootte !! Mediaan artikelgrootte !! Afwesig (0k) !! Saadjies (< 10k) !! Artikels (10-30k) !! Lang artikels (> 30k) !! Punt !! Groei |- | 2026-08-05 || 50 || 1.0 || 18,441 || 8,808 || 0 || 544 || 289 || 167 || 35.59 || +0.00 |- | 2026-09-05 || 47 || 1.0 || 20,734 || 10,085 || 0 || 497 || 287 || 216 || 39.88 || +4.29 |- | 2026-10-05 || 47 || 1.0 || 21,068 || 10,161 || 0 || 494 || 287 || 219 || 40.14 || +0.26 |} == Artikels om uit te brei == Ek is tans besig om hierdie artikels m.b.v. [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] n.a.v. die Engelse weergawes uit te brei. My [[Porboodskapingenieurswese|porboodskap]] aan Claude is: {| class="wikitable" ! Weergawe !! Porboodskap |- | 1 || Brei die artikel https://af.wikipedia.org/wiki/X uit na aanleiding van die Engelse artikel https://en.wikipedia.org/wiki/Y. Indien 'n sjabloon nie op afwiki bestaan nie, moet dit dan nie gebruik nie en pas die teks toepaslik aan sodat dit steeds sin maak. Maak seker die resulterende weergawe dupliseer nie inligting of verwysings nie. Moenie inligting uit die huidige weergawe verwyder nie, tensy dit feitelik inkorrek is. Werk eerder die huidige weergawe by met nuwe inligting uit die Engelse weergawe en pas die teks aan sodat die prosa natuurlik vloei. |- | 2 || Brei die artikel https://af.wikipedia.org/wiki/X uit na aanleiding van die Engelse artikel https://en.wikipedia.org/wiki/Y. Indien 'n sjabloon nie op afwiki bestaan nie, moet dit dan nie gebruik nie en pas die teks toepaslik aan sodat dit steeds sin maak. Maak seker die resulterende weergawe dupliseer nie inligting of verwysings nie. Moenie inligting uit die huidige weergawe verwyder nie, tensy dit feitelik inkorrek is. Werk eerder die huidige weergawe by met nuwe inligting uit die Engelse weergawe en pas die teks aan sodat die prosa natuurlik vloei. Moenie nuwe inhoud skep nie. Gebruik slegs die inhoud van die oorspronklike Afrikaanse weergawe en die inhoud van die Engelse weergawe om 'n uitgebreide nuwe Afrikaanse weergawe te skep. Bring ook alle verwysings oor vir stellings wat van die Engelse weergawe na die Afrikaanse weergawe oorgebring word. |- | 3 || Brei die artikel https://af.wikipedia.org/wiki/X uit na aanleiding van die Engelse artikel https://en.wikipedia.org/wiki/Y. Indien 'n sjabloon nie op afwiki bestaan nie, moet dit dan nie gebruik nie en pas die teks toepaslik aan sodat dit steeds sin maak. Maak seker die resulterende weergawe dupliseer nie inligting of verwysings nie. Moenie inligting uit die huidige weergawe verwyder nie, tensy dit feitelik inkorrek is. Werk eerder die huidige weergawe by met nuwe inligting uit die Engelse weergawe en pas die teks aan sodat die prosa natuurlik vloei. Moenie nuwe inhoud skep nie. Gebruik slegs die inhoud van die oorspronklike Afrikaanse weergawe en die inhoud van die Engelse weergawe om 'n uitgebreide nuwe Afrikaanse weergawe te skep. Bring ook alle verwysings oor vir stellings wat van die Engelse weergawe na die Afrikaanse weergawe oorgebring word. Indien 'n stelling reeds in die Afrikaanse weergawe is en dit het nie 'n verwysing nie, maar dieselfde stelling het 'n verwysing in die Engelse weergawe, bring die verwysing oor. |- | 4 || Brei die artikel https://af.wikipedia.org/wiki/Viool uit na aanleiding van die artikels https://en.wikipedia.org/wiki/Violin en https://de.wikipedia.org/wiki/Violine. Indien 'n sjabloon nie op afwiki bestaan nie, moet dit dan nie gebruik nie en pas die teks toepaslik aan sodat dit steeds sin maak. Maak seker die resulterende weergawe dupliseer nie inligting of verwysings nie. Moenie inligting uit die huidige weergawe verwyder nie, tensy dit feitelik inkorrek is. Werk eerder die huidige weergawe by met nuwe inligting uit die ander weergawes en pas die teks aan sodat die prosa natuurlik vloei. Moenie jou eie navorsing doen of jou eie kennis gebruik om nuwe inhoud te skep nie. Gebruik slegs die inhoud van die oorspronklike Afrikaanse weergawe en die inhoud van die ander weergawes om 'n uitgebreide, nuwe Afrikaanse weergawe te skep. Bring ook alle verwysings oor vir stellings wat van die ander weergawe na die Afrikaanse weergawe oorgebring word. Indien 'n stelling reeds in die Afrikaanse weergawe is en dit het nie 'n verwysing nie, maar dieselfde stelling het 'n verwysing in 'n ander weergawe, bring die verwysing oor. Moenie onensiklopediese inhoud oorbring nie. Jy mag klein foutjies regmaak, maar lang paragrawe van duidelik verkeerde inhoud moet eerder glad nie oorgebring word nie. Gebruik slegs metrieke eenhede en moenie sjablone soos convert gebruik om alternatiewe eenhede te vertoon nie. |- | 5 || Brei die artikel https://af.wikipedia.org/wiki/X uit na aanleiding van die artikels https://en.wikipedia.org/wiki/Y en https://de.wikipedia.org/wiki/Z. Indien 'n sjabloon nie op afwiki bestaan nie, moet dit dan nie gebruik nie en pas die teks toepaslik aan sodat dit steeds sin maak. Maak seker die resulterende weergawe dupliseer nie inligting of verwysings nie. Moenie inligting uit die huidige weergawe verwyder nie, tensy dit feitelik inkorrek is. Werk eerder die huidige weergawe by met nuwe inligting uit die ander weergawes en pas die teks aan sodat die prosa natuurlik vloei. Moenie jou eie navorsing doen of jou eie kennis gebruik om nuwe inhoud te skep nie. Gebruik slegs die inhoud van die oorspronklike Afrikaanse weergawe en die inhoud van die ander weergawes om 'n uitgebreide, nuwe Afrikaanse weergawe te skep. Bring ook alle verwysings oor vir stellings wat van die ander weergawe na die Afrikaanse weergawe oorgebring word. Indien 'n stelling reeds in die Afrikaanse weergawe is en dit het nie 'n verwysing nie, maar dieselfde stelling het 'n verwysing in 'n ander weergawe, bring die verwysing oor. Moenie onensiklopediese inhoud oorbring nie. Jy mag klein foutjies regmaak, maar lang paragrawe van duidelik verkeerde inhoud moet eerder glad nie oorgebring word nie. Gebruik slegs metrieke eenhede en moenie sjablone soos convert gebruik om alternatiewe eenhede te vertoon nie. Etimologie: moenie etimologie oorbring indien dit nie waarskynlik in Afrikaans geld nie. Moenie jou eie stelling maak dat die onderwerp ook bekend is soos in een van die ander weergawes nie, tensy dit deur 'n bron gestaaf is. Vir intervalle wat uit getalle bestaan soos bladsynommers of jare wat in Engels met 'n en-streep (–) sonder spasies geskei word, skei dit in Afrikaans met 'n koppelteken (-) sonder spasies, bv. 1685-1750. Raadpleeg ook https://af.wikipedia.org/wiki/A vir vakterminologie. |} Let wel: ons is nie besig om nuwe inhoud te genereer nie. Hierdie is nugtere vertalings, maar meer intelligent as bv. Google Translate omdat dit verdere instruksies, soos hierbo gesien, kan volg. Die risiko van gehallusineerde valse inligting is myns insiens laag. {| class="wikitable sortable" |+ Meta se monster van 1&nbsp;000 artikels ! Nr. !! Artikel !! Grootte (karakters) !! Porboodskapvolgorde |- | 1 || [[Viool]] || 862 || 4 |- | 2 || [[Inligtingstegnologie]] || 878 || 4 |- | 3 || [[Geslag]] || 931 || 5 |- | 4 || [[Programmeertaal]] || 954 || |- | 5 || [[Kernsplyting]] || 970 || |- | 6 || [[Metaalkunde]] || 972 || |- | 7 || [[Pandemie]] || 994 || |- | 8 || [[Sekonde]] || 1&nbsp;011 || |- | 9 || [[Algoritme]] || 1&nbsp;047 || |- | 10 || [[Vertaling]] || 1&nbsp;066 || |- | 11 || [[Monoteïsme]] || 1&nbsp;077 || |- | 12 || [[Lipied]] || 1&nbsp;104 || |- | 13 || [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] || 1&nbsp;110 || |- | 14 || [[Vrede]] || 1&nbsp;119 || |- | 15 || [[Kitaar]] || 1&nbsp;146 || |- | 16 || [[Fiets]] || 1&nbsp;148 || |- | 17 || [[Lugvaartuig]] || 1&nbsp;170 || |- | 18 || [[Natuur]] || 1&nbsp;174 || |- | 19 || [[Fisiese chemie]] || 1&nbsp;177 || |- | 20 || [[Grammatika]] || 1&nbsp;178 || |- | 21 || [[Gestremdheid]] || 1&nbsp;191 || |- | 22 || [[Teater]] || 1&nbsp;214 || |- | 23 || [[Bloed]] || 1&nbsp;226 || |- | 24 || [[Skip]] || 1&nbsp;231 || |- | 25 || [[Huwelik]] || 1&nbsp;248 || |- | 26 || [[Vakuum]] || 1&nbsp;254 || |- | 27 || [[Vleis]] || 1&nbsp;269 || |- | 28 || [[Tandheelkunde]] || 1&nbsp;270 || |- | 29 || [[Latynse skrif]] || 1&nbsp;279 || |- | 30 || [[Huis]] || 1&nbsp;307 || |- | 31 || [[Bedryfstelsel (inligtingstegnologie)]] || 1&nbsp;310 || |- | 32 || [[Dag]] || 1&nbsp;316 || |- | 33 || [[Bedreigde spesie]] || 1&nbsp;347 || |- | 34 || [[Rassisme]] || 1&nbsp;386 || |- | 35 || [[Boog (boukunde)]] || 1&nbsp;406 || |- | 36 || [[Behoud van energie]] || 1&nbsp;421 || |- | 37 || [[Lettergreep]] || 1&nbsp;425 || |- | 38 || [[Vertering]] || 1&nbsp;432 || |- | 39 || [[Djainisme]] || 1&nbsp;476 || |- | 40 || [[Trom]] || 1&nbsp;505 || |- | 41 || [[Brug]] || 1&nbsp;509 || |- | 42 || [[Magneetveld]] || 1&nbsp;522 || |- | 43 || [[Spel]] || 1&nbsp;561 || |- | 44 || [[Ploeg]] || 1&nbsp;570 || |- | 45 || [[Die Verhaal van Genji]] || 1&nbsp;605 || |- | 46 || [[Propaganda]] || 1&nbsp;606 || |- | 47 || [[Siekte]] || 1&nbsp;626 || |- | 48 || [[Geskiedenis (vakgebied)]] || 1&nbsp;639 || |- | 49 || [[Sterk wisselwerking]] || 1&nbsp;642 || |- | 50 || [[Roman]] || 1&nbsp;645 || |- | 51 || [[Bakspel]] || 1&nbsp;704 || |- | 52 || [[Mimar Sinan]] || 1&nbsp;716 || |- | 53 || [[Wiskundige analise]] || 1&nbsp;721 || |- | 54 || [[Wetenskap]] || 1&nbsp;733 || |- | 55 || [[Sielkunde]] || 1&nbsp;751 || |- | 56 || [[Swaard]] || 1&nbsp;766 || |- | 57 || [[David Hilbert]] || 1&nbsp;772 || |- | 58 || [[Siel]] || 1&nbsp;778 || |- | 59 || [[Neut]] || 1&nbsp;779 || |- | 60 || [[Wind]] || 1&nbsp;779 || |- | 61 || [[Ovidius]] || 1&nbsp;781 || |- | 62 || [[Getalteorie]] || 1&nbsp;787 || |- | 63 || [[Oneindigheid]] || 1&nbsp;824 || |- | 64 || [[Molière]] || 1&nbsp;831 || |- | 65 || [[Basis]] || 1&nbsp;871 || |- | 66 || [[Kind]] || 1&nbsp;882 || |- | 67 || [[Andes]] || 1&nbsp;898 || |- | 68 || [[Frédéric Chopin]] || 1&nbsp;901 || |- | 69 || [[Kalligrafie]] || 1&nbsp;905 || |- | 70 || [[Spesery]] || 1&nbsp;929 || |- | 71 || [[Monargie]] || 1&nbsp;950 || |- | 72 || [[Abū Nuwās]] || 1&nbsp;952 || |- | 73 || [[Mode]] || 1&nbsp;958 || |- | 74 || [[Rotsgebergte]] || 1&nbsp;959 || |- | 75 || [[Raphael]] || 1&nbsp;965 || |- | 76 || [[Euklides]] || 1&nbsp;978 || |- | 77 || [[Republiek]] || 2&nbsp;004 || |- | 78 || [[Handel (ekonomie)]] || 2&nbsp;015 || |- | 79 || [[Endokriene stelsel]] || 2&nbsp;031 || |- | 80 || [[Naguib Mahfouz]] || 2&nbsp;046 || |- | 81 || [[Snelheid]] || 2&nbsp;076 || |- | 82 || [[Ilias]] || 2&nbsp;117 || |- | 83 || [[Plantkunde]] || 2&nbsp;122 || |- | 84 || [[Blues]] || 2&nbsp;140 || |- | 85 || [[Voortplantingstelsel]] || 2&nbsp;140 || |- | 86 || [[Hafez]] || 2&nbsp;142 || |- | 87 || [[Biochemie]] || 2&nbsp;145 || |- | 88 || [[Anatomie]] || 2&nbsp;163 || |- | 89 || [[Chemiese verbinding]] || 2&nbsp;170 || |- | 90 || [[Woud]] || 2&nbsp;188 || |- | 91 || [[Organisme]] || 2&nbsp;204 || |- | 92 || [[Boek]] || 2&nbsp;207 || |- | 93 || [[Diego Velázquez]] || 2&nbsp;217 || |- | 94 || [[Klavier]] || 2&nbsp;223 || |- | 95 || [[Dam]] || 2&nbsp;224 || |- | 96 || [[Elektromagnetiese straling]] || 2&nbsp;234 || |- | 97 || [[Algebra]] || 2&nbsp;247 || |- | 98 || [[DNS]] || 2&nbsp;250 || |- | 99 || [[Denke]] || 2&nbsp;257 || |- | 100 || [[Krag]] || 2&nbsp;289 || |- | 101 || [[Joernalistiek]] || 2&nbsp;299 || |- | 102 || [[God]] || 2&nbsp;321 || |- | 103 || [[Suikers]] || 2&nbsp;324 || |- | 104 || [[Knaagdier]] || 2&nbsp;340 || |- | 105 || [[Arabiese Liga]] || 2&nbsp;342 || |- | 106 || [[Chanakya]] || 2&nbsp;355 || |- | 107 || [[Armoede]] || 2&nbsp;361 || |- | 108 || [[Sap]] || 2&nbsp;361 || |- | 109 || [[Geoffrey Chaucer]] || 2&nbsp;363 || |- | 110 || [[Man]] || 2&nbsp;366 || |- | 111 || [[Versnelling]] || 2&nbsp;387 || |- | 112 || [[Nanotegnologie]] || 2&nbsp;399 || |- | 113 || [[Neus]] || 2&nbsp;408 || |- | 114 || [[Elektriese stroom]] || 2&nbsp;423 || |- | 115 || [[Hartaanval]] || 2&nbsp;433 || |- | 116 || [[Qin Shi Huang]] || 2&nbsp;441 || |- | 117 || [[Reggae]] || 2&nbsp;444 || |- | 118 || [[Musiek]] || 2&nbsp;453 || |- | 119 || [[Nywerheidsektor]] || 2&nbsp;457 || |- | 120 || [[Familie (verwantskap)]] || 2&nbsp;479 || |- | 121 || [[Werklikheid]] || 2&nbsp;500 || |- | 122 || [[Hoek (meetkunde)]] || 2&nbsp;509 || |- | 123 || [[Vergelyking (wiskunde)]] || 2&nbsp;530 || |- | 124 || [[Jane Austen]] || 2&nbsp;569 || |- | 125 || [[Sagteware]] || 2&nbsp;577 || |- | 126 || [[Vegkuns]] || 2&nbsp;578 || |- | 127 || [[Alkohol]] || 2&nbsp;579 || |- | 128 || [[Sikhisme]] || 2&nbsp;581 || |- | 129 || [[Louis Armstrong]] || 2&nbsp;609 || |- | 130 || [[Alzheimersiekte]] || 2&nbsp;632 || |- | 131 || [[Frekwensie]] || 2&nbsp;640 || |- | 132 || [[Kanaal]] || 2&nbsp;655 || |- | 133 || [[Spesiale relatiwiteit]] || 2&nbsp;659 || |- | 134 || [[Fossielbrandstof]] || 2&nbsp;680 || |- | 135 || [[Sjintoïsme]] || 2&nbsp;685 || |- | 136 || [[Bofbal]] || 2&nbsp;693 || |- | 137 || [[Kālidāsa]] || 2&nbsp;709 || |- | 138 || [[Sosialisme]] || 2&nbsp;720 || |- | 139 || [[Ligsnelheid]] || 2&nbsp;722 || |- | 140 || [[Voltaire]] || 2&nbsp;723 || |- | 141 || [[Beroerte]] || 2&nbsp;733 || |- | 142 || [[Melk]] || 2&nbsp;736 || |- | 143 || [[Wiskundige bewys]] || 2&nbsp;749 || |- | 144 || [[Geleedpotiges]] || 2&nbsp;771 || |- | 145 || [[Sout (chemiese stof)]] || 2&nbsp;813 || |- | 146 || [[Laozi]] || 2&nbsp;824 || |- | 147 || [[Dood]] || 2&nbsp;828 || |- | 148 || [[Archaea]] || 2&nbsp;837 || |- | 149 || [[James Prescott Joule]] || 2&nbsp;855 || |- | 150 || [[Differensiaalvergelyking]] || 2&nbsp;867 || |- | 151 || [[Griekse alfabet]] || 2&nbsp;875 || |- | 152 || [[Katsushika Hokusai]] || 2&nbsp;892 || |- | 153 || [[Magneet]] || 2&nbsp;892 || |- | 154 || [[Voedsel]] || 2&nbsp;903 || |- | 155 || [[Rugbyvoetbal]] || 2&nbsp;911 || |- | 156 || [[Sojaboon]] || 2&nbsp;926 || |- | 157 || [[Blindheid]] || 2&nbsp;928 || |- | 158 || [[Zheng He]] || 2&nbsp;987 || |- | 159 || [[Respirasie (fisiologie)]] || 2&nbsp;992 || |- | 160 || [[Omar]] || 3&nbsp;005 || |- | 161 || [[Trein]] || 3&nbsp;016 || |- | 162 || [[Funksie]] || 3&nbsp;023 || |- | 163 || [[Abraham]] || 3&nbsp;034 || |- | 164 || [[Duisend-en-een-nag]] || 3&nbsp;048 || |- | 165 || [[Toestand van materie]] || 3&nbsp;060 || |- | 166 || [[Foneem]] || 3&nbsp;062 || |- | 167 || [[Logika]] || 3&nbsp;098 || |- | 168 || [[Geelrivier]] || 3&nbsp;119 || |- | 169 || [[Spesie]] || 3&nbsp;141 || |- | 170 || [[Temperatuur]] || 3&nbsp;158 || |- | 171 || [[Mitologie]] || 3&nbsp;163 || |- | 172 || [[Bronstydperk]] || 3&nbsp;164 || |- | 173 || [[Stelteorie]] || 3&nbsp;211 || |- | 174 || [[Prosa]] || 3&nbsp;221 || |- | 175 || [[Wêreldbank]] || 3&nbsp;222 || |- | 176 || [[Pythagoras se stelling]] || 3&nbsp;241 || |- | 177 || [[Besproeiing]] || 3&nbsp;264 || |- | 178 || [[Gregoriaanse kalender]] || 3&nbsp;264 || |- | 179 || [[Klokhorlosie]] || 3&nbsp;266 || |- | 180 || [[Jacques Cartier]] || 3&nbsp;296 || |- | 181 || [[Arabies-Israeliese konflik]] || 3&nbsp;298 || |- | 182 || [[Dialektiek]] || 3&nbsp;323 || |- | 183 || [[Entstof]] || 3&nbsp;334 || |- | 184 || [[Immuunstelsel]] || 3&nbsp;340 || |- | 185 || [[Karibiese See]] || 3&nbsp;351 || |- | 186 || [[Sarah Bernhardt]] || 3&nbsp;361 || |- | 187 || [[Taalwetenskappe]] || 3&nbsp;383 || |- | 188 || [[Driehoeksmeting]] || 3&nbsp;439 || |- | 189 || [[Sport]] || 3&nbsp;459 || |- | 190 || [[Mate]] || 3&nbsp;473 || |- | 191 || [[Mahabharata]] || 3&nbsp;485 || |- | 192 || [[Ferdinand Magellaan]] || 3&nbsp;505 || |- | 193 || [[Belasting]] || 3&nbsp;508 || |- | 194 || [[Jawaharlal Nehru]] || 3&nbsp;512 || |- | 195 || [[Kultuur]] || 3&nbsp;517 || |- | 196 || [[Parthenon]] || 3&nbsp;535 || |- | 197 || [[Hebreeus]] || 3&nbsp;546 || |- | 198 || [[Onderwys]] || 3&nbsp;546 || |- | 199 || [[Gabriel García Márquez]] || 3&nbsp;553 || |- | 200 || [[Mark Twain]] || 3&nbsp;582 || |- | 201 || [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] || 3&nbsp;588 || |- | 202 || [[Hoender]] || 3&nbsp;611 || |- | 203 || [[Plasma (fisika)]] || 3&nbsp;617 || |- | 204 || [[Graansorghum]] || 3&nbsp;651 || |- | 205 || [[Videospeletjie]] || 3&nbsp;652 || |- | 206 || [[Abbasidiese Kalifaat]] || 3&nbsp;673 || |- | 207 || [[Indus]] || 3&nbsp;678 || |- | 208 || [[Leonhard Euler]] || 3&nbsp;687 || |- | 209 || [[Claudius Galenus]] || 3&nbsp;699 || |- | 210 || [[Heldedig van Gilgamesj]] || 3&nbsp;747 || |- | 211 || [[Meiji-restourasie]] || 3&nbsp;780 || |- | 212 || [[Skilderkuns]] || 3&nbsp;782 || |- | 213 || [[Klassieke meganika]] || 3&nbsp;789 || |- | 214 || [[Frida Kahlo]] || 3&nbsp;793 || |- | 215 || [[Al-Ghazali]] || 3&nbsp;795 || |- | 216 || [[Kapitaal (ekonomie)]] || 3&nbsp;798 || |- | 217 || [[Kilimandjaro]] || 3&nbsp;800 || |- | 218 || [[Vrou]] || 3&nbsp;803 || |- | 219 || [[Turks]] || 3&nbsp;812 || |- | 220 || [[Avicenna]] || 3&nbsp;831 || |- | 221 || [[Biblioteek]] || 3&nbsp;832 || |- | 222 || [[Rooms-Katolieke Kerk]] || 3&nbsp;834 || |- | 223 || [[Mohammed ibn Moesa al-Chwarizmi]] || 3&nbsp;836 || |- | 224 || [[Brood]] || 3&nbsp;842 || |- | 225 || [[Asemhalingstelsel]] || 3&nbsp;851 || |- | 226 || [[Liter]] || 3&nbsp;853 || |- | 227 || [[Gastroenteritis]] || 3&nbsp;900 || |- | 228 || [[Nagarjuna]] || 3&nbsp;905 || |- | 229 || [[Piramide]] || 3&nbsp;920 || |- | 230 || [[Ekologie]] || 3&nbsp;933 || |- | 231 || [[Satyajit Ray]] || 3&nbsp;934 || |- | 232 || [[Numeriese analise]] || 3&nbsp;942 || |- | 233 || [[Analitiese chemie]] || 3&nbsp;952 || |- | 234 || [[Politeïsme]] || 3&nbsp;964 || |- | 235 || [[Etiek]] || 3&nbsp;966 || |- | 236 || [[Molekuul]] || 3&nbsp;980 || |- | 237 || [[Suid-Chinese See]] || 3&nbsp;987 || |- | 238 || [[Walvisagtiges]] || 4&nbsp;031 || |- | 239 || [[Dunderm]] || 4&nbsp;080 || |- | 240 || [[Wêreldhandelsorganisasie]] || 4&nbsp;083 || |- | 241 || [[Johannes Brahms]] || 4&nbsp;089 || |- | 242 || [[Mississippirivier]] || 4&nbsp;097 || |- | 243 || [[Oorstroming]] || 4&nbsp;097 || |- | 244 || [[Ingenieurswese]] || 4&nbsp;122 || |- | 245 || [[Augustus Octavianus]] || 4&nbsp;130 || |- | 246 || [[Haaie]] || 4&nbsp;130 || |- | 247 || [[Gholf]] || 4&nbsp;133 || |- | 248 || [[Umm Kulthum]] || 4&nbsp;150 || |- | 249 || [[Nairobi]] || 4&nbsp;153 || |- | 250 || [[Ensiem]] || 4&nbsp;171 || |- | 251 || [[OPUL]] || 4&nbsp;175 || |- | 252 || [[Augustinus van Hippo]] || 4&nbsp;184 || |- | 253 || [[Eiffeltoring]] || 4&nbsp;190 || |- | 254 || [[Shahnameh]] || 4&nbsp;192 || |- | 255 || [[Wanvoeding]] || 4&nbsp;219 || |- | 256 || [[Bier]] || 4&nbsp;229 || |- | 257 || [[Argitektuur]] || 4&nbsp;233 || |- | 258 || [[Biotegnologie]] || 4&nbsp;272 || |- | 259 || [[John Maynard Keynes]] || 4&nbsp;284 || |- | 260 || [[Trompet]] || 4&nbsp;307 || |- | 261 || [[Koepel]] || 4&nbsp;334 || |- | 262 || [[Gemeenskap]] || 4&nbsp;340 || |- | 263 || [[Himalaja]] || 4&nbsp;375 || |- | 264 || [[Niccolò Machiavelli]] || 4&nbsp;378 || |- | 265 || [[Hout]] || 4&nbsp;391 || |- | 266 || [[Ateïsme]] || 4&nbsp;412 || |- | 267 || [[Plaattektoniek]] || 4&nbsp;419 || |- | 268 || [[Dikderm]] || 4&nbsp;424 || |- | 269 || [[Bengaals]] || 4&nbsp;441 || |- | 270 || [[Diskriminasie]] || 4&nbsp;452 || |- | 271 || [[Simfonie]] || 4&nbsp;461 || |- | 272 || [[Giacomo Puccini]] || 4&nbsp;467 || |- | 273 || [[Matsuo Basho]] || 4&nbsp;506 || |- | 274 || [[Vigs]] || 4&nbsp;507 || |- | 275 || [[Miguel de Cervantes]] || 4&nbsp;539 || |- | 276 || [[Sima Qian]] || 4&nbsp;564 || |- | 277 || [[Kameel]] || 4&nbsp;569 || |- | 278 || [[Noordsee]] || 4&nbsp;581 || |- | 279 || [[Indiese Oseaan]] || 4&nbsp;610 || |- | 280 || [[Protestantisme]] || 4&nbsp;618 || |- | 281 || [[Ibn Battuta]] || 4&nbsp;621 || |- | 282 || [[Menseregte]] || 4&nbsp;652 || |- | 283 || [[Unesco]] || 4&nbsp;683 || |- | 284 || [[Internasionale Monetêre Fonds]] || 4&nbsp;707 || |- | 285 || [[Heelal]] || 4&nbsp;730 || |- | 286 || [[Nicolaas Copernicus]] || 4&nbsp;737 || |- | 287 || [[Marilyn Monroe]] || 4&nbsp;755 || |- | 288 || [[Lagos]] || 4&nbsp;774 || |- | 289 || [[Enrico Fermi]] || 4&nbsp;821 || |- | 290 || [[Koreaans]] || 4&nbsp;832 || |- | 291 || [[Yangtze]] || 4&nbsp;832 || |- | 292 || [[Verkoue]] || 4&nbsp;833 || |- | 293 || [[Drieklowedam]] || 4&nbsp;845 || |- | 294 || [[Franz Kafka]] || 4&nbsp;870 || |- | 295 || [[Protis]] || 4&nbsp;870 || |- | 296 || [[Rabindranath Tagore]] || 4&nbsp;889 || |- | 297 || [[Robot]] || 4&nbsp;894 || |- | 298 || [[Rosa Luxemburg]] || 4&nbsp;901 || |- | 299 || [[Primaat]] || 4&nbsp;944 || |- | 300 || [[Vervoer]] || 4&nbsp;979 || |- | 301 || [[Sigmund Freud]] || 4&nbsp;993 || |- | 302 || [[Siddhartha Gautama]] || 4&nbsp;999 || |- | 303 || [[Tydsone]] || 5&nbsp;019 || |- | 304 || [[Bogotá]] || 5&nbsp;068 || |- | 305 || [[Zhu Xi]] || 5&nbsp;076 || |- | 306 || [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] || 5&nbsp;077 || |- | 307 || [[Koolhidraat]] || 5&nbsp;097 || |- | 308 || [[Han-dinastie]] || 5&nbsp;121 || |- | 309 || [[Materialisme]] || 5&nbsp;125 || |- | 310 || [[Immanuel Kant]] || 5&nbsp;127 || |- | 311 || [[Konserwatisme]] || 5&nbsp;130 || |- | 312 || [[Rockmusiek]] || 5&nbsp;132 || |- | 313 || [[Elektroniese musiek]] || 5&nbsp;133 || |- | 314 || [[Antieke Griekeland]] || 5&nbsp;141 || |- | 315 || [[Metaal]] || 5&nbsp;157 || |- | 316 || [[Sint Pieterskerk]] || 5&nbsp;158 || |- | 317 || [[Chinese karakter]] || 5&nbsp;168 || |- | 318 || [[Kilogram]] || 5&nbsp;217 || |- | 319 || [[Dodeakker van Giza]] || 5&nbsp;229 || |- | 320 || [[Kaspiese See]] || 5&nbsp;250 || |- | 321 || [[Angkor Wat]] || 5&nbsp;259 || |- | 322 || [[Karatsji]] || 5&nbsp;263 || |- | 323 || [[Dante Alighieri]] || 5&nbsp;278 || |- | 324 || [[Christendom]] || 5&nbsp;283 || |- | 325 || [[Süleyman I]] || 5&nbsp;339 || |- | 326 || [[Longontsteking]] || 5&nbsp;379 || |- | 327 || [[Nigerrivier]] || 5&nbsp;383 || |- | 328 || [[Oseaan]] || 5&nbsp;388 || |- | 329 || [[Delhi]] || 5&nbsp;395 || |- | 330 || [[Verslawing]] || 5&nbsp;417 || |- | 331 || [[Wiel]] || 5&nbsp;442 || |- | 332 || [[Simmetrie]] || 5&nbsp;451 || |- | 333 || [[Ernest Rutherford]] || 5&nbsp;452 || |- | 334 || [[Kwantummeganika]] || 5&nbsp;460 || |- | 335 || [[Marcel Proust]] || 5&nbsp;472 || |- | 336 || [[Dobbel]] || 5&nbsp;496 || |- | 337 || [[Arabies]] || 5&nbsp;499 || |- | 338 || [[René Descartes]] || 5&nbsp;506 || |- | 339 || [[Bangkok]] || 5&nbsp;543 || |- | 340 || [[Gars]] || 5&nbsp;587 || |- | 341 || [[Geletterdheid]] || 5&nbsp;595 || |- | 342 || [[Lewe]] || 5&nbsp;597 || |- | 343 || [[Piesang]] || 5&nbsp;609 || |- | 344 || [[Basketbal]] || 5&nbsp;618 || |- | 345 || [[Ganges]] || 5&nbsp;621 || |- | 346 || [[John Locke]] || 5&nbsp;643 || |- | 347 || [[Slawerny]] || 5&nbsp;658 || |- | 348 || [[Tafelsout]] || 5&nbsp;686 || |- | 349 || [[Persies]] || 5&nbsp;716 || |- | 350 || [[Druiwe]] || 5&nbsp;744 || |- | 351 || [[Ottomaanse Ryk]] || 5&nbsp;745 || |- | 352 || [[James Watt]] || 5&nbsp;747 || |- | 353 || [[Charlie Chaplin]] || 5&nbsp;753 || |- | 354 || [[Blom]] || 5&nbsp;761 || |- | 355 || [[Alan Turing]] || 5&nbsp;827 || |- | 356 || [[Kaïro]] || 5&nbsp;833 || |- | 357 || [[Ming-dinastie]] || 5&nbsp;842 || |- | 358 || [[Michael Jackson]] || 5&nbsp;843 || |- | 359 || [[Johannes Gutenberg]] || 5&nbsp;858 || |- | 360 || [[Max Weber]] || 5&nbsp;870 || |- | 361 || [[Jorge Luis Borges]] || 5&nbsp;903 || |- | 362 || [[Berg]] || 5&nbsp;904 || |- | 363 || [[Militêr]] || 5&nbsp;907 || |- | 364 || [[Guptaryk]] || 5&nbsp;931 || |- | 365 || [[Skroef]] || 5&nbsp;987 || |- | 366 || [[Amasonerivier]] || 5&nbsp;994 || |- | 367 || [[Johann Wolfgang von Goethe]] || 6&nbsp;016 || |- | 368 || [[Komplekse getal]] || 6&nbsp;044 || |- | 369 || [[Algemene relatiwiteit]] || 6&nbsp;045 || |- | 370 || [[Bloedsomloopstelsel]] || 6&nbsp;063 || |- | 371 || [[Amfibieë]] || 6&nbsp;064 || |- | 372 || [[Fundamentalisme]] || 6&nbsp;070 || |- | 373 || [[Transformator]] || 6&nbsp;074 || |- | 374 || [[Koördinatestelsel]] || 6&nbsp;078 || |- | 375 || [[Erwin Schrödinger]] || 6&nbsp;086 || |- | 376 || [[Waarheid]] || 6&nbsp;127 || |- | 377 || [[Diplomasie]] || 6&nbsp;132 || |- | 378 || [[Djakarta]] || 6&nbsp;142 || |- | 379 || [[Appel]] || 6&nbsp;145 || |- | 380 || [[Chinees]] || 6&nbsp;152 || |- | 381 || [[Simón Bolívar]] || 6&nbsp;175 || |- | 382 || [[Dmitri Mendelejef]] || 6&nbsp;204 || |- | 383 || [[Oor]] || 6&nbsp;228 || |- | 384 || [[Portugees]] || 6&nbsp;229 || |- | 385 || [[Le Corbusier]] || 6&nbsp;282 || |- | 386 || [[Amerikaanse dollar]] || 6&nbsp;287 || |- | 387 || [[Tim Berners-Lee]] || 6&nbsp;301 || |- | 388 || [[Empire State-gebou]] || 6&nbsp;302 || |- | 389 || [[Chemiese element]] || 6&nbsp;315 || |- | 390 || [[Tenk]] || 6&nbsp;321 || |- | 391 || [[Sanskrit]] || 6&nbsp;359 || |- | 392 || [[Protestantse Hervorming]] || 6&nbsp;370 || |- | 393 || [[Sjokolade]] || 6&nbsp;380 || |- | 394 || [[Swam]] || 6&nbsp;408 || |- | 395 || [[Jean-Paul Sartre]] || 6&nbsp;420 || |- | 396 || [[Bagdad]] || 6&nbsp;472 || |- | 397 || [[Tropiese sikloon]] || 6&nbsp;493 || |- | 398 || [[Liberalisme]] || 6&nbsp;500 || |- | 399 || [[Fluit]] || 6&nbsp;503 || |- | 400 || [[Anorganiese chemie]] || 6&nbsp;520 || |- | 401 || [[Swartsee]] || 6&nbsp;531 || |- | 402 || [[Woord]] || 6&nbsp;534 || |- | 403 || [[Antonio Vivaldi]] || 6&nbsp;548 || |- | 404 || [[Martin Luther King jr.]] || 6&nbsp;552 || |- | 405 || [[Emosie]] || 6&nbsp;566 || |- | 406 || [[Arabiese skrif]] || 6&nbsp;573 || |- | 407 || [[Selfmoord]] || 6&nbsp;601 || |- | 408 || [[Adam Smith]] || 6&nbsp;620 || |- | 409 || [[Sun Yat-sen]] || 6&nbsp;622 || |- | 410 || [[Ultraviolet]] || 6&nbsp;630 || |- | 411 || [[Masjiengeweer]] || 6&nbsp;632 || |- | 412 || [[Panamakanaal]] || 6&nbsp;634 || |- | 413 || [[Pottebakkery]] || 6&nbsp;643 || |- | 414 || [[Etanol]] || 6&nbsp;691 || |- | 415 || [[Qing-dinastie]] || 6&nbsp;695 || |- | 416 || [[Swem]] || 6&nbsp;733 || |- | 417 || [[Japannees]] || 6&nbsp;775 || |- | 418 || [[Malaria]] || 6&nbsp;829 || |- | 419 || [[Elektronika]] || 6&nbsp;833 || |- | 420 || [[Lodewyk XIV van Frankryk]] || 6&nbsp;862 || |- | 421 || [[Vaste stof]] || 6&nbsp;929 || |- | 422 || [[Georg Friedrich Händel]] || 6&nbsp;991 || |- | 423 || [[George Washington]] || 7&nbsp;007 || |- | 424 || [[Kernwapen]] || 7&nbsp;035 || |- | 425 || [[Doofheid]] || 7&nbsp;070 || |- | 426 || [[Buskruit]] || 7&nbsp;082 || |- | 427 || [[Ludwig Wittgenstein]] || 7&nbsp;136 || |- | 428 || [[Neil Armstrong]] || 7&nbsp;193 || |- | 429 || [[Vrug]] || 7&nbsp;202 || |- | 430 || [[Gustav Mahler]] || 7&nbsp;225 || |- | 431 || [[Burgeroorlog]] || 7&nbsp;230 || |- | 432 || [[Kinshasa]] || 7&nbsp;235 || |- | 433 || [[Logaritme]] || 7&nbsp;252 || |- | 434 || [[Flamenco]] || 7&nbsp;261 || |- | 435 || [[Max Planck]] || 7&nbsp;311 || |- | 436 || [[Poliomiëlitis]] || 7&nbsp;326 || |- | 437 || [[Reptiel]] || 7&nbsp;376 || |- | 438 || [[Meter]] || 7&nbsp;381 || |- | 439 || [[Konfusius]] || 7&nbsp;382 || |- | 440 || [[Joeri Gagarin]] || 7&nbsp;428 || |- | 441 || [[Verligting]] || 7&nbsp;428 || |- | 442 || [[Ideologie]] || 7&nbsp;440 || |- | 443 || [[Rondewurms]] || 7&nbsp;484 || |- | 444 || [[Albrecht Dürer]] || 7&nbsp;529 || |- | 445 || [[Vuurwapen]] || 7&nbsp;576 || |- | 446 || [[Diamant]] || 7&nbsp;581 || |- | 447 || [[Tang-dinastie]] || 7&nbsp;589 || |- | 448 || [[Resistor]] || 7&nbsp;621 || |- | 449 || [[Alg]] || 7&nbsp;626 || |- | 450 || [[Elektromagnetisme]] || 7&nbsp;696 || |- | 451 || [[Groot Muur van China]] || 7&nbsp;734 || |- | 452 || [[Hoofpyn]] || 7&nbsp;739 || |- | 453 || [[Mumbai]] || 7&nbsp;749 || |- | 454 || [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] || 7&nbsp;750 || |- | 455 || [[Frank Lloyd Wright]] || 7&nbsp;760 || |- | 456 || [[Antibiotikum]] || 7&nbsp;768 || |- | 457 || [[Oossee]] || 7&nbsp;780 || |- | 458 || [[Radioaktiwiteit]] || 7&nbsp;780 || |- | 459 || [[Igor Strawinski]] || 7&nbsp;793 || |- | 460 || [[Die krygskuns]] || 7&nbsp;979 || |- | 461 || [[Ibn Chaldoen]] || 7&nbsp;996 || |- | 462 || [[Maliryk]] || 8&nbsp;001 || |- | 463 || [[Dhaka]] || 8&nbsp;035 || |- | 464 || [[Politieke party]] || 8&nbsp;048 || |- | 465 || [[Groot Koraalrif]] || 8&nbsp;054 || |- | 466 || [[Anargisme]] || 8&nbsp;077 || |- | 467 || [[Francisco Goya]] || 8&nbsp;085 || |- | 468 || [[Konfusianisme]] || 8&nbsp;086 || |- | 469 || [[Franz Schubert]] || 8&nbsp;099 || |- | 470 || [[Taj Mahal]] || 8&nbsp;124 || |- | 471 || [[Baikalmeer]] || 8&nbsp;146 || |- | 472 || [[Federico Fellini]] || 8&nbsp;153 || |- | 473 || [[Kolkata]] || 8&nbsp;157 || |- | 474 || [[Kores die Grote]] || 8&nbsp;173 || |- | 475 || [[Diktatorskap]] || 8&nbsp;211 || |- | 476 || [[Carl Friedrich Gauss]] || 8&nbsp;215 || |- | 477 || [[James Joyce]] || 8&nbsp;217 || |- | 478 || [[Fjodor Dostojefski]] || 8&nbsp;239 || |- | 479 || [[Ryn]] || 8&nbsp;269 || |- | 480 || [[Godsdiens]] || 8&nbsp;274 || |- | 481 || [[Lord Byron]] || 8&nbsp;291 || |- | 482 || [[Judo]] || 8&nbsp;300 || |- | 483 || [[Lineêre algebra]] || 8&nbsp;360 || |- | 484 || [[Joseph Haydn]] || 8&nbsp;370 || |- | 485 || [[Demokrasie]] || 8&nbsp;385 || |- | 486 || [[Timoer]] || 8&nbsp;395 || |- | 487 || [[Sitrus]] || 8&nbsp;398 || |- | 488 || [[Griep]] || 8&nbsp;421 || |- | 489 || [[Hip-hop-musiek]] || 8&nbsp;427 || |- | 490 || [[Henry Ford]] || 8&nbsp;459 || |- | 491 || [[Olimpiese Spele]] || 8&nbsp;526 || |- | 492 || [[Victor Hugo]] || 8&nbsp;529 || |- | 493 || [[Gas]] || 8&nbsp;666 || |- | 494 || [[Kolonialisme]] || 8&nbsp;698 || |- | 495 || [[Groot Mere]] || 8&nbsp;725 || |- | 496 || [[Giuseppe Verdi]] || 8&nbsp;740 || |- | 497 || [[Brahmagupta]] || 8&nbsp;748 || |- | 498 || [[Internet]] || 8&nbsp;767 || 1, 3, 5 |- | 499 || [[Rekenkunde]] || 8&nbsp;783 || 1, 3 |- | 500 || [[ASEAN]] || 8&nbsp;807 || 1 |- | 501 || [[Springstof]] || 8&nbsp;809 || 1 |- | 502 || [[Asoka]] || 8&nbsp;836 || 1 |- | 503 || [[Antonín Dvořák]] || 8&nbsp;838 || 1 |- | 504 || [[Doebai (stad)]] || 8&nbsp;853 || 1 |- | 505 || [[Kontinent]] || 8&nbsp;869 || 1 |- | 506 || [[Tuberkulose]] || 8&nbsp;876 || 1 |- | 507 || [[Akbar die Grote]] || 8&nbsp;945 || 1 |- | 508 || [[Spinnekop]] || 8&nbsp;951 || 1 |- | 509 || [[Oog]] || 8&nbsp;969 || 1 |- | 510 || [[Kwame Nkrumah]] || 9&nbsp;020 || 1 |- | 511 || [[Wolga]] || 9&nbsp;026 || 1 |- | 512 || [[Insek]] || 9&nbsp;055 || 1 |- | 513 || [[Nasionalisme]] || 9&nbsp;073 || 2 |- | 514 || [[Evolusie]] || 9&nbsp;093 || 2 |- | 515 || [[Karel die Grote]] || 9&nbsp;102 || 2 |- | 516 || [[Rekenaar]] || 9&nbsp;130 || 2 |- | 517 || [[Toring]] || 9&nbsp;135 || 2 |- | 518 || [[Waarskynlikheid]] || 9&nbsp;155 || 2 |- | 519 || [[Saladin]] || 9&nbsp;156 || 2 |- | 520 || [[Tennis]] || 9&nbsp;219 || 2 |- | 521 || [[Mohammed]] || 9&nbsp;226 || 2 |- | 522 || [[Akira Kurosawa]] || 9&nbsp;259 || 2 |- | 523 || [[Damaskus]] || 9&nbsp;259 || 2 |- | 524 || [[Pjotr Tsjaikofski]] || 9&nbsp;320 || |- | 525 || [[Ensiklopedie]] || 9&nbsp;323 || 1 |- | 526 || [[Inkas]] || 9&nbsp;325 || 1 |- | 527 || [[Oppervlakte]] || 9&nbsp;345 || 1 |- | 528 || [[Termodinamika]] || 9&nbsp;493 || 1 |- | 529 || [[El Niño]] || 9&nbsp;521 || 1 |- | 530 || [[Rolprent]] || 9&nbsp;524 || 1 |- | 531 || [[Obesiteit]] || 9&nbsp;561 || 1 |- | 532 || [[Regering]] || 9&nbsp;577 || 1 |- | 533 || [[Animasie]] || 9&nbsp;614 || 1 |- | 534 || [[Thomas van Aquino]] || 9&nbsp;623 || 1 |- | 535 || [[Louis Pasteur]] || 9&nbsp;666 || 1 |- | 536 || [[Hans Christian Andersen]] || 9&nbsp;675 || 1 |- | 537 || [[Reg]] || 9&nbsp;717 || 1 |- | 538 || [[Brein]] || 9&nbsp;780 || 1 |- | 539 || [[Politiek]] || 9&nbsp;790 || 1 |- | 540 || [[Rooikruis]] || 9&nbsp;878 || 1 |- | 541 || [[Jerusalem]] || 9&nbsp;916 || 1 |- | 542 || [[Mekka]] || 9&nbsp;954 || 1 |- | 543 || [[Kapasitor]] || 9&nbsp;992 || 1 |- | 544 || [[Grieks]] || 9&nbsp;997 || 1 |- | 545 || [[Nylrivier]] || 10&nbsp;000 || |- | 546 || [[Go]] || 10&nbsp;019 || |- | 547 || [[Biologie]] || 10&nbsp;058 || |- | 548 || [[James Cook]] || 10&nbsp;091 || |- | 549 || [[Mahatma Gandhi]] || 10&nbsp;093 || |- | 550 || [[Aristoteles]] || 10&nbsp;160 || |- | 551 || [[Doodstraf]] || 10&nbsp;160 || |- | 552 || [[Abraham Lincoln]] || 10&nbsp;162 || |- | 553 || [[Colosseum]] || 10&nbsp;168 || |- | 554 || [[Stoomenjin]] || 10&nbsp;168 || |- | 555 || [[Mak maak]] || 10&nbsp;222 || |- | 556 || [[Romeinse Ryk]] || 10&nbsp;240 || |- | 557 || [[Gees (mens)]] || 10&nbsp;273 || |- | 558 || [[E-pos]] || 10&nbsp;304 || |- | 559 || [[Klank]] || 10&nbsp;361 || |- | 560 || [[Speelding]] || 10&nbsp;367 || |- | 561 || [[Induktor]] || 10&nbsp;399 || |- | 562 || [[Geneesmiddel]] || 10&nbsp;418 || |- | 563 || [[Duits]] || 10&nbsp;422 || |- | 564 || [[Imperialisme]] || 10&nbsp;429 || |- | 565 || [[Peter Paul Rubens]] || 10&nbsp;462 || |- | 566 || [[Sentrale verwerkingseenheid]] || 10&nbsp;490 || |- | 567 || [[Hernán Cortés]] || 10&nbsp;499 || |- | 568 || [[Transistor]] || 10&nbsp;503 || |- | 569 || [[Richard Wagner]] || 10&nbsp;549 || |- | 570 || [[Moses]] || 10&nbsp;593 || |- | 571 || [[Everest]] || 10&nbsp;621 || |- | 572 || [[Vincent van Gogh]] || 10&nbsp;640 || |- | 573 || [[Irak]] || 10&nbsp;659 || |- | 574 || [[Lig]] || 10&nbsp;690 || |- | 575 || [[Carolus Linnaeus]] || 10&nbsp;706 || |- | 576 || [[Rys]] || 10&nbsp;771 || |- | 577 || [[Swaartekrag]] || 10&nbsp;815 || |- | 578 || [[Suidelike Oseaan]] || 10&nbsp;828 || |- | 579 || [[Motorvoertuig]] || 10&nbsp;851 || |- | 580 || [[Planeet]] || 10&nbsp;851 || |- | 581 || [[Katoen]] || 10&nbsp;887 || |- | 582 || [[Simone de Beauvoir]] || 10&nbsp;889 || |- | 583 || [[Klip]] || 10&nbsp;908 || |- | 584 || [[Britse Ryk]] || 10&nbsp;909 || |- | 585 || [[Bees]] || 10&nbsp;911 || |- | 586 || [[Chemie]] || 11&nbsp;037 || |- | 587 || [[Kaas]] || 11&nbsp;072 || |- | 588 || [[Egipte]] || 11&nbsp;073 || |- | 589 || [[Graan]] || 11&nbsp;092 || |- | 590 || [[Amerikaanse Burgeroorlog]] || 11&nbsp;108 || |- | 591 || [[Marie Curie]] || 11&nbsp;114 || |- | 592 || [[Vasco da Gama]] || 11&nbsp;124 || |- | 593 || [[Isaac Newton]] || 11&nbsp;167 || |- | 594 || [[Tabak]] || 11&nbsp;175 || |- | 595 || [[Suidpool]] || 11&nbsp;212 || |- | 596 || [[Tin]] || 11&nbsp;215 || |- | 597 || [[Waterkringloop]] || 11&nbsp;254 || |- | 598 || [[Menstruasie]] || 11&nbsp;258 || |- | 599 || [[Marxisme]] || 11&nbsp;299 || |- | 600 || [[Nobelprys]] || 11&nbsp;330 || |- | 601 || [[Aleksander Poesjkin]] || 11&nbsp;339 || |- | 602 || [[Pokke]] || 11&nbsp;364 || |- | 603 || [[Wolk]] || 11&nbsp;431 || |- | 604 || [[Kennis]] || 11&nbsp;438 || |- | 605 || [[Statistiek]] || 11&nbsp;489 || |- | 606 || [[Archimedes]] || 11&nbsp;532 || |- | 607 || [[Wêreldwye web]] || 11&nbsp;546 || |- | 608 || [[Samba]] || 11&nbsp;652 || |- | 609 || [[Groot Depressie]] || 11&nbsp;670 || |- | 610 || [[Oorlog]] || 11&nbsp;674 || |- | 611 || [[The Beatles]] || 11&nbsp;697 || |- | 612 || [[Michael Faraday]] || 11&nbsp;703 || |- | 613 || [[Vrye wil]] || 11&nbsp;724 || |- | 614 || [[Tokio]] || 11&nbsp;747 || |- | 615 || [[Lied]] || 11&nbsp;750 || |- | 616 || [[Oerknal]] || 11&nbsp;759 || |- | 617 || [[Elektrisiteit]] || 11&nbsp;764 || |- | 618 || [[Epilepsie]] || 11&nbsp;774 || |- | 619 || [[Grondwet]] || 11&nbsp;818 || |- | 620 || [[Smaak]] || 11&nbsp;849 || |- | 621 || [[Johann Sebastian Bach]] || 11&nbsp;857 || |- | 622 || [[Friedrich Nietzsche]] || 11&nbsp;875 || |- | 623 || [[Sneeu]] || 11&nbsp;905 || |- | 624 || [[Nelson Mandela]] || 11&nbsp;916 || |- | 625 || [[Walt Disney]] || 11&nbsp;918 || |- | 626 || [[Wolfgang Amadeus Mozart]] || 12&nbsp;003 || |- | 627 || [[Klassieke musiek]] || 12&nbsp;015 || |- | 628 || [[Opera]] || 12&nbsp;097 || |- | 629 || [[Adolf Hitler]] || 12&nbsp;126 || |- | 630 || [[Staal]] || 12&nbsp;138 || |- | 631 || [[Geldeenheid]] || 12&nbsp;148 || |- | 632 || [[Tyd]] || 12&nbsp;153 || |- | 633 || [[Spaans]] || 12&nbsp;167 || |- | 634 || [[Bybel]] || 12&nbsp;168 || |- | 635 || [[By]] || 12&nbsp;197 || |- | 636 || [[Sokrates]] || 12&nbsp;200 || |- | 637 || [[Otto von Bismarck]] || 12&nbsp;220 || |- | 638 || [[Donau]] || 12&nbsp;230 || |- | 639 || [[Aborsie]] || 12&nbsp;273 || |- | 640 || [[Suurstof]] || 12&nbsp;287 || |- | 641 || [[Pablo Picasso]] || 12&nbsp;305 || |- | 642 || [[Charles Darwin]] || 12&nbsp;341 || |- | 643 || [[Vark]] || 12&nbsp;418 || |- | 644 || [[Stikstof]] || 12&nbsp;433 || |- | 645 || [[Geld]] || 12&nbsp;476 || |- | 646 || [[Roald Amundsen]] || 12&nbsp;492 || |- | 647 || [[Christophorus Columbus]] || 12&nbsp;515 || |- | 648 || [[Franklin D. Roosevelt]] || 12&nbsp;533 || |- | 649 || [[Dans]] || 12&nbsp;554 || |- | 650 || [[Beijing]] || 12&nbsp;585 || |- | 651 || [[Julius Caesar]] || 12&nbsp;633 || |- | 652 || [[Sergei Eisenstein]] || 12&nbsp;705 || |- | 653 || [[Landbou]] || 12&nbsp;744 || |- | 654 || [[Telefoon]] || 12&nbsp;895 || |- | 655 || [[Mineraal]] || 12&nbsp;906 || |- | 656 || [[Gedrag]] || 13&nbsp;015 || |- | 657 || [[Meetkunde]] || 13&nbsp;057 || |- | 658 || [[Wikings]] || 13&nbsp;078 || |- | 659 || [[Senuwee]] || 13&nbsp;104 || |- | 660 || [[Thomas Edison]] || 13&nbsp;117 || |- | 661 || [[Leo Tolstoi]] || 13&nbsp;162 || |- | 662 || [[Suezkanaal]] || 13&nbsp;196 || |- | 663 || [[Karl Marx]] || 13&nbsp;238 || |- | 664 || [[Latyn]] || 13&nbsp;248 || |- | 665 || [[Algerië]] || 13&nbsp;500 || |- | 666 || [[Aardrykskunde]] || 13&nbsp;526 || |- | 667 || [[Duikboot]] || 13&nbsp;558 || |- | 668 || [[Getal]] || 13&nbsp;631 || |- | 669 || [[Elizabeth I van Engeland]] || 13&nbsp;758 || |- | 670 || [[Middellandse See]] || 13&nbsp;787 || |- | 671 || [[Sel]] || 13&nbsp;787 || |- | 672 || [[Ruimtevaart]] || 13&nbsp;806 || |- | 673 || [[Verenigde Nasies]] || 13&nbsp;859 || |- | 674 || [[Hindoestani]] || 13&nbsp;941 || |- | 675 || [[Voorgeskiedenis]] || 13&nbsp;999 || |- | 676 || [[Geologie]] || 14&nbsp;197 || |- | 677 || [[Kleur]] || 14&nbsp;354 || |- | 678 || [[Islam]] || 14&nbsp;436 || |- | 679 || [[Seoel]] || 14&nbsp;477 || |- | 680 || [[Charles de Gaulle]] || 14&nbsp;509 || |- | 681 || [[Sahara]] || 14&nbsp;527 || |- | 682 || [[Charles Dickens]] || 14&nbsp;532 || |- | 683 || [[Engels]] || 14&nbsp;754 || |- | 684 || [[Periodieke tabel]] || 14&nbsp;764 || |- | 685 || [[Weekdiere]] || 14&nbsp;771 || |- | 686 || [[Marco Polo]] || 14&nbsp;789 || |- | 687 || [[Johannes Kepler]] || 14&nbsp;814 || |- | 688 || [[Silwer]] || 14&nbsp;827 || |- | 689 || [[Staat]] || 14&nbsp;910 || |- | 690 || [[Franse Rewolusie]] || 14&nbsp;914 || |- | 691 || [[Hongkong]] || 14&nbsp;943 || |- | 692 || [[Soedan]] || 15&nbsp;076 || |- | 693 || [[Stille Oseaan]] || 15&nbsp;102 || |- | 694 || [[Muskiet]] || 15&nbsp;156 || |- | 695 || [[Heuning]] || 15&nbsp;158 || |- | 696 || [[Suid-Amerika]] || 15&nbsp;197 || |- | 697 || [[Swak wisselwerking]] || 15&nbsp;232 || |- | 698 || [[Sokker]] || 15&nbsp;247 || |- | 699 || [[Heilige Romeinse Ryk]] || 15&nbsp;356 || |- | 700 || [[Fotografie]] || 15&nbsp;365 || |- | 701 || [[Voël]] || 15&nbsp;379 || |- | 702 || [[Bakterie]] || 15&nbsp;415 || |- | 703 || [[Winston Churchill]] || 15&nbsp;433 || |- | 704 || [[Mustafa Kemal Atatürk]] || 15&nbsp;574 || |- | 705 || [[Binnebrandenjin]] || 15&nbsp;595 || |- | 706 || [[Vel]] || 15&nbsp;635 || |- | 707 || [[Skaap]] || 15&nbsp;708 || |- | 708 || [[Fascisme]] || 15&nbsp;963 || |- | 709 || [[Woestyn]] || 16&nbsp;008 || |- | 710 || [[Sjia]] || 16&nbsp;144 || |- | 711 || [[Proteïen]] || 16&nbsp;214 || |- | 712 || [[Aartappel]] || 16&nbsp;260 || |- | 713 || [[Noordpool]] || 16&nbsp;377 || |- | 714 || [[Groente]] || 16&nbsp;397 || |- | 715 || [[Sensoriese senuweestelsel]] || 16&nbsp;462 || |- | 716 || [[Mao Zedong]] || 16&nbsp;493 || |- | 717 || [[Wetenskaplike klassifikasie]] || 16&nbsp;550 || |- | 718 || [[Zoroastrisme]] || 16&nbsp;638 || |- | 719 || [[Koolstof]] || 16&nbsp;731 || |- | 720 || [[Plastiek]] || 16&nbsp;810 || |- | 721 || [[Soenni]] || 16&nbsp;815 || |- | 722 || [[Industriële Revolusie]] || 16&nbsp;866 || |- | 723 || [[Vuur]] || 16&nbsp;890 || |- | 724 || [[Ludwig van Beethoven]] || 16&nbsp;944 || |- | 725 || [[Energie]] || 17&nbsp;148 || |- | 726 || [[Hart]] || 17&nbsp;165 || |- | 727 || [[Lewer]] || 17&nbsp;167 || |- | 728 || [[Tee]] || 17&nbsp;241 || |- | 729 || [[Nazi-Duitsland]] || 17&nbsp;248 || |- | 730 || [[Steentydperk]] || 17&nbsp;451 || |- | 731 || [[Suur]] || 17&nbsp;520 || |- | 732 || [[Michelangelo]] || 17&nbsp;611 || |- | 733 || [[James Clerk Maxwell]] || 17&nbsp;656 || |- | 734 || [[Afghanistan]] || 17&nbsp;706 || |- | 735 || [[Halfgeleier]] || 17&nbsp;822 || |- | 736 || [[Demokratiese Republiek die Kongo]] || 17&nbsp;939 || |- | 737 || [[Kapitalisme]] || 18&nbsp;010 || |- | 738 || [[Britse Statebond]] || 18&nbsp;035 || |- | 739 || [[Koerant]] || 18&nbsp;042 || |- | 740 || [[Atletiek]] || 18&nbsp;083 || |- | 741 || [[Hagia Sofia]] || 18&nbsp;123 || |- | 742 || [[Vis]] || 18&nbsp;157 || |- | 743 || [[Virus]] || 18&nbsp;246 || |- | 744 || [[Vatikaanstad]] || 18&nbsp;463 || |- | 745 || [[Bisantynse Ryk]] || 18&nbsp;514 || |- | 746 || [[Indonesië]] || 18&nbsp;532 || |- | 747 || [[Vloeistof]] || 18&nbsp;571 || |- | 748 || [[Hormoon]] || 18&nbsp;707 || |- | 749 || [[Reïnkarnasie]] || 18&nbsp;715 || |- | 750 || [[Skelet]] || 18&nbsp;784 || |- | 751 || [[Meksikostad]] || 18&nbsp;946 || |- | 752 || [[Papier]] || 18&nbsp;980 || |- | 753 || [[Inligting]] || 19&nbsp;128 || |- | 754 || [[Globalisering]] || 19&nbsp;261 || |- | 755 || [[NAVO]] || 19&nbsp;297 || |- | 756 || [[Maja]] || 19&nbsp;368 || |- | 757 || [[Midde-Ooste]] || 19&nbsp;561 || |- | 758 || [[Hardeskyf]] || 19&nbsp;590 || |- | 759 || [[Liefde]] || 19&nbsp;609 || |- | 760 || [[Aardbewing]] || 19&nbsp;627 || |- | 761 || [[Hond]] || 19&nbsp;740 || |- | 762 || [[Plato]] || 19&nbsp;815 || |- | 763 || [[Fisika]] || 19&nbsp;990 || |- | 764 || [[Diode]] || 20&nbsp;041 || |- | 765 || [[Slang]] || 20&nbsp;045 || |- | 766 || [[Glas]] || 20&nbsp;051 || |- | 767 || [[Plant]] || 20&nbsp;128 || |- | 768 || [[Albert Einstein]] || 20&nbsp;152 || |- | 769 || [[Martin Heidegger]] || 20&nbsp;164 || |- | 770 || [[Sumer]] || 20&nbsp;294 || |- | 771 || [[Strokiesverhaal]] || 20&nbsp;452 || |- | 772 || [[Pakistan]] || 20&nbsp;524 || |- | 773 || [[Water]] || 20&nbsp;571 || |- | 774 || [[Mier]] || 20&nbsp;601 || |- | 775 || [[Tornado]] || 20&nbsp;606 || |- | 776 || [[Terrorisme]] || 20&nbsp;673 || |- | 777 || [[Kongorivier]] || 20&nbsp;686 || |- | 778 || [[Judaïsme]] || 20&nbsp;707 || |- | 779 || [[Beeldhoukuns]] || 20&nbsp;739 || |- | 780 || [[Skryfstelsel]] || 20&nbsp;842 || |- | 781 || [[Gevegswapen]] || 20&nbsp;917 || |- | 782 || [[Turkye]] || 20&nbsp;984 || |- | 783 || [[Massa]] || 20&nbsp;997 || |- | 784 || [[Asteke]] || 21&nbsp;001 || |- | 785 || [[Athene]] || 21&nbsp;056 || |- | 786 || [[Filippyne]] || 21&nbsp;354 || |- | 787 || [[Reën]] || 21&nbsp;363 || |- | 788 || [[SI-stelsel]] || 21&nbsp;824 || |- | 789 || [[Organiese chemie]] || 21&nbsp;835 || |- | 790 || [[Voortplanting]] || 21&nbsp;839 || |- | 791 || [[Pi]] || 21&nbsp;919 || |- | 792 || [[Rivier]] || 21&nbsp;942 || |- | 793 || [[Beskawing]] || 21&nbsp;974 || |- | 794 || [[Madrid]] || 21&nbsp;987 || |- | 795 || [[Tsoenami]] || 22&nbsp;113 || |- | 796 || [[Perd]] || 22&nbsp;149 || |- | 797 || [[Duif]] || 22&nbsp;227 || |- | 798 || [[Ekonomie]] || 22&nbsp;308 || |- | 799 || [[Martin Luther]] || 22&nbsp;314 || |- | 800 || [[Swahili]] || 22&nbsp;357 || |- | 801 || [[Aluminium]] || 22&nbsp;529 || |- | 802 || [[Saoedi-Arabië]] || 22&nbsp;692 || |- | 803 || [[Fotosintese]] || 22&nbsp;719 || |- | 804 || [[Indië]] || 22&nbsp;960 || |- | 805 || [[Atlantiese Oseaan]] || 23&nbsp;027 || |- | 806 || [[Vryheidstandbeeld]] || 23&nbsp;033 || |- | 807 || [[Boom]] || 23&nbsp;460 || |- | 808 || [[Kanker]] || 23&nbsp;534 || |- | 809 || [[Skoonheid]] || 23&nbsp;586 || |- | 810 || [[Stad]] || 23&nbsp;591 || |- | 811 || [[Colombia]] || 23&nbsp;861 || |- | 812 || [[Holocaust]] || 24&nbsp;086 || |- | 813 || [[Atoom]] || 24&nbsp;170 || |- | 814 || [[Drukkerswese]] || 24&nbsp;622 || |- | 815 || [[Gesondheid]] || 24&nbsp;770 || |- | 816 || [[Radio]] || 24&nbsp;812 || |- | 817 || [[Hernubare energie]] || 24&nbsp;969 || |- | 818 || [[Soogdier]] || 25&nbsp;248 || |- | 819 || [[Mielie]] || 25&nbsp;302 || |- | 820 || [[Swartkolk]] || 25&nbsp;503 || |- | 821 || [[Koring]] || 25&nbsp;779 || |- | 822 || [[Rembrandt van Rijn]] || 26&nbsp;011 || |- | 823 || [[Afrika-unie]] || 26&nbsp;407 || |- | 824 || [[Kunsmatige intelligensie]] || 26&nbsp;424 || |- | 825 || [[See]] || 26&nbsp;505 || |- | 826 || [[Internasionale Geregshof]] || 26&nbsp;951 || |- | 827 || [[Koffie]] || 27&nbsp;480 || |- | 828 || [[Waterstof]] || 27&nbsp;636 || |- | 829 || [[New York]] || 28&nbsp;529 || |- | 830 || [[Yster]] || 28&nbsp;674 || |- | 831 || [[Arktiese Oseaan]] || 29&nbsp;213 || 1 |- | 832 || [[Fiksie]] || 29&nbsp;223 || 1 |- | 833 || [[Seksueel oordraagbare infeksie]] || 29&nbsp;711 || 1, 4 |- | 834 || [[Letterkunde]] || 30&nbsp;038 || |- | 835 || [[Spysverteringstelsel]] || 30&nbsp;167 || |- | 836 || [[Sint Petersburg]] || 30&nbsp;336 || |- | 837 || [[Sophokles]] || 30&nbsp;396 || |- | 838 || [[Wiskunde]] || 30&nbsp;410 || |- | 839 || [[Ingmar Bergman]] || 30&nbsp;414 || |- | 840 || [[Kruistog]] || 30&nbsp;419 || |- | 841 || [[Spier]] || 30&nbsp;545 || |- | 842 || [[Sterrestelsel]] || 30&nbsp;611 || |- | 843 || [[Josef Stalin]] || 30&nbsp;666 || |- | 844 || [[Europa]] || 31&nbsp;157 || |- | 845 || [[Geneeskunde]] || 31&nbsp;346 || |- | 846 || [[Metabolisme]] || 31&nbsp;356 || |- | 847 || [[Feminisme]] || 31&nbsp;415 || |- | 848 || [[Alpe]] || 31&nbsp;637 || |- | 849 || [[Vergilius]] || 31&nbsp;756 || |- | 850 || [[Wladimir Lenin]] || 31&nbsp;842 || |- | 851 || [[Bangladesj]] || 31&nbsp;920 || |- | 852 || [[São Paulo]] || 32&nbsp;180 || |- | 853 || [[Russies]] || 32&nbsp;547 || |- | 854 || [[Alexander die Grote]] || 32&nbsp;870 || |- | 855 || [[Viëtnam]] || 33&nbsp;142 || |- | 856 || [[Koper]] || 33&nbsp;374 || |- | 857 || [[Tanzanië]] || 33&nbsp;430 || |- | 858 || [[Rome]] || 33&nbsp;862 || |- | 859 || [[Euro]] || 33&nbsp;873 || |- | 860 || [[Marlene Dietrich]] || 34&nbsp;038 || |- | 861 || [[William Shakespeare]] || 34&nbsp;803 || |- | 862 || [[Kalender]] || 35&nbsp;133 || |- | 863 || [[Wene]] || 35&nbsp;157 || |- | 864 || [[Kuba]] || 35&nbsp;172 || |- | 865 || [[Israel]] || 35&nbsp;605 || |- | 866 || [[Jaar]] || 35&nbsp;790 || |- | 867 || [[Cyrilliese skrif]] || 35&nbsp;858 || |- | 868 || [[Weer (meteorologie)]] || 36&nbsp;125 || |- | 869 || [[Europese Unie]] || 36&nbsp;156 || |- | 870 || [[Televisie]] || 36&nbsp;426 || |- | 871 || [[Asië]] || 36&nbsp;449 || |- | 872 || [[Jazz]] || 36&nbsp;462 || |- | 873 || [[Ystertydperk]] || 37&nbsp;045 || |- | 874 || [[Volksrepubliek China]] || 37&nbsp;953 || |- | 875 || [[Victoriameer]] || 37&nbsp;990 || |- | 876 || [[Afrika]] || 38&nbsp;084 || |- | 877 || [[Teheran]] || 38&nbsp;204 || |- | 878 || [[Nikola Tesla]] || 38&nbsp;346 || |- | 879 || [[Natuurramp]] || 38&nbsp;515 || |- | 880 || [[Washington, D.C.]] || 39&nbsp;069 || |- | 881 || [[Kommunikasie]] || 39&nbsp;765 || |- | 882 || [[Noord-Amerika]] || 39&nbsp;817 || |- | 883 || [[Kennisleer]] || 40&nbsp;284 || |- | 884 || [[Saturnus]] || 40&nbsp;309 || |- | 885 || [[Russiese Rewolusie (1917)]] || 40&nbsp;516 || |- | 886 || [[Alfred Hitchcock]] || 41&nbsp;949 || |- | 887 || [[Stanley Kubrick]] || 41&nbsp;995 || |- | 888 || [[Infrarooi]] || 42&nbsp;008 || |- | 889 || [[Buenos Aires]] || 42&nbsp;296 || |- | 890 || [[Renaissance]] || 42&nbsp;556 || |- | 891 || [[Eerste Wêreldoorlog]] || 42&nbsp;931 || |- | 892 || [[Rio de Janeiro]] || 42&nbsp;966 || |- | 893 || [[Viëtnamoorlog]] || 43&nbsp;273 || |- | 894 || [[Masjien]] || 44&nbsp;324 || |- | 895 || [[Frans]] || 44&nbsp;640 || |- | 896 || [[Tegnologie]] || 44&nbsp;799 || |- | 897 || [[Che Guevara]] || 45&nbsp;539 || |- | 898 || [[Salvador Dalí]] || 45&nbsp;753 || |- | 899 || [[Oseanië]] || 46&nbsp;821 || |- | 900 || [[Filosofie]] || 46&nbsp;905 || |- | 901 || [[Klimaat]] || 46&nbsp;973 || |- | 902 || [[Taoïsme]] || 47&nbsp;169 || |- | 903 || [[Henri Matisse]] || 48&nbsp;360 || |- | 904 || [[Nigerië]] || 48&nbsp;415 || |- | 905 || [[Napoleon Bonaparte]] || 48&nbsp;764 || |- | 906 || [[Sterrekunde]] || 49&nbsp;008 || |- | 907 || [[Swangerskap]] || 49&nbsp;361 || |- | 908 || [[Kommunisme]] || 50&nbsp;823 || |- | 909 || [[Senuweestelsel]] || 51&nbsp;936 || |- | 910 || [[Poësie]] || 52&nbsp;235 || |- | 911 || [[Johanna van Arkel]] || 52&nbsp;265 || |- | 912 || [[Anton Tsjechof]] || 52&nbsp;519 || |- | 913 || [[Li Bai]] || 53&nbsp;197 || |- | 914 || [[Klere]] || 54&nbsp;047 || |- | 915 || [[Antarktika]] || 55&nbsp;893 || |- | 916 || [[Vulkaan]] || 56&nbsp;033 || |- | 917 || [[Galileo Galilei]] || 56&nbsp;344 || |- | 918 || [[Dier]] || 56&nbsp;649 || |- | 919 || [[Thailand]] || 56&nbsp;916 || |- | 920 || [[Djengis Khan]] || 57&nbsp;375 || |- | 921 || [[Andy Warhol]] || 57&nbsp;505 || |- | 922 || [[Apartheid]] || 58&nbsp;006 || |- | 923 || [[Brussel]] || 58&nbsp;970 || |- | 924 || [[Dinosourus]] || 59&nbsp;098 || |- | 925 || [[Kernkrag]] || 59&nbsp;970 || |- | 926 || [[Sydney]] || 60&nbsp;914 || |- | 927 || [[Kroniese obstruktiewe longsiekte]] || 61&nbsp;588 || |- | 928 || [[Goud]] || 62&nbsp;249 || |- | 929 || [[Mesopotamië]] || 62&nbsp;257 || |- | 930 || [[Wyn]] || 63&nbsp;368 || |- | 931 || [[Melkweg]] || 64&nbsp;418 || |- | 932 || [[Pieter I van Rusland]] || 64&nbsp;847 || |- | 933 || [[Italië]] || 65&nbsp;190 || |- | 934 || [[Argentinië]] || 65&nbsp;748 || |- | 935 || [[Kat]] || 65&nbsp;851 || |- | 936 || [[Homeros]] || 66&nbsp;436 || |- | 937 || [[Mongoolse Ryk]] || 69&nbsp;167 || |- | 938 || [[Diabetes]] || 70&nbsp;739 || |- | 939 || [[Portugal]] || 72&nbsp;456 || |- | 940 || [[Spanje]] || 74&nbsp;419 || |- | 941 || [[Kuns]] || 75&nbsp;661 || |- | 942 || [[Oekraïne]] || 76&nbsp;792 || |- | 943 || [[Aardverwarming]] || 77&nbsp;572 || |- | 944 || [[Singapoer]] || 78&nbsp;239 || |- | 945 || [[Brasilië]] || 78&nbsp;281 || |- | 946 || [[Komeet]] || 78&nbsp;833 || |- | 947 || [[Sonnestelsel]] || 80&nbsp;707 || |- | 948 || [[Switserland]] || 82&nbsp;701 || |- | 949 || [[Shanghai]] || 83&nbsp;743 || |- | 950 || [[Geestesteuring]] || 83&nbsp;985 || |- | 951 || [[Leonardo da Vinci]] || 84&nbsp;348 || |- | 952 || [[Antieke Egipte]] || 85&nbsp;879 || |- | 953 || [[Moskou]] || 86&nbsp;516 || |- | 954 || [[Parys]] || 86&nbsp;542 || |- | 955 || [[Australië]] || 86&nbsp;620 || |- | 956 || [[Istanboel]] || 87&nbsp;192 || |- | 957 || [[Frankryk]] || 87&nbsp;964 || |- | 958 || [[Asteroïed]] || 89&nbsp;075 || |- | 959 || [[Mercurius]] || 89&nbsp;154 || |- | 960 || [[Skaak]] || 93&nbsp;901 || |- | 961 || [[Middeleeue]] || 94&nbsp;294 || |- | 962 || [[Konstantyn die Grote]] || 95&nbsp;941 || |- | 963 || [[Los Angeles]] || 95&nbsp;958 || |- | 964 || [[Aarde]] || 96&nbsp;083 || |- | 965 || [[Kanada]] || 97&nbsp;469 || |- | 966 || [[Ster]] || 97&nbsp;595 || |- | 967 || [[Boeddhisme]] || 98&nbsp;475 || |- | 968 || [[Uranus]] || 100&nbsp;438 || |- | 969 || [[Suid-Korea]] || 101&nbsp;283 || |- | 970 || [[Koue Oorlog]] || 101&nbsp;858 || |- | 971 || [[Oostenryk]] || 102&nbsp;100 || |- | 972 || [[Neptunus]] || 102&nbsp;634 || |- | 973 || [[Verenigde Koninkryk]] || 103&nbsp;599 || |- | 974 || [[Amsterdam]] || 106&nbsp;001 || |- | 975 || [[Londen]] || 106&nbsp;597 || |- | 976 || [[Japan]] || 107&nbsp;239 || |- | 977 || [[Duitsland]] || 107&nbsp;680 || |- | 978 || [[Berlyn]] || 108&nbsp;095 || |- | 979 || [[Nederland]] || 112&nbsp;621 || |- | 980 || [[Taal]] || 112&nbsp;962 || |- | 981 || [[Venus]] || 113&nbsp;728 || |- | 982 || [[Rusland]] || 113&nbsp;859 || |- | 983 || [[Son]] || 115&nbsp;426 || |- | 984 || [[Mars]] || 119&nbsp;680 || |- | 985 || [[Sowjetunie]] || 122&nbsp;217 || |- | 986 || [[Jupiter]] || 123&nbsp;625 || |- | 987 || [[Jesus van Nasaret]] || 126&nbsp;466 || |- | 988 || [[Maan]] || 126&nbsp;625 || |- | 989 || [[Kaapstad]] || 126&nbsp;764 || |- | 990 || [[Meksiko]] || 127&nbsp;378 || |- | 991 || [[Jean-Jacques Rousseau]] || 132&nbsp;765 || |- | 992 || [[Krieket]] || 134&nbsp;223 || |- | 993 || [[Iran]] || 134&nbsp;758 || |- | 994 || [[Mens]] || 136&nbsp;941 || |- | 995 || [[Pole]] || 142&nbsp;366 || |- | 996 || [[Suid-Afrika]] || 159&nbsp;384 || |- | 997 || [[Hindoeïsme]] || 159&nbsp;695 || |- | 998 || [[Verenigde State van Amerika]] || 166&nbsp;573 || |- | 999 || [[Ethiopië]] || 168&nbsp;388 || |- | 1000 || [[Tweede Wêreldoorlog]] || 175&nbsp;201 || |- class="sortbottom" |} 58maid0drtox8oka9qm9ous9wd22o5h 0 468464 2975844 2975055 2026-10-05T18:43:46Z Sobaka 328 /* Algoritmes */ bywerk 2975844 wikitext text/x-wiki '''Post-kwantumkriptografie''' (PKK of [[Engels]]: PQC), soms na verwys as kwantumbestand, kwantumveilig of kwantumweerstandig, is die ontwikkeling van [[kriptografie]]se [[algoritme]]s (gewoonlik publieke-sleutel algoritmes) wat tans beskou word, maar nie bewys word nie, as veilig teen 'n kriptoanalitiese aanval deur 'n [[kwantumrekenaar]].<ref>{{Cite web |date=2025-06-05 |title=Post-Quantum Cryptography: A New Security Paradigm for the Post-Quantum Era |url=https://www.pentasecurity.com/blog/security-issue-post-quantum-cryptography/ |access-date=2025-07-10 |website=Penta Security Inc. |language=en-US}}</ref> Die meeste gebruikte publieke-sleutel [[algoritme]]s maak staat op die moeilikheidsgraad van een van drie wiskundige probleme: die heelgetalfaktoriseringsprobleem, die diskrete logaritmeprobleem of die elliptiese-kromme diskrete logaritmeprobleem. Al hierdie probleme kan maklik opgelos word op 'n voldoende kragtige kwantumrekenaar wat Shor se algoritme gebruik.<ref name="shor-algorithm">{{cite journal |author=Shor |first=Peter W. |year=1997 |title=Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer |journal=SIAM Journal on Computing |volume=26 |issue=5 |pages=1484–1509 |arxiv=quant-ph/9508027 |bibcode=1995quant.ph..8027S |doi=10.1137/S0097539795293172 |s2cid=2337707 }}</ref><ref name="djb-intro">{{cite book |author=Bernstein |first=Daniel J. |title=Post-Quantum Cryptography |year=2009 |language=en |chapter=Introduction to post-quantum cryptography |chapter-url=http://www.pqcrypto.org/www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783540887010-c1.pdf }}</ref> of moontlik alternatiewe.<ref name="renev-algorithm">{{cite journal |author=Kramer |first=Anna |year=2023 |title='Surprising and super cool'. Quantum algorithm offers faster way to hack internet encryption |url=https://www.science.org/content/article/surprising-and-supercool-quantum-algorithm-offers-faster-way-hack-internet-encryption |journal=Science|volume=381 |issue=6664 |page=1270 |doi=10.1126/science.adk9443 |pmid=37733849 |s2cid=262084525 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Regev |first=Oded |date=2025-02-28 |title=An Efficient Quantum Factoring Algorithm |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3708471 |journal=Journal of the ACM |language=en |volume=72 |issue=1 |pages=1–13 |arxiv=2308.06572 |doi=10.1145/3708471 |issn=0004-5411}}</ref> Teen 2026 het kwantumrekenaars nie die verwerkingskrag om wyd gebruikte kriptografiese algoritmes te breek nie;<ref>{{cite web |last=Gershon |first=Eric |date=2013-01-14 |title=New qubit control bodes well for future of quantum computing |url=http://phys.org/news/2013-01-qubit-bodes-future-quantum.html |work=phys.org}}</ref> as gevolg van die tydsduur wat benodig word vir migrasie na kwantumveilige kriptografie, ontwerp kriptograwe egter reeds nuwe algoritmes om voor te berei vir Y2Q of "Q-dag", die dag wanneer huidige algoritmes kwesbaar sal wees vir kwantumrekenaaraanvalle. Mosca se stelling bied die [[risiko]]-analise-raamwerk wat organisasies help om te identifiseer hoe vinnig hulle moet begin migreer. Hul werk het aandag getrek van akademici en die industrie deur die PQCrypto-konferensiereeks wat sedert 2006 aangebied word, verskeie werkswinkels oor Kwantum Veilige Kriptografie wat deur die Europese Telekommunikasiestandaarde-instituut (ETSI) aangebied word, en die Instituut vir Kwantumrekenaars.<ref>{{cite magazine |last=Heger |first=Monica |date=2009-01-01 |title=Cryptographers Take On Quantum Computers |url=https://spectrum.ieee.org/cryptographers-take-on-quantum-computers |magazine=IEEE Spectrum}}</ref><ref name="ieee-jintai-ding">{{cite magazine |date=2008-11-01 |title=Q&A With Post-Quantum Computing Cryptography Researcher Jintai Ding |magazine=IEEE Spectrum |url=https://spectrum.ieee.org/qa-with-postquantum-computing-cryptography-researcher-jintai-ding }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|title = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|date = October 2014|access-date = 24 Februarie 2015|website = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|publisher = ETSI|archive-url = https://web.archive.org/web/20160817044813/http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|archive-date = 17 Augustus 2016|url-status = dead}}</ref> Die gerugte bestaan van wydverspreide oes nou, dekripteer latere programme is ook gesien as 'n motivering vir die vroeë bekendstelling van post-kwantum algoritmes, aangesien data wat nou aangeteken word, nog baie jare in die toekoms sensitief kan bly.<ref>{{Citation |last=Gasser |first=Linus |chapter=Post-quantum Cryptography |date=2023 |title=Trends in Data Protection and Encryption Technologies |pages=47–52 |editor-last=Mulder |editor-first=Valentin |place=Cham |publisher=Springer Nature Switzerland |language=en |doi=10.1007/978-3-031-33386-6_10 |isbn=978-3-031-33386-6 |editor2-last=Mermoud |editor2-first=Alain |editor3-last=Lenders |editor3-first=Vincent |editor4-last=Tellenbach |editor4-first=Bernhard|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Townsend |first=Kevin |date=2022-02-16 |title=Solving the Quantum Decryption 'Harvest Now, Decrypt Later' Problem |url=https://www.securityweek.com/solving-quantum-decryption-harvest-now-decrypt-later-problem/ |access-date=2023-04-09 |website=SecurityWeek |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=Oktober 2021 |title=Quantum-Safe Secure Communications |url=https://uknqt.ukri.org/wp-content/uploads/2021/10/Quantum-Safe-Secure-Communications.pdf |access-date=2023-04-09 |website=UK National Quantum Technologies Programme}}</ref> In teenstelling met die bedreiging wat kwantumrekenaars inhou vir huidige publieke-sleutel algoritmes, word die meeste huidige simmetriese kriptografiese algoritmes en hutsmerkfunksies as relatief veilig beskou teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=djb-intro /><ref name=collisioncost>{{cite web |date=2009-05-17 |author=Daniel J. Bernstein |title=Cost analysis of hash collisions: Will quantum computers make SHARCS obsolete? |url=http://cr.yp.to/hash/collisioncost-20090823.pdf }}</ref> Terwyl die kwantum Grover se algoritme wel aanvalle teen simmetriese getalle versnel, kan die verdubbeling van die sleutelgrootte hierdie aanvalle effektief teenwerk.<ref name=djb-groverr>{{cite web |date=2010-03-03 |author=Daniel J. Bernstein |title=Grover vs. McEliece |url=http://cr.yp.to/codes/grovercode-20100303.pdf}}</ref> Dus hoef post-kwantum simmetriese kriptografie nie beduidend te verskil van huidige simmetriese kriptografie nie. In 2024 het die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) finale weergawes van sy eerste drie Post-Kwantum Kriptografie Standaarde vrygestel.<ref>[https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards], NIST, 13 Augustus 2024</ref> ==Voorbereiding== Digitale infrastruktuur vereis robuuste kuberveiligheid. Kriptografiese stelsels is noodsaaklik om die vertroulikheid en egtheid van data te beskerm. Kwantumrekenaars sal 'n bedreiging inhou vir baie van die klassieke kriptografiese algoritmes, wat gebruik word om hierdie beskermingsdoelwitte te bereik, maar slegs veilig is teen klassieke rekenaars. Data wat tans nie kwantumveilig is nie, of dit nou gestoor of oorgedra word, en wat vir 'n lang tyd vertroulik moet bly, kan in die toekoms deur kwantumrekenaars in die gedrang kom ("oes nou, dekripteer later"-aanvalle). Daarbenewens sal egtheid ook deur kwantumrekenaars in gevaar gestel word. Die bedreiging wat kwantumrekenaars vir kuberveiligheid inhou, kan teengewerk word deur 'n tydige, omvattende en gekoördineerde oorgang na post-kwantumkriptografie (PKK).<ref name=roadmap>{{cite web |last1= |first1= |work=European Union|title=A Coordinated Implementation Roadmap for the Transition to Post-Quantum Cryptography |url=https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/coordinated-implementation-roadmap-transition-post-quantum-cryptography|date=2025-06-23}}</ref><ref name=migration>{{cite web|last1=|first1=|work=General Intelligence and Security Service|title=The PQC Migration Handbook|url=https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|date=2024-12-01|access-date=2026-08-31|archive-date=2025-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009043151/https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|url-status=dead}}</ref> ==Algoritmes== Post-kwantumkriptografie-navorsing is meestal gefokus op ses verskillende benaderings:<ref name=djb-intro /><ref name=ieee-jintai-ding /> ===Rooster-gebaseerde kriptografie=== Hierdie benadering sluit kriptografiese stelsels in soos leer met foute, ringleer met foute (ring-LWE),<ref name=":0">{{Citation |last=Peikert |first=Chris |chapter=Lattice Cryptography for the Internet |date=2014 |title=Post-Quantum Cryptography |volume=8772 |pages=197–219 |editor-last=Mosca |editor-first=Michele |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/070.pdf |access-date=2025-07-24 |series=Lecture Notes in Computer Science |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-319-11659-4_12 |bibcode=2014LNCS.8772..197P |isbn=978-3-319-11658-7}}.</ref><ref name="Guneysu 2012">{{Citation |last1=Güneysu |first1=Tim |chapter=Practical Lattice-Based Cryptography: A Signature Scheme for Embedded Systems |date=2012 |title=Cryptographic Hardware and Embedded Systems – CHES 2012 |volume=7428 |pages=530–547 |editor-last=Prouff |editor-first=Emmanuel |chapter-url=https://iacr.org/archive/ches2012/74280529/74280529.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-33027-8_31 |isbn=978-3-642-33026-1 |last2=Lyubashevsky |first2=Vadim |last3=Pöppelmann |first3=Thomas |editor2-last=Schaumont |editor2-first=Patrick}}.</ref><ref>{{Citation |last1=Zhang |first1=Jiang |chapter=Authenticated Key Exchange from Ideal Lattices |date=2015 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |volume=9057 |pages=719–751 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/589.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-662-46803-6_24 |isbn=978-3-662-46802-9 |last2=Zhang |first2=Zhenfeng |last3=Ding |first3=Jintai |last4=Snook |first4=Michael |last5=Dagdelen |first5=Özgür |editor2-last=Fischlin |editor2-first=Marc}}.</ref> die ringleer met foute sleuteluitruiling en die ringleer met foute handtekening, die ouer NTRU- of GGH-enkripsieskemas, en die nuwer NTRU-handtekening en BLISS-handtekeninge.<ref name=":1">{{Citation |last1=Ducas |first1=Léo |chapter=Lattice Signatures and Bimodal Gaussians |date=2013 |title=Advances in Cryptology – CRYPTO 2013 |volume=8042 |pages=40–56 |editor-last=Canetti |editor-first=Ran |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2013/383.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-40041-4_3 |isbn=978-3-642-40040-7 |last2=Durmus |first2=Alain |last3=Lepoint |first3=Tancrède |last4=Lyubashevsky |first4=Vadim |bibcode=2013LNCS.8042...40D |editor2-last=Garay |editor2-first=Juan A.}}.</ref> Sommige van hierdie skemas soos NTRU-enkripsie is al jare lank bestudeer sonder dat enigiemand 'n haalbare aanval gevind het. Ander soos die ring-LWE-algoritmes het bewyse dat hul sekuriteit tot 'n ergste geval-probleem verminder.<ref name="LyubashevskyPeikertRegev2010">{{Citation |last1=Lyubashevsky |first1=Vadim |chapter=On Ideal Lattices and Learning with Errors over Rings |date=2010 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2010 |volume=6110 |pages=1–23 |editor-last=Gilbert |editor-first=Henri |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2012/230.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-13190-5_1 |isbn=978-3-642-13189-9 |last2=Peikert |first2=Chris |last3=Regev |first3=Oded |bibcode=2010LNCS.6110....1L }}.</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het voorgestel dat die Stehle-Steinfeld-variant van NTRU vir standaardisering bestudeer word eerder as die NTRU-algoritme.<ref name=":9">{{cite web |last1=Augot |first1=Daniel |last2=Batina |first2=Lejla |last3=Bernstein |first3=Daniel J. |last4=Bos |first4=Joppe |last5=Buchmann |first5=Johannes |last6=Castryck |first6=Wouter |last7=Dunkelman |first7=Orr |last8=Güneysu |first8=Tim |last9=Gueron |first9=Shay |last10=Hülsing |first10=Andreas |last11=Lange |first11=Tanja |last12=Mohamed |first12=Mohamed Saied Emam |last13=Rechberger |first13=Christian |last14=Schwabe |first14=Peter |last15=Sendrier |first15=Nicolas |last16=Vercauteren |first16=Frederik |last17=Yang |first17=Bo-Yin|date=7 September 2015 |title=Initial recommendations of long-term secure post-quantum systems |url=http://pqcrypto.eu.org/docs/initial-recommendations.pdf |access-date=13 September 2015 |website=PQCRYPTO}}</ref><ref>{{cite journal|title = Making NTRUEncrypt and NTRUSign as Secure as Standard Worst-Case Problems over Ideal Lattices|url = http://eprint.iacr.org/2013/004|date = 2013-01-01|first1 = Damien|last1 = Stehlé|first2 = Ron|last2 = Steinfeld|journal = Cryptology ePrint Archive|archive-url = https://web.archive.org/web/20250126125019/https://eprint.iacr.org/2013/004|archive-date = 2025-01-26|access-date = 2026-09-26|url-status = dead }}</ref> Op daardie tydstip was NTRU steeds gepatenteer. Studies het aangedui dat NTRU moontlik veiliger eienskappe het as ander roostergebaseerde algoritmes.<ref>{{cite book |last=Easttom |first=Chuck |title=2019 IEEE 9th Annual Computing and Communication Workshop and Conference (CCWC) |date=2019-02-01 |isbn=978-1-7281-0554-3 |pages=811–818 |chapter=An Analysis of Leading Lattice-Based Asymmetric Cryptographic Primitives |doi=10.1109/CCWC.2019.8666459 |s2cid=77376310}}</ref> Twee roostergebaseerde algoritmes, ML-KEM (algemeen bekend as Kyber) en ML-DSA (algemeen bekend as Dilithium), was van die eerste post-kwantum algoritmes wat deur NIST gestandaardiseer is.<ref>{{cite web |date=13 August 2024 |title=NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ===Hutsmerk gebaseerde kriptografie=== Dit sluit in kriptografiese stelsels soos Lamport-handtekeninge, die Merkle-handtekeningskema, die XMSS,<ref name="BuchmannDahmen2011">{{cite conference|last1=Buchmann|first1=Johannes|last2=Dahmen|first2=Erik|last3=Hülsing|first3=Andreas|contribution=XMSS – A Practical Forward Secure Signature Scheme Based on Minimal Security Assumptions|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=7071|pages=117–129|title=Post-Quantum Cryptography. PQCrypto 2011|year=2011|issn=0302-9743|doi=10.1007/978-3-642-25405-5_8|isbn=978-3-642-25404-8 }}</ref> die SPHINCS,<ref name="SPHINCS">{{Cite book |last1=Bernstein |first1=Daniel J. |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |last2=Hopwood |first2=Daira |last3=Hülsing |first3=Andreas |last4=Lange |first4=Tanja |author4-link=Tanja Lange |last5=Niederhagen |first5=Ruben |last6=Papachristodoulou |first6=Louiza |last7=Schneider |first7=Michael |last8=Schwabe |first8=Peter |last9=Wilcox-O'Hearn |first9=Zooko |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2015 |isbn=978-3-662-46799-2 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |editor-link=Elisabeth Oswald |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=9056 |pages=368–397 |chapter=SPHINCS: Practical Stateless Hash-Based Signatures |doi=10.1007/978-3-662-46800-5_15 |editor-last2=Fischlin |editor-first2=Marc }}</ref> die WOTS en die SPHINCS+-skemas. Hutsmerk-gebaseerde digitale handtekeninge is in die laat 1970's deur Ralph Merkle uitgevind en word sedertdien bestudeer as 'n interessante alternatief vir getalteoretiese digitale handtekeninge soos RSA en DSA. Hul primêre nadeel is dat daar vir enige hutsmerk-gebaseerde publieke sleutel 'n beperking is op die aantal handtekeninge wat met die ooreenstemmende stel privaat sleutels onderteken kan word. Hierdie feit het belangstelling in hierdie handtekeninge verminder totdat belangstelling herleef het as gevolg van die begeerte na kriptografie wat bestand was teen aanvalle deur kwantumrekenaars. Daar blyk geen patente op die Merkle-handtekeningskema te wees nie en daar bestaan baie nie-gepatenteerde hutsmerk-funksies wat met hierdie skemas gebruik kan word. Die “stateful hash”-gebaseerde handtekeningskema XMSS wat deur 'n span navorsers onder leiding van Johannes Buchmann ontwikkel is, word in RFC 8391 beskryf.<ref>{{cite journal|title=RFC 8391 – XMSS: eXtended Merkle Signature Scheme|url=https://tools.ietf.org/html/rfc8391|website=tools.ietf.org|year=2018 |doi=10.17487/RFC8391 |language=en|last1=Huelsing |first1=A. |last2=Butin |first2=D. |last3=Gazdag |first3=S. |last4=Rijneveld |first4=J. |last5=Mohaisen |first5=A. }}</ref> Let daarop dat al die bogenoemde skemas eenmalige of tydbeperkte handtekeninge is. Moni Naor en Moti Yung het UOWHF-hutsmerking in 1989 uitgevind en 'n handtekening ontwerp gebaseer op die hutsmerk (die Naor-Yung-skema)<ref>{{Cite book |last1=Naor |first1=M. |title=Universal one-way hash functions and their cryptographic applications |last2=Yung |first2=M. |date=1989 |publisher=ACM Press |isbn=978-0-89791-307-2 |pages=33–43 |language=en |doi=10.1145/73007.73011 |doi-access=free}}</ref> wat onbeperkte tyd in gebruik kan wees (die eerste sodanige handtekening wat nie valdeur-eienskappe benodig nie). ==Kode-gebaseerde kriptografie=== Dit sluit kriptografiese stelsels in wat staatmaak op foutkorrigerende kodes, soos die McEliece- en Niederreiter-enkripsie-algoritmes en die verwante Courtois-, Finiasz- en Sendrier-handtekeningskema. Die oorspronklike McEliece-handtekening wat ewekansige Goppa-kodes gebruik, het die ondersoek vir meer as 40 jaar weerstaan. Baie variante van die McEliece-skema, wat poog om meer struktuur in die kode in te voer om die grootte van die sleutels te verminder, is egter as onveilig bewys.<ref>{{cite book|last=Overbeck|first=Raphael|author2=Sendrier|title=Post-Quantum Cryptography |chapter=Code-based cryptography |date=2009|pages=95–145|doi=10.1007/978-3-540-88702-7_4|editor1-first=Daniel|editor1-last=Bernstein|isbn=978-3-540-88701-0}}</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het die McEliece-publieke sleutel-enkripsiestelsel aanbeveel as 'n kandidaat vir langtermynbeskerming teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=":9" /> In 2025 het NIST planne aangekondig om die kode-gebaseerde HQC-enkripsie-algoritme te standaardiseer.<ref>{{cite web |date=11 Maart 2025 |title=NIST Selects HQC as Fifth Algorithm for Post-Quantum Encryption |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2025/03/nist-selects-hqc-fifth-algorithm-post-quantum-encryption |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptografie]] b9c0vuvvv0xezrz32ux2072v0d9axkl 2975845 2975844 2026-10-05T18:44:36Z Sobaka 328 /* Kode-gebaseerde kriptografie= */ 2975845 wikitext text/x-wiki '''Post-kwantumkriptografie''' (PKK of [[Engels]]: PQC), soms na verwys as kwantumbestand, kwantumveilig of kwantumweerstandig, is die ontwikkeling van [[kriptografie]]se [[algoritme]]s (gewoonlik publieke-sleutel algoritmes) wat tans beskou word, maar nie bewys word nie, as veilig teen 'n kriptoanalitiese aanval deur 'n [[kwantumrekenaar]].<ref>{{Cite web |date=2025-06-05 |title=Post-Quantum Cryptography: A New Security Paradigm for the Post-Quantum Era |url=https://www.pentasecurity.com/blog/security-issue-post-quantum-cryptography/ |access-date=2025-07-10 |website=Penta Security Inc. |language=en-US}}</ref> Die meeste gebruikte publieke-sleutel [[algoritme]]s maak staat op die moeilikheidsgraad van een van drie wiskundige probleme: die heelgetalfaktoriseringsprobleem, die diskrete logaritmeprobleem of die elliptiese-kromme diskrete logaritmeprobleem. Al hierdie probleme kan maklik opgelos word op 'n voldoende kragtige kwantumrekenaar wat Shor se algoritme gebruik.<ref name="shor-algorithm">{{cite journal |author=Shor |first=Peter W. |year=1997 |title=Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer |journal=SIAM Journal on Computing |volume=26 |issue=5 |pages=1484–1509 |arxiv=quant-ph/9508027 |bibcode=1995quant.ph..8027S |doi=10.1137/S0097539795293172 |s2cid=2337707 }}</ref><ref name="djb-intro">{{cite book |author=Bernstein |first=Daniel J. |title=Post-Quantum Cryptography |year=2009 |language=en |chapter=Introduction to post-quantum cryptography |chapter-url=http://www.pqcrypto.org/www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783540887010-c1.pdf }}</ref> of moontlik alternatiewe.<ref name="renev-algorithm">{{cite journal |author=Kramer |first=Anna |year=2023 |title='Surprising and super cool'. Quantum algorithm offers faster way to hack internet encryption |url=https://www.science.org/content/article/surprising-and-supercool-quantum-algorithm-offers-faster-way-hack-internet-encryption |journal=Science|volume=381 |issue=6664 |page=1270 |doi=10.1126/science.adk9443 |pmid=37733849 |s2cid=262084525 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Regev |first=Oded |date=2025-02-28 |title=An Efficient Quantum Factoring Algorithm |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3708471 |journal=Journal of the ACM |language=en |volume=72 |issue=1 |pages=1–13 |arxiv=2308.06572 |doi=10.1145/3708471 |issn=0004-5411}}</ref> Teen 2026 het kwantumrekenaars nie die verwerkingskrag om wyd gebruikte kriptografiese algoritmes te breek nie;<ref>{{cite web |last=Gershon |first=Eric |date=2013-01-14 |title=New qubit control bodes well for future of quantum computing |url=http://phys.org/news/2013-01-qubit-bodes-future-quantum.html |work=phys.org}}</ref> as gevolg van die tydsduur wat benodig word vir migrasie na kwantumveilige kriptografie, ontwerp kriptograwe egter reeds nuwe algoritmes om voor te berei vir Y2Q of "Q-dag", die dag wanneer huidige algoritmes kwesbaar sal wees vir kwantumrekenaaraanvalle. Mosca se stelling bied die [[risiko]]-analise-raamwerk wat organisasies help om te identifiseer hoe vinnig hulle moet begin migreer. Hul werk het aandag getrek van akademici en die industrie deur die PQCrypto-konferensiereeks wat sedert 2006 aangebied word, verskeie werkswinkels oor Kwantum Veilige Kriptografie wat deur die Europese Telekommunikasiestandaarde-instituut (ETSI) aangebied word, en die Instituut vir Kwantumrekenaars.