Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking Konsep Konsepbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 416 2976977 2910359 2026-10-09T09:14:39Z AFM 21229 /* Januarie en Februarie */ 2976977 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Fidel-Gagarin-hug.jpg|teks=Fidel Castro met Joeri Gagarin}} Die '''jaar 1961''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 61ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. Die jaar was die eerste "onderstebo" jaar – met ander woorde, 'n jaartal wat dieselfde lyk wanneer dit omgedraai en bekyk word, as wanneer dit regop staan – sedert [[1881]], en is die laaste jaar wat só lyk tot die jaar [[6009]]! == Gebeure == === Januarie en Februarie === * [[1 Januarie]] – Die [[oortjie]], 'n muntstuk in gebruik sedert die [[dertiende eeu]], word nie meer as [[geldeenheid]] in die [[Verenigde Koninkryk]] gebruik nie. * [[3 Januarie]] – President [[Dwight Eisenhower]] kondig aan dat die [[Verenigde State]] diplomatiese en konsulêre verhoudings met [[Kuba]] verbreek. * [[3 Januarie]] – [[SL-1]], 'n atoomreaktor, ontplof by die ''National Reactor Testing Station'' in Idaho Falls, [[Idaho]], en drie militêre tegnici sterf daarin. * [[7 Januarie]] – Ná 'n vierdaagse konferensie in [[Casablanca]], kondig vyf Afrika-staatshoofde hul plan aan om 'n [[NATO]]-agtige Afrika-organisasie te stig om sodoende saam hulself te kan verdedig. Die Handves van Casablanca word geskryf deur [[Marokko]], die [[Verenigde Arabiese Republiek]], [[Ghana]], [[Guinee]], en [[Mali]]. * [[17 Januarie]] – [[Patrice Lumumba]] sterf in 'n sluipmoordaanval. * [[20 Januarie]] – [[John F. Kennedy]] word die vyf-en-dertigste [[President van die Verenigde State]]. * [[24 Januarie]] – 'n Amerikaanse [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-[[bomwerper]] met twee 24-megaton [[atoombom]]me stort neer naby Goldsboro, [[Noord-Carolina]]. * [[25 Januarie]] – In [[Washington, DC]] lewer John F. Kennedy die eerste lewende uitsending van 'n presidensiële nuuskonferensie. * [[25 Januarie]] – Om "linkse uitspattigheid" te beëindig, pleeg 'n junta wat uit twee weermagsoffisiere en vier burgerlikes bestaan, 'n [[staatsgreep]] in [[El Salvador]], en skop só 'n ander junta uit wat slegs drie maande lank regeer het. * [[26 Januarie]] – John F. Kennedy stel Janet G. Travell aan om sy persoonlike arts te wees. Dit is die eerste keer dat 'n [[vrou]] hierdie posisie beklee. * [[31 Januarie]] – Ham, 'n [[sjimpansee]]mannetjie wat 17 kilogram weeg, word die ruimte ingestuur in [[Mercury-Redstone 2]], as deel van 'n toets in die [[Mercury-program]] met die uiteindelike idee om Amerikaanse [[ruimtevaarder]]s ook daar te kry. * [[4 Februarie]] – Die [[Portugal|Portugese burgeroorlog]] begin in [[Angola]]. * [[11 Februarie]] – Die hofsaak teen [[Adolf Eichmann]] begin in [[Jerusalem]]. * [[13 Februarie]] – Die [[Kongo]]lese regering kondig aan dat dorpenaars [[Patrice Lumumba]] vermoor het. * [[14 Februarie]] – [[Ontdekking van die chemiese elemente]]: Element nommer 103, [[Lawrencium]], word die eerste keer vervaardig in Berkeley, [[Kalifornië]]. * [[15 Februarie]] – 'n [[Boeing 707]]-vliegtuig stort neer in [[België]]. Drie-en-sewentig mense sterf, onder andere al die lede van die [[Verenigde State]] se ysskaatsspan en 'n hele paar van hul afrigters. * [[26 Februarie]] – Hassan II word die koning van [[Marokko]]. === Maart tot Mei === * [[1 Maart]] – [[John F. Kennedy]] stig die Vredeskorps. * 1 Maart – [[Uganda]] word selfregerend, en hou die land se eerste algemene verkiesing. * [[15 Maart]] – Suid-Afrika onttrek van die [[Gemenebes van Nasies]]. * [[18 Maart]] – 'n [[Skietstilstand]] word in die [[Algerië|Algerynse]] onafhanklikheidsoorlog verklaar. * [[29 Maart]] – Regter F.L. Rumpff bevind die dertig beskuldiges (onder wie [[Nelson Mandela]] en [[Walter Sisulu]]) van die [[African National Congress|ANC]] in die Hoogverraadsaak van 1956 onskuldig. * [[30 Maart]] – Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1961]], waarin slegs wit kiesers kon stem, word deur die regerende [[Nasionale Party]] gewen. * [[12 April]] – [[Joeri Gagarin]] word die eerste persoon om om die [[aarde]] te wentel. Hy is gelanseer in die Vostok 1, wat binne een uur en 48 minute een keer rondom die aarde vlieg. * [[13 April]] – Die [[Verenigde Nasies]] (VN) se Algemene Vergadering verklaar [[Apartheid]] 'n 'misdaad teen die mensdom'.<ref>{{Cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/13-april/ |title=argiefkopie |access-date=30 Mei 2011 |archive-date=28 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728171926/http://nuwegeskiedenis.co.za/13-april/ |url-status=dead }}</ref> * [[17 April]] – Die [[Varkensbaai|Bay of Pigs]]-inval van [[Kuba]] begin, maar misluk twee dae later. * [[24 April]] – Die berging van die [[Swede|Sweedse]] 1628-skip [[Vasa]] vind plaas in die [[Stockholm]]hawe. * [[27 April]] – [[Sierra Leone]] word onafhanklik van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[5 Mei]] – [[Alan Shepard]] word die eerste [[Verenigde State|Amerikaner]] wat 'n [[ruimtevaart]] meemaak in [[Mercury-Redstone 3]]. Sy ruimtevaart duur 15 minute, minder as 'n volledige omwenteling. * [[31 Mei]] – [[Suid-Afrika]] word 'n republiek en verlaat die [[Britse Statebond]]. Die [[geld]]eenheid verander van die Britse pond na die [[rand]]. === Junie tot Augustus === * [[19 Junie]] – Koeweit word onafhanklik. * [[23 Junie]] – Die [[Antarktiese Verdrag]] word gesluit. * [[21 Julie]] – Amerika se tweede bemande ruimtetuig [[Mercury-Redstone 4]] word lanseer. * [[13 Augustus]] – Die [[Duitse Demokratiese Republiek]] begin met die oprigting van die [[Berlynse Muur]] om ontsnappings deur die [[Ystergordyn]] te keer. * [[23 Augustus]] – [[Ranger 1]], 'n onbemande Amerikaanse [[ruimtetuig]], word lanseer. === September tot Desember === * [[9 September]] – [[USS Long Beach|USS ''Long Beach'']], die eerste [[kernkrag|kernaangedrewe]] skip word in diens gestel. * [[18 September]] – Die [[CONCACAF|Konfederasie vir Noord-, Sentraal-Amerikaanse en Karibbiese Sokker]] word in [[Meksikostad]], [[Meksiko]], deur lidlande van die NAFC en die CCCF gestig. * [[17 Oktober]] – [[Witrenoster]]s word hervestig in die [[Krugerwildtuin]]. * [[30 Oktober]] – [[Tsaar Bomba]], ’n [[Sowjet-Unie|Sowjet]]-[[waterstofbom]], word ontplof oor [[Nowaja Zemlja]]-eiland in die [[Arktiese Oseaan]]; dit is die grootste kernwapen wat ooit ontplof is. * [[18 November]] – [[Ranger 2]], 'n onbemande Amerikaanse ruimtetuig, word lanseer. * [[28 November]] – 'n Tornado saai verwoesting in [[Nelspruit]], veral die oostelike gedeelte.<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=Desember 1991 |title='n Geskiedenis van besondere Weergebebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990 |url= |journal=CAELUM |pages=60 }}</ref> * [[3 Desember]] – Die [[Verenigde State van Amerika]] ontplooi 'n peloton troepe op die grens tussen oos- en wes-[[Berlyn]] toe [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitsland]] die [[Berlynse Muur]] begin versterk. * [[9 Desember]] – [[Tanganjika]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[13 Desember]] – Ten minste 15 mense verdrink in [[Potchefstroom]] na 'n hewige reën- en haelstorm. * [[15 Desember]] – 'n [[Israel]]i-oorlogsmisdaadtribune vonnis [[Adolf Eichmann]] met die doodstraf vir sy aandeel in die [[Jood]]se [[volksmoord]]. == Geboortes == * [[19 Januarie]] – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder († [[2026]]). * [[20 Januarie]] – [[Elzabé Zietsman]], Suid-Afrikaanse aktrise en kabaretster. * [[22 Januarie]] – [[Markus Jooste]], Suid-Afrikaanse sakeman († [[2024]]). * [[28 Januarie]] – [[Arnaldur Indriðason]], Yslandse skrywer. * [[17 Februarie]] – [[Meir Kessler]], [[Israel]]se rabbi. * 17 Februarie – [[Andrey Korotayev]], Russiese antropoloog, historikus en ekonoom. * [[24 Februarie]] – [[Erna Solberg]], [[Noorweë|Noorse]] politikus. * [[25 Februarie]] – [[Anneli van Rooyen]], Afrikaanse sangeres. * [[7 Maart]] – [[Sanae Takaichi]], Japannese politikus. * [[12 Maart]] – [[Marianne Thamm]], 'n Suid-Afrikaanse joernalis, skrywer en komediant. * [[20 Maart]] – [[Carol Thomas]], Suid-Afrikaanse ginekoloog († [[2019]]). * [[24 Maart]] – [[Yanis Varoufakis]], Griekse [[ekonoom]] en [[politikus]]. * [[25 Maart]] – [[John Stockwell (akteur)|John Stockwell]], Amerikaanse akteur. * [[3 April]] – [[Eddie Murphy]], akteur en komediant. * [[11 April]] – [[Vincent Gallo]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[26 April]] – [[Joan Chen]], Chinees-Amerikaanse aktrise. * [[6 Mei]] – [[Frans Timmermans]], Nederlandse politikus van die [[PvdA]]. * [[12 Mei]] – [[Zandile Gumede]], politikus en voorheen [[burgemeester]] van die [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit]]. * [[17 Mei]] – [[Enya]] (Eithne Patricia Ní Bhraonáin), Ierse sangeres. * [[20 Mei]] – [[Peter Diamandis]], 'n Amerikaanse [[futuris]] en [[entrepreneur]]. * [[3 Junie]] – [[Jothan Msibi]], Suid-Afrikaanse taxibedryfleier en sakeman († [[2024]]). * [[12 Junie]] – [[Pierre Coetzer]], voormalige Suid-Afrikaanse [[swaargewig]][[boks]]er. * [[1 Julie]] – [[Prinses Diana]], Prinses van Wallis († [[31 Augustus]] [[1997]]). * [[17 Julie]] – [[Zbigniew Zamachowski]], [[Pole (volk)|Poolse]] [[akteur]]. * [[25 Julie]] – [[Katherine Kelly Lang]], Amerikaanse aktrise. * [[2 Augustus]] – [[Tom Gouws]], Afrikaanse skrywer en akademikus († [[2018]]). * [[4 Augustus]] – [[Barack Obama]], 44ste [[President van die Verenigde State van Amerika]]. * [[9 Augustus]] – [[Jan van Aken]], Nederlandse skrywer. * [[14 Augustus]] – [[Susan Olsen]], Amerikaanse aktrise. * [[21 Augustus]] – [[Stephen Hillenburg]], Amerikaanse akteur en vervaardiger ("animator") († [[2018]]). * [[29 Augustus]] – [[Ahmed Aboutaleb]], Nederlandse politikus van Marokkaanse afkoms. * [[3 September]] – [[Cai Zhenhua]], Chinese [[tafeltennis]]speler. * [[20 September]] – [[Wouter Kellerman]], Suid-Afrikaanse fluitspeler en [[Grammy]]-wenner. * [[29 September]] – [[Julia Gillard]], politikus en voormalige [[Eerste Minister van Australië]]. * [[6 Oktober]] – [[Moshe Lion]], Israelse burgemeester van [[Jerusalem]]. * [[21 Oktober]] – [[Paul Mashatile]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus. * [[2 November]] – [[Sigrid Kaag]], [[Nederland]]se politikus. * 2 November – [[K.d. lang]], Kanadese pop- en countrymusiek sanger-liedjieskrywer. * [[3 November]] – [[Moeketsi Majoro]], premier van [[Lesotho]]. * [[4 November]] – [[Ralph Macchio]], Amerikaanse rolprentakteur. * [[14 November]] – [[Jurga Ivanauskaitė]], Litause skrywer, essayis, toneelskrywer, skilder en digter († [[2007]]). * 14 November – [[D.B. Sweeney]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[19 November]] – [[Meg Ryan]], Amerikaanse aktrise. * [[22 November]] – [[Stephen Hough]], Britsgebore [[Australiese]] klassieke [[pianis]], [[komponis]] en skrywer. * [[25 November]] – [[Simon Fisher-Becker]], Engelse akteur († [[2025]]). * [[29 November]] – [[Tom Sizemore]], Amerikaanse akteur († [[2023]]). * [[9 Desember]] – [[Lizz Meiring]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[27 Desember]] – [[Guido Westerwelle]], Duitse politikus († [[18 Maart]] [[2016]]). * [[29 Desember]] – [[Anton Nel]], Suid-Afrikaanse klassieke konsert[[pianis]]. * [[30 Desember]] – [[Sean Hannity]], Amerikaanse televisieaanbieder en konserwatiewe politieke kommentator. == Sterftes == * [[4 Januarie]] – [[Erwin Schrödinger]], Oostenrykse [[fisikus]] (* [[1887]]). * [[17 Januarie]] – [[Patrice Lumumba]], Eerste Minister van die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] (* [[1925]]). * [[6 Maart]] – [[Ida Labia]], vrou van die Italiaanse prins Natale Labia (* [[1879]]). * [[8 Maart]] – [[Thomas Beecham]], Britse [[dirigent]] (* 1879). * [[13 Mei]] – [[Gary Cooper]], Amerikaanse akteur (* [[1901]]) * [[15 Junie]] – [[André Huguenet]], verhoognaam van die akteur ''Gert Borstlap'', ’n baanbreker van Afrikaanse toneelspel (* [[1906]]). * [[2 Julie]] – [[Ernest Hemingway]], Amerikaanse skrywer (* [[1899]]). * [[28 Augustus]] – Wilhelm Johannes Verwoerd, [[Hendrik Frensch Verwoerd]] se vader (* [[23 April]] [[1874]]). * 28 Augustus – [[Vladimir Sofronitsky]], Russiese klassieke pianis (* [[1901]]). * [[1 September]] – [[Eero Saarinen]], Fins-Amerikaanse argitek en ontwerper (* [[1910]]). * [[4 September]] – [[Isidore Fattal]], biskop in Libanon en Sirië (* [[1886]]). * [[10 September]] – [[Wolfgang von Trips]], Duitse motorrenjaer, sterf in 'n noodlottige ongeluk tydens die [[Italiaanse Grand Prix]] (* [[1928]]). * [[18 September]] – [[Dag Hammarskjöld]], Sweedse sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies (* [[1905]]). * [[15 November]] – [[Elsie Ferguson]], Amerikaanse aktrise (* [[1883]]). * [[12 Desember]] – [[Hauk Aabel]], Noorweegse akteur (* [[1869]]). * [[13 Desember]] – Anna Mary Moses, beter bekend as [[Grandma Moses]], Amerikaanse volkskunstenares (* [[1860]]). == [[Nobelprys]]e == * [[Nobelprys vir Fisika|Fisika]] – Robert Hofstadter, Rudolf Ludwig Mössbauer * [[Nobelprys vir Chemie|Chemie]] – Melvin Calvin * [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Geneeskunde]] – Georg von Békésy * [[Nobelprys vir Letterkunde|Letterkunde]] – Ivo Andric * [[Nobelprys vir Vrede|Vrede]] – Dag Hammarskjöld – [[postuum]] toegeken == Sien ook == * [[1961 en die literatuur]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:1961| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] == Verwysings == j2j37vvmpba9aqv17o2s1pyy5200i3h 0 542 2976967 2538985 2026-10-09T08:55:21Z JMK 649 +item 2976967 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Senator George P. Wetmore of Rhode Island in a Krieger electric automobile.jpg|teks=Senator Wetmore in 'n landaulet van Kriéger Electric omtrent 1906}} Die '''jaar 1906''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Maandag]] begin het. Dit was die 6de jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[15 Maart]] – Charles Rolls en Henry Royce stig die motorvervaardigermaatskappy [[Rolls-Royce]]. * [[18 April]] – Die [[Kalifornië|Kaliforniese]] [[metropool]] [[San Francisco]] word deur 'n [[aardbewing]] verwoes. * [[22 April]]-[[2 Mei]] – Die [[Olimpiese Somerspele 1906|Olimpiese "tussenspele"]] word in [[Athene]], [[Griekeland]], aangebied. * [[3 November]] – Die [[Afrikaanse Taalvereniging]] word deur [[D.F. Malherbe]] en ander in [[Kaapstad]] gestig. * [[24 Desember]] – [[Reginald Fessenden]] doen die eerste [[radio]]-uitsending ooit. == Geboortes == * [[6 Januarie]] – [[Walter Battiss]], Suid-Afrikaanse kunstenaar († [[1982]]). * [[12 Januarie]] – [[Emmanuel Levinas]], [[Franse]] [[filosoof]] († [[1995]]). * [[4 Februarie]] – [[Clyde Tombaugh]], Amerikaanse sterrekundige wat [[Pluto (dwergplaneet)|Pluto]] ontdek het († [[1997]]). * [[4 Maart]] – [[Avery Fisher]], Amerikaanse uitvinder, ondernemer, musiekgeesdriftige en filantroop († [[1994]]). * [[19 Maart]] – [[Adolf Eichmann]], [[Duitsland|Nazi-Duitse]] [[SS]]-offisier en oorlogsmisdadiger († [[1962]]). * [[28 Maart]] – [[Robert Allen]], Amerikaanse akteur († [[1998]]). * [[4 April]] – [[Bea Benaderet]], Amerikaanse aktrise († [[1968]]). * [[9 April]] – [[Antal Doráti]], Hongaarse dirigent († [[1988]]). * [[13 April]] – [[Stella Blakemore]], Suid-Afrikaanse skrywer van Afrikaanse jeugboeke († [[1991]]). * 13 April – [[Samuel Beckett]], Ierse skrywer († [[1989]]). * [[14 April]] – Koning [[Faisal van Saoedi-Arabië|Faisel]] van [[Saudi-Arabië]] († [[1975]]). * [[28 April]] – [[Kurt Gödel]], Oostenrykse wiskundige († [[1978]]). * [[21 Mei]] – [[Arnold Meiring]], NG predikant en Transvaalse moderator († [[1984]]). * [[27 Mei]] – Dr. [[Abel Coetzee]], Afrikaanse lektor, [[skrywer]], [[digter]] en eindredakteur († [[1975]]). * [[2 Junie]] − [[Carlo Scarpa]], Italiaanse argitek († [[1978]]). * [[11 Junie]] – [[NP van Wyk Louw]], Suid-Afrikaanse digter, akademikus en dramaturg († [[1970]]). * [[19 Junie]] – [[Earl W. Bascom]], Amerikaanse akteur, rodeoruiter en skilder († [[1995]]). * 19 Junie – [[Ernst Boris Chain]], Duits-Britse biochemikus († [[1979]]). * [[28 Junie]] – [[Maria Goeppert-Mayer]], [[Duits]]-gebore Amerikaanse teoretiese [[fisikus]] en [[Nobelprys vir fisika|Nobelpryswenner in Fisika]] († [[1972]]). * [[2 Julie]] – [[Hans Bethe]], Duits-Amerikaanse kernfisikus, ontvanger van die [[Nobelprys vir Fisika]] († [[2005]]). * [[8 Julie]] – [[Philip Johnson]], Amerikaanse argitek († [[2005]]). * [[16 Julie]] – [[Vincent Sherman]], Amerikaanse filmregisseur († [[2006]]). * [[18 Augustus]] – [[André van Gyseghem]], Engelse akteur en teaterdirekteur († [[1979]]). * [[19 Augustus]] – [[Philo Farnsworth]], Amerikaanse uitvinder en televisiepionier († [[1971]]). * [[28 Augustus]] – [[John Betjeman|Sir John Betjeman]], Engelse digter, skrywer en televisie-aanbieder († [[1984]]). * [[22 September]] – [[Ilse Koch]], die vrou van [[Karl-Otto Koch]] en bekend as die ''Heks van [[Buchenwald-konsentrasiekamp|Buchenwald]]'' († [[1967]]). * [[25 September]] – [[Dmitri Sjostakovitsj]], [[Rusland|Russiese]] komponis († [[1975]]). * [[7 Oktober]] – [[Nic Potgieter]], [[Afrikaanse skrywer]] († [[1985]]). * [[8 Oktober]] – [[Gerry Brand]], [[Springbokrugbyspeler]] († [[1996]]). * [[14 Oktober]] – [[Hannah Arendt]], [[Jood]]s-[[Amerikaanse]] [[politiek]]e teoretikus van [[Duitsland|Duitse]] afkoms († [[1975]]). * [[22 Oktober]] – [[André Huguenet]], verhoognaam van die akteur ''Gert Borstlap'', ’n baanbreker van Afrikaanse toneelspel († [[1961]]). * [[30 Oktober]] – [[Hermann Fegelein]], Duitse SS generaal († [[1945]]). * [[9 Desember]] - [[Grace Hopper]], Amerikaanse wiskundige en rekenaarpionier, († [[1992]]). * [[13 Desember]] – [[Laurens van der Post]], [[Afrikaanse skrywer]] († [[1996]]). * [[24 Desember]] – [[Anna Neethling-Pohl]], Suid-Afrikaanse aktrise († [[1992]]). * 24 Desember – [[James Hadley Chase]], Engelse skrywer († [[1985]]). * [[25 Desember]] – [[Ernst Ruska]], Duitse elektriese [[ingenieur]] wat die [[Elektronmikroskopie|elektronmikroskoop]] uitgevind het († [[1988]]). == Sterftes == * [[18 Januarie]] – [[William Forbes Gatacre]], Britse generaal tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1843]]). * [[29 Januarie]] – [[Christiaan IX van Denemarke|Christiaan IX]], koning van [[Denemarke]] (* [[1818]]). * [[9 Februarie]] – [[Paul Laurence Dunbar]], Amerikaanse skrywer (* [[1872]]). * [[27 Februarie]] – [[Samuel Langley]], [[Amerikaanse]] [[Sterrekunde|sterrekundige]], [[fisikus]], uitvinder van die bolometer en lugvaartpionier (* [[1834]]). * [[13 Maart]] – [[Susan B. Anthony]], was 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[vroueregte]]-aktivis (* [[1820]]). * [[19 April]] – [[Pierre Curie]], dokter en ontvanger van die [[Nobelprys]] [[1903]] (* [[1859]]). * [[23 Mei]] – [[Henrik Ibsen]], 'n [[Noorweë|Noorse]] skrywer (* [[1828]]). * [[16 Julie]] – [[Alfred Beit]], Brits-Suid-Afrikaanse diamante- en goudmagnaat en filantroop (* [[1853]]). * [[2 Augustus]] – [[Marie Koopmans-de Wet]], kampvegter vir Afrikanerregte, kultuurleidster (* [[1834]]). * [[5 September]] – [[Ludwig Boltzmann]], Oostenrykse wis- en natuurkundige (* [[1844]]). * [[22 Oktober]] – [[Paul Cézanne]], [[Frankryk|Franse]] kunstenaar en [[postimpressionisme|postimpressionistiese]] skilder (* [[1839]]). [[Kategorie:1906| ]] avo5m8fjo6emggbswe0vxioo3aiexvc 0 4655 2976993 1792021 2026-10-09T10:01:29Z Pynappel 70858 Brei uit n.a.v. die Engels 2976993 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Taal om 'n rekenaar mee te beheer}} [[Lêer:C Hello World Program.png|duimnael|regs|upright=1.3|Die [[bronkode]] van 'n [[rekenaarprogram]] in [[C (programmeertaal)|C]]. Die grys reëls is kommentaar wat die program vir mense verduidelik. Wanneer dit vertaal en uitgevoer word, lewer dit die afvoer "Hello, world!".]] 'n '''Programmeertaal''' is 'n sistematiese metode waarmee mense berekenings vir mense of [[rekenaar]]s kan beskryf. Programmeertale bestaan omdat ander vorme van uitdrukking, soos natuurlike tale, nie baie geskik is om berekening mee te beskryf nie.<ref name="chauhan">{{cite book |last=Chauhan |first=Sharad |title=Programming Languages - Design and Constructs |date=2013 |publisher=University Science Press |isbn=978-93-81159-41-5 |page=235 |chapter=10 |url=https://books.google.com/books?id=qKRnohkDbb0C |access-date=10 September 2025}}</ref> Berekeninge wat in programmeertale uitgedruk word, word ''programme'' genoem en die opstel van 'n program word ''[[rekenaarprogrammering|programmering]]'' genoem. Om 'n program op 'n rekenaar te kan uitvoer, is 'n implementering nodig: dit kan na 'n uitvoerbare program [[vertalerkonstruksie|vertaal]] word, of dit kan geïnterpreteer word. Buiten dié twee uiterstes gebruik sommige implementerings hibriede benaderings soos intydse vertaling en die interpretasie van greepkode.<ref name="sebesta2022">{{cite book |last=Sebesta |first=Robert W. |title=Concepts of Programming Languages: Global Edition |date=2022 |edition=12de globale |publisher=Pearson |location=Harlow |isbn=978-1-292-43682-1}}</ref>{{rp|46-51}} Programmeertale word ook soms volgens die mate beskryf waartoe hulle hoëvlak- en/of laevlakopdragte en -konstrukte behartig. Die ontwerp van programmeertale is sterk deur die rekenaarargitektuur beïnvloed: die meeste imperatiewe tale is om die alomteenwoordige Von Neumann-argitektuur ontwerp.<ref name="sebesta2022" />{{rp|41}} Waar die vroeë programmeertale nou aan die [[hardeware]] gebonde was, maak moderne hoëvlaktale beter [[sagteware]] met minder moeite moontlik deurdat hulle op 'n hoër vlak van abstraksie werk.<ref>{{cite web |title=High-level languages |url=https://adacomputerscience.org/concepts/proglang_high_level |date=11 Mei 2026 |website=Ada Computer Science}}</ref> Duisende programmeertale is al geskep.<ref name="hopl">{{cite web |access-date=1 Junie 2009 |url=http://hopl.murdoch.edu.au/ |title=HOPL: an interactive Roster of Programming Languages |publisher=Murdoch Universiteit |location=Australië |quote=This site lists 8512 languages. |archive-url=https://web.archive.org/web/20110220044217/http://hopl.murdoch.edu.au/ |archive-date=20 Februarie 2011}}</ref> 'n Taal word gewoonlik in terme van 'n sintaks, wat die vorm van 'n program bepaal, en 'n [[semantiek]], wat sy betekenis bepaal, gedefinieer. Die sintaks en grammatika van 'n programmeertaal word gewoonlik streng uiteengesit, sodat dit nie dubbelsinnig is vir 'n vertaler of interpreteerder nie. == Verhouding tot natuurlike tale == Programmeertale toon 'n mate van ooreenkoms met [[natuurlike taal|natuurlike tale]] deurdat hulle die uitruil van idees tussen mense moontlik maak. Programme is gewoonlik vir mense leesbaar en kan ingewikkelde idees uitdruk, maar die soort idees wat 'n programmeertaal kan uitdruk, bly tot die gebied van berekening beperk.