<ref>{{cite magazine |last=Heger |first=Monica |date=2009-01-01 |title=Cryptographers Take On Quantum Computers |url=https://spectrum.ieee.org/cryptographers-take-on-quantum-computers |magazine=IEEE Spectrum}}</ref><ref name="ieee-jintai-ding">{{cite magazine |date=2008-11-01 |title=Q&A With Post-Quantum Computing Cryptography Researcher Jintai Ding |magazine=IEEE Spectrum |url=https://spectrum.ieee.org/qa-with-postquantum-computing-cryptography-researcher-jintai-ding }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|title = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|date = October 2014|access-date = 24 Februarie 2015|website = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|publisher = ETSI|archive-url = https://web.archive.org/web/20160817044813/http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|archive-date = 17 Augustus 2016|url-status = dead}}</ref> Die gerugte bestaan van wydverspreide oes nou, dekripteer latere programme is ook gesien as 'n motivering vir die vroeë bekendstelling van post-kwantum algoritmes, aangesien data wat nou aangeteken word, nog baie jare in die toekoms sensitief kan bly.<ref>{{Citation |last=Gasser |first=Linus |chapter=Post-quantum Cryptography |date=2023 |title=Trends in Data Protection and Encryption Technologies |pages=47–52 |editor-last=Mulder |editor-first=Valentin |place=Cham |publisher=Springer Nature Switzerland |language=en |doi=10.1007/978-3-031-33386-6_10 |isbn=978-3-031-33386-6 |editor2-last=Mermoud |editor2-first=Alain |editor3-last=Lenders |editor3-first=Vincent |editor4-last=Tellenbach |editor4-first=Bernhard|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Townsend |first=Kevin |date=2022-02-16 |title=Solving the Quantum Decryption 'Harvest Now, Decrypt Later' Problem |url=https://www.securityweek.com/solving-quantum-decryption-harvest-now-decrypt-later-problem/ |access-date=2023-04-09 |website=SecurityWeek |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=Oktober 2021 |title=Quantum-Safe Secure Communications |url=https://uknqt.ukri.org/wp-content/uploads/2021/10/Quantum-Safe-Secure-Communications.pdf |access-date=2023-04-09 |website=UK National Quantum Technologies Programme}}</ref> In teenstelling met die bedreiging wat kwantumrekenaars inhou vir huidige publieke-sleutel algoritmes, word die meeste huidige simmetriese kriptografiese algoritmes en hutsmerkfunksies as relatief veilig beskou teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=djb-intro /><ref name=collisioncost>{{cite web |date=2009-05-17 |author=Daniel J. Bernstein |title=Cost analysis of hash collisions: Will quantum computers make SHARCS obsolete? |url=http://cr.yp.to/hash/collisioncost-20090823.pdf }}</ref> Terwyl die kwantum Grover se algoritme wel aanvalle teen simmetriese getalle versnel, kan die verdubbeling van die sleutelgrootte hierdie aanvalle effektief teenwerk.<ref name=djb-groverr>{{cite web |date=2010-03-03 |author=Daniel J. Bernstein |title=Grover vs. McEliece |url=http://cr.yp.to/codes/grovercode-20100303.pdf}}</ref> Dus hoef post-kwantum simmetriese kriptografie nie beduidend te verskil van huidige simmetriese kriptografie nie. In 2024 het die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) finale weergawes van sy eerste drie Post-Kwantum Kriptografie Standaarde vrygestel.<ref>[https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards], NIST, 13 Augustus 2024</ref> ==Voorbereiding== Digitale infrastruktuur vereis robuuste kuberveiligheid. Kriptografiese stelsels is noodsaaklik om die vertroulikheid en egtheid van data te beskerm. Kwantumrekenaars sal 'n bedreiging inhou vir baie van die klassieke kriptografiese algoritmes, wat gebruik word om hierdie beskermingsdoelwitte te bereik, maar slegs veilig is teen klassieke rekenaars. Data wat tans nie kwantumveilig is nie, of dit nou gestoor of oorgedra word, en wat vir 'n lang tyd vertroulik moet bly, kan in die toekoms deur kwantumrekenaars in die gedrang kom ("oes nou, dekripteer later"-aanvalle). Daarbenewens sal egtheid ook deur kwantumrekenaars in gevaar gestel word. Die bedreiging wat kwantumrekenaars vir kuberveiligheid inhou, kan teengewerk word deur 'n tydige, omvattende en gekoördineerde oorgang na post-kwantumkriptografie (PKK).<ref name=roadmap>{{cite web |last1= |first1= |work=European Union|title=A Coordinated Implementation Roadmap for the Transition to Post-Quantum Cryptography |url=https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/coordinated-implementation-roadmap-transition-post-quantum-cryptography|date=2025-06-23}}</ref><ref name=migration>{{cite web|last1=|first1=|work=General Intelligence and Security Service|title=The PQC Migration Handbook|url=https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|date=2024-12-01|access-date=2026-08-31|archive-date=2025-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009043151/https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|url-status=dead}}</ref> ==Algoritmes== Post-kwantumkriptografie-navorsing is meestal gefokus op ses verskillende benaderings:<ref name=djb-intro /><ref name=ieee-jintai-ding /> ===Rooster-gebaseerde kriptografie=== Hierdie benadering sluit kriptografiese stelsels in soos leer met foute, ringleer met foute (ring-LWE),<ref name=":0">{{Citation |last=Peikert |first=Chris |chapter=Lattice Cryptography for the Internet |date=2014 |title=Post-Quantum Cryptography |volume=8772 |pages=197–219 |editor-last=Mosca |editor-first=Michele |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/070.pdf |access-date=2025-07-24 |series=Lecture Notes in Computer Science |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-319-11659-4_12 |bibcode=2014LNCS.8772..197P |isbn=978-3-319-11658-7}}.</ref><ref name="Guneysu 2012">{{Citation |last1=Güneysu |first1=Tim |chapter=Practical Lattice-Based Cryptography: A Signature Scheme for Embedded Systems |date=2012 |title=Cryptographic Hardware and Embedded Systems – CHES 2012 |volume=7428 |pages=530–547 |editor-last=Prouff |editor-first=Emmanuel |chapter-url=https://iacr.org/archive/ches2012/74280529/74280529.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-33027-8_31 |isbn=978-3-642-33026-1 |last2=Lyubashevsky |first2=Vadim |last3=Pöppelmann |first3=Thomas |editor2-last=Schaumont |editor2-first=Patrick}}.</ref><ref>{{Citation |last1=Zhang |first1=Jiang |chapter=Authenticated Key Exchange from Ideal Lattices |date=2015 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |volume=9057 |pages=719–751 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/589.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-662-46803-6_24 |isbn=978-3-662-46802-9 |last2=Zhang |first2=Zhenfeng |last3=Ding |first3=Jintai |last4=Snook |first4=Michael |last5=Dagdelen |first5=Özgür |editor2-last=Fischlin |editor2-first=Marc}}.</ref> die ringleer met foute sleuteluitruiling en die ringleer met foute handtekening, die ouer NTRU- of GGH-enkripsieskemas, en die nuwer NTRU-handtekening en BLISS-handtekeninge.<ref name=":1">{{Citation |last1=Ducas |first1=Léo |chapter=Lattice Signatures and Bimodal Gaussians |date=2013 |title=Advances in Cryptology – CRYPTO 2013 |volume=8042 |pages=40–56 |editor-last=Canetti |editor-first=Ran |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2013/383.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-40041-4_3 |isbn=978-3-642-40040-7 |last2=Durmus |first2=Alain |last3=Lepoint |first3=Tancrède |last4=Lyubashevsky |first4=Vadim |bibcode=2013LNCS.8042...40D |editor2-last=Garay |editor2-first=Juan A.}}.</ref> Sommige van hierdie skemas soos NTRU-enkripsie is al jare lank bestudeer sonder dat enigiemand 'n haalbare aanval gevind het. Ander soos die ring-LWE-algoritmes het bewyse dat hul sekuriteit tot 'n ergste geval-probleem verminder.<ref name="LyubashevskyPeikertRegev2010">{{Citation |last1=Lyubashevsky |first1=Vadim |chapter=On Ideal Lattices and Learning with Errors over Rings |date=2010 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2010 |volume=6110 |pages=1–23 |editor-last=Gilbert |editor-first=Henri |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2012/230.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-13190-5_1 |isbn=978-3-642-13189-9 |last2=Peikert |first2=Chris |last3=Regev |first3=Oded |bibcode=2010LNCS.6110....1L }}.</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het voorgestel dat die Stehle-Steinfeld-variant van NTRU vir standaardisering bestudeer word eerder as die NTRU-algoritme.<ref name=":9">{{cite web |last1=Augot |first1=Daniel |last2=Batina |first2=Lejla |last3=Bernstein |first3=Daniel J. |last4=Bos |first4=Joppe |last5=Buchmann |first5=Johannes |last6=Castryck |first6=Wouter |last7=Dunkelman |first7=Orr |last8=Güneysu |first8=Tim |last9=Gueron |first9=Shay |last10=Hülsing |first10=Andreas |last11=Lange |first11=Tanja |last12=Mohamed |first12=Mohamed Saied Emam |last13=Rechberger |first13=Christian |last14=Schwabe |first14=Peter |last15=Sendrier |first15=Nicolas |last16=Vercauteren |first16=Frederik |last17=Yang |first17=Bo-Yin|date=7 September 2015 |title=Initial recommendations of long-term secure post-quantum systems |url=http://pqcrypto.eu.org/docs/initial-recommendations.pdf |access-date=13 September 2015 |website=PQCRYPTO}}</ref><ref>{{cite journal|title = Making NTRUEncrypt and NTRUSign as Secure as Standard Worst-Case Problems over Ideal Lattices|url = http://eprint.iacr.org/2013/004|date = 2013-01-01|first1 = Damien|last1 = Stehlé|first2 = Ron|last2 = Steinfeld|journal = Cryptology ePrint Archive|archive-url = https://web.archive.org/web/20250126125019/https://eprint.iacr.org/2013/004|archive-date = 2025-01-26|access-date = 2026-09-26|url-status = dead }}</ref> Op daardie tydstip was NTRU steeds gepatenteer. Studies het aangedui dat NTRU moontlik veiliger eienskappe het as ander roostergebaseerde algoritmes.<ref>{{cite book |last=Easttom |first=Chuck |title=2019 IEEE 9th Annual Computing and Communication Workshop and Conference (CCWC) |date=2019-02-01 |isbn=978-1-7281-0554-3 |pages=811–818 |chapter=An Analysis of Leading Lattice-Based Asymmetric Cryptographic Primitives |doi=10.1109/CCWC.2019.8666459 |s2cid=77376310}}</ref> Twee roostergebaseerde algoritmes, ML-KEM (algemeen bekend as Kyber) en ML-DSA (algemeen bekend as Dilithium), was van die eerste post-kwantum algoritmes wat deur NIST gestandaardiseer is.<ref>{{cite web |date=13 August 2024 |title=NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ===Hutsmerk gebaseerde kriptografie=== Dit sluit in kriptografiese stelsels soos Lamport-handtekeninge, die Merkle-handtekeningskema, die XMSS,<ref name="BuchmannDahmen2011">{{cite conference|last1=Buchmann|first1=Johannes|last2=Dahmen|first2=Erik|last3=Hülsing|first3=Andreas|contribution=XMSS – A Practical Forward Secure Signature Scheme Based on Minimal Security Assumptions|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=7071|pages=117–129|title=Post-Quantum Cryptography. PQCrypto 2011|year=2011|issn=0302-9743|doi=10.1007/978-3-642-25405-5_8|isbn=978-3-642-25404-8 }}</ref> die SPHINCS,<ref name="SPHINCS">{{Cite book |last1=Bernstein |first1=Daniel J. |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |last2=Hopwood |first2=Daira |last3=Hülsing |first3=Andreas |last4=Lange |first4=Tanja |author4-link=Tanja Lange |last5=Niederhagen |first5=Ruben |last6=Papachristodoulou |first6=Louiza |last7=Schneider |first7=Michael |last8=Schwabe |first8=Peter |last9=Wilcox-O'Hearn |first9=Zooko |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2015 |isbn=978-3-662-46799-2 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |editor-link=Elisabeth Oswald |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=9056 |pages=368–397 |chapter=SPHINCS: Practical Stateless Hash-Based Signatures |doi=10.1007/978-3-662-46800-5_15 |editor-last2=Fischlin |editor-first2=Marc }}</ref> die WOTS en die SPHINCS+-skemas. Hutsmerk-gebaseerde digitale handtekeninge is in die laat 1970's deur Ralph Merkle uitgevind en word sedertdien bestudeer as 'n interessante alternatief vir getalteoretiese digitale handtekeninge soos RSA en DSA. Hul primêre nadeel is dat daar vir enige hutsmerk-gebaseerde publieke sleutel 'n beperking is op die aantal handtekeninge wat met die ooreenstemmende stel privaat sleutels onderteken kan word. Hierdie feit het belangstelling in hierdie handtekeninge verminder totdat belangstelling herleef het as gevolg van die begeerte na kriptografie wat bestand was teen aanvalle deur kwantumrekenaars. Daar blyk geen patente op die Merkle-handtekeningskema te wees nie en daar bestaan baie nie-gepatenteerde hutsmerk-funksies wat met hierdie skemas gebruik kan word. Die “stateful hash”-gebaseerde handtekeningskema XMSS wat deur 'n span navorsers onder leiding van Johannes Buchmann ontwikkel is, word in RFC 8391 beskryf.<ref>{{cite journal|title=RFC 8391 – XMSS: eXtended Merkle Signature Scheme|url=https://tools.ietf.org/html/rfc8391|website=tools.ietf.org|year=2018 |doi=10.17487/RFC8391 |language=en|last1=Huelsing |first1=A. |last2=Butin |first2=D. |last3=Gazdag |first3=S. |last4=Rijneveld |first4=J. |last5=Mohaisen |first5=A. }}</ref> Let daarop dat al die bogenoemde skemas eenmalige of tydbeperkte handtekeninge is. Moni Naor en Moti Yung het UOWHF-hutsmerking in 1989 uitgevind en 'n handtekening ontwerp gebaseer op die hutsmerk (die Naor-Yung-skema)<ref>{{Cite book |last1=Naor |first1=M. |title=Universal one-way hash functions and their cryptographic applications |last2=Yung |first2=M. |date=1989 |publisher=ACM Press |isbn=978-0-89791-307-2 |pages=33–43 |language=en |doi=10.1145/73007.73011 |doi-access=free}}</ref> wat onbeperkte tyd in gebruik kan wees (die eerste sodanige handtekening wat nie valdeur-eienskappe benodig nie). ===Kode-gebaseerde kriptografie=== Dit sluit kriptografiese stelsels in wat staatmaak op foutkorrigerende kodes, soos die McEliece- en Niederreiter-enkripsie-algoritmes en die verwante Courtois-, Finiasz- en Sendrier-handtekeningskema. Die oorspronklike McEliece-handtekening wat ewekansige Goppa-kodes gebruik, het die ondersoek vir meer as 40 jaar weerstaan. Baie variante van die McEliece-skema, wat poog om meer struktuur in die kode in te voer om die grootte van die sleutels te verminder, is egter as onveilig bewys.<ref>{{cite book|last=Overbeck|first=Raphael|author2=Sendrier|title=Post-Quantum Cryptography |chapter=Code-based cryptography |date=2009|pages=95–145|doi=10.1007/978-3-540-88702-7_4|editor1-first=Daniel|editor1-last=Bernstein|isbn=978-3-540-88701-0}}</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het die McEliece-publieke sleutel-enkripsiestelsel aanbeveel as 'n kandidaat vir langtermynbeskerming teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=":9" /> In 2025 het NIST planne aangekondig om die kode-gebaseerde HQC-enkripsie-algoritme te standaardiseer.<ref>{{cite web |date=11 Maart 2025 |title=NIST Selects HQC as Fifth Algorithm for Post-Quantum Encryption |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2025/03/nist-selects-hqc-fifth-algorithm-post-quantum-encryption |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptografie]] 0dxvpg2ok2b7sab0llzakh5wfhyup7x 2975851 2975845 2026-10-05T18:51:04Z Sobaka 328 /* Algoritmes */ bywerk 2975851 wikitext text/x-wiki '''Post-kwantumkriptografie''' (PKK of [[Engels]]: PQC), soms na verwys as kwantumbestand, kwantumveilig of kwantumweerstandig, is die ontwikkeling van [[kriptografie]]se [[algoritme]]s (gewoonlik publieke-sleutel algoritmes) wat tans beskou word, maar nie bewys word nie, as veilig teen 'n kriptoanalitiese aanval deur 'n [[kwantumrekenaar]].<ref>{{Cite web |date=2025-06-05 |title=Post-Quantum Cryptography: A New Security Paradigm for the Post-Quantum Era |url=https://www.pentasecurity.com/blog/security-issue-post-quantum-cryptography/ |access-date=2025-07-10 |website=Penta Security Inc. |language=en-US}}</ref> Die meeste gebruikte publieke-sleutel [[algoritme]]s maak staat op die moeilikheidsgraad van een van drie wiskundige probleme: die heelgetalfaktoriseringsprobleem, die diskrete logaritmeprobleem of die elliptiese-kromme diskrete logaritmeprobleem. Al hierdie probleme kan maklik opgelos word op 'n voldoende kragtige kwantumrekenaar wat Shor se algoritme gebruik.<ref name="shor-algorithm">{{cite journal |author=Shor |first=Peter W. |year=1997 |title=Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer |journal=SIAM Journal on Computing |volume=26 |issue=5 |pages=1484–1509 |arxiv=quant-ph/9508027 |bibcode=1995quant.ph..8027S |doi=10.1137/S0097539795293172 |s2cid=2337707 }}</ref><ref name="djb-intro">{{cite book |author=Bernstein |first=Daniel J. |title=Post-Quantum Cryptography |year=2009 |language=en |chapter=Introduction to post-quantum cryptography |chapter-url=http://www.pqcrypto.org/www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783540887010-c1.pdf }}</ref> of moontlik alternatiewe.<ref name="renev-algorithm">{{cite journal |author=Kramer |first=Anna |year=2023 |title='Surprising and super cool'. Quantum algorithm offers faster way to hack internet encryption |url=https://www.science.org/content/article/surprising-and-supercool-quantum-algorithm-offers-faster-way-hack-internet-encryption |journal=Science|volume=381 |issue=6664 |page=1270 |doi=10.1126/science.adk9443 |pmid=37733849 |s2cid=262084525 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Regev |first=Oded |date=2025-02-28 |title=An Efficient Quantum Factoring Algorithm |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3708471 |journal=Journal of the ACM |language=en |volume=72 |issue=1 |pages=1–13 |arxiv=2308.06572 |doi=10.1145/3708471 |issn=0004-5411}}</ref> Teen 2026 het kwantumrekenaars nie die verwerkingskrag om wyd gebruikte kriptografiese algoritmes te breek nie;<ref>{{cite web |last=Gershon |first=Eric |date=2013-01-14 |title=New qubit control bodes well for future of quantum computing |url=http://phys.org/news/2013-01-qubit-bodes-future-quantum.html |work=phys.org}}</ref> as gevolg van die tydsduur wat benodig word vir migrasie na kwantumveilige kriptografie, ontwerp kriptograwe egter reeds nuwe algoritmes om voor te berei vir Y2Q of "Q-dag", die dag wanneer huidige algoritmes kwesbaar sal wees vir kwantumrekenaaraanvalle. Mosca se stelling bied die [[risiko]]-analise-raamwerk wat organisasies help om te identifiseer hoe vinnig hulle moet begin migreer. Hul werk het aandag getrek van akademici en die industrie deur die PQCrypto-konferensiereeks wat sedert 2006 aangebied word, verskeie werkswinkels oor Kwantum Veilige Kriptografie wat deur die Europese Telekommunikasiestandaarde-instituut (ETSI) aangebied word, en die Instituut vir Kwantumrekenaars.<ref>{{cite magazine |last=Heger |first=Monica |date=2009-01-01 |title=Cryptographers Take On Quantum Computers |url=https://spectrum.ieee.org/cryptographers-take-on-quantum-computers |magazine=IEEE Spectrum}}</ref><ref name="ieee-jintai-ding">{{cite magazine |date=2008-11-01 |title=Q&A With Post-Quantum Computing Cryptography Researcher Jintai Ding |magazine=IEEE Spectrum |url=https://spectrum.ieee.org/qa-with-postquantum-computing-cryptography-researcher-jintai-ding }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|title = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|date = October 2014|access-date = 24 Februarie 2015|website = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|publisher = ETSI|archive-url = https://web.archive.org/web/20160817044813/http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|archive-date = 17 Augustus 2016|url-status = dead}}</ref> Die gerugte bestaan van wydverspreide oes nou, dekripteer latere programme is ook gesien as 'n motivering vir die vroeë bekendstelling van post-kwantum algoritmes, aangesien data wat nou aangeteken word, nog baie jare in die toekoms sensitief kan bly.<ref>{{Citation |last=Gasser |first=Linus |chapter=Post-quantum Cryptography |date=2023 |title=Trends in Data Protection and Encryption Technologies |pages=47–52 |editor-last=Mulder |editor-first=Valentin |place=Cham |publisher=Springer Nature Switzerland |language=en |doi=10.1007/978-3-031-33386-6_10 |isbn=978-3-031-33386-6 |editor2-last=Mermoud |editor2-first=Alain |editor3-last=Lenders |editor3-first=Vincent |editor4-last=Tellenbach |editor4-first=Bernhard|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Townsend |first=Kevin |date=2022-02-16 |title=Solving the Quantum Decryption 'Harvest Now, Decrypt Later' Problem |url=https://www.securityweek.com/solving-quantum-decryption-harvest-now-decrypt-later-problem/ |access-date=2023-04-09 |website=SecurityWeek |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=Oktober 2021 |title=Quantum-Safe Secure Communications |url=https://uknqt.ukri.org/wp-content/uploads/2021/10/Quantum-Safe-Secure-Communications.pdf |access-date=2023-04-09 |website=UK National Quantum Technologies Programme}}</ref> In teenstelling met die bedreiging wat kwantumrekenaars inhou vir huidige publieke-sleutel algoritmes, word die meeste huidige simmetriese kriptografiese algoritmes en hutsmerkfunksies as relatief veilig beskou teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=djb-intro /><ref name=collisioncost>{{cite web |date=2009-05-17 |author=Daniel J. Bernstein |title=Cost analysis of hash collisions: Will quantum computers make SHARCS obsolete? |url=http://cr.yp.to/hash/collisioncost-20090823.pdf }}</ref> Terwyl die kwantum Grover se algoritme wel aanvalle teen simmetriese getalle versnel, kan die verdubbeling van die sleutelgrootte hierdie aanvalle effektief teenwerk.<ref name=djb-groverr>{{cite web |date=2010-03-03 |author=Daniel J. Bernstein |title=Grover vs. McEliece |url=http://cr.yp.to/codes/grovercode-20100303.pdf}}</ref> Dus hoef post-kwantum simmetriese kriptografie nie beduidend te verskil van huidige simmetriese kriptografie nie. In 2024 het die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) finale weergawes van sy eerste drie Post-Kwantum Kriptografie Standaarde vrygestel.<ref>[https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards], NIST, 13 Augustus 2024</ref> ==Voorbereiding== Digitale infrastruktuur vereis robuuste kuberveiligheid. Kriptografiese stelsels is noodsaaklik om die vertroulikheid en egtheid van data te beskerm. Kwantumrekenaars sal 'n bedreiging inhou vir baie van die klassieke kriptografiese algoritmes, wat gebruik word om hierdie beskermingsdoelwitte te bereik, maar slegs veilig is teen klassieke rekenaars. Data wat tans nie kwantumveilig is nie, of dit nou gestoor of oorgedra word, en wat vir 'n lang tyd vertroulik moet bly, kan in die toekoms deur kwantumrekenaars in die gedrang kom ("oes nou, dekripteer later"-aanvalle). Daarbenewens sal egtheid ook deur kwantumrekenaars in gevaar gestel word. Die bedreiging wat kwantumrekenaars vir kuberveiligheid inhou, kan teengewerk word deur 'n tydige, omvattende en gekoördineerde oorgang na post-kwantumkriptografie (PKK).<ref name=roadmap>{{cite web |last1= |first1= |work=European Union|title=A Coordinated Implementation Roadmap for the Transition to Post-Quantum Cryptography |url=https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/coordinated-implementation-roadmap-transition-post-quantum-cryptography|date=2025-06-23}}</ref><ref name=migration>{{cite web|last1=|first1=|work=General Intelligence and Security Service|title=The PQC Migration Handbook|url=https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|date=2024-12-01|access-date=2026-08-31|archive-date=2025-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009043151/https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|url-status=dead}}</ref> ==Algoritmes== Post-kwantumkriptografie-navorsing is meestal gefokus op ses verskillende benaderings:<ref name=djb-intro /><ref name=ieee-jintai-ding /> ===Rooster-gebaseerde kriptografie=== Hierdie benadering sluit kriptografiese stelsels in soos leer met foute, ringleer met foute (ring-LWE),<ref name=":0">{{Citation |last=Peikert |first=Chris |chapter=Lattice Cryptography for the Internet |date=2014 |title=Post-Quantum Cryptography |volume=8772 |pages=197–219 |editor-last=Mosca |editor-first=Michele |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/070.pdf |access-date=2025-07-24 |series=Lecture Notes in Computer Science |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-319-11659-4_12 |bibcode=2014LNCS.8772..197P |isbn=978-3-319-11658-7}}.</ref><ref name="Guneysu 2012">{{Citation |last1=Güneysu |first1=Tim |chapter=Practical Lattice-Based Cryptography: A Signature Scheme for Embedded Systems |date=2012 |title=Cryptographic Hardware and Embedded Systems – CHES 2012 |volume=7428 |pages=530–547 |editor-last=Prouff |editor-first=Emmanuel |chapter-url=https://iacr.org/archive/ches2012/74280529/74280529.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-33027-8_31 |isbn=978-3-642-33026-1 |last2=Lyubashevsky |first2=Vadim |last3=Pöppelmann |first3=Thomas |editor2-last=Schaumont |editor2-first=Patrick}}.</ref><ref>{{Citation |last1=Zhang |first1=Jiang |chapter=Authenticated Key Exchange from Ideal Lattices |date=2015 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |volume=9057 |pages=719–751 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/589.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-662-46803-6_24 |isbn=978-3-662-46802-9 |last2=Zhang |first2=Zhenfeng |last3=Ding |first3=Jintai |last4=Snook |first4=Michael |last5=Dagdelen |first5=Özgür |editor2-last=Fischlin |editor2-first=Marc}}.</ref> die ringleer met foute sleuteluitruiling en die ringleer met foute handtekening, die ouer NTRU- of GGH-enkripsieskemas, en die nuwer NTRU-handtekening en BLISS-handtekeninge.<ref name=":1">{{Citation |last1=Ducas |first1=Léo |chapter=Lattice Signatures and Bimodal Gaussians |date=2013 |title=Advances in Cryptology – CRYPTO 2013 |volume=8042 |pages=40–56 |editor-last=Canetti |editor-first=Ran |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2013/383.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-40041-4_3 |isbn=978-3-642-40040-7 |last2=Durmus |first2=Alain |last3=Lepoint |first3=Tancrède |last4=Lyubashevsky |first4=Vadim |bibcode=2013LNCS.8042...40D |editor2-last=Garay |editor2-first=Juan A.}}.</ref> Sommige van hierdie skemas soos NTRU-enkripsie is al jare lank bestudeer sonder dat enigiemand 'n haalbare aanval gevind het. Ander soos die ring-LWE-algoritmes het bewyse dat hul sekuriteit tot 'n ergste geval-probleem verminder.<ref name="LyubashevskyPeikertRegev2010">{{Citation |last1=Lyubashevsky |first1=Vadim |chapter=On Ideal Lattices and Learning with Errors over Rings |date=2010 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2010 |volume=6110 |pages=1–23 |editor-last=Gilbert |editor-first=Henri |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2012/230.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-13190-5_1 |isbn=978-3-642-13189-9 |last2=Peikert |first2=Chris |last3=Regev |first3=Oded |bibcode=2010LNCS.6110....1L }}.</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het voorgestel dat die Stehle-Steinfeld-variant van NTRU vir standaardisering bestudeer word eerder as die NTRU-algoritme.<ref name=":9">{{cite web |last1=Augot |first1=Daniel |last2=Batina |first2=Lejla |last3=Bernstein |first3=Daniel J. |last4=Bos |first4=Joppe |last5=Buchmann |first5=Johannes |last6=Castryck |first6=Wouter |last7=Dunkelman |first7=Orr |last8=Güneysu |first8=Tim |last9=Gueron |first9=Shay |last10=Hülsing |first10=Andreas |last11=Lange |first11=Tanja |last12=Mohamed |first12=Mohamed Saied Emam |last13=Rechberger |first13=Christian |last14=Schwabe |first14=Peter |last15=Sendrier |first15=Nicolas |last16=Vercauteren |first16=Frederik |last17=Yang |first17=Bo-Yin|date=7 September 2015 |title=Initial recommendations of long-term secure post-quantum systems |url=http://pqcrypto.eu.org/docs/initial-recommendations.pdf |access-date=13 September 2015 |website=PQCRYPTO}}</ref><ref>{{cite journal|title = Making NTRUEncrypt and NTRUSign as Secure as Standard Worst-Case Problems over Ideal Lattices|url = http://eprint.iacr.org/2013/004|date = 2013-01-01|first1 = Damien|last1 = Stehlé|first2 = Ron|last2 = Steinfeld|journal = Cryptology ePrint Archive|archive-url = https://web.archive.org/web/20250126125019/https://eprint.iacr.org/2013/004|archive-date = 2025-01-26|access-date = 2026-09-26|url-status = dead }}</ref> Op daardie tydstip was NTRU steeds gepatenteer. Studies het aangedui dat NTRU moontlik veiliger eienskappe het as ander roostergebaseerde algoritmes.<ref>{{cite book |last=Easttom |first=Chuck |title=2019 IEEE 9th Annual Computing and Communication Workshop and Conference (CCWC) |date=2019-02-01 |isbn=978-1-7281-0554-3 |pages=811–818 |chapter=An Analysis of Leading Lattice-Based Asymmetric Cryptographic Primitives |doi=10.1109/CCWC.2019.8666459 |s2cid=77376310}}</ref> Twee roostergebaseerde algoritmes, ML-KEM (algemeen bekend as Kyber) en ML-DSA (algemeen bekend as Dilithium), was van die eerste post-kwantum algoritmes wat deur NIST gestandaardiseer is.<ref>{{cite web |date=13 August 2024 |title=NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ===Hutsmerk gebaseerde kriptografie=== Dit sluit in kriptografiese stelsels soos Lamport-handtekeninge, die Merkle-handtekeningskema, die XMSS,<ref name="BuchmannDahmen2011">{{cite conference|last1=Buchmann|first1=Johannes|last2=Dahmen|first2=Erik|last3=Hülsing|first3=Andreas|contribution=XMSS – A Practical Forward Secure Signature Scheme Based on Minimal Security Assumptions|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=7071|pages=117–129|title=Post-Quantum Cryptography. PQCrypto 2011|year=2011|issn=0302-9743|doi=10.1007/978-3-642-25405-5_8|isbn=978-3-642-25404-8 }}</ref> die SPHINCS,<ref name="SPHINCS">{{Cite book |last1=Bernstein |first1=Daniel J. |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |last2=Hopwood |first2=Daira |last3=Hülsing |first3=Andreas |last4=Lange |first4=Tanja |author4-link=Tanja Lange |last5=Niederhagen |first5=Ruben |last6=Papachristodoulou |first6=Louiza |last7=Schneider |first7=Michael |last8=Schwabe |first8=Peter |last9=Wilcox-O'Hearn |first9=Zooko |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2015 |isbn=978-3-662-46799-2 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |editor-link=Elisabeth Oswald |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=9056 |pages=368–397 |chapter=SPHINCS: Practical Stateless Hash-Based Signatures |doi=10.1007/978-3-662-46800-5_15 |editor-last2=Fischlin |editor-first2=Marc }}</ref> die WOTS en die SPHINCS+-skemas. Hutsmerk-gebaseerde digitale handtekeninge is in die laat 1970's deur Ralph Merkle uitgevind en word sedertdien bestudeer as 'n interessante alternatief vir getalteoretiese digitale handtekeninge soos RSA en DSA. Hul primêre nadeel is dat daar vir enige hutsmerk-gebaseerde publieke sleutel 'n beperking is op die aantal handtekeninge wat met die ooreenstemmende stel privaat sleutels onderteken kan word. Hierdie feit het belangstelling in hierdie handtekeninge verminder totdat belangstelling herleef het as gevolg van die begeerte na kriptografie wat bestand was teen aanvalle deur kwantumrekenaars. Daar blyk geen patente op die Merkle-handtekeningskema te wees nie en daar bestaan baie nie-gepatenteerde hutsmerk-funksies wat met hierdie skemas gebruik kan word. Die “stateful hash”-gebaseerde handtekeningskema XMSS wat deur 'n span navorsers onder leiding van Johannes Buchmann ontwikkel is, word in RFC 8391 beskryf.<ref>{{cite journal|title=RFC 8391 – XMSS: eXtended Merkle Signature Scheme|url=https://tools.ietf.org/html/rfc8391|website=tools.ietf.org|year=2018 |doi=10.17487/RFC8391 |language=en|last1=Huelsing |first1=A. |last2=Butin |first2=D. |last3=Gazdag |first3=S. |last4=Rijneveld |first4=J. |last5=Mohaisen |first5=A. }}</ref> Let daarop dat al die bogenoemde skemas eenmalige of tydbeperkte handtekeninge is. Moni Naor en Moti Yung het UOWHF-hutsmerking in 1989 uitgevind en 'n handtekening ontwerp gebaseer op die hutsmerk (die Naor-Yung-skema)<ref>{{Cite book |last1=Naor |first1=M. |title=Universal one-way hash functions and their cryptographic applications |last2=Yung |first2=M. |date=1989 |publisher=ACM Press |isbn=978-0-89791-307-2 |pages=33–43 |language=en |doi=10.1145/73007.73011 |doi-access=free}}</ref> wat onbeperkte tyd in gebruik kan wees (die eerste sodanige handtekening wat nie valdeur-eienskappe benodig nie). ===Kode-gebaseerde kriptografie=== Dit sluit kriptografiese stelsels in wat staatmaak op foutkorrigerende kodes, soos die McEliece- en Niederreiter-enkripsie-algoritmes en die verwante Courtois-, Finiasz- en Sendrier-handtekeningskema. Die oorspronklike McEliece-handtekening wat ewekansige Goppa-kodes gebruik, het die ondersoek vir meer as 40 jaar weerstaan. Baie variante van die McEliece-skema, wat poog om meer struktuur in die kode in te voer om die grootte van die sleutels te verminder, is egter as onveilig bewys.<ref>{{cite book|last=Overbeck|first=Raphael|author2=Sendrier|title=Post-Quantum Cryptography |chapter=Code-based cryptography |date=2009|pages=95–145|doi=10.1007/978-3-540-88702-7_4|editor1-first=Daniel|editor1-last=Bernstein|isbn=978-3-540-88701-0}}</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het die McEliece-publieke sleutel-enkripsiestelsel aanbeveel as 'n kandidaat vir langtermynbeskerming teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=":9" /> In 2025 het NIST planne aangekondig om die kode-gebaseerde HQC-enkripsie-algoritme te standaardiseer.<ref>{{cite web |date=11 Maart 2025 |title=NIST Selects HQC as Fifth Algorithm for Post-Quantum Encryption |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2025/03/nist-selects-hqc-fifth-algorithm-post-quantum-encryption |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ===Isogenie-gebaseerde kriptografie=== Hierdie kriptografiese stelsels maak staat op die eienskappe van isogeniegrafieke van elliptiese krommes (en hoër-dimensionele Abelse variëteite) oor eindige velde, veral supersingulêre isogeniegrafieke, om kriptografiese stelsels te skep. Onder die meer bekende verteenwoordigers van hierdie veld is die Diffie-Hellman-agtige sleuteluitruiling CSIDH, wat kan dien as 'n eenvoudige kwantumbestande plaasvervanger vir die Diffie-Hellman en elliptiese kromme Diffie-Hellman sleuteluitruilmetodes wat vandag wydverspreid gebruik word,<ref>{{Cite book |last1=Castryck |first1=Wouter |last2=Lange |first2=Tanja |last3=Martindale |first3=Chloe |last4=Panny |first4=Lorenz |last5=Renes |first5=Joost |title=Advances in Cryptology – ASIACRYPT 2018 |chapter=CSIDH: An Efficient Post-Quantum Commutative Group Action |date=2018 |editor-last=Peyrin |editor-first=Thomas |editor2-last=Galbraith |editor2-first=Steven |chapter-url=https://research.tue.nl/en/publications/24dbb7c0-6ba1-4ecf-8150-25cd803113ec |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=11274 |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=395–427 |doi=10.1007/978-3-030-03332-3_15 |hdl=1854/LU-8619033 |isbn=978-3-030-03332-3|s2cid=44165584 }}</ref> en die handtekeningskema SQIsign wat gebaseer is op die kategoriese ekwivalensie tussen supersingulêre elliptiese krommes en maksimale ordes in spesifieke tipes kwaternionalgebras.<ref>{{Cite book |last1=De Feo |first1=Luca |title=Advances in Cryptology – ASIACRYPT 2020 |last2=Kohel |first2=David |last3=Leroux |first3=Antonin |last4=Petit |first4=Christophe |last5=Wesolowski |first5=Benjamin |date=2020 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-030-64837-4 |editor-last=Moriai |editor-first=Shiho |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=12491 |location=Cham |pages=64–93 |language=en |chapter=SQISign: Compact Post-quantum Signatures from Quaternions and Isogenies |doi=10.1007/978-3-030-64837-4_3 |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/318983 |issn=0302-9743 |editor2-last=Wang |editor2-first=Huaxiong |chapter-url=https://hdl.handle.net/handle/2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/318983 |s2cid=222265162}}</ref> Nog 'n wyd opgemerkte konstruksie, SIDH/SIKE, is in 2022 skouspelagtig gebreek.<ref>{{Citation |last1=Castryck |first1=Wouter |chapter=An Efficient Key Recovery Attack on SIDH |date=2023 |chapter-url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-30589-4_15 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2023 |volume=14008 |pages=423–447 |editor-last=Hazay |editor-first=Carmit |access-date=2023-06-21 |place=Cham |publisher=Springer Nature Switzerland |language=en |doi=10.1007/978-3-031-30589-4_15 |isbn=978-3-031-30588-7 |last2=Decru |first2=Thomas |s2cid=258240788 |editor2-last=Stam |editor2-first=Martijn|chapter-url-access=subscription }}</ref> Die aanval is egter spesifiek vir die SIDH/SIKE-familie van skemas en veralgemeen nie na ander isogenie-gebaseerde konstruksies nie.<ref>{{Cite web |title=Is SIKE broken yet? |url=https://issikebrokenyet.github.io/ |access-date=2023-06-23}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptografie]] a62jerntbi9471fe6pmb2ftkm4qwsxb 2975858 2975851 2026-10-05T18:57:53Z Sobaka 328 /* Algoritmes */ bywerk 2975858 wikitext text/x-wiki '''Post-kwantumkriptografie''' (PKK of [[Engels]]: PQC), soms na verwys as kwantumbestand, kwantumveilig of kwantumweerstandig, is die ontwikkeling van [[kriptografie]]se [[algoritme]]s (gewoonlik publieke-sleutel algoritmes) wat tans beskou word, maar nie bewys word nie, as veilig teen 'n kriptoanalitiese aanval deur 'n [[kwantumrekenaar]].<ref>{{Cite web |date=2025-06-05 |title=Post-Quantum Cryptography: A New Security Paradigm for the Post-Quantum Era |url=https://www.pentasecurity.com/blog/security-issue-post-quantum-cryptography/ |access-date=2025-07-10 |website=Penta Security Inc. |language=en-US}}</ref> Die meeste gebruikte publieke-sleutel [[algoritme]]s maak staat op die moeilikheidsgraad van een van drie wiskundige probleme: die heelgetalfaktoriseringsprobleem, die diskrete logaritmeprobleem of die elliptiese-kromme diskrete logaritmeprobleem. Al hierdie probleme kan maklik opgelos word op 'n voldoende kragtige kwantumrekenaar wat Shor se algoritme gebruik.<ref name="shor-algorithm">{{cite journal |author=Shor |first=Peter W. |year=1997 |title=Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer |journal=SIAM Journal on Computing |volume=26 |issue=5 |pages=1484–1509 |arxiv=quant-ph/9508027 |bibcode=1995quant.ph..8027S |doi=10.1137/S0097539795293172 |s2cid=2337707 }}</ref><ref name="djb-intro">{{cite book |author=Bernstein |first=Daniel J. |title=Post-Quantum Cryptography |year=2009 |language=en |chapter=Introduction to post-quantum cryptography |chapter-url=http://www.pqcrypto.org/www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783540887010-c1.pdf }}</ref> of moontlik alternatiewe.<ref name="renev-algorithm">{{cite journal |author=Kramer |first=Anna |year=2023 |title='Surprising and super cool'. Quantum algorithm offers faster way to hack internet encryption |url=https://www.science.org/content/article/surprising-and-supercool-quantum-algorithm-offers-faster-way-hack-internet-encryption |journal=Science|volume=381 |issue=6664 |page=1270 |doi=10.1126/science.adk9443 |pmid=37733849 |s2cid=262084525 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Regev |first=Oded |date=2025-02-28 |title=An Efficient Quantum Factoring Algorithm |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3708471 |journal=Journal of the ACM |language=en |volume=72 |issue=1 |pages=1–13 |arxiv=2308.06572 |doi=10.1145/3708471 |issn=0004-5411}}</ref> Teen 2026 het kwantumrekenaars nie die verwerkingskrag om wyd gebruikte kriptografiese algoritmes te breek nie;<ref>{{cite web |last=Gershon |first=Eric |date=2013-01-14 |title=New qubit control bodes well for future of quantum computing |url=http://phys.org/news/2013-01-qubit-bodes-future-quantum.html |work=phys.org}}</ref> as gevolg van die tydsduur wat benodig word vir migrasie na kwantumveilige kriptografie, ontwerp kriptograwe egter reeds nuwe algoritmes om voor te berei vir Y2Q of "Q-dag", die dag wanneer huidige algoritmes kwesbaar sal wees vir kwantumrekenaaraanvalle. Mosca se stelling bied die [[risiko]]-analise-raamwerk wat organisasies help om te identifiseer hoe vinnig hulle moet begin migreer. Hul werk het aandag getrek van akademici en die industrie deur die PQCrypto-konferensiereeks wat sedert 2006 aangebied word, verskeie werkswinkels oor Kwantum Veilige Kriptografie wat deur die Europese Telekommunikasiestandaarde-instituut (ETSI) aangebied word, en die Instituut vir Kwantumrekenaars.<ref>{{cite magazine |last=Heger |first=Monica |date=2009-01-01 |title=Cryptographers Take On Quantum Computers |url=https://spectrum.ieee.org/cryptographers-take-on-quantum-computers |magazine=IEEE Spectrum}}</ref><ref name="ieee-jintai-ding">{{cite magazine |date=2008-11-01 |title=Q&A With Post-Quantum Computing Cryptography Researcher Jintai Ding |magazine=IEEE Spectrum |url=https://spectrum.ieee.org/qa-with-postquantum-computing-cryptography-researcher-jintai-ding }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|title = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|date = October 2014|access-date = 24 Februarie 2015|website = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|publisher = ETSI|archive-url = https://web.archive.org/web/20160817044813/http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|archive-date = 17 Augustus 2016|url-status = dead}}</ref> Die gerugte bestaan van wydverspreide oes nou, dekripteer latere programme is ook gesien as 'n motivering vir die vroeë bekendstelling van post-kwantum algoritmes, aangesien data wat nou aangeteken word, nog baie jare in die toekoms sensitief kan bly.<ref>{{Citation |last=Gasser |first=Linus |chapter=Post-quantum Cryptography |date=2023 |title=Trends in Data Protection and Encryption Technologies |pages=47–52 |editor-last=Mulder |editor-first=Valentin |place=Cham |publisher=Springer Nature Switzerland |language=en |doi=10.1007/978-3-031-33386-6_10 |isbn=978-3-031-33386-6 |editor2-last=Mermoud |editor2-first=Alain |editor3-last=Lenders |editor3-first=Vincent |editor4-last=Tellenbach |editor4-first=Bernhard|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Townsend |first=Kevin |date=2022-02-16 |title=Solving the Quantum Decryption 'Harvest Now, Decrypt Later' Problem |url=https://www.securityweek.com/solving-quantum-decryption-harvest-now-decrypt-later-problem/ |access-date=2023-04-09 |website=SecurityWeek |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=Oktober 2021 |title=Quantum-Safe Secure Communications |url=https://uknqt.ukri.org/wp-content/uploads/2021/10/Quantum-Safe-Secure-Communications.pdf |access-date=2023-04-09 |website=UK National Quantum Technologies Programme}}</ref> In teenstelling met die bedreiging wat kwantumrekenaars inhou vir huidige publieke-sleutel algoritmes, word die meeste huidige simmetriese kriptografiese algoritmes en hutsmerkfunksies as relatief veilig beskou teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=djb-intro /><ref name=collisioncost>{{cite web |date=2009-05-17 |author=Daniel J. Bernstein |title=Cost analysis of hash collisions: Will quantum computers make SHARCS obsolete? |url=http://cr.yp.to/hash/collisioncost-20090823.pdf }}</ref> Terwyl die kwantum Grover se algoritme wel aanvalle teen simmetriese getalle versnel, kan die verdubbeling van die sleutelgrootte hierdie aanvalle effektief teenwerk.<ref name=djb-groverr>{{cite web |date=2010-03-03 |author=Daniel J. Bernstein |title=Grover vs. McEliece |url=http://cr.yp.to/codes/grovercode-20100303.pdf}}</ref> Dus hoef post-kwantum simmetriese kriptografie nie beduidend te verskil van huidige simmetriese kriptografie nie. In 2024 het die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) finale weergawes van sy eerste drie Post-Kwantum Kriptografie Standaarde vrygestel.<ref>[https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards], NIST, 13 Augustus 2024</ref> ==Voorbereiding== Digitale infrastruktuur vereis robuuste kuberveiligheid. Kriptografiese stelsels is noodsaaklik om die vertroulikheid en egtheid van data te beskerm. Kwantumrekenaars sal 'n bedreiging inhou vir baie van die klassieke kriptografiese algoritmes, wat gebruik word om hierdie beskermingsdoelwitte te bereik, maar slegs veilig is teen klassieke rekenaars. Data wat tans nie kwantumveilig is nie, of dit nou gestoor of oorgedra word, en wat vir 'n lang tyd vertroulik moet bly, kan in die toekoms deur kwantumrekenaars in die gedrang kom ("oes nou, dekripteer later"-aanvalle). Daarbenewens sal egtheid ook deur kwantumrekenaars in gevaar gestel word. Die bedreiging wat kwantumrekenaars vir kuberveiligheid inhou, kan teengewerk word deur 'n tydige, omvattende en gekoördineerde oorgang na post-kwantumkriptografie (PKK).<ref name=roadmap>{{cite web |last1= |first1= |work=European Union|title=A Coordinated Implementation Roadmap for the Transition to Post-Quantum Cryptography |url=https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/coordinated-implementation-roadmap-transition-post-quantum-cryptography|date=2025-06-23}}</ref><ref name=migration>{{cite web|last1=|first1=|work=General Intelligence and Security Service|title=The PQC Migration Handbook|url=https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|date=2024-12-01|access-date=2026-08-31|archive-date=2025-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009043151/https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|url-status=dead}}</ref> ==Algoritmes== Post-kwantumkriptografie-navorsing is meestal gefokus op ses verskillende benaderings:<ref name=djb-intro /><ref name=ieee-jintai-ding /> ===Rooster-gebaseerde kriptografie=== Hierdie benadering sluit kriptografiese stelsels in soos leer met foute, ringleer met foute (ring-LWE),<ref name=":0">{{Citation |last=Peikert |first=Chris |chapter=Lattice Cryptography for the Internet |date=2014 |title=Post-Quantum Cryptography |volume=8772 |pages=197–219 |editor-last=Mosca |editor-first=Michele |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/070.pdf |access-date=2025-07-24 |series=Lecture Notes in Computer Science |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-319-11659-4_12 |bibcode=2014LNCS.8772..197P |isbn=978-3-319-11658-7}}.</ref><ref name="Guneysu 2012">{{Citation |last1=Güneysu |first1=Tim |chapter=Practical Lattice-Based Cryptography: A Signature Scheme for Embedded Systems |date=2012 |title=Cryptographic Hardware and Embedded Systems – CHES 2012 |volume=7428 |pages=530–547 |editor-last=Prouff |editor-first=Emmanuel |chapter-url=https://iacr.org/archive/ches2012/74280529/74280529.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-33027-8_31 |isbn=978-3-642-33026-1 |last2=Lyubashevsky |first2=Vadim |last3=Pöppelmann |first3=Thomas |editor2-last=Schaumont |editor2-first=Patrick}}.</ref><ref>{{Citation |last1=Zhang |first1=Jiang |chapter=Authenticated Key Exchange from Ideal Lattices |date=2015 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |volume=9057 |pages=719–751 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/589.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-662-46803-6_24 |isbn=978-3-662-46802-9 |last2=Zhang |first2=Zhenfeng |last3=Ding |first3=Jintai |last4=Snook |first4=Michael |last5=Dagdelen |first5=Özgür |editor2-last=Fischlin |editor2-first=Marc}}.</ref> die ringleer met foute sleuteluitruiling en die ringleer met foute handtekening, die ouer NTRU- of GGH-enkripsieskemas, en die nuwer NTRU-handtekening en BLISS-handtekeninge.<ref name=":1">{{Citation |last1=Ducas |first1=Léo |chapter=Lattice Signatures and Bimodal Gaussians |date=2013 |title=Advances in Cryptology – CRYPTO 2013 |volume=8042 |pages=40–56 |editor-last=Canetti |editor-first=Ran |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2013/383.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-40041-4_3 |isbn=978-3-642-40040-7 |last2=Durmus |first2=Alain |last3=Lepoint |first3=Tancrède |last4=Lyubashevsky |first4=Vadim |bibcode=2013LNCS.8042...40D |editor2-last=Garay |editor2-first=Juan A.}}.</ref> Sommige van hierdie skemas soos NTRU-enkripsie is al jare lank bestudeer sonder dat enigiemand 'n haalbare aanval gevind het. Ander soos die ring-LWE-algoritmes het bewyse dat hul sekuriteit tot 'n ergste geval-probleem verminder.<ref name="LyubashevskyPeikertRegev2010">{{Citation |last1=Lyubashevsky |first1=Vadim |chapter=On Ideal Lattices and Learning with Errors over Rings |date=2010 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2010 |volume=6110 |pages=1–23 |editor-last=Gilbert |editor-first=Henri |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2012/230.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-13190-5_1 |isbn=978-3-642-13189-9 |last2=Peikert |first2=Chris |last3=Regev |first3=Oded |bibcode=2010LNCS.6110....1L }}.</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het voorgestel dat die Stehle-Steinfeld-variant van NTRU vir standaardisering bestudeer word eerder as die NTRU-algoritme.<ref name=":9">{{cite web |last1=Augot |first1=Daniel |last2=Batina |first2=Lejla |last3=Bernstein |first3=Daniel J. |last4=Bos |first4=Joppe |last5=Buchmann |first5=Johannes |last6=Castryck |first6=Wouter |last7=Dunkelman |first7=Orr |last8=Güneysu |first8=Tim |last9=Gueron |first9=Shay |last10=Hülsing |first10=Andreas |last11=Lange |first11=Tanja |last12=Mohamed |first12=Mohamed Saied Emam |last13=Rechberger |first13=Christian |last14=Schwabe |first14=Peter |last15=Sendrier |first15=Nicolas |last16=Vercauteren |first16=Frederik |last17=Yang |first17=Bo-Yin|date=7 September 2015 |title=Initial recommendations of long-term secure post-quantum systems |url=http://pqcrypto.eu.org/docs/initial-recommendations.pdf |access-date=13 September 2015 |website=PQCRYPTO}}</ref><ref>{{cite journal|title = Making NTRUEncrypt and NTRUSign as Secure as Standard Worst-Case Problems over Ideal Lattices|url = http://eprint.iacr.org/2013/004|date = 2013-01-01|first1 = Damien|last1 = Stehlé|first2 = Ron|last2 = Steinfeld|journal = Cryptology ePrint Archive|archive-url = https://web.archive.org/web/20250126125019/https://eprint.iacr.org/2013/004|archive-date = 2025-01-26|access-date = 2026-09-26|url-status = dead }}</ref> Op daardie tydstip was NTRU steeds gepatenteer. Studies het aangedui dat NTRU moontlik veiliger eienskappe het as ander roostergebaseerde algoritmes.<ref>{{cite book |last=Easttom |first=Chuck |title=2019 IEEE 9th Annual Computing and Communication Workshop and Conference (CCWC) |date=2019-02-01 |isbn=978-1-7281-0554-3 |pages=811–818 |chapter=An Analysis of Leading Lattice-Based Asymmetric Cryptographic Primitives |doi=10.1109/CCWC.2019.8666459 |s2cid=77376310}}</ref> Twee roostergebaseerde algoritmes, ML-KEM (algemeen bekend as Kyber) en ML-DSA (algemeen bekend as Dilithium), was van die eerste post-kwantum algoritmes wat deur NIST gestandaardiseer is.<ref>{{cite web |date=13 August 2024 |title=NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ===Hutsmerk gebaseerde kriptografie=== Dit sluit in kriptografiese stelsels soos Lamport-handtekeninge, die Merkle-handtekeningskema, die XMSS,<ref name="BuchmannDahmen2011">{{cite conference|last1=Buchmann|first1=Johannes|last2=Dahmen|first2=Erik|last3=Hülsing|first3=Andreas|contribution=XMSS – A Practical Forward Secure Signature Scheme Based on Minimal Security Assumptions|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=7071|pages=117–129|title=Post-Quantum Cryptography. PQCrypto 2011|year=2011|issn=0302-9743|doi=10.1007/978-3-642-25405-5_8|isbn=978-3-642-25404-8 }}</ref> die SPHINCS,<ref name="SPHINCS">{{Cite book |last1=Bernstein |first1=Daniel J. |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |last2=Hopwood |first2=Daira |last3=Hülsing |first3=Andreas |last4=Lange |first4=Tanja |author4-link=Tanja Lange |last5=Niederhagen |first5=Ruben |last6=Papachristodoulou |first6=Louiza |last7=Schneider |first7=Michael |last8=Schwabe |first8=Peter |last9=Wilcox-O'Hearn |first9=Zooko |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2015 |isbn=978-3-662-46799-2 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |editor-link=Elisabeth Oswald |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=9056 |pages=368–397 |chapter=SPHINCS: Practical Stateless Hash-Based Signatures |doi=10.1007/978-3-662-46800-5_15 |editor-last2=Fischlin |editor-first2=Marc }}</ref> die WOTS en die SPHINCS+-skemas. Hutsmerk-gebaseerde digitale handtekeninge is in die laat 1970's deur Ralph Merkle uitgevind en word sedertdien bestudeer as 'n interessante alternatief vir getalteoretiese digitale handtekeninge soos RSA en DSA. Hul primêre nadeel is dat daar vir enige hutsmerk-gebaseerde publieke sleutel 'n beperking is op die aantal handtekeninge wat met die ooreenstemmende stel privaat sleutels onderteken kan word. Hierdie feit het belangstelling in hierdie handtekeninge verminder totdat belangstelling herleef het as gevolg van die begeerte na kriptografie wat bestand was teen aanvalle deur kwantumrekenaars. Daar blyk geen patente op die Merkle-handtekeningskema te wees nie en daar bestaan baie nie-gepatenteerde hutsmerk-funksies wat met hierdie skemas gebruik kan word. Die “stateful hash”-gebaseerde handtekeningskema XMSS wat deur 'n span navorsers onder leiding van Johannes Buchmann ontwikkel is, word in RFC 8391 beskryf.<ref>{{cite journal|title=RFC 8391 – XMSS: eXtended Merkle Signature Scheme|url=https://tools.ietf.org/html/rfc8391|website=tools.ietf.org|year=2018 |doi=10.17487/RFC8391 |language=en|last1=Huelsing |first1=A. |last2=Butin |first2=D. |last3=Gazdag |first3=S. |last4=Rijneveld |first4=J. |last5=Mohaisen |first5=A. }}</ref> Let daarop dat al die bogenoemde skemas eenmalige of tydbeperkte handtekeninge is. Moni Naor en Moti Yung het UOWHF-hutsmerking in 1989 uitgevind en 'n handtekening ontwerp gebaseer op die hutsmerk (die Naor-Yung-skema)<ref>{{Cite book |last1=Naor |first1=M. |title=Universal one-way hash functions and their cryptographic applications |last2=Yung |first2=M. |date=1989 |publisher=ACM Press |isbn=978-0-89791-307-2 |pages=33–43 |language=en |doi=10.1145/73007.73011 |doi-access=free}}</ref> wat onbeperkte tyd in gebruik kan wees (die eerste sodanige handtekening wat nie valdeur-eienskappe benodig nie). ===Kode-gebaseerde kriptografie=== Dit sluit kriptografiese stelsels in wat staatmaak op foutkorrigerende kodes, soos die McEliece- en Niederreiter-enkripsie-algoritmes en die verwante Courtois-, Finiasz- en Sendrier-handtekeningskema. Die oorspronklike McEliece-handtekening wat ewekansige Goppa-kodes gebruik, het die ondersoek vir meer as 40 jaar weerstaan. Baie variante van die McEliece-skema, wat poog om meer struktuur in die kode in te voer om die grootte van die sleutels te verminder, is egter as onveilig bewys.<ref>{{cite book|last=Overbeck|first=Raphael|author2=Sendrier|title=Post-Quantum Cryptography |chapter=Code-based cryptography |date=2009|pages=95–145|doi=10.1007/978-3-540-88702-7_4|editor1-first=Daniel|editor1-last=Bernstein|isbn=978-3-540-88701-0}}</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het die McEliece-publieke sleutel-enkripsiestelsel aanbeveel as 'n kandidaat vir langtermynbeskerming teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=":9" /> In 2025 het NIST planne aangekondig om die kode-gebaseerde HQC-enkripsie-algoritme te standaardiseer.<ref>{{cite web |date=11 Maart 2025 |title=NIST Selects HQC as Fifth Algorithm for Post-Quantum Encryption |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2025/03/nist-selects-hqc-fifth-algorithm-post-quantum-encryption |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ===Isogenie-gebaseerde kriptografie=== Hierdie kriptografiese stelsels maak staat op die eienskappe van isogeniegrafieke van elliptiese krommes (en hoër-dimensionele Abelse variëteite) oor eindige velde, veral supersingulêre isogeniegrafieke, om kriptografiese stelsels te skep. Onder die meer bekende verteenwoordigers van hierdie veld is die Diffie-Hellman-agtige sleuteluitruiling CSIDH, wat kan dien as 'n eenvoudige kwantumbestande plaasvervanger vir die Diffie-Hellman en elliptiese kromme Diffie-Hellman sleuteluitruilmetodes wat vandag wydverspreid gebruik word,<ref>{{Cite book |last1=Castryck |first1=Wouter |last2=Lange |first2=Tanja |last3=Martindale |first3=Chloe |last4=Panny |first4=Lorenz |last5=Renes |first5=Joost |title=Advances in Cryptology – ASIACRYPT 2018 |chapter=CSIDH: An Efficient Post-Quantum Commutative Group Action |date=2018 |editor-last=Peyrin |editor-first=Thomas |editor2-last=Galbraith |editor2-first=Steven |chapter-url=https://research.tue.nl/en/publications/24dbb7c0-6ba1-4ecf-8150-25cd803113ec |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=11274 |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=395–427 |doi=10.1007/978-3-030-03332-3_15 |hdl=1854/LU-8619033 |isbn=978-3-030-03332-3|s2cid=44165584 }}</ref> en die handtekeningskema SQIsign wat gebaseer is op die kategoriese ekwivalensie tussen supersingulêre elliptiese krommes en maksimale ordes in spesifieke tipes kwaternionalgebras.<ref>{{Cite book |last1=De Feo |first1=Luca |title=Advances in Cryptology – ASIACRYPT 2020 |last2=Kohel |first2=David |last3=Leroux |first3=Antonin |last4=Petit |first4=Christophe |last5=Wesolowski |first5=Benjamin |date=2020 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-030-64837-4 |editor-last=Moriai |editor-first=Shiho |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=12491 |location=Cham |pages=64–93 |language=en |chapter=SQISign: Compact Post-quantum Signatures from Quaternions and Isogenies |doi=10.1007/978-3-030-64837-4_3 |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/318983 |issn=0302-9743 |editor2-last=Wang |editor2-first=Huaxiong |chapter-url=https://hdl.handle.net/handle/2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/318983 |s2cid=222265162}}</ref> Nog 'n wyd opgemerkte konstruksie, SIDH/SIKE, is in 2022 skouspelagtig gebreek.<ref>{{Citation |last1=Castryck |first1=Wouter |chapter=An Efficient Key Recovery Attack on SIDH |date=2023 |chapter-url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-30589-4_15 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2023 |volume=14008 |pages=423–447 |editor-last=Hazay |editor-first=Carmit |access-date=2023-06-21 |place=Cham |publisher=Springer Nature Switzerland |language=en |doi=10.1007/978-3-031-30589-4_15 |isbn=978-3-031-30588-7 |last2=Decru |first2=Thomas |s2cid=258240788 |editor2-last=Stam |editor2-first=Martijn|chapter-url-access=subscription }}</ref> Die aanval is egter spesifiek vir die SIDH/SIKE-familie van skemas en veralgemeen nie na ander isogenie-gebaseerde konstruksies nie.<ref>{{Cite web |title=Is SIKE broken yet? |url=https://issikebrokenyet.github.io/ |access-date=2023-06-23}}</ref> ===Kwantumweerstand vir simmetriese sleutels=== Deur voldoende groot sleutelgroottes te gebruik, is die simmetriese sleutelkriptografiese stelsels soos AES en SNOW 3G reeds bestand teen aanvalle deur 'n kwantumrekenaar.<ref>{{Cite book |last1=Perlner |first1=Ray A. |last2=Cooper |first2=David A. |date=2009-04-14 |title=Quantum resistant public key cryptography: a survey |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1527017.1527028 |language=en |publisher=ACM |pages=85–93 |doi=10.1145/1527017.1527028 |isbn=978-1-60558-474-4}}</ref> Verder is sleutelbestuurstelsels en protokolle wat simmetriese sleutelkriptografie in plaas van publieke sleutelkriptografie gebruik, soos Kerberos en die 3GPP Mobile Network Authentication Structure, ook inherent veilig teen aanvalle deur 'n kwantumrekenaar. Gegewe die wydverspreide ontplooiing daarvan in die wêreld, beveel sommige navorsers uitgebreide gebruik van Kerberos-agtige simmetriese sleutelbestuur aan as 'n doeltreffende manier om vandag post-kwantumkriptografie te verkry.<ref>{{cite web |last1=Campagna |first1=Matt |last2=Hardjono |first2=Thomas |last3=Pintsov |first3=Leon |last4=Romansky |first4=Brian |last5=Yu |first5=Taylor |year=2013 |title=Kerberos Revisited Quantum-Safe Authentication |url=http://docbox.etsi.org/Workshop/2013/201309_CRYPTO/S03_INDUSTRY_SESSION/PITNEYBOWES_PINTSOV.pdf |publisher=ETSI}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptografie]] czj2n0eqbkg8zrga77yvuk67e1s68mo 0 469286 2976036 2969068 2026-10-06T08:01:52Z Aliwal2012 39067 2976036 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Toiletpapier_(Gobran111).jpg|regs|duimnael|'n Vol rol toiletpapier.]] [[Lêer:Klopapierrolle_mit_Halter.jpg|regs|duimnael|Toiletpapier en 'n toiletpapierhouer; die kartonkern van 'n leë rol is sigbaar op die houer.]] '''Toiletpapier'''<ref name="Cambridge English Dictionary 2019">{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/toilet-tissue|title=toilet tissue|date=23 January 2019|website=Cambridge English Dictionary|access-date=23 January 2019}}</ref> is 'n papierproduk wat hoofsaaklik gebruik word om die anus na ontlasting skoon te maak, asook om die uitwendige geslagsdele en [[Perineum|perineale area]] na [[urine|urinering]] skoon te maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bathroom+tissue|title=Definition of bathroom tissue|website=merriam-webster.com|publisher=Merriam-Webster|language=en|access-date=2022-04-29}}</ref> Dit word gewoonlik verskaf as 'n lang strook geperforeerde strook papier wat om 'n silindriese kartonkern gerol is, vir berging in 'n resepteerder binne die hand se bereik van 'n [[toilet]]. Die bondel, of ''rol toiletpapier'', staan spesifiek bekend as 'n '''toiletrol'''.<ref name="Cambridge English Dictionary 2020">{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/toilet-roll|title=Toilet Roll|date=17 March 2020|website=Cambridge English Dictionary|access-date=17 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lexico.com/definition/loo_roll|title=Loo Roll {{!}} Meaning of Loo Roll by Lexico|website=Lexico Dictionaries {{!}} English|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327011604/https://www.lexico.com/definition/loo_roll|archive-date=27 March 2020|access-date=27 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bog-roll|title=Bog roll definition and meaning|website=Collins English Dictionary|publisher=|language=en|access-date=2021-02-13}}</ref> Daar is ook ander gebruike vir toiletpapier, aangesien dit 'n algemene huishoudelike produk is wat maklik beskikbaar is. Dit kan gebruik word om die neus te snuit (uitblaas) of die oë skoon te vee; om sweet te verwyder of te absorbeer; of om die bloedige afskeiding tydens [[menstruasie]] te absorbeer. Toiletpapier kan ook vir algemene skoonmaak gebruik word. As 'n tienergrap is "toiletpapier rondstrooi" 'n vorm van tydelike [[vandalisme]]. Die meeste moderne toiletpapier in die ontwikkelde wêreld is ontwerp om in septiese tenks [[Ontbinding|te ontbind]], terwyl sommige ander badkamer- en gesigsweefsels dit nie doen nie. Nat toiletpapier breek vinnig af in die omgewing. Toiletpapier kom in verskillende getalle lae (dikte lae) voor, van een- tot ses-laag, met meer rug-aan-rug lae wat groter sterkte en absorbeervermoë bied. Meeste moderne huishoudelike toiletpapier is wit en met 'n reliëfpatroon gebosseleer, wat die oppervlakte van die papier vergroot, en dus die doeltreffendheid daarvan om afval te verwyder. Sommige mense het 'n voorkeur of die oriëntasie van die rol op 'n resepteerder ''bo'' of ''onder'' moet wees. Die gebruik van papier vir [[higiëne]] is reeds in die 6de eeu in China aangeteken, terwyl spesiaal vervaardigde toiletpapier teen die 14de eeu op skaal vervaardig is.<ref name="needham 1986">{{Cite book |last=Needham |first=Joseph |title=Science and Civilization in China |publisher=Caves Books, Ltd. |year=1986 |volume=5, Chemistry and Chemical Technology. Part 1, Paper and Printing |location=Taipei}}</ref> {{Rp|123}} Moderne kommersiële toiletpapier het in die 19de eeu ontstaan, met 'n patent vir rolgebaseerde resepteerders wat in 1883 geregistreer is. Alhoewel papier reeds sedert die 2de eeu v.C. as 'n verpakkings- en opvulmateriaal in [[Geskiedenis van China|China]] gebruik is,<ref name="needham 1986" />{{Rp|122}} dateer 'n verwysing na die gebruik van toiletpapier so vroeg as {{Circa|589}} toe die geleerde-amptenaar Yan Zhitui (531–591) daaroor geskryf het: == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Higiëne]] 4113xk030roz20oaul3qctbfnzgkz1p 2 469412 2976035 2968893 2026-10-06T07:53:23Z Aliwal2012 39067 2976035 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|'n Foto van 'n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskeie afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == {{Verwysings}} h9ma0i3i1cu8g7yyn7h4vld4sb3vye6 0 469963 2976046 2973909 2026-10-06T08:52:00Z Aliwal2012 39067 opruim na vertaling 2976046 wikitext text/x-wiki 'n '''Jeldoekie''' is 'n bevogtigende gel wat op droë [[toiletpapier]] aangebring word vir skoonmaakdoeleindes, soos persoonlike [[higiëne]], of om velirritasie weens [[diarree]] te verminder. Dit is in die 2010's ontwikkel as 'n omgewingsvriendelike alternatief vir nat doekies.<ref>{{Cite web|url=https://www.gizmodo.co.uk/2019/07/get-ahead-of-the-wet-wipes-ban-by-cleaning-your-bum-with-this-gel/|title=Get Ahead of the Wet Wipes Ban by Cleaning Your Bum With This Gel|website=Gizmodo|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711024218/https://www.gizmodo.co.uk/2019/07/get-ahead-of-the-wet-wipes-ban-by-cleaning-your-bum-with-this-gel/|archive-date=2019-07-11|access-date=2019-07-11}}</ref> == Geskiedenis == Die [[Estland|Estse]] Siim Saat word in 2011 as die skepper van jeldoekies beskou.<ref name=":0" /> In 2016 was hy onder sewe entrepreneurs wêreldwyd wat genomineer is vir 'n toekenning by die Healthcare Startup Conference in Londen.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://forte.delfi.ee/news/teadus/eestlane-leiutas-maailmas-ainulaadse-tualettpaberi-geeli?id=63119654|title=Eestlane leiutas maailmas ainulaadse tualettpaberi geeli|date=12 December 2011|website=forte.delfi.ee|language=Estonian|trans-title=Estonian invents toilet paper gel?|access-date=28 January 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.healthcarestartupsociety.com/blog/post/?permalink=hs-awards-2016-shortlisted-startups-|title=Health Entrepreneur of The Year|archive-url=https://web.archive.org/web/20170626192916/http://www.healthcarestartupsociety.com/blog/post/?permalink=hs-awards-2016-shortlisted-startups-|archive-date=26 June 2017|access-date=19 July 2017}}</ref> Geldoekies word gesien as die oplossing vir natdoekbesoedeling. <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jeffkart/2018/06/15/toilet-paper-gel-cleans-up-no-2-in-more-ways-than-one/|title=Toilet Paper Gel Cleans Up No. 2 In More Ways Than One|last=Kart|first=Jeff|date=15 June 2018|website=Forbes|access-date=28 January 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.qaresearch.co.uk/four-answers-to-the-water-industrys-wet-wipe-problem/|title=Four answers to the water industry's wet wipe problem|last=Bryan|first=Richard|website=Qa Research|access-date=28 January 2026}}</ref> Alhoewel dit hoofsaaklik geadverteer word vir die reinigig van boude, is dit nie ongebruiklik om dit teen velirritasie te gebruik nie, in die geval van diarree of selfs as 'n alternatief vir water en seep op staproetes.<ref>{{Cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/natural-personal-hygiene-gel-fresh-dab-makes-going-to-the-bathroom-greener-and-cleaner-186301651.html|title=Natural Personal Hygiene Gel Fresh Dab Makes Going to the Bathroom Greener and Cleaner|date=10 January 2013|access-date=28 January 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.trendhunter.com/trends/satu-laboratory|title=Hygienic Personal Care Gels|last=Plunt|first=Toomas|date=26 January 2017|website=TrendHunter.com|access-date=28 January 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lovense.com/sex-blog/sex-passion/anal-cleaning|title=Anal Cleaning Gel - A Brutally Honest Product Review of Satu Lab|date=18 July 2017|website=[[Lovense]]|access-date=28 January 2026}}</ref> Jeldoekies is aanvanklik bemark as 'n bykomende higiëneproduk vir toiletpapier deur die SATU-laboratorium,<ref>{{Cite web|url=http://www.satulaboratory.com/2017/03/11/still-using-dry-toilet-paper-upgrade/|title=Still wiping with dry toilet paper?|date=11 March 2017|website=satulaboratory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513154556/https://www.satulaboratory.com/2017/03/11/still-using-dry-toilet-paper-upgrade/|archive-date=2021-05-13|access-date=2017-04-10}}</ref> as 'n luukse opsie deur St Joseph's Toiletries of as 'n tendensproduk deur Zum Bum,<ref>{{Cite web|url=https://www.earthturns.com/resources/2016/08/15/zum-bum/|title=Indigo Wild Zum Bum|last=Anisa|date=15 August 2016|website=Earthturns.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529100137/https://www.earthturns.com/resources/2016/08/15/zum-bum/|archive-date=29 May 2023|access-date=10 April 2017}}</ref> en Zero Taboos wat Wipegel vervaardig.<ref>{{Cite web|url=https://www.zerotaboos.com/|title=Home|website=Zerotaboos|access-date=28 January 2026}}</ref> Baie volwassenes gebruik nou jeldoekies met toiletpapier as 'n alternatief vir nat doekies wat omgewings- en rioolprobleme veroorsaak. Alle nat doekies wat as "spoelbaar" in die VK verkoop word, het tot dusver die waterbedryf se disintegrasietoetse gedruip, het die BBC bevind. 'n Studie deur Ryerson Universiteit het 23 doekies met die "spoelbaar"-etiket ondersoek en slegs twee geïdentifiseer wat gedeeltelik gedisintegreer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/flushable-wipes-clogging-drains-petition-fines-1.5122173|title='Flushable' wipes are anything but, says group seeking steep fines for false advertising|date=3 May 2019|website=CBC News|access-date=28 January 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} dcu2d87pcn930t9h69o1ch1pv9olmh3 2976047 2976046 2026-10-06T08:53:01Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Geldoekie]] na [[Jeldoekie]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel 2976046 wikitext text/x-wiki 'n '''Jeldoekie''' is 'n bevogtigende gel wat op droë [[toiletpapier]] aangebring word vir skoonmaakdoeleindes, soos persoonlike [[higiëne]], of om velirritasie weens [[diarree]] te verminder. Dit is in die 2010's ontwikkel as 'n omgewingsvriendelike alternatief vir nat doekies.<ref>{{Cite web|url=https://www.gizmodo.co.uk/2019/07/get-ahead-of-the-wet-wipes-ban-by-cleaning-your-bum-with-this-gel/|title=Get Ahead of the Wet Wipes Ban by Cleaning Your Bum With This Gel|website=Gizmodo|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711024218/https://www.gizmodo.co.uk/2019/07/get-ahead-of-the-wet-wipes-ban-by-cleaning-your-bum-with-this-gel/|archive-date=2019-07-11|access-date=2019-07-11}}</ref> == Geskiedenis == Die [[Estland|Estse]] Siim Saat word in 2011 as die skepper van jeldoekies beskou.<ref name=":0" /> In 2016 was hy onder sewe entrepreneurs wêreldwyd wat genomineer is vir 'n toekenning by die Healthcare Startup Conference in Londen.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://forte.delfi.ee/news/teadus/eestlane-leiutas-maailmas-ainulaadse-tualettpaberi-geeli?id=63119654|title=Eestlane leiutas maailmas ainulaadse tualettpaberi geeli|date=12 December 2011|website=forte.delfi.ee|language=Estonian|trans-title=Estonian invents toilet paper gel?|access-date=28 January 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.healthcarestartupsociety.com/blog/post/?permalink=hs-awards-2016-shortlisted-startups-|title=Health Entrepreneur of The Year|archive-url=https://web.archive.org/web/20170626192916/http://www.healthcarestartupsociety.com/blog/post/?permalink=hs-awards-2016-shortlisted-startups-|archive-date=26 June 2017|access-date=19 July 2017}}</ref> Geldoekies word gesien as die oplossing vir natdoekbesoedeling. <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jeffkart/2018/06/15/toilet-paper-gel-cleans-up-no-2-in-more-ways-than-one/|title=Toilet Paper Gel Cleans Up No. 2 In More Ways Than One|last=Kart|first=Jeff|date=15 June 2018|website=Forbes|access-date=28 January 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.qaresearch.co.uk/four-answers-to-the-water-industrys-wet-wipe-problem/|title=Four answers to the water industry's wet wipe problem|last=Bryan|first=Richard|website=Qa Research|access-date=28 January 2026}}</ref> Alhoewel dit hoofsaaklik geadverteer word vir die reinigig van boude, is dit nie ongebruiklik om dit teen velirritasie te gebruik nie, in die geval van diarree of selfs as 'n alternatief vir water en seep op staproetes.<ref>{{Cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/natural-personal-hygiene-gel-fresh-dab-makes-going-to-the-bathroom-greener-and-cleaner-186301651.html|title=Natural Personal Hygiene Gel Fresh Dab Makes Going to the Bathroom Greener and Cleaner|date=10 January 2013|access-date=28 January 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.trendhunter.com/trends/satu-laboratory|title=Hygienic Personal Care Gels|last=Plunt|first=Toomas|date=26 January 2017|website=TrendHunter.com|access-date=28 January 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lovense.com/sex-blog/sex-passion/anal-cleaning|title=Anal Cleaning Gel - A Brutally Honest Product Review of Satu Lab|date=18 July 2017|website=[[Lovense]]|access-date=28 January 2026}}</ref> Jeldoekies is aanvanklik bemark as 'n bykomende higiëneproduk vir toiletpapier deur die SATU-laboratorium,<ref>{{Cite web|url=http://www.satulaboratory.com/2017/03/11/still-using-dry-toilet-paper-upgrade/|title=Still wiping with dry toilet paper?|date=11 March 2017|website=satulaboratory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513154556/https://www.satulaboratory.com/2017/03/11/still-using-dry-toilet-paper-upgrade/|archive-date=2021-05-13|access-date=2017-04-10}}</ref> as 'n luukse opsie deur St Joseph's Toiletries of as 'n tendensproduk deur Zum Bum,<ref>{{Cite web|url=https://www.earthturns.com/resources/2016/08/15/zum-bum/|title=Indigo Wild Zum Bum|last=Anisa|date=15 August 2016|website=Earthturns.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529100137/https://www.earthturns.com/resources/2016/08/15/zum-bum/|archive-date=29 May 2023|access-date=10 April 2017}}</ref> en Zero Taboos wat Wipegel vervaardig.<ref>{{Cite web|url=https://www.zerotaboos.com/|title=Home|website=Zerotaboos|access-date=28 January 2026}}</ref> Baie volwassenes gebruik nou jeldoekies met toiletpapier as 'n alternatief vir nat doekies wat omgewings- en rioolprobleme veroorsaak. Alle nat doekies wat as "spoelbaar" in die VK verkoop word, het tot dusver die waterbedryf se disintegrasietoetse gedruip, het die BBC bevind. 'n Studie deur Ryerson Universiteit het 23 doekies met die "spoelbaar"-etiket ondersoek en slegs twee geïdentifiseer wat gedeeltelik gedisintegreer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/flushable-wipes-clogging-drains-petition-fines-1.5122173|title='Flushable' wipes are anything but, says group seeking steep fines for false advertising|date=3 May 2019|website=CBC News|access-date=28 January 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} dcu2d87pcn930t9h69o1ch1pv9olmh3 1 469964 2976048 2973912 2026-10-06T08:53:01Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:Geldoekie]] na [[Bespreking:Jeldoekie]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel 2973912 wikitext text/x-wiki == Titel == ''Geldoekie'' kom nêrens op die internet voor nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:26, 29 September 2026 (UTC) 4cx7dn5aihima2aj7tb184rgiem6gjt 2976049 2976048 2026-10-06T09:04:05Z Aliwal2012 39067 /* Titel */ Antwoord 2976049 wikitext text/x-wiki == Titel == ''Geldoekie'' kom nêrens op die internet voor nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:26, 29 September 2026 (UTC) :Ek het die titel verander na "jeldoekie". Ek dink Engelse "gel" is "jel" in ons moedertaal. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:04, 6 Oktober 2026 (UTC) 51y42zueozgg0e1hyc57eprivd6pqx2 2976070 2976049 2026-10-06T09:41:52Z Pynappel 70858 /* Titel */ Antwoord 2976070 wikitext text/x-wiki == Titel == ''Geldoekie'' kom nêrens op die internet voor nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:26, 29 September 2026 (UTC) :Ek het die titel verander na "jeldoekie". Ek dink Engelse "gel" is "jel" in ons moedertaal. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:04, 6 Oktober 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] en wat van ''-doekie''? Moet dit in verkleiningsvorm wees? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:41, 6 Oktober 2026 (UTC) sabwzrzunx4pebon515pb4j24ci2f8b 0 470101 2976086 2975410 2026-10-06T10:32:28Z JMK 649 2976086 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Binnelandse terreuraanvalle in Noorweë in 2011}} {{Inligtingskas Burgerlike aanval | title = Aanvalle in Noorweë op 22 Julie 2011 | image = Oslo view of city after July 2011 bombing.jpg | caption = Oslo 33 minute ná die ontploffing | location = [[Oslo]] en [[Utøya]], [[Noorweë]] | target = Lede van die Arbeidersparty<ref name="cell-claims-bbc">{{cite news |title=Norway: Anders Behring Breivik claims 'two more cells' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14280210 |agency=BBC News |date=25 Julie 2011}}</ref><ref name="first-remand-hearing">{{cite news |title=Arbeiderpartiet har sveket landet, og prisen fikk de betale fredag |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725980 |agency=NRK |language=no |trans-title=Die Arbeidersparty het die land verraai, en die prys het hulle Vrydag betaal |date=25 Julie 2011}}</ref> | map = Oslo and Utøya v2.jpg | map_caption = Die plekke van die aanvalle: die regeringskwartier in Oslo en die eiland Utøya in [[Buskerud]] | coordinates = {{Coord|59.915184|10.746015|type:landmark_region:NO|display=inline}} (Regjeringskvartalet)<br />{{Coord|60.023288|10.247704|type:landmark_region:NO|display=inline}} (Utøya) | date = 22 Julie 2011 | time = {{Plainlist|style=margin-top:0.5em| * '''Bomaanval in Oslo:''' 15:25<ref name="NORSAR_seismic_data" /> * '''Skietery op Utøya:''' 17:22 tot 18:34<ref name="NotatNBPD">{{cite web |url=http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |title=Notat – Redgjørelse Stortinget |publisher=Politiet |date=10 November 2011 |access-date=10 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215095819/http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |archive-date=15 Desember 2013 |url-status=dead |language=no}}</ref><ref name="BreiviksBevegelser">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/22juli/Slik-var-Behring-Breiviks-bevegelser-pa-Utoya-6806375.html |title=Slik var Behring Breiviks bevegelser på Utøya |newspaper=Aftenposten |date=16 April 2012 |access-date=16 April 2012 |language=no}}</ref> }} (Sentraal-Europese Somertyd) | timezone = UTC+02:00 | type = {{Hlist|motorbomaanval|massaskietery|[[massamoord]]|binnelandse terrorisme|verregse terrorisme}} | weapons = '''Oslo:''' ANFO-bestelwabom '''Utøya:''' * Ruger Mini-14 halfoutomatiese geweer, kaliber .223 * Glock 34 halfoutomatiese pistool, 9&nbsp;mm<ref name="weapons1">{{cite news |title=Skutt på kloss hold |url=http://www.dagsavisen.no/samfunn/skutt-pa-kloss-hold/ |newspaper=Dagsavisen |language=no |trans-title=Op kortafstand geskiet |date=3 Mei 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517201704/http://www.dagsavisen.no/samfunn/skutt-pa-kloss-hold/ |archive-date=17 Mei 2012}}</ref> * Benelli Nova pompaksie-haelgeweer, kaliber 12 (afgesaag; nie gebruik nie)<ref name="NOU2012">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/nou-2012-14/id697260/?ch=7 |title=NOU 2012: 14 |date=13 Augustus 2012 |language=no}}</ref> * Bajonet (nie gebruik nie)<ref name="pidd-bayonet">{{cite news |last=Pidd |first=Helen |date=19 April 2012 |title=Anders Behring Breivik planned to film beheading of former prime minister |url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/19/breivik-targeted-former-pm-brundtland |access-date=1 September 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name="junge-star">{{cite web |agency=AFP |first=Heiko |last=Junge |date=3 Mei 2012 |title=Anders Breivik trial: Witnesses detail island shooting rampage that killed 69 |url=https://www.thestar.com/news/world/anders-breivik-trial-witnesses-detail-island-shooting-rampage-that-killed-69/article_88ddb210-ddd0-5bfb-bb67-4c48fff50fde.html |access-date=1 September 2025 |website=Toronto Star |language=en}}</ref> * Mes (nie gebruik nie)<ref name="aljazeera-nice">{{cite news |title=Breivik says he is nice person |url=https://www.aljazeera.com/news/2012/4/20/norway-mass-killer-says-he-was-a-nice-person |access-date=1 September 2025 |agency=Al Jazeera |language=en}}</ref> | fatalities = 77 (8 deur die bom, 67 deur skote, 2 onregstreeks)<ref name="dtoll-names" /><ref name="dtoll-all-names-published" /> | injuries = meer as 323 (meer as 210 deur die bom, 33 deur skote, meer as 80 onregstreeks)<ref name="formell-tiltale" /><ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> | perp = [[Anders Behring Breivik]] | motive = * Verregse terrorisme * [[Wit oppergesag]] * [[Islamofobie]] * Teenkanting teen immigrasie * Geloof in die samesweringsteorieë van [[Witvolksmoordsamesweringsteorie|wit volksmoord]], kulturele Marxisme en Eurabië<ref name="icct-manifesto">{{cite web |title=The Anti-Islamist: Anders Behring Breivik's Manifesto |url=https://icct.nl/publication/anti-islamist-anders-behring-breiviks-manifesto |access-date=30 Augustus 2026 |website=icct.nl}}</ref><ref name="gnet-13years">{{cite web |title=13 Years On: The Enduring Influence of Breivik's Manifesto on Far-Right Terror |url=https://gnet-research.org/2024/07/24/13-years-on-the-enduring-influence-of-breiviks-manifesto-on-far-right-terror/ |access-date=30 Augustus 2026 |website=gnet-research.org}}</ref> * Vergelding vir die [[NAVO]] se bombardement van Joego-Slawië<ref name="npr-revolution">{{cite web |url=https://www.npr.org/2011/07/24/138652836/lawyer-norway-suspect-wanted-a-revolution |title=Lawyer: Norway Suspect Wanted A Revolution |date=24 Julie 2011 |publisher=NPR}}</ref><ref name="rferl-yugoslavia">{{cite web |url=https://www.rferl.org/a/christchurch-attacks-yugoslavia-tarrant-inspiration-suspect-new-zealand/29823655.html |title=Christchurch Attacks: Suspect Took Inspiration From Former Yugoslavia's Ethnically Fueled Wars |date=15 Maart 2019 |publisher=RFE/RL}}</ref> | verdict = Regtens toerekeningsvatbaar en skuldig op albei aanklagte | convictions = '''Aanklag I''' (die bomaanval in Oslo): * Moord met voorbedagte rade en verswarende omstandighede (8 aanklagte) * Poging tot moord (9 aanklagte) * Terrorisme * Die veroorsaking van 'n gevaarlike ontploffing '''Aanklag II''' (die skietery op Utøya): * Moord met voorbedagte rade en verswarende omstandighede (69 aanklagte) * Poging tot moord (33 aanklagte) * Terrorisme '''Vonnis:''' 21 jaar voorkomende aanhouding met die moontlikheid van onbepaalde verlenging }} Op 22 Julie 2011 het die 32-jarige verregse ekstremis [[Anders Behring Breivik]] twee binnelandse terreuraanvalle in [[Noorweë]] teen die regering, die burgerlike bevolking en 'n somerkamp van die Arbeidersjeugliga (AUF) uitgevoer, waarin altesaam 77 mense omgekom het. Die eerste aanval was 'n motorbomontploffing in Regjeringskvartalet, die uitvoerende regeringskwartier van Noorweë, in [[Oslo]] om 15:25:22 Sentraal-Europese Somertyd.<ref name="NORSAR_seismic_data">{{cite web |title=Eksplosjonen i Oslo sentrum 22. juli 2011 |url=https://jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084 |language=no |trans-title=Die ontploffing in Oslo op 22 Julie 2011 |date=23 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328060125/http://www.jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084 |archive-date=28 Maart 2012 |url-status=dead}}</ref> Die bom is in 'n [[Volkswagen Crafter]]-bestelwa<ref name="car-remains">{{cite news |title=Her er restene av bombebilen |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7851932 |agency=NRK |language=no |trans-title=Hier is die oorblyfsels van die motor |date=29 Oktober 2011}}</ref> langs die toringblok geplaas waarin die kantoor van die destydse eerste minister, [[Jens Stoltenberg]], was.<ref name="ccvt-photos">{{cite news |title=Ble sett av ti kameraer |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer |newspaper=ABC Nyheter |language=no |trans-title=Is deur tien kameras gesien |date=16 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211102519/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer |archive-date=11 Desember 2011}}</ref> Die ontploffing het agt mense doodgemaak en minstens 210 beseer, twaalf van hulle ernstig.<ref name="formell-tiltale">{{cite news |title=Dette er Breivik tiltalt for |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8024605 |publisher=NRK |language=no |trans-title=Breivik se akte van beskuldiging |date=7 Maart 2012}}</ref><ref name="ems-response">{{cite news |title=Oslo government district bombing and Utøya island shooting July 22, 2011: The immediate prehospital emergency medical service response |url=http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 |publisher=Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine |date=26 Januarie 2012}}</ref><ref name="helsedir-rapport">{{cite web |title=Læring for bedre beredskap; Helseinnsatsen etter terrorhendelsene 22. juli 2011 |url=http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx |language=no |date=9 Maart 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029075640/http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx |archive-date=29 Oktober 2013}}</ref> Die tweede aanval het minder as twee uur later by 'n somerkamp op die eiland [[Utøya]] in die Tyrifjord in [[Buskerud]] plaasgevind. Die kamp is deur die AUF, die jeugvleuel van die regerende Noorse Arbeidersparty, gereël. Breivik, geklee in 'n tuisgemaakte polisie-uniform en met 'n valse identiteitsbewys, het met die bewering dat hy ná die bomaanval 'n roetine-ondersoek doen, op die eiland aangekom. Sy teenwoordigheid het die verdenking van die kamp se organiseerder en daarna van 'n veiligheidswag gewek, en Breivik het hulle albei doodgemaak.<ref name="fake-uniform1">{{cite news |title=Slik skaffet han politiuniformen |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725557 |agency=NRK |language=no |trans-title=So het hy die uniform bekom |date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="fake-uniform2">{{cite news |title=Slik var Behring Breivik kledd for å drepe |url=http://www.dagbladet.no/2011/11/20/nyheter/innenriks/terror/terrorangrepet/anders_behring_breivik/19084856/ |newspaper=Dagbladet |language=no |trans-title=So was Behring Breivik aangetrek om te moor |date=20 November 2011}}</ref> Daarna het hy op die deelnemers begin skiet en 69 van hulle doodgemaak<ref name="dtoll-names">{{cite web |title=Terrorofrene på Utøya og i Oslo |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/ofre/ |work=Verdens Gang |publisher=Schibsted ASA |language=no |access-date=29 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909043438/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/ofre/ |archive-date=9 September 2011}}</ref><ref name="dtoll-all-names-published">{{cite web |title=Navn på alle terrorofre offentliggjort |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080895 |work=Verdens Gang |publisher=Schibsted ASA |date=29 Julie 2011 |language=no |access-date=27 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175220/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080895 |archive-date=23 November 2011}}</ref><ref name="died-from-wounds">{{cite news |url=http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 |title=En av de sårede døde på sykehuset |date=24 Julie 2011 |newspaper=Østlendingen |access-date=25 Julie 2011 |language=no |trans-title=Een van die gewondes is in die hospitaal oorlede}}</ref> en 33 beseer.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Onder die dooies was vriende van Stoltenberg en die stiefbroer van die Noorse kroonprinses Mette-Marit.<ref name="trond-berntsen">{{cite news |title=Norway killings: Princess's brother Trond Berntsen among dead |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |location=Londen |first=Raf |last=Sanchez |date=25 Julie 2011}}</ref> Die aanval was die dodelikste in Noorweë sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="open">{{cite news |title=Prime minister: Norway still 'an open society' despite 'the horror' |url=http://articles.cnn.com/2011-07-25/world/norway.terror.attacks_1_norway-since-world-war-crown-princess-mette-marit-labour-party |publisher=CNN |date=25 Julie 2011 |access-date= 3 Oktober 2026 |archive-date=24 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124191611/http://articles.cnn.com/2011-07-25/world/norway.terror.attacks_1_norway-since-world-war-crown-princess-mette-marit-labour-party?_s=PM%3AWORLD |url-status=dead}}</ref><ref name="tretimer">{{cite news |title=Tre timer som forandret Norge |url=http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/Tre-timer-som-forandret-Norge-2911085.html |newspaper=Stavanger Aftenblad |language=no |trans-title=Drie uur wat Noorweë verander het |date=28 Desember 2011 |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=31 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331181442/http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/Tre-timer-som-forandret-Norge-2911085.html |url-status=dead}}</ref> 'n Opname het bevind dat een uit elke vier Noorweërs iemand ken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey">{{cite news |title=1 av 4 kjenner rammede |url=http://www.klassekampen.no/59186/article/item/null/-av--kjenner-rammede |newspaper=Klassekampen |language=no |trans-title=1 uit 4 ken 'n slagoffer |date=19 Augustus 2011}}</ref> Die [[Europese Unie]], die [[NAVO]] en verskeie lande het hul steun aan Noorweë betuig en die aanvalle veroordeel. Die Gjørv-verslag van 2012 het bevind dat die Noorse polisie die bomaanval kon verhoed het en Breivik vinniger op Utøya kon vastrek, en dat maatreëls om verdere aanvalle te voorkom en "nadelige gevolge te versag" ingestel moes gewees het.<ref name="bbc-couldhave">{{cite news |title=Norway police 'could have stopped Breivik sooner' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19241327 |access-date=1 September 2012 |agency=BBC News Europe |date=13 Augustus 2012}}</ref> Die Noorse [[polisie]] het Breivik op Utøya in hegtenis geneem<ref name="reuters1">{{cite news |title=Man held after Norway attacks right-wing extremist: report |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-gunman-idUSTRE76L6LZ20110722 |work=Reuters |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="breivik-surrender">{{cite news |title=Norway shootings: Anders Behring Breivik surrendered with his hands above his head |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8666351/Norway-shootings-Anders-Behring-Breivik-surrendered-with-his-hands-above-his-head.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8666351/Norway-shootings-Anders-Behring-Breivik-surrendered-with-his-hands-above-his-head.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=27 Julie 2011 |location=Londen |first=Gordon |last=Rayner}}</ref> en hom van albei aanvalle aangekla.<ref name="breivik-admits1">{{cite news |title=Norway suspect Anders Behring Breivik 'admits attacks' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14265094 |publisher=BBC News |date=24 Julie 2011}}</ref> Sy verhoor het tussen 16 April en 22 Junie 2012 in die distrikshof van Oslo plaasgevind, waar Breivik erken het dat hy die aanvalle uitgevoer het, maar strafregtelike skuld ontken en hom op noodtoestand ({{lang|la|jus necessitatis}}) beroep het.<ref name="cnn-humanrights">{{cite news |title=Norwegians value respecting killer's human rights |url=https://edition.cnn.com/2012/04/17/world/europe/norway-breivik-court-magnay/ |publisher=CNN |date=17 April 2012}}</ref> Op 24 Augustus is hy skuldig bevind soos aangekla en tot 21 jaar voorkomende aanhouding gevonnis, met die moontlikheid van onbepaalde verlengings van vyf jaar elk ter wille van openbare veiligheid. Dit is die swaarste vonnis wat Noorweë toelaat. == Voorbereiding vir die aanvalle == Breivik was reeds minstens vanaf 2009 met die voorbereiding van die aanvalle besig, hoewel hy sy gewelddadige bedoelings weggesteek het.<ref name="nyt-parallel">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25breivik.html |title=Oslo Suspect Cultivated Parallel Life to Disguise 'Martyrdom Operation' |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |work=The New York Times |first1=Michael |last1=Schwirtz |first2=Matthew |last2=Saltmarsh}}</ref><ref name="manifesto1">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/r/2010-2019/WashingtonPost/2011/07/24/National-Politics/Graphics/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |title=2083: A European Declaration of Independence |last=Behring Breivik |first=Anders |newspaper=The Washington Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202151947/http://www.washingtonpost.com/r/2010-2019/WashingtonPost/2011/07/24/National-Politics/Graphics/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |archive-date=2 Desember 2011 |url-status=live |access-date=11 April 2012}}</ref><ref name="manifesto2">{{cite web |url=https://archive.org/details/2083_A_European_Declaration_of_Independence |title=2083: A European Declaration of Independence |last=Behring Breivik |first=Anders |publisher=[[Internet Archive]] |access-date=11 April 2012}}</ref><ref name="tyden" /> === Mislukte poging om wapens in Praag te koop === Breivik het laat in Augustus en vroeg in September 2010 ses dae in [[Praag]] deurgebring. Ná sy navrae op die internet het hy aangeteken dat "Praag bekend is daarvoor dat dit dalk die belangrikste deurvoerpunt vir onwettige dwelms en wapens in Europa is". Hoewel Praag een van die laagste misdaadsyfers onder Europese hoofstede het,<ref name="ct24-safer">{{cite news |url=https://ct24.ceskatelevize.cz/ekonomika/1258302-czechtourism-praha-je-bezpecnejsi-nez-viden |title=CzechTourism: Praha je bezpečnější než Vídeň |trans-title=CzechTourism: Praag is veiliger as Wene |publisher=ČT24 |date=15 Junie 2011 |language=cs}}</ref> het hy bedenkinge oor sy eie veiligheid gehad en geskryf dat hy voor sy reis gedink het Praag is 'n gevaarlike plek met "baie brutale en siniese misdadigers".<ref name="prague">{{cite web |url=https://www.novinky.cz/clanek/zbrane-pro-sve-smrtici-tazeni-chtel-breivik-nakoupit-v-nebezpecne-praze-105014 |title=Zbraně pro své smrtící tažení chtěl Breivik nakoupit v 'nebezpečné Praze' |trans-title=Breivik wou wapens vir sy dodelike veldtog in die 'gevaarlike Praag' koop |publisher=novinky.cz |date=24 Julie 2011 |language=cs}}</ref> Hy het die agterste sitplekke van sy Hyundai Atos uitgehol om genoeg plek vir die vuurwapens te hê wat hy gehoop het om te koop. Ná twee dae het hy 'n prospektus vir 'n mineraalontginningsonderneming laat druk, wat vir hom 'n alibi moes verskaf as iemand hom daarvan sou verdink dat hy 'n terreuraanval beplan.<ref name="prague" /> Hy wou 'n aanvalsgeweer van die [[AK-47]]-tipe,<ref name="novinky-kontakty">{{cite web |url=https://www.novinky.cz/clanek/breivikovi-chybely-kontakty-jinak-by-v-praze-zbrane-sehnal-105580 |title=Breivikovi chyběly kontakty, jinak by v Praze zbraně sehnal |trans-title=Breivik het kontakte kortgekom, anders sou hy wapens in Praag in die hande gekry het |publisher=novinky.cz |date=26 Julie 2011 |language=cs}}</ref> 'n Glock-[[pistool]], handgranate en 'n raketaangedrewe granaat koop, en het gesê dat die laaste twee 'n "bonus" sou wees.<ref name="tyden" /><ref name="prague" /> Breivik het verskeie vals polisiekentekens laat druk om saam met 'n polisie-uniform te dra wat hy onwettig op die [[internet]] bekom het en later tydens die aanval aangehad het.<ref name="fake-uniform1" /><ref name="fake-uniform2" /> Teen sy verwagting kon hy geen vuurwapens in [[Tsjeggië]] bekom nie, en het dit die "eerste groot terugslag in [sy] operasie" genoem. Uiteindelik het hy tot die gevolgtrekking gekom dat Praag "ver van 'n ideale stad is om wapens te koop", niks soos "wat die BBC berig het" nie, en dat hy "veiliger in Praag as in Oslo" gevoel het.<ref name="tyden">{{cite news |url=https://t.tyden.cz/rubriky/zahranici/evropa/norsky-vrah-shanel-zbrane-i-u-motorkaru-v-praze_207777.html |title=Praha je moc bezpečná, pušku tu neseženu, litoval norský zabiják |trans-title=Praag is te veilig om 'n geweer in die hande te kry, het die Noorse moordenaar gekla |work=Týden |date=24 Julie 2011 |language=cs |access-date=22 November 2018 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217053049/https://t.tyden.cz/rubriky/zahranici/evropa/norsky-vrah-shanel-zbrane-i-u-motorkaru-v-praze_207777.html |url-status=dead}}</ref><ref name="prague" /><ref name="cz po">{{cite news |url=http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld |title=Oslo killer sought weapons from Prague's underworld |publisher=Czech Position |date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912110627/http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld |archive-date=12 September 2011}}</ref> === Bewapening in Noorweë en via die internet === Breivik was oorspronklik van voorneme om wapens in [[Duitsland]] of [[Serwië]] te probeer bekom as sy sending in Praag sou misluk. Die Tsjeggiese teleurstelling het hom laat besluit om sy wapens deur wettige kanale aan te skaf.<ref name="cz po" /> Hy het besluit om 'n halfoutomatiese [[geweer]] en 'n Glock-pistool wettig in Noorweë te bekom, met die aantekening dat hy "'n skoon strafregister, 'n jaglisensie en twee wapens ('n Benelli Nova pompaksie-haelgeweer van kaliber 12 en 'n Weatherby Vanguard slotaksiegeweer van kaliber .308) al sewe jaar lank" het, en dat die wettige verkryging van die wapens dus nie 'n probleem moes wees nie.<ref name="tyden" /><ref name="NOU2012" /> Met sy terugkeer na Noorweë wou Breivik oorspronklik 'n Ruger Mini-30 halfoutomatiese karabyn van kaliber 7,62×39&nbsp;mm koop, omdat dit die tussenpatroon vuur wat dieselfde is as die kaliber van die AK-47. Hy het egter op 'n streng wetlike en administratiewe hindernis gestuit, want hy het reeds 'n slotaksiegeweer van kaliber .308 besit. In sy geskrifte het hy 'n grondige wanbegrip van vuurwapenballistiek getoon deur verkeerdelik te glo dat 7,62×39&nbsp;mm en .308 Winchester dieselfde kalibers is, en omdat die Noorse wapenwette streng regverdiging vir die besit van meer as een vuurwapen van dieselfde kaliber vereis het, het hy paniekbevange geraak. Hy was bang dat 'n aansoek om 'n Ruger Mini-30 oortollig op sy papierwerk sou lyk. Hy was bekommerd dat noukeurige polisieklerke die oorvleuelende kalibers sou opmerk, sy aansoek sou afkeur en hom aan 'n dieper agtergrondondersoek sou onderwerp wat sy hele plan kon laat uitlek.<ref name="ttag-mini14">{{cite web |url=https://www.thetruthaboutguns.com/norwegian-spree-killer-anders-behring-breivik-used-ruger-mini-14/ |access-date=6 Augustus 2026 |website=www.thetruthaboutguns.com |title=Norwegian Spree Killer Anders Behring Breivik Used Ruger Mini-14}}</ref><ref name="telegraph-quotes">{{cite web |date=18 Augustus 2011 |title=Norway shooting: quotes from Anders Behring Breivik's online manifesto |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657727/Norway-shooting-quotes-from-Anders-Behring-Breiviks-online-manifesto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201005557/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657727/Norway-shooting-quotes-from-Anders-Behring-Breiviks-online-manifesto.html |archive-date=1 Desember 2024 |access-date=9 Maart 2025 |website=The Telegraph}}</ref> Om te verseker dat sy aansoek sonder waarskuwingstekens deurgaan, het Breivik 'n wettige permit vir 'n Ruger Mini-14 halfoutomatiese karabyn van kaliber .223 bekom, oënskynlik met die doel om takbokke te jag.<ref name="bbc-manifesto-chilling">{{cite news |date=24 Julie 2011 |title='Breivik manifesto' details chilling attack preparation |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-14267007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119105414/https://www.bbc.com/news/world-europe-14267007 |archive-date=19 Januarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |agency=BBC News}}</ref> Hy het dit laat in 2010 vir €1&nbsp;400 gekoop. Ten spyte daarvan dat hy sy aanvanklike kaliberkeuse verloor het, was Breivik met die wending tevrede. Hy het in sy manifes aangeteken dat die halfoutomatiese Mini-14 die mees "weermagagtige" wettige geweer was wat hy onder Noorweë se streng wette op burgerlike vuurwapens suksesvol kon bekom.<ref name="huffpost-mini14">{{cite web |last=Sugarmann |first=Josh |date=27 Julie 2011 |title=Norway Shooter's Mini-14: The "Poor Man's Assault Rifle" |url=https://www.huffpost.com/entry/norway-shooters-mini-14-t_b_911155 |access-date=6 Augustus 2026 |website=HuffPost |language=en}}</ref> Om 'n permit vir die pistool te kry, was moeiliker, omdat hy gereelde bywoning van 'n sportskietklub moes bewys.<ref name="prague" /> Hy het ook tien magasyne van 30 patrone elk vir die geweer by 'n Amerikaanse verskaffer gekoop, en ses magasyne vir die pistool, waaronder vier van 30 patrone, in Noorweë. Van November 2010 tot Januarie 2011 het hy vyftien oefensessies by die Oslose Pistoolklub deurloop, en teen middel Januarie is sy aansoek om 'n Glock-pistool te koop goedgekeur.<ref name="ft-specific">{{cite news |url=https://www.ft.com/content/b5a1b3ce-b60b-11e0-8bed-00144feabdc0 |title=Suspect focused on buying specific weapons |work=Financial Times |date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="skaffetvapen">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Skaffet-seg-vpen-p-lovlig-vis-2542413.html |title=Skaffet seg våpen på lovlig vis |date=24 Julie 2011 |work=Bergens Tidende |publisher=Norsk Telegrambyrå |language=no |access-date=24 Julie 2011}}</ref> Breivik het in sy manifes beweer dat hy 300&nbsp;g natriumnitraat<ref name="channel4-cells">{{cite web |url=http://www.channel4.com/news/norway-gunman-to-appear-in-court |title=Norway gunman claims two more terror cells exist |date=25 Julie 2011 |publisher=Channel 4 |access-date=18 April 2012}}</ref> vir €10 by 'n Poolse winkel gekoop het.<ref name="PAP_Wroclaw" /> Die Poolse veiligheidsagentskap ABW het die eienaar van die maatskappy op 24 Julie 2011 ondervra.<ref name="PAP_Wroclaw">{{cite news |first=Paulina |last=Iwińska |language=pl |url=http://wroclaw.naszemiasto.pl/artykul/wroclaw-prokuratura-wszczela-sledztwo-w-sprawie-chemikaliow,3186137,art,t,id,tm.html |date=26 Julie 2011 |publisher=naszemiasto.pl |agency=PAP |title=Wrocław: Prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie chemikaliów dla Breivika |access-date=22 November 2018}}</ref> Breivik se Poolse aankope het daartoe gelei dat hy aanvanklik op die waglys van die Noorse intelligensiediens geplaas is, wat egter nie opgetree het nie omdat hulle nie geglo het dat sy bedrywighede vir hul vrese oor terreur ter sake was nie.<ref name="sky-watchlist">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Norway-Anders-Behring-Breivik-Was-On-Intelligence-Watch-List-After-Buying-Chemicals-Online/Article/201107416036733 |title=Norwegian 'MI5' Had Massacre Suspect on List |date=25 Julie 2011 |publisher=Sky News |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Hy het ook 'n laaste kerkdiens, in die Frognerkerk in Oslo, voor die aanval beplan.<ref name="prague" /> ==== Breivik Geofarm ==== Op 18 Mei 2009 het Breivik 'n eenmansaak met die naam ''Breivik Geofarm'' gestig, 'n onderneming wat met die gefingeerde doel om groente, spanspekke, wortels en knolle te kweek geregistreer is.<ref name="purehelp">{{cite web |url=http://www.purehelp.no/company/details/breivikgeofarm/994089269 |title=Breivik Geofarm – 994089269 – Firmapresentasjon |website=Purehelp.no |language=no |date=18 Mei 2009 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref><ref name="brreg-geofarm">{{cite web |url=http://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=994089269 |title=Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret |website=brreg.no |language=no |publisher=Die Brønnøysund-registersentrum |date=18 Mei 2009 |access-date=31 Mei 2017}}</ref> Die werklike doel was om toegang tot chemikalieë en materiale te verkry, veral [[kunsmis]] wat sonder verdenking vir die vervaardiging van [[springstof]] gebruik kon word.<ref name="spiegel-unauffaellig">{{cite web |last=Diehl |first=Jörg |date=26 Julie 2011 |title=Anders Breivik – Der unauffällige Massenmörder |url=https://www.spiegel.de/panorama/justiz/anders-breivik-der-unauffaellige-massenmoerder-a-776763.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123125432/https://www.spiegel.de/panorama/justiz/anders-breivik-der-unauffaellige-massenmoerder-a-776763.html |archive-date=23 Januarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |website=Der Spiegel |language=de}}</ref> Die saak se besigheidsadres is as die munisipaliteit Åmot in Hedmark opgegee. Op 4 Mei 2011 het Breivik 6&nbsp;ton kunsmis deur Geofarm by Felleskjøpet gekoop: 3&nbsp;ton [[ammoniumnitraat]] en 3&nbsp;ton kalsiumammoniumnitraat. Volgens bure is al die kunsmis in sy skuur gebêre.<ref name="dagbladet-seks-tonn">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terror/innenriks/17425643/ |title=Breivik kjøpte seks tonn kunstgjødsel i mai |language=no |website=Dagbladet.no |date=23 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Nadat die polisie en bomkundiges 'n rekonstruksie van die bom met 'n gelyke hoeveelheid kunsmis op die plaas in Åmot uitgevoer het, het hulle bevind dat die bom 950&nbsp;kg geweeg het,<ref name="aftenposten-950">{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4221239.ece |title=Bomben i Regjeringskvartalet var 950 kg |language=no |website=Aftenposten.no |access-date=21 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117070923/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4221239.ece |archive-date=17 November 2011}}</ref> omtrent net so groot as dié wat in die bomaanvalle op Bali in 2002 gebruik is. Daarna was daar beduidende debat in Noorweë oor hoe 'n amateur sulke aansienlike hoeveelhede kunsmis kon bekom en so 'n dodelike wapen heel alleen kon vervaardig en in die middel van Regjeringskvartalet kon plaas. Felleskjøpet se gevolgtrekking was dat daar geen wetgewing is wat landbou-ondernemings verhinder om soveel kunsmis te koop as wat hulle wil nie, en dat daar niks verdag aan Breivik se aankoop was nie.<ref name="e24-ingenkrav">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/ingen-krav-til-de-som-kjoeper-kunstgjoedsel/20082120 |title=Ingen krav til de som kjøper kunstgjødsel |language=no |website=E24.no |date=23 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Dit is deur die direkteur van die Noorse polisie se veiligheidsdiens, Janne Kristiansen, bevestig, wat gesê het "nie selfs die Stasi sou hierdie aanval kon verhoed het nie".<ref name="dn-stasi">{{cite web |author=NTB |url=http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2189178.ece |title=PST: – Selv ikke Stasi kunne ha avslørt Breivik |website=DN.no |language=no |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807091559/http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2189178.ece |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref> Die maatskappy het minstens twee Sweedse werknemers op die sosialemediawebwerf [[Facebook]] gelys, maar dit is onseker of hierdie mense bestaan het.<ref name="nettavisen-ansatte">{{cite web |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article3199990.ece |language=no |title=Svensk politi jakter mystiske "Breivik-ansatte" |first=Egil |last=Sande |website=Nettavisen.no |date=29 Julie 2011 |access-date=3 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117054958/http://www.nettavisen.no/nyheter/article3199990.ece |archive-date=17 November 2011 |url-status=dead}}</ref> In April 2011 het hy aangemeld dat hy van Oslo na die Vålstua-plaas in die munisipaliteit Åmot verhuis, sowat 9&nbsp;km suid van die gemeenskapsentrum Rena, aan die oostekant van die Glomma.<ref name="dagbladet-tretonn">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/innenriks/terror/utoya/17428047 |title=Står igjen tre tonn gjødsel på gården |first1=Sindre Granly |last1=Meldalen |first2=Torgeir P. |last2=Krokfjord |website=Dagbladet.no |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Sy landbou-onderneming is van die plaas bedryf en het hom toegang tot bestanddele vir springstof gegee.<ref name="dagbladet-anders32">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terror/drap/17421854/ |title=Anders (32) tatt etter massakrene |first1=Harald S. |last1=Klungtveit |first2=Peder |last2=Ottosen |first3=Gunnar |last3=Thorenfeldt |first4=Jonas |last4=Pettersen |website=Dagbladet.no |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=3 September 2011}}</ref> Sy motorbom van 950&nbsp;kg het op 22 Julie 2011 in sentraal-Oslo ontplof, waar dit agt mense doodgemaak het.<ref name="unikt">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/01/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/17510788/ |title="Unikt" at bomba bare drepte åtte personer |website=Dagbladet.no |language=no |date=1 Augustus 2011 |access-date=17 Augustus 2011}}</ref> Hy het nog tussen 1&nbsp;000 en 1&nbsp;500&nbsp;kg bykomende materiaal gehad wat op die plaas agtergebly het en vir die bou van 'n tweede bom gebruik kon word.<ref name="nrk-andrebombe">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753950 |title=Fant enda en stor, klargjort bombe på gården til Behring Breivik |first=Tormod |last=Strand |publisher=NRK |language=no |date=17 Augustus 2011 |access-date=17 Augustus 2011}}</ref> === Wapenopleiding === Benewens besoeke aan skietbane en lande met slap wapenwette om sy vaardigheid te slyp, sê Breivik se manifes dat hy die [[videospeletjie]] ''Call of Duty: Modern Warfare 2'' as opleidingshulpmiddel gebruik het, terwyl hy ''World of Warcraft'' as dekmantel vir sy lang tydperk van afsondering gebruik het.<ref name="kotaku-mw2">{{cite news |title=Oslo Terrorist Used Modern Warfare 2 as "Training-Simulation", World of Warcraft as Cover |url=https://kotaku.com/oslo-terrorist-used-modern-warfare-2-as-training-simul-5824147 |date=24 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |work=Kotaku}}</ref> Hy het ook gesê dat hy sy skietvaardigheid met 'n holografiese mikker in die speletjie geslyp het wat soortgelyk is aan dié wat hy tydens die aanvalle gebruik het.<ref name="escapist-gaming">{{cite web |url=http://www.escapistmagazine.com/news/view/116848-Norwegian-Mass-Murderer-Defends-Gaming-Habits |title=Norwegian Mass Murderer Defends Gaming Habits |date=20 April 2012 |access-date=29 Julie 2012 |archive-date=28 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128204946/http://www.escapistmagazine.com/news/view/116848-Norwegian-Mass-Murderer-Defends-Gaming-Habits |url-status=dead}}</ref> == Die motorbomaanval in Oslo == [[Lêer:Regjeringsbygget 22.7.2011.jpg|duimnael|links|upright=1|Die gebou met die kantoor van die eerste minister en die ministerie van justisie en polisie, met uitgeslane ruite kort ná die ontploffing. Die bombestelwa het agter die mense op die foto gestaan.]] [[Lêer:Bomb attack on Oslo 2011 (Updated infographic).svg|duimnael|'n Grafiese voorstelling van waar die motorbom in Regjeringskvartalet geplaas is. Die eerste minister se kantoor was in blok H.]] [[Lêer:VW Crafter 2.0 TDI Facelift.JPG|duimnael|'n Wit Volkswagen Crafter-bestelwa soortgelyk aan dié waarin Breivik die bom geplant het]] Op 22 Julie 2011 om 15:25:22 het 'n bom in Regjeringskvartalet in sentraal-Oslo ontplof.<ref name="NORSAR_seismic_data" /> Die bom is in 'n wit [[Volkswagen Crafter]]<ref name="car-remains" /> geplaas en voor die ''H-blok''<ref name="dagbladet-krateret">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/27/nyheter/terror/innenriks/regjeringskvartalet/terror_i_oslo/17473825/ |newspaper=Dagbladet |title=Her er krateret |language=no |trans-title=Hier is die krater |date=27 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011}}</ref> geparkeer, waarin die kantoor van die eerste minister, die ministerie van justisie en polisie en verskeie ander regeringsgeboue gehuisves is, soos die ministerie van petroleum en energie (''R4''), die ministerie van finansies (''G-blok''), die ministerie van onderwys en navorsing (''Y-blok'') en die hooggeregshof van Noorweë, agter die ''G-blok''.<ref name="VG-eng">{{cite news |title=At least 92 killed in shootings and bomb blast in Norway |date=22 Julie 2011 |publisher=VG |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080597 |url-status=dead |location=NO |access-date=23 Julie 2011 |archive-date= 7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107210335/https://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080597}}</ref><ref name="ft">{{cite news |title=Youth camp shooting after Oslo bomb |date=22 Julie 2011 |first=Andrew |last=Ward |work=Financial Times |location=Stockholm |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/24346904-b46c-11e0-9eb8-00144feabdc0.html |access-date=22 Julie 2011}}</ref> Die Crafter is om 15:13:23 deur toesigkameras aangeteken toe dit uit Grensen in Grubbegata gedraai het. Die bestelwa het om 15:13:43 tot stilstand gekom, 200&nbsp;m voor die H-blok. Dit het een minuut en 54 sekondes met die noodligte aan stilgestaan. Daarna het die bestuurder die laaste 200&nbsp;m gery en die bestelwa voor die hoofingang van die hoofregeringsgebou geparkeer.<ref name="nrk-flykter">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7794913 |title=Her flykter Breivik fra bombebilen |publisher=NRK |date=15 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref><ref name="nrk-plasserte">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7796498 |title=Slik plasserte Breivik terrorbomben i regjeringskvartalet |publisher=NRK |date=16 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die bestelwa is om 15:16:30 geparkeer. Die voordeur het sestien sekondes later oopgegaan, en ná nog sestien sekondes het die bestuurder uitgeklim. Hy het sewe sekondes langs die bestelwa gestaan voordat hy vinnig in die rigting van Hammersborg torg gestap het, waar hy 'n ander motor geparkeer het.<ref name="ccvt-photos" /> Die bestuurder was soos 'n polisiebeampte aangetrek en het 'n wapen in sy hand gehad. 'n Polisiehelm met 'n gesigskerm het sy gesig bedek. Breivik is nie positief geïdentifiseer nie.<ref name="nrk-vaktene">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7796175 |title=– Vaktene så ikke Breivik flykte fra bombebilen |publisher=NRK |date=16 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die ontploffing het brande in die ''H-blok'' ({{lang|nb|H-blokka}}) en ''R4'' aan die gang gesit, en die skokgolf het die ruite op al die vloere uitgeslaan, net soos dié van die gebou van die koerant ''Verdens Gang'' en ander geboue aan die ander kant van die plein.<ref name="NRK_timings">{{cite web |url=https://www.nrk.no/norge/breivik-forberedte-terror-i--ni-ar-1.7724894 |title=Breivik forberedte terror i ni år |language=no |trans-title=Breivik het terreur nege jaar lank voorberei |access-date=11 Junie 2026 |date=24 Julie 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260611162106/https://www.nrk.no/norge/breivik-forberedte-terror-i--ni-ar-1.7724894 |archive-date=11 Junie 2026}}</ref> Die ontploffing is op baie veiligheidskameras vasgelê.<ref name="youtube-cctv">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=B8KlLagNRbw |title=New CCTV footage of Breivik's terror attack in Oslo |publisher=YouTube |access-date=15 Julie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128223707/https://www.youtube.com/watch?v=B8KlLagNRbw |url-status=dead}}</ref> Die strate in die omgewing was vol glas en gruis. 'n Wolk wit rook, wat as 'n brand aangemeld is, het by die ministerie van petroleum en energie bly brand. Die ontploffing is minstens 9&nbsp;km ver gehoor.<ref name="ft" /> Om 15:26 het die polisie die eerste berig oor die ontploffing ontvang.<ref name="NRK_timings" /> Negentig sekondes nadat die ontploffing aangemeld is, het P4, Noorweë se voorste nasionale private radiostasie, regstreeks uit die regeringskwartier uitgesaai en so die eerste medium ter wêreld geword wat regstreeks uit die omgewing van die ontploffing berig het. Om 15:28 het die eerste polisiepatrollie aangemeld dat hy by die toneel aangekom het.<ref name="NRK_timings" /> Op dieselfde oomblik is die nuusagentskap NTB meegedeel dat die eerste minister veilig en ongedeerd is.<ref name="NRK_timings" /> 'n Ooggetuie het die polisie om 15:34 gebel om 'n persoon in 'n polisie-uniform met 'n pistool in die hand aan te meld wat in 'n ongemerkte voertuig, 'n Fiat Doblò, geklim het.<ref name="nrk.no">{{cite web |last=Haram |first=Ingrid Vestre |date=13 Augustus 2012 |title=Flere svakheter hos Oslo-politiet |url=https://www.nrk.no/stor-oslo/flere-svakheter-hos-oslo-politiet-1.8279656 |access-date=7 November 2025 |agency=NRK |language=nb-NO}}</ref> Die inligting, waaronder die voertuig se registrasienommer en 'n beskrywing van die verdagte, is op 'n geel papiertjie geskryf en per hand by die polisie se operasionele sentrale afgelewer, waar dit twintig minute lank gelê het voordat die ooggetuie terugbel ontvang het.<ref name="nrk.no" /> Die registrasienommer is eers twee uur later oor die polisieradio uitgesaai.<ref name="nrk.no" /> Ná die ontploffing het die polisie die gebied skoongemaak en na enige bykomende ploftoestelle gesoek.<ref name="nyt-bigblast">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |title=Big Blast Hits Government Buildings in Central Oslo |work=The New York Times |date=23 Julie 2011 |first1=Elisa |last1=Mala |first2=J. David |last2=Goodman}}</ref> Deur die media het die polisie burgers aangemoedig om sentraal-Oslo te verlaat.<ref name="reuters-rocks">{{cite news |url=http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |title=Explosion rocks Oslo |work=Blogs |agency=Reuters |access-date=22 Julie 2011 |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722233601/http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Die polisie het later aangekondig dat die bom uit 'n mengsel van kunsmis en brandstofolie (ANFO) bestaan het, soortgelyk aan dié wat in die [[Oklahoma City-bomaanval]] gebruik is.<ref name="anfo1">{{cite news |url=http://articles.cnn.com/2011-07-28/world/norway.attacks_1_oslo-police-bomb-blast-police-headquarters |title=Suspect in Norway attacks to face second interrogation |date=28 Julie 2011 |publisher=CNN |access-date=15 November 2018}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="anfo2">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2011/07/23/oslo-bombing-anders-behring-brelvik-norwegian-suspect-fertilizer_n_907697.html |title=Oslo Norway Bombing: Suspect Anders Behring Breivik Bought Tons of Fertilizer, Wrote Manifesto |last=Wong |first=Curtis |date=23 Julie 2011 |work=Huffington Post |access-date=22 September 2011 |agency=Associated Press}}</ref> === Uitwerking op vervoer === Onmiddellik ná die ontploffing is die gebied om die beskadigde geboue afgesper en ontruim. Mense is gevra om kalm te bly en die middestad te verlaat as dit moontlik is, maar daar was geen algemene ontruiming nie. Die Oslose moltrein het bly werk, en die meeste van die Oslose tremnetwerk het ook, hoewel sporadies, gery, behalwe vir die lyn deur Grensen, die straat tussen Prof. Aschehougs plass en Stortorvet.<ref name="tv2-trikken">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/oslotrikken-det-er-normal-drift-ingen-grunn-til-bekymring-3544402.html |title=Oslo-trikken: – Det er normal drift, ingen grunn til bekymring |last=Syrstad |first=Tor Gaute |date=22 Julie 2011 |publisher=TV2 |language=no |access-date=27 Julie 2011}}</ref> 'n E-pos van 'n reisiger aan die [[BBC]] het aangedui dat die polisie verdagte motors op die pad na die Gardermoen-lughawe by Oslo deursoek,<ref name="bbc1">{{cite news |title=Oslo bomb – latest updates |date=22 Julie 2011 |publisher=BBC News |location=VK |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170637/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> wat oop gebly het.<ref name="tv2-trikken" /> Die Gardermoen-spoorlyn tussen Lillestrøm en die lughawe is gesluit nadat 'n verdagte pakkie naby die spoor gevind is.<ref name="dagbladet-trains">{{cite news |title=All trains shut down after suspicious package |date=22 Julie 2011 |work=Dagbladet |location=NO |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/flytog/17418881/ |access-date=22 Julie 2011}}</ref> Dieselfde het by die kantore van TV 2 gebeur, wat ontruim is nadat 'n verdagte pakkie buite die gebou gevind is.<ref name="dagbladet-evakuert">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/eksplosjon/regjeringskvartalet/17416403/ |title=Disse områdene er evakuert |work=Dagbladet |location=NO |language=no |access-date=22 Julie 2011 |date=22 Julie 2011 |last1=Lofstad |first1=Ralf |last2=Haraldsen |first2=Stian |last3=Badi |first3=Diana}}</ref> == Die massaskietery op Utøya == Omtrent anderhalfuur ná die ontploffing in Oslo<ref name="bbc">{{cite news |location=VK |title=Oslo: Bomb blast near Norway prime minister's office |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14252515 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170627/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14252515 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live |work=BBC News}}</ref> het Breivik, geklee in 'n polisie-uniform en met die voorstelling van homself as "Martin Nilsen" van die Oslose polisie,<ref name="Mislyktes med bomben">{{cite news |title=Breivik: – Mislyktes med bomben mot høyblokken |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Breivik---Mislyktes-med-bomben-mot-hyblokken-6700588.html |newspaper=Aftenposten |language=no |date=18 November 2011 |access-date=11 April 2012 |url-status=dead |archive-date=21 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221230308/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Breivik---Mislyktes-med-bomben-mot-hyblokken-6700588.html}}</ref> by Utøykaia in die Tyrifjord, 'n [[meer]] sowat 32&nbsp;km noordwes van Oslo, aan boord van die [[veerboot]] ''Thorbjørn'' na die eiland [[Utøya]] gegaan,<ref name="cnn-91">{{cite news |title=Police: 91 youth campers dead in mass shooting, bombing in Norway |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.explosion/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722215330/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.explosion/index.html |url-status=dead |archive-date=22 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |location=Verenigde State |date=23 Julie 2011 |work=CNN}}</ref> waar die AUF-jeugkamp van die Noorse Arbeidersparty gehou is. Die kamp word elke somer daar gehou<ref name="auf-sommerleir">{{cite web |title=Sommerleir på Utøya |url=http://auf.no/-/page/show/utoya?sandbox_id=1063610 |language=no |trans-title=Somerkamp op Utøya |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627025138/http://auf.no/-/page/show/utoya?sandbox_id=1063610 |archive-date=27 Junie 2011}}</ref> en is deur omtrent 600 tieners bygewoon.<ref name="sky-30dead">{{cite web |url=http://news.sky.com/home/article/16035628 |title=Norway Camp Shooting: 'As Many As 30 Dead' |date=23 Julie 2011 |access-date=15 Maart 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811134247/http://news.sky.com/home/article/16035628 |archive-date=11 Augustus 2011 |website=Sky News}}</ref> Toe Breivik op die eiland aankom, het hy hom as 'n polisiebeampte voorgestel wat ná die bomaanval in Oslo vir 'n roetine-ondersoek oorgekom het. Hy is deur Monica Bøsei, die kampleier en gasvrou van die eiland, ontmoet. Bøsei het waarskynlik verdenking gekry en Trond Berntsen, die veiligheidsbeampte op die eiland, gekontak voordat Breivik hulle albei doodgemaak het.<ref name="tv2-hovedhuset">{{cite news |title=Slik er hovedhuset på Utøya |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/slik-er-hovedhuset-paa-utoeya-3600734.html |language=no |date=3 Oktober 2011 |access-date=11 April 2012 |last=Svardal |first=Yngve Garen |url-status=live |work=TV 2}}</ref> Daarna het hy mense met tekens nader gewink en gevra om om hom saam te drom<ref name="nrk-flereunge">{{cite news |title=Flere unge skutt og drept på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723132 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |last1=Sandvik |first1=Siv |url-status=live |last2=Sæby |first2=Inger-Marit Knap |last3=Fange |first3=Per Øyvind |last4=Rivrud |first4=Kristin |last5=Karstensen |first5=Heidi Elisabeth Odde |last6=Falch-Nilsen |first6=Kirsti |work=NRK}}</ref> voordat hy wapens en ammunisie uit 'n sak gehaal en blindelings begin skiet het,<ref name="NPRterror" /><ref name="vg-angrep">{{cite news |language=no |title=Vi er under angrep! |first=Jarle |last=Brenna |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080590 |url-status=dead |newspaper=VG Nett |location=NO |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |archive-date=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724133319/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080590}}</ref><ref name="nrc-live">{{cite news |newspaper=NRC |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2011/07/22/gewonden-bij-explosie-in-overheidsgebouw-in-oslo/ |location=NL |language=nl |title=LIVE: Doden bij bomexplosie in Oslo – schietpartij op jongerenkamp |date=22 Julie 2011 |last1=Dool |first1=Pim van den}}</ref> en talle mense doodgemaak en gewond het. Hy het eers mense op die eiland geskiet en later op mense begin skiet wat probeer ontsnap deur oor die meer te swem.<ref name="reuters-nine">{{cite news |work=Reuters |title=Nine, perhaps 10, killed in Norway shooting |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-shooting-idUSTRE76L5E120110722 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723160549/https://www.reuters.com/article/2011/07/22/us-norway-shooting-idUSTRE76L5E120110722 |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Oorlewendes op die eiland het 'n toneel van verskrikking beskryf.<ref name="NPRterror" /> Die oorlewende Dana Barzingi, toe 21, het beskryf hoe verskeie slagoffers wat deur Breivik gewond is, voorgegee het dat hulle dood is, maar hoe hy teruggekom en hulle weer geskiet het.<ref name="NPRterror">{{cite news |date=23 Julie 2011 |title=Survivors In Norway Describe Scenes Of Terror |url=https://www.npr.org/2011/07/23/138634243/norway-rescuers-search-waters-after-island-attack |url-status=live |work=NPR}}</ref> Hy het 'n elfjarige seun gespaar wat sy pa (Trond Berntsen) tydens die skietery verloor het en wat hom teengestaan en gesê het dat hy te jonk is om te sterf, en ook 'n 22-jarige man wat vir sy lewe gepleit het.<ref name="nrk-foryoung">{{cite web |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7725593 |title=«Du har allerede drept pappaen min, jeg er for ung til å dø» |author1=Honningsøy |author2=Aasen |date=24 Julie 2011 |website=NRK |first=Kirsti Haga |first2=Kristine Ramberg |trans-title="Jy het my pa al doodgemaak, ek is te jonk om te sterf"}}</ref> Party ooggetuies het in die ruigte en in toilette weggekruip en met SMS'e gekommunikeer om nie hul posisies te verklap nie.<ref name="bbc-twinterror">{{cite news |location=VK |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |title=Twin terror attacks shock Norway |publisher=BBC News |date=22 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722213724/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die massaskietery het omtrent anderhalfuur geduur en het geëindig toe 'n spesiale polisietaakmag opgedaag het en Breivik om 18:35 oorgegee het, hoewel hy nog ammunisie oorgehad het.<ref name="aftenposten-halvannen">{{cite news |title=Terroriserte Utøya i halvannen time |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181699.ece |language=no |trans-title=Het Utøya anderhalfuur lank geterroriseer |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725033627/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181699.ece |archive-date=25 Julie 2011 |last1=Holgersen |first1=Jon Dagsland |last2=Torgersen |first2=Hans O. |work=Aftenposten}}</ref> Die skutter het hollepuntkoeëls<ref name="vg-ammunisjon">{{cite news |title=Doctor: Breivik used a special ammunition |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080715 |newspaper=VG |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725031759/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080715 |archive-date=25 Julie 2011 |last1=Ege |first1=Rune Thomas |date=24 Julie 2011 |last2=Thømt Ruud |first2=Tor-Erling |last3=Brenna |first3=Jarle}}</ref> of fragmenterende koeëls<ref name="db-gsw">{{cite news |title=Never seen gunshot wounds like this before |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/24/nyheter/innenriks/oslo/oslo-terror/anders_behring_breivik/17442711/ |newspaper=Dagbladet |language=no |last=Barstein |first=Geir |date=24 Julie 2011}}</ref> gebruik, wat weefselskade vererger.<ref name="db-gsw" /> Breivik het herhaaldelik geskree: "Julle sal vandag sterf, [[Marxisme|Marxiste]]!"<ref name="cbs-hunting">{{cite news |title=Breivik Describes Hunting Down Panicked Teens |url=https://www.cbsnews.com/news/breivik-describes-hunting-down-panicked-teens/ |date=20 April 2012 |access-date=28 September 2023 |url-status=live |work=CBS News |agency=Associated Press}}</ref> Bøsei se man en een van haar dogters, wat ook teenwoordig was, het oorleef.<ref name="standard-bosei">{{cite news |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23973140-mother-utoya-killed-after-quizzing-anders-breivik.do |url-status=dead |newspaper=London Evening Standard |date=26 Julie 2011 |title=Mother of Two shot dead trying to stop Norway gunman |last=Lydall |first=Ross}}</ref> Die jongste slagoffer, die in Nieu-Seeland gebore Sharidyn Svebakk-Bøhn van [[Drammen]], was veertien jaar oud.<ref name="nzherald-youngest">{{cite news |last=Koubaridis |first=Andrew |date=29 Julie 2011 |title=Grandad mourns youngest victim |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10741544 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729015717/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10741544 |archive-date=29 Julie 2011 |work=NZ Herald |language=en-NZ}}</ref> Die sestienjarige Andrine Bakkene Espeland van Sarpsborg was die laaste slagoffer, byna 'n uur nadat die skietery begin het.<ref name="dagbladet-siste">{{cite news |title=Fikk vite at datteren var den siste som ble drept |url=http://www.dagbladet.no/2012/03/08/nyheter/innenriks/drap/tiltale/terror/20582404/ |newspaper=Dagbladet |language=no |date=8 Maart 2012 |access-date=11 April 2012 |last=Kristiansen |first=Arnhild Aass}}</ref> Inwoners het in 'n vloot motorbote en vissersbootjies uitgevaar om die oorlewendes te red, wat bewend en bloeiend uit die water getrek en uit wegkruipplekke in die bosse en agter rotse om die eiland se kuslyn opgelaai is. Party het oorleef deur voor te gee dat hulle dood is.<ref name="guardian-paradise">{{cite news |title=Utøya, the island paradise turned into hell by Anders Behring Breivik |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/utoya-mass-murder-anders-behring-breivik |date=23 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |location=Londen |work=The Guardian |first1=Mark |last1=Townsend |first2=Tracy |last2=McVeigh |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123238/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/utoya-mass-murder-anders-behring-breivik |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Verskeie kampgangers, veral dié wat die eiland goed geken het, het na die klipperige westekant van die eiland geswem en in die grotte weggekruip wat net uit die water bereikbaar is. Ander kon op die afgesonderde ''Kjærlighetsstien'' ("liefdespaadjie") wegkruip.<ref name="bt-grotter">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Berget-livet-i-kjrlighetsgrottene-2545679.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117061036/http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Berget-livet-i-kjrlighetsgrottene-2545679.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |title=Berget livet i kjærlighetsgrottene |last=Haugen |first=Erlend Langeland |date=28 Julie 2011 |work=Bergens Tidende |language=no |access-date=29 Julie 2011}}</ref> Sewe-en-veertig van die kampgangers het saam met personeel van die Noorse Volkshulp in ''Skolestua'' ("die skoolhuis") skuiling gesoek. Hoewel Breivik twee koeëls deur die deur gevuur het, kon hy nie deur die geslote deur kom nie, en die mense in dié gebou het oorleef.<ref name="bt-skolestuen">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Skolestuen-berget-mange-liv-2544093.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117055303/http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Skolestuen-berget-mange-liv-2544093.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |title=Skolestuen berget mange liv |last=Bjerkestrand |first=Frode |date=26 Julie 2011 |publisher=Bergens Tidende |language=no |access-date=27 Julie 2011}}</ref><ref name="fvn-eneste">{{cite news |url=http://www.fvn.no/lokalt/kristiansand/article885595.ece |title=Trodde vi var eneste overlevende |last1=Mersland |first1=Frank |last2=Ankersen |first2=Roald |date=23 Julie 2011 |publisher=Fædrelandsvennen |language=no |access-date=27 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808101223/http://www.fvn.no/lokalt/kristiansand/article885595.ece |archive-date=8 Augustus 2011}}</ref> Twee Tsjetsjeense tieners, Movsar Dzhamajev (17) en Rustam Daudov (16), het die skutter met klippe bestook in 'n poging om hom te keer. Die tieners het gesê dat hulle toe besluit het dat dit te moeilik is om die skutter te keer en dat dit beter is om lewens te red. Hulle het 'n grotagtige opening in 'n rots ontdek waar hulle 23 kinders vir Breivik weggesteek het. Dzhamajev, wat buite wag gehou het, het ook drie jongmense wat amper verdrink het uit die meer getrek.<ref name="moscowtimes-chechen">{{cite web |last=von Twickel |first=Nikolaus |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/chechen-war-prepared-teens-for-norway-terror/442109.html |title=Chechen War Prepared Teens for Norway Terror |work=The Moscow Times |date=16 Augustus 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Die voormalige eerste minister [[Gro Harlem Brundtland]], van wie Breivik gesê het dat hy haar haat en na wie hy in sy geskrifte met 'n woordspeling op haar (min of meer ironiese) bynaam ''Landsmoderen'' ("moeder van die nasie") as ''landsmorderen'' ("moordenaar van die nasie") verwys het,<ref name="vg-landsmorderen">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php%3Fartid%3D10080621 |title=Suspected mass murder called Gro 'murder of the nation' |work=VG Nett |access-date=27 Julie 2011}}</ref> was vroeër dié dag op die eiland om 'n toespraak by die kamp te lewer. Ná die aanval het Breivik gesê dat hy haar oorspronklik spesifiek wou teiken, maar dat hy weens vertragings in verband met die opknapping van die sentrale spoorwegstasie in Oslo eers aangekom het nadat sy al vertrek het.<ref name="nrk-woudkillgro">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725803 |title=Would kill Gro Harlem Brundtland |date=25 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |publisher=NRK}}</ref><ref name="telegraph-maintarget">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658995/Norway-shooting-killer-confirms-Gro-Harlem-Brundtland-was-main-target.html |title=Norway shooting: killer 'confirms Gro Harlem Brundtland was main target' |newspaper=The Daily Telegraph |date=25 Julie 2011}}</ref> Ondersoekers het later bevestig dat hulle altesaam 186 afgevuurde doppies op die eiland opgetel het.<ref name="ctv-isolation">{{cite web |date=13 Oktober 2011 |title=Norway cops drop isolation request for Anders Breivik |url=https://www.ctvnews.ca/norway-cops-drop-isolation-request-for-anders-breivik-1.710969 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204184032/https://www.ctvnews.ca/norway-cops-drop-isolation-request-for-anders-breivik-1.710969 |url-status=dead |archive-date=4 Desember 2024 |access-date=28 September 2024 |website=CTVNews |language=en}}</ref> === Reddings- en nooddiensoptrede === [[Lêer:Norway Trip 2012 (8124979786).jpg|duimnael|[[Utøya]] uit die lug gesien, in 2012]] Die eerste skoot is om 17:22 gevuur.<ref name="TroddeBareViSlappUnna">{{cite web |url=http://mobil.tk.no/nyheter/article5682918.ece |title=Trodde bare vi slapp unna |publisher=Tidens Krav |date=27 Julie 2011 |access-date=22 Oktober 2011 |language=no}}</ref> Die nooddienste is twee minute later van die skietery in kennis gestel.<ref name="DereHarReddetLiv">{{cite web |url=http://www.vestreviken.no/aktuelt/nyheter/Sider/--dere-har-reddet-liv.aspx |title=Dere har reddet liv |publisher=Vestre Viken HF |date=29 Julie 2011 |access-date=24 Oktober 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227123522/http://www.vestreviken.no/aktuelt/nyheter/Sider/--dere-har-reddet-liv.aspx |archive-date=27 Desember 2011 |language=no}}</ref> Een minuut daarna is die polisie in Oslo ingelig.<ref name="ImponertSjef">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/hege-17-fikk-beredskapstroppen-raskere-til-utoeya-3650650.html |title=Hege (17) fikk beredskapstroppen raskere til Utøya |publisher=TV 2 |date=1 Desember 2011 |access-date=1 Desember 2011 |language=no}}</ref> Hulle het onmiddellik probeer om Utøya so gou moontlik te bereik,<ref name="ImponertSjef" /> maar het nie 'n [[helikopter]] gehad wat hulle reguit na die eiland kon neem nie. Teen 17:30 was Delta, die taktiese polisie-eenheid in Oslo, per motor op pad na Utøya.<ref name="Dokumentar">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/11/28/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/deltatroppen/19204079/ |title=En halv time, er en halv time for mye |newspaper=Dagbladet |date=28 Desember 2011 |access-date=11 Desember 2011 |language=no}}</ref> Een van die eerstes wat by die toneel opgedaag het, was Marcel Gleffe, 'n Duitse inwoner van Ski wat by Utvika Camping op die vasteland gekuier het. Hy het die geluid van skote herken, sy boot na die eiland gevaar en lewensbaadjies vir jongmense in die water gegooi, en soveel van hulle gered as wat hy kon in vier of vyf vaarte, waarna die polisie hom gevra het om op te hou. ''The Daily Telegraph'' het hom daarmee vereer dat hy tot 30 lewens gered het.<ref name="telegraph-gleffe">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658437/Norway-shooting-German-tourist-hailed-a-hero-after-saving-30-lives.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658437/Norway-shooting-German-tourist-hailed-a-hero-after-saving-30-lives.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Norway shooting: German tourist hailed a hero after saving 30 lives |work=The Daily Telegraph |location=VK |date=26 Julie 2011}}</ref> Nog 40 is deur Hege Dalen en Toril Hansen gered, 'n getroude paar wat in die omgewing met vakansie was. Dalen het van die land af gehelp<ref name="Heltene">{{cite news |location=NO |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10030903 |title=Her er Utøya-heltene sine historier |work=VG |date=9 Oktober 2011 |access-date=12 Desember 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211133751/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10030903 |archive-date=11 Desember 2011 |language=no}}</ref> terwyl Hansen en 'n kampeerder uit die buurt verskeie vaarte onderneem het om mense in die water te red.<ref name="Heltene" /> Etlike dosyn meer is deur Kasper Ilaug gered, wat drie vaarte na die eiland gemaak het. Ilaug, 'n plaaslike inwoner, het 'n oproep ontvang dat "iets verskrikliks" op Utøya aan die gebeur is en dat hulp gevra word. Hy het eers gedink die oproep is 'n poets, maar het in elk geval opgetree.<ref name="cnn-ilaug">{{cite news |last=Watkins |first=Tom |title=Norwegian islander ferries children to safety |publisher=CNN |access-date=12 Augustus 2011 |date=23 Julie 2011 |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.rescue.worker/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729062751/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.rescue.worker/index.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref><ref name="bbc-rescuer">{{cite news |last=Morris |first=Chris |title=Norway attacks: Utoeya rescuer describes shock of survivors |agency=BBC News |access-date=12 Augustus 2011 |date=26 Julie 2011 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14295913 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727081857/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14295913 |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Delta het om 18:09 by die ontmoetingspunt aangekom, maar moes 'n paar minute vir 'n boot wag om hulle oor te neem. Hulle het Utøya om 18:25 bereik. Toe die swaar gewapende polisie hom op die eiland konfronteer, het die skutter 'n paar sekondes lank geaarsel. Toe 'n beampte skree "gee oor of jy word geskiet", het hy sy wapens neergelê.<ref name="vg-overrasket">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080811 |title=Breivik er overrasket over at han lyktes |publisher=VG |date=26 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175255/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080811 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Breivik het die noodnommer 112 minstens twee keer gebel om oor te gee, om 18:01 en om 18:26, en het tussenin aangehou om mense dood te maak. Die polisie sê Breivik het albei kere die oproep beëindig; hulle het probeer om hom terug te bel, maar kon nie deurkom nie.<ref name="theforeigner-112">{{cite web |url=http://theforeigner.no/pages/news/police-reveal-breivik-called-twice-broke-communication |title=Police reveal Breivik called twice, broke communication |publisher=Theforeigner.no |access-date=21 Augustus 2011}}</ref> Toe die polisie by die toneel aankom, is hulle deur oorlewendes ontmoet wat die beamptes gesmeek het om hul wapens weg te gooi, omdat hulle bang was dat die mans in uniform weer op hulle sou begin skiet.<ref name="cnn-playeddead">{{cite news |location=Verenigde State |url=http://cnn.com/video/?/video/world/2011/07/23/bpr.pracon.norway.survivor.cnn |title=One Norway survivor describes how he played dead as a gunman passed him |publisher=CNN |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723235445/http://www.cnn.com/video/?%2Fvideo%2Fworld%2F2011%2F07%2F23%2Fbpr.pracon.norway.survivor.cnn |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Tydens die aanval is 69 mense doodgemaak, en van die 517 oorlewendes<ref name="guardian-return">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/21/utoya-anders-behring-breivik-norway |location=Londen |work=The Guardian |first=Mark |last=Townsend |title=Survivors of Norway shootings return to island of Utøya |date=21 Augustus 2011}}</ref> is 66 gewond.<ref name="tv2-96saret">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/krim/96-personer-saaret-i-terrorangrepene-3545176.html |title=96 personer såret i terrorangrepene |publisher=TV 2 |date=24 Julie 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> ==== Tekort aan vervoervermoë ==== Die Noorse polisie het nie helikopters gehad wat geskik is om groepe polisiemanne te vervoer en af te laai nie. Die een wat hulle gehad het, was net vir verkenning nuttig, en die helikopterbemanning was met somervakansie.<ref name="heli">{{cite news |url=http://www.novinky.cz/zahranicni/evropa/240064-televize-byla-na-miste-masakru-drive-nez-policie.html |title=Televize byla na místě masakru dříve než policie |trans-title=Die TV-spanne het gesien wat gebeur voordat die polisie dit gesien het |publisher=novinky.cz |date=26 Julie 2011 |access-date=25 November 2011 |language=cs}}</ref> Toe die plaaslike polisie by Utøykaia aankom, minder as 30 minute nadat die eerste skoot gevuur is, kon hulle nie 'n geskikte boot vind om die eiland te bereik nie. Hulle het toe opdrag gekry om te waarneem en verslag te doen.<ref name="RykketUt">{{cite news |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/jeg-beordret-batene-mot-storoeya |title=Jeg beordret båtene mot Storøya |trans-title=Ek het die bote na Storøya beveel |work=ABC Nyheter |date=29 Oktober 2011 |access-date=25 November 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024070654/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/jeg-beordret-batene-mot-storoeya |archive-date=24 Oktober 2011}}</ref> Die AUF se eie veerboot, die ''Thorbjørn'', wat 50 passasiers kon vervoer, is deur Breivik gebruik om na Utøya te gaan.<ref name="bbc-islandopens">{{cite web |date=4 Oktober 2011 |title=Norway massacre island opens for media |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-15163057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410231814/https://www.bbc.com/news/world-europe-15163057 |archive-date=10 April 2023 |access-date=9 Maart 2025}}</ref> Kort nadat die eerste skoot gevuur is, was nege mense op die veerboot op pad van die eiland af, onder hulle die AUF-leier Eskil Pedersen.<ref name="fvn-eskil">{{cite news |title=Eskil. His life. And the hatred |url=https://www.fvn.no/mening/i/AB80A/eskil-his-life-and-the-hatred |access-date=25 Julie 2023 |work=FVN |date=28 Februarie 2013}}</ref> Omdat hulle geglo het dat daar nog bedreigings in die omgewing kon wees, het hulle die veerboot van die eiland af weggeneem. Die vaartuig was gevolglik nie onmiddellik beskikbaar om die polisie te help toe hulle by Utøykaia, die gewone veerbootaanlegplek op die vasteland, aankom nie.<ref name="aftenposten-thorbjorn">{{cite web |date=7 Januarie 2012 |title=Dette skjedde på MS «Thorbjørn» |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/xP988/dette-skjedde-paa-ms-thorbjoern |access-date=7 November 2025 |website=www.aftenposten.no |language=nb}}</ref> Die polisie moes dus hul eie rubberboot met 'n stewige romp gebruik. Op die dag van die voorval was dié boot in Hønefoss en moes dit na die meer vervoer en gelanseer word voordat dit gebruik kon word. Toe Delta die boot bestyg, het dit water ingeneem, en ná 'n paar honderd meter het die enjin gaan staan, waarskynlik weens water in die brandstof. Twee minute later het hulle 'n siviele boot oorgeneem wat gestuur is om hulle te help. Die voorval is op video vasgelê.<ref name="aftenposten-video">{{cite web |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/rA2OK/--Jeg-var-vitne-til-en-spesiell-hendelse-i-verdenshistorien |title=A video of the crossing |date=24 Augustus 2011 |language=nb |work=Aftenposten |access-date=1 Junie 2019}}</ref> 'n Minuut of twee nadat die video eindig, het 'n vinniger siviele boot gearriveer om te help. Vier Delta-beamptes het aan boord gegaan. Omdat hulle nie meer tyd wou mors nie, het die siviele paartjie die polisie na Utøya geneem.<ref name="youtube-wherewereyou">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7fIeph87z3E |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623203807/https://www.youtube.com/watch?v=7fIeph87z3E |archive-date=23 Junie 2015 |title=Where Were You |date=3 Oktober 2011 |publisher=YouTube |access-date=21 Januarie 2012 |url-status=bot: unknown}}</ref> Party mense het die polisie gekritiseer omdat hulle nie 'n helikopter gebruik het nie, nie onmiddellik in klein bote geklim het nie en die paartjie wat die siviele boot bestuur het, in gevaar gestel het.