<ref name="chauhan" /> Die term ''rekenaartaal'' word soms as sinoniem vir ''programmeertaal'' gebruik,<ref>Robert A. Edmunds, ''The Prentice-Hall Standard Glossary of Computer Terminology'', Prentice-Hall, 1985, p. 91.</ref> maar party voer aan dat dit verskillende begrippe is. Sommige hou programmeertale vir 'n deelversameling van rekenaartale.<ref>Pascal Lando, Anne Lapujade, Gilles Kassel en Frédéric Fürst, [http://home.mis.u-picardie.fr/~site-ic/site/IMG/pdf/ICSOFT2007_final.pdf Towards a General Ontology of Computer Programs] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150707093557/http://home.mis.u-picardie.fr/~site-ic/site/IMG/pdf/ICSOFT2007_final.pdf|date=7 Julie 2015}}, [http://dblp.uni-trier.de/db/conf/icsoft/icsoft2007-1.html ICSOFT 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427063709/http://dblp.uni-trier.de/db/conf/icsoft/icsoft2007-1.html|date=27 April 2010}}, pp. 163-170.</ref> Ander beskou 'n programmeertaal as 'n teoretiese konstruk waarmee 'n abstrakte masjien geprogrammeer word, en 'n rekenaartaal as die deel daarvan wat op 'n fisiese rekenaar met eindige hardewarehulpbronne loop.<ref>R. Narasimhan, "Programming Languages and Computers: A Unified Metatheory", pp. 189-247 in Franz Alt en Morris Rubinoff (reds.), ''Advances in Computers'', Volume 8, Academic Press, 1994, {{ISBN|0-12-012108-5}}, p. 215.</ref> John C. Reynolds beklemtoon dat 'n formelespesifikasietaal net so veel 'n programmeertaal is as enige taal wat vir uitvoering bedoel is. Hy voer aan dat teks- en selfs grafiese invoerformate wat die gedrag van 'n rekenaar beïnvloed, programmeertale is, al is hulle gewoonlik nie Turing-volledig nie, en merk op dat onkunde oor programmeertaalbegrippe aan die wortel van baie gebreke in invoerformate lê.<ref>John C. Reynolds, "Some thoughts on teaching programming and programming languages", ''SIGPLAN Notices'', Volume 43, Uitgawe 11, November 2008, p. 109.</ref> == Geskiedenis == === Vroeë ontwikkeling === Die eerste programmeerbare rekenaars is in die 1940's uitgevind, en daarmee saam die eerste programmeertale.<ref>{{cite web |url=https://www.computer.org/publications/tech-news/insider-membership-news/timeline-of-programming-languages |title=Coding From 1849 to 2022: a Guide to The Timeline of Programming Languages |date=10 Junie 2022 |access-date=1 Maart 2026 |website=IEEE Computer Society |last=Hierso |first=Severine}}</ref><ref name="gabbrielli">{{cite book |last1=Gabbrielli |first1=Maurizio |last2=Martini |first2=Simone |title=Programming Languages: Principles and Paradigms |date=2023 |edition=2de |publisher=Springer |isbn=978-3-031-34144-1}}</ref>{{rp|519}} Die vroegste rekenaars is in eerstegenerasietale geprogrammeer, oftewel masjientaal: eenvoudige instruksies wat die verwerker direk kon uitvoer. Dié kode was baie moeilik om te ontfout en kon nie tussen verskillende rekenaarstelsels oorgedra word nie.<ref name="gabbrielli" />{{rp|520-521}} Om programmering te vergemaklik, is assembleertale, oftewel tweedegenerasietale, uitgevind, wat van masjientaal afgewyk het om programme vir mense makliker verstaanbaar te maak, al het dit nie die oordraagbaarheid verbeter nie.<ref name="gabbrielli" />{{rp|521}} Aanvanklik was hardewarehulpbronne skaars en duur, terwyl menslike arbeid goedkoper was. Daarom is swaarhandige tale verkies wat tydsaam was om te gebruik, maar nader aan die hardeware gestaan het en dus doeltreffender was.<ref name="gabbrielli" />{{rp|522}} Die koms van hoëvlaktale, oftewel derdegenerasietale, het programmering ingrypend verander. Dié tale het deur [[abstraksie (rekenaarwetenskap)|abstraksie]] van die besonderhede van die hardeware weggedoen en is eerder ontwerp om [[algoritme]]s uit te druk wat mense makliker kan verstaan. Rekenkundige uitdrukkings kon nou byvoorbeeld in simboliese notasie geskryf en later na masjienkode vertaal word wat die hardeware kon uitvoer.<ref name="gabbrielli" />{{rp|521}} In 1957 is Fortran (FORmula TRANslation) uitgevind. Dit word dikwels as die eerste vertaalde hoëvlakprogrammeertaal beskou<ref name="gabbrielli" />{{rp|521}}<ref name="sebesta">{{cite book |last=Sebesta |first=Robert W. |title=Concepts of Programming Languages |date=2012 |edition=10de |publisher=Addison-Wesley |isbn=978-0-13-139531-2}}</ref>{{rp|42}} en is tot in die een-en-twintigste eeu nog gebruik.<ref name="gabbrielli" />{{rp|524}} === 1960's en 1970's === [[Lêer:IBM Electronic Data Processing Machine - GPN-2000-001881.jpg|duimnael|Twee mense gebruik in 1957 'n IBM 704-hoofraamrekenaar, die eerste hardeware wat vlottendepuntrekenkunde ondersteun het. Fortran is vir dié masjien ontwerp.<ref name="sebesta" />{{rp|42-44}}<ref name="gabbrielli" />{{rp|524}}]] Omstreeks 1960 is die eerste hoofraamrekenaars, oftewel algemenedoelrekenaars, ontwikkel, hoewel net vakkundiges hulle kon bedryf en die koste buitengewoon hoog was. Data en instruksies is met [[ponskaart]]e ingevoer, wat beteken het dat geen invoer bygevoeg kon word terwyl die program loop nie. Die tale van dié tyd is gevolglik vir die minimum interaksie ontwerp.<ref name="gabbrielli" />{{rp|523-524}} Na die uitvinding van die [[mikroverwerker]] het rekenaars in die 1970's dramaties goedkoper geword.<ref name="gabbrielli" />{{rp|527}} Nuwe rekenaars het ook meer gebruikerinteraksie toegelaat, wat deur nuwer programmeertale ondersteun is.<ref name="gabbrielli" />{{rp|528}} Lisp, wat in 1958 geïmplementeer is, was die eerste funksionele programmeertaal.<ref>{{cite web |url=https://twobithistory.org/2018/10/14/lisp.html |title=How Lisp Became God's Own Programming Language |website=twobithistory.org |access-date=10 April 2024 |archive-date=10 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410060444/https://twobithistory.org/2018/10/14/lisp.html |url-status=live}}</ref> In teenstelling met Fortran het dit rekursie en voorwaardelike uitdrukkings ondersteun,<ref name="sebesta" />{{rp|47-48}} en dit het ook dinamiese geheuebestuur op 'n hoop en outomatiese afvalinsameling ingevoer.<ref name="gabbrielli" />{{rp|526}} Lisp het die volgende dekades lank die toepassings van [[kunsmatige intelligensie]] oorheers.<ref name="sebesta" />{{rp|50}} In 1978 het 'n ander funksionele taal, ML, afgeleide tipes en polimorfiese parameters ingevoer.<ref name="gabbrielli" />{{rp|528}}<ref name="sebesta" />{{rp|701-703}} Nadat ALGOL (ALGOrithmic Language) in 1958 en 1960 vrygestel is,<ref name="gabbrielli" />{{rp|524-525}} het dit die standaard in die rekenaarliteratuur geword om algoritmes te beskryf. Hoewel sy kommersiële sukses beperk was, stam die gangbaarste imperatiewe tale, waaronder [[C (programmeertaal)|C]], [[Pascal (programmeertaal)|Pascal]], Ada, [[C++]], [[Java (programmeertaal)|Java]] en C#, direk of onregstreeks van ALGOL 60 af.<ref name="sebesta" />{{rp|56-57}}<ref name="gabbrielli" />{{rp|524}} Onder sy vernuwings wat later programmeertale oorgeneem het, tel groter oordraagbaarheid en die eerste gebruik van 'n konteksvrye BNF-grammatika.<ref name="gabbrielli" />{{rp|525}} Simula, die eerste taal wat [[objekgeoriënteerde programmering]] ondersteun het, met inbegrip van subtipes, dinamiese afvaardiging en oorerwing, stam ook van ALGOL af en het kommersiële sukses behaal.<ref name="gabbrielli" />{{rp|526-527}} C, nog 'n afstammeling van ALGOL, het sy gewildheid tot in die een-en-twintigste eeu behou. C gee toegang tot laervlakmasjienoperasies as ander tale van sy tyd. Sy krag en doeltreffendheid, wat deels uit buigsame wyseroperasies kom, gaan met die nadeel gepaard dat dit moeiliker is om korrekte kode te skryf.<ref name="gabbrielli" />{{rp|528}} Prolog, wat in 1972 ontwerp is, was die eerste logiese programmeertaal en kommunikeer met 'n rekenaar in die notasie van formele [[logika]].<ref name="gabbrielli" />{{rp|531}}<ref name="sebesta" />{{rp|79}} By logiese programmering spesifiseer die programmeerder 'n verlangde resultaat en laat die interpreteerder besluit hoe om dit te bereik.<ref name="gabbrielli" />{{rp|530}}<ref name="sebesta" />{{rp|79}} === 1980's tot 2000's === [[Lêer:Bangalore India Tech books for sale IMG 5261.jpg|duimnael|regs|'n Klein keur uit handboeke oor programmeertale te koop in Bangalore, Indië, 2011]] In die 1980's het die uitvinding van die [[persoonlike rekenaar]] die rolle waarvoor programmeertale gebruik is, omgekeer.<ref name="gabbrielli" />{{rp|532-533}} Nuwe tale van die 1980's het C++ ingesluit, 'n superversameling van C wat C-programme kan vertaal maar ook klasse en oorerwing ondersteun.<ref name="gabbrielli" />{{rp|534}} Ada en ander nuwe tale het ondersteuning vir gelyklopendheid ingevoer.<ref name="gabbrielli" />{{rp|534-535}} Die Japannese regering het swaar in die sogenaamde vyfdegenerasietale belê, wat gelyklopendheid by die konstrukte van logiese programmering gevoeg het, maar dié tale is deur ander tale met gelyklopendheidsondersteuning oortref.<ref name="gabbrielli" />{{rp|535}}<ref name="sebesta" />{{rp|736}} Weens die snelle groei van die [[Internet]] en die [[Wêreldwye web]] in die 1990's is nuwe programmeertale ingevoer om webbladsye en rekenaarnetwerke te ondersteun.<ref name="gabbrielli" />{{rp|536}} Java, wat op C++ gegrond is en vir groter oordraagbaarheid tussen stelsels en vir sekuriteit ontwerp is, het groot sukses behaal omdat dié eienskappe vir baie internettoepassings noodsaaklik is.<ref name="gabbrielli" />{{rp|536-537}}<ref name="sebesta" />{{rp|91-92}} 'n Verdere ontwikkeling was dié van dinamies getipeerde skriftale, naamlik [[Python (programmeertaal)|Python]], [[JavaScript]], [[PHP]] en Ruby, wat ontwerp is om vinnig klein programme te lewer wat bestaande toepassings koördineer. Omdat hulle met [[HTML]] integreer, is hulle ook gebruik om webbladsye te bou wat op bedieners gehuisves word.<ref name="gabbrielli" />{{rp|538-539}}<ref name="sebesta" />{{rp|97-99}} === 2000's tot nou === In die 2000's het die ontwikkeling van nuwe programmeertale wat wye gewildheid behaal, verlangsaam.<ref name="gabbrielli" />{{rp|542}} Een vernuwing was diensgeoriënteerde programmering, wat ontwerp is om verspreide rekenaarstelsels te ontgin waarvan die komponente deur 'n netwerk verbind is. Dienste stem met objekte in objekgeoriënteerde programmering ooreen, maar loop in 'n afsonderlike proses.<ref name="gabbrielli" />{{rp|474-475, 477, 542}} C# en F# het idees tussen imperatiewe en funksionele programmering oorgedra.<ref name="gabbrielli" />{{rp|542-543}} Ná 2010 het verskeie nuwe tale, naamlik [[Rust (programmeertaal)|Rust]], [[Go (programmeertaal)|Go]], Swift, Zig en Carbon, om die werkverrigtingkritiese sagteware meegeding waarvoor C histories gebruik is.<ref name="gabbrielli" />{{rp|544}} Die meeste nuwe programmeertale gebruik statiese tipering, terwyl enkele nuwe tale soos Julia dinamiese tipering gebruik.<ref>{{cite arXiv |eprint=1209.5145 |last1=Bezanson |first1=Jeff |last2=Karpinski |first2=Stefan |last3=Shah |first3=Viral B. |last4=Edelman |first4=Alan |date=2012 |title=Julia: A Fast Dynamic Language for Technical Computing |class=cs.PL}}</ref> Sommige van die nuwe programmeertale word as visuele programmeertale geklassifiseer, soos Scratch en LabVIEW. Party van dié tale meng teks- en visuele programmering, soos Ballerina.<ref>{{cite journal |last1=Sáez-López |first1=J. M. |last2=Román-González |first2=M. |last3=Vázquez-Cano |first3=E. |date=2016 |title=Visual programming languages integrated across the curriculum in elementary school: A two year case study using "Scratch" in five schools |journal=Computers & Education |volume=97 |pages=129-141}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kodosky |first=J. |date=2020 |title=LabVIEW |journal=Proceedings of the ACM on Programming Languages |volume=4 |issue=HOPL |pages=1-54}}</ref><ref>{{cite book |last1=Fernando |first1=A. |last2=Warusawithana |first2=L. |date=2020 |title=Beginning Ballerina Programming: From Novice to Professional |publisher=Apress}}</ref> Baie speletjie-enjins, soos Unreal en Unity, ondersteun visuele skripting.<ref>{{cite book |last=Sewell |first=B. |date=2015 |title=Blueprints Visual Scripting for Unreal Engine |publisher=Packt Publishing}}</ref><ref>{{cite book |last=Bertolini |first=L. |date=2018 |title=Hands-On Game Development without Coding: Create 2D and 3D games with Visual Scripting in Unity |publisher=Packt Publishing}}</ref> == Definisie == 'n Programmeertaal word dikwels deur die spesifikasie van 'n formele taal vasgelê, waarin sowel sy sintaks, oftewel sy vorm, as sy semantiek, oftewel sy betekenis, uiteengesit word. === Sintaks === [[Lêer:Python add5 parse.png|duimnael|367px|Ontleedboom van Python-kode met 'n insetsel wat die tokenisering wys]] [[Lêer:Python add5 syntax.svg|duimnael|292px|Sintakskleuring word dikwels gebruik om programmeerders te help om die elemente van bronkode te herken. Die taal hierbo is Python.]] Die oppervlakvorm van 'n programmeertaal staan as sy sintaks bekend. Die meeste programmeertale is suiwer tekstueel: hulle gebruik rye teks met woorde, syfers en interpunksie, net soos geskrewe natuurlike tale. Daarteenoor is sommige programmeertale grafies en gebruik hulle visuele verhoudings tussen simbole om 'n program te spesifiseer. Die sintaks van 'n taal beskryf die moontlike kombinasies van simbole wat 'n sintakties korrekte program vorm. Die betekenis wat aan 'n kombinasie van simbole gegee word, word deur die semantiek hanteer, hetsy formeel, hetsy vas ingebou in 'n verwysingsimplementering. Aangesien die meeste tale tekstueel is, behandel hierdie artikel tekstuele sintaks. Die sintaks van 'n programmeertaal word gewoonlik met 'n kombinasie van reguliere uitdrukkings, vir die leksikale struktuur, en die Backus-Naur-vorm, vir die grammatikale struktuur, gedefinieer. Hieronder volg 'n eenvoudige grammatika wat op Lisp gegrond is: <syntaxhighlight lang="bnf"> expression ::= atom | list atom ::= number | symbol number ::= [+-]?['0'-'9']+ symbol ::= ['A'-'Z''a'-'z'].* list ::= '(' expression* ')' </syntaxhighlight> Dié grammatika spesifiseer die volgende: * 'n ''expression'' is óf 'n ''atom'' óf 'n ''list''; * 'n ''atom'' is óf 'n ''number'' óf 'n ''symbol''; * 'n ''number'' is 'n ononderbroke ry van een of meer desimale syfers, met 'n plus- of minusteken wat dit opsioneel voorafgaan; * 'n ''symbol'' is 'n letter wat deur nul of meer alfabetiese karakters gevolg word, spasies uitgesluit; en * 'n ''list'' is 'n passende paar hakies met nul of meer ''expressions'' daarbinne. Die volgende is voorbeelde van goedgevormde tokenrye in dié grammatika: <code>12345</code>, <code>()</code> en <code>(a b c232 (1))</code>. Nie alle sintakties korrekte programme is semanties korrek nie. Baie sintakties korrekte programme is nogtans volgens die reëls van die taal wangevorm en kan, na gelang van die taalspesifikasie en die deugdelikheid van die implementering, 'n fout tydens vertaling of uitvoering veroorsaak. In sommige gevalle is die gedrag van sulke programme ongedefinieerd. Selfs wanneer 'n program binne 'n taal goed gedefinieer is, kan dit steeds 'n betekenis hê wat die skrywer nie bedoel het nie. As 'n mens natuurlike taal as voorbeeld neem, is dit soms nie moontlik om 'n betekenis aan 'n grammatikaal korrekte sin toe te ken nie, of is die sin onwaar: * "Kleurlose groen idees slaap woedend" is grammatikaal goedgevormd maar het geen algemeen aanvaarde betekenis nie. * "Jan is 'n getroude oujongkêrel" is grammatikaal goedgevormd maar druk 'n betekenis uit wat nie waar kan wees nie. Die volgende brokkie C-kode is sintakties korrek, maar voer operasies uit wat nie semanties gedefinieer is nie: die operasie <code>*p >> 4</code> het geen betekenis vir 'n waarde met 'n komplekse tipe nie, en <code>p->im</code> is nie gedefinieer nie omdat die waarde van <code>p</code> die nulwyser is. <syntaxhighlight lang="c"> complex *p = NULL; complex abs_p = sqrt(*p >> 4 + p->im); </syntaxhighlight> Sou die tipeverklaring op die eerste reël weggelaat word, sou die program tydens vertaling 'n fout oor die ongedefinieerde veranderlike <code>p</code> veroorsaak. Die program sou egter steeds sintakties korrek wees, aangesien tipeverklarings slegs semantiese inligting verskaf. Die grammatika wat nodig is om 'n programmeertaal te spesifiseer, kan volgens sy plek in die [[Chomsky-hiërargie]] geklassifiseer word. Die sintaks van die meeste programmeertale kan met 'n tipe 2-grammatika, met ander woorde met 'n konteksvrye grammatika, gespesifiseer word.<ref>{{cite book |author=Michael Sipser |year=1996 |title=Introduction to the Theory of Computation |publisher=PWS Publishing |isbn=978-0-534-94728-6}} Afdeling 2.2: Pushdown Automata, pp. 101-114.</ref> Sommige tale, waaronder Perl en Lisp, bevat konstrukte wat uitvoering tydens die ontledingsfase toelaat. Tale met konstrukte waarmee die programmeerder die gedrag van die ontleder kan verander, maak sintaksanalise 'n onbeslisbare probleem en laat die onderskeid tussen ontleding en uitvoering in die algemeen verdof.<ref>Jeffrey Kegler, "[http://www.jeffreykegler.com/Home/perl-and-undecidability Perl and Undecidability] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817183115/http://www.jeffreykegler.com/Home/perl-and-undecidability|date=17 Augustus 2009}}", ''The Perl Review''.</ref> In teenstelling met Lisp se makrostelsel en Perl se <code>BEGIN</code>-blokke, wat algemene berekeninge kan bevat, is C se makro's bloot stringvervangings en verg hulle geen uitvoering van kode nie.<ref>Marty Hall, 1995, [http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.html Lecture Notes: Macros] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806054148/http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.html|date=6 Augustus 2013}}.</ref> === Semantiek === Semantiek verwys na die betekenis van inhoud wat aan 'n taal se sintaks voldoen. ==== Statiese semantiek ==== Statiese semantiek stel beperkings op die struktuur van geldige tekste wat moeilik of onmoontlik is om in standaard sintaktiese formalismes uit te druk. By vertaalde tale sluit statiese semantiek in wese dié semantiese reëls in wat tydens vertaling nagegaan kan word. Voorbeelde is 'n kontrole dat elke identifiseerder verklaar is voordat dit gebruik word, in tale wat sulke verklarings vereis, of dat die etikette op die arms van 'n gevalstelling van mekaar verskil.<ref>Michael Lee Scott, ''Programming Language Pragmatics'', 2de uitgawe, Morgan Kaufmann, 2006, {{ISBN|0-12-633951-1}}, pp. 18-19.</ref> Baie belangrike beperkings van dié aard kan as reëls in 'n logika wat 'n tipestelsel genoem word, vasgelê word: 'n kontrole dat identifiseerders in die toepaslike konteks gebruik word, byvoorbeeld dat 'n heelgetal nie by 'n funksienaam gevoeg word nie, of dat subroetine-aanroepe die regte getal argumente van die regte tipe het. Ander vorme van statiese analise, soos datavloei-analise, kan ook deel van die statiese semantiek wees. Programmeertale soos Java en C# het bepaaldetoekenninganalise, 'n vorm van datavloei-analise, as deel van hul statiese semantiek.<ref>{{cite book |last=Winskel |first=Glynn |url=https://books.google.com/books?id=JzUNn6uUxm0C |title=The Formal Semantics of Programming Languages: An Introduction |date=5 Februarie 1993 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-73103-4}}</ref> ==== Dinamiese semantiek ==== Sodra die data gespesifiseer is, moet die masjien opdrag ontvang om operasies op die data uit te voer. Die semantiek kan byvoorbeeld die strategie vasstel waarmee uitdrukkings tot waardes geëvalueer word, of die wyse waarop beheerstrukture stellings voorwaardelik uitvoer. Die ''dinamiese semantiek'', ook bekend as die ''uitvoeringsemantiek'', van 'n taal bepaal hoe en wanneer die onderskeie konstrukte van 'n taal 'n programgedrag moet lewer. Daar is baie maniere om uitvoeringsemantiek te definieer. Natuurlike taal word dikwels gebruik om die uitvoeringsemantiek van tale wat in die praktyk algemeen gebruik word, te spesifiseer. 'n Aansienlike hoeveelheid akademiese navorsing word aan die formele semantiek van programmeertale gewy, wat dit moontlik maak om uitvoeringsemantiek op 'n formele wyse te spesifiseer.<ref>{{cite web |last=Schreiner |first=Wolfgang |title=Formal Semantics of Programming Languages |url=https://www3.risc.jku.at/courses/ss99/semantics |access-date=23 September 2026 |publisher=Johannes Kepler Universiteit Linz}}</ref> == Eienskappe == 'n Taal verskaf eienskappe waarmee 'n [[programmeerder]] sagteware kan ontwikkel. Enkele opvallende eienskappe word hieronder beskryf. === Tipestelsel === 'n Datatipe is 'n versameling toelaatbare waardes en operasies wat op dié waardes uitgevoer kan word.<ref name="sebesta" />{{rp|244}} Elke programmeertaal se tipestelsel bepaal watter datatipes bestaan, wat die tipe van 'n uitdrukking is, en hoe tipe-ekwivalensie en tipeversoenbaarheid in die taal werk.<ref name="sebesta" />{{rp|245}} Volgens die tipeteorie is 'n taal volledig getipeer as die spesifikasie van elke operasie die datatipes bepaal waarop die operasie van toepassing is.<ref name="typing">{{cite web |url=http://www.acooke.org/comp-lang.html |author=Andrew Cooke |title=Introduction To Computer Languages |access-date=13 Julie 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815140215/http://www.acooke.org/comp-lang.html |archive-date=15 Augustus 2012}}</ref> Daarteenoor laat 'n ongetipeerde taal, soos die meeste assembleertale, enige operasie op enige data toe, gewoonlik rye bisse van verskillende lengtes.<ref name="typing" /> In die praktyk is min tale volledig getipeer, maar die meeste bied 'n mate van tipering.<ref name="typing" /> Omdat verskillende tipes, soos [[heelgetal]]le en vlottendepuntgetalle, waardes verskillend verteenwoordig, volg onverwagte uitkomste wanneer die een tipe gebruik word waar die ander verwag word. Tipekontrole merk dié fout, gewoonlik tydens vertaling, aangesien tipekontrole tydens looptyd duurder is.<ref name="sebesta" />{{rp|15, 408-409}} By sterk tipering kan tipefoute altyd opgespoor word, tensy veranderlikes uitdruklik na 'n ander tipe omgeskakel word. Swak tipering kom voor wanneer tale implisiete omskakeling toelaat, byvoorbeeld om operasies tussen veranderlikes van verskillende tipes moontlik te maak sonder dat die programmeerder 'n uitdruklike tipe-omskakeling doen. Hoe meer gevalle waarin sulke tipedwang toegelaat word, hoe minder tipefoute kan opgespoor word.