<ref name="abc-spriker">{{cite news |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/politiets-forklaringer-spriker |title=Politiets forklaringer spriker |trans-title=Die polisie se verklarings stem nie ooreen nie |work=ABC Nyheter |date=22 September 2011 |access-date=25 November 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127140615/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/politiets-forklaringer-spriker |archive-date=27 November 2011}}</ref> === Die arrestasie van 'n onskuldige oorlewende === Met hul aankoms op Utøya het die polisie, benewens Breivik, ook Anzor Djoukajev gearresteer, 'n onskuldige sewentienjarige oorlewende wat die Akershus-tak van die AUF verteenwoordig het. Die jongmens is volgens berigte kaal uitgetrek<ref name="sr-oskyldig">{{cite web |first1=Jan |last1=Andersson |first2=Lisa |last2=Karlsson |url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4643052 |title=Oskyldig 17-åring greps med massmördaren |publisher=Sveriges Radio |date=12 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |language=sv}}</ref> en in 'n selblok opgesluit, net enkele meters van die sel waarin die self-bekende moordenaar aangehou is.<ref name="AFranceP">{{cite news |title=Survivor held for 17 hours after attack |url=http://www.news24.com/World/News/Survivor-held-for-17-hours-after-attacks-20110812 |agency=AFP |date=13 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305053919/http://www.news24.com/World/News/Survivor-held-for-17-hours-after-attacks-20110812 |archive-date=5 Maart 2012}}</ref> Die slagoffer, wat as kind massamoorde in Tsjetsjenië gesien het, is daarvan verdink dat hy 'n medepligtige is omdat sy haarstyl anders was as dié op sy identiteitsdokument en omdat hy nie met dieselfde trane en histerie as die meeste ander oorlewendes op die bloedbad gereageer het nie.<ref name="MarV">{{cite news |first=Marianne |last=Vikås |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10097733 |title=Utøya-offer kastet på glattcelle |newspaper=Verdens Gang |date=12 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901045108/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10097733 |archive-date=1 September 2011}}</ref> Hy is 17 uur lank aangehou.<ref name="AFranceP" /> Die advokaat Harald Stabell het die polisie gekritiseer omdat hulle nie die jongmens se familie, wat gevrees het dat hy dood is, gekontak het nie en omdat hulle die slagoffer sonder 'n advokaat teenwoordig ondervra het.<ref name="MarV" /><ref name="dagbladet-utenadvokat">{{cite news |first=Torgeir P. |last=Krokfjord |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/12/nyheter/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/auf/17647110 |title=Utøya-offer (17) ble mistenkt og avhørt uten advokat |newspaper=Dagbladet |date=12 Augustus 2011 |access-date=14 Augustus 2011 |language=no}}</ref> == Slagoffers == Die aanvalle was die dodelikste in Noorweë sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]],<ref name="open" /><ref name="tretimer" /> en 'n opname het bevind dat een uit elke vier Noorweërs iemand ken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey" /> === In Oslo === {| class="wikitable floatright" |- ! colspan="2" | Ouderdomme van dié wat in Oslo gesterf het<ref name="Norway attacks: The victims">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14276074 |title=Norway attacks: The victims |work=BBC News Online |date=15 Maart 2016}}</ref> |- ! Ouderdom ! Sterftes |- | 26 | 1 |- | 30 | 1 |- | 32 | 2 |- | 34 | 1 |- | 51 | 1 |- | 56 | 1 |- | 61 | 1 |- | colspan="2" | Totaal: '''8''' |} Agt mense is in die ontploffing doodgemaak: die ontploffing, die skokgolf en die gruis het ses mense onmiddellik doodgemaak, terwyl twee ander gou daarna aan hul wonde beswyk het.<ref name="formal-indictment">{{cite news |location=VK |title=Anders Behring Breivik: the indictment |url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/16/anders-behring-breivik-indictment |newspaper=The Guardian |date=14 April 2012}}</ref> Van die 325 mense wat na raming in die regeringsgeboue, om hulle en in die omliggende gebied was, het minstens 210 liggaamlike beserings van die ontploffing en die gruis opgedoen.<ref name="formell-tiltale" /> Hoewel die meeste betreklik gering was en by die plaaslike ongevalleklinieke behandel kon word, het twaalf mense ernstiger beserings opgedoen. Tien is na die Ullevål-akademiese hospitaal gestuur, vier met matige tot ernstige en ses met kritieke beserings, en twee na die Aker-akademiese hospitaal.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> 'n Dokter by een van die akademiese hospitale in Oslo het gesê dat die hospitaalpersoneel kop-, bors- en buikwonde behandel.<ref name="usatoday-17dead">{{cite news |url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2011/07/blast-in-oslo-blows-out-government-office-building-windows/1 |title=17 dead in Oslo bombing, shootings; Norwegian held |work=USA Today |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Eerste minister Jens Stoltenberg was in sy amptelike woning naby die koninklike paleis, waar hy die toespraak voorberei het wat hy die volgende dag op Utøya sou lewer.<ref name="aftenbladet-tale">{{cite news |url=http://www.aftenbladet.no/terror/Stoltenberg-skrev-tale-til-Utya-da-bomben-smalt-2840952.html |title=Stoltenberg skrev tale til Utøya da bomben smalt |trans-title=Stoltenberg was besig om die Utøya-toespraak te skryf toe die bom ontplof |language=no |newspaper=Dagsavisen |access-date=28 Julie 2011 |archive-date=17 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117055417/http://www.aftenbladet.no/terror/Stoltenberg-skrev-tale-til-Utya-da-bomben-smalt-2840952.html |url-status=dead}}</ref> Noorweë se minister van finansies, Sigbjørn Johnsen, was op daardie tydstip met vakansie in Denemarke.<ref name="aftenposten-johnsen">{{cite news |title=Sigbjørn Johnsen til forsvar for euroen |url=http://www.aftenposten.no/okonomi/innland/article4178054.ece |language=no |location=NO |newspaper=Aftenposten |trans-title=Sigbjørn Johnsen ter verdediging van die euro |access-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721234608/http://www.aftenposten.no/okonomi/innland/article4178054.ece |archive-date=21 Julie 2011}}</ref> Daar was minder mense as gewoonlik in die gebied, omdat die bomaanval in Julie plaasgevind het, die gewone vakansiemaand van Noorweërs,<ref name="forskningsradet-vacation">{{cite web |url=http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation/1253960829916 |title=Norway on summer vacation |publisher=Die Noorse Navorsingsraad |date=1 Julie 2010 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913032737/http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation/1253960829916 |archive-date=13 September 2011 |url-status=dead}}</ref> en omdat die meeste staatsamptenare, aangesien dit Vrydagmiddag was, al vir die naweek huis toe was.<ref name="irishtimes-tenyears">{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/ten-years-on-norway-still-deals-with-wounds-from-breivik-massacre-1.4624587 |title=Ten years on, Norway still deals with wounds from Breivik massacre |newspaper=The Irish Times}}</ref> '''Dié wat in Oslo gesterf het'''<ref name="Norway attacks: The victims" /> * Tove Åshill Knutsen, 56, Oslo * Hanna Endresen, 61, Oslo * Kai Hauge, 32, Oslo * Jon Vegard Lervåg, 32, Oslo * Ida Marie Hill, 34, Oslo * Hanne Ekroll Løvlie, 30, Oslo * Anne Lise Holter, 51, Våler in Østfold * Kjersti Berg Sand, 26, Nord-Odal === Op Utøya === {| class="wikitable floatright" |- ! colspan="2" | Ouderdomme van dié wat op Utøya gesterf het<ref name="Norway attacks: The victims" /> |- ! Ouderdom ! Sterftes |- | 14 | 2 |- | 15 | 7 |- | 16 | 8 |- | 17 | 16 |- | 18 | 17 |- | 19 | 5 |- | 20 | 1 |- | 21 | 3 |- | 23 | 2 |- | 25 | 1 |- | 27 | 1 |- | 28 | 1 |- | 30 | 1 |- | 43 | 2 |- | 45 | 1 |- | 51 | 1 |- | colspan="2" | Totaal: '''69''' |- | colspan="2" | Gemiddelde ouderdom: 19,6 |} Die omvang van wat op die eiland gebeur het, was aanvanklik baie verwarrend, en die eerste amptelike syfer wat gegee is, was dat minstens tien mense doodgemaak is.<ref name="bbc-eyewitness">{{cite news |title=Eyewitness: Norway Utoeya shootings |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |publisher=BBC |date=23 Julie 2011}}</ref> Soos die aand gevorder het, het verskeie ooggetuieberigte dié getal in twyfel getrek, en omtrent 03:50 op 23 Julie het NRK1 en TV2, die twee hoof-Noorse televisienetwerke, 'n regstreekse persgeleentheid uit die "Sentrum politistasjon" in Oslo uitgesaai waar Noorweë se nasionale polisiekommissaris, Øystein Mæland, gesê het dat die aantal sterftes op Utøya "minstens 80" bereik het en dat die telling na verwagting sou styg.<ref name="VG-eng" /><ref name="nrk-minst80">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723555 |title=Politiet: Minst 80 drepte på Utøya |work=Nyheter |publisher=NRK |location=NO |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> Op 25 Julie het 'n polisiewoordvoerder bekend gemaak dat die aantal sterftes van slagoffers op Utøya afwaarts na 68 hersien is nadat die slagoffers met hul terugkeer na die vasteland getel is.<ref name="Sky News blog">{{cite web |url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Norway-Live-Blog-Oslo-Bomb-Attack-And-Utoya-Shooting/Article/201107416035759 |title=Norway Skynews Live blog |publisher=Sky News |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Hulle het bygevoeg dat die aantal vermiste mense steeds hoog is en dat die aantal slagoffers tot 86 kon wees. Op 29 Julie het die polisie aangekondig dat een van die ernstig gewonde slagoffers van Utøya in die hospitaal gesterf het,<ref name="died-from-wounds" /> wat die aantal sterftes van die bloedbad op die eiland op 69 te staan gebring het.<ref name="voa-moretargets">{{cite web |date=29 Julie 2011 |title=Norway Terrorist Had More Targets in Mind |url=https://www.voanews.com/a/norway-terrorist-had-more-targets-in-mind-126453338/143074.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212005030/https://www.voanews.com/a/norway-terrorist-had-more-targets-in-mind-126453338/143074.html |archive-date=12 Februarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |agency=Voice of America}}</ref> Op 26 Julie het die Noorse polisie die name en geboortedatums van die slagoffers op hul webwerf begin vrystel. Teen 29 Julie is die name van al 77 slagoffers (8 van die bomaanval en 69 van Utøya) gepubliseer,<ref name="dtoll-names" /><ref name="dtoll-all-names-published" /> en die laaste een, 'n slagoffer van die skietery, is op die 28ste gevind.<ref name="ibt-lastbody">{{cite news |title=Norwegian Police End Search as Last Shooting Victim Found |url=http://www.ibtimes.com/articles/188527/20110728/oslo-normay-shooting-attack-breivik-last-body-found.htm |url-status=dead |access-date=28 Julie 2011 |newspaper=International Business Times |date=28 Julie 2011}}</ref> Van die 69 mense wat in die aanval op die eiland gesterf het, is 57 deur een of meer skote deur die kop doodgemaak.<ref name="formal-indictment" /><ref name="breiviks-skudd">{{cite news |title=57 henrettet med hodeskudd på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8025218 |agency=NRK |language=no |trans-title=57 is met kopskote tereggestel op Utøya |date=7 Maart 2012}}</ref> Altesaam is 67 mense deur skote doodgemaak, en twee ander het in 'n poging om te ontsnap gesterf: een het verdrink en een het van 'n krans geval.<ref name="breiviks-skudd" /> Breivik het altesaam minstens 186 skote gevuur<ref name="abc-186skudd">{{cite news |title=Breivik avfyrte minst 186 skudd på Utøya |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/2011/10/13/breivik-avfyrte-minst-186-skudd-pa-utoeya |newspaper=ABC Nyheter |language=no |date=13 Oktober 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014035431/http://www.abcnyheter.no/nyheter/2011/10/13/breivik-avfyrte-minst-186-skudd-pa-utoeya |archive-date=14 Oktober 2011}}</ref> en het nog 'n "aansienlike hoeveelheid ammunisie" oorgehad.<ref name="db-gsw" /> In die nadraai het, van die 564 mense wat destyds op die eiland was,<ref name="formell-tiltale" /> 69 gesterf en het minstens 110 verskillende liggaamlike beserings opgedoen.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Na raming 50 mense is by die plaaslik opgerigte ongevalleklinieke behandel, en is vir betreklik geringe beserings soos snye, kneusplekke en [[hipotermie]] behandel nadat hulle van die eiland af gevlug en geswem het. Dit was dié dag bewolk en reënerig op Utøya, die lugtemperatuur het tussen 14 en 15&nbsp;°C gewissel, die watertemperatuur om die eiland was omtrent 14 tot 15&nbsp;°C<ref name="ems-response" /> en die kortste afstand na die vasteland was omtrent 600 meter. Sestig mense is na omliggende hospitale vervoer, 55 met ernstige tot kritieke beserings.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Die hoofchirurg wat die wonde by een van die hospitale behandel het, het gesê dat hy in sy 23 jaar van praktyk nog nooit soortgelyke wonde gesien het nie, en het verduidelik dat die koeëls uiters erg op hul pad deur die liggaam gefragmenteer het.<ref name="db-gsw" /> Drie-en-dertig mense is regstreeks deur een of meer koeëls getref en het oorleef,<ref name="formell-tiltale" /> maar 'n 23-jarige man wat geskiet is, het twee dae later in die hospitaal aan die koeëlwonde in sy kop en rug gesterf.<ref name="died-from-wounds" /> Die 564 mense wat destyds op die eiland was, het van oral in Noorweë gekom, en party besoekers was uit die buiteland. Dié wat gesterf het, was uit 18 van Noorweë se 19 [[fylke]]s, met Aust-Agder as die uitsondering, en ook 'n vrou uit [[Georgië]].<ref name="dtoll-names-nrk">{{cite news |title=Foreløpig navneliste etter terroren mot Norge 22. juli |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7724498 |agency=NRK |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> Gewonde mense was uit die hele land, [[Svalbard]] inbegrepe,<ref name="nrk-svalbard">{{cite news |title=Svalbard hardt rammet på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/1.7724379 |newspaper=NRK |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> en saam met die slagoffers uit Oslo het gemiddeld 'n kwart van Noorweë se bevolking volgens 'n opname iemand geken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey" /> Verskeie van die dooies en gewondes, of hul ouers, was persoonlike vriende van hooggeplaaste regeringsministers. Trond Berntsen, 'n polisiebeampte wat buite diens en ongewapend was en die stiefbroer van Noorweë se kroonprinses Mette-Marit, is eerste doodgeskiet.<ref name="Norway">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659196/Norway-shooting-princesss-half-brother-among-victims.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659196/Norway-shooting-princesss-half-brother-among-victims.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Norway shooting: princess's half-brother among victims |work=telegraph.co.uk |date=25 Julie 2011}}</ref> '''Dié wat op Utøya gesterf het'''<ref name="telegraph-77pictures">{{cite web |date=29 Julie 2011 |title=Norway shooting victims: the 77 dead in pictures |url=https://www.telegraph.co.uk/news/picturegalleries/worldnews/8662030/Norway-shooting-victims-the-77-dead-in-pictures.html |access-date=24 Januarie 2025 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> {{Colbegin|colwidth=30em}} * Mona Abdinur, 18, Oslo * Maria Maagerø Johannesen, 17, Nøtterøy, Vestfold * Ismail Haji Ahmed, 19, Hamar, Hedmark * Ronja Søttar Johansen, 17, Vefsn, Nordland * Thomas Margido Antonsen, 16, Oslo * Sondre Kjøren, 17, Orkdal, Sør-Trøndelag * Porntip Ardam, 21, Oslo * Margrethe Bøyum Kløven, 16, Bærum, Akershus * Modupe Ellen Awoyemi, 15, Drammen, Buskerud * Syvert Knudsen, 17, Lyngdal, Vest-Agder * Lene Maria Bergum, 19, Namsos, Nord-Trøndelag * Anders Kristiansen, 18, Bardu, Troms * Kevin Daae Berland, 15, Askøy, Hordaland * Elisabeth Trønnes Lie, 16, Halden, Østfold * Trond Berntsen, 51, Øvre Eiker, Buskerud * Gunnar Linaker, 23, Bardu, Troms * Sverre Flåte Bjørkavåg, 28, Sula, Sør-Trøndelag * Tamta Lipartelliani, 23, Kutaisi, Georgië * Torjus Jakobsen Blattmann, 17, Kristiansand, Vest-Agder * Eva Kathinka Lütken, 17, Sarpsborg, Østfold * Monica Bøsei, 45, Hole, Buskerud * Even Flugstad Malmedal, 18, Gjøvik, Oppland * Carina Borgund, 18, Oslo * Tarald Kuven Mjelde, 18, Osterøy * Johannes Buø, 14, Mandal, Vest-Agder * Ruth Benedicte Vatndal Nilsen, 15, Tønsberg, Vestfold * Åsta Sofie Helland Dahl, 16, Sortland, Nordland * Håkon Ødegaard, 17, Trondheim, Sør-Trøndelag (verdrink) * Sondre Furseth Dale, 17, Haugesund, Rogaland * Emil Okkenhaug, 15, Levanger, Nord-Trøndelag * Monica Iselin Didriksen, 18, Sund, Hordaland * Diderik Aamodt Olsen, 19, Nesodden, Akershus * Gizem Dogan, 17, Trondheim, Sør-Trøndelag * Henrik Pedersen, 27, Porsanger, Finnmark * Andreas Edvardsen, 18, Sarpsborg, Østfold * Rolf Christopher Johansen Perreau, 25, Trondheim, Sør-Trøndelag * Tore Eikeland, 21, Osterøy, Hordaland * Karar Mustafa Qasim, 19, Vestby, Akershus * Bendik Rosnæs Ellingsen, 18, Rygge, Østfold * Bano Abobakar Rashid, 18, Nesodden, Akershus * Aleksander Aas Eriksen, 16, Meråker, Nord-Trøndelag * Henrik Rasmussen, 18, Hadsel, Nordland * Andrine Bakkene Espeland, 16, Fredrikstad, Østfold * Synne Røyneland, 18, Oslo * Hanne Balch Fjalestad, 43, Lunner, Oppland * Ida Beathe Rogne, 17, Østre Toten, Oppland * Silje Merete Fjellbu, 17, Tinn, Telemark * Simon Sæbø, 18, Salangen, Troms * Hanne Kristine Fridtun, 19, Stryn, Sogn og Fjordane * Marianne Sandvik, 16, Hundvåg, Stavanger * Andreas Dalby Grønnesby, 17, Stange, Hedmark (van 'n krans geval) * Fredrik Lund Schjetne, 18, Eidsvoll, Akershus * Snorre Haller, 30, Trondheim, Sør-Trøndelag * Lejla Selaci, 17, Fredrikstad, Østfold * Rune Havdal, 43, Øvre Eiker, Buskerud * Birgitte Smetbak, 15, Nøtterøy, Vestfold * Guro Vartdal Håvoll, 18, Ørsta, Møre og Romsdal * Isabel Victoria Green Sogn, 17, Oslo * Ingrid Berg Heggelund, 18, Ås, Akershus * Silje Stamneshagen, 18, Askøy, Hordaland * Karin Elena Holst, 15, Rana, Nordland * Victoria Stenberg, 17, Nes, Akershus * Eivind Hovden, 15, Tokke, Telemark * Tina Sukuvara, 18, Vadsø, Finnmark * Jamil Rafal Mohamad Jamil, 20, Eigersund, Rogaland * Sharidyn Svebakk-Bøhn, 14, Drammen, Buskerud * Steinar Jessen, 16, Alta, Finnmark * Håvard Vederhus, 21, Oslo * Espen Jørgensen, 17, Bodø, Nordland {{Colend}} == Die oortreder == {{Hoofartikel|Anders Behring Breivik}} Die openbare uitsaaier NRK en verskeie ander Noorse media het die aanvaller as Anders Behring Breivik geïdentifiseer. Hy is op Utøya vir die skietery in hegtenis geneem en is ook met die bomaanval in Oslo verbind.<ref name="tv2-anders32">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/anders-32-i-oslo-ble-paagrepet-etter-bombe-og-massedrap-3544629.html |title=Anders (32) i Oslo ble pågrepet etter bombe og massedrap |work=Nyhetene |date=22 Julie 2011 |publisher=TV 2 |location=NO |access-date=22 Julie 2011 |language=no}}</ref><ref name="VG-perp">{{cite web |language=no |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610 |title=Pågrepet 32-åring kalte seg selv nasjonalistisk |publisher=VG |work=Nett |location=NO |access-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726101259/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610 |archive-date=26 Julie 2011}}</ref> Hy is van [[terrorisme]] vir albei aanvalle aangekla.<ref name="breivik-admits1" /> Volgens sy advokaat het Breivik tydens ondervraging erken dat hy vir sowel die bom as die skietery verantwoordelik is, maar skuld ontken deurdat hy aangevoer het dat sy dade "afskuwelik maar noodsaaklik" was.<ref name="TV2Lippestad">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/forsvareren-i-hans-hode-var-det-noedvendig-3545122.html |title=Defence: – In his mind it was necessary |publisher=Nettavisen / TV2 |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |author=Hansen, Birthe Steen |language=no}}</ref> By sy voorgeleiding op 25 Julie is Breivik vir agt weke in aanhouding geplaas, waarvan die eerste helfte in alleenopsluiting sou wees.<ref name="guardian-defiant">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/anders-behring-breivik-terror-cells |title=Defiant from the dock, Breivik boasts more will die |last=Townsend |first=Mark |date=25 Julie 2011 |work=The Guardian |location=VK |access-date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726234215/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/25/anders-behring-breivik-terror-cells |archive-date=26 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik wou 'n oop verhoor hê en dit in 'n uniform van sy eie ontwerp bywoon, maar albei versoeke is deur die voorsittende regter geweier.<ref name="nyt-deniesguilt">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26oslo.html |title=Norway Suspect Denies Guilt and Suggests He Did Not Act Alone |last=Erlanger |first=Steven |date=25 Julie 2011 |work=The New York Times |access-date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201233307/http://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26oslo.html |archive-date=1 Desember 2011 |url-status=live}}</ref> === Geestesgesondheid === Ná sy arrestasie is Breivik deur hofaangestelde forensiese psigiaters ondersoek, wat hom met paranoïede [[skisofrenie]] gediagnoseer het en bevind het dat hy ten tyde van die aanvalle [[Psigose|psigoties]] en strafregtelik ontoerekeningsvatbaar was.<ref name="huseby-report">{{cite web |url=http://pub.tv2.no/multimedia/TV2/archive/00927/Breivik_rapport_927719a.pdf |title=Forensic psychiatric statement Breivik, Anders Behring (opsomming) |last1=Huseby |first1=Torgeir |last2=Sørheim |first2=Synne |publisher=TV2 |language=no |date=29 November 2011 |access-date=28 Desember 2011 |format=PDF}}</ref> Hoewel dit in koerantdebatte gekritiseer is,<ref name="nationalpost-split">{{cite news |url=https://nationalpost.com/news/norway-split-on-breiviks-likely-fate-in-mental-ward-as-mass-killer-himself-insulted-by-ruling |title=Norway split on Breivik's likely fate in mental ward, as mass-killer himself 'insulted' by ruling |agency=Agence France-Presse |date=30 November 2011 |access-date=28 Desember 2011}}</ref> is die ingediende verslag sonder enige aanmerkings deur die Noorse Raad vir Forensiese Geneeskunde goedgekeur nadat 'n uitgebreide paneel kundiges dit nagegaan het.<ref name="drk-uttalelse">{{cite web |url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf |title=Breivik, Anders Behring. Rettspsykiatrisk erklæring |publisher=Oslo Tingrett |author=Den rettsmedisinske kommisjon |language=no |date=20 Desember 2011 |access-date=28 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105043843/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf |archive-date=5 Januarie 2012 |url-status=dead}}</ref> Volgens sy verdedigingsadvokaat het Breivik aanvanklik verbasing uitgespreek en hom deur die gevolgtrekkings in die verslag beledig gevoel. Hy het later gesê dat "dit nuwe geleenthede bied".<ref name="foreigner-opportunities">{{cite news |url=http://theforeigner.no/pages/news-in-brief/breivik-sees-opportunities/ |title=Breivik sees opportunities |work=The Foreigner |date=1 Desember 2011 |access-date=1 Desember 2011}}</ref> Ná die kritiek op die psigiatriese verslag het die hof in Januarie 2012 'n tweede psigiatriese ondersoek goedgekeur. Die verslag van dié ondersoek het Breivik in April 2012 toerekeningsvatbaar verklaar.<ref name="BBC100412">{{cite news |title=Norway's mass killer Breivik 'declared sane' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17663958 |agency=BBC News |date=10 April 2012 |access-date=10 April 2012}}</ref> Uiteindelik het die uitspraak en bevinding van die distrikshof se paneel van vyf regters saamgestem dat Breivik toerekeningsvatbaar is.<ref name="nyt-maximum">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/08/25/world/europe/anders-behring-breivik-murder-trial.html |title=Norway Mass Killer Gets the Maximum: 21 Years |date=24 Augustus 2012 |newspaper=The New York Times}}</ref> === Politieke en godsdienstige sienings === Breivik word verbind met 'n kompendium van 1&nbsp;518 bladsye met die titel ''2083: A European Declaration of Independence'', wat die naam "Andrew Berwick" dra.<ref name="manifesto1" /><ref name="manifesto2" /><ref name="telegraph-traitors">{{cite news |title=Norway killer Anders Behring Breivik called Gordon Brown and Prince Charles 'traitors' |first=Gordon |last=Rayner |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658431/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-called-Gordon-Brown-and-Prince-Charles-traitors.html |newspaper=The Daily Telegraph |date=24 Julie 2011 |access-date=11 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421002604/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658431/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-called-Gordon-Brown-and-Prince-Charles-traitors.html |archive-date=21 April 2012 |url-status=live |location=Londen}}</ref> Die lêer is omtrent 90 minute voor die bomontploffing in Oslo aan 1&nbsp;003 [[E-pos|e-posadresse]] gestuur.<ref name="guardian-250contacts">{{cite news |author=Matthew Taylor |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts |title=Breivik sent 'manifesto' to 250 UK contacts hours before Norway killings |work=The Guardian |location=VK |access-date=27 Julie 2011 |date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728023247/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="mercury-diverges">{{cite web |author=Adam Geller |agency=AP |url=http://www.mercurynews.com/ci_18585340 |title=Norway gunman's tale diverges sharply from reality |work=San Jose Mercury News |date=30 Julie 2011 |access-date=10 Augustus 2011}}</ref> Ontleders het hom beskryf as iemand met [[Islamofobie|islamofobiese]] sienings en 'n haat vir die [[Islam]],<ref name="guardian-bangstad">{{cite news |author=Sindre Bangstad |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2012/aug/28/anders-breivik-norway-islamophobia-muslims |title=After Anders Breivik's conviction, Norway must confront Islamophobia |newspaper=The Guardian |access-date=24 Julie 2016}}</ref><ref name="afp-77victims">{{cite web |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j0D-1Q4Rg2RzAcXi1tCYJgK3PNuw |title=AFP: Norway remembers 77 victims a month after massacre |date=21 Augustus 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107032431/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j0D-1Q4Rg2RzAcXi1tCYJgK3PNuw |archive-date=7 Januarie 2012}}</ref> en as iemand wat homself as 'n ridder beskou het wat daaraan toegewy is om [[Moslem|Moslem-immigrasie]] na Europa te stuit.<ref name="newamerica-tragedy">{{cite web |author=Starla Muhammad |url=http://newamericamedia.org/2011/08/tragedy-in-norway-borne-out-of-seeds-of-racism-and-intolerance-in-uk-eu.php |title=Tragedy in Norway Borne Out of Seeds of Racism and Intolerance in UK, EU |publisher=New America Media |date=19 Augustus 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105004806/http://newamericamedia.org/2011/08/tragedy-in-norway-borne-out-of-seeds-of-racism-and-intolerance-in-uk-eu.php |archive-date=5 Januarie 2012 |url-status=usurped}}</ref><ref name="guardian-victimsreturn">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/19/utoya-island-shooting-victims-return |location=Londen |work=The Guardian |first=Hannah |last=Godfrey |title=Utøya island shooting victims return to scene of Breivik's killing spree |date=19 Augustus 2011}}</ref> Die inleidende hoofstuk van die manifes, waarin kulturele Marxisme omskryf word, is 'n afskrif van ''Political Correctness: A Short History of an Ideology'' van die Free Congress Foundation.<ref name="nas-scholars">{{cite press release |title=Scholars Respond to Breivik Manifesto |date=28 Julie 2011 |publisher=National Association of Scholars |url=http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099 |access-date=10 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901071348/http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099 |archive-date=1 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110901071348/http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099 |archivedate= 1 September 2011}}</ref><ref name="presse-diewelt">{{cite news |title=Die Welt, wie Anders B. Breivik sie sieht |date=29 Julie 2011 |author=Anne-Catherine Simon |author2=Christoph Saiger |author3=Helmar Dumbs |work=Die Presse |url=http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/682112/Die-Welt-wie-Anders-B-Breivik-sie-sieht |language=de}}</ref> Groot dele van die kompendium word aan die Noorse blogger wat onder die skuilnaam Fjordman geskryf het, toegeskryf.<ref name="dagbladet-forbilde">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/25/nyheter/terror/utoya/anders_behring_breivik/17442957/ |title=Dette er terroristens store politiske forbilde |work=Dagbladet |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |language=no}}</ref> Die teks het talle woordelikse ooreenkomste met die manifes van die Unabomber, en vervang net terme soos "kulturele Marxiste" vir [[Ted Kaczynski]] se "linksgesindes" en, in 'n gedeelte wat regstellende aksie kritiseer, "Moslems" vir "swart mense".<ref name="nrk-unabomber">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725223 |title=Massedrapsmannen kopierte "Unabomberen" ord for ord |publisher=NRK |date=24 Julie 2011 |language=no}}</ref> ''[[The New York Times]]'' het Amerikaanse invloede in die geskrifte beskryf, met die aantekening dat die kompendium die anti-Moslem-Amerikaner Robert Spencer 64 keer vermeld en Spencer se werke baie uitvoerig aanhaal.<ref name="scottshane">{{cite news |last=Shane |first=Scott |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/us/25debate.html |title=Killings in Norway Spotlight Anti-Muslim Thought in U.S. |work=The New York Times |date=24 Julie 2011 |access-date=10 April 2017}}</ref> Die werk van Bat Ye'or<ref name="nyt-solace">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/02/20/weekinreview/20smit.html |title=Europe's Jews Seek Solace on the Right |first=Craig S. |last=Smith |newspaper=The New York Times |date=20 Februarie 2005}}</ref> word dosyne kere aangehaal.<ref name="fp-swamp">{{cite web |last=Archer |first=Toby |title=Breivik's Swamp |work=Foreign Policy |date=25 Julie 2011 |url=https://foreignpolicy.com/articles/2011/07/25/breivik_s_swamp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110910205259/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/07/25/breivik_s_swamp?page=0%2C1 |archive-date=10 September 2011}}</ref> Die verregse en anti-Islam-blogger Pamela Geller,<ref name="scottshane" /> die roman ''The Turner Diaries'', die neo-heidense skrywer Koenraad Elst en Daniel Pipes word ook as bronne van inspirasie vermeld.<ref name="liberation-neocroise">{{cite news |title="2083, Une déclaration européenne d'indépendance" ou le petit manuel du néo-croisé |first=Marwan |last=Chahine |newspaper=Libération |date=25 Julie 2011 |url=http://www.liberation.fr/monde/01012350843-2083-une-declaration-europeenne-d-independance-ou-le-petit-manuel-du-neo-croise |language=fr}}</ref> Die manifes bevat verder aanhalings van die Midde-Oosterse kundige Bernard Lewis, [[Edmund Burke]], [[Mahatma Gandhi]], [[Thomas Jefferson]] en [[George Orwell]],<ref name="melanie">{{cite news |last=Lee |first=Sarah |title=Norway attacks: Writer quoted by gunman hits back |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/norway-melanie-phillips-hits-back |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=The Guardian |date=25 Julie 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727173430/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/25/norway-melanie-phillips-hits-back |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> en ook uit [[Jeremy Clarkson]] se rubriek in die ''Sunday Times'' en Melanie Phillips se rubriek in die ''Daily Mail''.<ref name="newsroom-bigotry">{{cite web |url=http://www.newsroompanama.com/panama/3115-bigotry-a-stepping-stone-to-extreme-action.html |title=Bigotry a stepping stone to extreme action |publisher=Newsroom Panama |date=26 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204041707/http://www.newsroompanama.com/panama/3115-bigotry-a-stepping-stone-to-extreme-action.html |archive-date=4 Desember 2011}}</ref> Die publikasie praat met bewondering oor Ayaan Hirsi Ali, Bruce Bawer, Srđa Trifković<ref name="dagbladet-helter">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/26/nyheter/utoya/innenriks/politikk/drap/17450326/ |title=De var Breiviks helter |trans-title=Hulle was Breivik se helde |date=26 Julie 2011 |work=Dagbladet |language=no}}</ref> en Henryk M. Broder.<ref name="faz-blinderhass">{{cite news |url=https://www.faz.net/artikel/C32742/der-attentaeter-im-internet-im-blinden-hass-gegen-hass-30473075.html |title=Der Attentäter im Internet. Im blinden Hass gegen Hass |first1=Sebastian |last1=Balzter |first2=Jasper |last2=von Altenbockum |newspaper=Frankfurter Allgemeine |date=26 Julie 2011 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727181145/https://www.faz.net/artikel/C32742/der-attentaeter-im-internet-im-blinden-hass-gegen-hass-30473075.html |archive-date=27 Julie 2011}}</ref> Die kompendium pleit vir die herstel van die [[patriargie]], wat volgens hom die Europese kultuur sou red.<ref name="Norway Killer's Hatred of Women">{{cite news |title=Norway Killer's Hatred of Women |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2011/07/24/norway-massacre-anders-breivik-s-deadly-attack-fueled-by-hatred-of-women.html |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=The Daily Beast |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729085424/http://www.thedailybeast.com/articles/2011/07/24/norway-massacre-anders-breivik-s-deadly-attack-fueled-by-hatred-of-women.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="jones" /> Die kompendium bevat sy militante verregse ideologie en [[Xenofobie|xenofobiese]] wêreldbeskouing, wat 'n reeks politieke begrippe voorstaan, waaronder wisselende grade van kulturele [[konserwatisme]], regse [[populisme]], ultranasionalisme, [[Islamofobie]], verregse [[Sionisme]] en Serwiese paramilitarisme.<ref name="croatiantimes-manifesto">{{cite news |title=Norwegian mass murderer Breivik comments on Croat-Serb relations in his manifesto |url=http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2011-07-27/20837/Norwegian_mass_murderer_Breivik_comments_on_Croat-Serb_relations_in_his_manifesto |date=27 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |work=Croatian Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005190214/http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2011-07-27/20837/Norwegian_mass_murderer_Breivik_comments_on_Croat-Serb_relations_in_his_manifesto |archive-date=5 Oktober 2011}}</ref><ref name="jpost-islamophobia">{{cite news |url=https://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=230762 |title=Norway attack suspect had anti-Muslim, pro-Israel views |first=Ben |last=Hartman |newspaper=The Jerusalem Post |date=24 Julie 2011}}</ref> Dit beskou die [[Islam]] en "kulturele Marxisme" as die vyand en voer aan dat "Eurabië" en multikulturalisme uitgewis moet word om 'n Christelike Europa te bewaar.<ref name="manifesto1" /><ref name="manifesto2" /><ref name="jpost-islamophobia" /><ref name="Goodman">{{cite news |date=22 Julie 2011 |access-date=20 April 2013 |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |title=At Least 80 Are Dead in Norway Shooting |first1=Elisa |last1=Mala |first2=J. David |last2=Goodman |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724004316/http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="beaumont-profile">{{cite news |first=Peter |last=Beaumont |title=Anders Behring Breivik: profile of a mass murderer |work=The Guardian |location=VK |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724221409/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="sfgate-crime">{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/07/25/ED111KENUV.DTL |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220183239/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/07/25/ED111KENUV.DTL |url-status=dead |archive-date=20 Desember 2011 |title=Norwegian Crime and Punishment |first=Debra J. |last=Saunders |newspaper=San Francisco Chronicle |date=26 Julie 2011}}</ref> Hy het Europeërs verder aangespoor om die historiese [[Kruistog|kruistogte]] teen die Islam, soos in die [[Middeleeue]], te herstel.<ref name="nation-crusade">{{cite news |title=Breivik's anti-Muslim crusade |url=https://www.nation.com.pk/27-Jul-2011/breiviks-antimuslim-crusade |date=27 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728225227/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Editorials/27-Jul-2011/Breiviks-antiMuslim-crusade |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> 'n Video wat Breivik ses uur voor die aanval op [[YouTube]] vrygestel het, is beskryf as iets wat geweld teen linksgesindes en Moslems in Wes-Europa aanmoedig.<ref name="telegraph-youtube">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html |title=Video: Norway shootings: Anders Behring Breivik's YouTube video posted hours before killings |work=The Daily Telegraph |date=24 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729004558/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Onder andere het hy in die manifes die Beneš-dekrete, wat die verdrywing van Duitsers uit Tsjeggo-Slowakye ná die Tweede Wêreldoorlog moontlik gemaak het, as voorbeeld uitgewys van wat met Europese Moslems gedoen moet word.<ref name="idnes-manifest">{{cite news |url=http://zpravy.idnes.cz/praha-je-prilis-bezpecna-zbrane-tu-nesezenu-pise-v-manifestu-breivik-1ia-/zahranicni.aspx?c=A110724_111215_zahranicni_js |title=Praha je příliš bezpečná, zbraně tu neseženu, píše v manifestu Breivik |last=Šťastný |first=Jiří |date=24 Julie 2011 |work=Mladá fronta Dnes |location=Tsjeggië |language=cs |access-date=24 Julie 2011}}</ref> In sy manifes spoor hy ook die [[Hindoeïsme|Hindoes]] aan om Moslems uit [[Indië]] te verdryf.<ref name="csm-hindu">{{cite news |last=Arnoldy |first=Ben |url=https://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2011/0725/Norway-massacre-Breivik-manifesto-attempts-to-woo-India-s-Hindu-nationalists |title=Norway massacre: Breivik manifesto attempts to woo India's Hindu nationalists |date=25 Julie 2011 |url-status=live |work=The Christian Science Monitor |language=en}}</ref> Hy eis die geleidelike deportasie van alle Moslems uit Europa tussen 2011 en 2083 deur repatriasie.<ref name="treehouse-manifesto">{{cite web |url=http://theconservativetreehouse.wordpress.com/2011/07/23/norway-gunman-anders-behring-breivik-released-manifesto-on-the-web-video-and-1500-page-document/ |title=Norway Gunman Anders Behring Breivik Released Manifesto on the Web – Video and 1,500 page document |publisher=The Last Refuge |date=23 Julie 2011 |access-date= 3 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110830202053/http://theconservativetreehouse.wordpress.com/2011/07/23/norway-gunman-anders-behring-breivik-released-manifesto-on-the-web-video-and-1500-page-document/ |archive-date=30 Augustus 2011 |url-status=dead}}</ref> Hy blameer [[feminisme]] daarvoor dat dit die verbrokkeling van die Europese samelewing se samehang toegelaat het.<ref name="jones">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism |title=Anders Breivik's chilling anti-feminism |last=Jones |first=Jane Clare |work=The Guardian |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728011222/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik se geskrifte vermeld die English Defence League, met die bewering dat hy kontak met senior lede van die EDL gehad het en dat 'n Noorse weergawe van die groep "in die proses is om sterker te word". Hy het geskryf dat die EDL "naïewe dwase" is omdat die EDL in sy woorde "enige en alle revolusionêre konserwatiewe bewegings wat terreur as 'n hulpmiddel gebruik, skerp veroordeel". Die EDL-leier Tommy Robinson het Breivik en die aanval op 26 Julie 2011 veroordeel en enige bande met die Noorweër ontken.<ref name="edl-statement">{{cite web |url=http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110731204051/http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/ |url-status=usurped |archive-date=31 Julie 2011 |author=BigJay |title=Official Statement – Anders Brievik |publisher=English Defence League}}</ref><ref name="irishtimes-ukgroup">{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0726/1224301383796.html |author=Mark Hennessy |title=Claim gunman linked to UK group |newspaper=The Irish Times |date=26 Julie 2011 |access-date=16 April 2020 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024091235/http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0726/1224301383796.html |url-status=dead}}</ref><ref name="independent-outcry">{{cite news |last=Hall |first=Richard |title=Outcry over role of English Defence League |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/outcry-over-role-of-english-defence-league-2319895.html |access-date=25 Julie 2011 |newspaper=The Independent |date=25 Julie 2011 |location=Londen |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112005417/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/outcry-over-role-of-english-defence-league-2319895.html |url-status=dead}}</ref><ref name="guardian-ukfarright">{{cite news |last=Townsend |first=Mark |title=Norway attacks: Utøya gunman boasted of links to UK far right |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/norway-attacks-utoya-gunman |access-date=25 Julie 2011 |newspaper=The Guardian |date=23 Julie 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724171727/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/norway-attacks-utoya-gunman |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="bt-atomvapen">{{cite news |title=Terroristen ville bruke atomvåpen |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Terroristen-ville-bruke-atomvpen-2542322.html |language=no |trans-title=Die terroris wou kernwapens gebruik |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011}}</ref> Nadat hy in hegtenis geneem is, is Breivik deur polisiebeamptes as 'n regse ekstremis beskryf.<ref name="Goodman" /> Breivik word deur die koerant ''Verdens Gang'' beskryf as iemand wat homself as 'n konserwatiewe nasionalis beskou.<ref name="VG-perp" /> Volgens ''The Australian'' was Breivik hoogs krities oor Moslem-immigrasie na Christelike samelewings, is hy pro-Israel en 'n bewonderaar van die Tee Party-beweging in die [[Verenigde State van Amerika]].<ref name="australian-lesson">{{cite news |title=Deadly, cruel lesson from Norway |url=http://www.theaustralian.com.au/news/features/deadly-cruel-lesson-from-norway/story-e6frg6z6-1226101590303 |newspaper=The Australian |date=26 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |first=Clive |last=Williams |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725224530/http://www.theaustralian.com.au/news/features/deadly-cruel-lesson-from-norway/story-e6frg6z6-1226101590303 |archive-date=25 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die adjunk-polisiehoof Roger Andresen het aanvanklik vir verslaggewers gesê: "Ons het geen meer inligting as wat op [sy] eie webwerwe gevind is nie, naamlik dat dit na regs neig en dat dit, om dit so te stel, Christelik-fundamentalisties is."<ref name="breivik-admits1" /><ref name="reuters-fundamentalist">{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-killings-police-idUSTRE76M0SF20110723 |title=Norway police say 84 killed in Utoeya shooting |date=23 Julie 2011 |work=Reuters |access-date=23 Julie 2011}}</ref><ref name="Erlanger">{{cite news |title=Oslo Suspect Wrote of Fear of Islam and Plan for War |author1=Erlanger, Steven |author2=Shane, Scott |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25oslo.html |newspaper=The New York Times |date=24 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110918090846/http://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25oslo.html |archive-date=18 September 2011 |url-status=live}}</ref> Ander het Andresen se beskrywing van Breivik as 'n Christelike ''fundamentalis'' daarna betwis.<ref name="brown">{{cite news |title=Anders Breivik is not Christian but anti-Islam |first=Andrew |last=Brown |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs |newspaper=The Guardian |location=Londen |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726113836/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs |archive-date=26 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik het ook gesê dat "ek self en baie meer soos ek nie noodwendig 'n persoonlike verhouding met Jesus Christus en God het nie".<ref name="Relationship1">{{cite web |title=Anders Breivik Manifesto: Shooter/Bomber Downplayed Religion, Secular Influence Key |url=http://www.ibtimes.com/articles/186020/20110725/anders-breivik-manifesto-shooter-bomber-downplayed-religion-secular-influence-key.htm |work=International Business Times |date=26 Julie 2011 |access-date=28 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412194315/http://www.ibtimes.com/articles/186020/20110725/anders-breivik-manifesto-shooter-bomber-downplayed-religion-secular-influence-key.htm |archive-date=12 April 2012}}</ref><ref name="Relationship2">{{cite magazine |first=Nicola |last=Menzie |title=Norway massacre suspect manifesto rejects personal relationship with Jesus |url=http://au.christiantoday.com/article/norway-massacre-suspect-manifesto-rejects-personal-relationship-with-jesus/11623.htm |magazine=Christianity Today |date=26 Julie 2011 |access-date=28 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001211740/http://au.christiantoday.com/article/norway-massacre-suspect-manifesto-rejects-personal-relationship-with-jesus/11623.htm |archive-date=1 Oktober 2011 |url-status=dead}}</ref> Volgens die ''International Business Times'' het hy homself in sy manifes "nie as godsdienstig beskou nie", maar hom wel as 'n kulturele Christen geïdentifiseer en oor die verskille tussen kulturele en godsdienstige Christene geskryf, hoewel hy beklemtoon het dat albei Christene is en dieselfde identiteit en doelwitte het.<ref name="Relationship1" /> Ná sy gevangenisstraf het Breivik gesê dat hy hom nooit persoonlik as 'n Christen geïdentifiseer het nie, en het hy sy geloof Odinisme genoem en gesê dat hy aan Odin sou "bid en offer".<ref name="Dagen191115">{{cite news |title=Breivik mener Jesus er "patetisk" |trans-title=Breivik meen Jesus is "pateties" |url=http://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638 |work=Dagen |date=19 November 2015 |language=no |access-date=23 November 2015 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512064435/https://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638 |url-status=dead}}</ref><ref name="vl-ikkekristen">{{cite news |title=Breivik: Jeg er ikke kristen |trans-title=Breivik: Ek is nie 'n Christen nie |url=http://www.vl.no/nyhet/breivik-jeg-er-ikke-kristen-1.465538 |work=Vårt Land |date=15 November 2015 |language=no}}</ref> Hy het hom ook as 'n [[Fascisme|fascis]] en 'n nasionaal-sosialis geïdentifiseer<ref name="Dagen191115" /> met die stelling dat hy voorheen die retoriek van die teenjihad-beweging uitgebuit het om etno-nasionaliste te beskerm.<ref name="Expo14">{{cite news |url=http://expo.se/2014/breivik-vill-deportera-illojala-judar_6336.html |title=Breivik vill deportera "illojala judar" |trans-title=Breivik wil "ontroue Jode" deporteer |work=Expo |date=10 Januarie 2014 |language=sv |author=Daniel Vergara}}</ref> Hy het baie bydraes op die verregse<ref name="wapo-admits">{{cite news |title=Suspect in Norway attacks admits involvement, denies responsibility |author=Will Englund |author2=Michael Birnbaum |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/norway-attacks-police-say-suspect-used-car-bomb-two-guns-killing-at-least-92/2011/07/23/gIQAVYeOVI_story_2.html |newspaper=The Washington Post |date=23 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011}}</ref> webwerf ''document.no'' geskryf.<ref name="nrk-hoyreekstremt">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723548 |title=32-åringen skal tilhøre høyreekstremt miljø |publisher=NRK |work=Nyheter |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref> Hy het vergaderings van "Documents venner" (Vriende van Document) bygewoon, wat met die webwerf Document.no verbind is.<ref name="bt-litengutt">{{cite news |language=no |title=Som en liten gutt: Slik beskrives terrorsiktede Anders Behring Breivik (32) av bergensmann som traff ham |first=Ørjan |last=Torheim |work=Bergens Tidende |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Som-en-liten-gutt-2542176.html}}</ref> Hy is 'n voormalige lid van die Vooruitgangsparty (FrP) en sy jeugvleuel, die FpU. Volgens die destydse FpU-leier Ove Vanebo was Breivik vroeg in die 2000's aktief, maar het hy die party verlaat soos sy sienings meer ekstreem geword het.<ref name="tv2-frpmedlem">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/terrorsiktede-var-tidligere-medlem-av-fremskrittspartiet-3544743.html |title=Terrorsiktede var tidligere medlem av Fremskrittspartiet |last=Fondenes |first=Eivind |author2=Kathleen Buer |date=23 Julie 2011 |publisher=TV 2 |work=Nyhetene |language=no |access-date=23 Julie 2011}}</ref> In sy YouTube-video het hy sy bewondering vir Europese leiers uit die verlede uitgespreek wat teen die Islam en Moslems geveg het, en het hy [[Karel Martel]], [[Richard I van Engeland|Richard Leeuhart]], El Cid, Vlad die Spietser, Jacques de Molay, tsaar [[Nikolaas I van Rusland|Nikolaas]] en [[Jan III Sobieski]] genoem.<ref name="ziare-vladtepes">{{cite news |title=Atentate in Norvegia: Atacatorul il admira pe Vlad Tepes |url=http://www.ziare.com/international/atentat-norvegia/atentante-in-norvegia-atacatorul-il-admira-pe-vlad-tepes-1109742 |date=24 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |language=ro |trans-title=Aanvalle in Noorweë: Die aanvaller het Vlad die Spietser bewonder}}</ref> 'n [[Sosiale media|Sosialemediawebwerf]] wat met Breivik se naam en foto geskep is, maar waarvan die outeurskap onbekend is, verwys na hom as 'n bewonderaar van [[Winston Churchill]] en Max Manus,<ref name="elmundo">{{cite news |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/23/internacional/1311378740.html |location=ES |title=El presunto autor, un noruego nacionalista vinculado a la extrema derecha |last=Poza |first=Pedro |date=23 Julie 2011 |work=El Mundo |language=es |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723232750/http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/23/internacional/1311378740.html |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="heraldsun-newface">{{cite news |title=Norway's new face of terror |first=Mary |last=Papadakis |date=24 Julie 2011 |url=http://www.heraldsun.com.au/news/gunmans-background-puzzles-police/story-e6frf7jo-1226100487358 |newspaper=Sunday Herald Sun}}</ref> en ook van die kontroversiële Nederlandse politikus [[Geert Wilders]], wie se politieke party, die Party vir Vryheid, deur die webwerf as "die enigste ware party van konserwatiewes" beskryf word.<ref name="hln-wilders">{{cite news |url=http://www.hln.be/hln/nl/10756/Bloedbad-Oslo/article/detail/1296088/2011/07/23/Dader-bloedbad-bewondert-Geert-Wilders.dhtml |title=Dader bloedbad bewondert Geert Wilders |date=23 Julie 2011 |publisher=HLN |location=BE |work=News |language=nl |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Die musiek in die video kom uit die klankbaan van die [[videospeletjie]] ''Age of Conan: Hyborian Adventures''.<ref name="fvn-musikken">{{cite news |title=– Breivik krenker både meg og musikken |trans-title=Breivik skend sowel my as die musiek |author=Kristensen, Eivind |url=http://www.fvn.no/lokalt/--Breivik-krenker-bade-meg-og-musikken-2213272.html |newspaper=Fædrelandsvennen |language=no |date=19 April 2012 |access-date=26 April 2012}}</ref> === Ongegronde bewerings dat Breivik gehelp is === Ten tyde van die aanval was daar verdenking dat daar medepligtiges is,<ref name="vg-eyewitness">{{cite news |title=Øyenvitne til VG |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080627 |newspaper=VG |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807120037/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080627 |archive-date=7 Augustus 2011 |language=no}}</ref><ref name="vg-frifot">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080633 |title=Politiet frykter gjerningsmann kan være på frifot |publisher=VG |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807205235/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080633 |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref><ref name="aftenposten-frifot">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181342.ece |title=Frykter at gjerningsmann kan være på frifot |newspaper=Aftenposten |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112094801/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181342.ece |archive-date=12 November 2011}}</ref> en die polisie het hom aanvanklik voorberei om twee tot vyf skutters op Utøya teë te kom.<ref name="tv2-vanskelig">{{cite news |title=– Det var vanskelig å forstå at en mann kunne ha forvoldt så mye skade |url=http://www.tv2.no/a/3790775 |publisher=TV 2 |date=25 Mei 2012 |language=no}}</ref><ref name="aftenposten-vitner">{{cite news |title=Vitner beskrev flere terrorister etter at Breivik var pågrepet |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Vitner-beskrev-flere-terrorister-etter-at-Breivik-var-pagrepet-6285330.html |work=Aftenposten |date=28 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Verskeie jongmense op Utøya het gesê dat hulle oortuig is dat daar meer as een skutter was, en party berigte het beweer dat daar van die vasteland af geskiet is.<ref name="BT160212">{{cite news |title=Politiet: Det var bare én skytter |url=http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Politiet-Det-var-bare-n-skytter-2655587.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228125209/http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Politiet-Det-var-bare-n-skytter-2655587.html |url-status=dead |archive-date=28 Februarie 2012 |work=Bergens Tidende |date=16 Februarie 2012 |language=no}}</ref> 'n Tweede skutter op Utøya is deur verskeie jongmense beskryf as iemand met dik donker hare, omtrent 1,80&nbsp;m lank, wat nie 'n polisie-uniform aangehad het nie en 'n pistool en 'n geweer gedra het.<ref name="vg-soteste">{{cite news |title=Øyenvitne til VG: – Det første han gjorde var å skyte den søteste jenta han så |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-ofrene/oeyenvitne-til-vg-det-foerste-han-gjorde-var-aa-skyte-den-soeteste-jenta-han-saa/a/10080627/ |work=Verdens Gang |date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet-toskyttere">{{cite news |title=Overlevende så to skyttere |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terroraksjon/oslo/utoya/innenriks/17426104/ |work=Dagbladet |date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref> Tydens die geregtelike ondersoek het minstens twee getuies onafhanklik van mekaar albei twee verskillende skutters op Utøya beskryf, terwyl 'n derde getuie na bewering van die eiland af langs 'n voorheen onbekende donkerharige man geswem het.<ref name="dagbladet-annengjerningsmann">{{cite news |title=Utøya-vitner sier de så en annen gjerningsmann |url=http://www.dagbladet.no/2011/09/02/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/utoya/17942302/ |work=Dagbladet |date=3 September 2011 |language=no}}</ref> Ná sy arrestasie het Breivik beweer dat hy saam met medepligtiges opgetree het, maar het hy sy verklarings later verander na dat hy alleen opgetree het.<ref name="cell-claims-bbc" /><ref name="nrk-straffes">{{cite news |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7724994 |title=Synes ikke selv at han bør straffes |date=24 Julie 2011 |publisher=NRK |location=NO |language=no |access-date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="vg-brodre">{{cite news |title=Breivik til politiet på Utøya: – Vi er brødre |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-anders-behring-breivik/breivik-til-politiet-paa-utoeya-vi-er-broedre/a/10090394/ |work=Verdens Gang |date=7 September 2011 |language=no}}</ref> Op 24 Julie 2011 is ses mense in Oslo op verdenking dat hulle verbintenisse met die aanvalle het, in hegtenis geneem; almal is vrygelaat.<ref name="breakingnews-sixarrests">{{cite news |url=http://www.breakingnews.ie/world/norwegian-police-arrest-six-in-oslo-raids-514019.html |title=Norwegian police arrest six in Oslo raids |work=BreakingNews.ie |date=24 Julie 2011}}</ref> Die polisie het later 'n verklaring uitgereik dat daar slegs bewyse van een skutter op Utøya gevind is, te midde van "wydverspreide samesweringsteorieë" dat daar meer as een skutter was.<ref name="BT160212" /> Sowel tydens sy verhoor as in sy manifes het Breivik gesê dat hy deur jihadistiese groepe geïnspireer is, en het hy sy bereidheid uitgespreek om saam met jihadistiese groepe aanvalle met massavernietigingswapens op Westerse teikens uit te voer.<ref name="thelocal-alqaeda">{{cite news |title=Norway killer Breivik inspired by al-Qaeda |date=17 April 2012 |website=thelocal.no |agency=AFP |url=https://www.thelocal.no/20120417/militant-nationalist-breivik-inspired-by-al-qaeda}}</ref><ref name="ibt-willingtowork">{{cite news |title=Norway killer Breivik willing to work with al-Qaeda, Iran, says Templars may need to kill children and cut off own penis |date=25 Julie 2011 |newspaper=International Business Times |place=Londen, VK |url=http://www.ibtimes.co.uk/norway-killer-breivik-willing-to-work-with-al-qaeda-iran-says-templars-must-kill-children-and-cut-of-186202}}</ref><ref name="forskning-samekamp">{{cite news |title=Breivik og al-Qaida i samme kamp |date=6 Oktober 2011 |website=forskning.no |url=https://forskning.no/religion/2011/10/breivik-og-al-qaida-i-samme-kamp |language=no}}</ref> == Reaksies == [[Lêer:2011 Norway attacks flower march.jpg|duimnael|750px|senter|Die blommemars in die middestad van Oslo op 25 Julie 2011 in die nadraai van die aanvalle. Na raming 200&nbsp;000 mense het dit bygewoon.]] {{Clear}} Aanvanklik het Magnus Ranstorp en ander terreurkundiges vermoed dat Islamitiese terreurgroepe soos [[Al-Kaïda]] agter die aanvalle sit.<ref name="nrk-alqaida">{{cite web |url=http://m.nrk.no/m/artikkel.jsp?art_id=17723020 |title=Tror Al-Qaida står bak |publisher=NRK |date=22 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121103054/http://m.nrk.no/m/artikkel.jsp?art_id=17723020 |archive-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> In die onmiddellike nadraai van die aanval is nie-etniese Noorweërs, en veral Noorse Moslems, aan teistering en geweld onderwerp.<ref name="antirasistisk-trakassering">{{cite web |url=http://antirasistisk.no/wp-content/uploads/2014/04/trakassering-av-muslimer-og-innvandrere-etter-eksplosjonen-i-regjeringskvartalet-22.-juli-2011.pdf |title=Om trakassering av muslimer og innvandrere etter eksplosjonen i Regjeringskvartalet 22. juli 2011 |date=19 Julie 2012 |language=no |trans-title=Oor die teistering van Moslems en immigrante ná die ontploffing in Regjeringskvartalet op 22 Julie 2011 |access-date=1 Mei 2022 |publisher=Anti-rasistisk senter |last1=Grimsby Haarr |first1=Anne Gerd |last2=Partapuoli |first2=Kari Helene}}</ref> In die eerste ure ná die aanvalle het die groep Ansar al-Jihad al-Alami ("Helpers van die Globale Jihad") verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis.<ref name="tnr-abusuleiman">{{cite news |last=Greenberg |first=Karen J. |title=The Norway Attacks: Who is Abu Suleiman Al Nasser? |url=http://www.tnr.com/article/world/92532/what-ansar-al-jihad-al-alami |access-date=24 Julie 2011 |newspaper=The New Republic |date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="Goodman" /><ref name="scotsman-claim">{{cite news |url=http://news.scotsman.com/world/Norway-terror-attacks-Claim-of.6806190.jp |publisher=Scotsman.com |title=Norway terror attacks: Claim of responsibility fuels suspicions co-ordinated attacks were the work of al-Qaeda |date=23 Julie 2011 |author=Staff Reporters}}</ref><ref name="McCants">{{cite web |last=McCants |first=Will |title=Alleged Claim for Oslo Attacks |date=22 Julie 2011 |publisher=Jihadica |url=http://www.jihadica.com/alleged-claim-for-oslo-attacks/ |access-date=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831073739/http://www.jihadica.com/alleged-claim-for-oslo-attacks/ |archive-date=31 Augustus 2011 |url-status=live}}</ref> Will McCants het gesê dat die groep deur middel van 'n verklaring op die internetforum Shmukh verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis het<ref name="mala722">{{cite news |last1=Mala |first1=Eliza |last2=Goodman |first2=J. David |title=Blasts Followed by Gun Attack in Norway |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |access-date=22 Julie 2011 |newspaper=The New York Times |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115151828/http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |archive-date=15 November 2012 |url-status=live}}</ref>, wat volgens hom later verwyder is.<ref name="McCants" /> ''[[The New York Times]]'' het berig dat die groep verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis het, en het 'n verklaring aangehaal wat deur 'n terreurontleder geïdentifiseer is en gesê het dat dit 'n reaksie is op die teenwoordigheid van Noorse troepe in [[Afghanistan]] en op "ongespesifiseerde beledigings van die profeet [[Mohammed]]".<ref name="scotsman-claim" /> Met 'n berig op die Noorse televisie as bron het ''The Wall Street Journal'' aangeteken dat die verklaring van Ansar al-Jihad al-Alami gesê het: "Dit is net die begin van wat sal kom", en het die koerant ook aangeteken: "Dit is onduidelik of die groep verantwoordelikheid aanvaar het."<ref name="DuxWSJ722">{{cite news |last=Duxbury |first=Charles |title=Deadly Attacks Shake Norway |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903461104576461862078291234 |access-date=22 Julie 2011 |newspaper=The Wall Street Journal |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002621/https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903461104576461862078291234 |archive-date=25 Augustus 2018 |url-status=live}}</ref> Die ''Times'' het gesê dat Noorse televisieberigte aangedui het dat Ansar al-Jihad al-Alami betrokkenheid by die aanvalle ontken het.<ref name="mala722" /> Die groep is deur Karen J. Greenberg, uitvoerende direkteur van die Center on Law and Security aan die regsfakulteit van die Universiteit van New York,<ref name="nyu-leadership">{{cite web |title=Leadership & Staff |url=http://www.lawandsecurity.org/About/leadership |publisher=New York University School of Law |access-date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809225805/http://www.lawandsecurity.org/About/leadership |archive-date=9 Augustus 2011 |url-status=live}}</ref> beskryf as 'n Koerdistan-gebaseerde geaffilieerde van [[Al-Kaïda]] onder leiding van Abu Suleiman al-Naser.<ref name="tnr-abusuleiman" /> === Binnelands === [[Lêer:Oslo after the terror (5988160220).jpg|duimnael|Tydelike gedenkplek met [[Utøya]] in die agtergrond, 27 Julie 2011]] [[Lêer:Mourners in Oslo 25 July 2011 Vert 01.JPG|duimnael|Blomme voor die Oslose domkerk, 25 Julie 2011]] Koning [[Harald V]] het sy meegevoel aan die slagoffers en hul gesinne betuig en tot eenheid aangespoor.<ref name="vg-kongen">{{cite news |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080609 |title=Kongen om terrorangrepet: – Våre tanker går til ofrene |last=Murtnes |first=Sindre |date=23 Julie 2011 |newspaper=Verdens Gang |language=no |access-date=23 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726065318/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080609 |archive-date=26 Julie 2011}}</ref> Hy en koningin Sonja het die slagoffers van die aanvalle, sowel as die gesinne van dié wat gesterf het, persoonlik besoek.<ref name="kongehuset-sykehus">{{cite web |date=24 Julie 2011 |title=Besøkte sykehus |url=https://www.kongehuset.no/nyhet.html?tid=92929&sek=26939 |website=Die Koninklike Huis van Noorweë |language=no}}</ref> By 'n perskonferensie die oggend ná die aanvalle het eerste minister [[Jens Stoltenberg]] en die minister van justisie, Knut Storberget, die land toegespreek. Stoltenberg het die aanval 'n "nasionale tragedie" en die ergste gruweldaad in Noorweë sedert die Tweede Wêreldoorlog genoem. Hy het verder belowe dat die aanval nie die Noorse demokrasie sou skaad nie, en het gesê dat die behoorlike antwoord op die geweld "meer demokrasie, meer openheid, maar nie naïwiteit" is.<ref name="aftenposten-rystet">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180951.ece |title=Vi er alle rystet av ondskapen |last=Gimse |first=Lars Martin |date=23 Julie 2011 |newspaper=Aftenposten |language=no |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722223544/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180951.ece |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> In sy toespraak by die gedenkdiens op 24 Julie 2011 het hy gesê wat volgens hom 'n behoorlike reaksie sou wees: "Niemand het dit beter gestel as die AUF-meisie wat deur CNN ondervra is nie: 'As een man soveel haat kan wys, dink hoeveel liefde ons kan wys as ons saamstaan.'"<ref name="guardian-rolling24">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/blog/2011/jul/24/norway-attacks-live-updates |title=Norway attacks: Sunday 24 July rolling coverage |work=The Guardian |location=VK |date=24 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011 |first1=David |last1=Batty |first2=Hannah |last2=Godfrey}}</ref><ref name="regjeringen-cathedral">{{cite web |url=http://www.regjeringen.no/en/dep/smk/Whats-new/Speeches-and-articles/statsministeren/statsminister_jens_stoltenberg/2011/address-by-prime-minister-in-oslo-cathed.html |title=Address by Prime Minister in Oslo Cathedral |publisher=Die Noorse regering |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211093533/http://www.regjeringen.no/en/dep/smk/Whats-new/Speeches-and-articles/statsministeren/statsminister_jens_stoltenberg/2011/address-by-prime-minister-in-oslo-cathed.html |archive-date=11 Februarie 2012}}</ref> Die leier van die Arbeidersjeugliga, Eskil Pedersen, het belowe om "na Utøya terug te keer" en het Noorweë aangespoor om sy tradisie van openheid en verdraagsaamheid voort te sit.<ref name="fvn-aufere">{{cite news |url=http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |title=I dag er vi alle AUF-ere |last=Ervik |first=Marthe Rosenvinge |date=23 Julie 2011 |publisher=Fædrelandsvennen |language=no |access-date=23 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928223618/http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |archive-date=28 September 2011}}</ref> Leiers van die Noorse politieke partye het in openbare verklarings hul hartseer uitgespreek en meegevoel betuig.<ref name="hoyre-tragedie">{{cite web |url=http://www.hoyre.no/www/aktuelt/nyheter_fra_hoyre/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TwRrK1V.ips |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927134038/http://www.hoyre.no/www/aktuelt/nyheter_fra_hoyre/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TwRrK1V.ips |url-status=dead |archive-date=27 September 2011 |title=En nasjonal tragedie |publisher=Høyre |language=no}}</ref><ref name="frp-tragedie">{{cite web |url=http://www.frp.no/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TMdHK5n.ips |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823200653/http://www.frp.no/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TMdHK5n.ips |url-status=dead |archive-date=23 Augustus 2011 |title=En nasjonal tragedie |publisher=Fremskrittspartiet |language=no}}</ref><ref name="krf-tragedie">{{cite web |url=http://www.krf.no/ikbViewer/page/krf/artikkel?p_document_id=55408 |title=En ufattelig nasjonal tragedie |publisher=Kristelig Folkeparti |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929090002/http://www.krf.no/ikbViewer/page/krf/artikkel?p_document_id=55408 |archive-date=29 September 2011}}</ref><ref name="sp-tragedie">{{cite web |url=http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806023231/http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |url-status=dead |archive-date=6 Augustus 2011 |title=Ein trist dag for Noreg |publisher=Senterpartiet |language=no}}</ref><ref name="venstre-tanker">{{cite web |url=http://www.venstre.no/artikkel/36085/ |title=Våre tanker er hos ofrene og de pårørende |date=22 Julie 2011 |publisher=Venstre |language=no}}</ref><ref name="sv-tragedie">{{cite web |url=http://sv.no/Siste-nytt/En-ufattelig-tragedie |url-status=dead |title=En ufattelig tragedie |publisher=Sosialistisk Venstreparti |language=no}}</ref><ref name="rodt-tragedie">{{cite web |url=http://xn--rdt-0na.no/nyheter/2011/07/en-stor-tragedie-har-rammet-norge/ |title=En stor tragedie har rammet Norge |publisher=Rødt |language=no}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Op 1 Augustus 2011 het die Noorse parlement, die Storting, wat nominaal met somerreses was, vir 'n buitengewone sitting byeengekom om die slagoffers van die aanval te eer. In 'n afwyking van die parlementêre prosedure was sowel koning Harald V as kroonprins Haakon teenwoordig. Die president van die parlement, Dag Terje Andersen, het die name van al 77 slagoffers hardop voorgelees. Die sitting was vir die publiek oop, maar weens die beperkte sitplek is voorkeur aan familie van die oorledenes gegee.<ref name="stortinget-minnemote">{{cite web |url=http://stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/Nyhetsarkiv/Forsidenyheter/2010-2011/Minnemote-mandag-1-august-kl-12/ |title=Minnesamling mandag 1. august kl. 12 |publisher=Stortinget |date=26 Julie 2011 |language=no |access-date=1 Augustus 2011}}</ref><ref name="stortinget-video">{{cite web |url=http://stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/Videoarkiv/Arkiv-TV-sendinger/ |title=Video-opname van die sitting van die Storting op 1 Augustus 2011 |publisher=Stortinget |date=1 Augustus 2011 |language=no |access-date=1 Augustus 2011}}</ref> 21 Augustus is as 'n nasionale dag van roubetoon in Noorweë verklaar om die slagoffers van die terreuraanval te gedenk.<ref name="vg-sorgedag">{{cite web |url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/V0zz1/21-august-blir-det-nasjonal-soergedag |title=21. august blir det nasjonal sørgedag |date=Augustus 2011 |work=Verdens Gang |language=no}}</ref> Die sewe politieke partye in die parlement het ooreengekom om die verkiesingsveldtog vir die plaaslike verkiesings, wat in September gehou is, tot middel Augustus uit te stel.<ref name="nrk-samvittighet">{{cite news |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |title=Har ikke samvittighet til å presse AUF-ere til å stille opp |author=Sandvik, Siv |author2=Malm, Anders |language=no |publisher=NRK |date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811083523/http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |archive-date=11 Augustus 2011}}</ref> Skooldebatte is gekanselleer, hoewel die skoolverkiesings nie gekanselleer is nie.<ref name="nrk-valgkampen">{{cite news |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |title=Partiene utsetter valgkampen til midten av august |last=Sandvik |first=Siv |author2=Anders Malm |date=25 Julie 2011 |publisher=NRK |language=no |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811083523/http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |archive-date=11 Augustus 2011}}</ref> Op 13 Augustus 2012 het Noorweë se eerste minister die Gjørv-verslag ontvang, wat bevind dat Breivik gekeer kon gewees het om die bloedbad op Utøya uit te voer.<ref name="chief">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19290947 |title=Norway police chief quits over Breivik report |agency=BBC News |date=16 Augustus 2012 |access-date=24 Julie 2016}}</ref> Die verslag is in Augustus 2011 deur die parlement aangevra. === Internasionaal === [[Lêer:Half raised flag.jpg|duimnael|Die Finse vlag halfmas in [[Helsinki]] ná die aanvalle]] Die [[Verenigde Nasies]], die [[Europese Unie]], die [[NAVO]] en regerings oor die hele wêreld het hul veroordeling van die aanvalle, hul meegevoel en hul solidariteit met Noorweë uitgespreek. Daar was egter ook berigte dat Wes-Europese regse populistiese politici steun aan die moorde gegee of dit as 'n gevolg van multikulturalisme verskoon het. In 'n onderhoud op 'n gewilde radioprogram het die Italiaanse Europarlementslid Francesco Speroni, 'n vooraanstaande lid van die [[Lega Nord]], die junior vennoot in Berlusconi se konserwatiewe koalisie, gesê: "Breivik se idees is ter verdediging van die Westerse beskawing."<ref name="guardian-speroni">{{cite news |author=John Hooper |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/27/ex-berlusconi-minister-defends-breivik |title=Ex-Berlusconi minister defends Anders Behring Breivik |work=The Guardian |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen}}</ref> Soortgelyke sienings is deur die Italiaanse Europarlementslid Mario Borghezio uitgespreek.<ref name="bbc-borghezio">{{cite news |title=Italy MEP backs ideas of Norway killer Breivik |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14315108 |access-date=29 Julie 2011 |publisher=BBC News |date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728172048/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14315108 |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Werner Koenigshofer, 'n lid van die Nasionale Raad van [[Oostenryk]], is uit die regse Vryheidsparty van Oostenryk geskors nadat hy die bloedbad met die dood van miljoene fetusse deur aborsie gelykgestel het.<ref name="austrianindependent-fpo">{{cite news |title=FPÖ kicks out MP for Norway killing theories |url=http://austrianindependent.com/news/Politics/2011-07-29/8578/FP%D6_kicks_out_MP_for_Norway_killing_theories |url-status=dead |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=Austrian Independent |date=29 Julie 2011 |archive-date=17 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017175438/http://austrianindependent.com/news/Politics/2011-07-29/8578/FP%D6_kicks_out_MP_for_Norway_killing_theories}}</ref> Op 25 Julie 2011 het elkeen van die Noordse lande om twaalfuur 'n minuut stilte gehou om die slagoffers van die twee aanvalle te eer. Noorweë se minuut stilte het tot vyf minute gestrek.<ref name="Moment of silence">{{cite web |url=http://www.aftonbladet.se/nyheter/terrordadetinorge/article13373440.ab |title=Hela Norden hedrade offren med tyst minut |work=Aftonbladet |author1=Olof Svensson |author2=Josefin Karlsson |language=sv |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011}}</ref> In Oslo, 'n stad met omtrent 600&nbsp;000 inwoners, het na raming 200&nbsp;000 mense 'n "blommemars" bygewoon.<ref name="vg-200000">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080775 |title=More than 200,000 mourn in downtown Oslo |language=no |work=Verdens Gang |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807211410/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080775 |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref><ref name="sydsvenskan-150000">{{cite web |url=http://www.sydsvenskan.se/varlden/article1516927/Manifestation-mot-terror-i-Oslo.html |title=150 000 hedrade terrorns offer |language=sv |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929161806/http://www.sydsvenskan.se/varlden/article1516927/Manifestation-mot-terror-i-Oslo.html |archive-date=29 September 2011}}</ref><ref name="bbc-massrallies">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14285020 |publisher=BBC News |title=Mass rallies for Norway victims |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725222217/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14285020 |archive-date=25 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die Noorse media het kritiek teen Fox News en sy kommentator Glenn Beck oor hul dekking van die aanvalle berig.<ref name="aftenposten-foxnews">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4183971.ece |title=Nordmenn provosert av Fox News' terrordekning |newspaper=Aftenposten |date=26 Julie 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729220305/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4183971.ece |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Beck se vergelyking van die AUF met die Hitlerjeug<ref name="telegraph-beck">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660986/Norway-shooting-Glenn-Beck-compares-dead-teenagers-to-Hitler-youth.html |title=Norway shooting: Glenn Beck compares dead teenagers to Hitler youth |newspaper=The Daily Telegraph |date=25 Julie 2011}}</ref> het Frank Aarebrot, 'n Noorse professor met politieke simpatie vir die Noorse Arbeidersparty,<ref name="stjerneklart">{{cite web |url=http://www.nrk.no/programmer/radio/stjerneklart/1.6191946 |title=Frank Aarebrot |last=Johansen |first=Per Kristian |date=25 Augustus 2008 |publisher=NRK |language=no |access-date=25 Januarie 2010}}</ref> laat besluit om Beck 'n "fascis" en 'n "vark" te noem.<ref name="bt-beck">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/utenriks/Glenn-Beck-sammenligner-AUF-med-Hitlerjugend-2543766.html |title=Glenn Beck sammenligner AUF med Hitlerjugend |newspaper=Bergens Tidende |date=26 Julie 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908160943/http://www.bt.no/nyheter/utenriks/Glenn-Beck-sammenligner-AUF-med-Hitlerjugend-2543766.html |archive-date=8 September 2016}}</ref> === Gedenkplegtighede === 'n Aantal gedenkplegtighede het ná die aanvalle plaasgevind. Op 25 Julie 2011 het omtrent 200&nbsp;000 mense aan 'n "rosemars" by Rådhusplassen in Oslo deelgeneem.<ref name="telegraph-july25">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661473/Norway-shooting-July-25-as-it-happened.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661473/Norway-shooting-July-25-as-it-happened.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |location=Londen |work=The Daily Telegraph |first=Mark |last=Townsend |title=Norway shootings: July 25 as it happened |date=25 Julie 2011}}</ref> Die NRK-gedenkkonsert, met die titel "Mitt lille land" ("My klein landjie") en vernoem na die lied "Mitt lille land", wat "die hartseer wat baie mense deurgemaak het, gesimboliseer het",<ref name="NRK">{{cite web |url=http://www.nrk.no/kultur-og-underholdning/1.7752114 |title=Slik blir minneseremonien i dag |agency=NRK |date=19 Augustus 2011 |language=no}}</ref> het op 30 Julie 2011 in die Oslose domkerk plaasgevind. 'n Nasionale gedenkplegtigheid het op 21 Augustus 2011 plaasgevind.<ref name="NRK" /> In September 2011 het die Noorse Volkshulp en Sony Music die gedenkalbum ''Mitt lille land'' uitgereik.<ref name="vg-mittlilleland">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10039908 |title=Rekordstor interesse for platen «Mitt Lille Land» |work=Verdens Gang |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20111118180444/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10039908 |archive-date=18 November 2011}}</ref> == Regsgeding == Die polisie het die keuse van regsverteenwoordiger aanvanklik op versoek van die advokaat geheim gehou. Die advokaat Geir Lippestad het verkies om namens Breivik se verdediging op te tree; Breivik het spesifiek gevra dat Lippestad sy advokaat word.<ref name="TV2Lippestad" /><ref name="adressa-forsvarer">{{cite news |location=NO |url=http://www.adressa.no/nyheter/innenriks/article1666194.ece |title=Vil ikke opplyse navnet til Breiviks forsvarer |date=23 Julie 2011 |publisher=Adresseavisen/NTB |language=no |access-date=23 Julie 2011 |archive-date=24 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224112202/https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/article1666194.ece |url-status=dead}}</ref> Op 25 Julie 2011 is Breivik in die distrikshof van Oslo voorgelei. Die polisie was bang dat Breivik die verhoor as 'n geleentheid sou gebruik om met moontlike medepligtiges te kommunikeer.<ref name="nrk-lukkededorer">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753723 |title=Politiet ber om lukkede dører |publisher=nrk.no |access-date=19 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026203848/http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753723 |archive-date=26 Oktober 2011 |language=no}}</ref> Daarom<ref name="domstol-kjennelse">{{cite web |url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Kjennelse%20-%20lukking%20av%20d%C3%B8rer.pdf |title=Kjennelse – Lukking av dører |publisher=domstolen.no |access-date=19 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117052555/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Kjennelse%20-%20lukking%20av%20d%C3%B8rer.pdf |archive-date=17 November 2011 |language=no}}</ref> is die voorgeleiding heeltemal agter geslote deure, sonder die media en enige ander toeskouers, gehou. Regter Kim Heger het in plaas daarvan kort daarna 'n perskonferensie gehou waar hy die hof se beslissing voorgelees het.<ref name="vgtv-varetekt">{{cite web |url=http://www.vgtv.no/#!id=42469 |title=Anders Behring Breivik varetektsfengsles i åtte uker |publisher=Vgtv.no |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die praktyk van heeltemal geslote hofverrigtinge is uiters skaars in die Noorse regstelsel.<ref name="icct-fairtrial">{{cite web |url=https://icct.nl/publication/a-fair-and-public-trial-for-the-norwegian-terror-suspect/ |title=A Fair and Public Trial for the Norwegian Terror Suspect |publisher=The International Centre for Counter-Terrorism – The Hague |date=28 Julie 2011 |access-date=30 Augustus 2016 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918224130/https://icct.nl/publication/a-fair-and-public-trial-for-the-norwegian-terror-suspect/ |url-status=dead}}</ref> Die debat oor watter strafregtelike klagte gelê moes word, was heftig. Baie polisie-advokate wou hoogverraad of misdade teen die mensdom gehad het.<ref name="e24-30aar">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/breivik-risikerer-30-aars-fengsel/20082609 |title=Breivik risikerer 30 års fengsel |work=E24 |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Die vervolging het Breivik uiteindelik op klagte van terrorisme aangekla. Breivik het erken dat hy die skutter op Utøya en die dader agter die bom in Oslo was, en het ook al die ander werklike gebeure erken. Tog het hy met die woorde "Ek erken nie hierdie regstelsel nie" onskuldig gepleit.<ref name="vg-uniformen">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080776 |title=Krevde politiet skulle hente uniformen før rettsmøtet |work=VG |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175331/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080776 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Die staatsaanklaer Christian Hatlo het gevra dat Breivik agt weke lank sonder pos of besoekers aangehou word. Die regter het met die volgende woorde ten gunste van die vervolging beslis: "die beskuldigde is 'n dreigende gevaar vir die samelewing en moet ter wille van sy eie en ander se veiligheid aangehou word. Dit is hoogs waarskynlik dat hy aan die beweerde misdade skuldig is, en gevangenisstraf is nodig om die vernietiging van getuienis te voorkom." Ooreenkomstig die vervolging se versoek is Breivik vir agt weke in aanhouding geplaas sonder pos of besoekers, waarvan vier weke in volkome afsondering, hernubaar nie later nie as 19 September 2011.<ref name="e24-atteuker">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/terrorsiktet-fengslet-i-aatte-uker/20082580 |title=Terrorsiktet fengslet i åtte uker |work=E24 |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Hy is onmiddellik na Ila Landsfengsel, 'n maksimum-sekuriteitsgevangenis, oorgeplaas.<ref name="vg-ila">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080853 |title=Her skal Breivik sitte i isolasjon |work=VG |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175231/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080853 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Op 13 Augustus 2011 is Breivik deur die polisie na Utøya geneem om sy dade op die dag van die bloedbad te rekonstrueer. Nóg die media nóg die publiek is van die operasie in kennis gestel. Die polisie het verduidelik dat die onverwagse rekonstruksie nodig was omdat Breivik vir al 77 moorde afsonderlik aangekla en verhoor sou word. Die polisie het dit minder aanstootlik vir die oorlewendes geag om dit eerder voor as tydens die verhoor te doen. Ten spyte van die baie polisiebote en helikopters het niemand van die burgers wat dié dag blomme op die oewer kom neerlê het, agtergekom wat agt uur lank net 'n paar honderd meter oor die meer van hulle aan die gebeur was nie.<ref name="vg-tilbakepautoya">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081251 |title=Massedrapsmannen tilbake på Utøya lørdag |work=VG |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901044411/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081251 |archive-date=1 September 2011 |language=no}}</ref> Op die aand van 14 Augustus het die polisie 'n perskonferensie oor die rekonstruksie gehou. Daar is berig dat Breivik nie onaangeraak was deur sy terugkeer na Utøya nie, maar dat hy geen wroeging getoon het nie. Inspekteur Pål Fredrik Hjort Kraby het Breivik se gedrag en onverskilligheid op die eiland as "onwerklik" beskryf, aangesien hy die polisie oor die loop van agt uur gewillig presies gewys het hoe hy al 69 moorde uitgevoer het.<ref name="vg-ingenanger">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081294 |title=Politiet om Breivik på Utøya: – Viste ikke uttrykk for anger |work=VG |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909035339/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081294 |archive-date=9 September 2011 |language=no}}</ref> Die verhoor het op 16 April 2012 begin en tot 19 Junie 2012 geduur.<ref name="trial-planning">{{cite news |title=Terrorrettssaken starter 16. april |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7875413 |agency=NRK |language=no |trans-title=Die hofsaak begin op 16 April |date=14 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121095441/http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7875413 |archive-date=21 Januarie 2012}}</ref><ref name="LarsBevanger2012" /> Honderd-en-sewentig mediaorganisasies is geakkrediteer om die verrigtinge te dek.<ref name="dagbladet-schau">{{cite news |author1=Skogrand, Merete |author2=Steen, Thea |title=Kristopher Schau skal dekke Breivik-rettssaken |url=http://www.dagbladet.no/2012/03/14/kultur/medier/morgenbladet/kristoffer_schau/breivik/20663696/ |newspaper=Dagbladet |language=no |date=14 Maart 2012 |access-date=14 Maart 2012}}</ref> Breivik het erken dat hy die oortredings begaan het, maar het onskuldig gepleit omdat hy geglo het dat die moorde "noodsaaklik" was.<ref name="telegraph-triallive">{{cite news |author=Hannah Furness |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9206193/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-live.html |title=Norway killer Anders Behring Breivik trial: latest |date=16 April 2012 |newspaper=The Daily Telegraph |access-date=16 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417075124/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9206193/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-live.html |archive-date=17 April 2012}}</ref> Die belangrikste saak vir Breivik was dat hy nie as "ontoerekeningsvatbaar" of "psigoties" geag moes word nie, omdat sy boodskap dan sy betekenis sou verloor.<ref name="conversation-badmad">{{cite web |last=Loughnan |first=Arlie |date=25 Augustus 2012 |title=Anders Breivik is guilty: the fine line between bad and mad |url=http://theconversation.com/anders-breivik-is-guilty-the-fine-line-between-bad-and-mad-9068 |access-date=13 Januarie 2024 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> Op 24 Augustus is Breivik deur die paneel van vyf regters regtens toerekeningsvatbaar bevind. Hy is tot voorkomende aanhouding (''forvaring'') gevonnis, 'n vonnis van 21 jaar in die gevangenis wat herhaaldelik met vyf jaar verleng kan word solank hy as 'n gevaar vir die samelewing beskou word. Dit is die swaarste vonnis wat die Noorse reg toelaat en die enigste manier waarop lewenslange gevangenisstraf moontlik gemaak kan word.<ref name="LarsBevanger2012">{{cite news |author=Lars Bevanger |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19365616 |title=Anders Behring Breivik: Norway court finds him sane |agency=BBC News |date=24 Augustus 2012 |access-date=24 Julie 2016}}</ref> == Nadraai == [[Lêer:Utøya 2.jpg|duimnael|Gedenkteken met 'n uitsig op [[Utøya]]]] Coop Norway, 'n ketting kleinhandelwinkels in Noorweë, het verskeie speletjies as gevolg van die aanval van sy rakke verwyder. Onder die titels was speletjies soos ''Homefront'', die ''[[Call of Duty]]''-reeks, ''Sniper: Ghost Warrior'', ''Counter-Strike: Source'' en ''World of Warcraft''. Sommige speletjies is ook tydelik uit die Noorse WiiWare-katalogus verwyder, waaronder 'n skietspeletjie op spore.<ref name="planetxbox-coop">{{cite news |title=Norway Retail Giant Dropping Many Titles/Toys in Response to Oslo Attacks |url=http://www.planetxbox360.com/article_15754/Norway_Retail_Giant_Dropping_Many_TitlesToys_in_Response_to_Oslo_Attacks |access-date=31 Julie 2011 |archive-date=24 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324231355/http://www.planetxbox360.com/article_15754/Norway_Retail_Giant_Dropping_Many_TitlesToys_in_Response_to_Oslo_Attacks |url-status=dead}}</ref> In die dae ná die aanvalle het Noorweë se grootste politieke partye 'n beduidende toename in belangstelling in lidmaatskap onder jongmense opgemerk. Sowel die Noorse Jong Konserwatiewes en die Vooruitgangsparty se Jeug as die Arbeidersjeugliga (AUF) het ná 'n paar dae 'n beduidende aantal nuwe lede ingeskryf.<ref name="aftenposten-ungdomspartiene">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4184188.ece |work=Aftenposten |title=Ungdomspartiene merker stor pågang etter tragedien |first1=Berit Strøyer |last1=Aalborg |first2=Kristin Jonassen |last2=Nordby |first3=Yasmin Sunde |last3=Hoel |language=no |date=26 Julie 2011 |access-date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727020422/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4184188.ece |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Die moederpartye het ook 'n ongewone toename in aansoeke om lidmaatskap aangemeld: die Konserwatiewe Party en die Vooruitgangsparty het teen vroeg in Augustus elk byna 1&nbsp;000 nuwe lede ingeskryf,<ref name="nettavisen-900">{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article3204009.ece |work=Nettavisen |title=900 til Erna – 767 til Siv |first=Jørgen |last=Berge |date=9 Augustus 2011 |access-date=19 Augustus 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117053103/http://www.nettavisen.no/nyheter/article3204009.ece |archive-date=17 November 2011 |url-status=dead}}</ref> terwyl die Arbeidersparty teen die einde van die maand meer as 6&nbsp;000 nuwe lede aangemeld het.<ref name="bt-6200">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/valg/6200-nye-i-Ap-etter-Utya-2566208.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117061015/http://www.bt.no/nyheter/valg/6200-nye-i-Ap-etter-Utya-2566208.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |work=Bergens Tidende |title=6200 nye i Ap etter Utøya |first=Hanne |last=Heszlein-Lossius |date=31 Augustus 2011 |access-date=1 September 2011 |language=no}}</ref> Verregse groepe soos Stop die Islamisering van Noorweë (SIAN) en die Noorse Verdedigingsliga (NDL), sowel as die party Demokrate, het volgens berigte teen middel Augustus 'n oplewing in hul lidmaatskap en in belangstelling beleef, met omtrent honderd nuwe lede vir die Demokrate en omtrent driehonderd vir die NDL.<ref name="tv2-medlemsboom">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/medlemsboom-for-hoeyreekstreme-3562095.html |work=TV 2 |title=Medlems-boom for høyreekstreme |date=18 Augustus 2011 |access-date=19 Augustus 2011 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet-ndl">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/25/nyheter/norwegian_defence_league/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17824844/ |work=Dagbladet |title=– Blir årets hendelse |first1=Astrid |last1=Meland |first2=Line |last2=Brustad |date=25 Augustus 2011 |access-date=3 September 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225065906/http://www.dagbladet.no/2011/08/25/nyheter/norwegian_defence_league/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17824844/ |archive-date=25 Desember 2011}}</ref> In die plaaslike verkiesings van September, byna twee maande ná die aanvalle, het die Konserwatiewe Party (9% op na 28%) en, in 'n mindere mate, die Arbeidersparty (2% op na 32%) gewen. Die Vooruitgangsparty, die party waarvan Breivik 'n lid was, (6% af na 11%) en die Sosialistiese Linkse Party (2% af na 4%) het daarteenoor terugslae beleef.<ref name="bbc-localelections">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14895052 |publisher=BBC |title=Norway local elections: Breivik's old party suffers |date=13 September 2011 |access-date=13 September 2011}}</ref> In die Gjørv-verslag, wat die eerste minister voor 'n perskonferensie op 13 Augustus 2012 ontvang het, is bevind dat die owerhede meer stappe kon gedoen het om Breivik te keer, hom op te spoor of sy aanvalle te onderbreek.<ref name="globe-reportblasts">{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/report-blasts-police-response-to-norway-massacre/article4478381/ |work=The Globe and Mail |title=Report blasts police response to Norway massacre |date=13 Augustus 2012 |access-date=13 Augustus 2012 |location=Toronto |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815224835/http://www.theglobeandmail.com/news/world/report-blasts-police-response-to-norway-massacre/article4478381/ |archive-date=15 Augustus 2012}}</ref> Dit het ook die polisie-optrede gekritiseer, in skerp teenstelling met 'n interne verslag wat die polisie vroeër uitgereik het. 'n Paar dae later het die nasionale polisiehoof Øystein Mæland sy bedanking ingedien en 'n gebrek aan duidelike steun vir sy standpunt van sy meerderes aangevoer. Hy het gesê: "As die ministerie van justisie en ander politieke owerhede nie hierdie saak ondubbelsinnig uitklaar nie, sal dit vir my onmoontlik word om voort te gaan." Sy bedanking is deur die minister van justisie, Grete Faremo, aanvaar en aangekondig.<ref name="chief" /> Vegard Grøslie Wennesland, 'n oorlewende van die voorval, het in die Noorse parlementsverkiesing van 2013 op 'n Arbeidersparty-lys vir die parlement gestaan.<ref name="bbc-survivorsrun">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24008612 |agency=BBC News |title=Norway election: Terror survivors run for parliament |date=8 September 2013}}</ref> Nog 33 Arbeidersparty-kandidate in die verkiesing was oorlewendes van Utøya, en van hulle is Åsmund Aukrust, Stine Renate Håheim en Fredric Holen Bjørdal ook verkies.<ref name="thelocal-four">{{cite news |url=https://www.thelocal.no/20130911/four-utoya-survivors-elected-to-parliament |work=The Local Europe AB |title=Four Utøya survivors elected to parliament |date=11 September 2013 |access-date=6 Desember 2020}}</ref> Die uitslag het egter 'n koalisieregering van die Konserwatiewe Party en die regse Vooruitgangsparty, waarvan Breivik van 1999 tot 2004 'n lid was, aan die bewind gebring.<ref name="dn-breiviksparti">{{cite news |url=https://www.dn.se/nyheter/varlden/utlandsk-press-om-fremskritts-partiet-breiviks-parti/ |title=Utländsk press om Fremskritts-partiet: Breiviks parti |newspaper=Dagens Nyheter |date=11 September 2013 |access-date=15 Desember 2016 |language=sv}}</ref> === Verduistering uit die fonds vir slagoffers van die terreuraanval === In 2016 is een persoon weens die verduistering van 300&nbsp;000 Noorse kroon uit Støttegruppen etter 22. juli, 'n Noorse nieregeringsorganisasie, tot 120 dae gevangenisstraf gevonnis; die geld sou aan slagoffers van die terreuraanval gegaan het. Die dader was 'n rentmeester van die organisasie.<ref name="vg-underslag">{{cite news |url=https://vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-ofrene/maa-i-retten-for-underslag-av-22-7-penger/a/23855709 |title=Må i retten for underslag av 22/7-penger |date=26 November 2016 |newspaper=Verdens Gang |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> === Verbod op halfoutomatiese wapens vir jag en op die Mini-14-geweer === Op 28 Februarie 2018 het Peter Frølich van die Noorse parlement se komitee vir regsake gesê dat 'n voorstel om halfoutomatiese wapens te verbied, wat die vorige jaar voorgestel is, nou genoeg politieke steun het om teen 2021 wet te word. Die wet het die Ruger Mini-14-geweermodel wat in die bloedbad op Utøya gebruik is, en ander halfoutomatiese gewere vir jag verbied. Die gebruik van halfoutomatiese vuurwapens vir skietsport bly egter wettig vir sportlui wat toestemming vir oefen- en kompetisieskiet van Dynamic Sports Shooting Norway (DSSN) of die Noorse Reserwe-offisiersvereniging (NROF) het.<ref name="politiforum-forbud">{{cite news |url=https://www.politiforum.no/artikler/forbud-mot-40-halv-automatiske-vapen-vi-er-glade-for-forbudet/438262 |title=Forbud mot 40 halvautomatiske våpen: Vi er glade for forbudet |language=no |author=Torkjell Jonsson Trædal |work=Politiforum |date=20 Mei 2018 |access-date=3 Desember 2022}}</ref> === Na-aapvoorvalle === ==== Die Poolse na-aper ==== Op 20 November 2012 het die Poolse owerhede die arrestasie van 'n 45-jarige lektor in chemiese ingenieurswese aan die Landbou-universiteit van [[Krakow]] aangekondig, op verdenking dat hy 'n soortgelyke aanval voorberei. Volgens die owerhede was Brunon Kwiecień 'n bewonderaar van Breivik en is hy verder deur die [[Oklahoma City-bomaanval]] van 1995 geïnspireer.<ref name="pol copy 1">{{cite news |url=http://zpravy.idnes.cz/polsko-zmarilo-chystany-teroristicky-utok-na-predstavitele-zeme-1cz-/zahranicni.aspx?c=A121120_081639_zahranicni_js |title=Polsko zmařilo atentát na Sejm. Vědec chtěl odpálit 4 tuny výbušnin |trans-title=Pole het 'n aanval op die Sejm verydel. 'n Wetenskaplike wou 4 ton springstof laat ontplof |work=Mladá fronta Dnes |date=20 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=cs}}</ref><ref name="pol copy 7">{{cite journal |last=West |first=Ben |date=29 November 2012 |title=Mimicking Breivik in Poland |url=http://www.stratfor.com/weekly/mimicking-breivik-poland |journal=Stratfor |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202012104/http://www.stratfor.com/weekly/mimicking-breivik-poland |archive-date=2 Desember 2012 |access-date=2 Desember 2012}}</ref> Pole se Binnelandse Veiligheidsagentskap (ABW) het eers van Kwiecień te hore gekom nadat dit 'n ondersoek na Breivik se Poolse kontakte begin het toe bekend geword het dat Breivik party van die chemikalieë vir sy bom oor die internet uit Pole bestel het. Volgens die ABW het Kwiecień 'n aanval op die [[Sejm]], die laerhuis van die Poolse parlement, met 'n motorbom voorberei.<ref name="pol copy 2">{{cite news |url=http://www.wprost.pl/ar/357276/Niedoszly-zamachowiec-wpadl-przez-Breivika/ |title=Niedoszły zamachowiec wpadł przez Breivika |date=20 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=pl |work=wprost.pl |trans-title=Die mislukte aanvaller is danksy Breivik gevang}}</ref> Benewens die parlement as teiken het Kwiecień ook die moorde op Monika Olejnik, 'n invloedryke joernalis, en Hanna Gronkiewicz-Waltz, die burgemeester van [[Warskou]], voorberei.<ref name="pol copy 6" /> Kwiecień het in 1997 probeer om hom te bewapen, maar die owerhede het sy aansoek om 'n vuurwapenlisensie geweier. Hy het hom later onwettig begin bewapen, meestal met wapens wat in België gekoop is.<ref name="pol copy 3">{{cite news |url=http://www.rp.pl/artykul/10,953875-Chemik-zafascynowany-Breivikiem.html |title=Chemik zafascynowany Breivikiem |trans-title='n Chemikus wat deur Breivik gefassineer is |work=Rzeczpospolita |date=21 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=pl |archive-date=28 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428025707/http://www.rp.pl/artykul/10,953875-Chemik-zafascynowany-Breivikiem.html |url-status=dead}}</ref> Hy het vier ander mense vir sy saak gewerf, maar minstens twee van hulle was eintlik geheime agente van die ABW.<ref name="pol copy 6">{{cite news |date=28 November 2012 |title=Monika Olejnik i Hanna Gronkiewicz-Waltz na celowniku Brunona K. |url=http://wyborcza.pl/1,75478,12936571,Monika_Olejnik_i_Hanna_Gronkiewicz_Waltz_na_celowniku.html |work=Gazeta Wyborcza |language=pl |access-date=28 November 2012 |trans-title=Monika Olejnik en Hanna Gronkiewicz-Waltz was ook deur Brunon K. geteiken}}</ref> Hy is op 19 April 2017 skuldig bevind en tot nege jaar gevangenisstraf gevonnis, en is op 6 Augustus 2019 in die gevangenis oorlede.<ref name="tvn24-kwiecien">{{cite web |date=6 Augustus 2019 |title=He was planning an attack on the Sejm. Brunon Kwiecień found dead in prison |url=https://www.tvn24.pl/tvn24-news-in-english,157,m/brunon-kwiecien-man-who-planned-an-attack-on-polish-sejm-found-dead,959066.html |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=tvn24.pl}}</ref> ==== Die skietery by moskeë in Christchurch ==== Brenton Harrison Tarrant, die in Australië gebore dader van twee opeenvolgende massaskieterye by [[Moskee|moskeë]] in [[Christchurch]], [[Nieu-Seeland]], het in sy manifes "The Great Replacement", wat verwys na 'n verregse samesweringsteorie uit Frankryk van Renaud Camus, gesê dat hy veral deur Breivik geïnspireer is. Tarrant het ook beweer dat hy deur 'n organisasie waarvan Breivik 'n lid was en wat as "Die Tempelridders" bekend staan, "kortliks kontak" met hom gehad het.<ref name="fp-darkweb">{{cite news |url=https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/ |title=The Dark Web Enabled the Christchurch Killer |last=Ravndal |first=Jacob Aasland |date=16 Maart 2019 |work=Foreign Policy |access-date=19 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318195011/https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/ |archive-date=18 Maart 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="smh-briefcontact">{{cite news |url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html |title=Christchurch suspect claimed 'brief contact' with Norwegian mass murderer |last=Taylor |first=Adam |date=16 Maart 2019 |work=Sydney Morning Herald |access-date=19 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315235915/https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html |archive-date=15 Maart 2019 |url-status=live}}</ref> Die skieterye het op 15 Maart 2019 tydens die [[Vrydaggebed]] by die Al Noor-moskee en die Linwood Islamitiese Sentrum plaasgevind, waarin 51 mense omgekom het en 89 beseer is.<ref name="Gelineau_Gambrell2">{{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-mosque-killer-white-supremacy-20190315-story.html |title=New Zealand mosque shooter is a white supremacist angry at immigrants, documents and video reveal |last1=Gelineau |first1=Kristen |last2=Gambrell |first2=Jon |date=15 Maart 2019 |website=Chicago Tribune |access-date=17 Maart 2019}}</ref> == Gedenkkunswerk == In Julie 2026 het Noorweë 'n nuwe gedenkteken in Oslo ontbloot wat die 77 slagoffers van die aanvalle eer. Die ontbloting, wat net 'n paar dae voor die vyftiende herdenking van die aanval gehou is, het oorlewendes en die slagoffers se families in die stad se opgeknapte regeringskwartier, naby die plek van die oorspronklike bomaanval, bymekaargebring. Die kunswerk met die titel ''Upholding'' is deur Matias Faldbakken geskep en bestaan uit 'n klipmosaïek van 12&nbsp;m van 'n waadvoël wat inheems aan Utøya is, binne 'n groot blou staalraam, met die name van al 77 slagoffers op die struktuur ingegraveer.<ref name="bbc-upholding">{{cite web |last1=Bayly |first1=Tom |last2=Lam |first2=Lana |date=20 Julie 2026 |title=Norway opens new memorial for victims of 2011 massacre |url=https://www.bbc.com/news/articles/c07r9m22gyyo |access-date=20 Julie 2026 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> === Nasionale gedenktekens === 'n Nasionale gedenkteken staan by Johan Nygaardsvolds plass by Regjeringskvartalet in Oslo. Dit is op 22 Julie 2016 ontbloot en is tydelik.<ref name="3rw-midlertidig">{{cite web |url=https://3rw.no/midlertidig-minnested-i-regjeringskvartalet-etter-22-juli-hendelsene-avduket/ |title=Midlertidig minnested i regjeringskvartalet etter 22. juli hendelsene avduket |work=3rw |date=24 Julie 2018 |language=no}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.nrk.no/buskerud/regjeringen-endrer-ikke-planer-for-22.-juli-minnesmerke-1.12952467 |title=Regjeringen endrer ikke planer for 22. juli-minnesmerke |publisher=NRK |date=19 Mei 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="regjeringen-midlertidig">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/midlertidig-minnested-i-regjeringskvartalet/id2585590/ |title=Midlertidig minnested i regjeringskvartalet |date=16 Januarie 2018 |language=no}}</ref> ==== Die nasionale gedenkteken by Utøyakaia ==== Die bou van 'n nasionale gedenkteken by Utøyakaia, aan die oewer van die Tyrifjord, in Hole in [[Buskerud]], is in Junie 2022 voltooi.<ref name="ReferenceD">{{cite web |url=https://www.nrk.no/norge/kostnadssmell-for-minnestedet-pa-utoyakaia-_-men-til-varen-blir-det-ferdig-1.15604791 |title=Kostnadssmell for minnestedet på Utøyakaia – men til våren blir det ferdig |date=2 Januarie 2022 |publisher=NRK |language=no}}</ref> Die gedenkteken bestaan uit 'n geboë trap by die aanlegplek vir die veerboot na die eiland Utøya.<ref name="inaugurates">{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/norway-inaugurates-memorial-to-77-killed-by-neo-nazi-killer-in-2011 |title=Norway inaugurates memorial to 77 killed by neo-Nazi killer in 2011 |work=The Straits Times |date=18 Junie 2022 |access-date=24 April 2026}}</ref> Daar is 77 smal bronskolomme aan die voet van die trappe, wat die aantal slagoffers van die aanvalle verteenwoordig.<ref name="inaugurates" /> Hulle staan in twee geboë boë, waarvan die eerste "op die son gerig is soos dit in die lug gestaan het toe die bom in Oslo ontplof het", en die tweede boog "op die son gerig is soos dit in die lug gestaan het tydens die aanval op Utøya".<ref name="inaugurates" /> Die gedenkteken is deur eerste minister [[Jonas Gahr Støre]] ontbloot, in 'n plegtigheid wat ook deur kroonprins Haakon, kabinetsministers, die leier van die AUF en [[Jens Stoltenberg]], destydse eerste minister ten tyde van die aanval en toe sekretaris-generaal van die NAVO, bygewoon is.<ref name="finally">{{cite web |url=https://www.newsinenglish.no/2022/06/20/memorial-to-terror-victims-finally-opens/ |title=Memorial to terror victims finally opens |date=20 Junie 2022 |access-date=24 April 2026 |work=News in English}}</ref> Hy het die gedenkteken beskryf as "'n plek wat ons altyd kan herinner aan alles wat ons verloor het, 'n plek waar ons kinders en kleinkinders kan leer wat gebeur het, en oor die gevolge van verregse ekstremisme en haat".<ref name="finally" /> In 2020 het sestien<ref name="ReferenceC">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ytring/edel-dad_-1.15274265 |title=Edel dåd |date=4 Desember 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> bure van die bouterrein 'n hofsaak aanhangig gemaak om die werk te laat stop, met die bewering dat die gedenkteken 'n konstante herinnering aan die verskrikking van die aanval sou wees en dat die verwagte toeloop van besoekers 'n bykomende las op hul gesondheid sou plaas.<ref name="nrk-rettssak">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/i-dag-starter-rettssaken-om-minnestedet-etter-terroren-22.-juli-1.15266564 |title=I dag starter rettssaken om minnestedet etter terroren 22. juli |publisher=NRK |date=2020 |language=no}}</ref> Een buurman het in die hof getuig dat hy mense gered het wat deur die terroris gewond is, en het gesê: "Ons word keer op keer herinner aan wat gebeur het. Ek sal nie die krag hê om na die kolomme te kyk nie. Ek sal net die gesigte van die dooies kan sien." Die sekretaris-generaal van die AUF, wat self 'n oorlewende van die aanval is, het getuig dat hy nie die bure se angs oor die gedenkteken verstaan nie.<ref name="ReferenceC" /> In September 2020 het 'n interdik van die distrikshof van Ringerike verdere bouwerk aan die gedenkteken gestuit; in November het 'n hoër hof die interdik opgehef,<ref name="dagsavisen-medhold">{{cite web |url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/auf-og-staten-fikk-medhold-i-retten-byggeprosjektet-pa-utoyakaia-kan-fortsette-inntil-videre-1.1806342 |title=AUF og staten fikk medhold i retten – byggeprosjektet på Utøyakaia kan fortsette inntil videre |date=25 November 2020 |language=no}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/kostnadene-mer-enn-tidoblet-for-22.-juli-minnested-1.15189610 |title=Kostnadene mer enn tidoblet for 22. juli-minnested |date=6 Oktober 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref><ref name="nrk-naboene">{{cite web |url=https://www.nrk.no/osloogviken/naboene-til-planlagt-minnested-fikk-medhold-i-retten-_-arbeidet-ma-stanse-1.15173635 |title=Naboene til planlagt minnested fikk medhold i retten – arbeidet må stanse |date=25 September 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> en in Februarie 2021 het die hof met die bevinding dat die voordele van die gedenkteken swaarder weeg as die trauma wat dit sou kon oproep, teen die teenstanders beslis.<ref name="inaugurates" /> Die koste van 'n nasionale gedenkteken in die munisipaliteit Hole het meer as tienvoudig gestyg, van 40,5 miljoen Noorse kroon<ref name="ReferenceD" /><ref name="ReferenceB" /> tot meer as 500 miljoen, vertragings en regskoste inbegrepe.<ref name="finally" /> === Ander gedenktekens en simbole === [[Lêer:Utøya - minnesmerket (32941587931).jpg|duimnael|''Ringen'' ("die ring") op [[Utøya]]]] [[Lêer:Utøya - Hegnhuset (32222600354).jpg|duimnael|''Hegnhuset'' ("die beskermingshuis") op Utøya]] [[Lêer:Avduking av Jernrosene.jpg|duimnael|Die monument "Die ysterrose" staan op die voorgrond]] [[Lêer:Shattered newspaper monter outside VG in Oslo.jpg|duimnael|Die koerantvertoonkas wat tydens die ontploffing beskadig is]] * Op [[Utøya]] staan die gedenkplek wat ''Lysningen'' ("die oopte") genoem word; 'n deel daarvan is ''Ringen'' ("die ring"), 'n "ring van staal wat tussen bome hang en waarop die name en ouderdomme<ref name="Miljolaven">{{cite news |author1=Kjell-Erik Nordenson Kallset |title=Tar tilbake Utøya |publisher=Klassekampen |date=1 Julie 2016 |page=2 |language=no}}</ref> van die meeste van die 69 wat doodgemaak is, ingegraveer is"; "dit lê op die hoogste punt van die eiland".<ref name="nrk-50turer">{{cite web |url=https://www.nrk.no/buskerud/xl/50-turer-dagen-til-utoya-pa-det-meste-1.13044637 |title=50 turer dagen til Utøya på det meste |publisher=NRK |date=19 Julie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Dit is in die somer van 2015 ontbloot.<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp">{{cite web |author=Gabrielle Graatrud |url=http://www.dagbladet.no/kultur/etterlatte-frykter-at-22juli-minnestedet-blir-en-bauta-over-gjerningsmannen/60240778 |title=Etterlatte frykter at 22. juli-minnestedet blir en bauta over gjerningsmannen |publisher=Dagbladet.no |date=18 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="Snu">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/04/kultur/kronikk/meninger/debatt/sorbraten/43724033/ |title=No shame in turning around! |publisher=Dagbladet.no |date=4 April 2016}}</ref> * ''Hegnhuset'' is in 2016 ingewy.<ref name="utoya-hegnhuset">{{cite web |date=25 Maart 2021 |title=Hegnhuset |url=https://utoya.no/hegnhuset/ |access-date=7 November 2025 |website=Utøya |language=en-US}}</ref> * "Die ysterrose" (''Jernrosene'') is in die Domkerkpark in Oslo.<ref name="jernrosene-plassering">{{cite web |url=https://www.jernrosene.no/plassering |title=Plassering |language=no}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die gedenkteken het omtrent 900 metaalrose; hulle is deur mense in verskeie lande geskenk, een roos is deur 'n oorlewende gemaak en party deur ander nabestaandes.<ref name="Rosemonument på vent" /> * 'n Koerantvertoonkas wat as newe-skade beskadig is, is onherstel gelaat, met die glas gebars maar nie deur die skokgolf van die bom uit sy plek geruk nie. In 2020<ref name="koro.no">{{cite web |url=https://koro.no/prosjekter/relocating-the-past-ruins-for-the-future/ |title=Relocating the past: Ruins for the future |publisher=KORO}}</ref> is die vertoonkas terugverskuif na waar dit in 2011 gestaan het, buite Akersgata 55, die hoofkwartier van ''Verdens Gang''. Die installasie word deur die staatsorganisasie KORO "Relocating the past: ruins for the future" genoem.<ref name="koro.no" /> Die kunstenaar Ahmad Ghossein het die inisiatief geneem om 'n gedenkteken van die verbryselde vertoonkas te maak.<ref name="vg-avismonter">{{cite news |url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/K0wb7/vgs-avismonter-flyttes-og-bevares |title=VGs avismonter flyttes og bevares |date=24 Junie 2013 |work=Verdens Gang |access-date=8 Augustus 2018 |language=no}}</ref> Die koerantuitgawe van die dag van die bomaanval is steeds te sien. * In elke munisipaliteit staan een monoliet. Dit is gedenktekens wat die kunstenaar Nico Widerberg vir die 53 geraakte munisipaliteite in Noorweë geskep het, wat dieselfde beeldhouwerk verwelkom het en wat deur 'n private skenking gefinansier is.<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /><ref name="Snu" /> * 'n {{lang|nb|minnestein}} ("gedenksteen") om die aanvalle op Utøya te gedenk, staan by 'n rusplek langs die pad met 'n uitsig<ref name="ringblad-utsikten">{{cite web |author=Mette Eriksen |url=http://www.ringblad.no/nyheter/miljovern/e16/ma-sta-pa-en-soppeldynge-for-a-nyte-den-vakre-utsikten/s/5-45-210581 |title=Må stå på en søppeldynge for å nyte den vakre utsikten |publisher=Ringblad.no |date=27 Maart 2016 |language=no}}</ref> op Utøya, langs die Europese roete E16 by Nes in die munisipaliteit Hole.<ref name="moren-snu">{{cite news |last=Morén |first=Anette |title=Snu nå, skrinlegg Sørbråten |work=Klassekampen |date=2 April 2016 |page=37 |language=no}}</ref> === Voorgestelde gedenktekens === 'n Monument by Stensparken in Oslo is voorgestel, metaalrose inbegrepe. Dit is nie goedgekeur nie, omdat sy beplande afmetings van 34&nbsp;m by 20&nbsp;m, met 'n hoogte van 3&nbsp;m, as te oorweldigend beoordeel is.<ref name="Rosemonument på vent">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ostlandssendingen/rosemonument-pa-vent-1.13000556 |title=Rosemonument på vent |publisher=NRK |date=17 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> === Die gekanselleerde nasionale gedenkteken by Sørbråten === Vanaf September 2016<ref name="aftenposten.no">{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/norge/Hole-kommune-stopper-Statens-byggesoknad-609143b.html |title=Hole kommune stopper Statens byggesøknad |work=Aftenposten |date=16 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> het die munisipaliteit Hole die saakwerk oor die aansoek om toestemming om 'n nasionale monument by Sørbråten te bou, gestaak;<ref name="nrk-lettet">{{cite web |url=https://www.nrk.no/buskerud/lettet-over-at-byggesoknaden-er-stoppet-1.13230105 |title=Lettet over at byggesøknaden er stoppet |publisher=NRK |date=16 November 2016 |language=no}}</ref> die media het gesê dat die saakwerk omtrent twee en 'n half jaar of langer opgeskort kon word. Die regering sou as verweerder in die hof tydens 'n drie weke lange verhoor optree wat op 25 April 2017 begin;<ref name="dagbladet-rettssak-sorbraten">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/kultur/rettssak-om-minnestedet-pa-sorbraten-til-varen/64707841 |title=Rettssak om minnestedet på Sørbråten til våren |date=9 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet.no">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/kultur/aufnbspnekter-oss-naboer-det-samme-de-onsker-for-seg-selv/63964890 |title=AUF nekter oss naboer det samme de ønsker for seg selv |date=16 Oktober 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref><ref name="NRK2016">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/kan-forkaste-omstridt-sorbraten-minnesmerke-1.13134836 |title=Kan forkaste omstridt Sørbråten-minnesmerke |agency=NRK |date=15 September 2016 |language=no}}</ref> die onderliggende hofsaak was daarop gemik om bouwerk op die beplande plek te verhoed. Vroeër, in Maart 2016, is die plek vir 'n beplande nasionale gedenkplek van Utøya na Sørbråten verskuif, wat op die vasteland 350&nbsp;m van Utvika en 900&nbsp;m van Utøya lê;<ref name="dagbladet.no" /><ref name="Minnesaret">{{cite news |first=Karin |last=Moe |title=Minneåret 22. juli |work=Klassekampen |date=31 Maart 2016 |page=23 |language=no}}</ref> in September 2014 het die munisipale raad van Hole 'n gedenkteken by Sørbråten geweier.<ref name="22juli-motstand">{{cite web |url=http://22juli.info/Lists/Nyheter/ViewForm.aspx?ID=155 |title=Motstand i Hole kommunestyre mot det nasjonale minnestedet på Sørbråten sender saken tilbake til staten |website=22juli.info |date=15 September 2014 |access-date=24 Julie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917225531/http://22juli.info/Lists/Nyheter/ViewForm.aspx?ID=155 |archive-date=17 September 2016 |language=no}}</ref> Die name van verskeie<ref name="dagbladet.no" /><ref name="TheaterDeny">{{cite web |author=Anki Gerhardsen |url=http://www.aftenposten.no/meninger/kronikk/Kronikk-Hvem-eier-22-juli--Anki-Gerhardsen-585502b.html |title=Kronikk: Hvem eier 22. juli? |work=Aftenposten |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> van die slagoffers is volgens berigte deur hul naasbestaandes as inskripsies op die beplande monument geweier. 'n Komitee, die ''Kunstutvalget for minnestaden for 22. juli'', het 'n ontwerp van Jonas Dahlberg vir die monument gekies, en Karin Moe het die beplande monument by Sørbråten "Breivik se gedenkplek" genoem.<ref name="Minnesaret" /> Later het Moe in 'n artikel in ''Klassekampen'' gesê dat "baie van die plaaslike inwoners die ontwerp as 'n skending, selfs 'n verkragting van die natuur by Sørbråten beskryf het. Die gedenkteken word so intens ervaar dat liggaamlike pyn gevoel word net deur jou in te dink dat jy dit elke dag in die oë moet kyk. Die getraumatiseerde bure herleef die terreurdade deur die brutale sny in die berghang, 'n herinnering aan wie opgetree het: Anders Behring Breivik. Hier is sy misdaad in klip uitgekerf. Geen wonder dat vrees in die reaksies lê nie. Wat vir die plaaslike mense verbysterend is, is dit: ons sou vereer word, nie opnuut getraumatiseer word nie. Waarom moet hierdie ongeneeslike gedenkwond so naby aan ons lewe op ons toegedien word?"<ref name="Minnesaret" /> Sy het verder gesê dat "dit lank geduur het voordat die gedenkplek vir die [[Aanvalle op 11 September 2001|aanvalle van 11 September]] op Manhattan gereed was. Nou is 'n omvattende rustyd vir nadenke, wat sowel etiek as estetika betref, nodig: vir die plasing en vir die finale ontwerp van die gedenkteken."<ref name="Minnesaret" /> 'n Later artikel het voorgestel dat "ons die monument maak soos dit in die vooruitsig gestel is, maar die wond met gesteente opvul en die oppervlak mooi maak", met kintsugi as inspirasie.<ref name="meyer-kintsugi">{{cite news |last=Meyer |first=Alexander |title=Kintsugiteknikk på Sørbråten |work=Klassekampen |date=1 April 2016 |page=19 |language=no}}</ref> 'n Nog later artikel het gesê: "Wat baie van ons nie verstaan nie, is waarom hierdie planne, wat blykbaar nie goed oordink is nie, nou deurgedruk word. Is dit uit prestige of uit agting vir die kunstenaar?"<ref name="Snu" /> Die minister van plaaslike regering en modernisering is gekritiseer omdat hy die besluit om die monument te bou aangekondig het terwyl Breivik 'n klaer in 'n vierdaagse hofsaak was.<ref name="Doubts">{{cite web |author=Lars Elton |url=http://www.dagsavisen.no/kultur/ut%C3%B8ya-minnesmerket-tiden-det-tar-tvilen-vi-har-1.706117 |title=Utøya-minnesmerket: tiden det tar – tvilen vi har |website=Dagsavisen.no |date=April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Op 14 April 2016 het die media gesê dat 'n "verslag aangedui het dat die gedenkplek groot geestelike spanning op die mense wat naby daaraan woon, sal plaas";<ref name="dagbladet-ordforer">{{cite web |first=Mari Sand |last=Malm |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/14/kultur/sorbraten/22juli/minnesmerke/43868484/ |title=Ordføreren ville støtte Utøya-naboene i kampen mot staten |website=Dagbladet |date=14 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> die verslag van die ''Nasjonalt kunnskapssenter om vold og traumatisk stress'' is in April 2015 voltooi.<ref name="nkvts-rapport">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/contentassets/c1942fe9a7c14931a1365aaf2633288b/minnesmerke_nkvts.pdf |title=Psykososiale konsekvenser av nasjonalt minnesmerke i Hole kommune |language=no |trans-title=Psigososiale gevolge van 'n nasionale gedenkteken in die munisipaliteit Hole |website=regjeringen.no}}</ref> 'n Later koerantartikel het gevra: "En waarom moet die klein skiereiland Sørbråten met die reusesny gestraf word? Wat het dit verkeerd gedoen?"<ref name="hellum-minnesmerket">{{cite news |first=Johannes Block |last=Hellum |title=Minnesmerket |work=Klassekampen |date=16 April 2016 |page=56 |language=no}}</ref> Op 16 April 2016 het die media die raadslid<ref name="brreg-utstranda">{{cite web |url=https://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=916921101 |title=Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret |publisher=Brønnøysundregistrene |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Anne-Gry Ruud van die buurtvereniging ''Utstranda Velforening'' aangehaal: "Ek dink nie die kunswerk eer almal wat doodgemaak is nie, maar simboliseer net pyn en oop wonde. As hierdie kunswerk enige assosiasies oproep, dan is dit met terreur, dood, pyn en die ontoereikendheid van die samelewing. Dit is nie net 'n klein snytjie op een punt nie, dit is 'n gebied van 1,2 dekare wat deur water omring sal word. Ek dink nie die plaaslike inwoners het 'n verantwoordelikheid om 'n plek vir 'n gedenkteken by Sørbråten te verskaf nie. Veral in die somer ervaar ons 'n gestadigde stroom toeriste op 'n bedevaart na Sørbråten. Party neem selfies met Utøya in die agtergrond. Ander hou die inwoners staan en vra wat hulle dié dag gedoen het en hoe ons gehelp het. Ons het twee skoolbusse wat elke dag op die pad net daarbo heen en weer ry, ander gaan verby op pad na die winkel, ontspanningsbedrywighede, werk of die munisipale sentrum, en daar is 260 inwoners."<ref name="brakke-seier">{{cite news |first=Jonas |last=Brække |title=Tror seier er mulig |publisher=Klassekampen |date=16 April 2016 |page=5 |language=no}}</ref> Die nasionale kongres van die Vooruitgangsparty het besluit om "nee" te sê vir die plasing van die gedenkteken by Sørbråten.<ref name="dagbladet-frpnei">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/25/nyheter/politikk/politiske_partier/vold/auf/43993850/ |title=AUF om Frp-nei: – Uansvarlig, uprofesjonelt og uklokt |website=Dagbladet |date=25 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Op 25 April 2016 het die munisipale raad van Hole besluit om 25&nbsp;000 Noorse kroon aan ''Utstranda Velforening'' toe te ken vir 'n beoogde hofsaak teen die regering.<ref name="nrk-25000">{{cite web |url=http://www.nrk.no/buskerud/naboene-til-sorbraten-far-25.000-kroner-1.12917426 |title=Naboene til Sørbråten får 25.000 kroner |agency=NRK |date=25 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> In 'n artikel in ''Aftenposten'' van 14 Mei 2016 het Stig Andersen, 'n rolprentregisseur en -vervaardiger, gesê dat die monument van die oorspronklike kompetisie veronderstel was om 'n prys van hoogstens 20 miljoen Noorse kroon te hê; nou dat die regering die prys op 70 miljoen beraam het, bykomende uitgawes inbegrepe, is die deelnemers wat binne die oorspronklike prysgrense gewerk het, bedrieg.<ref name="andersen-avblases">{{cite web |first=Stig |last=Andersen |url=http://www.aftenposten.no/meninger/kronikker/Utoya-minnesmerket-Memory-Wound-har-bare-n-losning-Det-ma-avblases--Stig-Andersen-8458252.html |title=Utøya-minnesmerket 'Memory Wound' har bare én løsning: Det må avblåses! |website=Aftenposten |date=14 Mei 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> In Mei 2016 het die regering geskryf dat die lopende hofsaak oor die plasing van die monument nie die regering se planne sou verander nie; die brief is deur die minister van plaaslike regering en modernisering en die minister van kultuur onderteken.<ref name="ReferenceA" /> In 'n artikel in ''Dagbladet'' van 11 Junie 2016 is Hans Normann Dahl aangehaal: "Die monument self is onbegryplik, en die idee so lomp dat dit 'n negatiewe en vernietigende stof bevat."<ref name="dagbladet-plagiat">{{cite web |first=Gabrielle |last=Graatrud |url=http://www.dagbladet.no/2016/06/11/kultur/sorbraten/minnested/22_juli/minnesmerke/44471855/ |title=Flere protester mot 22. juli-minnested: – Stort nærmere kan man ikke komme et plagiat |website=Dagbladet.no |date=11 Junie 2016 |language=no}}</ref> 'n Artikel in ''Dagbladet'' van 18 Junie 2016 het die geskrifte van een moeder (Gunn Rusten) aangehaal wat haar dogter verloor het: "My dogter se naam sal NIE op enige gedenkteken by Sørbråten vertoon word nie, maar dit word op Utøya vertoon."<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> Sy het bygevoeg: "Waarom moet al die fenomenale mense wat daar woon, en wat dié dag hul lewens op die spel geplaas het om soveel moontlik van dié op Utøya te red, dit as 'n lewenslange, daaglikse herinnering aan die noodlottige Vrydag hê toe die polisie en dié in bevel 'n mal man omtrent anderhalfuur lank laat rondstap en na willekeur laat moor het, sonder om in te gryp?"<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> 'n Ander moeder (Mai Britt Rogne) wat haar dogter verloor het, het verder gesê: "Ons het al die graf, en Utøya, en een monoliet in elke munisipaliteit. Hoeveel gedenkplekke het ons nodig?"<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> Op 24 Junie 2016 is die regering met die eis dat "die regering verhoed word om die gedenkteken ''Memory Wound'', 'n parkeerterrein, 'n voetpad en hulpontwikkelings by Sørbråten en Bergli, albei in Hole, te bou" in die distrikshof van Ringerike gedagvaar.<ref name="dagbladet-pengegaver">{{cite web |first=Knut-Eirik |last=Lindblad |url=http://www.dagbladet.no/kultur/privatpersoner-over-hele-norge-har-sendt-pengegaver-til-soksmalet-mot-staten/60254541 |title=Privatpersoner over hele Norge har sendt pengegaver til søksmålet mot staten |website=Dagbladet.no |date=27 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Vanaf September 2016 het die regering aangebied om die "Memory Wound"-ontwerp vir 'n monument te laat vaar; die plek vir 'n nasionale gedenkteken by Sørbråten het onveranderd gebly.<ref name="NRK2016" /><ref name="dagsavisen-forkaste">{{cite web |url=http://www.dagsavisen.no/innenriks/regjeringen-tilbyr-a-forkaste-22-juli-minnesmerke-1.778759 |title=Regjeringen tilbyr å forkaste 22. juli-minnesmerke |website=dagsavisen.no |date=15 September 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Die Sweedse psigiater Per-Olof Michel het gesê: "Ek het gewonder waarom die regering so haastig was. In Swede gaan ons volgende jaar die tsoenami-monument ontbloot, 13 jaar ná die feit. Oor iets wat soveel mense raak, moet jy tyd laat verbygaan en sake weer deurgaan."<ref name="klassekampen-forskerne">{{cite web |url=http://www.klassekampen.no/article/20160922/ARTICLE/160929989 |title=Får kritikk fra forskerne |work=Klassekampen |date=22 September 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Bodil Cappelen het in 'n artikel in ''Klassekampen'' gesê: "Die eeue gaan verby. O ja. Hier het hulle 'n skiereiland van die moederberg afgekap. 'n Landskap was toe nie so veel werd nie."<ref name="cappelen-ikkealltid">{{cite news |title=Ikke alltid det vi ser |work=Klassekampen |date=1 Oktober 2016 |first=Bodil |last=Cappelen |page=40 |language=no}}</ref> Oor die vraag of "Memory Wound" moontlik plagiaat van een van 300 kandidaatvoorstelle vir die voorkwalifisering in die kompetisie vir die monumentontwerp is,<ref name="NRK.no2016">{{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/xl/sjokkert-over-likheten-1.13209478 |title=Sjokkert over likheten |agency=NRK |date=14 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> het die kunshistorikus Tommy Sørbø gesê: "My eerste indruk was dat dit die naaste aan plagiaat is"; "maar wanneer die idee so eenders is, dink ek 'n mens moet die saak verder ondersoek".<ref name="NRK.no20162">{{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/_-jeg-synes-det-virker-merkelig-at-to-personer-far-en-sa-lik-ide.-1.13227234 |title=Jeg synes det virker merkelig at to personer får en så lik idé |agency=NRK |date=14 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Die meestersverhandeling (''masteroppgaven'') van die argitektuurstudente Kristin Ulrikke Rønnestad en Hildegunn Slotnæs was reeds op die webwerf van die Noorse Universiteit vir Wetenskap en Tegnologie (NTNU) gepubliseer, is in Trondheim uitgestal en is aan omtrent 200 mense en kantore gepos. Die saak het tot sover daartoe gelei dat die staatsagentskap KORO Dahlberg en die departement van kultuur van moontlike bewerings van plagiaat in kennis gestel het; Dahlberg het enige kennis van die ''masteroppgaven'' ontken; en die student Rønnestad het die direkteur van KORO in April 2014 ontmoet. Die prokureur van die argitekte se vakbond wat Rønnestad daarheen vergesel het, het gesê dat KORO "'n taamlik neerhalende houding teenoor haar" getoon het. Onder die ander sienings oor die saak is dié van Arve Rød, kunskritikus van ''Dagbladet'', wat oor die sketse gesê het: "Die ooreenkoms is eienaardig en onmoontlik om te miskyk. Dit is moeilik om nie tot die gevolgtrekking te kom dat dit twee heeltemal eenderse idees is nie, maar ek kan op grond daarvan nie beweer dat Dahlberg die werk van die twee studente geplagieer het nie"; hy meen dit is taamlik merkwaardig dat twee idees wat so eenders is, in dieselfde kompetisie en situasie, op dieselfde plek en op dieselfde tyd opgeduik het.<ref name="NRK.no20162" /> In November 2016 het nuus uitgelek dat die saakwerk oor die aansoek om toestemming om die monument by Sørbråten te bou, in September opgeskort is; die munisipaliteit Hole het dit onder meer op grond van die komende hofsaak geregverdig.<ref name="aftenposten.no" /> In Junie 2017 het die regering die projek gekanselleer.<ref name="ReferenceB" /> === Pogings tot kunsskepping === 'n Noorse nuusartikel van 2016 het gesê dat "die meeste van dié wat op die gebied van die kuns werk, waarskynlik bewus was van die steungroep se duidelike pogings om die Deense dramaturg Christian Lollike te keer toe hy 'n drama op grond van die terroris se manuskrip wou opvoer. Kunstenaars is eintlik nie so waagmoedig as wat baie dink nie."<ref name="TheaterDeny" /><ref name="22juli-stottegruppe">{{cite web |url=http://22juli.info/default.aspx |title=Nasjonal støttegruppe etter 22. juli-hendelsene |website=22juli.info |access-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208023815/http://22juli.info/default.aspx |archive-date=8 Desember 2012 |url-status=dead |language=no}}</ref> == In die populêre kultuur == * Die gedig ''Desse minna har ikkje tid til å vente'' ("Hierdie herinneringe het nie tyd om te wag nie") van 2021, deur Frode Grytten<ref name="bt-grytten">{{cite web |url=https://www.bt.no/amagasinet/i/M1Paw5/frode-gryttens-nye-22-juli-dikt-spesialskrevet-for-a-magasinet |title=Han skrev det som for mange ble "22. juli-diktet". Her er forfatter Frode Gryttens nye dikt – ti år etter |website=www.bt.no |date=18 Julie 2021 |access-date=19 Julie 2021 |language=no}}</ref> === Rolprente === * ''Til ungdommen'' ("Aan die jeug") van 2012, geregisseer deur Kari Anne Moe<ref name="nrk-filmene">{{cite web |last=Hestman |first=Ida Madsen |date=18 Julie 2021 |title=Filmene som har hjulpet oss å forstå det som skjedde – og konsekvensene |trans-title=Die rolprente wat ons gehelp het om te verstaan wat gebeur het, en wat die gevolge was |url=https://www.nrk.no/kultur/anbefaling_-22.-juli-filmer-og--serier-1.15499438 |access-date=24 April 2026 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> * ''Utøya: July 22'', geregisseer deur Erik Poppe, is in 2018 vrygestel.<ref name="nrk-filmene" /> * ''22 July'', geregisseer deur Paul Greengrass, is in 2018 vrygestel.<ref name="nrk-filmene" /> * ''Arven etter 22. juli'' ("Die nalatenskap van 22 Julie"), geregisseer deur Tommy Gulliksen, is in 2021 vrygestel.<ref name="vg-arven">{{cite web |last=Nilsen |first=Morten Ståle |date=18 Julie 2021 |title=TV-anmeldelse «Arven etter 22. juli»: Trollet som ikke sprakk |url=https://www.vg.no/rampelys/i/k30qXX/tv-anmeldelse-arven-etter-22-juli-trollet-som-ikke-sprakk |access-date=7 November 2025 |website=VG |language=no}}</ref> === Musiek === [[Lêer:Laleh, Nasjonal Minneskonsert 2012.jpg|duimnael|regs|Laleh tree saam met die Noorse Radio-orkes by die Nasionale Gedenkkonsert van 2012 in Vika in Oslo op]] Die enkelsnit "Some Die Young" van 2012 deur die Iraans-Sweedse musikant Laleh het nou met die nasionale rouproses geassosieer geraak, en koerantartikels, universiteitslesings en 'n aantal ondersteunervideo's het hieroor te voorskyn gekom.<ref name="blft-traumebearbeiding">{{cite journal |url=https://www.idunn.no/doi/10.3402/blft.v4i0.23537 |language=no |title=Nasjonal traumebearbeiding i sanglyrikk for barn og unge etter 22/7 |journal=Barnelitterært forskningstidsskrift |date=31 Desember 2013 |doi=10.3402/blft.v4i0.23537 |access-date=24 Desember 2022 |last1=Ommundsen |first1=Åse Marie |volume=4 |hdl=10642/1821 |hdl-access=free}}</ref> Laleh is uitgenooi om as een van slegs twee internasionale kunstenaars by die amptelike gedenkkonsert in Oslo op die eerste herdenking van die gebeurtenis in 2012 op te tree, en het die lied later by die Nobelvredesprys-konsert van 2012 uitgevoer.<ref name="svt-trostelat">{{cite news |url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/hennes-lat-blev-hela-norges-trostelat-har-besoker-laleh-ut-ya-for-forsta-gangen |language=sv |title=Hennes låt blev hela Norges tröstelåt – här besöker Laleh Utøya för första gången |newspaper=SVT Nyheter |publisher=Sveriges Television |date=23 Augustus 2017 |access-date=24 Desember 2022 |last1=Ljungholm |first1=Markus}}</ref><ref name="nobel-laleh">{{cite OV |date=11 Desember 2012 |title=Laleh "Some die young" 2012 Nobel Peace Prize Concert |type=Televisievervaardiging |url=https://www.youtube.com/watch?v=DP8j9Bx5ero |access-date=24 Desember 2022 |location=Oslo, Noorweë |publisher=Nobel Peace Prize Concert}}</ref> Die lied het agt weke lank die eerste plek op die Noorse treffersparade behaal en is veertien keer platinum deur IFPI Noorweë gesertifiseer.<ref name="norwegiancharts-laleh">{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Laleh&titel=Some+Die+Young&cat=s |title=Norwegian Charts – Laleh / Some die young |publisher=Hung Medien |access-date=24 Desember 2022}}</ref><ref name="ifpi-laleh">{{cite web |url=https://ifpi.no/trofe/trofeoversikt/?aar=&searchterm=laleh |title=Trofeoversikt |website=IFPI Norge |date=17 April 2020 |access-date=24 Desember 2022 |language=no}}</ref> In 'n aflewering van [[Sveriges Television]] se musiekdokumentêre reeks ''Hitlåtens historia'' van 2017 word Laleh uitgenooi om Utøya vir die eerste keer te besoek en oorlewendes te ontmoet, en dink sy na oor die betekenis wat haar lied as deel van die herdenkingsbedrywighede gekry het.<ref name="aftonbladet-laleh">{{cite news |date=23 Augustus 2017 |title=Lalehs svåra känslor kring hitlåten: "Finns en ära i det" |url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/AOvgM/lalehs-svara-kanslor-kring-hitlaten-finns-en-ara-i-det |work=Aftonbladet |location=Stockholm, Swede |access-date=24 Desember 2022 |language=sv}}</ref> Die Oostenrykse swartmetaalgroep Harakiri for the Sky het 'n lied met die titel "69 Dead Birds for Utøya" op hul album ''Aokigahara'' van 2014 vrygestel.<ref name="genius-harakiri">{{cite web |title=Harakiri for the Sky – 69 Dead Birds for Utøya |url=https://genius.com/Harakiri-for-the-sky-69-dead-birds-for-utya-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Nederlandse simfoniese metaalgroep Epica het 'n lied met die titel "Internal Warfare" op hul album ''Requiem for the Indifferent'' van 2012 vrygestel. Die sangeres Simone Simons het in 'n onderhoud gesê dat dit oor die Breivik-aanvalle in Noorweë gaan.<ref name="genius-epica">{{cite web |title=Epica – Internal Warfare |url=https://genius.com/Epica-internal-warfare-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Noorse popsangeres Aurora het 'n lied met die titel "Little Boy in the Grass" op haar EP ''Running with the Wolves'' van 2015 vrygestel, wat oor die tragedie gaan. Een van haar vriende is tydens die aanval op Utøya doodgemaak.<ref name="genius-aurora">{{cite web |title=AURORA – Little Boy In The Grass |url=https://genius.com/Aurora-little-boy-in-the-grass-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Noorse sangeres Anette Askvik het 'n lied met die titel "Liberty" op haar album ''Liberty'' van 2011 vrygestel, en die amptelike video daarvan bevat beelde van die tragedie en die opdrag "Til minne om ofrene etter terrorhandlingene 22.07.2011" ("Ter nagedagtenis van die slagoffers van die terreurdade van 22 Julie 2011").<ref name="nps-askvik">{{cite news |last=Müller |first=Thomas |date=19 Desember 2023 |title=Anette Askvik gir oss sjelefred med et av årets fineste album |url=https://npsmusic.no/anette-askvik-gir-oss-sjelefred-med-et-av-arets-fineste-album/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713182127/https://npsmusic.no/anette-askvik-gir-oss-sjelefred-med-et-av-arets-fineste-album/ |archive-date=13 Julie 2025 |access-date=7 November 2025 |work=NPS Music |language=nb-NO}}</ref> 'n Lied van 2016 wat deur die Noorse pop-rockgroep DeLillos uitgevoer is, "Vi ser dere nå" ("Ons sien julle nou"), is oor die aanvalle geskryf; een vers sê: "hy het 'n bom laat ontplof, om na 'n eiland te gaan, waar hy jongmense neergeskiet het, asof dit lekker was".<ref name="nrk-sangen">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ytring/sangen-som-trostet-norge-1.13036996 |title=Sangen som trøstet Norge |website=Nrk.no |date=18 Julie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="nrk-haper">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/_-haper-ingen-fikk-odelagt-kvelden-1.8254910 |title=– Håper ingen fikk ødelagt kvelden |agency=NRK |date=23 Julie 2012 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> === Televisie === Seisoen 6 van ''Seconds from Disaster'' het op die eerste herdenking van die aanvalle in Noorweë begin (uitgesaai op 22 Julie 2012), met die aflewering met die titel "Norway Massacre: I Was There".<ref name="natgeo-seconds">{{cite news |url=http://natgeotv.com.au/tv/seconds-from-disaster/episodes.aspx?series=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306054611/http://natgeotv.com.au/tv/seconds-from-disaster/episodes.aspx?series=6 |url-status=dead |archive-date=6 Maart 2013 |work=Seconds From Disaster: Series 6 |title=Norway Massacre: I Was There |publisher=National Geographic Australia |date=22 Julie 2012}}</ref> Die ''[[Futurama]]''-aflewering "The Cryonic Woman" is in sommige hersaaiings, die DVD-heruitgawe inbegrepe, effens verander omdat 'n oomblik in die aflewering 'n skerm met die woorde "Prime Minister of Norway" bevat het. Dit is later na "Chainsaw Juggler" verander.<ref name="cracked-futurama">{{cite web |last=Kelly |first=Keegan |date=30 Maart 2024 |title='Futurama' Fans Discover How A Tragedy Changed A Classic Joke — For the Better |url=https://www.cracked.com/article_41603_futurama-fans-discover-how-a-tragedy-changed-a-classic-joke-for-the-better.html |access-date=7 November 2025 |website=Cracked.com |language=en}}</ref> 'n Televisiereeks, ''22. juli'', oor dié wat op die aanval gereageer het, het op 5 Januarie 2020 op NRK begin.<ref name="nrk-22juliserie">{{cite web |title=22 juli |url=https://tv.nrk.no/serie/22-juli |access-date=1 Oktober 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * Borchgrevink, Aage Storm, en Guy Puzey. ''A Norwegian Tragedy: Anders Behring Breivik and the Massacre on Utøya''. 2013. {{ISBN|978-0745672205}} (uit Noors vertaal) * Seierstad, Åsne, en Sarah Death. ''One of Us: The Story of Anders Breivik and the Massacre in Norway''. New York: Farrar, Straus & Giroux, 2015. {{ISBN|978-0374277895}} (uit Noors vertaal) * Turrettini, Unni, en Kathleen M. Puckett. ''The Mystery of the Lone Wolf Killer: Anders Behring Breivik and the Threat of Terror in Plain Sight''. New York: Pegasus Crime, 2015. {{ISBN|978-1605989105}} == Eksterne skakels == {{Commons|2011 Norway attacks|2011 Noorweegse aanvalle}} * [https://web.archive.org/web/20110723001331/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180673.ece Stor eksplosjon i Oslo sentrum], ''Aftenposten'', nuusberig in Noors, met foto's. * [http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4613900 Allvarligt bombattentat skakar Oslo], ''Sveriges Radio'', nuusberig in Sweeds, met foto's. * [http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/norway/index.html Norway – Breivik Attacks, July 2011], versamelde nuus en kommentaar by ''The New York Times'' * [https://web.archive.org/web/20120822100326/http://www.nrk.no/minnetavle/ Slagoffers van die aanvalle in Oslo en op Utøya] (NRK) * [http://www.defensemedianetwork.com/stories/oslo-terrorist-attacks/ Oslo Terrorist Attacks – Terrorism with a different face, in a different place] * [http://www.regjeringen.no/nb/dep/smk/dok/nou-er/2012/nou-2012-14.html?id=697260 Rapport fra 22. juli-kommisjonen] (amptelike verslag) * [https://www.npr.org/2011/07/23/138611031/photo-gallery-deadly-explosions-in-norway Deadly Attacks In Norway], 'n skyfievertoning deur ''NPR'' {{Normdata}} [[Kategorie:Terrorisme]] [[Kategorie:Massamoorde]] [[Kategorie:Massaskietery]] [[Kategorie:Geskiedenis van Noorweë]] [[Kategorie:Moord]] [[Kategorie:Oslo]] [[Kategorie:2011]] qparmcsgn2bd2rcq4mmxekhfub9o8sb 0 470103 2975820 2975588 2026-10-05T17:41:13Z Score Beethoven 48986 Typo fix: removed space before punctuation (, ; .) 2975820 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' (''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word slegs melding gemaak van die [[Swellendam]]berge in die Wes-Kaapprovinsie, waar die spesie op 5 Februarie 1927 deur G. Hutchinson versamel is. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amfibiaweb]</ref> ==Status== Die bergagtige habitat van die aarbeireënpadda word oor die algemeen min versteur en kom voor in verskeie beskermde gebiede, soos die [[Marloth-natuurreservaat]], die [[Boosmansbos-wildernisgebied]] en die [[Grootvadersbosch]]-staatswoud. Hierdie spesie word nie bedreig nie.<ref name="bdi"/> ==Habitat== Hierdie spesie verkies digte woud—insluitend beide die blaredak en ondergroei—met 'n aansienlike laag blareafval, maar kan ook in [[fynbos]] of grasveld voorkom. Hulle habitat strek van seevlak tot op 'n hoogte van 1600 m, maar steeds onderkant die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Hierdie spesie word dikwels geassosieer met grys sandgrond en [[Tafelberg]]sandsteen.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n klein, bolvormige padda met 'n kort gesig en 'n mond wat afwaarts buig.<ref name="amfi"/> Die rugkant is rooierig of pienk tot roomwit, met talle verhewe swart korrels. Die onderkant is persagtig met roomkleurige kolle.<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/24/strawberry-rain-frog-breviceps-acutirostris/ the BDI 2022]</ref> Die spesie toon seksuele dimorfisme: wyfies kan 'n snoet-tot-vent-lengte van 40 mm bereik, terwyl mannetjies gewoonlik kleiner as 25 mm is. Die snoet is effens skerper en steek meer uit as by ander taksa in die genus. Die afstand tussen die neusgate is effens groter as die afstand tussen die neusgat en die oog. Die oë is klein. Die aarbeiereënpadda is 'n grawende spesie wat goed gedreineerde leem- of sandgrond verkies; hulle grawe hulself in deur middel van hul agterpote. Alle lede van die genus plant voort deur middel van direkte ontwikkeling. Eierleggings bevat ongeveer 24 groot (7 mm) eiers. <ref name="amfi"/> Die mannetjie roep vanaf die grondvlak, verhoogde sitplekke of vlak holtes onder plantegroei of blareafval. Die roep bestaan ​​uit 'n kort fluitgeluid (1,9 kHz met 'n duur van 200 ms) wat gewoonlik vinnig agtereenvolgens herhaal word. Hulle roep tydens en na reënval, gedurende die winter en lente. Hulle sal ook roep selfs wanneer 'n verwante spesie, die [[swart reënpadda]], binne enkele meters van 'n roepende mannetjie af is.<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps acutirostris}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps acutirostris}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] grv1ddv0she4tl6qbljyvjtq9w9aomv 2975821 2975820 2026-10-05T17:47:44Z Oesjaar 7467 /* Besonderhede */ Onnodige spasie. 2975821 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' (''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word slegs melding gemaak van die [[Swellendam]]berge in die Wes-Kaapprovinsie, waar die spesie op 5 Februarie 1927 deur G. Hutchinson versamel is. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amfibiaweb]</ref> ==Status== Die bergagtige habitat van die aarbeireënpadda word oor die algemeen min versteur en kom voor in verskeie beskermde gebiede, soos die [[Marloth-natuurreservaat]], die [[Boosmansbos-wildernisgebied]] en die [[Grootvadersbosch]]-staatswoud. Hierdie spesie word nie bedreig nie.<ref name="bdi"/> ==Habitat== Hierdie spesie verkies digte woud—insluitend beide die blaredak en ondergroei—met 'n aansienlike laag blareafval, maar kan ook in [[fynbos]] of grasveld voorkom. Hulle habitat strek van seevlak tot op 'n hoogte van 1600 m, maar steeds onderkant die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Hierdie spesie word dikwels geassosieer met grys sandgrond en [[Tafelberg]]sandsteen.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n klein, bolvormige padda met 'n kort gesig en 'n mond wat afwaarts buig.<ref name="amfi"/> Die rugkant is rooierig of pienk tot roomwit, met talle verhewe swart korrels. Die onderkant is persagtig met roomkleurige kolle.<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/24/strawberry-rain-frog-breviceps-acutirostris/ the BDI 2022]</ref> Die spesie toon seksuele dimorfisme: wyfies kan 'n snoet-tot-vent-lengte van 40 mm bereik, terwyl mannetjies gewoonlik kleiner as 25 mm is. Die snoet is effens skerper en steek meer uit as by ander taksa in die genus. Die afstand tussen die neusgate is effens groter as die afstand tussen die neusgat en die oog. Die oë is klein. Die aarbeiereënpadda is 'n grawende spesie wat goed gedreineerde leem- of sandgrond verkies; hulle grawe hulself in deur middel van hul agterpote. Alle lede van die genus plant voort deur middel van direkte ontwikkeling. Eierleggings bevat ongeveer 24 groot (7 mm) eiers. <ref name="amfi"/> Die mannetjie roep vanaf die grondvlak, verhoogde sitplekke of vlak holtes onder plantegroei of blareafval. Die roep bestaan ​​uit 'n kort fluitgeluid (1,9 kHz met 'n duur van 200 ms) wat gewoonlik vinnig agtereenvolgens herhaal word. Hulle roep tydens en na reënval, gedurende die winter en lente. Hulle sal ook roep selfs wanneer 'n verwante spesie, die [[swart reënpadda]], binne enkele meters van 'n roepende mannetjie af is.