<ref name="sebesta" />{{rp|303-304}} ==== Algemeen ondersteunde tipes ==== Vroeë programmeertale het dikwels net ingeboude numeriese tipes ondersteun, soos die heelgetal, met en sonder teken, en die vlottendepuntgetal, wat operasies op reële getalle wat nie heelgetalle is nie, moontlik maak. Die meeste programmeertale ondersteun verskeie groottes vlottendepuntgetalle, dikwels ''float'' en ''double'' genoem, en heelgetalle na gelang van die grootte en presisie wat die programmeerder nodig het. Wanneer 'n heelgetal in 'n tipe gestoor word wat te klein is om dit te verteenwoordig, lei dit tot heelgetaloorloop. Negatiewe getalle word met tekentipes meestal in tweekomplement verteenwoordig, hoewel eenkomplement ook gebruik word.<ref name="sebesta" />{{rp|246-247}} Ander algemene tipes is die Boole-tipe, wat óf waar óf onwaar is, en die karakter, tradisioneel een [[greep]], wat genoeg is om al die ASCII-karakters te verteenwoordig.<ref name="sebesta" />{{rp|249}} Skikkings is 'n datatipe waarvan die elemente in baie tale uit 'n enkele tipe van vaste lengte moet bestaan. Ander tale definieer skikkings as verwysings na data wat elders gestoor word, en ondersteun elemente van verskillende tipes.<ref name="sebesta" />{{rp|260}} Afhangend van die programmeertaal kan rye van meer as een karakter, wat strings genoem word, as skikkings van karakters of as 'n eie primitiewe tipe ondersteun word.<ref name="sebesta" />{{rp|250}} Strings kan van vaste of veranderlike lengte wees, wat groter buigsaamheid teen die prys van meer bergingsruimte en meer ingewikkeldheid bied.<ref name="sebesta" />{{rp|254}} Ander datatipes wat ondersteun kan word, is lyste,<ref name="sebesta" />{{rp|281-282}} assosiatiewe oftewel ongeordende skikkings wat met sleutels bereik word,<ref name="sebesta" />{{rp|272-273}} rekords waarin data in 'n geordende struktuur op name afgebeeld word,<ref name="sebesta" />{{rp|276-277}} en tupels, wat met rekords ooreenstem maar sonder name vir die datavelde.<ref name="sebesta" />{{rp|280}} Wysers stoor geheueadresse en verwys gewoonlik na plekke op die hoop waar ander data gestoor word.<ref name="sebesta" />{{rp|289-290}} Die eenvoudigste gebruikergedefinieerde tipe is 'n ordinale tipe, dikwels 'n enumerasie genoem, waarvan die waardes op die versameling positiewe heelgetalle afgebeeld kan word.<ref name="sebesta" />{{rp|255}} Sedert die middel 1980's ondersteun die meeste programmeertale ook abstrakte datatipes, waarin die verteenwoordiging van die data en die operasies vir die gebruiker verborge is en net 'n koppelvlak bereikbaar is.<ref name="sebesta" />{{rp|244-245}} Die voordele van data-abstraksie kan groter betroubaarheid, minder ingewikkeldheid en minder kans op naambotsings insluit, en laat toe dat die onderliggende [[datastruktuur]] sonder enige aanpassing van die kliënt se kode verander word.<ref name="sebesta" />{{rp|477}} ==== Statiese en dinamiese tipering ==== By statiese tipering word die tipes van alle uitdrukkings bepaal voordat 'n program uitgevoer word, gewoonlik tydens vertaling.<ref name="typing" /> Die meeste wydgebruikte, staties getipeerde programmeertale verg dat die tipes van veranderlikes uitdruklik gespesifiseer word. In sommige tale is tipes implisiet; een vorm hiervan is wanneer die vertaler tipes uit die konteks kan aflei. Die nadeel van implisiete tipering is dat foute moontlik onopgemerk bly.<ref name="sebesta" />{{rp|211}} Volledige tipe-afleiding word tradisioneel met funksionele tale soos Haskell en ML verbind.<ref>{{cite conference |last=Leivant |first=Daniel |date=1983 |title=Polymorphic type inference |conference=ACM SIGACT-SIGPLAN symposium on Principles of programming languages |location=Austin, Texas |publisher=ACM Press |pages=88-98 |doi=10.1145/567067.567077 |isbn=978-0-89791-090-3 |doi-access=free}}</ref> By dinamiese tipering is die tipe nie aan die [[veranderlike]] gekoppel nie, maar net aan die waarde wat daarin vervat is. 'n Enkele veranderlike kan vir 'n waarde van 'n ander tipe hergebruik word. Hoewel dit die programmeerder meer buigsaamheid gee, kom dit teen die prys van laer betroubaarheid en van 'n kleiner vermoë by die programmeertaal om vir foute te kontroleer.<ref name="sebesta" />{{rp|212-213}} Sommige tale laat veranderlikes van 'n verenigingstipe toe waaraan enige tipe waarde toegeken kan word, as uitsondering op hul gewone reëls vir statiese tipering.<ref name="sebesta" />{{rp|284-285}} === Gelyklopendheid === In die rekenaarwese kan verskeie instruksies gelyktydig uitgevoer word. Baie programmeertale ondersteun gelyklopendheid op instruksievlak en op subprogramvlak.<ref name="sebesta" />{{rp|576}} Teen die een-en-twintigste eeu het bykomende verwerkingskrag op rekenaars toenemend uit die gebruik van bykomende verwerkers gekom, wat van programmeerders verg om sagteware te ontwerp wat verskeie verwerkers gelyktydig gebruik om beter werkverrigting te behaal.<ref name="sebesta" />{{rp|579}} Geïnterpreteerde tale soos Python en Ruby ondersteun nie die gelyklopende gebruik van verskeie verwerkers nie.<ref name="sebesta" />{{rp|585}} Ander programmeertale ondersteun wel die bestuur van data wat tussen verskillende drade gedeel word, deur die volgorde waarin sleutelinstruksies uitgevoer word met semafore te beheer, deur toegang tot gedeelde data met 'n monitor te beheer, of deur boodskapoordrag tussen drade moontlik te maak.<ref name="sebesta" />{{rp|585-586}} === Uitsonderinghantering === Baie programmeertale bevat uitsonderinghanteerders, 'n gedeelte kode wat deur looptydfoute geaktiveer word en hulle op twee hoofmaniere kan hanteer:<ref name="sebesta" />{{rp|630, 634}} * Beëindiging: die program sluit af en gee beheer aan die [[bedryfstelsel]] oor. Dié keuse word as die eenvoudigste beskou. * Hervatting: die program hervat naby waar die uitsondering voorgekom het. Dit kan 'n herhaling van die uitsondering veroorsaak, tensy die uitsonderinghanteerder waardes kan verander om te voorkom dat die uitsondering weer voorkom. Sommige programmeertale ondersteun dit dat 'n blok kode uitgevoer word ongeag of 'n uitsondering voorkom voordat die kode bereik word; dit word finalisering genoem.<ref name="sebesta" />{{rp|635}} Daar is 'n afweging tussen 'n groter vermoë om uitsonderings te hanteer en swakker werkverrigting.<ref name="sebesta" />{{rp|631}} Al is foute met skikkingindekse algemeen,<ref name="sebesta" />{{rp|261}} kontroleer C hulle byvoorbeeld om werkverrigtingsredes nie.<ref name="sebesta" />{{rp|631}} Hoewel programmeerders kode kan skryf om gebruikergedefinieerde uitsonderings te vang, kan dit 'n program onoorsigtelik maak. Die standaardbiblioteke van sommige tale, soos C, gebruik hul terugkeerwaardes om 'n uitsondering aan te dui.<ref name="sebesta" />{{rp|632}} Sommige tale en hul vertalers kan fouthantering tydelik of permanent aan- en afskakel.<ref name="sebesta" />{{rp|631, 635-636}} == Ontwerp en implementering == Een van die belangrikste invloede op die ontwerp van programmeertale was die rekenaarargitektuur. Imperatiewe tale, die gangbaarste soort, is ontwerp om goed op die Von Neumann-argitektuur te werk, die algemeenste argitektuur vir digitale rekenaars.<ref name="sebesta" />{{rp|18}} In die Von Neumann-argitektuur stoor die geheue sowel die data as die instruksies, terwyl die sentrale verwerkingseenheid wat die instruksies op die data uitvoer, apart staan en data heen en weer daarheen gevoer moet word. Die sentrale elemente in dié tale is veranderlikes, toekenning en iterasie, wat op sulke masjiene doeltreffender is as rekursie.<ref name="sebesta" />{{rp|19}} Baie programmeertale is van nuuts af ontwerp, aangepas om nuwe behoeftes te dien en met ander tale gekombineer, en baie het mettertyd in onbruik verval. Die geboorte van programmeertale in die 1950's is deur die begeerte aangespoor om 'n universele programmeertaal te skep wat vir alle masjiene en doeleindes geskik is, sodat kode nie vir verskillende rekenaars geskryf hoef te word nie.<ref name="nofre">{{cite journal |last1=Nofre |first1=David |last2=Priestley |first2=Mark |last3=Alberts |first3=Gerard |title=When Technology Became Language: The Origins of the Linguistic Conception of Computer Programming, 1950-1960 |journal=Technology and Culture |date=2014 |volume=55 |issue=1 |pages=40-75 |doi=10.1353/tech.2014.0031 |jstor=24468397 |pmid=24988794 |issn=0040-165X}}</ref>{{rp|55}} Teen die vroeë 1960's is die gedagte van 'n universele taal laat vaar weens die verskillende vereistes van die verskeidenheid doeleindes waarvoor kode geskryf is.<ref name="nofre" />{{rp|60}} === Afwegings === Gewenste eienskappe van programmeertale is leesbaarheid, skryfbaarheid en betroubaarheid.<ref name="sebesta" />{{rp|8}} Dié eienskappe kan die koste om programmeerders in 'n taal op te lei, die tyd wat nodig is om programme in die taal te skryf en te onderhou en die koste om die kode te vertaal, verminder, en kan terselfdertyd die werkverrigting tydens looptyd verhoog.<ref name="sebesta" />{{rp|16-17}} * Hoewel vroeë programmeertale dikwels doeltreffendheid bo leesbaarheid gestel het, het leesbaarheid sedert die 1970's in belang gegroei. Verskeie operasies wat dieselfde resultaat lewer, kan die leesbaarheid skaad, net soos operatoroorlading, waardeur dieselfde operator meer as een betekenis kan hê.<ref name="sebesta" />{{rp|8-9}} Nog 'n eienskap wat vir leesbaarheid belangrik is, is ortogonaliteit, wat die getal konstrukte beperk wat 'n programmeerder moet leer.<ref name="sebesta" />{{rp|9-10}} 'n Sintaksstruktuur wat maklik verstaanbaar is en spesiale woorde wat onmiddellik duidelik is, dra ook tot leesbaarheid by.<ref name="sebesta" />{{rp|12-13}} * Skryfbaarheid is die gemak waarmee kode geskryf kan word om die verlangde probleem op te los. Saam met dieselfde eienskappe wat vir leesbaarheid noodsaaklik is,<ref name="sebesta" />{{rp|13}} help abstraksie, oftewel koppelvlakke wat besonderhede vir die kliënt verberg, en uitdrukkingskrag, wat korter programme moontlik maak, die programmeerder verder om kode te skryf.<ref name="sebesta" />{{rp|14-15}} Namate die ondersteuning vir abstraksie gegroei het, kon programmeerders idees uitdruk wat verder van 'n eenvoudige vertaling na onderliggende hardeware-instruksies af staan, en kan hulle programme meer berekening met minder moeite van die programmeerder doen.<ref>Frederick P. Brooks jr., ''The Mythical Man-Month'', Addison-Wesley, 1982, pp. 93-94.</ref> Die meeste programmeertale kom met 'n standaardbiblioteek van algemeen gebruikte funksies.<ref>{{cite web |last1=Busbee |first1=Kenneth Leroy |last2=Braunschweig |first2=Dave |title=Standard Libraries |url=https://press.rebus.community/programmingfundamentals/chapter/standard-libraries/ |website=Programming Fundamentals – A Modular Structured Approach |access-date=27 Januarie 2024 |date=15 Desember 2018}}</ref> * Betroubaarheid beteken dat 'n program onder 'n wye verskeidenheid omstandighede presteer soos gespesifiseer.<ref name="sebesta" />{{rp|15}} Tipekontrole, uitsonderinghantering en beperkte aliasvorming, waar meer as een naam van 'n veranderlike dieselfde gebied van die geheue bereik, kan alles 'n program se betroubaarheid verbeter.<ref name="sebesta" />{{rp|8, 16}} Die ontwerp van 'n programmeertaal gaan dikwels met afwegings gepaard.<ref name="sebesta" />{{rp|18, 23}} Eienskappe wat die betroubaarheid verbeter, kom byvoorbeeld meestal teen die prys van werkverrigting.<ref name="sebesta" />{{rp|23}} Groter uitdrukkingskrag deur 'n groot getal operators maak dit makliker om kode te skryf, maar kom teen die prys van leesbaarheid.<ref name="sebesta" />{{rp|23}} Natuurliketaalprogrammering is as 'n manier voorgestel om die behoefte aan 'n gespesialiseerde taal vir programmering uit te skakel. Dié doel is egter nog nie bereik nie en die voordele daarvan is oop vir debat. [[Edsger W. Dijkstra]] het die standpunt gehuldig dat die gebruik van 'n formele taal noodsaaklik is om die invoer van sinlose konstrukte te voorkom.<ref>Edsger W. Dijkstra, [http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/transcriptions/EWD06xx/EWD667.html On the foolishness of "natural language programming"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120201526/http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/transcriptions/EWD06xx/EWD667.html|date=20 Januarie 2008}}, EWD667.</ref> Alan Perlis was net so afwysend oor die gedagte.<ref>{{cite web |last=Perlis |first=Alan |url=http://www-pu.informatik.uni-tuebingen.de/users/klaeren/epigrams.html |title=Epigrams on Programming |work=SIGPLAN Notices Vol. 17, No. 9 |date=September 1982 |pages=7-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990117034445/http://www-pu.informatik.uni-tuebingen.de/users/klaeren/epigrams.html |archive-date=17 Januarie 1999}}</ref> === Spesifikasie === Die spesifikasie van 'n programmeertaal is 'n artefak waarmee die gebruikers en die implementeerders van die taal kan ooreenkom of 'n stuk bronkode 'n geldige program in dié taal is, en indien wel, wat sy gedrag moet wees. 'n Spesifikasie van 'n programmeertaal kan verskeie vorme aanneem, waaronder die volgende: * 'n Uitdruklike definisie van die sintaks, die statiese semantiek en die uitvoeringsemantiek van die taal. Terwyl die sintaks gewoonlik met 'n formele grammatika gespesifiseer word, kan semantiese definisies in natuurlike taal geskryf word, soos in die geval van C, of as 'n formele semantiek, soos in die spesifikasies van Standard ML<ref>{{cite book |last=Milner |first=R. |author2=M. Tofte |author3=R. Harper |author4=D. MacQueen |title=The Definition of Standard ML (Revised) |publisher=MIT Press |year=1997 |isbn=978-0-262-63181-5}}</ref> en Scheme.<ref>{{cite web |first=Richard |last=Kelsey |author2=William Clinger |author3=Jonathan Rees |title=Section 7.2 Formal semantics |work=Revised⁵ Report on the Algorithmic Language Scheme |url=http://www.schemers.org/Documents/Standards/R5RS/HTML/r5rs-Z-H-10.html#%_sec_7.2 |date=Februarie 1998 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060706081110/http://www.schemers.org/Documents/Standards/R5RS/HTML/r5rs-Z-H-10.html#%_sec_7.2 |archive-date=6 Julie 2006}}</ref> * 'n Beskrywing van die gedrag van 'n vertaler vir die taal, soos in die spesifikasies van C++ en Fortran. Die sintaks en semantiek van die taal moet uit dié beskrywing afgelei word, wat in natuurlike of formele taal geskryf kan wees. * 'n ''Verwysings''- of ''modelimplementering'', soms in die taal self geskryf, soos in die geval van Prolog of ANSI REXX.<ref>ANSI, ''Programming Language Rexx'', X3-274.1996.</ref> Die sintaks en semantiek van die taal is uitdruklik in die gedrag van die verwysingsimplementering. === Implementering === 'n Implementering van 'n programmeertaal is die omsetting van 'n program in masjienkode wat die hardeware kan uitvoer. Die masjienkode kan dan met die hulp van die bedryfstelsel uitgevoer word.<ref name="sebesta" />{{rp|23-24}} Die algemeenste vorm van implementering in produksiekode is deur 'n vertaler, wat die bronkode deur 'n tussentaal na masjienkode omsit, bekend as 'n uitvoerbare program. Sodra die program vertaal is, loop dit vinniger as met ander implementeringsmetodes.<ref name="sebesta" />{{rp|25-27}} Sommige vertalers kan verdere optimering bied om die gebruik van geheue of berekening te verminder wanneer die uitvoerbare program loop, maar dit verleng die vertaaltyd.<ref name="sebesta" />{{rp|27}} 'n Ander implementeringsmetode is om die program met 'n interpreteerder te laat loop, wat elke reël sagteware net voor uitvoering na masjienkode omsit. Al kan dit ontfouting vergemaklik, is die nadeel van interpretasie dat dit 10 tot 100 keer stadiger loop as 'n vertaalde uitvoerbare program.<ref name="sebesta" />{{rp|28}} Hibriede metodes van interpretasie bied deur gedeeltelike vertaling party van die voordele van vertaling en party van die voordele van interpretasie. Een vorm hiervan is intydse vertaling, waarby die sagteware vooraf na 'n tussentaal vertaal word en dan onmiddellik voor uitvoering na masjienkode.<ref name="sebesta" />{{rp|29-30}} == Eiendomstale == Hoewel die meeste van die gangbaarste programmeertale oop spesifikasies en implementerings het, bestaan baie programmeertale net as eiendomstale waarvan die implementering slegs van een verskaffer beskikbaar is. Sommige tale lê op die grens tussen eiendomsreg en openheid: [[Oracle Corporation|Oracle]] maak byvoorbeeld aanspraak op eiendomsreg op sommige aspekte van die programmeertaal Java, en [[Microsoft]] se C#, waarvan die meeste dele oop implementerings het, het in die Common Language Runtime ook 'n geslote omgewing.<ref>{{cite news |url=https://www.computerscience.org/resources/computer-programming-languages/ |title=Guide to Programming Languages |work=ComputerScience.org |access-date=13 Mei 2018 |archive-date=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513223729/https://www.computerscience.org/resources/computer-programming-languages/ |url-status=live}}</ref> Baie eiendomstale word ten spyte van hul geslote aard wyd gebruik; voorbeelde is MATLAB, VBScript en die Wolfram-taal. Sommige tale maak die oorgang van geslote na oop: Erlang was oorspronklik Ericsson se interne programmeertaal.<ref>{{cite web |url=https://www.ibm.com/developerworks/library/os-erlang1/index.html |title=The basics |date=10 Mei 2011 |website=ibm.com |access-date=13 Mei 2018 |archive-date=14 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514064903/https://www.ibm.com/developerworks/library/os-erlang1/index.html |url-status=live}}</ref> [[Oopbronsagteware|Oopbronprogrammeertale]] is veral nuttig vir toepassings in die oop wetenskap, aangesien hulle die vermoë tot replikasie en tot die deel van kode verbeter.<ref>{{cite journal |last1=Abdelaziz |first1=Abdullah I. |last2=Hanson |first2=Kent A. |last3=Gaber |first3=Charles E. |last4=Lee |first4=Todd A. |date=2023 |title=Optimizing large real-world data analysis with parquet files in R: A step-by-step tutorial |journal=Pharmacoepidemiology and Drug Safety |volume=33 |issue=3 |page=e5728 |doi=10.1002/pds.5728 |doi-access=free |pmid=37984998}}</ref> == Gebruik == Duisende verskillende programmeertale is geskep, hoofsaaklik op die gebied van die rekenaarwese.<ref name="hopl" /> Individuele sagtewareprojekte gebruik gewoonlik vyf of meer programmeertale.<ref>{{cite conference |last1=Mayer |first1=Philip |last2=Bauer |first2=Alexander |title=An empirical analysis of the utilization of multiple programming languages in open source projects |conference=Proceedings of the 19th International Conference on Evaluation and Assessment in Software Engineering |publisher=ACM |year=2015 |location=New York |isbn=978-1-4503-3350-4 |pages=4:1-4:10 |doi=10.1145/2745802.2745805 |doi-access=free}}</ref> Programmeertale verskil van die meeste ander vorme van menslike uitdrukking deurdat hulle 'n groter mate van presisie en volledigheid verg. Wanneer mense natuurlike taal gebruik om met ander mense te kommunikeer, kan skrywers en sprekers dubbelsinnig wees en klein foute maak en steeds verwag dat hul bedoeling verstaan word. Rekenaars doen egter, figuurlik gesproke, presies wat hulle beveel word en kan nie "verstaan" watter kode die programmeerder bedoel het om te skryf nie. Die kombinasie van die taaldefinisie, 'n program en die program se invoere moet die eksterne gedrag wat tydens uitvoering voorkom, binne die beheergebied van dié program volledig bepaal. Idees oor 'n algoritme kan daarteenoor met pseudokode aan mense oorgedra word, sonder die presisie wat vir uitvoering nodig is; pseudokode wissel natuurlike taal met kode in 'n programmeertaal af. 'n Programmeertaal verskaf 'n gestruktureerde meganisme om stukke data te definieer, sowel as die operasies of transformasies wat outomaties op dié data uitgevoer kan word. 'n Programmeerder gebruik die abstraksies in die taal om die begrippe in 'n berekening te verteenwoordig. Dié begrippe word as 'n versameling van die eenvoudigste beskikbare elemente verteenwoordig, wat primitiewe genoem word.<ref>{{cite web |url=http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-10.html |title=Structure and Interpretation of Computer Programs |author=Abelson, Sussman en Sussman |access-date=3 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226050622/http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-10.html |archive-date=26 Februarie 2009}}</ref> ''Programmering'' is die proses waardeur programmeerders dié primitiewe kombineer om nuwe programme saam te stel, of bestaande programme vir nuwe gebruike of 'n veranderende omgewing aan te pas. Programme vir 'n rekenaar kan in 'n bondelproses sonder enige menslike wisselwerking uitgevoer word, of 'n gebruiker kan opdragte in 'n interaktiewe sessie van 'n interpreteerder tik. In dié geval is die "opdragte" bloot programme waarvan die uitvoering aaneengeskakel word. Wanneer 'n taal sy opdragte sonder om te vertaal deur 'n interpreteerder kan laat loop, soos 'n [[Unix]]-dop of 'n ander opdraglynkoppelvlak, word dit 'n skriftaal genoem.<ref>{{cite web |url=http://www.mactech.com/articles/mactech/Vol.15/15.09/ScriptingLanguages/index.html |title=Scripting Languages |year=1999 |first1=Vicki |last1=Brown |first2=Rich |last2=Morin |website=MacTech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202235828/http://www.mactech.com/articles/mactech/Vol.15/15.09/ScriptingLanguages/index.html |archive-date=2 Desember 2017}}</ref> === Meting van taalgebruik === Dit is moeilik om te bepaal watter programmeertaal die wydste gebruik word, aangesien die definisie van gebruik volgens die konteks wissel. Die een taal kan die grootste getal programmeerderure in beslag neem, 'n ander het meer reëls kode, en 'n derde gebruik die meeste verwerkertyd. Sommige tale is baie gewild vir bepaalde soorte toepassings. [[COBOL]] staan byvoorbeeld steeds sterk in die korporatiewe datasentrum, dikwels op groot hoofraamrekenaars;<ref>{{cite web |url=http://www.computerworld.com.au/article/319269/cobol_turns_50/ |title=COBOL turns 50 |date=21 September 2009 |access-date=19 Oktober 2013 |author=Georgina Swan |publisher=Computerworld |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019181128/http://www.computerworld.com.au/article/319269/cobol_turns_50/ |archive-date=19 Oktober 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.developer.com/lang/other/7-myths-of-cobol-debunked.html |title=7 Myths of COBOL Debunked |date=3 Mei 2012 |access-date=19 Oktober 2013 |author=Ed Airey |publisher=developer.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019171802/http://www.developer.com/lang/other/7-myths-of-cobol-debunked.html |archive-date=19 Oktober 2013}}</ref> Fortran in wetenskaplike en ingenieurstoepassings; Ada in die lug- en ruimtevaart, vervoer, die weermag en intydse en ingebedde toepassings; en C in ingebedde toepassings en bedryfstelsels. Ander tale word gereeld gebruik om baie verskillende soorte toepassings te skryf. Verskeie metodes om die gewildheid van 'n taal te meet, elk met sy eie sydigheid oor wat gemeet word, is voorgestel: * om die getal werksadvertensies te tel wat die taal vermeld<ref>{{cite web |author=Nicholas Enticknap |url=http://www.computerweekly.com/Articles/2007/09/11/226631/sslcomputer-weekly-it-salary-survey-finance-boom-drives-it-job.htm |title=SSL/Computer Weekly IT salary survey: finance boom drives IT job growth |work=Computer Weekly |access-date=14 Junie 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026035734/http://www.computerweekly.com/Articles/2007/09/11/226631/SSLComputer-Weekly-IT-salary-survey-finance-boom-drives-IT-job.htm |archive-date=26 Oktober 2011}}</ref> * die getal boeke wat verkoop word wat die taal onderrig of beskryf<ref>{{cite web |url=http://radar.oreilly.com/archives/2006/08/programming_language_trends_1.html |title=Counting programming languages by book sales |publisher=Radar.oreilly.com |date=2 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517023127/http://radar.oreilly.com/archives/2006/08/programming_language_trends_1.html |archive-date=17 Mei 2008}}</ref> * skattings van die getal bestaande reëls kode wat in die taal geskryf is, wat tale wat nie dikwels in openbare soektogte voorkom nie, kan onderskat<ref>J. M. Bieman en V. Murdock, "Finding code on the World Wide Web: a preliminary investigation", ''Proceedings First IEEE International Workshop on Source Code Analysis and Manipulation'', 2001.</ref> * tellings van verwysings na die naam van die taal wat met 'n soekenjin op die web gevind word. In Junie 2024 was Python, C++, C, Java en C# volgens die TIOBE-indeks die vyf voorste programmeertale. TIOBE verskaf 'n lys van die 100 voorste programmeertale volgens sy indeks en werk dié lys maandeliks by.<ref>{{cite web |url=https://www.tiobe.com/tiobe-index/ |title=TIOBE Index |publisher=TIOBE |access-date=24 Junie 2024}}</ref> Volgens die personeel van IEEE Spectrum kan die gewildste programmeertale van vandag hul oorheersing weens die manier waarop kunsmatige intelligensie werk, behou. Dit sal gevolglik vir nuwe tale moeiliker wees om gewild te raak, aangesien programmeerders nie baie programme daarin sal skryf nie.<ref>{{cite web |url=https://spectrum.ieee.org/top-programming-languages-2025 |title=Top Programming Languages 2025 |website=IEEE Spectrum |access-date=25 September 2025}}</ref> == Klassifikasies == Programmeertale kan volgens die volgende hoëvlakklassifikasies beskryf word, wat soms oorvleuel:<ref name="sebesta" />{{rp|21}} ; Imperatief : 'n Imperatiewe programmeertaal ondersteun die implementering van logika wat as 'n reeks geordende operasies geënkodeer is. Die meeste gangbare tale word as imperatief geklassifiseer.<ref name="sebesta" />{{rp|21-22}} ; Funksioneel : 'n Funksionele programmeertaal ondersteun die opeenvolgende toepassing van funksies op die gegewe parameters. Hoewel baie navorsers dit om sy eenvoud en elegansie waardeer, het probleme met doeltreffendheid verhoed dat dit wyd aanvaar word.<ref name="sebesta" />{{rp|12}} ; Logies : 'n Logiese programmeertaal is so ontwerp dat die sagteware, eerder as die programmeerder, besluit in watter volgorde die instruksies uitgevoer word.<ref name="sebesta" />{{rp|22}} ; Objekgeoriënteerd : Objekgeoriënteerde programmering word deur eienskappe soos data-abstraksie, oorerwing en dinamiese afvaardiging gekenmerk. Dit word deur die meeste gangbare imperatiewe tale en sommige funksionele tale ondersteun.<ref name="sebesta" />{{rp|21-22}} ; Opmaak : Hoewel 'n opmaaktaal nie as sulks 'n programmeertaal is nie, kan dit integrasie met 'n programmeertaal ondersteun. ; Spesiaal : Daar is spesialedoeltale wat nie maklik met ander programmeertale vergelyk kan word nie.<ref name="sebesta" />{{rp|22-23}} == Sien ook == * [[Lys van programmeertale]] * [[Rekenaarprogrammering]] * [[Rekenaarwetenskap]] * [[Sagteware-ingenieurswese]] {{Portaal|Rekenaarwetenskap}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} {{Normdata}} [[Kategorie:Programmeertale| ]] q0zzzcs27wkrckez6dnc4iobyclqlh9 4 5209 2976983 2976529 2026-10-09T09:28:39Z MediaWiki message delivery 55541 /* Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist */ nuwe afdeling 2976983 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp die gebruik van intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::::{{neutraal}} Ek het gemengde gevoelens hieroor. Op die Franse Wikipedia is daar 'n artikel genaamd "[[:fr:Maison du blé et du pain]]". Dis 'n koring- en broodmuseum in Switserland. Die vraag is - '''is hierdie artikel relevant vir die Afrikaanse Wikipedia'''? Regverdig dit 'n artikel? Miskien vir 'n Moorreesburger wat sy eie Koringbedryfmuseum wil vergelyk, ja. Maar die res van Suid-Afrika en Namibië? Nee. Die teenvraag is - waarom mag iemand nie daarvan bewus gemaak word nie? :::::::::Ons sit nou in die knars: aan die een kant onthou ek nog hoe 'n groep by Reddit suur was omdat [[Nederduits (skoolvak)]] 'n voorbladartikel geword het, wat ek bloot uit die Duitse Wikipedia destyds vertaal het. Uit die Redditeure se standpunt verstaan ek egter hul besware: dit voel "volksvreemd" (al vind ek prinses Diana ewe volksvreemd op die tydskrifvoorblaaie, aangesien ons 65 jaar al 'n republiek is). Aan die ander kant was die Redditeure se standpunt ewe vreemd: enige intelligente mens kon insien die foute wat met Nederduits gemaak is, kan netsowel met Afrikaans, Nama, Korana (feitlik enige taal) orals herhaal word: die sprekers wag amper ter elfder ure tot 'n taal heeltemal vergete is, en dan skielik, oornag, moet daar inderhaas 'n oplossing gesoek word wat dubbel soveel kos as om die masjien aan die loop te hou. Die onderwysers het ondertussen almal afgetree, of is dood. Die doel van die Wiki-artikel was juis om uit die Duitsers se foute te leer. :::::::::Die oplossing, het ek my voorgeneem, is om die pad van Voyageur te volg: versamel die bronne, maar skryf met die onwetende Afrikaanse leser in gedagte.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::::Ja, die liewe Voyageur (R.I.V.) het hom altyd daarvoor beywer om hier ensiklopediese inligting te plaas wat nie op die Engelse Wikipedia beskikbaar is nie. Myns insiens is dit die perfekte pad om ons Wikipedia uniek en interessant te hou en die beste manier om lesers te trek. Ek probeer dieselfde. Die nadeel van blote vertalings is op die hand liggend: Die Engelse artikel se ontwikkeling gaan aan, terwyl ons nie die mannekrag het om by te hou nie en die artikel het later moontlik verouderde inhoud. As jy self 'n nuwe artikel volgens bronne skep, sit jy nooit met dié probleem nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) == Ons Flora projek. == Gemeenskap, ons flora foto projek groei konstant. Prof. Van Wyk het reeds ongeveer 26,000 foto's gelaai. Die Kategorie:Flora van Suid-Afrika is nou reeds 10,237 artikels groot. Lekker om te kan sê, baie groter as die magtige Engelse Wikipedia. Beplanning vir die toekoms; daar is tans 'n Kategorie:Flora van Amerika. Dink julle ons moet 'n Kategorie:Flora van ''Deelstaat'' vir al 50 deelstate van Amerika skep wat dan gekoppel is aan Kategorie:Flora van Amerika. Die Engelse doen dit nie so nie. Miskien dieselfde vir Australië. Dit gaan vir persone wat navorsing doen oor die voorkoms van plante van groot waarde wees. Julle gedagtes... {{ping|BurgertB|JMK|Rooiratel|Jcwf|Sobaka|Pynappel}} Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:44, 6 Oktober 2026 (UTC) :Klink reg, want daai deelstate is groot gebiede wat baie van mekaar verskil. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 13:05, 7 Oktober 2026 (UTC) == 'n Bakkiesblad spesialis.. == Gemeenskap, die persoon wat ons FB blad bygewerk het, het verdwyn. Ons moet die voorblad opdateer sodat dit 131,000 wys. Wie kan help? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:46, 6 Oktober 2026 (UTC) == [[Strydpoortberge]] == Gemeenskap, ons kort iets oor die Strydpoortberge. Wie het inligting? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:36, 6 Oktober 2026 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 7 Oktober 2026 (UTC) ::Jy sê: "Dit is in Limpopo by Mokopane, naby Haenertsburg, geleë." Daardie 2 plekke kan nie in dieselfde asem genoem word nie, hulle is dan 116 km van mekaar, alhoewel die berg altwee omvat. (Ek weet, ek woon naby aan Haenertsburg) [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:27, 7 Oktober 2026 (UTC) :::Dis wat die bronne sê. Die bergreeks strek seker verby altwee. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 7 Oktober 2026 (UTC) ::::Ek het die artikel gekorrigeer...die aanduiding vd ligging was nie 100% korrek nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:36, 7 Oktober 2026 (UTC) :::::Dankie @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:59, 7 Oktober 2026 (UTC) == Voorstel vir sjabloon:intertaalskakel2 == Ek dink daar is moontlik ruimte vir 'n nuwe soort intertaalskakel wat deur Wikidata aangedryf is, eerder as deur spesifieke tale wat deur die oorspronklike redigeerder gekies is. Woorde wat die nuwe skakel gebruik sal groen wees. Gestel byvoorbeeld ons het die kode <code>"<nowiki>{{intertaalskakel2|wadinxveen|Q826048}}</nowiki>"</code> gebruik; sal <span style="color:green">Wadinxveen</span> op die skerm verskyn. As ons op die teks klik, sals hierdie aftreklys verskyn: *[[:de:Waddinxveen]] *[[:en:Waddinxveen]] *[[:fr:Waddinxveen]] *[[:nl:Waddinxveen]] *'''<span style="color:blue">...</span>''' Hierdie lys word deur Wikidata aangedryf, waar Waddinxveen die kode "Q826048" het. Ons kan op enige weergawe klik om die artikel in daardie taal te lees. Indien 'n artikel in Afrikaans beskikbaar is, sal dit ook vertoon word. As ons op "'''<span style="color:blue">...</span>'''" klik, word die taalkeuse uitgebrei om alle Wikipedia-weergawes wat hierdie artikel bevat, in te sluit (42 in die geval van Waddinxveen). Die verstektaalopsies vir Afrikaans is Afrikaans, Duits, Engels, Frans en Nederlands". Ander tale sal 'n ander stel verstektale hê (die taal self en vier vreemde tale). Meen die gemeenskap dat dit die moeite werd is om so 'n hulpmiddel verder te ontwikkel? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :Klink vir my na 'n goeie idee! – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:16, 6 Oktober 2026 (UTC) == Verwysings met eksterne skakels == Gemeenskap, ek was nog altyd onder die indruk dat skakels met eksterne skakels nie toegelaat word nie. Wat het verander of het die ouderdom my ingehaal. Sien [[Swem in Suid-Afrika]]. Hoekom word dit nie eerder as verwysings gebruik nie? Dit beteken dan dat 'n artikel glad verwysings hoef te gebruik nie. Hoe gaan sulke skakels hanteer word wat skakel na ander tale wat ons nie verstaan nie? Sien die sin uit Swem: ''By die 1956-spele in Melbourne wen die Springbok dames 4x100 vryslagaflos die brons medalje – Natalie Ann Myburgh, Susan Elizabeth Roberts, Miora Abernethy and Jeanette Evelyn Myburgh, met die goud gewen deur Australië, gelei deur Dawn Fraser, en die VSA tweede.'' Hoekom kan daardie eksterne skakels nie as verwysings gebruik word nie? Volgens watter beleidsdokument word dit toegelaat? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:33, 7 Oktober 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] :> ek was nog altyd onder die indruk dat skakels met eksterne skakels nie toegelaat word nie. :Stem heeltemal saam. :> Hoekom word dit nie eerder nie as verwysings gebruik nie? :Dit is presies wat ek gedoen het om die artikel reg te maak. :Onthou nuwelinge weet nie altyd hoe om alles hier korrek te doen nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:57, 7 Oktober 2026 (UTC) ::Ons het nou moontlik 'n gebruiker verloor omdat jy dadelik al sy veranderings teruggerol en die bladsy beskerm het, eerder as om vir hom te wys wat die korrekte manier is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:05, 7 Oktober 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 09:28, 9 Oktober 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> i46j3eyphf80b6zsz3bhppdwhbms2j6 2976991 2976983 2026-10-09T09:55:52Z Oesjaar 7467 /* Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist */ Hoe raak dit ons? 2976991 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ondersteun}} idee ::#Konsepartikel ::#Gebruikers wat bevestig is ::#Ses maande klink redelik ::#Net by keuse, maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep, moet dit duidelik wees dat daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} Een van die grootste voordele sal wees as daar kompetisies of werkwinkels is, sodat ander gebruikers weet om die gebruiker spasie te gee. Dit kan dalk ook help dat nuwelinge meer vrymoedigheid het...(dalk?) :Net 'n vraag: as die blad geskuif word sonder 'n aanstuur, wat oorbodig sal wees, tel dit as 'n bladsyverwydering? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 14:19, 1 September 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] soos sake tans staan, ja, maar slegs administrateurs kan skuif sonder 'n aanstuur. As ander gebruikers bladsye skuif, dan word 'n aanstuur outomaties agtergelaat. Op die Engelse Wikipedia het hulle 'n spesifieke gebruikersgroep, nl. ''page movers'', wat bladsye sonder 'n aanstuur kan skuif. Ons kan oorweeg om ook so 'n groep op die Afrikaanse Wikipedia te hê. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:12, 1 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} al vier punte hier bo. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:41, 4 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:08, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Briljante idee. Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:34, 5 September 2026 (UTC) :<s>{{Neutraal}}</s> – Ek is tans bietjie uitgebrand! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:30, 5 September 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – Laat dit goed gaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:37, 16 September 2026 (UTC) ::Ek het die nuwe naamruimtes aangevra: https://phabricator.wikimedia.org/T437576 – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:24, 10 September 2026 (UTC) :::Ons het vandag die nuwe Konsep- en Konsepbesprekingnaamruimtes ontvang. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:18, 14 September 2026 (UTC) ::::Baie dankie Pynappel --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:46, 16 September 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Ai tog, Martin..! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:46, 31 Augustus 2026 (UTC) ::::Nee Martin, gaan kyk terug in jou skoolboeke. Google Translate gee maar swak vertalings! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:59, 31 Augustus 2026 (UTC) == [[Ratko Mladic]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == FAK-voorsitters == Het die voorsitterlys van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]] probeer opdateer, maar daar is nog datum-gapings, wat ook bevestig kan word. Daar mag ook 'n Prof. Jan de Koning tussen Cillié en Heyns wees, maar ek vind baie min inligting oor hom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:21, 1 September 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap. == Gemeenskap, kan al die bestaande lede van die 15 jaar gemeenskap net laat weet of hulle dalk al deel van die twintigjaargemeenskap moes gewees het? Ek het [[Gebruiker:Sobaka]] opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:02, 6 September 2026 (UTC) : Ook dankie en geluk aan [[Gebruiker:JMK]] met sy 20 jaar deelname hier by ons. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:56, 6 September 2026 (UTC) ::Eers in Jan. 2028! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:02, 6 September 2026 (UTC) == Jou wiki sal op 23 Sep oorskakel na die lees-alleenmodus == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp. Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-09-23|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk. 'n Banier sal 30 minute voor die aanvang op alle wiki's vertoon word. '''Vir 'n kort tydjie sal u alle wiki's slegs kan lees, maar nie kan redigeer nie.''' * Op Woensdag 23 September 2026 sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie. * As u gedurende hierdie tyd probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie minute nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net ingeval. ''Ander gevolge'': * Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word. * Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander week sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees. Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Konsepbeleid oor kunsmatige intelligensie == Die Afrikaanse Wikipedia het nog geen beleid oor die gebruik van kunsmatige intelligensie nie, terwyl die [[:en:Wikipedia:Large language models|Engelse]], [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse]], [[:fr:Wikipédia:Intelligence artificielle générative|Franse]] en [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse]] Wikipedias die afgelope twee jaar elkeen een aangeneem het. Ek het 'n konsep op grond van daardie vier bladsye met behulp van [[Claude]] Opus 5 geskryf en dit by [[Konsep:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geplaas. Dit verbied nes die ander taalweergawes van Wikipedia die generasie van nuwe inhoud met KI, maar laat uitdruklik vertalings toe, met sekere voorwaardes. Ek hoop om hiermee 'n riglyn te skep wat almal gelukkig maak en die Afrikaanse Wikipedia in staat stel om sy volgende fase van groei binne te gaan deur KI op 'n verantwoordelike en deursigtige manier toe te pas. Ek nooi graag die gemeenskap om kommentaar by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] te lewer. Kortliks wat die konsep sê: * Artikels word nie met generatiewe KI geskryf nie. Teks wat deur 'n taalmodel opgestel is, hoort nie in die artikelnaamruimte nie, en dieselfde geld vir gegenereerde verwysings en beelde. * '''Vertaling uit ander taalweergawes van Wikipedia is uitdruklik toegelaat''', ook met masjienvertaling en ook vir 'n volledige artikel. Die twee voorwaardes wat saak maak, is dat die bronartikel se verwysings saam oorgedra word en dat erkenning aan die oorspronklike artikel gegee word soos by [[Wikipedia:Haal bronne aan#Vertaling]] beskryf. Jy lees natuurlik self die Afrikaans na voordat jy dit stoor. * Anders as sommige ander taalweergawes vereis die konsep '''nie''' dat die vertaler elke oorgedraagde bron individueel nagaan nie. Vir 'n gemeenskap van ons grootte sou dit vertaling in die praktyk onmoontlik maak, en dit sou beteken dat ons die werk van 'n hele ander gemeenskap wantrou. Wat jou tydens die vertaling opval – 'n verwysing wat versin lyk, syfers wat mekaar weerspreek – laat jy uiteraard weg. * Spelkontrole, herformulering van jou eie teks, terminologiehulp, navorsingshulp en tegniese hulp met wikiteks bly toegelaat, mits jy in die wysigingsopsomming noem waarvoor jy wat gebruik het. * Op besprekingsblaaie skryf ons in ons eie woorde, maar iemand wat nie Afrikaans magtig is nie, mag 'n masjienvertaling gebruik en dit so aandui. * By 'n vermoede van KI-inhoud kyk ons na die bronne, nie na die skryfstyl nie: KI-verklikkers is onbetroubaar. Blokkering volg net waar die bewyse duidelik is. Die vertaalgedeelte is doelbewus toegeefliker as dié van die Duitse en Franse Wikipedias, omdat vertaling by ons een van die belangrikste maniere is waarop die projek groei. Ek dink dit is die regte keuse vir ons, maar dit is juis die punt waaroor ek graag ander menings wil hoor. Vrae waaroor kommentaar besonder nuttig sal wees: # Is die vertaalvoorwaardes werkbaar soos hulle daar staan, of is daar iets wat in die praktyk gaan skuur? # Is dit reg om die nagaan van elke oorgedraagde bron uit te laat? # Is die verbod op gegenereerde artikels duidelik genoeg afgebaken teenoor die toegelate gebruike? # Ontbreek daar iets wat by ons dikwels voorkom en wat die konsep nie dek nie? '''Plaas kommentaar oor die beleid self asseblief by [[Konsepbespreking:Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]]''', sodat alles op een plek bymekaar bly. Ek los die bespreking 'n ruk oop en werk die konsep by soos die kommentaar inkom; as daar mettertyd konsensus is, kan dit na [[Wikipedia:Kunsmatige intelligensie]] geskuif en as beleid gemerk word. Groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:43, 16 September 2026 (UTC) == Skeppers van saadjies == Gemeenskap, daar is tans 'n tydelike rekening gebruiker wat Meksikaanse saadjies skep. Hy vertaal net die inleidings van die artikels uit die Engelse Wikipedia, foutloos. KI-pogings? My probleem is dat ons saadjies tans by die 20,000 is! My siening is dat indien enige gebruiker tot drie saadjies beperk moet word, daarna moet hy werklik waarde toevoeg deur die hele artikel te vertaal. Ja, my flora artikels is kort maar daar is nie werklik enige inligting nie. 99% van hulle bestaan nêrens nie en ek het nie by een van hulle die saadjie sjabloon geplaas nie! Tweedens voorsien ons die flora foto,s vir gebruik deur onder andere skoolkinders asook bewaar plaaslike name. Almal het bronne. Ek luister... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 September 2026 (UTC) :Ek is tevrede met die IP-bydraer wat onlangs al die Meksikaanse presidente skep. Dit vorm deel van 'n reeks en 'n gaping wat gevul moet word, al is dit net saadjies. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:53, 18 September 2026 (UTC) ::Dis jammer hy doen nie effens meer moeite en vertaal die hele Engelse inleiding nie; dan kan hy artikels van minstens een skerm doen in plaas van saadjies. Maar ja, die atikels is nodig. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 18 September 2026 (UTC) == Wiki Economics - Wil jy help om ’n instrument vir gemeenskapsgesondheidsmaatstawwe te skep == Hallo almal, ''Hierdie weergawe is met behulp van outomatiese vertaalhulpmiddels en KI voorberei. Korrigeer asseblief die taal, terme of inhoud; enige hulp is welkom. Die Engelse weergawe volg hieronder.'' Hallo, ek is ’n Franse Wikimedian wat aan lees- en redigeertrendings binne ons beweging werk. Ek het gevoel dat ons maklik toeganklike hulpmiddels kort om die gesondheid van ons redigeringsgemeenskappe oor tyd te sien en te monitor, daarom het ek Wiki Economics begin. Waarom Wiki Economics? Omdat ek aanvanklik makro-ekonomiese aanwysers gebruik om die gesondheid van die gemeenskap te modelleer (dit was my vertrekpunt), maar ek voeg mettertyd ander aanwysers by. Dit is ’n beta-weergawe. Ek gebruik afwiki as deel van die eerste ontledingsgroep, saam met taaluitgawes wat gekies is om verskillende streke, tale en gemeenskapsgroottes te dek. Dit is nie perfek nie en daarom is terugvoer oor ontbrekende dinge, probleme of plaaslike gebeure wat ongewone patrone verklaar, veral welkom. Hierdie eerste groep moet help om probleme, ontbrekende inligting en belangrike plaaslike gebeure, veldtogte, beleidsveranderinge of ander konteks wat ongewone patrone kan verklaar, te identifiseer. Die doel is om uit gemeenskapterugvoer te leer voordat die dekking uitgebrei word. Sodra die Wikipedia-uitgawes behoorlik gedek is, sal ek dieselfde vir alle Wikimedia-projekte doen. Dit is ’n projek vir gemeenskappe, nie ’n amptelike verslag van die Wikimedia Foundation nie. Dit gebruik geen private data, CheckUser-data of nie-openbare API’s nie. Elke resultaat bevat sy momentopname, definisies, metodes, herkoms en voorbehoude. Sommige aanwysers is dalk nie beskikbaar of van toepassing nie, en ’n onvolledige tydperk moet nie as ’n volledige jaarlikse tendens gelees word nie. Agtergrond en definisies is op [[meta:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-bladsy op Meta-Wiki]] beskikbaar. Om die statistieke te sien: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki kies ’n Wikipedia] of kry direk toegang tot afwiki se profiel: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. Ek sal plaaslike terugvoer waardeer oor: * Pas die definisies by hoe hierdie gemeenskap werk? * Is daar plaaslike patrollie-/hersieningsmeganismes, botveldtogte, beleidsveranderinge of gebeure wat ongewone waardes verklaar? * Watter aanwysers is nuttig, misleidend of ontbreek? Deel asseblief terugvoer óf op hierdie bladsy óf op [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|die Wiki Economics-besprekingsblad op Meta-Wiki]]. Die bronkode is beskikbaar op [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Dankie dat julle my help om die ontleding vir al ons gemeenskappe nuttiger te maak.[[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) === Wiki Economics - Would you like to help create a community health metrics tool === Hello everyone, Hi, I'm a French Wikimedian working on readership and editorship trends across our movement. I felt we were lacking accessible tools to look at and monitor the health of our editing communities over time, so I started Wiki Economics. Why Wiki Economics? I started by using macroeconomic indicators to model community health (that was my starting point), and I add other indicators over time. This is a beta. I am using afwiki as part of the first analysis batch, alongside language editions selected to cover different geographies, languages, and community sizes. It is not perfect and, as a result, your feedback about missing things, problems, or local events that explain unusual patterns is especially welcome. This first batch should help identify issues, missing information, and important local events, campaigns, policy changes, or other context that may explain unusual patterns. The goal is to learn from community feedback before expanding coverage. Once the Wikipedia editions are covered properly, I’ll do the same for all Wikimedia projects. This is a community-facing project, not an official Wikimedia Foundation report. It uses no private data, CheckUser data, or non-public APIs. Each result includes its snapshot, definitions, methods, provenance, and caveats. Some indicators may be unavailable or not applicable, and an incomplete period should not be read as a full-year trend. Background and definitions are on [[meta:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics page on Meta-Wiki]]. To view the statistics: [https://wiki-economics.toolforge.org/#choose-wiki choose a Wikipedia] or directly access afwiki’s profile: [https://wiki-economics.toolforge.org/gdp?wiki=afwiki]. I would appreciate your feedback on: * Do the definitions match how this community works? * Are there local patrol/review mechanisms, bot campaigns, policy changes, or events that explain unusual values? * Which indicators are useful, misleading, or missing? Please share feedback either on this page or on [[meta:Talk:Next_25/Wiki_Economics|the Wiki Economics talk page on Meta-Wiki]]. The codebase is available on [https://github.com/schiste/wiki-economics GitHub]. Thank you for helping me make the analysis more useful to all our communities. [[Gebruiker:Schiste|Schiste]] ([[Gebruikerbespreking:Schiste|kontak]]) 12:15, 22 September 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|850px|left|thumb|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] {{-}} The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> :Thanks, I do use this feature a lot. I will respond on the metawiki Talk page. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:29, 23 September 2026 (UTC) == Die nuwe klomp gebruikers... == Admins, voel vry om die nuwe klomp gebruikers te versper. Hulle kom deur die WikimediaZA opleidingsprogram, die werk hier gelewer wys net hoe swak die opleiding is. Hulle reageer op geen boodskap nie, ploeter net voort ens. As hulle werklik wil saamwerk sal hulle ons admins en veterane hier respekteer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:54, 29 September 2026 (UTC) :Ja, ek voel nuwe gebruikers moet die konvensies volg. [[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:11, 29 September 2026 (UTC) :::Dis ek, Burgert.[[Spesiaal:Bydraes/~2026-52465-55|~2026-52465-55]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-52465-55|talk]]) 15:13, 29 September 2026 (UTC) :::: My selfoon het my Wiki aanmelding ook skielik verwerp! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:36, 29 September 2026 (UTC) :Is daar 'n rede hoekom hulle spesifiek afwiki teiken? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:55, 29 September 2026 (UTC) :: Ja, ek sal later verduidelik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:59, 29 September 2026 (UTC) ::: Sien die gemors: [[The five people you meet in heaven]]. 'n Absolute belediging van my taal. Dit gebeur as nie-moerdertaal sprekers aangemoedig word om hier betrokke te raak. Die ironie is dat die volgende grootste inheemse Suid-Afrikaanse taal op Wikipedia Zoeloe (diepte 6) is met slegs 12809 artikels, dan Noord-Sotho (diepte 0) met 9058 artikels. Logies sou mens verwag het dat WikimediaZA die grootste gedeelte van hul hulpbronne (hulle kry baie geld by die Stigting) sal gebruik om die plaaslike Wikipedia's te groei. Kom ons plaas dit in perspektief, gedurende die 2018 Wikimania Konferensie in Kaapstad was 'n groot lawaai gemaak omrede die Zoeloe Wikipedia 10,000 artikels bereik het. Afrikaans het op daardie stadium die 50,000 mylpaal bereik maar daar is geen woord daaroor gesê nie. Kyk waar staan ons vandag teenoor hulle. Myself het al 20595 (soos ons nou praat) artikels geskep waarvan 17 voorblad status dra en 'n klomp baie tegnies van aard is. Dit is interessant dat hulle artikels skep wat glad nie in hulle eie moedertaal Wikipedia's bestaan nie. Hoe weet ek dit? Daar is geen taalskakels nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 29 September 2026 (UTC) ::::Interessant, pleks hulle hul energie doelgerig aanwend. Vir my is dit vinnig om net op "rol terug" te klik. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:42, 29 September 2026 (UTC) :::::Oesjaar, jy maak baie aannames. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:00, 29 September 2026 (UTC) ::::::Met julle toestemming sal ek begin opruim. Ons praat oor die volgende: ::::::* Rekenaarvertaalde inhoud in bestaande artikels (bv. [[goud]]) word dadelik uitgevee ::::::* nuwe rekenaarvertaalde artikels word oor 14 dae (sonder verbetering) geskrap, volgens "Swak Afrikaans (reeds 2 weke+ nie vertaal of verbeter nie)" ::::::* konsepte in die hoofnaamruimte (artikels) met inhoud wat reeds in artikels bespreek word, word ook dadelik verwyder (as dit swak taalgebruik bevat en inhoud wat nie vir 'n ensiklopedie kwalifiseer nie). ::::::{{Ping|Maria The Scientist|Zoulla|Upthebucks|Tshegi|Zeetharr}}, {{Ping|VamuhleOmuhle|Argitsme|HoneyyR|Hermalyan|Nane2004}} ons praat oor julle betrokkenheid hier. :::::: Ek wil nie baklei nie, as ek weerstand ondervind, gaan ek voort met my eie projekte (geen probleem daarmee nie, vrede!). Julle menings asb. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 29 September 2026 (UTC) ::::::Die belangrikste: Almal is natuurlik vry om met taalgebruik te help, ek verwyder slegs goed in die hoofnaamruimte wat nooit versorg is nie en daar ronddwaal. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:40, 29 September 2026 (UTC) :::::::Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. :::::::En ek sal byvoeg: Dit maak nie saak watter gebruiker dit is, of waar hulle vandaan kom nie. Maak nie saak of Afrikaans hul moedertaal is of nie. Ons hou almal tot die selfde standaard. Gee mense darem 'n kans om hul artikels op te ruim, maar as dit nog steeds substandaard is, dan skrap ons dit, of rol die wysigings terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:54, 1 Oktober 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} SB en RR. Ek sal ook nuwelinge se werk help opruim. Hou op stress Oesjaar! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 1 Oktober 2026 (UTC) == Mandela en kie == [[Lêer:Nelson Mandela, 2008 te Houghton Estate, valskleur-KI-herskepping.jpg|regs|duimnael|120px|Mandela 2008]] Net regs van Mandela staan 'n man met grys gestreepte das. As iemand dalk weet wie dit is sal ek graag die beskrywing wil aanvul. Die twee dames is terloops [[Geraldine Fraser-Moleketi]] en [[Gwen Ramokgopa]] van wie ons baie min inligting op af.wiki het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:04, 29 September 2026 (UTC) :Jy vra my vas, jammer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:02, 29 September 2026 (UTC) :: Ditto. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:17, 29 September 2026 (UTC) :::AI sê: The man in the grey striped tie standing directly behind and to the right of Mr. Mandela's shoulder is the South African politician Dr. Frene Ginwala's brother or a similar delegate accompanying the high-level official party. Die broer se naam was Solly. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:34, 1 Oktober 2026 (UTC) ::::Knap gedaan, en dankie. Vermoed dat jy reg is, en ons het min/geen vrye foto's van hierdie gesin. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 05:53, 2 Oktober 2026 (UTC) == Reptiele en amfibieë in Afrikaans == Sedert 2025 is daar 'n komplete lys van Afrikaanse (en ander) name van de reptiele en amfibieë wat in Suid-Afrika voorkom Die verwysing is Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. Daar is twee webwerwe waar dit gevind kan word :Die reptiele <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Reptile names]</ref> :Die amfibieë <ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Frog names]</ref> Ek het op [[sandpadda]] 'n bietjie daarvan oorgeneem, maar daar is talle ander bydraes wat daarmee bygewerk of geskep kan word. {{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:37, 1 Oktober 2026 (UTC) :Baie nuttig, dankie. Die taal is net om van nagmerries te kry. Net vir gebruikers wat weet wat hulle doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:45, 1 Oktober 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en die Kiswahili Wikipedia == Gemeenskap, ons gebruikersbesoeke vir September was 3,1 miljoen. Dan sien ek die [[Swahili Wikipedia]] (Kiswahili) het na die 70ste posisie opgeskuif betreffende die aantal artikels. Hulle groei konstant die afgelope paar weke en sal ons seker binnekort verbygaan. Hulle diepte is egter net 4 vs ons 38. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:59, 5 Oktober 2026 (UTC) Die Swahili Wikipedia is tans die derde grootste in Afrika naas die [[Egipties-Arabiese Wikipedia]] en die Afrikaanse Wikipedia. Die Egipties-Arabiese Wikipedia, 11de op die ranglys, het egter 'n diepte van NUL, seker botgeskepte artikels. Ek vermoed Swahili gebruik ook 'n bot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek vermoed in Meimaand vanjaar het die Swahili-Wikipedia KI-vertalings geskep dat dit klap. [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org|af.wikipedia.org Kyk mooi onderaan]: Vanaf Mei 2026 tot 4 Oktober het die Afrikaanse Wikipedia 1 854 bladsye geskep. Daarteenoor het die Swahili Wikipedia 16 830 bladsye geskep. Ek het nog in Juniemaand vir onse liewe Gemini gevra: hoe op aarde stort jy 18 MB inligting binne 'n enkele maand of wat op die bedieners, met slégs 9 aktiewe bydraers? :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=af.wikipedia.org Afrikaanse Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 15 699 885 grepe (bytes) verskil :[https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?start=2026-05-01&end=2026-10-04&sites=sw.wikipedia.org Swahili Wikipedia vanaf Mei 2026 tot Oktober 2026]: 24 847 726 grepe (bytes) verskil [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:52, 5 Oktober 2026 (UTC) :Indien julle gewonder het - ek het onraad vermoed toe ek [https://lb.download.kiwix.org/zim/wikipedia/ Kiwix se blaaie] besoek het. ::wikipedia_af_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 10:47 1.9G ::wikipedia_af_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 14:18 1.9G ::wikipedia_af_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 08:34 404M ::wikipedia_af_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 12:19 410M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-04.zim 2026-04-06 16:55 746M ::wikipedia_sw_all_maxi_2026-07.zim 2026-07-05 18:44 778M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-04.zim 2026-04-06 15:51 189M ::wikipedia_sw_all_nopic_2026-07.zim 2026-07-05 17:44 211M [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 21:01, 5 Oktober 2026 (UTC) == Gebruik van sjabloon:intertaalskakel == As ons die artikel [[Anatoli Karpof]] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoli_Karpof&oldid=2975551 Anatoli Karpof (ouer weergawe)] vergelyk, sien ons baie rooi skakels in die ouer weergawe. Hoewel die nuwer weergawe netjieser lyk (geen rooi skakels nie), is dit vanuit 'n ensiklopediese oogpunt minder nuttig, aangesien ten minste een van die rooi skakels (Waddinxveeen) deur middel van die sjabloon:intertaalskakel na 'n ooreenstemmende artikel in die Nederlandse Wikipedia verwys het. Ek wil graag die gemeenskap se mening hoor oor my voorstel om die rooi skakels te herstel, maar met die byvoeging van sjabloon:intertaalskakel-skakels na die ooreenstemmende Nederlandse of Engelse artikels by te voeg. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:58, 5 Oktober 2026 (UTC) :Ek is 'n aanhanger van rooi skakels omdat dit aandui dat 'n gewensde artikel ontbreek. Ek ondersteun die gebruik van intertaalskakels om na bestaande artikels in ander tale te verwys. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:10, 5 Oktober 2026 (UTC) :: Ek ondersteun nie een van die twee nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:14, 6 Oktober 2026 (UTC) :::Ek verpes rooi skakels...dit trek die leser se aandag af van belangrike inligting. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 6 Oktober 2026 (UTC) :::: Dink rooi skakels moet net aanvaar word waar dit verwys na 'n "kernartikel" wat waarskynlik in die nabye toekoms geskep kan word. Stem saam dit trek aandag af van 'n artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:29, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::Ons kan dalk ook oorweeg om die kleur van rooi skakels te verander na iets minder steurend, bv. grys. 'n Mens kan die styl vir almal verander of elke gebruiker kan dit vir homself doen deur sy persoonlike CSS-bladsy te wysig. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:47, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::Hi ou Pynappel, dis nie soseer die <u>rooi kleur</u> wat my pla nie, dis die blote teenwoordigheid daarvan op 'n andersins netjies-versorgde bladsy! Watse nut het 'n honderd internasionale krieketspelers se rooi name in 'n krieketwêreldbekerartikel? Niemand gaan dit ooit skep nie, punt. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:11, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::Dalk kom iemand eendag en skep dit. My gevoel is dat die rooi kleur 'n kenmerk van Wikipedia is wat ons tans nie ten volle benut nie. Dit is wel 'n seer oog, maar hopelik dien dit as 'n aansporing aan lesers om betrokke te raak en die artikel te skep, al is dit net 'n saadjie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:36, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Ek verwerp die gebruik van intertaalskakels: ::::::::1. Dit kan lesers irriteer om dadelik in 'n ander taal te beland wat hulle nie noodwendig verstaan nie. ::::::::2. Kan dit net 'n willekeurige besluit wees na watter taal daar geskakel word. Duits, Engels, Frans, Nederlands? Ek verkies die Duitse Wikipedia, maar die Franse is ook uitstekend! ::::::::3. Kan dit verhoed dat 'n nuwe artikel geskep word as daar reeds 'n soort skakel is. Dit is rooi skakels wat motiveer om 'n nuwe artikel te skep. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:45, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::Oor rooi skakels: Myns insiens maak dit sin dat niebestaande artikels rooi is, aangesien bestaande artikels blou skakels het. Rooi is immers die opponent van blou in die kleurspektrum. Myns insiens verstaan almal dit dadelik, al lees hulle net op Wikipedia en is hulle nie aktiewe gebruikers nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :::::::::{{neutraal}} Ek het gemengde gevoelens hieroor. Op die Franse Wikipedia is daar 'n artikel genaamd "[[:fr:Maison du blé et du pain]]". Dis 'n koring- en broodmuseum in Switserland. Die vraag is - '''is hierdie artikel relevant vir die Afrikaanse Wikipedia'''? Regverdig dit 'n artikel? Miskien vir 'n Moorreesburger wat sy eie Koringbedryfmuseum wil vergelyk, ja. Maar die res van Suid-Afrika en Namibië? Nee. Die teenvraag is - waarom mag iemand nie daarvan bewus gemaak word nie? :::::::::Ons sit nou in die knars: aan die een kant onthou ek nog hoe 'n groep by Reddit suur was omdat [[Nederduits (skoolvak)]] 'n voorbladartikel geword het, wat ek bloot uit die Duitse Wikipedia destyds vertaal het. Uit die Redditeure se standpunt verstaan ek egter hul besware: dit voel "volksvreemd" (al vind ek prinses Diana ewe volksvreemd op die tydskrifvoorblaaie, aangesien ons 65 jaar al 'n republiek is). Aan die ander kant was die Redditeure se standpunt ewe vreemd: enige intelligente mens kon insien die foute wat met Nederduits gemaak is, kan netsowel met Afrikaans, Nama, Korana (feitlik enige taal) orals herhaal word: die sprekers wag amper ter elfder ure tot 'n taal heeltemal vergete is, en dan skielik, oornag, moet daar inderhaas 'n oplossing gesoek word wat dubbel soveel kos as om die masjien aan die loop te hou. Die onderwysers het ondertussen almal afgetree, of is dood. Die doel van die Wiki-artikel was juis om uit die Duitsers se foute te leer. :::::::::Die oplossing, het ek my voorgeneem, is om die pad van Voyageur te volg: versamel die bronne, maar skryf met die onwetende Afrikaanse leser in gedagte.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::::::::::Ja, die liewe Voyageur (R.I.V.) het hom altyd daarvoor beywer om hier ensiklopediese inligting te plaas wat nie op die Engelse Wikipedia beskikbaar is nie. Myns insiens is dit die perfekte pad om ons Wikipedia uniek en interessant te hou en die beste manier om lesers te trek. Ek probeer dieselfde. Die nadeel van blote vertalings is op die hand liggend: Die Engelse artikel se ontwikkeling gaan aan, terwyl ons nie die mannekrag het om by te hou nie en die artikel het later moontlik verouderde inhoud. As jy self 'n nuwe artikel volgens bronne skep, sit jy nooit met dié probleem nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 6 Oktober 2026 (UTC) == Agentiese KI en Wikipedia == Die sterkste teken van die afgelope 24 uur is dat die oorgang na [[KI-agent|agent]]-gedrewe aktiwiteit verskuif het van blote voorspelling na waarneembare druk op infrastruktuur. Die [[Wikimedia-stigting]] meld dat eksperimentele [[OpenAI]]-agente miljoene Wikimedia-bladsye besoek en honderde duisende navrae uitgevoer het; hulle het moontlik bygedra tot 'n gedeeltelike onderbreking van die Wikidata-navraagdiens en ongemagtigde wysigings aangebring – insluitend veranderinge aan 'n verwysingshulpmiddel wat moontlik kwaadwillig van aard was. Sien https://www.theverge.com/news/1004929/wikipedia-openai-rogue-bots-wikimedia-foundation-outage [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 6 Oktober 2026 (UTC) : {{ping|Sobaka}}, sien [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~automated|monthly Outomatiese besoeke] miskien deel daarvan? Groete! Oesjaar :: Dankie vir die skakel Oesjaar. Dink nie die geweldige styging in Desember en Januarie kan aan die bogenoemde toegeskryf word nie, die voorvalle waarna die Stigting verwys het in Mei 2026 plaasgevind. Mei se statistieke op die Afrikaanse Wikipedia lyk normaal so ek glo ons het dit die keer vrygespring. Ek is seker die Desember/Januarie styging was een of ander bot verwante aktiwiteite maar agentiese-KI was toe nog in sy kinderskoene, maar word duidelik baie gou groot! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:43, 6 Oktober 2026 (UTC) ::: KI gaan ons nog baie pyn en lyding veroorsaak. Gaan maar na elke nag jou banksaldo ook na, een van hierdie dae verdwyn dit soos petrol uit jou kar se tenk. En wie moet ons bedank, die gekloonde poppe van die kuberruimte! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:19, 6 Oktober 2026 (UTC) == Ons Flora projek. == Gemeenskap, ons flora foto projek groei konstant. Prof. Van Wyk het reeds ongeveer 26,000 foto's gelaai. Die Kategorie:Flora van Suid-Afrika is nou reeds 10,237 artikels groot. Lekker om te kan sê, baie groter as die magtige Engelse Wikipedia. Beplanning vir die toekoms; daar is tans 'n Kategorie:Flora van Amerika. Dink julle ons moet 'n Kategorie:Flora van ''Deelstaat'' vir al 50 deelstate van Amerika skep wat dan gekoppel is aan Kategorie:Flora van Amerika. Die Engelse doen dit nie so nie. Miskien dieselfde vir Australië. Dit gaan vir persone wat navorsing doen oor die voorkoms van plante van groot waarde wees. Julle gedagtes... {{ping|BurgertB|JMK|Rooiratel|Jcwf|Sobaka|Pynappel}} Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:44, 6 Oktober 2026 (UTC) :Klink reg, want daai deelstate is groot gebiede wat baie van mekaar verskil. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 13:05, 7 Oktober 2026 (UTC) == 'n Bakkiesblad spesialis.. == Gemeenskap, die persoon wat ons FB blad bygewerk het, het verdwyn. Ons moet die voorblad opdateer sodat dit 131,000 wys. Wie kan help? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:46, 6 Oktober 2026 (UTC) == [[Strydpoortberge]] == Gemeenskap, ons kort iets oor die Strydpoortberge. Wie het inligting? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:36, 6 Oktober 2026 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 7 Oktober 2026 (UTC) ::Jy sê: "Dit is in Limpopo by Mokopane, naby Haenertsburg, geleë." Daardie 2 plekke kan nie in dieselfde asem genoem word nie, hulle is dan 116 km van mekaar, alhoewel die berg altwee omvat. (Ek weet, ek woon naby aan Haenertsburg) [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:27, 7 Oktober 2026 (UTC) :::Dis wat die bronne sê. Die bergreeks strek seker verby altwee. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 7 Oktober 2026 (UTC) ::::Ek het die artikel gekorrigeer...die aanduiding vd ligging was nie 100% korrek nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:36, 7 Oktober 2026 (UTC) :::::Dankie @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:59, 7 Oktober 2026 (UTC) == Voorstel vir sjabloon:intertaalskakel2 == Ek dink daar is moontlik ruimte vir 'n nuwe soort intertaalskakel wat deur Wikidata aangedryf is, eerder as deur spesifieke tale wat deur die oorspronklike redigeerder gekies is. Woorde wat die nuwe skakel gebruik sal groen wees. Gestel byvoorbeeld ons het die kode <code>"<nowiki>{{intertaalskakel2|wadinxveen|Q826048}}</nowiki>"</code> gebruik; sal <span style="color:green">Wadinxveen</span> op die skerm verskyn. As ons op die teks klik, sals hierdie aftreklys verskyn: *[[:de:Waddinxveen]] *[[:en:Waddinxveen]] *[[:fr:Waddinxveen]] *[[:nl:Waddinxveen]] *'''<span style="color:blue">...</span>''' Hierdie lys word deur Wikidata aangedryf, waar Waddinxveen die kode "Q826048" het. Ons kan op enige weergawe klik om die artikel in daardie taal te lees. Indien 'n artikel in Afrikaans beskikbaar is, sal dit ook vertoon word. As ons op "'''<span style="color:blue">...</span>'''" klik, word die taalkeuse uitgebrei om alle Wikipedia-weergawes wat hierdie artikel bevat, in te sluit (42 in die geval van Waddinxveen). Die verstektaalopsies vir Afrikaans is Afrikaans, Duits, Engels, Frans en Nederlands". Ander tale sal 'n ander stel verstektale hê (die taal self en vier vreemde tale). Meen die gemeenskap dat dit die moeite werd is om so 'n hulpmiddel verder te ontwikkel? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:50, 6 Oktober 2026 (UTC) :Klink vir my na 'n goeie idee! – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:16, 6 Oktober 2026 (UTC) == Verwysings met eksterne skakels == Gemeenskap, ek was nog altyd onder die indruk dat skakels met eksterne skakels nie toegelaat word nie. Wat het verander of het die ouderdom my ingehaal. Sien [[Swem in Suid-Afrika]]. Hoekom word dit nie eerder as verwysings gebruik nie? Dit beteken dan dat 'n artikel glad verwysings hoef te gebruik nie. Hoe gaan sulke skakels hanteer word wat skakel na ander tale wat ons nie verstaan nie? Sien die sin uit Swem: ''By die 1956-spele in Melbourne wen die Springbok dames 4x100 vryslagaflos die brons medalje – Natalie Ann Myburgh, Susan Elizabeth Roberts, Miora Abernethy and Jeanette Evelyn Myburgh, met die goud gewen deur Australië, gelei deur Dawn Fraser, en die VSA tweede.'' Hoekom kan daardie eksterne skakels nie as verwysings gebruik word nie? Volgens watter beleidsdokument word dit toegelaat? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:33, 7 Oktober 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] :> ek was nog altyd onder die indruk dat skakels met eksterne skakels nie toegelaat word nie. :Stem heeltemal saam. :> Hoekom word dit nie eerder nie as verwysings gebruik nie? :Dit is presies wat ek gedoen het om die artikel reg te maak. :Onthou nuwelinge weet nie altyd hoe om alles hier korrek te doen nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:57, 7 Oktober 2026 (UTC) ::Ons het nou moontlik 'n gebruiker verloor omdat jy dadelik al sy veranderings teruggerol en die bladsy beskerm het, eerder as om vir hom te wys wat die korrekte manier is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:05, 7 Oktober 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 09:28, 9 Oktober 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> :: Slim manne, hoe raak dit ons as gebruikers? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:55, 9 Oktober 2026 (UTC) 6nwf8jelp932hhb8ezia7b148blfh8w 0 6331 2976797 2924818 2026-10-08T18:00:04Z SpesBona 2720 + 2026 2976797 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas pryse |naam = {{nowrap|{{Kleurstreep|#FAF0BE|[[Lêer:Nobel prize medal.svg|50px]] Nobelprys vir Letterkunde}}}} |beeld = AlfredNobel adjusted.jpg |breedte = 200 |onderskrif = Die Sweedse chemikus [[Alfred Nobel]], wat in sy testament voorsiening vir die Nobelprys gemaak het. |toegeken = Uitstaande bydraes vir die mensdom in letterkunde |borg = Sweedse Akademie |land = {{vlagland|Swede}} |datum = 10 Desember |vorigenaam = |eerste = {{Geboortedatum en ouderdom|1901|12|10}} |ander = |webtuiste = [http://www.nobelprize.org/ nobelprize.org] }} Die '''Nobelprys vir Letterkunde''' ([[Sweeds]]: ''Nobelpriset i litteratur'') is ’n jaarlikse prys wat deur die [[Swede|Sweedse]] Akademie toegeken word aan mense wat wêreldwyd die uitmuntendste bydraes op die gebied van [[letterkunde]] gelewer het. Dit is een van vyf pryse waarvoor [[Alfred Nobel]] in sy testament voorsiening gemaak en sedert 1901 toegeken word; die ander is die [[Nobelprys]]e vir [[Nobelprys vir Chemie|chemie]], [[Nobelprys vir fisika|fisika]], [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|fisiologie of geneeskunde]] en [[Nobelprys vir Vrede|vrede]]. [[Lêer:Svenska-Akademien.jpg|duimnael|links|Hoofgebou van die Sweedse Akademie in Stockholm]] Die akademie kondig die naam van die Nobelpryswenners jaarliks vroeg in Oktober aan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nomination/literature/ |title=Nomination and selection of Literature Laureates |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media 2026 |date=8 Oktober 2026 |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510012459/https://www.nobelprize.org/nomination/literature/ |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met die Nobelprys vir Letterkunde tradisioneel vierde en op 'n Donderdag. Die prys word jaarliks in [[Stockholm]], Swede, toegeken op 10 Desember, die herdenking van Nobel se dood. Tot en met 2026 is die prys aan altesaam 123 individue toegeken.<ref>{{en}} {{cite web |title=All Nobel Prizes in Literature |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media AB |url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-literature/ |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161223/https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-literature |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nog 19 vroue het dit gekry.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/nobel-prize-awarded-women-3/ |title=Nobel Prize Awarded Women |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media 2026 |date=8 Oktober 2026 |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106194036/https://www.nobelprize.org/prizes/lists/nobel-prize-awarded-women-3/ |archive-date=6 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Toe die 1958-Nobelprys vir Letterkunde aan hom toegeken is, is die [[Russe|Russiesgebore]] [[Boris Pasternak]] onder druk van die regering van die [[Sowjetunie]] gedwing om die toekenning in die openbaar te verwerp. In 1964 het die [[Franse]] [[Jean-Paul Sartre]] bekendgemaak dat hy die Nobelprys vir Letterkunde nie wou aanvaar nie,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/05/sartre-nobel-prize-literature-letter-swedish-academy |title=Jean-Paul Sartre rejected Nobel prize in a letter to jury that arrived too late |publisher=[[The Guardian]] |author=Alison Flood |date=5 Januarie 2015 |accessdate=8 Oktober 2026 |issn=0261-3077 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527110533/https://www.theguardian.com/books/2015/jan/05/sartre-nobel-prize-literature-letter-swedish-academy |archive-date=27 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> aangesien hy al die amptelike eerbewyse in die verlede konsekwent geweier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/nobel-prize-facts/ |title=Nobel Prize Facts |publisher=Nobel Media AB |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019052949/https://www.nobelprize.org/prizes/facts/nobel-prize-facts/ |archive-date=19 Oktober 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Nobelpryskomitee erken egter nie weiering nie en sluit Pasternak en Sartre in sy lys van Nobelpryswenners in.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2016/oct/21/bob-dylan-unacknowledges-nobel-prize-literature-win-removed-website |title=Bob Dylan removes mention of Nobel prize from website |publisher=[[The Guardian]] |date=21 Oktober 2016 |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213094335/https://www.theguardian.com/music/2016/oct/21/bob-dylan-unacknowledges-nobel-prize-literature-win-removed-website |archive-date=13 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die 2026-Nobelprys vir Letterkunde is toegeken aan [[Anne Carson]] "vir haar gewaagde en vindingryke oeuvre wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die hedendaagse letterkunde geskep het".<ref name=nobelprize>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2026 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> Die pryse, wat 'n bedrag geld ([[Sweedse kroon|SEK]]9&nbsp;miljoen, omtrent [[Amerikaanse dollar|VSA]]$1&nbsp;miljoen per pryskategorie, wat dan gelykop onder die Bekroondes verdeel word),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/prize_amounts_18.pdf |title=The Nobel Prize Amounts |publisher=Nobelprize.org |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002020440/https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/prize_amounts_18.pdf |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n goue medalje en 'n diploma insluit, word op 10 Desember, die herdenking van Nobel se sterfdag in 1896, tydens 'n seremonie deur die Sweedse koning, tans [[Carl XVI Gustaf van Swede]], in die Stockholmse Konsertsaal uitgedeel. Hieronder volg 'n lys van die ontvangers van die Nobelprys vir Letterkunde vanaf 1901 tot op hede. In 1914, 1918, 1935 en 1940–1943 is die prys nie toegeken nie; die toekennings van 1915, 1919, 1925–1927, 1936, 1949 en 2018 is in die volgende jaar toegeken. [[#1900's|1900's]] – [[#1910's|1910's]] – [[#1920's|1920's]] – [[#1930's|1930's]] – [[#1940's|1940's]] – [[#1950's|1950's]] – [[#1960's|1960's]] – [[#1970's|1970's]] – [[#1980's|1980's]] – [[#1990's|1990's]] – [[#2000's|2000's]] – [[#2010's|2010's]] – [[#2020's|2020's]] – [[#Vroue|Vroue]] – [[#Nooit dié prys ontvang nie|Nooit dié prys ontvang nie]] == 1900's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1900's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1901]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1901 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1901/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161247/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1901/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Sully-Prudhomme.jpg|75px]] | [[Sully Prudhomme]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "in spesiale erkenning van sy poëtiese samestelling, wat bewys lewer van verhoogde idealisme, artistieke perfeksie en 'n seldsame kombinasie van die eienskappe van beide hart en intellek" | [[poësie]], [[essay]] |- | [[1902]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1902 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1902/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161250/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1902/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:T-mommsen-2.jpg|75px]] | [[Theodor Mommsen]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} | [[Duits]] | "die grootste lewende meester van die kuns van geskiedskrywing, met spesifieke verwysing na sy monumentale werk, ''Romeinse geskiedenis''" | [[geskiedenis]], [[reg]] |- | [[1903]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1903 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1903/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182455/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1903/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Björnstjerne Björnson, 1901.jpg|75px]] | [[Bjørnstjerne Bjørnson]] | {{vlagland|Noorweë}} | [[Noors]] | "as 'n huldeblyk aan sy edele, pragtige en veelsydige poësie, wat nog altyd onderskei is aan beide die varsheid van sy inspirasie en die skaars suiwerheid van sy gees" | poësie, [[roman]], [[drama]] |- | rowspan='2' | [[1904]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1904 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1904/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161301/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1904/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg|75px]] | [[Frédéric Mistral]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Provensaals]] | "ter erkenning van die vars oorspronklikheid en ware inspirasie van sy poëtiese produksie, wat die natuur en inheemse gees van sy volk getrou weerspieël, en ook sy beduidende werk as 'n Provensaalse filoloog" | poësie, [[filologie]] |- | [[Lêer:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|75px]] | [[José Echegaray y Eizaguirre]] | {{vlagland|Spanje|1785}} | [[Spaans]] | "ter erkenning van die talle en briljante komposisies wat op individuele en oorspronklike wyse die groot tradisies van die Spaanse drama herleef het" | drama |- | [[1905]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1905 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1905/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161346/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1905/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|75px]] | [[Henryk Sienkiewicz]] | {{vlagland|Pole}} | [[Pools]] | "as gevolg van sy uitstaande verdienste as 'n epiese skrywer" | roman |- | [[1906]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1906 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1906/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182511/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1906/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Carducci.jpg|75px]] | [[Giosuè Carducci]] | {{vlagland|Italië|1861}} | [[Italiaans]] | "nie net in die oorweging van sy diep leer en kritiese navorsing nie, maar bowenal as 'n huldeblyk aan die kreatiewe energie, varsheid van styl, en liriese krag wat sy poëtiese meesterstukke kenmerk" | poësie |- | [[1907]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1907 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1907/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161356/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1907/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Kiplingcropped.jpg|75px]] | [[Rudyard Kipling]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "in oorweging van die krag van waarneming, oorspronklikheid van verbeelding, idealiteit van idees en merkwaardige talent vir vertelling wat die skeppings van hierdie wêreldberoemde skrywer kenmerk" | roman, [[kortverhaal]], poësie |- | [[1908]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1908 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1908/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182522/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1908/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Rudolf Christoph Eucken.jpg|75px]] | [[Rudolf Christoph Eucken]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} | [[Duits]] | "ter erkenning van sy ernstige soek na die waarheid, sy indringende gedagtegang, sy wye verskeidenheid van visie en die warmte en sterkte in die aanbieding waarmee hy in sy talle werke 'n idealistiese lewensfilosofie bewys het" | [[filosofie]] |- | [[1909]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1909 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1909/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204451/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1909/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Selma Lagerlöf.jpg|75px]] | [[Selma Lagerlöf]] | {{vlagland|Swede}} | [[Sweeds]] | "in waardering van die verhewe idealisme, lewendige verbeelding en geestelike persepsie wat haar geskrifte kenmerk" | roman, kortverhaal |} == 1910's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1910's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1910]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1910 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1910/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161329/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1910/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]] | [[Paul Johann Ludwig Heyse]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} | [[Duits]] | "as 'n huldeblyk aan die volkome kunstenaarskap, deurdring met idealisme, wat hy tydens sy lang produktiewe loopbaan as 'n liriese digter, dramaturg en skrywer van wêreldbekende kortverhale gedemonstreer het" | poësie, drama, roman, kortverhaal |- | [[1911]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1911 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1911/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182537/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1911/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Maurice Maeterlinck.jpg|75px]] | [[Maurice Maeterlinck]] | {{vlagland|België}} | [[Frans]] | "in waardering van sy veelsydige literêre aktiwiteite, en veral van sy dramatiese werke, wat onderskei word deur 'n rykdom aan verbeelding en deur 'n poëtiese fantasie, wat soms, in die verhemelte van 'n sprokie, 'n diep inspirasie toon, terwyl hy in 'n geheimsinnige manier aan sy lesers se eie gevoelens appelleer en hul verbeelding stimuleer" | drama, poësie, essay |- | [[1912]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1912 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1912/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161339/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1912/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Gerhart Hauptmann nobel.jpg|75px]] | [[Gerhart Hauptmann]] | {{vlagland|Duitse Keiserryk}} | [[Duits]] | "hoofsaaklik ter erkenning van sy vrugbare, gevarieerde en uitstaande produksie in die koninkryk van dramatiese kuns" | drama, roman |- | [[1913]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1913 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520050108/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/summary/ |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|75px]] | [[Rabindranath Tagore|Sir Rabindranath Tagore]]<br />(রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) | {{vlagland|Brits-Indië}} | [[Bengaals]] | "as gevolg van sy diep sensitiewe, vars en pragtige vers, waardeur hy met sy volmaakte vaardighede sy poëtiese denke, uitgedruk in sy eie Engelse woorde, 'n deel van die letterkunde van die [[Weste]] gemaak het" | poësie, roman, drama, kortverhaal, musiek |- | [[1915]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1915 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1915/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161350/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1915/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Romain Rolland 1915.jpg|75px]] | [[Romain Rolland]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "as 'n huldeblyk aan die verhewe idealisme van sy literêre produksie en die simpatie en liefde van die waarheid waarmee hy verskillende tipes mense beskryf het" | roman |- | [[1916]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1916 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1916/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161427/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1916/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|75px]] | [[Carl Gustaf Verner von Heidenstam]] | {{vlagland|Swede}} | [[Sweeds]] | "ter erkenning van sy betekenis as die voorste verteenwoordiger van 'n nuwe era in ons literatuur" | poësie, roman |- | rowspan="2" | [[1917]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1917 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1917/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161400/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1917/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Karl Gjellerup.jpg|75px]] | [[Karl Adolph Gjellerup]] | rowspan="2" | {{vlagland|Denemarke}} | rowspan="2" | [[Deens]] | "vir sy gevarieerde en ryk poësie, wat deur hoë idees geïnspireer word" | poësie |- | [[Lêer:Henrik Pontoppidan 1917.jpg|75px]] | [[Henrik Pontoppidan]] | "vir sy outentieke beskrywings van die hedendaagse lewe in Denemarke" | roman |- | [[1919]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1919 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1919/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161407/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1919/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Carl Spitteler 1919.jpg|75px]] | [[Carl Spitteler]] | {{vlagland|Switserland}} | [[Duits]] | "in spesiale waardering van sy epiese ''Olimpiese lente''" | poësie |} == 