<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps acutirostris}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps acutirostris}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] bn0gwrtffzcqevar16ljtsjtj8vyvgg 0 470128 2975840 2975457 2026-10-05T18:37:10Z Sobaka 328 inligtingskas 2975840 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Astro Teller | image = Astro Teller in 2025 01.jpg | caption = Astro Teller in 2025 | birth_name = Eric Teller | birth_date = [[29 Mei]] [[1970]] | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | occupation = Entrepreneur, rekenaaringenieur en skrywer | salary = | networth = | spouse = | parents = | website = | nationality = Amerikaans | religion = | ethnicity = | television = | education = | residence = }} '''Eric "Astro" Teller''' (gebore op [[29 Mei]] [[1970]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]], [[Rekenaaringenieur|rekenaarwetenskaplike]] en [[skrywer]] met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].<ref name= fastc>{{cite web |url=https://www.fastcompany.com/person/astro-teller| work= Fast Company |title= Most Creative People| access-date= 9 Augustus 2019}}</ref><ref name="Forbes2024">{{cite web |last=Taylor |first=Emily |title=Astro Teller: Captain of Moonshots |url=https://www.forbes.com/profile/astro-teller/ |website=Forbes |date=2024-08-15 |accessdate=2025-08-30}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding== Teller is in [[Cambridge]], [[Engeland]], gebore en het in Evanston, [[Illinois]], grootgeword. Hy is die seun van Paul Teller, wat as dosent in die [[filosofie]] van die wetenskap aan die Universiteit van Illinois in [[Chicago]] gewerk het, en Chantal DeSoto, 'n aankoper en kleredrywer vir Sears wat later 'n onderwyser vir begaafde kinders geword het.<ref>{{cite news | last = Pletz | first = John | title = The biography of Google's X-Man | url=http://www.chicagobusiness.com/article/20130518/ISSUE01/305189963/the-biography-of-googles-x-man | access-date = 16 Desember 2014 | work= Crain's Chicago Business | date=18 Mei 2013}}</ref> Onder sy grootouers tel die Franse ekonoom en wiskundige Gérard Debreu en die Hongaars-gebore Amerikaanse teoretiese fisikus [[Edward Teller]].<ref>{{cite news | last = Murphy | first = Victoria | title = Mavericks: Future Teller | url=https://www.forbes.com/free_forbes/2005/0606/071.html | access-date = 24 Maart 2009 | work= [[Forbes]] | date=6 Junie 2005| archive-url= https://web.archive.org/web/20090409135638/http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0606/071.html| archive-date= 9 April 2009 | url-status= dead}}</ref> Hy het die bynaam "Astro" gekry nadat vriende van die hoërskool sy platkophare ("flat-top") met AstroTurf vergelyk het; daar word ook vertel dat hy tydens sy universiteitsjare 'n afbeelding van die tekenprent-hond Astro (uit ''The Jetsons'') op sy motordeur laat verf het.<ref>{{cite news | last = Stone | first = Brad | | title =Inside Google's Secret Lab | url=http://www.businessweek.com/articles/2013-05-22/inside-googles-secret-lab | archive-url=https://web.archive.org/web/20130523002623/http://www.businessweek.com/articles/2013-05-22/inside-googles-secret-lab | url-status=dead | archive-date=23 Mei 2013 | access-date = 16 Desember 2014 | work= Bloomberg Businessweek Technology | date=22 Mei 2013}}</ref> Teller verwerf 'n [[Baccalaureus Scientiae]]-graad in [[rekenaarwetenskap]] van Stanford-universiteit, 'n Magister Scientiae-graad in simboliese berekening (simboliese en heuristiese berekening) – ook van Stanford – en 'n PhD in [[kunsmatige intelligensie]] van Carnegie Mellon-universiteit,<ref name= fastc /> waar hy 'n Hertz-beurs ontvang het.<ref>[http://www.hertzfoundation.org/ Die Hertz-stigting verskaf finansiële ondersteuning en beurse aan uitnemende PhD-studente in die fisiese, biologiese en ingenieurswetenskappe.}}</ref> == Loopbaan en ambisieuse doelwitte == Nadat hy as fakulteitslid aan Stanford-universiteit gewerk het, het Teller 'n sakebestuurder geword. Sedert 2010 is hy aan die hoof van die laboratoriums van Google X (wat intussen X, The Moonshot Factory geword het).<ref>{{Cite web|url=https://www.thecooldown.com/green-tech/carbon-capture-technology-data-centers-startup/|title=Startup spun out of Google's X 'moonshot factory' aims to revolutionize data centers: 'We're excited to see this momentum'|first=Stephen|last=Proctor|date=25 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fierce-network.com/wireless/taara-ceo-new-chip-google-moonshots-and-where-it-goes-here|title=Taara CEO: Google moonshots, new chip and where it goes from here|first=Monica|last=Alleven|date=27 Maart 2025|website=www.fierce-network.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.esgtoday.com/dow-google-partner-to-use-ai-to-address-hard-to-recycle-soft-plastics/|title=Dow, Google Partner to Use AI to Tackle Hard to Recycle Soft Plastics|first=Mark|last=Segal|date=5 Mei 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2025/02/02/google-x-spins-out-heritable-agriculture-a-startup-using-ai-to-improve-crop-yield/|title=Google's X spins out Heritable Agriculture, a startup using AI to improve crop yield|first=Brian|last=Heater|date=2 Februarie 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://designcompass.org/en/2025/07/18/googlex-moonshot-project/|title=Google X Moonshot Factory Brand Design|date=18 Julie 2025|website=design compass}}</ref> laboratories.<ref name= "FASTCOMPANYMAY2014">Gertner, John, [http://www.fastcompany.com/3028156/united-states-of-innovation/the-google-x-factor "The Truth About Google X: An Exclusive Look Behind The Secretive Lab's Closed Doors"], ''Fast Company'' magazine, Mei 2014 issue.</ref><ref>{{cite web | url = https://www.solveforx.com/community/ahJzfmdvb2dsZS1zb2x2ZWZvcnhyHwsSBFVzZXIiFTEwOTcyODUyMzg4OTMxMjEwNDY5MAw/astro-teller | website= solveforx.com| archive-url = https://20130411205256/https://www.solveforx.com/community/ahJzfmdvb2dsZS1zb2x2ZWZvcnhyHwsSBFVzZXIiFTEwOTcyODUyMzg4OTMxMjEwNDY5MAw/astro-teller | url-status = dead | archive-date = 2013-04-11 | title = Astro Teller }}</ref><ref name="ASTROTELLERBIO">{{cite web| url= http://www.astroteller.net/biography.php |title= Bio: Astro Teller| archive-url= https://web.archive web/20140707141202/http://astroteller.net/biography.php |archive-date=7 Julie 2014| website= astroteller.net| url-status= }}</ref><ref>{{cite news |last=Grossman |first=David |date=24 Januarie 2014 |title=Secret Google lab 'rewards staff for failure' |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-25880738 |access-date=25 January 2014 |work=News: Technology |publisher=[[BBC]]}}</ref> Projekte by Google X sluit in Google Glass, Google se projek vir [[selfbesturende motor]]s, Google-kontaklense en Project Loon. Google X het sy projek genaamd Flux in 2012 as 'n selfstandige onderneming afgestig.<ref name= "TechCrunchMAY2014">{{cite web| last= Lunden| first= Ingrid| url= https://techcrunch.com/2014/05/06/flux-the-first-startup-to-spin-out-of-google-x-nabs-8m-for-its-eco-home-building-platform/ |title= Flux Emerges From Google X And Nabs $8M To Help Build Eco-Friendly Buildings| work= TechCrunch| date= Mei 2014}}</ref> Teller het tydens TED2016 'n [[TED]]-praatjie gelewer oor die belangrikheid van mislukking in Google X se benadering tot die baanbrekerswerk aan nuwe projekte.<ref name="TED Talk">{{cite web|title=Astro Teller: The unexpected benefit of celebrating failure| website= TED.com | date= 14 April 2016 |url= https://www.ted.com/talks/astro_teller_the_unexpected_benefit_of_celebrating_failure| language=en |publisher= [[TED]]|access-date=25 Julie 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=TED 2016: Google boss on why it is OK to fail|work=BBC News|date=16 Februarie 2016|url=https://www.bbc.com/news/technology-35589220|access-date=25 Julie 2016|last1=Wakefield|first1=Jane}}</ref> ==Entrepreneur== Teller was die medestigter en voorsitter van BodyMedia,<ref name= fastc /> die vervaardiger van die BodyMedia FIT-, Bodybugg- en Sensewear-armbande (draagbare toestelle wat slaap, sweet, beweging en verbrande kalorieë meet).<ref name="Discover Magazine">{{cite web | last = Lemly | first = Brad | url = http://discovermagazine.com/2003/apr/featted | work= Discover Magazine| title = TEDMED}}</ref> Hy is ook medestigter, direkteur en voormalige uitvoerende hoof van Cerebellum Capital.<ref name="Hertz Foundation">{{cite web | title=The Mother of Invention | publisher=Hertz Foundation | url=http://www.hertzfoundation.org/lib/Literature/Hertz_FallNews08-lv.pdf | access-date=9 Maart 2010 | archive-date=22 Julie 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722153853/http://www.hertzfoundation.org/lib/Literature/Hertz_FallNews08-lv.pdf | url-status=dead }}</ref><ref name="Cerebellum Board">{{cite web | publisher= Cerebellum Capital | title= Directors & Advisors | url= http://www.cerebellumcapital.com/about-board.html | access-date= 28 April 2010 | archive-date= 6 April 2010 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100406073137/http://www.cerebellumcapital.com/about-board.html | url-status= dead }}</ref> ==Spreker== In Mei 2001 het Teller in [[NPR]] se radioprogram ''All Things Considered'' verskyn, waar hy bespreek het hoe die gunstige ekonomie die houding van 30-jariges teenoor hul werk beïnvloed het.<ref>{{cite interview |work= All Things Considered| first= Astro| last= Teller |url = https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1122385 |title = Thirty Years Old | date= | publisher= [[NPR]]| access-date= }}</ref> Hy was die medestigter en mede-aanbieder van die jaarlikse *Solve for X*-geleentheid en -internetgemeenskap.<ref>{{cite news |url = https://www.economist.com/babbage/2012/02/29/whats-the-big-idea | title= Google's Solve For X: What's the big idea? | newspaper= [[The Economist]] | date=29 Februarie 2012}}</ref> Hy het lesings gelewer by die TEDMED-konferensie (2003 en 2004), South By Southwest (2013) en ideaCity (2004)<ref name="TEDMED">{{cite web |url = http://www.tedmed.com/past-speakers |website= TEDMED.com |title =Past Speakers |access-date = 9 Maart 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100309093043/http://www.tedmed.com/past-speakers |archive-date = 9 Maart 2010 |url-status = dead }}</ref><ref name="South By Southwest">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=K8mTHgaLQ7w |title = SXSW – 2013 Keynote| date=22 April 2013 | via= YouTube}}</ref><ref name="ideaCity">{{cite web| website= ideacityonline.com |url = http://www.ideacityonline.com/presenters/astro-teller |publisher= idea City |title = Past Speakers}}</ref> In 2008 het hy as politieke kommentator op die nasionale Franse televisiekanaal France 24 verskyn.<ref name= "France24a">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20081017-has-obama-already-won-france-24-debate |work= France24.com |title = Has Obama Already Won?}}</ref><ref name= "France24b">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20080828-will-democratic-convention-boost-obama-france-24-debate |work= France24.com |title = Will The Democratic Convention boost Obama?}}</ref><ref name="France24c">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20081104-us-elections-final-countdown-american-elections |work= France24.com |title = US Elections: The Final Countdown}}</ref> ==Outeur== Teller se roman, ''Exegesis'', is in 1997 gepubliseer.<ref>{{cite web |publisher= Random House |url = http://www.randomhouse.com/catalog/display.pperl/9780375700514.html |title = Exegesis by Astro Teller}}</ref> Dit is in Nederlands,<ref name="Exegesis_Dutch">{{cite web |url = http://www.2dehands.be/boeken-strips/boeken/romans/-hallo-alice-e-mail-roman-van-47077101.html |title = Exegesis – Dutch Translation |access-date = 28 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110706132128/http://www.2dehands.be/boeken-strips/boeken/romans/-hallo-alice-e-mail-roman-van-47077101.html |archive-date = 6 Julie 2011 |url-status = dead }}</ref> Japannees,<ref>Exegesis_Japanese Exegesis – Japanese Translation ASIN 416317480X, Japan</ref> Deens,<ref name="Exegesis_Danish">{{cite web |url = http://www.adlibris.com/dk/product.aspx?isbn=8755721494 |title = Exegesis – Danish Translation |access-date = 28 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111006160735/http://www.adlibris.com/dk/product.aspx?isbn=8755721494 |archive-date = 6 Oktober 2011 |url-status = dead }}</ref> Duits, <ref name="Exegesis_German">{{cite web |date=1998-03-01 |title=5 Alice im Cyberland. Ein E-Mail-Roman erzählt von Pygmalion, Frankenstein und menschelnder Software |url=http://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-7240166.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201752/http://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-7240166.html |archive-date=2016-03-03}}</ref> Italiaans<ref name="Exegesis_Italian">{{cite web |url = http://www.baskerville.it/libri/collanablu/teller_exegesis.html |title = Exegesis – Italian Translation}}</ref> en Grieks vertaal. 'n Tweede roman, ''Among These Savage Thoughts'', is in 2006 gepubliseer. Dit is 'n eksperimentele roman wat handel oor die hoofkarakter se reis om homself te herontdek in die denkbeeldige berggemeenskap van Karabas.<ref>{{Cite web| publisher= Astro Teller |title =Books and Films|url = http://www.astroteller.net/writing/fiction |website = astroteller.net |access-date = 2016-02-11}}</ref> Sy derde boek, Sacred Cows, is 'n niefiksie-werk wat die samelewing se houding teenoor die huwelik en egskeiding ondersoek; hy het dit saam met sy vrou, Danielle Teller, geskryf. Dit is in 2014 deur Diversion Books uitgegee; in dieselfde jaar het hy 'n TEDxBoston-toespraak oor die boek gelewer.<ref name= "Diversion SacredC">{{cite web |url = http://diversionbooks.com/ebooks/sacred-cows-truth-about-divorce-and-marriage |title = Sacred Cows by Danielle Teller and Astro Teller |publisher = Diversion Books |access-date = 1 Julie 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140625182026/http://diversionbooks.com/ebooks/sacred-cows-truth-about-divorce-and-marriage |archive-date = 25 Junie 2014 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | publisher= TEDxBoston |url = https://www.youtube.com/watch?v=7Mqse6_LOds |title = TEDx talk about Sacred Cows| date=5 November 2014 | via= YouTube}}</ref> ==Persoonlike lewe== Teller is met Danielle Teller getroud.<ref name= "Diversion SacredC" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Teller, Astro}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Amerikaanse rekenaarprogrammeerders]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] l5git4m9rz9y7wlm3smlzt04p68mtf8 2975849 2975840 2026-10-05T18:49:25Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2975849 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Astro Teller | image = Astro Teller in 2025 01.jpg | caption = Astro Teller in 2025 | birth_name = Eric Teller | birth_date = {{gdeo|1970|05|29}} | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | occupation = Entrepreneur, rekenaaringenieur en skrywer | salary = | networth = | spouse = | parents = | website = | nationality = Amerikaans | religion = | ethnicity = | television = | education = | residence = }} '''Eric "Astro" Teller''' (gebore op [[29 Mei]] [[1970]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]], [[Rekenaaringenieur|rekenaarwetenskaplike]] en [[skrywer]] met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].<ref name= fastc>{{cite web |url=https://www.fastcompany.com/person/astro-teller| work= Fast Company |title= Most Creative People| access-date= 9 Augustus 2019}}</ref><ref name="Forbes2024">{{cite web |last=Taylor |first=Emily |title=Astro Teller: Captain of Moonshots |url=https://www.forbes.com/profile/astro-teller/ |website=Forbes |date=2024-08-15 |accessdate=2025-08-30}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding== Teller is in [[Cambridge]], [[Engeland]], gebore en het in Evanston, [[Illinois]], grootgeword. Hy is die seun van Paul Teller, wat as dosent in die [[filosofie]] van die wetenskap aan die Universiteit van Illinois in [[Chicago]] gewerk het, en Chantal DeSoto, 'n aankoper en kleredrywer vir Sears wat later 'n onderwyser vir begaafde kinders geword het.<ref>{{cite news | last = Pletz | first = John | title = The biography of Google's X-Man | url=http://www.chicagobusiness.com/article/20130518/ISSUE01/305189963/the-biography-of-googles-x-man | access-date = 16 Desember 2014 | work= Crain's Chicago Business | date=18 Mei 2013}}</ref> Onder sy grootouers tel die Franse ekonoom en wiskundige Gérard Debreu en die Hongaars-gebore Amerikaanse teoretiese fisikus [[Edward Teller]].<ref>{{cite news | last = Murphy | first = Victoria | title = Mavericks: Future Teller | url=https://www.forbes.com/free_forbes/2005/0606/071.html | access-date = 24 Maart 2009 | work= [[Forbes]] | date=6 Junie 2005| archive-url= https://web.archive.org/web/20090409135638/http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0606/071.html| archive-date= 9 April 2009 | url-status= dead}}</ref> Hy het die bynaam "Astro" gekry nadat vriende van die hoërskool sy platkophare ("flat-top") met AstroTurf vergelyk het; daar word ook vertel dat hy tydens sy universiteitsjare 'n afbeelding van die tekenprent-hond Astro (uit ''The Jetsons'') op sy motordeur laat verf het.<ref>{{cite news | last = Stone | first = Brad | | title =Inside Google's Secret Lab | url=http://www.businessweek.com/articles/2013-05-22/inside-googles-secret-lab | archive-url=https://web.archive.org/web/20130523002623/http://www.businessweek.com/articles/2013-05-22/inside-googles-secret-lab | url-status=dead | archive-date=23 Mei 2013 | access-date = 16 Desember 2014 | work= Bloomberg Businessweek Technology | date=22 Mei 2013}}</ref> Teller verwerf 'n [[Baccalaureus Scientiae]]-graad in [[rekenaarwetenskap]] van Stanford-universiteit, 'n Magister Scientiae-graad in simboliese berekening (simboliese en heuristiese berekening) – ook van Stanford – en 'n PhD in [[kunsmatige intelligensie]] van Carnegie Mellon-universiteit,<ref name= fastc /> waar hy 'n Hertz-beurs ontvang het.<ref>[http://www.hertzfoundation.org/ Die Hertz-stigting verskaf finansiële ondersteuning en beurse aan uitnemende PhD-studente in die fisiese, biologiese en ingenieurswetenskappe.}}</ref> == Loopbaan en ambisieuse doelwitte == Nadat hy as fakulteitslid aan Stanford-universiteit gewerk het, het Teller 'n sakebestuurder geword. Sedert 2010 is hy aan die hoof van die laboratoriums van Google X (wat intussen X, The Moonshot Factory geword het).<ref>{{Cite web|url=https://www.thecooldown.com/green-tech/carbon-capture-technology-data-centers-startup/|title=Startup spun out of Google's X 'moonshot factory' aims to revolutionize data centers: 'We're excited to see this momentum'|first=Stephen|last=Proctor|date=25 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fierce-network.com/wireless/taara-ceo-new-chip-google-moonshots-and-where-it-goes-here|title=Taara CEO: Google moonshots, new chip and where it goes from here|first=Monica|last=Alleven|date=27 Maart 2025|website=www.fierce-network.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.esgtoday.com/dow-google-partner-to-use-ai-to-address-hard-to-recycle-soft-plastics/|title=Dow, Google Partner to Use AI to Tackle Hard to Recycle Soft Plastics|first=Mark|last=Segal|date=5 Mei 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2025/02/02/google-x-spins-out-heritable-agriculture-a-startup-using-ai-to-improve-crop-yield/|title=Google's X spins out Heritable Agriculture, a startup using AI to improve crop yield|first=Brian|last=Heater|date=2 Februarie 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://designcompass.org/en/2025/07/18/googlex-moonshot-project/|title=Google X Moonshot Factory Brand Design|date=18 Julie 2025|website=design compass}}</ref> laboratories.<ref name= "FASTCOMPANYMAY2014">Gertner, John, [http://www.fastcompany.com/3028156/united-states-of-innovation/the-google-x-factor "The Truth About Google X: An Exclusive Look Behind The Secretive Lab's Closed Doors"], ''Fast Company'' magazine, Mei 2014 issue.</ref><ref>{{cite web | url = https://www.solveforx.com/community/ahJzfmdvb2dsZS1zb2x2ZWZvcnhyHwsSBFVzZXIiFTEwOTcyODUyMzg4OTMxMjEwNDY5MAw/astro-teller | website= solveforx.com| archive-url = https://20130411205256/https://www.solveforx.com/community/ahJzfmdvb2dsZS1zb2x2ZWZvcnhyHwsSBFVzZXIiFTEwOTcyODUyMzg4OTMxMjEwNDY5MAw/astro-teller | url-status = dead | archive-date = 2013-04-11 | title = Astro Teller }}</ref><ref name="ASTROTELLERBIO">{{cite web| url= http://www.astroteller.net/biography.php |title= Bio: Astro Teller| archive-url= https://web.archive web/20140707141202/http://astroteller.net/biography.php |archive-date=7 Julie 2014| website= astroteller.net| url-status= }}</ref><ref>{{cite news |last=Grossman |first=David |date=24 Januarie 2014 |title=Secret Google lab 'rewards staff for failure' |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-25880738 |access-date=25 January 2014 |work=News: Technology |publisher=[[BBC]]}}</ref> Projekte by Google X sluit in Google Glass, Google se projek vir [[selfbesturende motor]]s, Google-kontaklense en Project Loon. Google X het sy projek genaamd Flux in 2012 as 'n selfstandige onderneming afgestig.<ref name= "TechCrunchMAY2014">{{cite web| last= Lunden| first= Ingrid| url= https://techcrunch.com/2014/05/06/flux-the-first-startup-to-spin-out-of-google-x-nabs-8m-for-its-eco-home-building-platform/ |title= Flux Emerges From Google X And Nabs $8M To Help Build Eco-Friendly Buildings| work= TechCrunch| date= Mei 2014}}</ref> Teller het tydens TED2016 'n [[TED]]-praatjie gelewer oor die belangrikheid van mislukking in Google X se benadering tot die baanbrekerswerk aan nuwe projekte.<ref name="TED Talk">{{cite web|title=Astro Teller: The unexpected benefit of celebrating failure| website= TED.com | date= 14 April 2016 |url= https://www.ted.com/talks/astro_teller_the_unexpected_benefit_of_celebrating_failure| language=en |publisher= [[TED]]|access-date=25 Julie 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=TED 2016: Google boss on why it is OK to fail|work=BBC News|date=16 Februarie 2016|url=https://www.bbc.com/news/technology-35589220|access-date=25 Julie 2016|last1=Wakefield|first1=Jane}}</ref> ==Entrepreneur== Teller was die medestigter en voorsitter van BodyMedia,<ref name= fastc /> die vervaardiger van die BodyMedia FIT-, Bodybugg- en Sensewear-armbande (draagbare toestelle wat slaap, sweet, beweging en verbrande kalorieë meet).<ref name="Discover Magazine">{{cite web | last = Lemly | first = Brad | url = http://discovermagazine.com/2003/apr/featted | work= Discover Magazine| title = TEDMED}}</ref> Hy is ook medestigter, direkteur en voormalige uitvoerende hoof van Cerebellum Capital.<ref name="Hertz Foundation">{{cite web | title=The Mother of Invention | publisher=Hertz Foundation | url=http://www.hertzfoundation.org/lib/Literature/Hertz_FallNews08-lv.pdf | access-date=9 Maart 2010 | archive-date=22 Julie 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722153853/http://www.hertzfoundation.org/lib/Literature/Hertz_FallNews08-lv.pdf | url-status=dead }}</ref><ref name="Cerebellum Board">{{cite web | publisher= Cerebellum Capital | title= Directors & Advisors | url= http://www.cerebellumcapital.com/about-board.html | access-date= 28 April 2010 | archive-date= 6 April 2010 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100406073137/http://www.cerebellumcapital.com/about-board.html | url-status= dead }}</ref> ==Spreker== In Mei 2001 het Teller in [[NPR]] se radioprogram ''All Things Considered'' verskyn, waar hy bespreek het hoe die gunstige ekonomie die houding van 30-jariges teenoor hul werk beïnvloed het.<ref>{{cite interview |work= All Things Considered| first= Astro| last= Teller |url = https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1122385 |title = Thirty Years Old | date= | publisher= [[NPR]]| access-date= }}</ref> Hy was die medestigter en mede-aanbieder van die jaarlikse *Solve for X*-geleentheid en -internetgemeenskap.<ref>{{cite news |url = https://www.economist.com/babbage/2012/02/29/whats-the-big-idea | title= Google's Solve For X: What's the big idea? | newspaper= [[The Economist]] | date=29 Februarie 2012}}</ref> Hy het lesings gelewer by die TEDMED-konferensie (2003 en 2004), South By Southwest (2013) en ideaCity (2004)<ref name="TEDMED">{{cite web |url = http://www.tedmed.com/past-speakers |website= TEDMED.com |title =Past Speakers |access-date = 9 Maart 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100309093043/http://www.tedmed.com/past-speakers |archive-date = 9 Maart 2010 |url-status = dead }}</ref><ref name="South By Southwest">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=K8mTHgaLQ7w |title = SXSW – 2013 Keynote| date=22 April 2013 | via= YouTube}}</ref><ref name="ideaCity">{{cite web| website= ideacityonline.com |url = http://www.ideacityonline.com/presenters/astro-teller |publisher= idea City |title = Past Speakers}}</ref> In 2008 het hy as politieke kommentator op die nasionale Franse televisiekanaal France 24 verskyn.<ref name= "France24a">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20081017-has-obama-already-won-france-24-debate |work= France24.com |title = Has Obama Already Won?}}</ref><ref name= "France24b">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20080828-will-democratic-convention-boost-obama-france-24-debate |work= France24.com |title = Will The Democratic Convention boost Obama?}}</ref><ref name="France24c">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20081104-us-elections-final-countdown-american-elections |work= France24.com |title = US Elections: The Final Countdown}}</ref> ==Outeur== Teller se roman, ''Exegesis'', is in 1997 gepubliseer.<ref>{{cite web |publisher= Random House |url = http://www.randomhouse.com/catalog/display.pperl/9780375700514.html |title = Exegesis by Astro Teller}}</ref> Dit is in Nederlands,<ref name="Exegesis_Dutch">{{cite web |url = http://www.2dehands.be/boeken-strips/boeken/romans/-hallo-alice-e-mail-roman-van-47077101.html |title = Exegesis – Dutch Translation |access-date = 28 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110706132128/http://www.2dehands.be/boeken-strips/boeken/romans/-hallo-alice-e-mail-roman-van-47077101.html |archive-date = 6 Julie 2011 |url-status = dead }}</ref> Japannees,<ref>Exegesis_Japanese Exegesis – Japanese Translation ASIN 416317480X, Japan</ref> Deens,<ref name="Exegesis_Danish">{{cite web |url = http://www.adlibris.com/dk/product.aspx?isbn=8755721494 |title = Exegesis – Danish Translation |access-date = 28 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111006160735/http://www.adlibris.com/dk/product.aspx?isbn=8755721494 |archive-date = 6 Oktober 2011 |url-status = dead }}</ref> Duits, <ref name="Exegesis_German">{{cite web |date=1998-03-01 |title=5 Alice im Cyberland. Ein E-Mail-Roman erzählt von Pygmalion, Frankenstein und menschelnder Software |url=http://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-7240166.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201752/http://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-7240166.html |archive-date=2016-03-03}}</ref> Italiaans<ref name="Exegesis_Italian">{{cite web |url = http://www.baskerville.it/libri/collanablu/teller_exegesis.html |title = Exegesis – Italian Translation}}</ref> en Grieks vertaal. 'n Tweede roman, ''Among These Savage Thoughts'', is in 2006 gepubliseer. Dit is 'n eksperimentele roman wat handel oor die hoofkarakter se reis om homself te herontdek in die denkbeeldige berggemeenskap van Karabas.<ref>{{Cite web| publisher= Astro Teller |title =Books and Films|url = http://www.astroteller.net/writing/fiction |website = astroteller.net |access-date = 2016-02-11}}</ref> Sy derde boek, Sacred Cows, is 'n niefiksie-werk wat die samelewing se houding teenoor die huwelik en egskeiding ondersoek; hy het dit saam met sy vrou, Danielle Teller, geskryf. Dit is in 2014 deur Diversion Books uitgegee; in dieselfde jaar het hy 'n TEDxBoston-toespraak oor die boek gelewer.<ref name= "Diversion SacredC">{{cite web |url = http://diversionbooks.com/ebooks/sacred-cows-truth-about-divorce-and-marriage |title = Sacred Cows by Danielle Teller and Astro Teller |publisher = Diversion Books |access-date = 1 Julie 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140625182026/http://diversionbooks.com/ebooks/sacred-cows-truth-about-divorce-and-marriage |archive-date = 25 Junie 2014 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | publisher= TEDxBoston |url = https://www.youtube.com/watch?v=7Mqse6_LOds |title = TEDx talk about Sacred Cows| date=5 November 2014 | via= YouTube}}</ref> ==Persoonlike lewe== Teller is met Danielle Teller getroud.<ref name= "Diversion SacredC" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Teller, Astro}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Amerikaanse rekenaarprogrammeerders]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] p32xb0r8mhkvftyhowsutvqo9bd5o22 2975850 2975849 2026-10-05T18:50:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975850 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Astro Teller | image = Astro Teller in 2025 01.jpg | caption = Astro Teller in 2025 | birth_name = Eric Teller | birth_date = {{GDEO|1970|05|29}} | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | occupation = Entrepreneur, rekenaaringenieur en skrywer | salary = | networth = | spouse = | parents = | website = | nationality = Amerikaans | religion = | ethnicity = | television = | education = | residence = }} '''Eric "Astro" Teller''' (gebore op [[29 Mei]] [[1970]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]], [[Rekenaaringenieur|rekenaarwetenskaplike]] en [[skrywer]] met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].<ref name= fastc>{{cite web |url=https://www.fastcompany.com/person/astro-teller| work= Fast Company |title= Most Creative People| access-date= 9 Augustus 2019}}</ref><ref name="Forbes2024">{{cite web |last=Taylor |first=Emily |title=Astro Teller: Captain of Moonshots |url=https://www.forbes.com/profile/astro-teller/ |website=Forbes |date=2024-08-15 |accessdate=2025-08-30}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding== Teller is in [[Cambridge]], [[Engeland]], gebore en het in Evanston, [[Illinois]], grootgeword. Hy is die seun van Paul Teller, wat as dosent in die [[filosofie]] van die wetenskap aan die Universiteit van Illinois in [[Chicago]] gewerk het, en Chantal DeSoto, 'n aankoper en kleredrywer vir Sears wat later 'n onderwyser vir begaafde kinders geword het.<ref>{{cite news | last = Pletz | first = John | title = The biography of Google's X-Man | url=http://www.chicagobusiness.com/article/20130518/ISSUE01/305189963/the-biography-of-googles-x-man | access-date = 16 Desember 2014 | work= Crain's Chicago Business | date=18 Mei 2013}}</ref> Onder sy grootouers tel die Franse ekonoom en wiskundige Gérard Debreu en die Hongaars-gebore Amerikaanse teoretiese fisikus [[Edward Teller]].<ref>{{cite news | last = Murphy | first = Victoria | title = Mavericks: Future Teller | url=https://www.forbes.com/free_forbes/2005/0606/071.html | access-date = 24 Maart 2009 | work= [[Forbes]] | date=6 Junie 2005| archive-url= https://web.archive.org/web/20090409135638/http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0606/071.html| archive-date= 9 April 2009 | url-status= dead}}</ref> Hy het die bynaam "Astro" gekry nadat vriende van die hoërskool sy platkophare ("flat-top") met AstroTurf vergelyk het; daar word ook vertel dat hy tydens sy universiteitsjare 'n afbeelding van die tekenprent-hond Astro (uit ''The Jetsons'') op sy motordeur laat verf het.<ref>{{cite news | last = Stone | first = Brad | | title =Inside Google's Secret Lab | url=http://www.businessweek.com/articles/2013-05-22/inside-googles-secret-lab | archive-url=https://web.archive.org/web/20130523002623/http://www.businessweek.com/articles/2013-05-22/inside-googles-secret-lab | url-status=dead | archive-date=23 Mei 2013 | access-date = 16 Desember 2014 | work= Bloomberg Businessweek Technology | date=22 Mei 2013}}</ref> Teller verwerf 'n [[Baccalaureus Scientiae]]-graad in [[rekenaarwetenskap]] van Stanford-universiteit, 'n Magister Scientiae-graad in simboliese berekening (simboliese en heuristiese berekening) – ook van Stanford – en 'n PhD in [[kunsmatige intelligensie]] van Carnegie Mellon-universiteit,<ref name= fastc /> waar hy 'n Hertz-beurs ontvang het.<ref>[http://www.hertzfoundation.org/ Die Hertz-stigting verskaf finansiële ondersteuning en beurse aan uitnemende PhD-studente in die fisiese, biologiese en ingenieurswetenskappe.}}</ref> == Loopbaan en ambisieuse doelwitte == Nadat hy as fakulteitslid aan Stanford-universiteit gewerk het, het Teller 'n sakebestuurder geword. Sedert 2010 is hy aan die hoof van die laboratoriums van Google X (wat intussen X, The Moonshot Factory geword het).<ref>{{Cite web|url=https://www.thecooldown.com/green-tech/carbon-capture-technology-data-centers-startup/|title=Startup spun out of Google's X 'moonshot factory' aims to revolutionize data centers: 'We're excited to see this momentum'|first=Stephen|last=Proctor|date=25 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fierce-network.com/wireless/taara-ceo-new-chip-google-moonshots-and-where-it-goes-here|title=Taara CEO: Google moonshots, new chip and where it goes from here|first=Monica|last=Alleven|date=27 Maart 2025|website=www.fierce-network.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.esgtoday.com/dow-google-partner-to-use-ai-to-address-hard-to-recycle-soft-plastics/|title=Dow, Google Partner to Use AI to Tackle Hard to Recycle Soft Plastics|first=Mark|last=Segal|date=5 Mei 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2025/02/02/google-x-spins-out-heritable-agriculture-a-startup-using-ai-to-improve-crop-yield/|title=Google's X spins out Heritable Agriculture, a startup using AI to improve crop yield|first=Brian|last=Heater|date=2 Februarie 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://designcompass.org/en/2025/07/18/googlex-moonshot-project/|title=Google X Moonshot Factory Brand Design|date=18 Julie 2025|website=design compass}}</ref> laboratories.<ref name= "FASTCOMPANYMAY2014">Gertner, John, [http://www.fastcompany.com/3028156/united-states-of-innovation/the-google-x-factor "The Truth About Google X: An Exclusive Look Behind The Secretive Lab's Closed Doors"], ''Fast Company'' magazine, Mei 2014 issue.</ref><ref>{{cite web | url = https://www.solveforx.com/community/ahJzfmdvb2dsZS1zb2x2ZWZvcnhyHwsSBFVzZXIiFTEwOTcyODUyMzg4OTMxMjEwNDY5MAw/astro-teller | website= solveforx.com| archive-url = https://20130411205256/https://www.solveforx.com/community/ahJzfmdvb2dsZS1zb2x2ZWZvcnhyHwsSBFVzZXIiFTEwOTcyODUyMzg4OTMxMjEwNDY5MAw/astro-teller | url-status = dead | archive-date = 2013-04-11 | title = Astro Teller }}</ref><ref name="ASTROTELLERBIO">{{cite web| url= http://www.astroteller.net/biography.php |title= Bio: Astro Teller| archive-url= https://web.archive web/20140707141202/http://astroteller.net/biography.php |archive-date=7 Julie 2014| website= astroteller.net| url-status= }}</ref><ref>{{cite news |last=Grossman |first=David |date=24 Januarie 2014 |title=Secret Google lab 'rewards staff for failure' |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-25880738 |access-date=25 January 2014 |work=News: Technology |publisher=[[BBC]]}}</ref> Projekte by Google X sluit in Google Glass, Google se projek vir [[selfbesturende motor]]s, Google-kontaklense en Project Loon. Google X het sy projek genaamd Flux in 2012 as 'n selfstandige onderneming afgestig.<ref name= "TechCrunchMAY2014">{{cite web| last= Lunden| first= Ingrid| url= https://techcrunch.com/2014/05/06/flux-the-first-startup-to-spin-out-of-google-x-nabs-8m-for-its-eco-home-building-platform/ |title= Flux Emerges From Google X And Nabs $8M To Help Build Eco-Friendly Buildings| work= TechCrunch| date= Mei 2014}}</ref> Teller het tydens TED2016 'n [[TED]]-praatjie gelewer oor die belangrikheid van mislukking in Google X se benadering tot die baanbrekerswerk aan nuwe projekte.<ref name="TED Talk">{{cite web|title=Astro Teller: The unexpected benefit of celebrating failure| website= TED.com | date= 14 April 2016 |url= https://www.ted.com/talks/astro_teller_the_unexpected_benefit_of_celebrating_failure| language=en |publisher= [[TED]]|access-date=25 Julie 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=TED 2016: Google boss on why it is OK to fail|work=BBC News|date=16 Februarie 2016|url=https://www.bbc.com/news/technology-35589220|access-date=25 Julie 2016|last1=Wakefield|first1=Jane}}</ref> ==Entrepreneur== Teller was die medestigter en voorsitter van BodyMedia,<ref name= fastc /> die vervaardiger van die BodyMedia FIT-, Bodybugg- en Sensewear-armbande (draagbare toestelle wat slaap, sweet, beweging en verbrande kalorieë meet).<ref name="Discover Magazine">{{cite web | last = Lemly | first = Brad | url = http://discovermagazine.com/2003/apr/featted | work= Discover Magazine| title = TEDMED}}</ref> Hy is ook medestigter, direkteur en voormalige uitvoerende hoof van Cerebellum Capital.<ref name="Hertz Foundation">{{cite web | title=The Mother of Invention | publisher=Hertz Foundation | url=http://www.hertzfoundation.org/lib/Literature/Hertz_FallNews08-lv.pdf | access-date=9 Maart 2010 | archive-date=22 Julie 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722153853/http://www.hertzfoundation.org/lib/Literature/Hertz_FallNews08-lv.pdf | url-status=dead }}</ref><ref name="Cerebellum Board">{{cite web | publisher= Cerebellum Capital | title= Directors & Advisors | url= http://www.cerebellumcapital.com/about-board.html | access-date= 28 April 2010 | archive-date= 6 April 2010 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100406073137/http://www.cerebellumcapital.com/about-board.html | url-status= dead }}</ref> ==Spreker== In Mei 2001 het Teller in [[NPR]] se radioprogram ''All Things Considered'' verskyn, waar hy bespreek het hoe die gunstige ekonomie die houding van 30-jariges teenoor hul werk beïnvloed het.<ref>{{cite interview |work= All Things Considered| first= Astro| last= Teller |url = https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1122385 |title = Thirty Years Old | date= | publisher= [[NPR]]| access-date= }}</ref> Hy was die medestigter en mede-aanbieder van die jaarlikse *Solve for X*-geleentheid en -internetgemeenskap.<ref>{{cite news |url = https://www.economist.com/babbage/2012/02/29/whats-the-big-idea | title= Google's Solve For X: What's the big idea? | newspaper= [[The Economist]] | date=29 Februarie 2012}}</ref> Hy het lesings gelewer by die TEDMED-konferensie (2003 en 2004), South By Southwest (2013) en ideaCity (2004)<ref name="TEDMED">{{cite web |url = http://www.tedmed.com/past-speakers |website= TEDMED.com |title =Past Speakers |access-date = 9 Maart 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100309093043/http://www.tedmed.com/past-speakers |archive-date = 9 Maart 2010 |url-status = dead }}</ref><ref name="South By Southwest">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=K8mTHgaLQ7w |title = SXSW – 2013 Keynote| date=22 April 2013 | via= YouTube}}</ref><ref name="ideaCity">{{cite web| website= ideacityonline.com |url = http://www.ideacityonline.com/presenters/astro-teller |publisher= idea City |title = Past Speakers}}</ref> In 2008 het hy as politieke kommentator op die nasionale Franse televisiekanaal France 24 verskyn.<ref name= "France24a">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20081017-has-obama-already-won-france-24-debate |work= France24.com |title = Has Obama Already Won?}}</ref><ref name= "France24b">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20080828-will-democratic-convention-boost-obama-france-24-debate |work= France24.com |title = Will The Democratic Convention boost Obama?}}</ref><ref name="France24c">{{cite web |url = http://www.france24.com/en/20081104-us-elections-final-countdown-american-elections |work= France24.com |title = US Elections: The Final Countdown}}</ref> ==Outeur== Teller se roman, ''Exegesis'', is in 1997 gepubliseer.<ref>{{cite web |publisher= Random House |url = http://www.randomhouse.com/catalog/display.pperl/9780375700514.html |title = Exegesis by Astro Teller}}</ref> Dit is in Nederlands,<ref name="Exegesis_Dutch">{{cite web |url = http://www.2dehands.be/boeken-strips/boeken/romans/-hallo-alice-e-mail-roman-van-47077101.html |title = Exegesis – Dutch Translation |access-date = 28 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110706132128/http://www.2dehands.be/boeken-strips/boeken/romans/-hallo-alice-e-mail-roman-van-47077101.html |archive-date = 6 Julie 2011 |url-status = dead }}</ref> Japannees,<ref>Exegesis_Japanese Exegesis – Japanese Translation ASIN 416317480X, Japan</ref> Deens,<ref name="Exegesis_Danish">{{cite web |url = http://www.adlibris.com/dk/product.aspx?isbn=8755721494 |title = Exegesis – Danish Translation |access-date = 28 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111006160735/http://www.adlibris.com/dk/product.aspx?isbn=8755721494 |archive-date = 6 Oktober 2011 |url-status = dead }}</ref> Duits, <ref name="Exegesis_German">{{cite web |date=1998-03-01 |title=5 Alice im Cyberland. Ein E-Mail-Roman erzählt von Pygmalion, Frankenstein und menschelnder Software |url=http://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-7240166.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201752/http://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-7240166.html |archive-date=2016-03-03}}</ref> Italiaans<ref name="Exegesis_Italian">{{cite web |url = http://www.baskerville.it/libri/collanablu/teller_exegesis.html |title = Exegesis – Italian Translation}}</ref> en Grieks vertaal. 'n Tweede roman, ''Among These Savage Thoughts'', is in 2006 gepubliseer. Dit is 'n eksperimentele roman wat handel oor die hoofkarakter se reis om homself te herontdek in die denkbeeldige berggemeenskap van Karabas.<ref>{{Cite web| publisher= Astro Teller |title =Books and Films|url = http://www.astroteller.net/writing/fiction |website = astroteller.net |access-date = 2016-02-11}}</ref> Sy derde boek, Sacred Cows, is 'n niefiksie-werk wat die samelewing se houding teenoor die huwelik en egskeiding ondersoek; hy het dit saam met sy vrou, Danielle Teller, geskryf. Dit is in 2014 deur Diversion Books uitgegee; in dieselfde jaar het hy 'n TEDxBoston-toespraak oor die boek gelewer.<ref name= "Diversion SacredC">{{cite web |url = http://diversionbooks.com/ebooks/sacred-cows-truth-about-divorce-and-marriage |title = Sacred Cows by Danielle Teller and Astro Teller |publisher = Diversion Books |access-date = 1 Julie 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140625182026/http://diversionbooks.com/ebooks/sacred-cows-truth-about-divorce-and-marriage |archive-date = 25 Junie 2014 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | publisher= TEDxBoston |url = https://www.youtube.com/watch?v=7Mqse6_LOds |title = TEDx talk about Sacred Cows| date=5 November 2014 | via= YouTube}}</ref> ==Persoonlike lewe== Teller is met Danielle Teller getroud.<ref name= "Diversion SacredC" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Teller, Astro}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Amerikaanse rekenaarprogrammeerders]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7u3lpug5sxn4czpf5rme8qai9b30e6x 4 470130 2975856 2975458 2026-10-05T18:55:35Z Aliwal2012 39067 2975856 wikitext text/x-wiki {{Omraam|George Russell, Silverstone 2021 (51350033659) (cropped).jpg|200px|left|George Russell in 2021.}} '''[[George Russell]]''' (gebore [[15 Februarie]] [[1998]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] professionele [[Motorsport|motorrenjaer]] wat aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het tot 2021 vir die [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedesspan]] deelgeneem, en in 2022 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG fabriekspan]] aangesluit in die plek van die Finse renjaer [[Valtteri Bottas]], wat na [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] vertrek het. Russell het agt Formule 1-Grands Prix gedurende agt seisoene gewen. Russell het sy motorsportloopbaan in karting in 2006 begin en in 2009 na die Cadet-klas gevorder. Daardie jaar het hy Britse Kampioen in beide die MSA- en Ope Kampioenskappe geword. In 2010 het hy na die Rotax Mini Max-klas opgeskuif, waar hy Britse Kampioen in die Super One en Formula Kart Stars geword het, terwyl hy ook die Kartmasters Britse Grand Prix gewen het. In 2011 het hy na die KF3-klas opgeskuif, waar hy die SKUSA Supernationals gewen het en kampioen van die CIK-FIA Europese Kampioenskap geword het, 'n titel wat hy in 2012 suksesvol verdedig het. In 2013 het hy 19de in die KF1 CIK-FIA Wêreldkampioenskap geëindig. In Oktober 2015 het Russell vir die eerste keer 'n Formule Een-motor bestuur toe hy die McLaren MP4-26 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] getoets het as 'n prys vir die wen van die 2014 Autosport BRDC-toekenning. Nadat hy by die Mercedes Juniorspan aangesluit het, het Mercedes hom meer toetsgeleenthede aangebied. Hy het in April 2017 vir die eerste keer 'n Mercedesrenmotor bestuur en die 2015 Mercedes W06 by Portimão getoets. Hy het toe formele toetsritte vir Mercedes (2017 en 2018) en [[Force India]]-Mercedes (2018) onderneem. : ''[[George Russell|...lees verder]]'' 5smlvqykdpztoej190oc3rm7vha999b 15 470161 2975718 2026-10-05T12:07:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975718 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 470162 2975719 2026-10-05T12:07:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975719 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 470163 2975720 2026-10-05T12:08:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975720 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2975721 2975720 2026-10-05T12:10:09Z Oesjaar 7467 /* 300 Groot asb! */ nuwe afdeling 2975721 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == 300 Groot asb! == {{Gebruiker:Jcwf}}, maak dit nou 'n ronde 300 asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 5 Oktober 2026 (UTC) r4rgca81rueu7kt0timak1ofk6740rr 2975722 2975721 2026-10-05T12:10:36Z Oesjaar 7467 /* 300 Groot asb! */ Ai! 2975722 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == 300 Groot asb! == [[Gebruiker:Jcwf]], maak dit nou 'n ronde 300 asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 5 Oktober 2026 (UTC) 82f8y6s2xj5jnzuvqxemmrfg2gpmesk 15 470164 2975724 2026-10-05T12:15:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975724 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470165 2975734 2026-10-05T12:53:59Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2975734 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Senecio abbreviatus | authority = S.Moore, (1918) | synonyms = }} '''''Senecio abbreviatus''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> 1 Senecio abbreviatus - Robertson Karoo - South Africa - Copy.jpg Senecio abbreviatus - Robertson Karoo - flowers 2 - Copy.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:243592-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/2765e09f-e7e4-4eec-afd5-c46e1613d82a Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senecio|abbreviatus]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] bsuoxkhs5ao0u1rabsugyd5q2vw8t6j 1 470166 2975735 2026-10-05T12:55:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975735 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 470167 2975737 2026-10-05T13:13:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975737 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470168 2975739 2026-10-05T13:46:55Z Aliwal2012 39067 Geskep deur die bladsy "[[:nl:Special:Redirect/revision/72009609|Formule 1 in 2027]]" te vertaal 2975739 wikitext text/x-wiki Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1]] -seisoen''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in motorsport soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile|Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)]].<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal bestaan uit vier-en-twintig Grands Prix wat van Maart tot Desember aanstaande jaar gehou sal word. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> njz92cc70pegg8mkqiu491k8nx09sav 2975741 2975739 2026-10-05T13:50:56Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[2027 Formule 1 -seisoen]] na [[2027 Formule Een-seisoen]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat 2975739 wikitext text/x-wiki Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1]] -seisoen''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in motorsport soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile|Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)]].<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal bestaan uit vier-en-twintig Grands Prix wat van Maart tot Desember aanstaande jaar gehou sal word. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> njz92cc70pegg8mkqiu491k8nx09sav 2975748 2975741 2026-10-05T14:02:07Z Aliwal2012 39067 nog besig 2975748 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2026 | Huidige = 2027 | Volgende = 2028 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|duimnael|260px|Formule 1 logo]] Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in motorsport soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA).<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal bestaan uit vier-en-twintig Grands Prix wat van Maart tot Desember aanstaande jaar gehou sal word. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> Die enjinregulasies wat in 2026 ingestel is, word aangepas om die krag van die binnebrandenjin van 400 kW tot 420 kW te verhoog, terwyl die maksimum elektriese krag wat via die MGU-K gelewer kan word, van 350 kW tot 300 kW verminder word. Dit verander die kragverhouding van 53:47 na 58:42, waarna dit in 2028 na 60:40 sal verander.<ref>{{en}}{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fias-wmsc-ratifies-f1-regulatory-changes-for-2027-and-2028.ACyRcPvBKo8LRiOleCSJU |titel=FIA's WMSC ratifies F1 regulatory changes for 2027 and 2028 |website=Formula1.com |datum=23 Junie 2026}}</ref> Gevolglik sal brandstofverbruik met 5% toeneem, wat dit nodig maak om sekere renafstande van 305 km tot 290 km te verkort sodat spanne elemente van hul 2026-onderstelontwerpe kan voortsit, insluitend moontlik die brandstoftenk.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-1-teams-eens-over-kortere-races-vanaf-2027/ |titel=Formule 1-teams eens over kortere races vanaf 2027: minimale afstand omlaag naar 290 km |website=formule1.nl |datum=4 September 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} gfc5ix0uvx0jahemwoe3urfn7hyx6xm 2975761 2975748 2026-10-05T14:37:18Z Aliwal2012 39067 Tabelle sal later ingevoeg word 2975761 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2026 | Huidige = 2027 | Volgende = 2028 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|duimnael|260px|Formule 1 logo]] Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in [[motorsport]] soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA).<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal na verwagting oor vier-en-twintig Grands Prix regoor die wêreld beslis word. Bestuurders en spanne sal onderskeidelik meeding om die titels van Wêreldbestuurderskampioen en Wêreldvervaardigerskampioen. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> Die enjinregulasies wat in 2026 ingestel is, word aangepas om die krag van die binnebrandenjin van 400 kW tot 420 kW te verhoog, terwyl die maksimum elektriese krag wat via die MGU-K gelewer kan word, van 350 kW tot 300 kW verminder word. Dit verander die kragverhouding van 53:47 na 58:42, waarna dit in 2028 na 60:40 sal verander.<ref>{{en}}{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fias-wmsc-ratifies-f1-regulatory-changes-for-2027-and-2028.ACyRcPvBKo8LRiOleCSJU |titel=FIA's WMSC ratifies F1 regulatory changes for 2027 and 2028 |website=Formula1.com |datum=23 Junie 2026}}</ref> Gevolglik sal brandstofverbruik met 5% toeneem, wat dit nodig maak om sekere renafstande van 305 km tot 290 km te verkort sodat spanne elemente van hul 2026-onderstelontwerpe kan voortsit, insluitend moontlik die brandstoftenk.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-1-teams-eens-over-kortere-races-vanaf-2027/ |titel=Formule 1-teams eens over kortere races vanaf 2027: minimale afstand omlaag naar 290 km |website=formule1.nl |datum=4 September 2026}}</ref> Benewens enjinveranderinge, sal ratkas-homologasie ook vanaf 2027 geskrap word, wat spanne toelaat om hul ontwerp binne die seisoen te verander soos hulle goeddink.<ref name="regulatory changes">{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/regulatory-changes-for-2026-and-2027-agreed-at-latest-f1-commission-meeting.2wFfaMinLUT40dRVw3FeCC|title=Regulatory changes for 2026 and 2027 agreed at latest F1 Commission meeting |publisher=Formula One Management |date=21 September 2026 |access-date=21 September 2026}}</ref> === Sportregulasies === As gevolg van verfynings aan die brandstofvloeiregulasies vir 2027, sal elke wedren behalwe die Monaco Grand Prix nou 'n afstand van 290 hê. in plaas van 305 km (190 myl), wat beteken dat die wedrenafstand met twee of drie rondtes verminder sal word. Die FIA sal ook meer buigsaamheid kry om vrye oefensessies te verleng in geval van onderbrekings. Daarbenewens is die drie-uur-horlosie wat gebruik is om die lengte van 'n wedren te bepaal wanneer onderbrekings ingesluit word, geskrap en sal dit vervang word deur 'n harde stoptyd vir wedrenaktiwiteite. Die twee-uur wedrenperk sal dieselfde bly.<ref name="regulatory changes"/> == Inskrywings == Die <!-- volgende --> vervaardigers en bestuurders is onder kontrak om aan die 2027 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne sal meeding met bande wat deur [[Pirelli]] verskaf word. Elke span moet ten minste twee bestuurders inskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. == Kalender == Die 2027-kalender sal vier-en-twintig Grands Prix-wedrenne insluit.<ref name="2027 calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2027-season-with-10-sprint-events.5J8ePLyjRuMyWEIDNUKgY4|title=Formula 1 reveals calendar for 2027 season with 10 Sprint events|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=16 September 2026}}</ref> Verder, sal die Grands Prix van [[Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], [[Australiese Grand Prix|Australië]], [[Japannese Grand Prix|Japan]], [[Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[Monaco Grand Prix|Monaco]], [[Britse Grand Prix|Brittanje]], [[Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[São Paulo Grand Prix|São Paulo]], [[Katarse Grand Prix|Katar]] en [[Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] die naelrenformaat aanbied.<ref>{{cite news|last=Barretto|first=Lawrence|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/whats-new-with-the-f1-sprint-in-2027.6UiqFIVYRoMSgPvAA8yiiZ|title=What's new with the F1 Sprint in 2027?|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=29 September 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} oa7cf424slsky043jaqzm5udbdxdnqk 2975762 2975761 2026-10-05T14:39:03Z Aliwal2012 39067 /* Tegniese regulasies */ 2975762 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2026 | Huidige = 2027 | Volgende = 2028 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|duimnael|260px|Formule 1 logo]] Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in [[motorsport]] soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA).<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal na verwagting oor vier-en-twintig Grands Prix regoor die wêreld beslis word. Bestuurders en spanne sal onderskeidelik meeding om die titels van Wêreldbestuurderskampioen en Wêreldvervaardigerskampioen. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> Die enjinregulasies wat in 2026 ingestel is, word aangepas om die krag van die binnebrandenjin van 400 kW tot 420 kW te verhoog, terwyl die maksimum elektriese krag wat via die MGU-K gelewer kan word, van 350 kW tot 300 kW verminder word. Dit verander die kragverhouding van 53:47 na 58:42, waarna dit in 2028 na 60:40 sal verander.<ref>{{en}}{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fias-wmsc-ratifies-f1-regulatory-changes-for-2027-and-2028.ACyRcPvBKo8LRiOleCSJU |titel=FIA's WMSC ratifies F1 regulatory changes for 2027 and 2028 |website=Formula1.com |datum=23 Junie 2026}}</ref> Gevolglik sal brandstofverbruik met 5% toeneem, wat dit nodig maak om sekere renafstande van 305 km tot 290 km te verkort sodat spanne elemente van hul 2026-onderstelontwerpe kan voortsit, insluitend moontlik die brandstoftenk.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-1-teams-eens-over-kortere-races-vanaf-2027/ |titel=Formule 1-teams eens over kortere races vanaf 2027: minimale afstand omlaag naar 290 km |website=formule1.nl |datum=4 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=F1 Grand Prix distances set to be reduced for 2027 season along with introduction of 'hard stop' time on race days |url=https://www.skysports.com/f1/news/13590496/f1-grand-prix-distances-set-to-be-reduced-for-2027-season-along-with-introduction-of-hard-stop-time-on-race-days|website=Sky Sports |date=21 September 2026|access-date=22 September 2026}}</ref> Benewens enjinveranderinge, sal ratkas-homologasie ook vanaf 2027 geskrap word, wat spanne toelaat om hul ontwerp binne die seisoen te verander soos hulle goeddink.<ref name="regulatory changes">{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/regulatory-changes-for-2026-and-2027-agreed-at-latest-f1-commission-meeting.2wFfaMinLUT40dRVw3FeCC|title=Regulatory changes for 2026 and 2027 agreed at latest F1 Commission meeting |publisher=Formula One Management |date=21 September 2026 |access-date=21 September 2026}}</ref> === Sportregulasies === As gevolg van verfynings aan die brandstofvloeiregulasies vir 2027, sal elke wedren behalwe die Monaco Grand Prix nou 'n afstand van 290 hê. in plaas van 305 km (190 myl), wat beteken dat die wedrenafstand met twee of drie rondtes verminder sal word. Die FIA sal ook meer buigsaamheid kry om vrye oefensessies te verleng in geval van onderbrekings. Daarbenewens is die drie-uur-horlosie wat gebruik is om die lengte van 'n wedren te bepaal wanneer onderbrekings ingesluit word, geskrap en sal dit vervang word deur 'n harde stoptyd vir wedrenaktiwiteite. Die twee-uur wedrenperk sal dieselfde bly.<ref name="regulatory changes"/> == Inskrywings == Die <!-- volgende --> vervaardigers en bestuurders is onder kontrak om aan die 2027 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne sal meeding met bande wat deur [[Pirelli]] verskaf word. Elke span moet ten minste twee bestuurders inskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. == Kalender == Die 2027-kalender sal vier-en-twintig Grands Prix-wedrenne insluit.<ref name="2027 calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2027-season-with-10-sprint-events.5J8ePLyjRuMyWEIDNUKgY4|title=Formula 1 reveals calendar for 2027 season with 10 Sprint events|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=16 September 2026}}</ref> Verder, sal die Grands Prix van [[Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], [[Australiese Grand Prix|Australië]], [[Japannese Grand Prix|Japan]], [[Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[Monaco Grand Prix|Monaco]], [[Britse Grand Prix|Brittanje]], [[Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[São Paulo Grand Prix|São Paulo]], [[Katarse Grand Prix|Katar]] en [[Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] die naelrenformaat aanbied.<ref>{{cite news|last=Barretto|first=Lawrence|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/whats-new-with-the-f1-sprint-in-2027.6UiqFIVYRoMSgPvAA8yiiZ|title=What's new with the F1 Sprint in 2027?|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=29 September 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} rl5pvjdbrh3t2hp06agu6nopg77ulo3 2975763 2975762 2026-10-05T14:43:14Z Aliwal2012 39067 /* Tegniese regulasies */ 2975763 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2026 | Huidige = 2027 | Volgende = 2028 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|duimnael|260px|Formule 1 logo]] Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in [[motorsport]] soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA).<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal na verwagting oor vier-en-twintig Grands Prix regoor die wêreld beslis word. Bestuurders en spanne sal onderskeidelik meeding om die titels van Wêreldbestuurderskampioen en Wêreldvervaardigerskampioen. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> Die enjinregulasies wat in 2026 ingestel is, word aangepas om die krag van die binnebrandenjin van 400 kW tot 420 kW te verhoog, terwyl die maksimum elektriese krag wat via die MGU-K gelewer kan word, van 350 kW tot 300 kW verminder word. Dit verander die kragverhouding van 53:47 na 58:42, waarna dit in 2028 na 60:40 sal verander.<ref>{{en}}{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fias-wmsc-ratifies-f1-regulatory-changes-for-2027-and-2028.ACyRcPvBKo8LRiOleCSJU |titel=FIA's WMSC ratifies F1 regulatory changes for 2027 and 2028 |website=Formula1.com |datum=23 Junie 2026}}</ref> Saam is hierdie regulasieveranderinge bedoel om elektriese energie-uitputting te verminder en die behoefte aan 'lift-and-coast' of 'super clipping' op lang pylvakke te verminder.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jake |title=What is super clipping in F1 and how does it work? |url=https://racingnews365.com/what-is-super-clipping-in-f1-and-how-does-it-work |website=RacingNews365 |date=3 March 2026 |access-date=13 September 2026}}</ref> Gevolglik sal brandstofverbruik met 5% toeneem, wat dit nodig maak om sekere renafstande van 305 km tot 290 km te verkort sodat spanne elemente van hul 2026-onderstelontwerpe kan voortsit, insluitend moontlik die brandstoftenk.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-1-teams-eens-over-kortere-races-vanaf-2027/ |titel=Formule 1-teams eens over kortere races vanaf 2027: minimale afstand omlaag naar 290 km |website=formule1.nl |datum=4 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=F1 Grand Prix distances set to be reduced for 2027 season along with introduction of 'hard stop' time on race days |url=https://www.skysports.com/f1/news/13590496/f1-grand-prix-distances-set-to-be-reduced-for-2027-season-along-with-introduction-of-hard-stop-time-on-race-days|website=Sky Sports |date=21 September 2026|access-date=22 September 2026}}</ref> Benewens enjinveranderinge, sal ratkas-homologasie ook vanaf 2027 geskrap word, wat spanne toelaat om hul ontwerp binne die seisoen te verander soos hulle goeddink.<ref name="regulatory changes">{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/regulatory-changes-for-2026-and-2027-agreed-at-latest-f1-commission-meeting.2wFfaMinLUT40dRVw3FeCC|title=Regulatory changes for 2026 and 2027 agreed at latest F1 Commission meeting |publisher=Formula One Management |date=21 September 2026 |access-date=21 September 2026}}</ref> === Sportregulasies === As gevolg van verfynings aan die brandstofvloeiregulasies vir 2027, sal elke wedren behalwe die Monaco Grand Prix nou 'n afstand van 290 hê. in plaas van 305 km (190 myl), wat beteken dat die wedrenafstand met twee of drie rondtes verminder sal word. Die FIA sal ook meer buigsaamheid kry om vrye oefensessies te verleng in geval van onderbrekings. Daarbenewens is die drie-uur-horlosie wat gebruik is om die lengte van 'n wedren te bepaal wanneer onderbrekings ingesluit word, geskrap en sal dit vervang word deur 'n harde stoptyd vir wedrenaktiwiteite. Die twee-uur wedrenperk sal dieselfde bly.<ref name="regulatory changes"/> == Inskrywings == Die <!-- volgende --> vervaardigers en bestuurders is onder kontrak om aan die 2027 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne sal meeding met bande wat deur [[Pirelli]] verskaf word. Elke span moet ten minste twee bestuurders inskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. == Kalender == Die 2027-kalender sal vier-en-twintig Grands Prix-wedrenne insluit.<ref name="2027 calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2027-season-with-10-sprint-events.5J8ePLyjRuMyWEIDNUKgY4|title=Formula 1 reveals calendar for 2027 season with 10 Sprint events|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=16 September 2026}}</ref> Verder, sal die Grands Prix van [[Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], [[Australiese Grand Prix|Australië]], [[Japannese Grand Prix|Japan]], [[Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[Monaco Grand Prix|Monaco]], [[Britse Grand Prix|Brittanje]], [[Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[São Paulo Grand Prix|São Paulo]], [[Katarse Grand Prix|Katar]] en [[Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] die naelrenformaat aanbied.<ref>{{cite news|last=Barretto|first=Lawrence|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/whats-new-with-the-f1-sprint-in-2027.6UiqFIVYRoMSgPvAA8yiiZ|title=What's new with the F1 Sprint in 2027?|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=29 September 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} qo1j562vs9z9mv8x2co5l1e7qr3y5ga 14 470169 2975749 2026-10-05T14:03:26Z BurgertB 2401 Nuwe kategorie 2975749 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Oekraïne]] e3nyx7fdta6svhwh503c45yl4hdnvv3 2975751 2975749 2026-10-05T14:07:22Z BurgertB 2401 2975751 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{CommonsKategorie|2022 Russian invasion of Ukraine|Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)}} [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Oekraïne]] sqn2lhd6tf2qd96t6hhvmb47z94jyc8 0 470170 2975764 2026-10-05T14:54:50Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2975764 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bastergeelhongerbom | image = | taxon = Senecio abruptus | authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]], (1800) | synonyms =* ''Senecio heteroclinius'' <small>DC.</small> * ''Senecio heterophyllus'' <small>Thunb.</small> }} Die '''bastergeelhongerbom''' (''Senecio abruptus'') is 'n eenjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:243600-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/af61ee9d-3296-4c4d-aaf9-b04373496495 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senecio|abruptus]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] kviajra6xdjc9nymoy39fud00p5a3h4 0 470171 2975766 2026-10-05T14:56:18Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2975766 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Senecio abruptus]] ficwwckt9lz3h02s3rc4cjgseo7xmg2 1 470172 2975767 2026-10-05T14:56:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975767 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 470173 2975768 2026-10-05T14:57:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975768 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470174 2975769 2026-10-05T15:04:15Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2975769 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Senecio adenotrichius | authority = DC., (1838) | synonyms =* ''Adenotrichia amplexicaulis'' <small>Lindl.</small> * ''Heterolepis conyzoides'' <small>Bertero ex DC.</small> * ''Senecio adenotrichia'' <small>G.Nicholson</small> }} '''''Senecio adenotrichius''''' is 'n [[plant]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan noord en sentraal [[Chili]]. == Galery == <gallery> Senecio adenotrichius and rocks.jpg Senecio adenotrichius stem.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:243644-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senecio|adenotrichius]] [[Kategorie:Flora van Chili]] [[Kategorie:Endemiese plante van Chili]] aydhcf6nbp1md3hgkpn5h2582qanzbx 1 470175 2975770 2026-10-05T15:05:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975770 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470176 2975772 2026-10-05T15:28:09Z Aliwal2012 39067 nuwe saadjie, nog besig 2975772 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmop</big> |titel = |kleur = |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|300px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmoppe''' ( listen ▶ (help·info) ) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. ==Aanbieding== Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie [1] en gesnyde gepekelde agurkies. Rolmoppe word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmoppe word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;[1] dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmoppe kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmoppe word soms saam met Labskaus bedien. ==Etomologie== Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is, [1] [2] afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het. [1] Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig. [2] onvmr0ppwopuc7nx792rsl8y8av184o 2975775 2975772 2026-10-05T15:29:45Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Geregte]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975775 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmop</big> |titel = |kleur = |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|300px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmoppe''' ( listen ▶ (help·info) ) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. ==Aanbieding== Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie [1] en gesnyde gepekelde agurkies. Rolmoppe word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmoppe word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;[1] dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmoppe kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmoppe word soms saam met Labskaus bedien. ==Etomologie== Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is, [1] [2] afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het. [1] Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig. [2] [[Kategorie:Geregte]] lmhjubzf22gvsvbdt2pgkmz1chcq1cw 2975803 2975775 2026-10-05T15:38:16Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Geregte]] verwyder; [[:Kategorie:Visgeregte]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975803 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmop</big> |titel = |kleur = |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|300px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmoppe''' ( listen ▶ (help·info) ) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. ==Aanbieding== Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie [1] en gesnyde gepekelde agurkies. Rolmoppe word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmoppe word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;[1] dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmoppe kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmoppe word soms saam met Labskaus bedien. ==Etomologie== Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is, [1] [2] afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het. [1] Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig. [2] [[Kategorie:Visgeregte]] i1hitia7n743bt3v0jgihuc3fjmwcit 2975804 2975803 2026-10-05T15:47:17Z Aliwal2012 39067 2975804 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmop</big> |kleur = |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ( listen ▶ (help·info) ) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie [1] en gesnyde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmoppe word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;[1] dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is, [1] [2] afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het. [1] Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig. [2] == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. [[Kategorie:Visgeregte]] n033274cvo300tilnxm9sn7g8m16e29 2975808 2975804 2026-10-05T16:00:27Z Aliwal2012 39067 2975808 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[File:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie [1] en gesnyde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmoppe word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;[1] dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is, [1] [2] afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het. [1] Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig. [2] == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] 5d8yu3ktzinifde0z3ael8xh3dvvb2d 2975810 2975808 2026-10-05T16:14:57Z Aliwal2012 39067 +Verwysings 2975810 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmoppe word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmoppe ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] 2ulkluf4hqg703ns4oyl6d4y9yi9jlw 2975814 2975810 2026-10-05T16:44:57Z Pynappel 70858 Rolmopse (WAT) 2975814 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] 8w9h2815u5fsligouwhq3d99orjft9k 2975815 2975814 2026-10-05T16:45:57Z Pynappel 70858 Pynappel het bladsy [[Rolmop]] na [[Rolmops]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel: Enkelvoud is rolmops volgens die WAT (mv. rolmopse) 2975814 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm Rolmops {{de}} is enkelvoud, en die meervoud is Rollmöpse {{de}}. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] 8w9h2815u5fsligouwhq3d99orjft9k 2975825 2975815 2026-10-05T18:02:49Z Aliwal2012 39067 /* Etomologie */ 2975825 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm rolmops is enkelvoud, en die meervoud is rolmöpse. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] lub427vj80bww0ay61f17c4ar1sx0o6 2975859 2975825 2026-10-05T18:58:19Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Duitse kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975859 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm rolmops is enkelvoud, en die meervoud is rolmöpse. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] 5230bdf90coc9fydz722is2f81xg9m9 2975860 2975859 2026-10-05T18:59:00Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Skotse kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975860 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm rolmops is enkelvoud, en die meervoud is rolmöpse. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] [[Kategorie:Skotse kookkuns]] mk8qlbk1b3zsdmne5t8yws81dcm80p5 2975861 2975860 2026-10-05T18:59:37Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Poolse kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975861 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm rolmops is enkelvoud, en die meervoud is rolmöpse. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] [[Kategorie:Skotse kookkuns]] [[Kategorie:Poolse kookkuns]] c8hlduon79j0bvezyjs6k99t6a3f1kx 2975863 2975861 2026-10-05T19:01:35Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Russiese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975863 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm rolmops is enkelvoud, en die meervoud is rolmöpse. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] [[Kategorie:Skotse kookkuns]] [[Kategorie:Poolse kookkuns]] [[Kategorie:Russiese kookkuns]] 0o4brx43clqljd5tvwuq7ss9v2lfw06 2975866 2975863 2026-10-05T19:03:04Z Aliwal2012 39067 2975866 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm rolmops is enkelvoud, en die meervoud is rolmöpse. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] [[Kategorie:Poolse kookkuns]] [[Kategorie:Russiese kookkuns]] [[Kategorie:Skotse kookkuns]] qf7l8s46azo2w4k4nrkyyp0p3m8wlzk 2975867 2975866 2026-10-05T19:04:08Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975867 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = <big>Rolmops</big> |kleur = magenta |beeld = [[Beeld:04452 Rollmops.jpg|260px]] |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = |1 = |opskrif2 = Land van herkoms |2 = Duitsland |opskrif3 = Hoofbestanddeel |3 = gepekelde [[haring]]filette |opskrif4 = Verdere bestanddele |4 = agurkies, uie en wit asyn |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} '''Rolmops''' ({{Audio|GT Rollmops.ogg|luister}}) is gepekelde [[haring]]filette, in 'n silindriese vorm gerol, dikwels om 'n hartige vulsel. == Aanbieding == [[Beeld:04526 Christmas Eve Table, 2010 Sanok.JPG|duimnael|Rolmops op 'n kerstafel in Wigilia, Pole]] Die vulsel bestaan gewoonlik uit uie<ref name = "Beeton" >{{cite book |title=Mrs Beeton's Everyday Cookery|year=1963 |publisher=Ward Lock Ltd |isbn=0-7063-1403-4}}</ref> en gekerfde gepekelde agurkies. Rolmops word dikwels met 'n skemerkelkie-tandestokkie aanmekaar gesteek. Rolmopse word gewoonlik gereed-om-te-eet, in flesse of bakkies, verkoop. Die pekelwater bestaan ook uit water, wit asyn en sout;<ref name = "Beeton" /> dit kan ook suiker of ander versoeters (algemeen verkoop as "soet gepekelde"), uieringe, peperkorrels en mosterdsaad bevat. Rolmops kan koud geëet word, sonder om dit af te rol, of op 'n broodjie. Nadat die fles oopgemaak is, sal hulle gewoonlik vir twee tot drie weke hou indien dit koel of verkoel word. Rolmops word soms saam met Labskaus bedien. == Etomologie == Een weergawe van die oorsprong van die naam '''"rollmops"''' is dat dit [[Duits]] van oorsprong is,<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Rollmops Rollmops] bei Duden online.</ref> afgelei van die woorde rollen (om te rol) en Mops wat mopshond of vet jong seun beteken. Die vorm rolmops is enkelvoud, en die meervoud is rolmöpse. In Engels word die term "rollmops" dikwels as die meervoud van die enkelvoud "rollmop" behandel. Daar is ook 'n teorie dat die term "roll-'em-ups" "rollmops" geword het.<ref name = "SAOED" >{{cite book |title=South African Concise Oxford Dictionary|year=2002 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-571804-6}}</ref> Die vorm "rolmop-harings" word ook bevestig.<ref name = "Beeton" /> == Oorsprong == Gepiekelde haring is sedert die Middeleeue 'n stapelvoedsel in Noord-Europa, as 'n manier om vis te bêre en te vervoer, veral nodig in vleislose periodes soos [[vastyd]]. Die haring sou voorberei word en dan in vate verpak word vir berging of vervoer. Rolmops het gedurende die Biedermeier-periode van die vroeë 19de eeu dwarsdeur Duitsland gewild geword en was bekend as 'n besondere spesialiteit van Berlyn, soos die soortgelyke ingelegde haringgereg Bismarckhering. 'n Belangrike faktor in hul gewildheid was die ontwikkeling van die langafstand-spoorwegnetwerk, wat die vervoer van haring vanaf die Noord- en Oossee na die binneland moontlik gemaak het. Die vis is gepekel om dit te preserveer en in houtvate vervoer. In kroeë in Ou Berlyn was dit algemeen om hoë glasuitstallings, bekend as Hungerturm (wat "hongertoring" beteken), op die kroegtoonbank te hê om gereed-om-te-eet geregte soos varkvetbrood, souteiers, frikadelle, mettwurst en natuurlik rolmops aan te bied. Deesdae word rolmops algemeen bedien as deel van die Duitse Katerfrühstück (babbelasontbyt) wat glo sommige elektroliete herstel. == Verspreiding == Rolmops word in Europa en Suid-Amerika geëet, sowel as in gebiede van die Verenigde State en Kanada. Dit is ook 'n gesogte lekkerny in Suid-Afrika, veral in Kaapstad en die groter Wes-Kaapprovinsie. In Tsjeggië en Slowakye is rolmopse ( zavináč ) so bekend dat dit aanleiding gegee het tot daardie lande se naam vir die @-teken.<ref>{{cite web |last1=Zavináč |title=Zavináč |url=http://www.profirecepty.cz/recept/144-zavinac/ |website=profirecepty |access-date=19 January 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Visgeregte]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] [[Kategorie:Poolse kookkuns]] [[Kategorie:Russiese kookkuns]] [[Kategorie:Skotse kookkuns]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kookkuns]] 9o2c71ggic2xjez4shkj74w7axza71j 0 470177 2975807 2026-10-05T16:00:22Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2975807 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Senecio affinis | authority = DC., (1838) | synonyms =* ''Hertia natalensis'' <small>O.Hoffm.</small> * ''Senecio paucicephalus'' <small>R.A.Dyer</small> }} '''''Senecio affinis''''' is 'n meerjarige [[plant]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], die [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. == Galery == <gallery> Senecio affinis 1DS-II 1-5813.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-13 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:243659-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/146d07a8-3cd3-49f5-8cd4-6bc4b0c14629 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senecio|affinis]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 5i2ubyyvubolokhmb3a07q3giqqtb1s 1 470178 2975809 2026-10-05T16:01:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975809 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470179 2975811 2026-10-05T16:15:55Z Score Beethoven 48986 Nuwe artikel, vertaal uit [[:fr:Messan Hilaire Locoh-Donou]] 2975811 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Messan Hilaire Locoh-Donou | sterfdatum = 4 Oktober 2026 | sterfplek = [[Lomé]], [[Togo]] | nasionaliteit = Togolees | alma_mater = École nationale supérieure des beaux-arts ([[Parys]]) | beroep = Argitek, stadsbeplanner, dosent, hotelier | werkgewer = EAMAU | bekend_vir = Stigter van AUBA en die Eda-Oba-hotel | titel = President van die Nasionale Orde van Argitekte van Togo | term = 1986–1996 }} '''Messan Hilaire Locoh-Donou''' (oorlede 4 Oktober 2026 in [[Lomé]]) was 'n argitek, stadsbeplanner, dosent en hotelondernemer van [[Togo]].<ref name="togoscoop">{{Cite web |url=https://togoscoop.tg/deces-de-messan-hilaire-locoh-donou-figure-majeure-de-larchitecture-togolaise/ |title=Décès de Messan Hilaire Locoh-Donou, figure majeure de l'architecture togolaise |website=Togo Scoop |date=4 Oktober 2026 |access-date=5 Oktober 2026 |language=fr}}</ref> == Loopbaan == Locoh-Donou het aan die ''École nationale supérieure des beaux-arts'' in [[Parys]] gestudeer en daarna na Togo teruggekeer om as argitek en stadsbeplanner te werk.<ref name="togoscoop"/> In 1973 het hy in Lomé die firma AUBA gestig, wat in argitektuur, stadsbeplanning en tegniese studies spesialiseer.<ref name="actutogo">{{Cite web |url=https://actu-togo.tg/2026/10/05/togo-carnet-noir-le-parcours-de-larchitecte-hilaire-messan-locoh-donou-sacheve/ |title=Togo/Carnet noir : le parcours de l'architecte Hilaire Messan Locoh-Donou s'achève |website=Actu Togo |date=5 Oktober 2026 |access-date=5 Oktober 2026 |language=fr}}</ref> Tot sy werke behoort die voormalige hoofkantoor van die ''Banque togolaise pour le commerce et l'industrie'' (BTCI).<ref name="actutogo"/> Hy het jare lank argitektuur aan die EAMAU (''École africaine des métiers de l'architecture et de l'urbanisme'') in Lomé gedoseer.<ref name="togoscoop"/> Van 1986 tot 1996 was hy president van die Nasionale Orde van Argitekte van Togo (''Ordre national des architectes du Togo'').<ref name="actutogo"/><ref name="civic">{{Cite web |url=https://www.civicmedias.info/togo-la-4-e-edition-de-lonat-a-la-rencontre-du-togo-celebree-avec-faste/ |title=Togo: La 4e édition de 'L'ONAT à la rencontre du Togo' célébrée avec faste |website=Civic Médias |date=1 Februarie 2025 |access-date=5 Oktober 2026 |language=fr}}</ref> == Eda-Oba-hotel == Hy het die Eda-Oba-hotel in Lomé gestig, met sowat 200 kamers, restaurante en konferensiesale.<ref name="togoscoop"/> Weens die daling in toerisme tydens die [[Covid-19-pandemie]] het die hotel sy bedrywighede in 2021 opgeskort.<ref name="togoscoop"/> == Ander poste == Hy was president van die Rotary-klub van Lomé en in 1998–1999 goewerneur van distrik 9100 van Rotary International.<ref name="actutogo"/> Hy is op 4 Oktober 2026 in Lomé oorlede.<ref name="togoscoop"/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Locoh-Donou, Messan Hilaire}} [[Kategorie:Argitekte]] [[Kategorie:Stadsbeplanners]] [[Kategorie:Togo]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] mexc389jdqfsred1xvo2mzg8a003tss 1 470180 2975812 2026-10-05T16:32:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975812 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470181 2975827 2026-10-05T18:21:33Z Oesjaar 7467 Nuwe genus, een vir ons dames! 2975827 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Inezia |authority = E.Phillips, (1932) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Inezia''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Eswatini]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in die [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die genus is vernoem na die plantkundige [[Inez Clare Verdoorn]]. == Spesies == Daar is twee [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:9476-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Inezia integrifolia]]'' <small>(Klatt) E.Phillips</small> * ''[[Inezia speciosa]]'' <small>Brusse</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Inezia| ]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 0lbczol5nl9gzd0wnxskubpif77qxal 2975828 2975827 2026-10-05T18:22:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975828 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Inezia |authority = E.Phillips, (1932) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Inezia''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Eswatini]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die genus is vernoem na die plantkundige [[Inez Clare Verdoorn]]. == Spesies == Daar is twee [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:9476-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Inezia integrifolia]]'' <small>(Klatt) E.Phillips</small> * ''[[Inezia speciosa]]'' <small>Brusse</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Inezia| ]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 2kfyp94mypgwx2i04jxiqo1rh5icse3 2975835 2975828 2026-10-05T18:33:04Z Oesjaar 7467 Oesjaar het bladsy [[Inezia]] na [[Inezia (plant)]] geskuif: Korrekte titel 2975828 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Inezia |authority = E.Phillips, (1932) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Inezia''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Eswatini]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die genus is vernoem na die plantkundige [[Inez Clare Verdoorn]]. == Spesies == Daar is twee [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:9476-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Inezia integrifolia]]'' <small>(Klatt) E.Phillips</small> * ''[[Inezia speciosa]]'' <small>Brusse</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Inezia| ]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 2kfyp94mypgwx2i04jxiqo1rh5icse3 1 470182 2975829 2026-10-05T18:25:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975829 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2975837 2975829 2026-10-05T18:33:05Z Oesjaar 7467 Oesjaar het bladsy [[Bespreking:Inezia]] na [[Bespreking:Inezia (plant)]] geskuif: Korrekte titel 2975829 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 470183 2975830 2026-10-05T18:26:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975830 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Asteraceae]] 3fv4b9sie0l9c375hjlteejfaxbrnoy 15 470184 2975831 2026-10-05T18:26:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975831 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470185 2975833 2026-10-05T18:31:41Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2975833 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Inezia integrifolia | authority = (Klatt) E.Phillips, (1932) | synonyms =* ''Lidbeckia integrifolia'' <small>Klatt</small> }} '''''Inezia integrifolia''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Mpumalanga]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3264-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:225707-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/025494e2-9f0e-4e17-80e9-dc55de2c2598 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Inezia integrifolia]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] p0jbxizx4mdwsney1nh5jq55lkbok76 2975839 2975833 2026-10-05T18:33:26Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2975839 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Inezia integrifolia | authority = (Klatt) E.Phillips, (1932) | synonyms =* ''Lidbeckia integrifolia'' <small>Klatt</small> }} '''''Inezia integrifolia''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Mpumalanga]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3264-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:225707-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/025494e2-9f0e-4e17-80e9-dc55de2c2598 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Inezia|integrifolia]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] o8rngui7o9m4nrnv96hlbggjdduich8 2975864 2975839 2026-10-05T19:02:03Z Oesjaar 7467 Ai! 2975864 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Inezia integrifolia | authority = (Klatt) E.Phillips, (1932) | synonyms =* ''Lidbeckia integrifolia'' <small>Klatt</small> }} '''''Inezia integrifolia''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Mpumalanga]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3264-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:225707-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/025494e2-9f0e-4e17-80e9-dc55de2c2598 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Inezia|integrifolia]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] dwbb5fsxsvil393cq08pcevfj82hegj 1 470186 2975834 2026-10-05T18:32:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975834 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470187 2975836 2026-10-05T18:33:05Z Oesjaar 7467 Oesjaar het bladsy [[Inezia]] na [[Inezia (plant)]] geskuif: Korrekte titel 2975836 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Inezia (plant)]] 38xwo6sbq1y57wenf24c0q060xvtqdx 1 470188 2975838 2026-10-05T18:33:05Z Oesjaar 7467 Oesjaar het bladsy [[Bespreking:Inezia]] na [[Bespreking:Inezia (plant)]] geskuif: Korrekte titel 2975838 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Inezia (plant)]] hpdcy8y0d016dbatf80a1y1yu7lzo1g 0 470189 2975841 2026-10-05T18:40:49Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2975841 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Inezia speciosa | authority = Brusse, (1989) | synonyms = }} '''''Inezia speciosa''''' is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Limpopo]] in die [[Wolkberg]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 5&nbsp;km² en daar is slegs twee bevolkongs bekend. Die spesie word bedreig deur [[indringerplant]]e soos dennebome en wattels. Die gebied word ook bedreig deur mynbou aktiwiteite. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3264-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:937403-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/286b3a58-89e0-46eb-9148-d3130ba77fab Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Inezia|speciosa]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] bossue9t6amkckw4v5va45xh56st5vp 1 470190 2975842 2026-10-05T18:41:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975842 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470191 2975852 2026-10-05T18:51:13Z Jcwf 4 Nuwe bladsy geskep met '{{Outomatiese taksoboks}} Die '''Brevicipitidae''' of '''reënpaddafamilie''', informeel ook die '''blaasoppies''' genoen, is 'n klein familie van Afrikapaddas ( Afrobatrachia) Brevicipitidae kom slegs in die oostelike en suidelike dele van Afrika suid van die Sahara voor, wat strek van Ethiopië in die noorde tot by Angola en Suid-Afrika in die suide.<ref name="amphi">[https://amphibiaweb.org/lists/Brevicipitidae.shtml Amphibiaweb]</ref> Hiervan kom slegs 18 spesi...' 2975852 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks}} Die '''Brevicipitidae''' of '''reënpaddafamilie''', informeel ook die '''blaasoppies''' genoen, is 'n klein familie van Afrikapaddas ( Afrobatrachia) Brevicipitidae kom slegs in die oostelike en suidelike dele van Afrika suid van die Sahara voor, wat strek van Ethiopië in die noorde tot by Angola en Suid-Afrika in die suide.<ref name="amphi">[https://amphibiaweb.org/lists/Brevicipitidae.shtml Amphibiaweb]</ref> Hiervan kom slegs 18 spesies van een genus (''Breviceps'') in Suid-Afrika voor.<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> ==Taksonomie== Die familie behoort aan die Suborde Neobatrachia en bevat vyf genusse met in totaal 34 spesies: <ref name="gonefrog">[https://gonefroggin.com/2016/11/11/brevicipitidae/ Gonefrogging; 2016]</ref> # [[Balebreviceps]] (1) ##Die genus Balebreviceps bevat slegs een spesie, die Bale-bergboomkikker (''[[Balebreviceps hillmani]]''), wat in Ethiopië voorkom. Dit word ongelukkig as kritiek bedreig gelys. # [[Breviceps]] (17) ##''Breviceps'' staan ​​bekend as die reënpaddas. Dit is die grootste genus en die wêreld se oulikste padda behoort aan hierdie genus. # [[Callulina]] (9), ## Die genus ''Callulina'' staan ​​bekend as vratkikkers. Die meeste spesies in hierdie genus is in die huidige millennium ontdek. # [[Probreviceps]] (6) ## Paddas in die genus ''Probreviceps'' kom in Tanzanië, Zimbabwe en moontlik Mosambiek voor. # [[Spelaeophryne]] (1) ##Daar is slegs een spesie in die genus ''Spelaeophryne'', naamlik ''[[Spelaeophryne methneri]]'', wat in Tanzanië voorkom. Hoewel hulle voorheen as deel van die Microhylidae beskou is, is daar nou sterk steun daarvoor dat die vyf genera wat die monofiletiese Brevicipitidae vorm, deel is van 'n groter afstammingslyn van Afrika-paddas wat die [[Hemisotidae]], [[Hyperoliidae]] en Brevicipitidae insluit. Verskeie studies bevestig dat Brevicipitidae die sustergroep van Hemisotidae is.<ref name="amphi"/> ==Besonderhede== Alle Brevicipitidae het 'n ronde liggaamsvorm en toon reduksie in hul skedelstruktuur. Hulle het klein koppe. ''Breviceps'' is bekend vir die groot verskil in liggaamsgrootte tussen mannetjies en wyfies. Mannetjies is soveel kleiner en het sulke kort ledemate in verhouding tot hul volume dat hulle nie in staat is tot ampleksus nie. In plaas daarvan skei hul vel 'n klewerige stof af wat die mannetjie en wyfie in staat stel om tydens paring aan mekaar vas te "kleef". Hulle kom in habitate voor wat strek van woude tot woestyne. Hulle leef op die land en het aanpassings wat verhoed dat hulle water nodig het. Hulle graaf hulle in en blaas hul liggaam op wanneer hulle versteur word. Eierklompe wat min of meer bolvormig is, word in ondergrondse kamers gelê. Daar word geglo dat al vyf genera direkte ontwikkeling ondergaan, waartydens die kleintjies reeds ten volle gemetamorfoseer uit die eiers broei, sonder 'n vrylewende paddavissiestadium. Van ''Breviceps'' en ''Probreviceps'' is dit seker.<ref name="amphi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} fpto9biulwkrev8wd3j80p46bfkbc8z 2975854 2975852 2026-10-05T18:52:41Z Jcwf 4 [[:Kategorie:Paddas]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975854 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks}} Die '''Brevicipitidae''' of '''reënpaddafamilie''', informeel ook die '''blaasoppies''' genoen, is 'n klein familie van Afrikapaddas ( Afrobatrachia) Brevicipitidae kom slegs in die oostelike en suidelike dele van Afrika suid van die Sahara voor, wat strek van Ethiopië in die noorde tot by Angola en Suid-Afrika in die suide.<ref name="amphi">[https://amphibiaweb.org/lists/Brevicipitidae.shtml Amphibiaweb]</ref> Hiervan kom slegs 18 spesies van een genus (''Breviceps'') in Suid-Afrika voor.<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> ==Taksonomie== Die familie behoort aan die Suborde Neobatrachia en bevat vyf genusse met in totaal 34 spesies: <ref name="gonefrog">[https://gonefroggin.com/2016/11/11/brevicipitidae/ Gonefrogging; 2016]</ref> # [[Balebreviceps]] (1) ##Die genus Balebreviceps bevat slegs een spesie, die Bale-bergboomkikker (''[[Balebreviceps hillmani]]''), wat in Ethiopië voorkom. Dit word ongelukkig as kritiek bedreig gelys. # [[Breviceps]] (17) ##''Breviceps'' staan ​​bekend as die reënpaddas. Dit is die grootste genus en die wêreld se oulikste padda behoort aan hierdie genus. # [[Callulina]] (9), ## Die genus ''Callulina'' staan ​​bekend as vratkikkers. Die meeste spesies in hierdie genus is in die huidige millennium ontdek. # [[Probreviceps]] (6) ## Paddas in die genus ''Probreviceps'' kom in Tanzanië, Zimbabwe en moontlik Mosambiek voor. # [[Spelaeophryne]] (1) ##Daar is slegs een spesie in die genus ''Spelaeophryne'', naamlik ''[[Spelaeophryne methneri]]'', wat in Tanzanië voorkom. Hoewel hulle voorheen as deel van die Microhylidae beskou is, is daar nou sterk steun daarvoor dat die vyf genera wat die monofiletiese Brevicipitidae vorm, deel is van 'n groter afstammingslyn van Afrika-paddas wat die [[Hemisotidae]], [[Hyperoliidae]] en Brevicipitidae insluit. Verskeie studies bevestig dat Brevicipitidae die sustergroep van Hemisotidae is.<ref name="amphi"/> ==Besonderhede== Alle Brevicipitidae het 'n ronde liggaamsvorm en toon reduksie in hul skedelstruktuur. Hulle het klein koppe. ''Breviceps'' is bekend vir die groot verskil in liggaamsgrootte tussen mannetjies en wyfies. Mannetjies is soveel kleiner en het sulke kort ledemate in verhouding tot hul volume dat hulle nie in staat is tot ampleksus nie. In plaas daarvan skei hul vel 'n klewerige stof af wat die mannetjie en wyfie in staat stel om tydens paring aan mekaar vas te "kleef". Hulle kom in habitate voor wat strek van woude tot woestyne. Hulle leef op die land en het aanpassings wat verhoed dat hulle water nodig het. Hulle graaf hulle in en blaas hul liggaam op wanneer hulle versteur word. Eierklompe wat min of meer bolvormig is, word in ondergrondse kamers gelê. Daar word geglo dat al vyf genera direkte ontwikkeling ondergaan, waartydens die kleintjies reeds ten volle gemetamorfoseer uit die eiers broei, sonder 'n vrylewende paddavissiestadium. Van ''Breviceps'' en ''Probreviceps'' is dit seker.<ref name="amphi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] dqi80w5r3y8itx5v94yj6g13sanzr3y 2975857 2975854 2026-10-05T18:57:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975857 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks}} Die '''Brevicipitidae''' of '''reënpaddafamilie''', informeel ook die '''blaasoppies''' genoen, is 'n klein familie van Afrikapaddas (Afrobatrachia) Brevicipitidae kom slegs in die oostelike en suidelike dele van Afrika suid van die Sahara voor, wat strek van Ethiopië in die noorde tot by Angola en Suid-Afrika in die suide.<ref name="amphi">[https://amphibiaweb.org/lists/Brevicipitidae.shtml Amphibiaweb]</ref> Hiervan kom slegs 18 spesies van een genus (''Breviceps'') in Suid-Afrika voor.<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> ==Taksonomie== Die familie behoort aan die Suborde Neobatrachia en bevat vyf genusse met in totaal 34 spesies: <ref name="gonefrog">[https://gonefroggin.com/2016/11/11/brevicipitidae/ Gonefrogging; 2016]</ref> # [[Balebreviceps]] (1) ##Die genus Balebreviceps bevat slegs een spesie, die Bale-bergboomkikker (''[[Balebreviceps hillmani]]''), wat in Ethiopië voorkom. Dit word ongelukkig as kritiek bedreig gelys. # [[Breviceps]] (17) ##''Breviceps'' staan ​​bekend as die reënpaddas. Dit is die grootste genus en die wêreld se oulikste padda behoort aan hierdie genus. # [[Callulina]] (9), ## Die genus ''Callulina'' staan ​​bekend as vratkikkers. Die meeste spesies in hierdie genus is in die huidige millennium ontdek. # [[Probreviceps]] (6) ## Paddas in die genus ''Probreviceps'' kom in Tanzanië, Zimbabwe en moontlik Mosambiek voor. # [[Spelaeophryne]] (1) ##Daar is slegs een spesie in die genus ''Spelaeophryne'', naamlik ''[[Spelaeophryne methneri]]'', wat in Tanzanië voorkom. Hoewel hulle voorheen as deel van die Microhylidae beskou is, is daar nou sterk steun daarvoor dat die vyf genera wat die monofiletiese Brevicipitidae vorm, deel is van 'n groter afstammingslyn van Afrika-paddas wat die [[Hemisotidae]], [[Hyperoliidae]] en Brevicipitidae insluit. Verskeie studies bevestig dat Brevicipitidae die sustergroep van Hemisotidae is.<ref name="amphi"/> ==Besonderhede== Alle Brevicipitidae het 'n ronde liggaamsvorm en toon reduksie in hul skedelstruktuur. Hulle het klein koppe. ''Breviceps'' is bekend vir die groot verskil in liggaamsgrootte tussen mannetjies en wyfies. Mannetjies is soveel kleiner en het sulke kort ledemate in verhouding tot hul volume dat hulle nie in staat is tot ampleksus nie. In plaas daarvan skei hul vel 'n klewerige stof af wat die mannetjie en wyfie in staat stel om tydens paring aan mekaar vas te "kleef". Hulle kom in habitate voor wat strek van woude tot woestyne. Hulle leef op die land en het aanpassings wat verhoed dat hulle water nodig het. Hulle graaf hulle in en blaas hul liggaam op wanneer hulle versteur word. Eierklompe wat min of meer bolvormig is, word in ondergrondse kamers gelê. Daar word geglo dat al vyf genera direkte ontwikkeling ondergaan, waartydens die kleintjies reeds ten volle gemetamorfoseer uit die eiers broei, sonder 'n vrylewende paddavissiestadium. Van ''Breviceps'' en ''Probreviceps'' is dit seker.<ref name="amphi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] a8glhqza1ciwwr8vft5me8ywp10edvc 2975865 2975857 2026-10-05T19:02:06Z Jcwf 4 2975865 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks}} Die '''Brevicipitidae''' of '''reënpaddafamilie''', informeel ook die '''blaasoppies''' genoen, is 'n klein familie van Afrikapaddas (Afrobatrachia). Brevicipitidae kom slegs in die oostelike en suidelike dele van Afrika suid van die Sahara voor, wat strek van [[Etiopië]] in die noorde tot by [[Angola]] en [[Suid-Afrika]] in die suide.<ref name="amphi">[https://amphibiaweb.org/lists/Brevicipitidae.shtml Amphibiaweb]</ref> Hiervan kom slegs 18 spesies van een genus (''Breviceps'') in Suid-Afrika voor.<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> ==Taksonomie== Die familie behoort aan die Suborde Neobatrachia en bevat vyf genusse met in totaal 34 spesies: <ref name="gonefrog">[https://gonefroggin.com/2016/11/11/brevicipitidae/ Gonefrogging; 2016]</ref> # ''[[Balebreviceps]]'' (1) ##Die genus ''Balebreviceps'' bevat slegs een spesie, die Bale-bergboomkikker (''[[Balebreviceps hillmani]]''), wat in Etiopië voorkom. Dit word ongelukkig as kritiek bedreig gelys. # ''[[Breviceps]]'' (17) ##''Breviceps'' staan ​​bekend as die reënpaddas. Dit is die grootste genus en die wêreld se oulikste padda behoort aan hierdie genus. # ''[[Callulina]]'' (9), ## Die genus ''Callulina'' staan ​​bekend as vratkikkers. Die meeste spesies in hierdie genus is in die huidige millennium ontdek. # ''[[Probreviceps]]'' (6) ## Paddas in die genus ''Probreviceps'' kom in Tanzanië, Zimbabwe en moontlik Mosambiek voor. # ''[[Spelaeophryne]]'' (1) ##Daar is slegs een spesie in die genus ''Spelaeophryne'', naamlik ''[[Spelaeophryne methneri]]'', wat in Tanzanië voorkom. Hoewel hulle voorheen as deel van die Microhylidae beskou is, is daar nou sterk steun daarvoor dat die vyf genera wat die monofiletiese Brevicipitidae vorm, deel is van 'n groter afstammingslyn van Afrika-paddas wat die [[Hemisotidae]], [[Hyperoliidae]] en Brevicipitidae insluit. Verskeie studies bevestig dat Brevicipitidae die sustergroep van Hemisotidae is.<ref name="amphi"/> ==Besonderhede== Alle Brevicipitidae het 'n ronde liggaamsvorm en toon reduksie in hul skedelstruktuur. Hulle het klein koppe. ''Breviceps'' is bekend vir die groot verskil in liggaamsgrootte tussen mannetjies en wyfies. Mannetjies is soveel kleiner en het sulke kort ledemate in verhouding tot hul volume dat hulle nie in staat is tot ampleksus nie. In plaas daarvan skei hul vel 'n klewerige stof af wat die mannetjie en wyfie in staat stel om tydens paring aan mekaar vas te "kleef". Hulle kom in habitate voor wat strek van woude tot woestyne. Hulle leef op die land en het aanpassings wat verhoed dat hulle water nodig het. Hulle graaf hulle in en blaas hul liggaam op wanneer hulle versteur word. Eierklompe wat min of meer bolvormig is, word in ondergrondse kamers gelê. Daar word geglo dat al vyf genera direkte ontwikkeling ondergaan, waartydens die kleintjies reeds ten volle gemetamorfoseer uit die eiers broei, sonder 'n vrylewende paddavissiestadium. Van ''Breviceps'' en ''Probreviceps'' is dit seker.<ref name="amphi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] 2ciozhatzawla2guc6zqo055uyu3ey5 0 470192 2975862 2026-10-05T18:59:39Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2975862 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Jakobus III |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = Hugo van der Goes - The Trinity Altarpiece - James III of Scotland accompanied by his son James, presented by St Andrew (cropped).jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 3 Augustus 1460 – {{nowrap|11 Junie 1488}} |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Jakobus II van Skotland|Jakobus II]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]] |opskrif4 = Eggenote |4 = Margaret van Denemarke |opskrif5 = Kinders |5 = [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]] + 3 ander |opskrif6 = Huis |6 = [[Huis van Stuart|Stewart]] |opskrif7 = Vader |7 = Jakobus II |opskrif8 = Moeder |8 = Maria van [[Gelre]] |opskrif9 = Gebore |9 = 1451 of 1452 |opskrif10 = Oorlede |10 = {{Sterfdatum|1488|6|11|df=y}} (op 35-37) |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = |12 = |opskrif13 = |13 = }} '''Jakobus III''' (10 Julie 1451/Mei 1452 - 11 Junie 1488) was koning van [[Skotland]] van 1460 tot met sy dood tydens die Slag van Sauchieburn in 1488. Hy het die troon as kind geërf ná die dood van sy vader, [[Jakobus II van Skotland|Jakobus II]]. Jakobus III was minderjarig toe sy bewind begin, en Skotland is deur 'n reeks regente en faksies regeer wat om beheer oor die jong koning gewedywer het voordat sy persoonlike bewind in 1469 begin het. Jakobus III was ’n ongewilde en ondoeltreffende koning en het tydens sy bewind met twee groot rebellies te doen gehad.<ref>Tanner, Roland, ''The Late Medieval Scottish Parliament: Politics and the Three Estates, 1424–1488'' (John Donald, 2001), p. 234.</ref> Tydgenote en latere kroniekskrywers het hom sterk gekritiseer vir sy bevordering van onrealistiese planne om Bretagne, [[Gelre]]<ref name="auto1">Tanner, Roland, ''The Late Medieval Scottish Parliament: Politics and the Three Estates, 1424–1488'' (John Donald, 2001), p. 246.</ref> en Saintonge binne te val of in besit te neem, ten koste van sy gereelde pligte as koning. Tydens sy bewind het Skotland sy grootste territoriale omvang bereik met die verkryging van [[Orkney, Skotland|Orkney]] en [[Shetland]] deur sy huwelik met Margaret van Denemarke. Jakobus is ook daarvan beskuldig dat hy die waarde van die munt verlaag het, geld opgegaar het, versuim het om geskille op te los en die strafreg af te dwing, en ’n ongewilde bondgenootskapspolitiek met [[Engeland]] gevolg het.<ref name="auto9">Macdougall, Norman, ''James III, A Political Study'', John Donald (1982)</ref> Sy voorkeur vir sy eie gunstelinge "van lae geboorte" aan die hof en in die regering het baie van sy biskoppe en adellikes, sowel as lede van sy eie familie, van hom vervreem. Dit het tot gespanne verhoudings met sy broers, sy vrou en sy erfgenaam gelei. In 1482 het Jakobus se broer Alexander, die hertog van Albany, probeer om die troon met behulp van ’n invallende Engelse leër te verower. Dit het gelei tot ’n staatsgreep deur ’n groep adellikes, waartydens die koning ’n tyd lank gevange gehou is voordat hy weer aan die bewind gestel is.<ref>{{cite book |last1=Stevenson |first1=Katie |title=Power and Propaganda: Scotland 1306–1488 |date=2014 |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh |isbn=978-0748694204}}</ref> Jakobus se reputasie as Skotland se eerste [[Renaissance]]-monarg is soms oordryf. Die artistieke nalatenskap van sy bewind was gering in vergelyking met dié van sy twee onmiddellike opvolgers. Jakobus III is tydens die Slag van Sauchieburn gedood ná ’n rebellie waarin sy erfgenaam die leier van die rebelle was, en is as koning deur sy erfgenaam opgevolg as [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = James III of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Huis van Stuart]] f1q7da7036355yhimuiunqndtro4xpp 1 470193 2975868 2026-10-05T19:04:36Z Jcwf 4 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} ~~~~' 2975868 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 19:04, 5 Oktober 2026 (UTC) 5g9gdmpofypmzqjh9r6s9ktxtphng9t 1 470194 2975869 2026-10-05T19:05:53Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2975869 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2975955 2975869 2026-10-06T05:26:22Z Aliwal2012 39067 /* Titel is eerder "rolmops" */ nuwe afdeling 2975955 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Titel is eerder "rolmops" == Dankie {{ping|Pynappel}} vir die korreksie van die artikelnaam. Dit maak vir my nou meer sin, rolmops (enkelvoud) en rolmopse (meervoud). Groete--[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:26, 6 Oktober 2026 (UTC) kut5u804g09a9vsu2xomra9gdkzlwn9 0 470195 2975871 2026-10-05T19:13:38Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2975871 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Senecio wootonii | authority = Greene, (1898) | synonyms =* ''Senecio anacletus'' <small>Greene</small> }} '''''Senecio wootonii''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. In die VSA kom die spesie in die [[Deelstaat|deelstate]] [[Arizona]], [[Colorado]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Texas]] voor. In Meksiko kom die spesie in die noordooste en die noordweste voor. == Galery == <gallery> Senecio wootonii - Flickr - aspidoscelis (3).jpg Senecio wootonii - Flickr - aspidoscelis.jpg Senecio wootonii flowers 1.jpg Senecio wootonii flowers 2.jpg Senecio wootonii whole.jpg Senecio wootonii - Flickr - aspidoscelis (2).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:234253-2 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senecio|wootonii]] [[Kategorie:Flora van Amerika]] [[Kategorie:Flora van Meksiko]] g2n0jfadmms4k53g6zahbyc9dh0zzlv 2975872 2975871 2026-10-05T19:15:14Z Oesjaar 7467 /* Galery */ Verbeter 2975872 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Senecio wootonii | authority = Greene, (1898) | synonyms =* ''Senecio anacletus'' <small>Greene</small> }} '''''Senecio wootonii''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. In die VSA kom die spesie in die [[Deelstaat|deelstate]] [[Arizona]], [[Colorado]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Texas]] voor. In Meksiko kom die spesie in die noordooste en die noordweste voor. == Galery == <gallery> Senecio wootonii - Flickr - aspidoscelis (3).jpg Senecio wootonii - Flickr - aspidoscelis.jpg Senecio wootonii flowers 2.jpg Senecio wootonii whole.jpg Senecio wootonii - Flickr - aspidoscelis (2).jpg Senecio wootonii - Flickr - aspidoscelis (1).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:234253-2 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senecio|wootonii]] [[Kategorie:Flora van Amerika]] [[Kategorie:Flora van Meksiko]] a42aiyptde0x7kuo9ribgpx5w00oetl 1 470196 2975873 2026-10-05T19:16:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975873 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470197 2975880 2026-10-05T20:04:35Z ~2026-53651-22 215701 Nuwe bladsy geskep met ''''Satveer Saini''' (Maonda, Neem Ka Thana, Rajasthan, Indië) is 'n Indiese akteur. [[File:Satveer saini.jpg|thumb|Satveer Saini]] Hy is bekend vir sy werk in die televisiereekse ''Crime Patrol Dial 100'' en ''Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi''. == Televisiewerk == * 2017 ''Crime Patrol Dial 100'' * 2017 Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi == Verwysings == * [https://www.imdb.com/name/nm18861155/ IMDb – Satveer Saini] * [https://www.imdb.com/title/tt7079086/fullcredits/...' 2975880 wikitext text/x-wiki '''Satveer Saini''' (Maonda, Neem Ka Thana, Rajasthan, Indië) is 'n Indiese akteur. [[File:Satveer saini.jpg|thumb|Satveer Saini]] Hy is bekend vir sy werk in die televisiereekse ''Crime Patrol Dial 100'' en ''Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi''. == Televisiewerk == * 2017 ''Crime Patrol Dial 100'' * 2017 Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi == Verwysings == * [https://www.imdb.com/name/nm18861155/ IMDb – Satveer Saini] * [https://www.imdb.com/title/tt7079086/fullcredits/ IMDb – Tirth Nagar Murder, Jaipur] * [https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-7-year-leap-dev-sonakshi-shaheer-sheikh-erica-fernandes-4478543/ The Indian Express – Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi] * [https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-written-update-february-01-dev-locks-sonakshi-in-the-office/articleshow/56928904.cms The Times of India – Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi] == Eksterne skakels == * [https://www.wikidata.org/wiki/Q141636256 Wikidata – Satveer Saini] rerwwvintzi86gzrwkdpc0rflvyphvw 2975882 2975880 2026-10-05T20:12:14Z ~2026-50619-95 215702 /* Eksterne skakels */ 2975882 wikitext text/x-wiki '''Satveer Saini''' (Maonda, Neem Ka Thana, Rajasthan, Indië) is 'n Indiese akteur. [[File:Satveer saini.jpg|thumb|Satveer Saini]] Hy is bekend vir sy werk in die televisiereekse ''Crime Patrol Dial 100'' en ''Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi''. == Televisiewerk == * 2017 ''Crime Patrol Dial 100'' * 2017 Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi == Verwysings == * [https://www.imdb.com/name/nm18861155/ IMDb – Satveer Saini] * [https://www.imdb.com/title/tt7079086/fullcredits/ IMDb – Tirth Nagar Murder, Jaipur] * [https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-7-year-leap-dev-sonakshi-shaheer-sheikh-erica-fernandes-4478543/ The Indian Express – Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi] * [https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-written-update-february-01-dev-locks-sonakshi-in-the-office/articleshow/56928904.cms The Times of India – Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi] == Eksterne skakels == * [https://www.wikidata.org/wiki/Q141636256 Wikidata – Satveer Saini] * <nowiki>[[Kategorie:Indiese akteurs]]</nowiki> qrawcxyazrypobxzjuxakxa359kuas1 2975885 2975882 2026-10-05T20:17:44Z ~2026-50619-95 215702 /* Eksterne skakels */ 2975885 wikitext text/x-wiki '''Satveer Saini''' (Maonda, Neem Ka Thana, Rajasthan, Indië) is 'n Indiese akteur. [[File:Satveer saini.jpg|thumb|Satveer Saini]] Hy is bekend vir sy werk in die televisiereekse ''Crime Patrol Dial 100'' en ''Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi''. == Televisiewerk == * 2017 ''Crime Patrol Dial 100'' * 2017 Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi == Verwysings == * [https://www.imdb.com/name/nm18861155/ IMDb – Satveer Saini] * [https://www.imdb.com/title/tt7079086/fullcredits/ IMDb – Tirth Nagar Murder, Jaipur] * [https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-7-year-leap-dev-sonakshi-shaheer-sheikh-erica-fernandes-4478543/ The Indian Express – Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi] * [https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-written-update-february-01-dev-locks-sonakshi-in-the-office/articleshow/56928904.cms The Times of India – Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi] == Eksterne skakels == * [https://www.wikidata.org/wiki/Q141636256 Wikidata – Satveer Saini] rerwwvintzi86gzrwkdpc0rflvyphvw 1 470198 2975881 2026-10-05T20:05:07Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}' 2975881 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke} 5u7lwtxutfffobtjof00xpe284wevja 0 470199 2975899 2026-10-05T22:07:47Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2975899 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Jakobus II |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = James_II_of_Scotland_(by_von_Ehingen).jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 21 Februarie 1437 -<br/>3 Augustus 1460 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Jakobus I van Skotland|Jakobus I]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] |opskrif4 = Eggenote |4 = Maria van [[Gelre]] |opskrif5 = Kinders |5 = [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] + 5 ander |opskrif6 = Huis |6 = [[Huis van Stuart|Stewart]] |opskrif7 = Vader |7 = Jakobus I |opskrif8 = Moeder |8 = Joan Beaufort |opskrif9 = Gebore |9 = 16 Oktober 1430 |opskrif10 = Oorlede |10 = {{SDEO|df=yes|1430|10|16|1460|8|3}} |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = |12 = }} '''Jakobus II''' (16 Oktober 1430 - 3 Augustus 1460) was van 1437 tot met sy dood in 1460 koning van [[Skotland]]. Hy was die oudste oorlewende seun van [[Jakobus I van Skotland|Jakobus I]] en het die troon op sesjarige ouderdom bestyg. ==Bewind== Jakobus het sy persoonlike bewind in 1449 begin ná 'n onstuimige minderjarige tydperk wat oorheers is deur die ambisies van agtereenvolgende [[Graaf|grawe]] van Douglas. Spanning tussen Jakobus en William Douglas, die 8ste graaf van Douglas, het gelei tot die moord op Douglas in 1452 en 'n daaropvolgende burgeroorlog. Jakobus het die Douglasfamilie in 1455 verslaan, beslag op hulle grond gelê en die oorblywende lede verban. Jakobus het in die ooorblywende jare van sy bewind 'n aggressiewe buitelandse beleid gehandhaaf; hy het die [[Rose-oorlog]] uitgebuit om [[Engeland]] herhaaldelik aan te val en het grondkonsessies van [[Frankryk]] en die [[Kalmarunie]] geëis. Jakobus het gereeld parlemente byeengeroep om wette goed te keur, maar is deur hulle gekritiseer oor sy regsbeleide. Hy is in 1460 deur 'n ontploffende [[kanon]] gedood. Hy is al beskryf as 'n grootliks suksesvolle koning wat die Skotse [[monargie]] versterk het. Hy is deur sy seun [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} '''Volg later''' ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = James II of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Huis van Stuart]] oc2p0w34vhzrhwtabek6zcru3ymyf5j 1 470200 2975900 2026-10-05T22:08:53Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}' 2975900 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke} 5u7lwtxutfffobtjof00xpe284wevja 14 470201 2975911 2026-10-05T23:40:22Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975911 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 14 470202 2975912 2026-10-05T23:40:26Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975912 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 14 470203 2975913 2026-10-05T23:40:28Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975913 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 14 470204 2975914 2026-10-05T23:40:32Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975914 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 14 470205 2975915 2026-10-05T23:40:35Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975915 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 14 470206 2975916 2026-10-05T23:40:39Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975916 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 14 470207 2975917 2026-10-05T23:40:42Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975917 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 0 470208 2976008 2026-10-06T06:05:27Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2976008 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Senecio websteri | authority = Hook.f., (1846) | synonyms =* ''Senecio websteri var. subdiscoideus'' <small>A.Gray</small> }} '''''Senecio websteri''''' is 'n meerjarige [[plant]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Argentinië]] en [[Chili]], dit kom in die suide van beide lande voor. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:243659-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senecio|websteri]] [[Kategorie:Flora van Argentinië]] [[Kategorie:Flora van Chili]] mgbhpyjshzvb6nog7rugkpno1wx30b8 1 470209 2976009 2026-10-06T06:09:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976009 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2976011 2976009 2026-10-06T06:10:53Z Oesjaar 7467 /* Foto op Commons */ nuwe afdeling 2976011 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Foto op Commons == {{ping|Rooiratel}}, help asb weer met die foto op Commons. Het vergeet hoe om dit te doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:10, 6 Oktober 2026 (UTC) m5odtac3f7oil3xax3jk7nww4w6fnf7 0 470210 2976025 2026-10-06T07:27:59Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Koninkryk van Engeland]] na [[Koninkryk Engeland]] geskuif: Korrekte titel 2976025 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Koninkryk Engeland]] 8lpyltkftnkr12vpx7rfez0skuehfb7 1 470211 2976027 2026-10-06T07:27:59Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Engeland]] na [[Bespreking:Koninkryk Engeland]] geskuif: Korrekte titel 2976027 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Koninkryk Engeland]] n6vr3wy88fge510y4sft2e4n1f18u67 0 470212 2976051 2026-10-06T09:15:40Z Score Beethoven 48986 Nuwe artikel, vertaal uit [[:fr:Plages de Lomé]] 2976051 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas | naam = Strande van Lomé | titel = ''Plages de Lomé'' | beeld = Plage de Lomé au Togo (Afrique de l'Ouest).jpg | beeld_onderskrif = 'n Strand in Lomé | opskrif1 = Tipe | 1 = Sand[[strand]] | opskrif2 = Land | 2 = [[Togo]] | opskrif3 = Stad | 3 = [[Lomé]] | opskrif4 = See | 4 = [[Golf van Guinee]] ([[Atlantiese Oseaan]]) | opskrif5 = Koördinate | 5 = 6° 07′ 38″ N, 1° 14′ 12″ O }} Die '''strande van Lomé''' (Frans: ''Plages de Lomé'') vorm die sanderige kuslyn langs [[Lomé]], die hoofstad van [[Togo]], aan die [[Golf van Guinee]].<ref name="dth">{{Cite web |url=https://www.directtriphub.com/fr/lieu/plages-de-lome-et-baguida |title=Plages de Lomé et Baguida — plages, activités et conseils |website=DirectTripHub |access-date=2026-02-07 |language=fr}}</ref> Hulle strek oor 'n paar kilometer tussen die hawe van Lomé in die ooste en die dorpe Baguida, Kpémé en Aného.<ref name="dth"/> == Geografie == Die strande het fyn sand, en die see is dikwels ruweerig met sterk strome.<ref name="univ">{{Cite web |url=https://univ-lome.tg/decouvrir-la-ville-de-lome/ |title=Découvrir la ville de Lomé |website=Université de Lomé |date=2025-09-18 |access-date=2026-02-07 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250918234845/https://univ-lome.tg/decouvrir-la-ville-de-lome/ |archive-date=2025-09-18 |language=fr}}</ref> Die klimaat is tropies, met gemiddelde temperature tussen 25 °C en 30 °C dwarsdeur die jaar.<ref name="univ"/> Dele van die kus word deur [[erosie]] geraak, wat deur die streeksprogram WACA (''West Africa Coastal Areas Management Program'') teëgewerk word.<ref name="tourisme">{{Cite web |url=https://tourisme.gouv.tg/plages-de-lome-le-paradis-sable-du-togo-ou-locean-murmure-lame-africaine/ |title=Plages de Lomé : le paradis sablé du Togo, où l'océan murmure l'âme africaine |website=Ministère du Tourisme, de la Culture et des Arts (Togo) |date=2025-11-13 |access-date=2026-02-07 |language=fr}}</ref> == Aktiwiteite == Die strande word gebruik vir tradisionele [[visvang]], ontspanning, sport soos strandsokker, [[branderplankry]] en vliegerbranderry, asook vir [[toerisme]].<ref name="dth"/><ref name="ta">{{Cite web |url=https://togoactualite.com/plage-de-lome-endroit-tres-prise-lomeens/ |title=La plage de Lomé, un endroit très prisé des Loméens |website=Togo Actualité |date=2016-05-07 |access-date=2026-02-07 |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://fr.aroundus.com/p/174809956-plage-de-lome |title=Plage de Lomé - Plage publique à Lomé, Togo |website=AroundUs |access-date=2026-02-07 |language=fr}}</ref> Omdat Lomé min openbare parke het, is die strande een van die stad se belangrikste ontspanningsplekke.<ref name="ta"/> By Kpémé en Aného kom seeskilpaaie seisoenaal hul eiers lê.<ref name="tourisme"/> == Geskiedenis == Op die strand staan die oorblyfsels van 'n staal-pier (''wharf''), wat tussen 1901 en 1904 tydens die Duitse koloniale tydperk gebou is en sowat 300 meter lank was.<ref name="goethe">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/ins/tg/fr/kul/sup/dsi/lom/20808990.html |title=Le wharf de Lomé |website=Goethe-Institut |access-date=2026-02-07 |language=fr}}</ref> Dit is gebruik om goedere en passasiers te laai en af te laai totdat die diepwaterhawe van Lomé in 1964 geopen is.<ref name="goethe"/> == Veiligheid == Weens die strome en swaar deining kan swem op plekke sonder lewensredders gevaarlik wees.<ref name="tourisme"/> == Sien ook == * [[Lomé]] * [[Togo]] * [[Golf van Guinee]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Togo]] [[Kategorie:Toerisme]] e4t6jze513j32brt48n8bqv2w7pmz9h 0 470213 2976059 2026-10-06T09:26:25Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2976059 wikitext text/x-wiki '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth (Lincolnshire), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die House of Lords getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1" /> ===Verwu=ysings== {{Verwysings}} rpcp1335v4h6c2yq0v9pglkawq9okpt 2976060 2976059 2026-10-06T09:26:45Z Sobaka 328 /* =Verwu=ysings */ opruim 2976060 wikitext text/x-wiki '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth (Lincolnshire), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die House of Lords getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1" /> ===Verwysings== {{Verwysings}} 9cj6q7wxs2lixbmxqojuwbqtqhf0jmp 2976061 2976060 2026-10-06T09:28:06Z Sobaka 328 /* =Verwysings */ 2976061 wikitext text/x-wiki '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth (Lincolnshire), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die House of Lords getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} fsf5hcwbqddx1spm70syksou241rf5m 2976062 2976061 2026-10-06T09:28:41Z Sobaka 328 2976062 wikitext text/x-wiki '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth (Lincolnshire), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die [[Britse Hoërhuis]] getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} acvhx5aaby72nbs31u9yohmqjb1q4l7 2976067 2976062 2026-10-06T09:36:51Z Sobaka 328 verwysing 2976067 wikitext text/x-wiki '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth (Lincolnshire), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die [[Britse Hoërhuis]] getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/05/books/jeffrey-archer-dead.html|title=Jeffrey Archer, Novelist Whose Real Life Rivaled His Thrillers, Dies at 86|work=[[The New York Times]]|date=5 Oktober 2026|access-date=5 Oktober 2026|last=Cowell|first=Alan}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} 2fryvoxgsuc1c32yeg6ug924shn6774 2976068 2976067 2026-10-06T09:38:58Z Sobaka 328 Beeld 2976068 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jeffrey Archer (2024).jpg|duimnael|Jeffrey Archer in 2004.]] '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth (Lincolnshire), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die [[Britse Hoërhuis]] getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/05/books/jeffrey-archer-dead.html|title=Jeffrey Archer, Novelist Whose Real Life Rivaled His Thrillers, Dies at 86|work=[[The New York Times]]|date=5 Oktober 2026|access-date=5 Oktober 2026|last=Cowell|first=Alan}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} lcc6k9y3wwa1pe4543c1xbyohl2fr4g 2976069 2976068 2026-10-06T09:41:18Z Sobaka 328 Kategorie 2976069 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jeffrey Archer (2024).jpg|duimnael|Jeffrey Archer in 2004.]] '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth (Lincolnshire), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die [[Britse Hoërhuis]] getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/05/books/jeffrey-archer-dead.html|title=Jeffrey Archer, Novelist Whose Real Life Rivaled His Thrillers, Dies at 86|work=[[The New York Times]]|date=5 Oktober 2026|access-date=5 Oktober 2026|last=Cowell|first=Alan}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Archer, Jeffrey}} [[Kategorie:Britse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1940]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] cccegbm0vq5adwwsc2ejfd6rnrvbe0e 2976071 2976069 2026-10-06T09:42:50Z Sobaka 328 skakel 2976071 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jeffrey Archer (2024).jpg|duimnael|Jeffrey Archer in 2004.]] '''Jeffrey Howard Archer''', '''Baron Archer van Weston-super-Mare''' ([[15 April]] [[1940]] – [[5 Oktober]] [[2026]]), was 'n [[Engelse]] [[roman]][[skrywer]] en [[politikus]].<ref>{{Cite news |last=Sala |first=Lana |others=Zinc Television London |date=2022 |title=Scandal: Jeffrey Archer and the call-girl |publisher=Channel 5 |location=London |type=Documentary|url=https://www.channel5.com/geo-restriction.html}}</ref> Hy was van 1969 tot 1974 die parlementslid vir Louth ([[Lincolnshire]]), maar het nie weer vir verkiesing gestaan nie nadat hy byna bankrot gespeel het.<ref name=Odone>{{cite news | last1=Odone | first1=Christine | title=Jeffrey Archer: Mary would run the NHS beautifully | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | access-date=7 November 2015 | work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=21 Maart 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164024/http://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/9946402/Jeffrey-Archer-Mary-would-run-the-NHS-beautifully.html | archive-date=24 September 2015}}</ref> Archer het sy fortuin as romanskrywer herstel. Sy roman ''Kane and Abel'' (1979) bly een van die topverkoperboeke ter wêreld, met na raming 34 miljoen eksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{Cite news |last=Rufford |first=Nick |title=Jeffrey Archer on his prison years and his latest crime caper |newspaper=[[The Times]] |language=en |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |access-date=2022-05-16 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629094641/https://www.thetimes.com/culture/books/article/jeffrey-archer-latest-crime-novel-interview-vhgdhqrpn |archive-date=29 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Jeffrey Archer rewrites Kane and Abel 'for a new generation' |url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/15/jeffrey-archer-rewrites-kane-abel |access-date=26 Junie 2022 |work=[[The Guardian]] |date=15 Junie 2009}}</ref> Altesaam is meer as 320 miljoen eksemplare van sy boeke wêreldwyd verkoop.<ref name="Horowitz">{{cite news|last1=Horowitz|first1=Anthony|title=Jeffrey Archer interview: the saga continues|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|access-date=20 Januarie 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|date=7 Mei 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221013018/http://www.telegraph.co.uk/culture/8497940/Jeffrey-Archer-interview-the-saga-continues.html|archive-date=21 Februarie 2016}}</ref> Archer het na die politiek teruggekeer en was van 1985 tot 1986 adjunkvoorsitter van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]; hy het bedank nadat 'n koerant hom daarvan beskuldig het dat hy geld aan 'n sekswerker betaal het. In 1987 het hy 'n siviele saak gewen en is aansienlike skadevergoeding weens hierdie bewering aan hom toegeken.<ref name=Davies>{{cite news|last1=Davies|first1=Caroline|title=He lied his way to the top|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|access-date=7 November 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|date=20 Julie 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110023258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1334660/He-lied-his-way-to-the-top.html|archive-date=10 November 2010}}</ref> Hy is in 1992 as 'n lewenslange eweknie (''life peer'') aangestel en het daarna die eerste Konserwatiewe kandidaat geword wat vir die [[burgemeester]]skap van [[Londen]] benoem is. Hy het sy kandidatuur in 1999 teruggetrek nadat dit aan die lig gekom het dat hy tydens die saak in 1987 gelieg het. In 2001 is hy tot vier jaar tronkstraf gevonnis weens meineed en die verydeling van die regsgang, wat 'n einde aan sy aktiewe politieke loopbaan gemaak het. Hy is vroeg in 2003 vrygelaat.<ref name="Horowitz"/> Archer het in 2024 uit die [[Britse Hoërhuis]] getree. Hy is in Oktober 2026 op die ouderdom van 86 oorlede.<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/05/books/jeffrey-archer-dead.html|title=Jeffrey Archer, Novelist Whose Real Life Rivaled His Thrillers, Dies at 86|work=[[The New York Times]]|date=5 Oktober 2026|access-date=5 Oktober 2026|last=Cowell|first=Alan}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Archer, Jeffrey}} [[Kategorie:Britse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1940]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] frfyw414mttlcv60s3agavgsxjev5jg 1 470214 2976063 2026-10-06T09:30:49Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976063 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470215 2976078 2026-10-06T09:59:03Z Score Beethoven 48986 Nuwe artikel: Yikpa-watervalle (vertaal uit [[:fr:Cascades de Yikpa]]) 2976078 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas | naam = Yikpa-watervalle | kleur = #cfe3ff | beeld = Yikpa Cascade.jpg | beeld_wydte = 250px | beeld_onderskrif = Die Yikpa-watervalle | opskrif1 = Land | 1 = [[Togo]] | opskrif2 = Streek | 2 = Plateaux | opskrif3 = Prefektuur | 3 = Danyi | opskrif4 = Hoogte bo seespieël | 4 = 800 m | opskrif5 = Koördinate | 5 = 7° 06′ 21″ N, 0° 36′ 31″ O | opskrif6 = Totale hoogte | 6 = 70–100 m | opskrif7 = Rivier | 7 = Agumatsa }} Die '''Yikpa-watervalle''' (Frans: ''Cascades de Yikpa'') is 'n groep watervalle in die kanton Yikpa, in die prefektuur Danyi in die Plateaux-streek van [[Togo]], naby die grens met [[Ghana]]. Die watervalle word deur die Agumatsa-rivier gevoed, is van die hoogste in die land en vorm 'n belangrike natuurlike en toeristiese besienswaardigheid in die suidweste van Togo. == Ligging en beskrywing == Die watervalle lê op die bergagtige Danyi-plato, sowat 30 kilometer noord van Kpalimé. Die terrein is te voet bereikbaar langs bospaadjies wat deur koffie- en kakaoplantasies loop. Die gebied word gekenmerk deur steil terrein, digte plantegroei en 'n vogtige klimaat wat gunstig is vir tropiese woude.<ref name="kpalime">Amen M. Abbey, "Randonnée sur la plus grande Cascade du Togo", ''Visitez Kpalimé'', 7 Februarie 2021 (in Frans; geraadpleeg op 1 Maart 2026).</ref><ref name="togotours">"À la découverte des cascades de Yikpa au Togo", ''Togo Tours'', 8 Mei 2024 (in Frans; geraadpleeg op 1 Maart 2026).</ref><ref name="togotourisme">"La cascade de Yikpa", ''Togo Tourisme'' (in Frans; geraadpleeg op 1 Maart 2026).</ref> Die terrein bestaan uit 'n dubbele waterval met 'n geskatte hoogte van tussen 70 en meer as 100 meter, volgens plaaslike metings. Een val is aan die Togolese kant, terwyl die ander tot in Ghana voortgaan, waar dit as die Wli-watervalle bekend staan.<ref name="kpalime"/> Die watervalle vorm 'n natuurlike poel waarin geswem kan word. Die omgewing huisves 'n verskeidenheid voëls, insekte en primate.<ref name="amenope">"Écotour Cascade de Yikpa – Région Plateaux Togo", ''Ferme Aménopé Togo'' (in Frans; geraadpleeg op 1 Maart 2026).</ref><ref name="yikpa">"Un joli coin du Togo à absolument visiter", ''Yikpa'' (in Frans; geraadpleeg op 1 Maart 2026).</ref> == Geskiedenis en kulturele betekenis == Die plaaslike bevolking beskou die Yikpa-watervalle as 'n heilige plek. Hulle word geassosieer met tradisionele oortuigings oor reiniging, voorspoed en geestelike beskerming. In die verlede is rituele en seremonies hier gehou. Die kanton Yikpa word van ouds bewoon deur Ewe-gemeenskappe wat afstam van die uittog uit Notsé, 'n belangrike episode in die geskiedenis van die Ewe-volk. Die huidige dorpies het geleidelik tussen die voorkoloniale en koloniale tydperke ontstaan.<ref name="togotours"/><ref name="yikpa"/> == Toerisme en bewaring == Vandag is die watervalle een van die vernaamste [[ekotoerisme]]-bestemmings in die Plateaux-streek. Besoeke word gewoonlik deur plaaslike gidse en 'n dorpsbestuurskomitee begelei. Aktiwiteite sluit in stap, swem, die ontdekking van die plaaslike flora en die besigtiging van die berglandskap. Toerismeontwikkeling streef daarna om omgewingsbewaring met plaaslike ekonomiese voordele te versoen.<ref name="togotours"/><ref name="yikpa"/><ref name="amenope"/> Omdat die terrein kwesbaar is, het die gemeenskap maatreëls ingestel om die impak op die omgewing te beperk, soos die regulering van toegang, die instandhouding van paadjies en bewusmaking onder besoekers om die natuurlike omgewing te respekteer.<ref name="togotourisme"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie|Cascades de Yikpa}} [[Kategorie:Watervalle in Afrika]] [[Kategorie:Geografie van Togo]] eewkzi6bdqr41vdy54ts36j1oq0cvzv 0 470216 2976092 2026-10-06T11:09:23Z Pynappel 70858 Vertaal uit Engels 2976092 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Vervolging deur die Wit beweging tydens die Russiese Burgeroorlog}} {{Inligtingskas gebeurtenis | name = Wit Terreur | image = Rastrel.jpg | image_upright = 1 | alt = Die teregstelling van die lede van die streeksowjet van Aleksandrow Gai deur Kosakke onder bevel van ataman Aleksander Doetof, 1918. | caption = Die teregstelling van die lede van die streeksowjet van Aleksandrow Gai deur [[Kosakke]] onder bevel van ataman Aleksander Doetof, 1918. | native_name = Белый террор | native_name_lang = ru | duration = 1917-1923 | location = Voormalige [[Russiese Ryk]] | type = [[Massamoord|Massamoorde]], teregstellings, [[pogrom]]me, politieke geweld, [[volksmoord]] | motive = Antikommunisme, [[antisemitisme]] (die samesweringsteorie van die Joodse Bolsjewisme), Russiese nasionalisme, Russiese monargisme, politieke onderdrukking<ref name="repression">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald |url=https://books.google.com/books?id=Nm7nDwAAQBAJ&dq=Red+terror+consensus&pg=PT319 |title=Red Flag Unfurled: History, Historians, and the Russian Revolution |publisher=Verso |year=2017 |isbn=978-1-78478-566-6 |quote=White Terror, claims the late historian of the Whites, Viktor G. Bortnevski "was logically produced by a White political system of military dictatorship..." Over a time, a disorganized but vicious policy of retaliation became a more systematic punitive-repressive policy, sanctioned by broad laws...}}</ref> teen opposisie en teenstand<ref name="o1">{{Cite web |url=https://historyrussia.org/images/documents/shubin-10-voprosov-revolution.pdf |title=Великая российская революция |language=ru |trans-title=Die Groot Russiese Rewolusie}}</ref><ref name="o2">{{Cite web |url=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/1856714 |title=Бе́лый терро́р |language=ru |trans-title=Wit Terreur |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123190232/https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/1856714 |archive-date=23 Januarie 2023}}</ref> | target = [[Bolsjewis|Bolsjewiste]], [[Jode]], etniese minderhede | blank_label = Oortreders | blank_data = Die [[Wit beweging]] en die Russiese Staat | deaths = Skattings wissel van 20&nbsp;000<ref name="est1">{{Cite book |last1=Rinke |first1=Stefan |title=Revolutions and Counter-Revolutions: 1917 and Its Aftermath from a Global Perspective |last2=Wildt |first2=Michael |publisher=Campus Verlag |year=2017 |isbn=978-3-593-50705-7 |page=58 |quote=The number of victims of anti-Jewish pogroms is estimated to have been between 300,000 to 600,000; the victims of Bolshevik repression and pacification actions totaled up to 1.3 million, and those of the White Terror from somewhere between 20,000 and 100,000.}}</ref> tot meer as 500&nbsp;000, pogromme uitgesluit<ref name="est3" /> }} Die '''Wit Terreur''' ([[Russies]]: Белый террор, ''Belyj terror'') in die voormalige [[Russiese Ryk]] verwys na die geweld en [[Massamoord|massamoorde]] wat die [[Wit beweging]] en sy Russiese regerings tydens die [[Russiese Burgeroorlog]] (1917-1923) gepleeg het. Individuele dade teen die Bolsjewistiese bewind, soos [[Sluipmoord|sluipmoorde]], het minstens teen die einde van 1917 begin. Geweld op enige aansienlike skaal deur die Wittes het waarskynlik vroeg in 1918 begin en het voortgeduur totdat die Wittes van 1920 tot 1922 deur die [[Rooi Leër]] verslaan is. Anders as in die geval van die [[Rooi Terreur]] was daar geen formele dekreet wat die Wit Terreur aan die gang gesit het nie. Die Wit Terreur was in die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] die ergste, onder krygshere soos Grigori Semjonof en baron Roman von Ungern-Sternberg. Hoewel die Bolsjewiste se Rooi Terreur amptelik op 5 September 1918<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=2 September 2020 |title=How the Red Terror set a macabre course for the Soviet Union |url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/red-terror-set-macabre-course-soviet-union |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222175025/https://www.nationalgeographic.com/history/article/red%2Dterror%2Dset%2Dmacabre%2Dcourse%2Dsoviet%2Dunion |archive-date=22 Februarie 2021 |access-date=13 Julie 2021 |website=National Geographic |quote=The poet was just one of many victims of the Red Terror, a state-sponsored wave of violence that was decreed in Russia on September 5, 1918, and lasted until 1922.}}</ref><ref>{{harvnb|Melgunov|1927|p=202}}</ref> as antwoord op verskeie beplande sluipmoorde op Bolsjewistiese leiers begin het,<ref>{{Cite book |last=Liebman |first=Marcel |url=https://archive.org/details/leninismunderlen0000lieb_f2h6/page/313/mode/1up |title=Leninism under Lenin |publisher=J. Cape |year=1975 |isbn=978-0-224-01072-6 |location=Londen |pages=313-314}}</ref> het geweldsvoorvalle deur Bolsjewiste en hul ondersteuners reeds sedert die [[Russiese Rewolusie (1917)|Oktober-rewolusie]] voorgekom.<ref>Beevor, Antony. ''Russia: Revolution and Civil War 1917–1921''. W&N, 2022, bl. 137.</ref> Volgens sommige Russiese historici was die Wit Terreur 'n reeks voorbedagte dade wat hul leiers gelei het;<ref name="Tsvetkov" /><ref name="Litvin2004" /><ref name="AtheistSociety">{{Cite web |script-title=ru:Террор белой армии. Подборка документов |trans-title=Terreur van die Wit Leër, 'n keur uit dokumente |url=http://atheistkrot.narod.ru/2.3/prav19.html |publisher=Atheist Society |language=ru}}</ref> dié siening word deur Russiese historici betwis wat dit as spontaan en ongeorganiseerd beskou.<ref name="ТЕРРА-Книжный клуб2004">{{Cite book |url=http://krotov.info/history/20/1910/felst_00.htm |publisher=ТЕРРА-Книжный клуб |year=2004 |isbn=5-275-00971-2 |location=Moskou |language=ru |script-title=ru:Красный террор в годы гражданской войны. По материалам Особой следственной комиссии по расследованию злодеяний большевиков |chapter=Предисловие |chapter-url=http://krotov.info/history/20/1910/felst_00.htm}} Onder redaksie van die doktore in die geskiedenis J. G. Felsjtinski en G. I. Tsjernjawski.</ref><ref name="Айрис-пресс2009">{{Cite book |publisher=Iris Press |year=2009 |isbn=978-5-8112-3530-8 |series=Белая Россия |location=Moskou |pages=5-21 |language=ru |script-title=ru:Красный террор глазами очевидцев}} Samestelling, voorwoord en kommentaar deur S. W. Wolkof.</ref><ref name="Zimina2006">Зимина В. Д. Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917-1920 гг. Moskou: Rossiese Staatsuniversiteit vir die Geesteswetenskappe, 2006, bl. 38. {{ISBN|5-7281-0806-7}}.</ref> Volgens sommige historici het die Wit Terreur van 'n ongeorganiseerde beleid tot 'n stelsel van politieke onderdrukking ontwikkel wat die Russiese Staat en sy stelsel van [[militêre diktatuur]] gesanksioneer het<ref name="repression" /> en wat nie net op die Bolsjewiste nie, maar ook op lede van ander partye en op ander mense gemik was.<ref name="o1" /><ref name="o2" /> Sommige historici meen die antisemitiese pogromme wat die Wittes gepleeg het, was deel van die Wit Terreur.<ref name="Suny2017" /> Volgens die historikus Ronald Suny is dit moeilik om totale skattings vir die Wit Terreur vas te stel, weens die rol van verskeie administrasies en die geweld wat ongedissiplineerde, onafhanklike anti-Bolsjewistiese magte gepleeg het. Suny het wel die hoër aandeel antisemitiese aanvalle deur die Wit militêre magte uitgelig, wat vir 17% van die pogromme in die loop van die Russiese Burgeroorlog verantwoordelik was (teenoor 8,5% vir die Rooi magte).<ref name="Suny2017">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald |url=https://books.google.com/books?id=Nm7nDwAAQBAJ&dq=Red+terror+consensus&pg=PT319 |title=Red Flag Unfurled: History, Historians, and the Russian Revolution |publisher=Verso |year=2017 |isbn=978-1-78478-566-6 |pages=1-320}}</ref> ==Vergelyking met die Rooi Terreur== 'n Aantal Westerse historici, soos Richard Pipes en Nicolas Werth (''The Black Book of Communism''), het die Rooi en die Wit Terreur teenoor mekaar gestel. Hulle beweer dat die Rooi Terreur 'n politieke strategie en 'n "rewolusionêre" middel was om die wêreld te herbou, ideologies sowel as instrumenteel, terwyl die Wit Terreur herstellend, arbitrêr en 'n tydelike maatreël was, blote "onderdrukkende geweld" om 'n vroeëre status quo te herstel.<ref name="suny">Ronald Suny. ''Red Flag Unfurled: History, Historians and the Russian Revolution''.</ref><ref name="holquist">{{Cite web |url=https://www.history.upenn.edu/sites/default/files/Holquist.2003.Violent_Russia.pdf |title=Violent Russia, Deadly Marxism? Russia in the Epoch of Violence, 1905–21 |website=www.history.upenn.edu}}</ref> Robert Conquest was daarvan oortuig dat "ongekende terreur vir ideologies gemotiveerde pogings om die samelewing massaal en vinnig, teen sy natuurlike moontlikhede in, te omvorm, noodsaaklik moet lyk",<ref name="reflections">Robert Conquest, ''Reflections on a Ravaged Century'' (2000), {{ISBN|0-393-04818-7}}, bl. 101.</ref> terwyl Werth geskryf het: {{Blockquote|Die Bolsjewistiese terreurbeleid was meer sistematies, beter georganiseerd en op hele maatskaplike klasse gemik. Dit is bowendien voor die uitbreek van die burgeroorlog uitgedink en in die praktyk gebring. Die Wit Terreur is nooit op so 'n wyse gesistematiseer nie. Dit was byna sonder uitsondering die werk van afdelings wat buite beheer was en maatreëls getref het wat die militêre bevel, wat sonder veel sukses probeer het om as 'n regering op te tree, nie amptelik gemagtig het nie. As die pogromme, wat Denikin self veroordeel het, buite rekening gelaat word, was die Wit Terreur meestal 'n reeks vergeldings deur die polisie, wat as 'n soort militêre teenspioenasiemag opgetree het. Die Tsjeka en die Troepe vir die Interne Verdediging van die Republiek was 'n gestruktureerde en magtige onderdrukkingsinstrument van 'n heel ander orde, wat op die hoogste vlak steun van die Bolsjewistiese regime geniet het.<ref>{{harvnb|Werth, Bartosek et al.|1999|p=82}}</ref>}} [[Lêer:Who Rules Moscow.png|duimnael|regs|Antisemitiese Russiese propagandaplakkaat van die [[Wit beweging]], ''Wie regeer Moskou? Hier is hulle – Rooi Bolsjewiste, Kommuniste-Sosialiste, Proletariërs'' (1919), 'n karikatuur van die senior Bolsjewiste [[Jakof Swerdlof]] en [[Leon Trotsky]] met die Dawidster, wat die Bolsjewiste uitbeeld as Jode wat Russe onderdruk en na geld en mag streef]] Peter Holquist en Joshua Sanborn verwerp dié opvatting.<ref name="suny" /> Holquist het geskryf: {{Blockquote|Wit geweld was moontlik minder gesentraliseerd en sistematies, maar dit het nie ideologiese grondslae ontbreek nie. 