1920's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1920's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1920]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1920 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1920/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161411/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1920/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Knut Hamsun.jpeg|75px]] | [[Knut Hamsun]] | {{vlagland|Noorweë}} | [[Noors]] | "vir sy monumentale werk, ''Groei van die grond''" | roman |- | [[1921]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1921 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1921/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161437/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1921/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Anatole France 1921.jpg|75px]] | [[Anatole France]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "ter erkenning van sy briljante literêre prestasies, wat gekenmerk word deur 'n adellike styl, 'n diep menslike simpatie, genade en 'n ware Galliese temperament" | roman, poësie |- | [[1922]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1922 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1922/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161422/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1922/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Jacinto Benavente y Martinez.jpg|75px]] | [[Jacinto Benavente]] | {{vlagland|Spanje|1785}} | [[Spaans]] | "vir die gelukkige manier waarop hy die illustere tradisies van die Spaanse drama voortgesit het" | drama |- | [[1923]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1923 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1923/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161429/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1923/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|75px]] | [[William Butler Yeats]] | {{vlagland|Ierland}} | [[Engels]] | "vir sy altyd geïnspireerde poësie, wat in 'n hoogs artistieke vorm uitdrukking gee aan die gees van 'n hele volk" | poësie |- | [[1924]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1924 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1924/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161434/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1924/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Władysław Reymont.jpg|75px]] | [[Władysław Reymont]] | {{vlagland|Pole}} | [[Pools]] | "vir sy groot nasionale epiek, ''Die boere''" | roman |- | [[1925]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1925 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1925/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182758/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1925/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:George Bernard Shaw 1925.jpg|75px]] | [[George Bernard Shaw]] | {{vlagland|Ierland}} | [[Engels]] | "vir sy werk wat gekenmerk word deur beide idealisme en menslikheid, word sy stimulerende satire dikwels met 'n enkelvoudige poëtiese skoonheid toegedien" | drama, literêre kritiek |- | [[1926]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1926 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1926/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204501/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1926/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Grazia Deledda 1926.jpg|75px]] | [[Grazia Deledda]] | {{vlagland|Italië|1861}} | [[Italiaans]] | "vir haar idealisties geïnspireerde skryfwerk, wat met plastiese duidelikheid die lewe op haar plaaslike eiland uitbeeld en met diepte en simpatie handel oor menslike probleme in die algemeen" | poësie, roman |- | [[1927]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1927 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1927/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521192115/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1927/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Bergson-Nobel-photo.jpg|75px]] | [[Henri Bergson]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "ter erkenning van sy ryk en vitaliserende idees en die briljante vaardigheid waarmee hulle aangebied is" | filosofie |- | [[1928]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1928 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1928/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204507/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1928/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Sigrid Undset crop.jpg|75px]] | [[Sigrid Undset]] | {{vlagland|Noorweë}} | [[Noors]] | "hoofsaaklik vir haar kragtige beskrywings van die Noordelike lewe gedurende die [[Middeleeue]]" | roman |- | [[1929]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1929 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1929/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161502/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1929/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Thomas Mann 1937.jpg|75px]] | [[Thomas Mann]] | {{vlagland|Republiek van Weimar}} | [[Duits]] | "hoofsaaklik vir sy groot roman, ''Buddenbrooks'', wat geleidelik die erkenning as een van die klassieke werke van kontemporêre literatuur gewen het" | roman, kortverhaal, essay |} == 1930's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1930's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1930]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1930 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1930/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161506/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1930/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Sinclair Lewis 1930.jpg|75px]] | [[Sinclair Lewis]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | [[Engels]] | "vir sy kragtige en grafiese kuns van beskrywing en sy vermoë om nuwe karakters met geestigheid en humor te skep" | roman, kortverhaal, drama |- | [[1931]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1931 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1931/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161511/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1931/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Erik Axel Karlfeldt.jpg|75px]] | [[Erik Axel Karlfeldt]] | {{vlagland|Swede}} | [[Sweeds]] | "Die poësie van Erik Axel Karlfeldt" | poësie |- | [[1932]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1932 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1932/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161516/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1932/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:John galsworthy.jpg|75px]] | [[John Galsworthy]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "vir sy vooraanstaande kuns van vertelling, wat sy hoogste vorm in ''The Forsyte Saga'' neem" | roman |- | [[1933]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1933 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1933/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161522/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1933/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Ivan Bunin 1933.jpg|75px]] | [[Iwan Boenin]]<br />(Иван Алексеевич Бунин) | {{vlagland|Frankryk}} | [[Russies]] | "vir die streng kunswerke waarmee hy die klassieke Russiese tradisies in prosakryfwerk gedra het" | kortverhaal, poësie, roman |- | [[1934]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1934 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161526/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Luigi Pirandello 1932.jpg|75px]] | [[Luigi Pirandello]] | {{vlagland|Italië|1861}} | [[Italiaans]] | "vir sy dapper en geniale herlewing van dramatiese en toneelkuns" | drama, roman, kortverhaal |- | [[1936]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1936 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1936/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161530/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1936/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Eugene O'Neill 1936.jpg|75px]] | [[Eugene O'Neill]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | [[Engels]] | "vir die krag, eerlikheid en diep gevoel van sy dramatiese werke, wat 'n oorspronklike konsep van tragedie beliggaam" | drama |- | [[1937]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1937 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1937/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161535/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1937/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Roger Martin du Gard 1937.jpg|75px]] | [[Roger Martin du Gard]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "vir die artistieke krag en waarheid waarmee hy menslike konflik uitgebeeld het, asook enkele fundamentele aspekte van kontemporêre lewe in sy roman ''Les Thibault''" | roman |- | [[1938]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1938 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1938/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204522/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1938/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Pearl Buck (Nobel).jpg|75px]] | [[Pearl S. Buck]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | [[Engels]] | "vir haar ryk en werklik epiese beskrywings van die boerelewe in China en vir haar biografiese meesterstukke" | roman, biografie |- | [[1939]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1939 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1939/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161545/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1939/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:FransEemilSillanpää.jpg|75px]] | [[Frans Eemil Sillanpää]] | {{vlagland|Finland}} | [[Fins]] | "vir sy diep begrip van sy land se boere en die pragtige kuns waarmee hy hul lewenswyse en hul verhouding met die natuur uitgebeeld het" | roman |} == 1940's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1940's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1944]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1944 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1944/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182744/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1944/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Johannes Vilhelm Jensen 1944.jpg|75px]] | [[Johannes Vilhelm Jensen]] | {{vlagland|Denemarke}} | [[Deens]] | "vir die seldsame krag en vrugbaarheid van sy poëtiese verbeelding waarmee 'n intellektuele nuuskierigheid van wye omvang en 'n breë, vars kreatiewe styl gekombineer het" | roman, kortverhaal |- | [[1945]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1945 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1945/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522192836/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1945/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Gabriela Mistral-01 cropped.jpg|75px]] | [[Gabriela Mistral]] | {{vlagland|Chili}} | [[Spaans]] | "vir haar liriese poësie, wat geïnspireer is deur kragtige emosies, wat haar naam 'n simbool van die idealistiese verwagtinge van die hele [[Latyns-Amerika]]anse wêreld gemaak het" | poësie |- | [[1946]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1946 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1946/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008175804/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1946/summary/ |archive-date=8 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Hermann Hesse 1946.jpg|75px]] | [[Hermann Hesse]] | {{vlagland|Switserland}} | [[Duits]] | "vir sy geïnspireerde geskrifte wat, terwyl hulle in vrymoedigheid en penetrasie groei, die klassieke humanitêre idees en hoë eienskappe van styl illustreer" | roman, poësie |- | [[1947]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1947 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1947/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182901/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1947/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:André Gide.jpg|75px]] | [[André Gide]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "vir sy omvattende en artistiek beduidende skryfwerk waarin menslike probleme en toestande uitgebeeld word met 'n vreeslose liefde vir die waarheid en skerp sielkundige insig" | roman, essay |- | [[1948]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1948 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1948/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161603/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1948/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg|75px]] | [[T.S. Eliot]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "vir sy uitstaande, baanbrekende bydrae tot die hedendaagse poësie" | poësie |- | [[1949]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1949 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182805/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|75px]] | [[William Faulkner]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | [[Engels]] | "vir sy kragtige en artistiek unieke bydrae tot die moderne Amerikaanse roman" | roman, kortverhaal |} == 1950's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1950's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1950]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1950 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1950/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161618/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1950/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Bertrand Russell transparent bg.png|75px]] | [[Bertrand Russell]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "in erkenning van sy gevarieerde en betekenisvolle skryfwerk waarin hy humanitêre idees en vryheid van denke bekamp" | filosofie |- | [[1951]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1951 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1951/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182816/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1951/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Lagerkvist.jpg|75px]] | [[Pär Lagerkvist]] | {{vlagland|Swede}} | [[Sweeds]] | "vir die artistieke krag en ware onafhanklikheid van verstand waarmee hy in sy poësie poog om antwoorde te vind op die ewige vrae wat die mensdom konfronteer" | poësie, roman, kortverhaal, drama |- | [[1952]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1952 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1952/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161625/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1952/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:François Mauriac (1932).jpg|75px]] | [[François Mauriac]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "vir die diep geestelike insig en die artistieke intensiteit waarmee hy in sy romans die drama van die menslike lewe binnegedring het" | roman, kortverhaal |- | [[1953]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1953 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1953/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161629/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1953/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Churchill portrait NYP 45063.jpg|75px]] | [[Winston Churchill|Sir Winston Churchill]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "vir sy bemeestering van historiese en biografiese beskrywing sowel as vir briljante veroordelings om die verhewe menslike waardes te verdedig" | geskiedenis, essay, memoires |- | [[1954]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1954 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1954/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182921/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1954/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:ErnestHemingway.jpg|75px]] | [[Ernest Hemingway]] | {{vlagland|Verenigde State|1912}} | [[Engels]] | "vir sy bekwaamheid van die kuns van vertelling, wat onlangs in die ''Ou man en die see'' gedemonstreer is en vir die invloed wat hy op kontemporêre styl uitgeoefen het" | roman, kortverhaal, draaiboek |- | [[1955]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1955 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1955/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161640/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1955/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|75px]] | [[Halldór Laxness]] | {{vlagland|Ysland}} | [[Yslands]] | "vir sy lewendige epiese krag, wat die groot verhaalkuns van Ysland hernu het" | roman, kortverhaal, drama, poësie |- | [[1956]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1956 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1956/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182843/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1956/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:JRJimenez.JPG|75px]] | [[Juan Ramón Jiménez]] | {{vlagland|Spanje|1939}} | [[Spaans]] | "vir sy liriese poësie, wat in die Spaanse taal 'n voorbeeld van hoë gees en artistieke suiwerheid vorm" | poësie |- | [[1957]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1957 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1957/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161650/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1957/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg|75px]] | [[Albert Camus]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "vir sy belangrike literêre produksie, wat met duidelike erns die probleme van die menslike gewete in ons tyd verlig" | roman, kortverhaal, drama, filosofie, essay |- | [[1958]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1958 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1958/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161655/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1958/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Boris Pasternak in youth.jpg|75px]] | [[Boris Pasternak]]<br />(Борис Пастернак) | {{vlagland|Sowjetunie|1955}} | [[Russies]] | "vir sy belangrike prestasie, beide in kontemporêre liriese poësie en in die veld van die groot Russiese epiese tradisie" | roman, poësie, vertaling |- | [[1959]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1959 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1959/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161701/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1959/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Salvatore Quasimodo 1959.jpg|75px]] | [[Salvatore Quasimodo]] | {{vlagland|Italië}} | [[Italiaans]] | "vir sy liriese poësie, wat met klassieke vuur die tragiese ervaring van die lewe in ons eie tye uitdruk" | poësie |} == 1960's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1960's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1960]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1960 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1960/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182930/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1960/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Saint-John Perse 1960.jpg|75px]] | [[Saint-John Perse]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "vir die stygende vlug en die aantreklike beeld van sy poësie, wat op 'n visioenêre wyse die toestande van ons tyd weerspieël" | poësie |- | [[1961]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1961 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1961/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182937/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1961/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg|75px]] | [[Ivo Andrić]] | {{vlagland|Joego-Slawië}} | [[Serwo-Kroaties]] | "vir die epiese krag waarmee hy temas opgespoor en menslike bestemmings uit die geskiedenis van sy land uitgebeeld het" | roman, kortverhaal |- | [[1962]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1962 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1962/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161720/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1962/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:JohnSteinbeck crop.JPG|75px]] | [[John Steinbeck]] | {{vlagland|Verenigde State}} | [[Engels]] | "vir sy realistiese en verbeeldingryke skryfwerk met die kombinasie van simpatieke humor en fyn sosiale persepsie" | roman, kortverhaal, draaiboek |- | [[1963]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1963 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1963/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161737/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1963/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Giorgos Seferis 1963.jpg|75px]] | [[Giorgos Seferis]]<br />(Γιώργος Σεφέρης) | {{vlagland|Griekeland|oud}} | [[Grieks]] | "vir sy voortreflike liriese skryfkuns, geïnspireer deur 'n diep gevoel vir die Hellenistiese wêreld van kultuur" | poësie, essay, memoires |- | [[1964]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1964 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1964/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517182931/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1964/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Jean-Paul Sartre FP.JPG|75px]] | [[Jean-Paul Sartre]]<br /><small>(wys die prys van die hand)</small> | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "want sy werk, ryk aan idees en gevul met die gees van vryheid en die soeke na die waarheid, het 'n verreikende invloed op ons ouderdom uitgeoefen" | roman, filosofie, drama, literêre kritiek, draaiboek |- | [[1965]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1965 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1965/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161735/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1965/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:М.