'n Mens sou hier 'n analogie met die Duitse ''[[Freikorps]]'' kon voorstel, wie se ideologie veel eerder 'n etos en 'n styl as 'n samehangende leerstelling was, maar daarom nie minder 'n ideologie nie. Dit is moeilik om te dink dat die slagting van tienduisende Jode deur die anti-Sowjet-leërs tydens die burgeroorloë ... sonder een of ander vorm van ideologie sou kon gebeur het, en veral sonder die venynige verband wat tussen Jode en kommuniste getrek is. Anti-Sowjet-bevelvoerders sowel as gewone soldate het geglo dat hulle geweet het wie hul vyande was, en hulle het eweneens geglo dat hulle geweet het wat hulle met sulke teenstanders moes doen. Wit bevelvoerders het hul krygsgevangenes gesif, dié wat hulle as onwenslik en onverbeterlik beskou het (Jode, Balte, Chinese, kommuniste) uitgesonder en hierdie individue later in groepe tereggestel, 'n proses wat die Wittes as "filtrering" beskryf het.<ref name="holquist" />}} Volgens Sanborn was die terreur wat die Russiese Keiserlike Leër en die Wittes gepleeg het, net so "rewolusionêr" as hul Rooi eweknie:<ref name="suny" /> {{Blockquote|... in die geval van die Jode sien ons nie net die ontwikkeling van terreurpraktyke nie (soos die neem van gyselaars, desimering, massavergelding, massadeportasie, verkragting, roof en sadistiese, spektakulêr wrede geweld), maar ook dié van die maatskaplike bedoeling. Die opvallendste is dat Janoesjkewitsj se Stawka se pogings om materiaal oor Joodse gedrag in die leër te versamel, beklemtoon het dat bevelvoerders dit moes versamel om al die "skade" te bewys wat Jode vir die leër en die nasie ingehou het. Gegewe die toon en die uitsluitende fantasieë van die antisemitiese diskoers van voor sowel as tydens die oorlog, sien ons in die Joodse terreur 'n faset van die Wit Terreur wat nie bloot as 'n metode van militêre diktatuur, 'n vereiste van die oorlogsnood of selfs die brutaalste van teeninsurgensiestrategieë gesien kan word nie. Dit was prosesse wat die oorlogsatmosfeer geregverdig het, maar wie se visie ver in die naoorlogse tydperk ingereik het. Die gevolg is dat die Wit Terreur, soos die Keiserlike Leër se terreurveldtog van 1914 tot 1917, in sy terreur teen Jode rewolusionêr was, en wie weet, dit sou hierdie kern selfs verder kon gevoer het as hulle in die Burgeroorlog die oorhand gekry het.}} Die Britse historikus Ronald Hingley meen die geskatte ongevalle wat met die Rooi Terreur verbind word, is weens die Wit Leër se [[propaganda]] oordryf, en dat 'n laer skatting van 50&nbsp;000 "nader aan die waarheid moet wees" as "1&nbsp;700&nbsp;000, wat 'n aansienlike oordrywing blyk te wees".<ref>{{Cite book |last1=Hingley |first1=Ronald |title=The Russian Secret Police: Muscovite, Imperial Russian and Soviet Political Security Operations 1565-1970 |chapter=7. The Cheka: 1917-1922 |date=30 Mei 2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-37135-2 |url=https://books.google.com/books?id=ARgoEAAAQBAJ&dq=Red+terror%C2%A0Denikin+1%2C700%2C000&pg=PT110 |language=en}}</ref> 'n Aantal Russiese historici<ref name="ТЕРРА-Книжный клуб2004" /><ref name="Айрис-пресс2009" /> meen dat die term "Wit Terreur", anders as die [[Rooi Terreur]] wat die Bolsjewiste as middel tot die vestiging van hul politieke oorheersing afgekondig het, in die [[Wit beweging]] tydens die [[Russiese Burgeroorlog|Burgeroorlog]] geen wetgewende of propagandistiese goedkeuring gehad het nie. Historici erken dat die Wit leërs nie vreemd was aan die wreedheid wat met die oorlog saamgegaan het nie, maar hulle meen dat die "swart bladsye" van die Wit leërs fundamenteel van die [[Bolsjewis|Bolsjewiste]] se beleid verskil het: * Die Wittes het nie organisasies geskep wat met die Bolsjewistiese buitengewone kommissies ([[Tsjeka]]) en rewolusionêre tribunale vergelykbaar was nie; * Die leiers van die Wit beweging het nooit tot massaterreur, tot teregstellings op maatskaplike gronde of tot die neem en teregstelling van gyselaars opgeroep as die vyande nie aan bepaalde eise gehoor gegee het nie; * Die lede van die Wit beweging het geen ideologiese of praktiese noodsaak in die uitvoering van massaterreur gesien nie. Hulle was daarvan oortuig dat die doel van die Wittes se krygsoperasies nie 'n oorlog teen breë massas of maatskaplike klasse was nie, maar 'n oorlog teen 'n [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie|klein party]] wat die mag in Rusland [[Russiese Rewolusie (1917)|gegryp]] het en die sosio-ekonomiese en politieke toestand sowel as die marktoestande in hul eie belang tot bereiking van hul doel gebruik het, en wat ook die veranderinge in die gemoed van die laer klasse van die Russiese samelewing gemanipuleer het.<ref name="ТЕРРА-Книжный клуб2004" /> 'n Aantal navorsers meen die eienaardigheid van die Wit Terreur was sy ongeorganiseerde, spontane aard, en dat dit nie tot die rang van staatsbeleid verhef is nie, nie as middel tot die intimidasie van die bevolking opgetree het nie en nie as middel tot die vernietiging van maatskaplike klasse of etniese groepe ([[Kosakke]], Kalmukke) gedien het nie, iets wat die Bolsjewiste wel gedoen het.<ref name="Zimina2006" /> Terselfdertyd wys 'n aantal Russiese historici daarop dat die bevele wat hoë amptenare van die Wit beweging uitgereik het, sowel as die wetgewende handelinge van die Wit regerings, van die militêre en politieke owerhede se sanksionering van onderdrukkende optrede en terreurdade teen die Bolsjewiste en die bevolking wat hulle gesteun het, getuig, en van die rol daarvan in die intimidasie van die bevolking van beheerde gebiede.<ref name="Tsvetkov">Цветков В. Ж. Белый террор — преступление или наказание? Эволюция судебно-правовых норм ответственности за государственные преступления в законодательстве белых правительств в 1917-1922 гг.</ref><ref name="Litvin2004">Литвин А. Красный и белый террор в России 1918-1922 гг. Moskou: Eksmo, 2004, 448 bl. {{ISBN|5-87849-164-8}}.</ref><ref name="AtheistSociety" /> Die doktor in die geskiedkundige wetenskappe G. A. Troekan merk op dat Sowjet-skrywers hoofsaaklik op die Wit Terreur gekonsentreer het, terwyl baie moderne skrywers wat met die Wit beweging simpatiseer, die teenoorgestelde doen. Volgens Troekan was daar in die gebiede wat die Wittes beset het egter nie minder gruweldade en vergrype as in Bolsjewisties beheerde gebied nie.<ref>Верховный правитель России: Документы и материалы следственного дела адмирала А. В. Колчака. Voorwoord deur G. A. Troekan. Instituut vir Russiese Geskiedenis van die Russiese Akademie van Wetenskappe, Moskou, 2003, 722 bl.</ref> ==Aantal sterftes== Dietrich Beyrau skat die slagoffers van die Wit Terreur, die slagoffers van die [[pogrom]]me uitgesluit, op tussen 20&nbsp;000 en 100&nbsp;000 mense, teenoor "tot 1,3&nbsp;miljoen" van die Rooi Terreur,<ref name="est1" /> terwyl Jonathan Smele die Russiese historikus W. Erlichman se skattings van 300&nbsp;000 slagoffers van die Wit Terreur teenoor 1&nbsp;200&nbsp;000 van die Rooi Terreur aanhaal.<ref name="est2">{{Cite book |last1=Smele |first1=Jonathan |title=Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916-1926 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |year=2015 |isbn=978-1-4422-5281-3}}</ref>{{rp|253}} Smele merk self ook op dat die aantal slagoffers sonder twyfel in die tienduisende is, maar dat 'n presiese skatting waarskynlik nooit bekend sal wees nie; hy skat dit tog laer as die Rooi Terreur, omdat die Bolsjewiste oor groter bevolkings as die Wittes beheer gehad het.<ref name="est2" />{{rp|1316-1317}} Die Russiese historikus Nikita Ratkofski meen die aantal slagoffers van die Wit Terreur kan, pogromme uitgesluit, meer as 500&nbsp;000 wees, en merk op dat volgens die Tsjeka se skatting wat tydens die 1920-verhoor van Koltsjak se ministers voorgelê is, minstens 25&nbsp;000 mense tussen 1918 en 1919 in die [[Jekaterinburg]]-provinsie alleen deur die Koltsjak-regime tereggestel is.<ref name="est3">{{Cite book |author=Никита Ратьковский |title=Хроника белого террора в России. Репрессии и самосуды (1917-1920 гг.) |publisher=Алгоритм |year=2018 |isbn=978-5-906995-62-9 |page=21}}</ref> Ronald Suny het gesê die ongevalle van die Wit Terreur was waarskynlik laer as dié van die Rooi Terreur (op tussen 50&nbsp;000 en 140&nbsp;000 geskat) as dit tot die gruweldade van die Wit beweging alleen beperk word, maar dit sou dié syfer oortref as anti-Sowjet-volksgeweld en Joodse pogromme, soos dié van Symon Petljoera se magte, by die dodetal ingereken word.<ref name="Suny2017" /> Die [[Verenigde Nasies]] se Whitaker-verslag van 1985 het as 'n moderne voorbeeld van [[volksmoord]] aangevoer dat 100&nbsp;000 tot 250&nbsp;000 Jode in meer as 2&nbsp;000 pogromme deur 'n mengsel van Wittes, Kosakke en Oekraïense nasionaliste doodgemaak is.<ref name="Whitaker1985">{{Cite web |title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985, paragraphs 14 to 24 pages 5 to 10 |url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613150627/http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |archive-date=13 Junie 2019 |website=preventgenocideinternational}}</ref> ==Suidelike en westelike Rusland== [[Lêer:Бахмут 1919 тіла в'язнів.jpg|duimnael|Lyke van gevangenes in Bachmoet wat Denikin se troepe vergiftig het, 1919]] [[Lêer:Fasov 1919 pogrom.jpg|duimnael|Die nadraai van 'n pogrom in Fastiv, 1919]] Talle pogromme is tydens die Russiese Burgeroorlog gepleeg, ook deur die Wittes. Die Verenigde Nasies se Whitaker-verslag van 1985 het aangevoer dat 100&nbsp;000 tot 250&nbsp;000 Jode in meer as 2&nbsp;000 pogromme deur 'n mengsel van Wittes, Kosakke en Oekraïense nasionaliste doodgemaak is.<ref name="Whitaker1985" /> Tienduisende Jode het sonder 'n dak oor hul kop gebly en duisende het slagoffers van ernstige siekte geword.<ref>{{harvnb|Mayer|2002|pp=505-506}}</ref> Moderne skattings van Joodse sterftes tydens die Russiese Burgeroorlog is laer. Tussen 1918 en 1921 is altesaam 1&nbsp;236 pogromme teen Jode in 524 dorpe in [[Oekraïne]] gepleeg. Skattings van die aantal Jode wat in hierdie pogromme doodgemaak is, wissel van 30&nbsp;000 tot 60&nbsp;000.<ref>«Нариси з історії та культури євреїв України» (''Geskiedenis en kultuur van die Jode in Oekraïne''), Doech i Litera, Kiëf, 2008, bl. 128-135.</ref><ref>D. Vital. ''Zionism: the crucial phase''. Oxford University Press, 1987, bl. 359.</ref> Van die 1&nbsp;236 aangetekende pogromme en vergrype is 493 deur soldate van die Oekraïense Volksrepubliek onder bevel van Symon Petljoera uitgevoer, 307 deur onafhanklike Oekraïense krygshere, 213 deur Denikin se leër, 106 deur die [[Rooi Leër]] en 32 deur die Poolse leër.<ref>R. Pipes. ''A Concise History of the Russian Revolution''. Vintage Books, 1996, bl. 262.</ref> Ronald Suny skat dat 35&nbsp;000 tot 150&nbsp;000 sterftes onder Jode in die Russiese Burgeroorlog voorgekom het, waarvan sowat 17% aan die Wit leërs toegeskryf kan word, terwyl die res aan die Oekraïners onder Petljoera (40%), ander Oekraïense magte (25%) en die Bolsjewiste (8,5%) toegeskryf word.<ref name="Suny2017" /> Nadat Lawr Kornilof in April 1918 gesneuwel het, het die leierskap van die Vrywilligersleër op Anton Denikin oorgegaan. Onder die Denikin-regime het die pers gereeld tot geweld teen Jode aangespoor. 'n Proklamasie deur een van Denikin se generaals het mense byvoorbeeld aangehits om hulle "te bewapen" en so "die bose mag wat in die harte van Joodse kommuniste leef" uit te roei. In die dorpie Fastiv alleen het Denikin se Vrywilligersleër meer as 1&nbsp;500 Jode vermoor, meestal bejaardes, vroue en kinders. In die Donprovinsie is die Sowjet-regering deur 'n Kosakke-regime onder leiding van Pjotr Krasnof verdryf. Sowat 25&nbsp;000 tot 40&nbsp;000 mense is deur Krasnof se Wit Kosakke tereggestel, wat voortgeduur het totdat die Rooi Leër die streek ná sy oorwinning by Tsaritsyn verower het.<ref>{{Cite web |last1=Manaev |first1=Georgy |date=29 Maart 2014 |title=Between a rock and a hard place: The Cossacks' century of struggle |url=https://www.rbth.com/arts/2014/03/29/between_a_rock_and_a_hard_place_the_cossacks_century_of_struggle_35465.html |access-date=3 Oktober 2022 |website=Russia Beyond}}</ref> Toe die Wittes in 1918 die Noordelike Gebied met 'n bevolking van sowat 400&nbsp;000 mense beheer het, is meer as 38&nbsp;000 na gevangenisse gestuur. Van hulle is sowat 8&nbsp;000 tereggestel, terwyl nog duisende weens [[marteling]] en siekte gesterf het.<ref>Litwin, bl. 154.</ref> ==Oostelike Rusland== Nadat admiraal [[Aleksander Koltsjak]] in November 1918 die mag in [[Siberië]] gegryp het, het hy 'n beleid gevolg waarvolgens rewolusionêre sowel as sosialiste van verskeie faksies vervolg is. Koltsjak se regering het op 3 Desember 1918 'n breed gestelde dekreet uitgereik wat artikels van die strafkode van die keiserlike Rusland gewysig het "ten einde die stelsel en die bewind van die Opperheerser te bewaar". Artikels 99 en 100 het die [[doodstraf]] vir sluipmoordpogings op die Opperheerser en vir pogings om die owerhede omver te werp, ingestel. Ingevolge artikel 103 was "beledigings, geskrewe, gedruk en mondeling, met gevangenisstraf strafbaar". Ingevolge artikel 329 was burokratiese sabotasie met 15 tot 20 jaar dwangarbeid strafbaar.<ref name="Tsvetkov" /> Verdere dekrete het gevolg wat nog meer mag verleen het. Op 11 April 1919 het die Koltsjak-regering Regulasie 428 aangeneem, "Oor die gevare vir die openbare orde weens bande met die Bolsjewistiese opstand", wat in die [[Omsk]]se koerant ''Omsk Gazette'' (nr. 188 van Julie 1919) gepubliseer is. Dit het 'n termyn van vyf jaar gevangenisstraf bepaal vir "individue wat weens hul bande op enige wyse met die Bolsjewistiese opstand as 'n bedreiging vir die openbare orde beskou word". In die geval van 'n ongemagtigde terugkeer uit verbanning kon vier tot agt jaar dwangarbeid volg. Artikels 99 tot 101 het die doodstraf, dwangarbeid en gevangenisstraf sowel as onderdrukking deur militêre howe toegelaat, en hulle het ook geen ondersoekkommissies ingestel nie.<ref name="Tsvetkov" /> 'n Uittreksel uit die bevel van generaal Sergei Rosanof, van die regering van die Jenisei-distrik in die [[Irkoetsk]]-provinsie, lui: {{Blockquote|Dié dorpe wie se bevolking troepe met wapens tegemoetgaan, brand die dorpe af en skiet die volwasse mans sonder uitsondering dood. Indien gyselaars in gevalle van weerstand teen regeringstroepe geneem word, skiet die gyselaars sonder genade dood.<ref name="Tsvetkov" />}} D. Rakof, 'n lid van die Sentrale Komitee van die regse Sosialiste-Rewolusionêre, het oor die terreur van Koltsjak se magte geskryf: {{Blockquote|Omsk het net van afgryse verstyf. In 'n tyd toe die vroue van dooie kamerade dag en nag in die sneeu na lyke gesoek het, was ek onbewus van die afgryse agter die mure van die wagkamer. Minstens 2&nbsp;500 mense is doodgemaak. Hele waens vol lyke is na 'n stad gery, soos lam- en varkkarkasse in die winter. Dié wat gely het, was hoofsaaklik soldate van die garnisoen en die werkers.<ref>Litwin, bl. 160.</ref>}} Selfs die Tsjeggo-Slowake, wat die anti-Bolsjewistiese opstand in Siberië gelei het, was oor Koltsjak se regime in Omsk ontsteld. Op 15 November 1919 het hulle 'n memorandum aan die Geallieerde verteenwoordigers in [[Wladiwostok]] oorhandig: {{Blockquote|Die militêre owerhede van die Regering van Omsk laat misdadige dade toe wat die hele wêreld sal laat steier. Die afbrand van dorpe, die moord op massas vreedsame inwoners en die doodskiet van honderde mense met demokratiese oortuigings, en ook van dié wat bloot van politieke ontrouheid verdink word, kom daagliks voor.<ref name="CurrentHistory1920">{{Cite journal |date=1 Januarie 1920 |title=Russia's War with Bolshevism: Military Power of the Soviet Government Shows Marked Gains on All Fronts |journal=Current History |volume=11:2 |issue=1 |page=93 |doi=10.1525/curh.1920.11P2.1.87 |via=University of California Press}}</ref>}} Twee dae later het generaal Radola Gajda 'n opstand in Wladiwostok teen Koltsjak se gesag gelei.<ref name="CurrentHistory1920" /> In die Oeral, Siberië en die Verre Ooste het verskeie Kosakke-krygshere buitengewone wreedheid gepleeg: B. Annenkof, A. Doetof, G. Semjonof en I. Kalmykof. Tydens die verhoor teen Annenkof is getuienis oor die beroof van boere en oor gruweldade gelewer wat onder die slagspreuk gepleeg is: "Ons het geen beperkings nie! God is met ons en ataman Annenkof: kap regs en links!"<ref>Litwin, bl. 174.</ref> In September 1918, tydens die onderdrukking van boereopstande in die Slawgorod-distrik, het Annenkof tot 500 mense gemartel en doodgemaak. Die dorpie Tsjorny Dol is afgebrand, waarna boere gemartel en doodgeskiet is, ook die vroue en kinders van die boere. Meisies van Slawgorod en die omliggende gebiede is na Annenkof se trein gebring, [[verkragting|verkrag]] en toe doodgeskiet. Volgens 'n ooggetuie het Annenkof hom aan brutale marteling oorgegee: slagoffers se oë is uitgesteek, hul tonge en stroke van hul rug is afgesny, hulle is lewend begrawe of aan perde vasgemaak. In Semipalatinsk het Annenkof gedreig om elke vyfde inwoner dood te skiet as die stad weier om skadeloosstelling te betaal.<ref name="Litvin p175">Litwin, bl. 175.</ref> Nadat ataman Doetof op 9 Mei 1918 die dorpie Aleksandrow Gai verower het, is bykans 2&nbsp;000 man van die Rooi Leër lewend begrawe. Meer as 700 mense uit die dorpie is tereggestel. Ná die verowering van Troitsk, [[Orenburg]] en ander stede is 'n terreurbewind oor 6&nbsp;000 mense ingestel, waarvan 500 net tydens ondervragings doodgemaak is. In [[Tsjeljabinsk]] het Doetof se manne meer as 9&nbsp;000 mense tereggestel of na Siberiese gevangenisse gedeporteer. In Troitsk het Doetof se manne in die eerste weke ná die verowering van die stad sowat 700 mense doodgeskiet. In Ilek het hulle meer as 400 doodgemaak. Hierdie massateregstellings was tipies van Doetof se Kosakke-troepe.<ref name="Ratkovsky p105">Ratkofski, bl. 105.</ref> Doetof se uitvoerende bevel van 4 Augustus 1918 het die doodstraf vir die ontduiking van militêre diens en selfs vir passiewe weerstand teen die owerhede op sy gebied opgelê.<ref name="Litvin p175" /> In een distrik van die Oeralstreek het Doetof se manne in Januarie 1918 meer as 1&nbsp;000 mense doodgemaak.<ref name="Ratkovsky p105" /> Op 3 April 1919 het die Kosakke-krygsheer sy troepe beveel om vir die geringste betoon van opposisie te skiet en gyselaars te neem. In die dorpie Sacharnaja het Doetof se manne 'n hospitaal met honderde pasiënte van die Rooi Leër afgebrand.<ref name="Ratkovsky p105" /> Die Semjonof-regime in Transbaikalië is deur massaterreur en teregstellings gekenmerk. Meer as 1&nbsp;600 mense is doodgeskiet. Semjonof het self in die hof erken dat sy troepe dorpe afgebrand het. Elf permanente doodshuise is opgerig waar verfynde vorme van marteling toegepas is.<ref>{{Cite encyclopaedia |script-title=ru:Семёновщина |encyclopedia=Большая советская энциклопедия |edition=3de |language=ru}}</ref> Semjonof het persoonlik toesig oor die martelkamers gehou, waarin sowat 6&nbsp;500 mense vermoor is.<ref>Litwin, bl. 176.</ref> Majoor-generaal William S. Graves, wat die [[Siberiese ingryping|Noord-Amerikaanse besettingsmagte in Siberië]] aangevoer het, het getuig: {{Blockquote|Semjonof en Kalmykof se soldate het, onder beskerming van Japannese troepe, soos wilde diere deur die land gestroop en die mense doodgemaak en beroof, en [[Japan]] kon hierdie moorde enige dag laat ophou het as dit wou. As vrae oor hierdie brutale moorde gestel is, was die antwoord dat die mense wat vermoor is, Bolsjewiste was, en hierdie verklaring het die wêreld blykbaar tevrede gestel. Toestande in Oos-Siberië is as afgryslik voorgestel, en die lewe was daar die goedkoopste ding. Daar is afgryslike moorde gepleeg, maar dit is nie deur die Bolsjewiste gepleeg nie, soos die wêreld glo. Ek is goed aan die veilige kant as ek sê dat die anti-Bolsjewiste vir elkeen wat die Bolsjewiste doodgemaak het, honderd mense in Oos-Siberië doodgemaak het.<ref>William S. Graves. ''America's Siberian Adventure, 1918–1920''. Arno Press, 1971, bl. 108.</ref>}} ==In die letterkunde== Baie Sowjet-skrywers het oor die heldhaftigheid van die Russiese volk in die bestryding van die Wit Terreur geskryf. Romans sluit Foermanof se ''Tsjapajef'', Serafimowitsj se ''Die ysterstroom'' en Fadejef se ''Die neerlaag'' in. Baie van die vroeë kortverhale en romans van Sjolochof, Leonof en Fedin is aan hierdie tema gewy.<ref>R. N. Chakravarti & A. K. Basu. ''Soviet Union: Land and People''. Northern Book Centre, 1987, bl. 83.</ref> In Nikolai Ostrofski se outobiografiese roman<ref>{{Cite web |script-title=ru:Музей Николая Островского г. Москва |trans-title=Nikolai Ostrofski-museum, Moskou |url=http://www.ostrovskiy-memory.info/muzey_moskva |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716171511/http://www.ostrovskiy-memory.info/muzey_moskva |archive-date=16 Julie 2017 |access-date=3 November 2012 |language=ru}}</ref> ''Hoe die staal getemper is'' word episodes van die Wit Terreur deur anti-Sowjet-eenhede in Wes-Oekraïne gedokumenteer. In sy boek ''Terrorism and Communism: A Reply to Karl Kautsky'' het [[Leon Trotsky|Trotsky]] aangevoer dat die terreurbewind met die Wit Terreur onder die Witgardiste begin het en dat die Bolsjewiste met die Rooi Terreur daarop geantwoord het.<ref>{{Cite book |last=Kline |first=George L. |title=The Trotsky Reappraisal |publisher=Edinburgh University Press |year=1992 |isbn=978-0-7486-0317-6 |editor-last=Brotherstone |editor-first=Terence |page=158 |chapter=In Defence of Terrorism |editor-last2=Dukes |editor-first2=Paul}}</ref> ==Gedenktekens vir slagoffers van die Wit Terreur== [[Lêer:Mass grave of the Red Army, the underground movement and the partisans, 1918-1920..jpg|duimnael|regs|Die oorskot van 100 slagoffers van die Wit Terreur is op 'n plein in [[Simferopol]] begrawe.]] Tydens die Sowjet-tydperk is 'n aansienlike aantal monumente aan slagoffers van die Wit Terreur gewy. Die meeste monumente is in Rusland opgerig, hoofsaaklik as gedenktekens of op sigbare plekke in dorpe en stede.<ref name="MBUVolgograd">{{Cite web |script-title=ru:Памятники и достопримечательности Волгограда |trans-title=Monumente en besienswaardighede van Wolgograd |url=http://monument.volgadmin.ru/start.asp?np=3-11 |publisher=MBU "Stedelike Inligtingsentrum" |language=ru}}</ref> Sedert 1920 staan die sentrale plein in [[Wolgograd|Tsaritsyn]] as die "Plein van Gevalle Vegters" bekend, waar die oorskot van 55 slagoffers van die Wit Terreur begrawe is. 'n Monument wat in 1957 in swart en rooi graniet opgerig is, dra die inskripsie: "Aan die vryheidsvegters van Rooi Tsaritsyn. Hier is die heldhaftige verdedigers van Rooi Tsaritsyn begrawe wat in 1919 deur Witgardistiese slagters brutaal gemartel is."<ref name="MBUVolgograd" /> 'n Monument vir slagoffers van die Wit Terreur staan in Wyborg. Dit is in 1961 naby die Leningradse Grootpad opgerig om 600 mense te gedenk wat met 'n [[masjiengeweer]] doodgeskiet is.<ref>{{Cite web |title=Скульптура Выборга |trans-title=Die beeldhoukuns van Wyborg |url=http://www.vyborgcity.ru/text/text_24.htm |website=Выборга (Wyborg)}}</ref> Die monument "Ter Nagedagtenis van die Slagoffers van die Wit Terreur" in [[Woronezj]] staan in 'n park naby die streek se Nikitinskaja-biblioteke. Die monument is in 1920 op die plek onthul waar Mamantof se troepe in 1919 openbare teregstellings uitgevoer het. In [[Sewastopol]], in 15de Bastionstraat, is daar 'n "Kommunardebegraafplaas en slagoffers van die Wit Terreur". Die begraafplaas is na die lede van die kommunistiese ondergrondse beweging vernoem wat die Wittes in 1919 en 1920 doodgemaak het.<ref>{{Cite web |title=Кладбище Коммунаров |trans-title=Kommunardebegraafplaas (5de Bastionstraat) |url=http://sevmonument.ru/readarticle.php?article_id=142 |language=ru |script-website=ru:Памятники Севастополя |trans-website=Die monumente van Sewastopol}}</ref> In die stad Slawgorod in die Altaikrai staan 'n monument vir deelnemers aan die Tsjornodolski-opstand en hul families wat slagoffers van ataman Annenkof se Wit Terreur geword het.<ref>{{Cite news |last=Cherniavsky |first=Svetlana |date=19 September 2006 |script-title=ru:Памятник борцам революции, ставшим жертвами белого террора, нуждается в серьёзной реконструкции |trans-title=Die monument vir die vegters van die rewolusie wat slagoffers van die Wit Terreur geword het, het ernstige herstelwerk nodig |url=http://slavgorod.ru/old/news/news.php?id=1248 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306190125/http://slavgorod.ru/old/news/news.php?id=1248 |archive-date=6 Maart 2016 |access-date=2 Oktober 2013 |language=ru |script-work=ru:Славгородские вести |trans-work=Slawgorodskije westi}}</ref> ==Sien ook== {{Portaal|Rusland}} * [[Rooi Terreur]] ==Verwysings== ===Notas=== {{Verwysings|25em}} ===Bibliografie=== {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Bisher |first=Jamie |title=White Terror: Cossack Warlords of the Trans-Siberian |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-203-34186-5}} * {{Cite journal |last=Bortnevski |first=Viktor G. |year=1993 |title=White Administration and White Terror (The Denikin Period) |journal=The Russian Review |publisher=Wiley |volume=52 |issue=3 |pages=354-366 |doi=10.2307/130735 |issn=0036-0341 |jstor=130735}} * {{Cite journal |last=Holquist |first=Peter |year=2003 |title=Violent Russia, Deadly Marxism? Russia in the Epoch of Violence, 1905-21 |journal=Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History |publisher=MUSE |volume=4 |issue=3 |pages=627-652 |doi=10.1353/kri.2003.0040 |issn=1538-5000}} * {{Cite book |last=Lincoln |first=W. Bruce |title=Red Victory |publisher=Da Capo |year=1999 |isbn=978-0-306-80909-5 |location=New York |orig-date=1989}} * {{Cite book |last=Mawdsley |first=Evan |title=The Russian Civil War |publisher=Pegasus |year=2007 |isbn=978-1-933648-15-6 |orig-date=1987}} * {{Cite book |last=Mayer |first=Arno J. |url=https://books.google.com/books?id=B0jHwhsSNfQC |title=The Furies: Violence and Terror in the French and Russian Revolutions |publisher=Princeton University Press |year=2002 |isbn=0-691-09015-7}} * {{Cite journal |last=Melgunov |first=Sergei Petrovich |date=November 1927 |title=The Record of the Red Terror |journal=Current History |volume=27 |issue=2 |pages=198-205 |doi=10.1525/curh.1927.27.2.198 |jstor=45332605}} * {{Cite journal |last=Novikova |first=Liudmila G. |year=2013 |title=Russia's Red Revolutionary and White Terror, 1917-1921: A Provincial Perspective |journal=Europe-Asia Studies |publisher=Informa |volume=65 |issue=9 |pages=1755-1770 |doi=10.1080/09668136.2013.842362 |issn=0966-8136}} * {{Cite journal |last=Sanborn |first=Joshua |year=2010 |title=The Genesis of Russian Warlordism: Violence and Governance during the First World War and the Civil War |journal=Contemporary European History |publisher=Cambridge University Press |volume=19 |issue=3 |pages=195-213 |doi=10.1017/S0960777310000123 |issn=0960-7773 |jstor=20749809}} * {{Cite book |last1=Werth |first1=Nicolas |last2=Bartosek |first2=Karel |last3=Panné |first3=Jean-Louis |last4=Margolin |first4=Jean-Louis |last5=Paczkowski |first5=Andrzej |last6=Courtois |first6=Stéphane |year=1999 |title=Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-07608-7 |ref=CITEREFWerth, Bartosek et al.1999}} {{Refeindig}} '''In Russies''' * А. Литвин. Красный и белый террор 1918-1922. Moskou: Эксмо, 2004 [hersiene tweede uitgawe; eerste uitgawe 1995] (A. Litwin, ''Rooi en Wit Terreur van 1918-1922'', Eksmo, 2004) {{in taal|ru}} * Цветков В. Ж. Белый террор — преступление или наказание? Эволюция судебно-правовых норм ответственности за государственные преступления в законодательстве белых правительств в 1917-1922 гг. (Tswetkof, W. Zj., ''Wit Terreur: misdaad of straf? Die ontwikkeling van geregtelike en regsnorme vir aanspreeklikheid vir misdade teen die staat in die wetgewing van die Wit regerings van 1917 tot 1922'') {{in taal|ru}} * И. С. Ратьковский. [http://www.pseudology.org/Abel/PetroVchk1918_RedTerror.pdf Красный террор и деятельность ВЧК в 1918 году]. Sint Petersburg: Uitgewery van die Universiteit van Sint Petersburg, 2006 (Ratkofski, I. S., ''Die Rooi Terreur en die werksaamhede van die Tsjeka in 1918'', 2006, {{ISBN|5-288-03903-8}}) {{in taal|ru}} * П. А. Голуб. Белый террор в России (1918-1920 гг.). Moskou: Патриот, 2006, 479 bl. (Goloeb, P. A., ''Wit Terreur in Rusland (1918-1920)'', Patriot, 2006, {{ISBN|5-7030-0951-0}}) {{in taal|ru}} * Зимина В. Д. Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917-1920 гг. Moskou: Rossiese Staatsuniversiteit vir die Geesteswetenskappe, 2006, 467 bl. (Zimina, W. D., ''Die Wit saak van 'n opstandige Rusland: politieke regimes van die Burgeroorlog, 1917-1920'', 2006, {{ISBN|5-7281-0806-7}}) {{in taal|ru}} ==Verdere leeswerk== * {{Cite journal |last=Bortnevski |first=Viktor G. |date=Julie 1993 |title=White Administration and White Terror (The Denikin Period) |journal=Russian Review |volume=52 |issue=3 |pages=354-366 |doi=10.2307/130735 |jstor=130735}} [[Kategorie:Russiese Rewolusie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Antisemitisme]] fcwa9z3mlclhtnsvvfbthooapvwlzea 2976094 2976092 2026-10-06T11:10:41Z Pynappel 70858 2976094 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Vervolging deur die Wit beweging tydens die Russiese Burgeroorlog}} {{Inligtingskas gebeurtenis | name = Wit Terreur | image = Rastrel.jpg | image_upright = 1 | alt = Die teregstelling van die lede van die streeksowjet van Aleksandrow Gai deur Kosakke onder bevel van ataman Aleksander Doetof, 1918. | caption = Die teregstelling van die lede van die streeksowjet van Aleksandrow Gai deur [[Kosakke]] onder bevel van ataman Aleksander Doetof, 1918. | native_name = Белый террор | native_name_lang = ru | duration = 1917-1923 | location = Voormalige [[Russiese Ryk]] | type = [[Massamoord|Massamoorde]], teregstellings, [[pogrom]]me, politieke geweld, [[volksmoord]] | motive = Antikommunisme, [[antisemitisme]] (die samesweringsteorie van die Joodse Bolsjewisme), Russiese nasionalisme, Russiese monargisme, politieke onderdrukking<ref name="repression">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald |url=https://books.google.com/books?id=Nm7nDwAAQBAJ&dq=Red+terror+consensus&pg=PT319 |title=Red Flag Unfurled: History, Historians, and the Russian Revolution |publisher=Verso |year=2017 |isbn=978-1-78478-566-6 |quote=White Terror, claims the late historian of the Whites, Viktor G. Bortnevski "was logically produced by a White political system of military dictatorship..." Over a time, a disorganized but vicious policy of retaliation became a more systematic punitive-repressive policy, sanctioned by broad laws...}}</ref> teen opposisie en teenstand<ref name="o1">{{Cite web |url=https://historyrussia.org/images/documents/shubin-10-voprosov-revolution.pdf |title=Великая российская революция |language=ru |trans-title=Die Groot Russiese Rewolusie}}</ref><ref name="o2">{{Cite web |url=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/1856714 |title=Бе́лый терро́р |language=ru |trans-title=Wit Terreur |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123190232/https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/1856714 |archive-date=23 Januarie 2023}}</ref> | target = [[Bolsjewis|Bolsjewiste]], [[Jode]], etniese minderhede | blank_label = Oortreders | blank_data = Die [[Wit beweging]] en die Russiese Staat | deaths = Skattings wissel van 20&nbsp;000<ref name="est1">{{Cite book |last1=Rinke |first1=Stefan |title=Revolutions and Counter-Revolutions: 1917 and Its Aftermath from a Global Perspective |last2=Wildt |first2=Michael |publisher=Campus Verlag |year=2017 |isbn=978-3-593-50705-7 |page=58 |quote=The number of victims of anti-Jewish pogroms is estimated to have been between 300,000 to 600,000; the victims of Bolshevik repression and pacification actions totaled up to 1.3 million, and those of the White Terror from somewhere between 20,000 and 100,000.}}</ref> tot meer as 500&nbsp;000, pogromme uitgesluit<ref name="est3" /> }} Die '''Wit Terreur''' ([[Russies]]: Белый террор, ''Bjeli terror'') in die voormalige [[Russiese Ryk]] verwys na die geweld en [[Massamoord|massamoorde]] wat die [[Wit beweging]] en sy Russiese regerings tydens die [[Russiese Burgeroorlog]] (1917-1923) gepleeg het. Individuele dade teen die Bolsjewistiese bewind, soos [[Sluipmoord|sluipmoorde]], het minstens teen die einde van 1917 begin. Geweld op enige aansienlike skaal deur die Wittes het waarskynlik vroeg in 1918 begin en het voortgeduur totdat die Wittes van 1920 tot 1922 deur die [[Rooi Leër]] verslaan is. Anders as in die geval van die [[Rooi Terreur]] was daar geen formele dekreet wat die Wit Terreur aan die gang gesit het nie. Die Wit Terreur was in die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] die ergste, onder krygshere soos Grigori Semjonof en baron Roman von Ungern-Sternberg. Hoewel die Bolsjewiste se Rooi Terreur amptelik op 5 September 1918<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=2 September 2020 |title=How the Red Terror set a macabre course for the Soviet Union |url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/red-terror-set-macabre-course-soviet-union |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222175025/https://www.nationalgeographic.com/history/article/red%2Dterror%2Dset%2Dmacabre%2Dcourse%2Dsoviet%2Dunion |archive-date=22 Februarie 2021 |access-date=13 Julie 2021 |website=National Geographic |quote=The poet was just one of many victims of the Red Terror, a state-sponsored wave of violence that was decreed in Russia on September 5, 1918, and lasted until 1922.}}</ref><ref>{{harvnb|Melgunov|1927|p=202}}</ref> as antwoord op verskeie beplande sluipmoorde op Bolsjewistiese leiers begin het,<ref>{{Cite book |last=Liebman |first=Marcel |url=https://archive.org/details/leninismunderlen0000lieb_f2h6/page/313/mode/1up |title=Leninism under Lenin |publisher=J. Cape |year=1975 |isbn=978-0-224-01072-6 |location=Londen |pages=313-314}}</ref> het geweldsvoorvalle deur Bolsjewiste en hul ondersteuners reeds sedert die [[Russiese Rewolusie (1917)|Oktober-rewolusie]] voorgekom.<ref>Beevor, Antony. ''Russia: Revolution and Civil War 1917–1921''. W&N, 2022, bl. 137.</ref> Volgens sommige Russiese historici was die Wit Terreur 'n reeks voorbedagte dade wat hul leiers gelei het;<ref name="Tsvetkov" /><ref name="Litvin2004" /><ref name="AtheistSociety">{{Cite web |script-title=ru:Террор белой армии. Подборка документов |trans-title=Terreur van die Wit Leër, 'n keur uit dokumente |url=http://atheistkrot.narod.ru/2.3/prav19.html |publisher=Atheist Society |language=ru}}</ref> dié siening word deur Russiese historici betwis wat dit as spontaan en ongeorganiseerd beskou.<ref name="ТЕРРА-Книжный клуб2004">{{Cite book |url=http://krotov.info/history/20/1910/felst_00.htm |publisher=ТЕРРА-Книжный клуб |year=2004 |isbn=5-275-00971-2 |location=Moskou |language=ru |script-title=ru:Красный террор в годы гражданской войны. По материалам Особой следственной комиссии по расследованию злодеяний большевиков |chapter=Предисловие |chapter-url=http://krotov.info/history/20/1910/felst_00.htm}} Onder redaksie van die doktore in die geskiedenis J. G. Felsjtinski en G. I. Tsjernjawski.</ref><ref name="Айрис-пресс2009">{{Cite book |publisher=Iris Press |year=2009 |isbn=978-5-8112-3530-8 |series=Белая Россия |location=Moskou |pages=5-21 |language=ru |script-title=ru:Красный террор глазами очевидцев}} Samestelling, voorwoord en kommentaar deur S. W. Wolkof.</ref><ref name="Zimina2006">Зимина В. Д. Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917-1920 гг. Moskou: Rossiese Staatsuniversiteit vir die Geesteswetenskappe, 2006, bl. 38. {{ISBN|5-7281-0806-7}}.</ref> Volgens sommige historici het die Wit Terreur van 'n ongeorganiseerde beleid tot 'n stelsel van politieke onderdrukking ontwikkel wat die Russiese Staat en sy stelsel van [[militêre diktatuur]] gesanksioneer het<ref name="repression" /> en wat nie net op die Bolsjewiste nie, maar ook op lede van ander partye en op ander mense gemik was.<ref name="o1" /><ref name="o2" /> Sommige historici meen die antisemitiese pogromme wat die Wittes gepleeg het, was deel van die Wit Terreur.<ref name="Suny2017" /> Volgens die historikus Ronald Suny is dit moeilik om totale skattings vir die Wit Terreur vas te stel, weens die rol van verskeie administrasies en die geweld wat ongedissiplineerde, onafhanklike anti-Bolsjewistiese magte gepleeg het. Suny het wel die hoër aandeel antisemitiese aanvalle deur die Wit militêre magte uitgelig, wat vir 17% van die pogromme in die loop van die Russiese Burgeroorlog verantwoordelik was (teenoor 8,5% vir die Rooi magte).<ref name="Suny2017">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald |url=https://books.google.com/books?id=Nm7nDwAAQBAJ&dq=Red+terror+consensus&pg=PT319 |title=Red Flag Unfurled: History, Historians, and the Russian Revolution |publisher=Verso |year=2017 |isbn=978-1-78478-566-6 |pages=1-320}}</ref> ==Vergelyking met die Rooi Terreur== 'n Aantal Westerse historici, soos Richard Pipes en Nicolas Werth (''The Black Book of Communism''), het die Rooi en die Wit Terreur teenoor mekaar gestel. Hulle beweer dat die Rooi Terreur 'n politieke strategie en 'n "rewolusionêre" middel was om die wêreld te herbou, ideologies sowel as instrumenteel, terwyl die Wit Terreur herstellend, arbitrêr en 'n tydelike maatreël was, blote "onderdrukkende geweld" om 'n vroeëre status quo te herstel.<ref name="suny">Ronald Suny. ''Red Flag Unfurled: History, Historians and the Russian Revolution''.</ref><ref name="holquist">{{Cite web |url=https://www.history.upenn.edu/sites/default/files/Holquist.2003.Violent_Russia.pdf |title=Violent Russia, Deadly Marxism? Russia in the Epoch of Violence, 1905–21 |website=www.history.upenn.edu}}</ref> Robert Conquest was daarvan oortuig dat "ongekende terreur vir ideologies gemotiveerde pogings om die samelewing massaal en vinnig, teen sy natuurlike moontlikhede in, te omvorm, noodsaaklik moet lyk",<ref name="reflections">Robert Conquest, ''Reflections on a Ravaged Century'' (2000), {{ISBN|0-393-04818-7}}, bl. 101.</ref> terwyl Werth geskryf het: {{Blockquote|Die Bolsjewistiese terreurbeleid was meer sistematies, beter georganiseerd en op hele maatskaplike klasse gemik. Dit is bowendien voor die uitbreek van die burgeroorlog uitgedink en in die praktyk gebring. Die Wit Terreur is nooit op so 'n wyse gesistematiseer nie. Dit was byna sonder uitsondering die werk van afdelings wat buite beheer was en maatreëls getref het wat die militêre bevel, wat sonder veel sukses probeer het om as 'n regering op te tree, nie amptelik gemagtig het nie. As die pogromme, wat Denikin self veroordeel het, buite rekening gelaat word, was die Wit Terreur meestal 'n reeks vergeldings deur die polisie, wat as 'n soort militêre teenspioenasiemag opgetree het. Die Tsjeka en die Troepe vir die Interne Verdediging van die Republiek was 'n gestruktureerde en magtige onderdrukkingsinstrument van 'n heel ander orde, wat op die hoogste vlak steun van die Bolsjewistiese regime geniet het.<ref>{{harvnb|Werth, Bartosek et al.|1999|p=82}}</ref>}} [[Lêer:Who Rules Moscow.png|duimnael|regs|Antisemitiese Russiese propagandaplakkaat van die [[Wit beweging]], ''Wie regeer Moskou? Hier is hulle – Rooi Bolsjewiste, Kommuniste-Sosialiste, Proletariërs'' (1919), 'n karikatuur van die senior Bolsjewiste [[Jakof Swerdlof]] en [[Leon Trotsky]] met die Dawidster, wat die Bolsjewiste uitbeeld as Jode wat Russe onderdruk en na geld en mag streef]] Peter Holquist en Joshua Sanborn verwerp dié opvatting.<ref name="suny" /> Holquist het geskryf: {{Blockquote|Wit geweld was moontlik minder gesentraliseerd en sistematies, maar dit het nie ideologiese grondslae ontbreek nie. 'n Mens sou hier 'n analogie met die Duitse ''[[Freikorps]]'' kon voorstel, wie se ideologie veel eerder 'n etos en 'n styl as 'n samehangende leerstelling was, maar daarom nie minder 'n ideologie nie. Dit is moeilik om te dink dat die slagting van tienduisende Jode deur die anti-Sowjet-leërs tydens die burgeroorloë ... sonder een of ander vorm van ideologie sou kon gebeur het, en veral sonder die venynige verband wat tussen Jode en kommuniste getrek is. Anti-Sowjet-bevelvoerders sowel as gewone soldate het geglo dat hulle geweet het wie hul vyande was, en hulle het eweneens geglo dat hulle geweet het wat hulle met sulke teenstanders moes doen. Wit bevelvoerders het hul krygsgevangenes gesif, dié wat hulle as onwenslik en onverbeterlik beskou het (Jode, Balte, Chinese, kommuniste) uitgesonder en hierdie individue later in groepe tereggestel, 'n proses wat die Wittes as "filtrering" beskryf het.<ref name="holquist" />}} Volgens Sanborn was die terreur wat die Russiese Keiserlike Leër en die Wittes gepleeg het, net so "rewolusionêr" as hul Rooi eweknie:<ref name="suny" /> {{Blockquote|... in die geval van die Jode sien ons nie net die ontwikkeling van terreurpraktyke nie (soos die neem van gyselaars, desimering, massavergelding, massadeportasie, verkragting, roof en sadistiese, spektakulêr wrede geweld), maar ook dié van die maatskaplike bedoeling. Die opvallendste is dat Janoesjkewitsj se Stawka se pogings om materiaal oor Joodse gedrag in die leër te versamel, beklemtoon het dat bevelvoerders dit moes versamel om al die "skade" te bewys wat Jode vir die leër en die nasie ingehou het. Gegewe die toon en die uitsluitende fantasieë van die antisemitiese diskoers van voor sowel as tydens die oorlog, sien ons in die Joodse terreur 'n faset van die Wit Terreur wat nie bloot as 'n metode van militêre diktatuur, 'n vereiste van die oorlogsnood of selfs die brutaalste van teeninsurgensiestrategieë gesien kan word nie. Dit was prosesse wat die oorlogsatmosfeer geregverdig het, maar wie se visie ver in die naoorlogse tydperk ingereik het. Die gevolg is dat die Wit Terreur, soos die Keiserlike Leër se terreurveldtog van 1914 tot 1917, in sy terreur teen Jode rewolusionêr was, en wie weet, dit sou hierdie kern selfs verder kon gevoer het as hulle in die Burgeroorlog die oorhand gekry het.}} Die Britse historikus Ronald Hingley meen die geskatte ongevalle wat met die Rooi Terreur verbind word, is weens die Wit Leër se [[propaganda]] oordryf, en dat 'n laer skatting van 50&nbsp;000 "nader aan die waarheid moet wees" as "1&nbsp;700&nbsp;000, wat 'n aansienlike oordrywing blyk te wees".<ref>{{Cite book |last1=Hingley |first1=Ronald |title=The Russian Secret Police: Muscovite, Imperial Russian and Soviet Political Security Operations 1565-1970 |chapter=7. The Cheka: 1917-1922 |date=30 Mei 2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-37135-2 |url=https://books.google.com/books?id=ARgoEAAAQBAJ&dq=Red+terror%C2%A0Denikin+1%2C700%2C000&pg=PT110 |language=en}}</ref> 'n Aantal Russiese historici<ref name="ТЕРРА-Книжный клуб2004" /><ref name="Айрис-пресс2009" /> meen dat die term "Wit Terreur", anders as die [[Rooi Terreur]] wat die Bolsjewiste as middel tot die vestiging van hul politieke oorheersing afgekondig het, in die [[Wit beweging]] tydens die [[Russiese Burgeroorlog|Burgeroorlog]] geen wetgewende of propagandistiese goedkeuring gehad het nie. Historici erken dat die Wit leërs nie vreemd was aan die wreedheid wat met die oorlog saamgegaan het nie, maar hulle meen dat die "swart bladsye" van die Wit leërs fundamenteel van die [[Bolsjewis|Bolsjewiste]] se beleid verskil het: * Die Wittes het nie organisasies geskep wat met die Bolsjewistiese buitengewone kommissies ([[Tsjeka]]) en rewolusionêre tribunale vergelykbaar was nie; * Die leiers van die Wit beweging het nooit tot massaterreur, tot teregstellings op maatskaplike gronde of tot die neem en teregstelling van gyselaars opgeroep as die vyande nie aan bepaalde eise gehoor gegee het nie; * Die lede van die Wit beweging het geen ideologiese of praktiese noodsaak in die uitvoering van massaterreur gesien nie. Hulle was daarvan oortuig dat die doel van die Wittes se krygsoperasies nie 'n oorlog teen breë massas of maatskaplike klasse was nie, maar 'n oorlog teen 'n [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie|klein party]] wat die mag in Rusland [[Russiese Rewolusie (1917)|gegryp]] het en die sosio-ekonomiese en politieke toestand sowel as die marktoestande in hul eie belang tot bereiking van hul doel gebruik het, en wat ook die veranderinge in die gemoed van die laer klasse van die Russiese samelewing gemanipuleer het.<ref name="ТЕРРА-Книжный клуб2004" /> 'n Aantal navorsers meen die eienaardigheid van die Wit Terreur was sy ongeorganiseerde, spontane aard, en dat dit nie tot die rang van staatsbeleid verhef is nie, nie as middel tot die intimidasie van die bevolking opgetree het nie en nie as middel tot die vernietiging van maatskaplike klasse of etniese groepe ([[Kosakke]], Kalmukke) gedien het nie, iets wat die Bolsjewiste wel gedoen het.<ref name="Zimina2006" /> Terselfdertyd wys 'n aantal Russiese historici daarop dat die bevele wat hoë amptenare van die Wit beweging uitgereik het, sowel as die wetgewende handelinge van die Wit regerings, van die militêre en politieke owerhede se sanksionering van onderdrukkende optrede en terreurdade teen die Bolsjewiste en die bevolking wat hulle gesteun het, getuig, en van die rol daarvan in die intimidasie van die bevolking van beheerde gebiede.<ref name="Tsvetkov">Цветков В. Ж. Белый террор — преступление или наказание? Эволюция судебно-правовых норм ответственности за государственные преступления в законодательстве белых правительств в 1917-1922 гг.</ref><ref name="Litvin2004">Литвин А. Красный и белый террор в России 1918-1922 гг. Moskou: Eksmo, 2004, 448 bl. {{ISBN|5-87849-164-8}}.</ref><ref name="AtheistSociety" /> Die doktor in die geskiedkundige wetenskappe G. A. Troekan merk op dat Sowjet-skrywers hoofsaaklik op die Wit Terreur gekonsentreer het, terwyl baie moderne skrywers wat met die Wit beweging simpatiseer, die teenoorgestelde doen. Volgens Troekan was daar in die gebiede wat die Wittes beset het egter nie minder gruweldade en vergrype as in Bolsjewisties beheerde gebied nie.<ref>Верховный правитель России: Документы и материалы следственного дела адмирала А. В. Колчака. Voorwoord deur G. A. Troekan. Instituut vir Russiese Geskiedenis van die Russiese Akademie van Wetenskappe, Moskou, 2003, 722 bl.</ref> ==Aantal sterftes== Dietrich Beyrau skat die slagoffers van die Wit Terreur, die slagoffers van die [[pogrom]]me uitgesluit, op tussen 20&nbsp;000 en 100&nbsp;000 mense, teenoor "tot 1,3&nbsp;miljoen" van die Rooi Terreur,<ref name="est1" /> terwyl Jonathan Smele die Russiese historikus W. Erlichman se skattings van 300&nbsp;000 slagoffers van die Wit Terreur teenoor 1&nbsp;200&nbsp;000 van die Rooi Terreur aanhaal.<ref name="est2">{{Cite book |last1=Smele |first1=Jonathan |title=Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916-1926 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |year=2015 |isbn=978-1-4422-5281-3}}</ref>{{rp|253}} Smele merk self ook op dat die aantal slagoffers sonder twyfel in die tienduisende is, maar dat 'n presiese skatting waarskynlik nooit bekend sal wees nie; hy skat dit tog laer as die Rooi Terreur, omdat die Bolsjewiste oor groter bevolkings as die Wittes beheer gehad het.<ref name="est2" />{{rp|1316-1317}} Die Russiese historikus Nikita Ratkofski meen die aantal slagoffers van die Wit Terreur kan, pogromme uitgesluit, meer as 500&nbsp;000 wees, en merk op dat volgens die Tsjeka se skatting wat tydens die 1920-verhoor van Koltsjak se ministers voorgelê is, minstens 25&nbsp;000 mense tussen 1918 en 1919 in die [[Jekaterinburg]]-provinsie alleen deur die Koltsjak-regime tereggestel is.<ref name="est3">{{Cite book |author=Никита Ратьковский |title=Хроника белого террора в России. Репрессии и самосуды (1917-1920 гг.) |publisher=Алгоритм |year=2018 |isbn=978-5-906995-62-9 |page=21}}</ref> Ronald Suny het gesê die ongevalle van die Wit Terreur was waarskynlik laer as dié van die Rooi Terreur (op tussen 50&nbsp;000 en 140&nbsp;000 geskat) as dit tot die gruweldade van die Wit beweging alleen beperk word, maar dit sou dié syfer oortref as anti-Sowjet-volksgeweld en Joodse pogromme, soos dié van Symon Petljoera se magte, by die dodetal ingereken word.<ref name="Suny2017" /> Die [[Verenigde Nasies]] se Whitaker-verslag van 1985 het as 'n moderne voorbeeld van [[volksmoord]] aangevoer dat 100&nbsp;000 tot 250&nbsp;000 Jode in meer as 2&nbsp;000 pogromme deur 'n mengsel van Wittes, Kosakke en Oekraïense nasionaliste doodgemaak is.<ref name="Whitaker1985">{{Cite web |title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985, paragraphs 14 to 24 pages 5 to 10 |url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613150627/http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |archive-date=13 Junie 2019 |website=preventgenocideinternational}}</ref> ==Suidelike en westelike Rusland== [[Lêer:Бахмут 1919 тіла в'язнів.jpg|duimnael|Lyke van gevangenes in Bachmoet wat Denikin se troepe vergiftig het, 1919]] [[Lêer:Fasov 1919 pogrom.jpg|duimnael|Die nadraai van 'n pogrom in Fastiv, 1919]] Talle pogromme is tydens die Russiese Burgeroorlog gepleeg, ook deur die Wittes. Die Verenigde Nasies se Whitaker-verslag van 1985 het aangevoer dat 100&nbsp;000 tot 250&nbsp;000 Jode in meer as 2&nbsp;000 pogromme deur 'n mengsel van Wittes, Kosakke en Oekraïense nasionaliste doodgemaak is.<ref name="Whitaker1985" /> Tienduisende Jode het sonder 'n dak oor hul kop gebly en duisende het slagoffers van ernstige siekte geword.<ref>{{harvnb|Mayer|2002|pp=505-506}}</ref> Moderne skattings van Joodse sterftes tydens die Russiese Burgeroorlog is laer. Tussen 1918 en 1921 is altesaam 1&nbsp;236 pogromme teen Jode in 524 dorpe in [[Oekraïne]] gepleeg. Skattings van die aantal Jode wat in hierdie pogromme doodgemaak is, wissel van 30&nbsp;000 tot 60&nbsp;000.<ref>«Нариси з історії та культури євреїв України» (''Geskiedenis en kultuur van die Jode in Oekraïne''), Doech i Litera, Kiëf, 2008, bl. 128-135.</ref><ref>D. Vital. ''Zionism: the crucial phase''. Oxford University Press, 1987, bl. 359.</ref> Van die 1&nbsp;236 aangetekende pogromme en vergrype is 493 deur soldate van die Oekraïense Volksrepubliek onder bevel van Symon Petljoera uitgevoer, 307 deur onafhanklike Oekraïense krygshere, 213 deur Denikin se leër, 106 deur die [[Rooi Leër]] en 32 deur die Poolse leër.<ref>R. Pipes. ''A Concise History of the Russian Revolution''. Vintage Books, 1996, bl. 262.</ref> Ronald Suny skat dat 35&nbsp;000 tot 150&nbsp;000 sterftes onder Jode in die Russiese Burgeroorlog voorgekom het, waarvan sowat 17% aan die Wit leërs toegeskryf kan word, terwyl die res aan die Oekraïners onder Petljoera (40%), ander Oekraïense magte (25%) en die Bolsjewiste (8,5%) toegeskryf word.<ref name="Suny2017" /> Nadat Lawr Kornilof in April 1918 gesneuwel het, het die leierskap van die Vrywilligersleër op Anton Denikin oorgegaan. Onder die Denikin-regime het die pers gereeld tot geweld teen Jode aangespoor. 'n Proklamasie deur een van Denikin se generaals het mense byvoorbeeld aangehits om hulle "te bewapen" en so "die bose mag wat in die harte van Joodse kommuniste leef" uit te roei. In die dorpie Fastiv alleen het Denikin se Vrywilligersleër meer as 1&nbsp;500 Jode vermoor, meestal bejaardes, vroue en kinders. In die Donprovinsie is die Sowjet-regering deur 'n Kosakke-regime onder leiding van Pjotr Krasnof verdryf. Sowat 25&nbsp;000 tot 40&nbsp;000 mense is deur Krasnof se Wit Kosakke tereggestel, wat voortgeduur het totdat die Rooi Leër die streek ná sy oorwinning by Tsaritsyn verower het.<ref>{{Cite web |last1=Manaev |first1=Georgy |date=29 Maart 2014 |title=Between a rock and a hard place: The Cossacks' century of struggle |url=https://www.rbth.com/arts/2014/03/29/between_a_rock_and_a_hard_place_the_cossacks_century_of_struggle_35465.html |access-date=3 Oktober 2022 |website=Russia Beyond}}</ref> Toe die Wittes in 1918 die Noordelike Gebied met 'n bevolking van sowat 400&nbsp;000 mense beheer het, is meer as 38&nbsp;000 na gevangenisse gestuur. Van hulle is sowat 8&nbsp;000 tereggestel, terwyl nog duisende weens [[marteling]] en siekte gesterf het.<ref>Litwin, bl. 154.</ref> ==Oostelike Rusland== Nadat admiraal [[Aleksander Koltsjak]] in November 1918 die mag in [[Siberië]] gegryp het, het hy 'n beleid gevolg waarvolgens rewolusionêre sowel as sosialiste van verskeie faksies vervolg is. Koltsjak se regering het op 3 Desember 1918 'n breed gestelde dekreet uitgereik wat artikels van die strafkode van die keiserlike Rusland gewysig het "ten einde die stelsel en die bewind van die Opperheerser te bewaar". Artikels 99 en 100 het die [[doodstraf]] vir sluipmoordpogings op die Opperheerser en vir pogings om die owerhede omver te werp, ingestel. Ingevolge artikel 103 was "beledigings, geskrewe, gedruk en mondeling, met gevangenisstraf strafbaar". Ingevolge artikel 329 was burokratiese sabotasie met 15 tot 20 jaar dwangarbeid strafbaar.<ref name="Tsvetkov" /> Verdere dekrete het gevolg wat nog meer mag verleen het. Op 11 April 1919 het die Koltsjak-regering Regulasie 428 aangeneem, "Oor die gevare vir die openbare orde weens bande met die Bolsjewistiese opstand", wat in die [[Omsk]]se koerant ''Omsk Gazette'' (nr. 188 van Julie 1919) gepubliseer is. Dit het 'n termyn van vyf jaar gevangenisstraf bepaal vir "individue wat weens hul bande op enige wyse met die Bolsjewistiese opstand as 'n bedreiging vir die openbare orde beskou word". In die geval van 'n ongemagtigde terugkeer uit verbanning kon vier tot agt jaar dwangarbeid volg. Artikels 99 tot 101 het die doodstraf, dwangarbeid en gevangenisstraf sowel as onderdrukking deur militêre howe toegelaat, en hulle het ook geen ondersoekkommissies ingestel nie.<ref name="Tsvetkov" /> 'n Uittreksel uit die bevel van generaal Sergei Rosanof, van die regering van die Jenisei-distrik in die [[Irkoetsk]]-provinsie, lui: {{Blockquote|Dié dorpe wie se bevolking troepe met wapens tegemoetgaan, brand die dorpe af en skiet die volwasse mans sonder uitsondering dood. Indien gyselaars in gevalle van weerstand teen regeringstroepe geneem word, skiet die gyselaars sonder genade dood.<ref name="Tsvetkov" />}} D. Rakof, 'n lid van die Sentrale Komitee van die regse Sosialiste-Rewolusionêre, het oor die terreur van Koltsjak se magte geskryf: {{Blockquote|Omsk het net van afgryse verstyf. In 'n tyd toe die vroue van dooie kamerade dag en nag in die sneeu na lyke gesoek het, was ek onbewus van die afgryse agter die mure van die wagkamer. Minstens 2&nbsp;500 mense is doodgemaak. Hele waens vol lyke is na 'n stad gery, soos lam- en varkkarkasse in die winter. Dié wat gely het, was hoofsaaklik soldate van die garnisoen en die werkers.<ref>Litwin, bl. 160.</ref>}} Selfs die Tsjeggo-Slowake, wat die anti-Bolsjewistiese opstand in Siberië gelei het, was oor Koltsjak se regime in Omsk ontsteld. Op 15 November 1919 het hulle 'n memorandum aan die Geallieerde verteenwoordigers in [[Wladiwostok]] oorhandig: {{Blockquote|Die militêre owerhede van die Regering van Omsk laat misdadige dade toe wat die hele wêreld sal laat steier. Die afbrand van dorpe, die moord op massas vreedsame inwoners en die doodskiet van honderde mense met demokratiese oortuigings, en ook van dié wat bloot van politieke ontrouheid verdink word, kom daagliks voor.<ref name="CurrentHistory1920">{{Cite journal |date=1 Januarie 1920 |title=Russia's War with Bolshevism: Military Power of the Soviet Government Shows Marked Gains on All Fronts |journal=Current History |volume=11:2 |issue=1 |page=93 |doi=10.1525/curh.1920.11P2.1.87 |via=University of California Press}}</ref>}} Twee dae later het generaal Radola Gajda 'n opstand in Wladiwostok teen Koltsjak se gesag gelei.<ref name="CurrentHistory1920" /> In die Oeral, Siberië en die Verre Ooste het verskeie Kosakke-krygshere buitengewone wreedheid gepleeg: B. Annenkof, A. Doetof, G. Semjonof en I. Kalmykof. Tydens die verhoor teen Annenkof is getuienis oor die beroof van boere en oor gruweldade gelewer wat onder die slagspreuk gepleeg is: "Ons het geen beperkings nie! God is met ons en ataman Annenkof: kap regs en links!"<ref>Litwin, bl. 174.</ref> In September 1918, tydens die onderdrukking van boereopstande in die Slawgorod-distrik, het Annenkof tot 500 mense gemartel en doodgemaak. Die dorpie Tsjorny Dol is afgebrand, waarna boere gemartel en doodgeskiet is, ook die vroue en kinders van die boere. Meisies van Slawgorod en die omliggende gebiede is na Annenkof se trein gebring, [[verkragting|verkrag]] en toe doodgeskiet. Volgens 'n ooggetuie het Annenkof hom aan brutale marteling oorgegee: slagoffers se oë is uitgesteek, hul tonge en stroke van hul rug is afgesny, hulle is lewend begrawe of aan perde vasgemaak. In Semipalatinsk het Annenkof gedreig om elke vyfde inwoner dood te skiet as die stad weier om skadeloosstelling te betaal.<ref name="Litvin p175">Litwin, bl. 175.</ref> Nadat ataman Doetof op 9 Mei 1918 die dorpie Aleksandrow Gai verower het, is bykans 2&nbsp;000 man van die Rooi Leër lewend begrawe. Meer as 700 mense uit die dorpie is tereggestel. Ná die verowering van Troitsk, [[Orenburg]] en ander stede is 'n terreurbewind oor 6&nbsp;000 mense ingestel, waarvan 500 net tydens ondervragings doodgemaak is. In [[Tsjeljabinsk]] het Doetof se manne meer as 9&nbsp;000 mense tereggestel of na Siberiese gevangenisse gedeporteer. In Troitsk het Doetof se manne in die eerste weke ná die verowering van die stad sowat 700 mense doodgeskiet. In Ilek het hulle meer as 400 doodgemaak. Hierdie massateregstellings was tipies van Doetof se Kosakke-troepe.<ref name="Ratkovsky p105">Ratkofski, bl. 105.</ref> Doetof se uitvoerende bevel van 4 Augustus 1918 het die doodstraf vir die ontduiking van militêre diens en selfs vir passiewe weerstand teen die owerhede op sy gebied opgelê.<ref name="Litvin p175" /> In een distrik van die Oeralstreek het Doetof se manne in Januarie 1918 meer as 1&nbsp;000 mense doodgemaak.<ref name="Ratkovsky p105" /> Op 3 April 1919 het die Kosakke-krygsheer sy troepe beveel om vir die geringste betoon van opposisie te skiet en gyselaars te neem. In die dorpie Sacharnaja het Doetof se manne 'n hospitaal met honderde pasiënte van die Rooi Leër afgebrand.<ref name="Ratkovsky p105" /> Die Semjonof-regime in Transbaikalië is deur massaterreur en teregstellings gekenmerk. Meer as 1&nbsp;600 mense is doodgeskiet. Semjonof het self in die hof erken dat sy troepe dorpe afgebrand het. Elf permanente doodshuise is opgerig waar verfynde vorme van marteling toegepas is.<ref>{{Cite encyclopaedia |script-title=ru:Семёновщина |encyclopedia=Большая советская энциклопедия |edition=3de |language=ru}}</ref> Semjonof het persoonlik toesig oor die martelkamers gehou, waarin sowat 6&nbsp;500 mense vermoor is.<ref>Litwin, bl. 176.</ref> Majoor-generaal William S. Graves, wat die [[Siberiese ingryping|Noord-Amerikaanse besettingsmagte in Siberië]] aangevoer het, het getuig: {{Blockquote|Semjonof en Kalmykof se soldate het, onder beskerming van Japannese troepe, soos wilde diere deur die land gestroop en die mense doodgemaak en beroof, en [[Japan]] kon hierdie moorde enige dag laat ophou het as dit wou. As vrae oor hierdie brutale moorde gestel is, was die antwoord dat die mense wat vermoor is, Bolsjewiste was, en hierdie verklaring het die wêreld blykbaar tevrede gestel. Toestande in Oos-Siberië is as afgryslik voorgestel, en die lewe was daar die goedkoopste ding. Daar is afgryslike moorde gepleeg, maar dit is nie deur die Bolsjewiste gepleeg nie, soos die wêreld glo. Ek is goed aan die veilige kant as ek sê dat die anti-Bolsjewiste vir elkeen wat die Bolsjewiste doodgemaak het, honderd mense in Oos-Siberië doodgemaak het.<ref>William S. Graves. ''America's Siberian Adventure, 1918–1920''. Arno Press, 1971, bl. 108.</ref>}} ==In die letterkunde== Baie Sowjet-skrywers het oor die heldhaftigheid van die Russiese volk in die bestryding van die Wit Terreur geskryf. Romans sluit Foermanof se ''Tsjapajef'', Serafimowitsj se ''Die ysterstroom'' en Fadejef se ''Die neerlaag'' in. Baie van die vroeë kortverhale en romans van Sjolochof, Leonof en Fedin is aan hierdie tema gewy.<ref>R. N. Chakravarti & A. K. Basu. ''Soviet Union: Land and People''. Northern Book Centre, 1987, bl. 83.</ref> In Nikolai Ostrofski se outobiografiese roman<ref>{{Cite web |script-title=ru:Музей Николая Островского г. Москва |trans-title=Nikolai Ostrofski-museum, Moskou |url=http://www.ostrovskiy-memory.info/muzey_moskva |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716171511/http://www.ostrovskiy-memory.info/muzey_moskva |archive-date=16 Julie 2017 |access-date=3 November 2012 |language=ru}}</ref> ''Hoe die staal getemper is'' word episodes van die Wit Terreur deur anti-Sowjet-eenhede in Wes-Oekraïne gedokumenteer. In sy boek ''Terrorism and Communism: A Reply to Karl Kautsky'' het [[Leon Trotsky|Trotsky]] aangevoer dat die terreurbewind met die Wit Terreur onder die Witgardiste begin het en dat die Bolsjewiste met die Rooi Terreur daarop geantwoord het.<ref>{{Cite book |last=Kline |first=George L. |title=The Trotsky Reappraisal |publisher=Edinburgh University Press |year=1992 |isbn=978-0-7486-0317-6 |editor-last=Brotherstone |editor-first=Terence |page=158 |chapter=In Defence of Terrorism |editor-last2=Dukes |editor-first2=Paul}}</ref> ==Gedenktekens vir slagoffers van die Wit Terreur== [[Lêer:Mass grave of the Red Army, the underground movement and the partisans, 1918-1920..jpg|duimnael|regs|Die oorskot van 100 slagoffers van die Wit Terreur is op 'n plein in [[Simferopol]] begrawe.]] Tydens die Sowjet-tydperk is 'n aansienlike aantal monumente aan slagoffers van die Wit Terreur gewy. Die meeste monumente is in Rusland opgerig, hoofsaaklik as gedenktekens of op sigbare plekke in dorpe en stede.<ref name="MBUVolgograd">{{Cite web |script-title=ru:Памятники и достопримечательности Волгограда |trans-title=Monumente en besienswaardighede van Wolgograd |url=http://monument.volgadmin.ru/start.asp?np=3-11 |publisher=MBU "Stedelike Inligtingsentrum" |language=ru}}</ref> Sedert 1920 staan die sentrale plein in [[Wolgograd|Tsaritsyn]] as die "Plein van Gevalle Vegters" bekend, waar die oorskot van 55 slagoffers van die Wit Terreur begrawe is. 'n Monument wat in 1957 in swart en rooi graniet opgerig is, dra die inskripsie: "Aan die vryheidsvegters van Rooi Tsaritsyn. Hier is die heldhaftige verdedigers van Rooi Tsaritsyn begrawe wat in 1919 deur Witgardistiese slagters brutaal gemartel is."<ref name="MBUVolgograd" /> 'n Monument vir slagoffers van die Wit Terreur staan in Wyborg. Dit is in 1961 naby die Leningradse Grootpad opgerig om 600 mense te gedenk wat met 'n [[masjiengeweer]] doodgeskiet is.<ref>{{Cite web |title=Скульптура Выборга |trans-title=Die beeldhoukuns van Wyborg |url=http://www.vyborgcity.ru/text/text_24.htm |website=Выборга (Wyborg)}}</ref> Die monument "Ter Nagedagtenis van die Slagoffers van die Wit Terreur" in [[Woronezj]] staan in 'n park naby die streek se Nikitinskaja-biblioteke. Die monument is in 1920 op die plek onthul waar Mamantof se troepe in 1919 openbare teregstellings uitgevoer het. In [[Sewastopol]], in 15de Bastionstraat, is daar 'n "Kommunardebegraafplaas en slagoffers van die Wit Terreur". Die begraafplaas is na die lede van die kommunistiese ondergrondse beweging vernoem wat die Wittes in 1919 en 1920 doodgemaak het.<ref>{{Cite web |title=Кладбище Коммунаров |trans-title=Kommunardebegraafplaas (5de Bastionstraat) |url=http://sevmonument.ru/readarticle.php?article_id=142 |language=ru |script-website=ru:Памятники Севастополя |trans-website=Die monumente van Sewastopol}}</ref> In die stad Slawgorod in die Altaikrai staan 'n monument vir deelnemers aan die Tsjornodolski-opstand en hul families wat slagoffers van ataman Annenkof se Wit Terreur geword het.<ref>{{Cite news |last=Cherniavsky |first=Svetlana |date=19 September 2006 |script-title=ru:Памятник борцам революции, ставшим жертвами белого террора, нуждается в серьёзной реконструкции |trans-title=Die monument vir die vegters van die rewolusie wat slagoffers van die Wit Terreur geword het, het ernstige herstelwerk nodig |url=http://slavgorod.ru/old/news/news.php?id=1248 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306190125/http://slavgorod.ru/old/news/news.php?id=1248 |archive-date=6 Maart 2016 |access-date=2 Oktober 2013 |language=ru |script-work=ru:Славгородские вести |trans-work=Slawgorodskije westi}}</ref> ==Sien ook== {{Portaal|Rusland}} * [[Rooi Terreur]] ==Verwysings== ===Notas=== {{Verwysings|25em}} ===Bibliografie=== {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Bisher |first=Jamie |title=White Terror: Cossack Warlords of the Trans-Siberian |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-203-34186-5}} * {{Cite journal |last=Bortnevski |first=Viktor G. |year=1993 |title=White Administration and White Terror (The Denikin Period) |journal=The Russian Review |publisher=Wiley |volume=52 |issue=3 |pages=354-366 |doi=10.2307/130735 |issn=0036-0341 |jstor=130735}} * {{Cite journal |last=Holquist |first=Peter |year=2003 |title=Violent Russia, Deadly Marxism? Russia in the Epoch of Violence, 1905-21 |journal=Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History |publisher=MUSE |volume=4 |issue=3 |pages=627-652 |doi=10.1353/kri.2003.0040 |issn=1538-5000}} * {{Cite book |last=Lincoln |first=W. Bruce |title=Red Victory |publisher=Da Capo |year=1999 |isbn=978-0-306-80909-5 |location=New York |orig-date=1989}} * {{Cite book |last=Mawdsley |first=Evan |title=The Russian Civil War |publisher=Pegasus |year=2007 |isbn=978-1-933648-15-6 |orig-date=1987}} * {{Cite book |last=Mayer |first=Arno J. |url=https://books.google.com/books?id=B0jHwhsSNfQC |title=The Furies: Violence and Terror in the French and Russian Revolutions |publisher=Princeton University Press |year=2002 |isbn=0-691-09015-7}} * {{Cite journal |last=Melgunov |first=Sergei Petrovich |date=November 1927 |title=The Record of the Red Terror |journal=Current History |volume=27 |issue=2 |pages=198-205 |doi=10.1525/curh.1927.27.2.198 |jstor=45332605}} * {{Cite journal |last=Novikova |first=Liudmila G. |year=2013 |title=Russia's Red Revolutionary and White Terror, 1917-1921: A Provincial Perspective |journal=Europe-Asia Studies |publisher=Informa |volume=65 |issue=9 |pages=1755-1770 |doi=10.1080/09668136.2013.842362 |issn=0966-8136}} * {{Cite journal |last=Sanborn |first=Joshua |year=2010 |title=The Genesis of Russian Warlordism: Violence and Governance during the First World War and the Civil War |journal=Contemporary European History |publisher=Cambridge University Press |volume=19 |issue=3 |pages=195-213 |doi=10.1017/S0960777310000123 |issn=0960-7773 |jstor=20749809}} * {{Cite book |last1=Werth |first1=Nicolas |last2=Bartosek |first2=Karel |last3=Panné |first3=Jean-Louis |last4=Margolin |first4=Jean-Louis |last5=Paczkowski |first5=Andrzej |last6=Courtois |first6=Stéphane |year=1999 |title=Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-07608-7 |ref=CITEREFWerth, Bartosek et al.1999}} {{Refeindig}} '''In Russies''' * А. Литвин. Красный и белый террор 1918-1922. Moskou: Эксмо, 2004 [hersiene tweede uitgawe; eerste uitgawe 1995] (A. Litwin, ''Rooi en Wit Terreur van 1918-1922'', Eksmo, 2004) {{in taal|ru}} * Цветков В. Ж. Белый террор — преступление или наказание? Эволюция судебно-правовых норм ответственности за государственные преступления в законодательстве белых правительств в 1917-1922 гг. (Tswetkof, W. Zj., ''Wit Terreur: misdaad of straf? Die ontwikkeling van geregtelike en regsnorme vir aanspreeklikheid vir misdade teen die staat in die wetgewing van die Wit regerings van 1917 tot 1922'') {{in taal|ru}} * И. С. Ратьковский. [http://www.pseudology.org/Abel/PetroVchk1918_RedTerror.pdf Красный террор и деятельность ВЧК в 1918 году]. Sint Petersburg: Uitgewery van die Universiteit van Sint Petersburg, 2006 (Ratkofski, I. S., ''Die Rooi Terreur en die werksaamhede van die Tsjeka in 1918'', 2006, {{ISBN|5-288-03903-8}}) {{in taal|ru}} * П. А. Голуб. Белый террор в России (1918-1920 гг.). Moskou: Патриот, 2006, 479 bl. (Goloeb, P. A., ''Wit Terreur in Rusland (1918-1920)'', Patriot, 2006, {{ISBN|5-7030-0951-0}}) {{in taal|ru}} * Зимина В. Д. Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917-1920 гг. Moskou: Rossiese Staatsuniversiteit vir die Geesteswetenskappe, 2006, 467 bl. (Zimina, W. D., ''Die Wit saak van 'n opstandige Rusland: politieke regimes van die Burgeroorlog, 1917-1920'', 2006, {{ISBN|5-7281-0806-7}}) {{in taal|ru}} ==Verdere leeswerk== * {{Cite journal |last=Bortnevski |first=Viktor G. |date=Julie 1993 |title=White Administration and White Terror (The Denikin Period) |journal=Russian Review |volume=52 |issue=3 |pages=354-366 |doi=10.2307/130735 |jstor=130735}} [[Kategorie:Russiese Rewolusie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Antisemitisme]] 98lvx5h80tve5gwodln9mzwwdz6u8lj 14 470217 2976095 2026-10-06T11:11:35Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2976095 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 0 470218 2976103 2026-10-06T11:54:00Z Score Beethoven 48986 Nuwe artikel, vertaal uit [[:nl:Tingban-Paab]] 2976103 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas | naam = Tingban-Paab | beeld = Célébration de la fête de Tingban-Paab.jpg | beeld_onderskrif = Viering van Tingban-Paab | opskrif1 = Soort | 1 = Tradisionele oesfees | opskrif2 = Land | 2 = [[Togo]] | opskrif3 = Streek | 3 = Grand Tône, Savanes-streek | opskrif4 = Gevier deur | 4 = Moba, Gourma, [[Mossi (volk)|Mossi]], [[Fula (volk)|Peul]] | opskrif5 = Datum | 5 = Tweede Saterdag van Desember | opskrif6 = Betekenis | 6 = “Offer aan die voorouers” }} '''Tingban-Paab''' is 'n jaarlikse tradisionele fees in die Grand Tône (Savanes-streek, in die noorde van [[Togo]]), wat deur die Moba, Gourma, [[Mossi (volk)|Mossi]], [[Fula (volk)|Peul]] en verwante volke gevier word.<ref name="gouv">{{Cite web |url=https://www.republicoftogo.com/toutes-les-rubriques/culture/tout-savoir-sur-la-fete-tingban-paab |title=Tout savoir sur la fête Tingban-Paab |website=République Togolaise |date=2014-12-12 |access-date=2026-10-06 |language=fr}}</ref> Die fees merk die einde van die oes en is 'n geleentheid om die voorouers en beskermgeeste (''Tingbana'') te bedank.<ref name="saveurs">{{Cite web |url=https://saveurstogo.com/tingban-paab-la-fete-des-moissons-du-grand-tone-entre-spiritualite-traditions-et-cohesion/ |title=Tingban-Paab : la fête des moissons du Grand-Tône, entre spiritualité, traditions et cohésion |website=Saveurs du Togo |date=2025-05-05 |access-date=2025-12-13 |language=fr}}</ref> Dit vind plaas op die tweede Saterdag van Desember in die prefekture Tône, Tandjouaré, Cinkassé, Kpendjal en Kpendjal-Ouest.<ref name="gouv"/> Die naam beteken “offer aan die voorouers” (''Tingban'': altaar; ''Paab'': offer).<ref name="gouv"/> == Verloop == Volgens die tradisionele geloof is God (''Yendu'') nie direk bereikbaar nie; daarom bedank die mense die voorouers en beskermgeeste vir hul beskerming en 'n goeie oes.<ref name="saveurs"/> Die fees sluit tradisionele offers, dans en musiek, optogte met landbouprodukte en die deel van plaaslike geregte in, aangevul deur sportkompetisies en eredienste in [[kerk]]e en [[moskee]]s.<ref name="gouv"/><ref name="saveurs"/><ref name="savoir">{{Cite web |url=https://www.savoirnews.net/blog/2019/02/04/fete-des-moissons-le-tingban-paab-celebre-dans-lallegresse-a-mandouri-reportage/ |title=Fête des moissons : Tingban-Paab, célébré dans l’allégresse à Mandouri |website=Savoir News |date=2019-02-04 |access-date=2026-10-06 |language=fr}}</ref> Dit versterk die onderlinge band, dra die kultuur aan die jeug oor en stimuleer die plaaslike ekonomie en [[toerisme]].<ref name="saveurs"/> == Geskiedenis == Die fees is sedert die middel van die 2000's jaarliks gevier (in 2019 vir die veertiende agtereenvolgende keer).<ref name="savoir"/> Ná 2019 is dit weens die [[Covid-19-pandemie]] en onveiligheid in die noorde van die land opgeskort.<ref name="togopost">{{Cite web |url=https://togopost.tg/tingban-paab-de-loubli-a-la-renaissance-le-grand-tone-renoue-avec-ses-valeurs/ |title=Tingban Paab, de l’oubli à la renaissance : le Grand Tône renoue avec ses valeurs |author=Kokou Aziato |website=TogoPost |date=2025-11-18 |access-date=2026-10-06 |language=fr}}</ref><ref name="nr">{{Cite web |url=https://lenouveaureporter.com/togo-le-retour-marquant-de-tingban-paab-apres-6-ans-dinterruption/ |title=Togo : le retour marquant de Tingban Paab après 6 ans d’interruption |website=Le Nouveau Reporter |date=2025-12-14 |access-date=2025-12-17 |language=fr}}</ref> Op 13 Desember 2025 is dit weer in Tône gehou, in die teenwoordigheid van hoë nasionale amptenare en tradisionele afvaardigings uit [[Ghana]] en [[Burkina Faso]].<ref name="tourisme">{{Cite web |url=https://tourisme.gouv.tg/tingban-paab-2025-une-celebration-au-service-du-renforcement-des-liens-fraternels-dans-le-grand-tone/ |title=TINGBAN-PAAB 2025 : une célébration au service du renforcement des liens fraternels dans le Grand Tône |website=Ministère du Tourisme, de la Culture et des Arts |date=2025-12-14 |access-date=2026-10-06 |language=fr}}</ref><ref name="paix">{{Cite web |url=https://www.republicoftogo.com/toutes-les-rubriques/culture/une-tradition-retrouvee-au-service-de-la-paix-sociale-dans-le-nord |title=Une tradition retrouvée au service de la paix sociale dans le nord |website=République Togolaise |access-date=2025-12-17 |language=fr}}</ref> == Sien ook == * [[Togo]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{fr}} [https://www.republicoftogo.com/toutes-les-rubriques/culture/tout-savoir-sur-la-fete-tingban-paab “Tout savoir sur la fête Tingban-Paab”], République Togolaise * {{fr}} [https://tourisme.gouv.tg/tingban-paab-2025-une-celebration-au-service-du-renforcement-des-liens-fraternels-dans-le-grand-tone/ “TINGBAN-PAAB 2025”], Ministerie van Toerisme, Kultuur en Kunste van Togo {{Commons category|Moba}} [[Kategorie:Togo]] [[Kategorie:Feesdae]] 0oktn8dgaapdb470qdh908rtd3gm2u0