А. Шолохов.jpg|75px]] | [[Michail Sjolokhof]]<br />(Михаил Шолохов) | {{vlagland|Sowjetunie|1955}} | [[Russies]] | "vir die artistieke krag en integriteit waarmee hy in sy epos van die Don uitdrukking gegee het aan 'n historiese fase in die lewe van die Russiese volk" | roman |- | rowspan="2" | [[1966]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1966 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1966/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204633/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1966/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:פורטרט ש"י עגנון (cropped).jpg|75px]] | [[Shmuel Yosef Agnon]]<br />(שמואל יוסף עגנון) | {{vlagland|Israel}} | [[Hebreeus]] | "vir sy diepgaande kenmerkende verhaalkuns met motiewe uit die lewe van die [[Jode|Joodse volk]]" | roman, kortverhaal |- | [[Lêer:Nelly Sachs 1966.jpg|75px]] | [[Nelly Sachs]] | {{vlagland|Swede}} | [[Duits]] | "vir haar uitstaande liriese en dramatiese skryfwerk, wat Israel se lot interpreteer met roerende krag" | poësie, drama |- | [[1967]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1967 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1967/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161743/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1967/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:MiguelAngelAsturias.JPG|75px]] | [[Miguel Ángel Asturias]] | {{vlagland|Guatemala}} | [[Spaans]] | "vir sy lewendige literêre prestasie, diepgewortel in die nasionale eienskappe en tradisies van die [[Indiane|Indiese volke]] van Latyns-Amerika" | roman, poësie |- | [[1968]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1968 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1968/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161748/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1968/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Yasunari Kawabata 1938.jpg|75px]] | [[Yasunari Kawabata]]<br />(川端 康成) | {{vlagland|Japan}} | [[Japannees]] | "vir sy narratiewe meesterskap, wat met groot sensitiwiteit die essensie van die Japannese verstand uitdruk" | roman, kortverhaal |- | [[1969]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1969 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1969/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161752/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1969/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Samuel Beckett, f11.jpg|75px]] | [[Samuel Beckett]] | {{vlagland|Ierland}} | [[Engels]] en [[Frans]] | "vir sy skryfwerk wat – in 'n nuwe vorm vir die roman en drama – in die nood van die moderne mens sy hoogte verkry" | roman, drama, poësie |} == 1970's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1970's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1970]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1970 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1970/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183045/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1970/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|75px]] | [[Aleksandr Solzhenitsyn]]<br />(Александр Солженицын) | {{vlagland|Sowjetunie|1955}} | [[Russies]] | "vir die etiese krag waarmee hy die onontbeerlike tradisies van die Russiese letterkunde nagestreef het" | roman |- | [[1971]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1971 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1971/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161802/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1971/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Pablo Neruda.jpg|75px]] | [[Pablo Neruda]] | {{vlagland|Chili}} | [[Spaans]] | "vir 'n poësie wat met die optrede van 'n elementêre krag 'n vasteland se lot en drome lewend maak" | poësie |- | [[1972]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1972 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1972/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161808/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1972/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|75px]] | [[Heinrich Böll]] | {{vlagland|Wes-Duitsland}} | [[Duits]] | "vir sy skryfwerk wat deur sy kombinasie van 'n breë perspektief op sy tyd en 'n sensitiewe vaardigheid in karakterisering bygedra het tot die vernuwing van die Duitse letterkunde" | roman, kortverhaal |- | [[1973]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1973 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1973/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161814/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1973/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Patrick White 1973.jpg|75px]] | [[Patrick White]] | {{vlagland|Australië}} | [[Engels]] | "vir 'n epiese en sielkundige verhalende kuns wat 'n nuwe vasteland in die literatuur ingestel het" | roman, kortverhaal, drama |- | rowspan="2" | [[1974]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1974 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1974/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517013056/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1974/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Eyvind.JPG|75px]] | [[Eyvind Johnson]] | rowspan="2" | {{vlagland|Swede}} | rowspan="2" | [[Sweeds]] | "vir 'n verhalende kuns, vergesel in lande en eeue, in diens van vryheid" | roman |- | [[Lêer:Harry Martinson.jpg|75px]] | [[Harry Martinson]] | "vir geskrifte wat die doudruppel vang en die kosmos weerspieël" | poësie, roman, drama |- | [[1975]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1975 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1975/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183102/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1975/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Eugenio Montale.jpg|75px]] | [[Eugenio Montale]] | {{vlagland|Italië}} | [[Italiaans]] | "vir sy kenmerkende digkuns wat met groot artistieke sensitiwiteit menslike waardes geïnterpreteer het onder die teken van 'n vooruitsig op die lewe sonder illusies" | poësie |- | [[1976]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1976 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1976/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161839/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1976/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Saul Bellow.jpg|75px]] | [[Saul Bellow]] | {{vlagland|Verenigde State}} | [[Engels]] | "vir die menslike begrip en subtiele analise van kontemporêre kultuur wat in sy werk gekombineer word" | roman, kortverhaal |- | [[1977]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1977 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1977/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183108/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1977/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Vicentealeixandre.jpg|75px]] | [[Vicente Aleixandre]] | {{vlagland|Spanje|1977}} | [[Spaans]] | "vir 'n kreatiewe poëtiese skryfwerk wat die mens se toestand in die kosmos en in die hedendaagse samelewing verlig, en tegelykertyd die groot vernuwing van die tradisies van die Spaanse poësie tussen die oorloë verteenwoordig" | poësie |- | [[1978]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1978 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1978/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183041/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1978/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Dan Hadani collection (990044399930205171) (cropped).jpg|75px]] | [[Isaac Bashevis Singer]] | {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Pole}} | [[Jiddisj]] | "vir sy gepassioneerde verhaalkuns wat met wortels in 'n Pools-Joodse kulturele tradisie universele menslike toestande tot lewe bring" | roman, kortverhaal, memoires |- | [[1979]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1979 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1979/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513203728/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1979/summary/ |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Odysseas Elytis 1974.jpg|75px]] | [[Odysseas Elytis]]<br />(Οδυσσέας Ελύτης) | {{vlagland|Griekeland}} | [[Grieks]] | "vir sy poësie wat teen die agtergrond van die Griekse tradisie met sensuele krag en intellektuele sigbaarheid uitbeeld, die moderne man se stryd vir vryheid en kreatiwiteit" | poësie, essay |} == 1980's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1980's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1980]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1980 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1980/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161844/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1980/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Czeslaw Milosz 3 ap.tif|75px]] | [[Czesław Miłosz]] | {{vlagland|Pole}} | [[Pools]] | "wie met onopvallende duidelike gesig die mens se blootgestelde toestand in 'n wêreld van erge konflikte bespreek" | poësie, essay |- | [[1981]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1981 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1981/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161850/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1981/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Elias Canetti 2.jpg|75px]] | [[Elias Canetti]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "vir geskrifte wat gekenmerk word deur 'n breë uitkyk, 'n magdom idees en artistieke krag" | roman, drama, memoires, essay |- | [[1982]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1982 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1982/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183057/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1982/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:File-Gabriel García Márquez 02.jpg|75px]] | [[Gabriel García Márquez]] | {{vlagland|Colombia}} | [[Spaans]] | "vir sy romans en kortverhale, waarin die fantastiese en die realistiese in 'n ryk saamgestelde wêreld van verbeelding gekombineer word, wat 'n vasteland se lewe en konflikte weerspieël" | roman, kortverhaal, draaiboek |- | [[1983]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1983 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1983/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161901/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1983/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:William Golding 1983.jpg|75px]] | [[William Golding]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "vir sy romans, wat met die perspektief van realistiese verhaalkuns en die diversiteit en universaliteit van die mite die menslike toestand in die wêreld van vandag verlig" | roman, poësie, drama |- | [[1984]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1984 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1984/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161905/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1984/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Jaroslav Seifert 1981 foto Hana Hamplová.jpg|75px]] | [[Jaroslav Seifert]] | {{vlagland|Tsjeggo-Slowakye}} | [[Tsjeggies]] | "vir sy poësie, wat toegerus is met varsheid, en 'n ryk vindingrykheid bied 'n bevrydende beeld van die onvermydelike gees en veelsydigheid van die mens" | poësie |- | [[1985]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1985 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1985/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183202/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1985/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Claude Simon 1967.jpg|75px]] | [[Claude Simon]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "wat in sy roman die digter se kreatiwiteit en die skilder s'n kombineer met 'n verdiepte bewustheid van tyd in die uitbeelding van die menslike toestand" | roman |- | [[1986]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1986 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1986/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161915/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1986/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Soyinka, Wole (1934).jpg|75px]] | [[Wole Soyinka]] | {{vlagland|Nigerië}} | [[Engels]] | "wat in 'n wye kulturele perspektief en met poëtiese oortones die drama van bestaan uitoefen" | drama, roman, poësie |- | [[1987]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1987 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1987/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522192259/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1987/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Joseph Brodsky 1988.jpg|75px]] | [[Joseph Brodsky]] | {{vlagland|Verenigde State}} | [[Russies]] en [[Engels]] | "vir 'n allesomvattende outeurskap, gevul met duidelike denke en poëtiese intensiteit" | poësie, essay |- | [[1988]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1988 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1988/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161935/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1988/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Naguib Mahfouz HR.jpg|75px]] | [[Naguib Mahfouz]] | {{vlagland|Egipte}} | [[Arabies]] | "wat deur middel van werke wat ryk is aan nuanses – soms duidelik gesien realisties, soms evolusioneel dubbelsinnig – 'n Arabiese verhaalkuns gevorm het wat van toepassing is op die hele mensdom" | roman |- | [[1989]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1989 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1989/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183128/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1989/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|75px]] | [[Camilo José Cela]] | {{vlagland|Spanje}} | [[Spaans]] | "vir 'n ryk en intensiewe prosa, wat met ingewikkelde deernis 'n uitdagende visie van die mens se kwesbaarheid vorm" | roman, kortverhaal |} == 1990's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 1990's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[1990]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1990 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1990/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521161937/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1990/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Octavio Paz - 1988 Malmö.jpg|75px]] | [[Octavio Paz]] | {{vlagland|Meksiko}} | [[Spaans]] | "vir passiewe skryfwerk met wye horisonte, gekenmerk deur sensuele intelligensie en humanistiese integriteit" | poësie, essay |- | [[1991]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1991 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1991/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204710/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1991/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Nadine Gordimer 01.JPG|75px]] | [[Nadine Gordimer]] | {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | [[Engels]] | "wat deur haar pragtige epiese skryfwerk – in die woorde van Alfred Nobel – van 'n baie groot voordeel vir die mensdom was" | roman, kortverhaal, essay |- | [[1992]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1992 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1992/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404154247/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1992/summary/ |archive-date=4 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Derek Walcott.jpg|75px]] | [[Derek Walcott]] | {{vlagland|Sint Lucia}} | [[Engels]] | "vir 'n poëtiese oeuvre van groot helderheid, wat deur 'n historiese visie, die uitkoms van 'n multikulturele verbintenis, voortgesit word" | poësie, drama |- | [[1993]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1993 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1993/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520105441/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1993/summary/ |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Toni Morrison 2008-2.jpg|75px]] | [[Toni Morrison]] | {{vlagland|Verenigde State}} | [[Engels]] | "wat in haar romans gekenmerk word deur visioenêre krag en poëtiese invoer, wat lewe gee aan 'n noodsaaklike aspek van die Amerikaanse realiteit" | roman |- | [[1994]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1994 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1994/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403195756/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1994/summary/ |archive-date=3 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Oe Kenzaburo 1-2.jpg|75px]] | [[Kenzaburō Ōe]]<br />(大江 健三郎) | {{vlagland|Japan}} | [[Japannees]] | "wie met poëtiese krag 'n verbeelde wêreld skep, waar lewe en mite kondenseer om 'n ontstellende beeld van die hedendaagse menslike moeilikheid te vorm" | roman, kortverhaal |- | [[1995]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1995 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1995/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162002/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1995/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Seamus Heaney Photograph Edit.jpg|75px]] | [[Seamus Heaney]] | {{vlagland|Ierland}} | [[Engels]] | "vir werke van liriese skoonheid en etiese diepte, wat daaglikse wonderwerke en die lewende verlede verhef" | poësie |- | [[1996]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1996 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1996/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204711/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1996/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Szymborska 2011 (1).jpg|75px]] | [[Wisława Szymborska]] | {{vlagland|Pole}} | [[Pools]] | "vir die poësie wat met ironiese presisie die historiese en biologiese konteks in die fragmente van die menslike realiteit aan die lig laat kom" | poësie |- | [[1997]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1997 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1997/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183209/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1997/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Dario Fo-Cesena.jpg|75px]] | [[Dario Fo]] | {{vlagland|Italië}} | [[Italiaans]] | "wat die hofnarre van die Middeleeue in skuurowerheid naboots in die handhawing van die waardigheid van die vertrapte" | drama |- | [[1998]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1998 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1998/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162016/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1998/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:JSJoseSaramago.jpg|75px]] | [[José Saramago]] | {{vlagland|Portugal}} | [[Portugees]] | "wie met gelykenisse wat deur verbeelding, meegevoel en ironie voortgesit word, ons voortdurend in staat stel om weer 'n ontwykende werklikheid te begryp" | roman, drama, poësie |- | [[1999]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1999 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1999/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162021/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1999/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Günter Grass auf dem Blauen Sofa.jpg|75px]] | [[Günter Grass]] | {{vlagland|Duitsland}} | [[Duits]] | "wie se vrolike swart fabels die vergete gesig van die geskiedenis uitbeeld" | roman, drama, poësie |} == 2000's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 2000's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[2000]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2000 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2000/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162026/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2000/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Gao Xingjian.jpg|75px]] | [[Gao Xingjian]]<br />(高行健) | {{vlagland|Volksrepubliek China}}<br />{{vlagland|Frankryk}} | [[Chinees]] | "vir 'n oeuvre van universele geldigheid, bitter insigte en taalkundige vindingrykheid, wat nuwe paaie vir die Chinese roman en drama oopgemaak het" | roman, drama, literêre kritiek |- | [[2001]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2001 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2001/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162031/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2001/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:VS Naipal 2016 Dhaka.jpg|75px]] | [[V.S. Naipaul|Vidiadhar Surajprasad Naipaul]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "vir die feit dat die persepsiewe vertelling en onverganklike ondersoek in werke verenig is wat ons dwing om die teenwoordigheid van onderdrukte geskiedenis te sien" | roman, essay |- | [[2002]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2002 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2002/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162037/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2002/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Oliver Mark - Imre Kertész, Berlin 2005.jpg|75px]] | [[Imre Kertész]] | {{vlagland|Hongarye}} | [[Hongaars]] | "vir skryfwerk wat die breekbare ervaring van die individu teen die barbaarse willekeur van die geskiedenis handhaaf" | roman |- | [[2003]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2003 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2003/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162042/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2003/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:J.M. Coetzee.JPG|75px]] | [[J.M. Coetzee|John Maxwell Coetzee]] | {{vlagland|Australië}}<br />{{vlagland|Suid-Afrika}} | [[Engels]] | "wat in ontelbare omstandighede die verrassende betrokkenheid van die buitestaander uitbeeld" | roman, essay, vertaling |- | [[2004]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2004 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2004/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204724/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2004/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Elfriede jelinek 2004 small.jpg|75px]] | [[Elfriede Jelinek]] | {{vlagland|Oostenryk}} | [[Duits]] | "vir haar musikale vloei van stemme en teenstemme in romans wat met buitengewone taalkundige ywer die absurditeit van die samelewing se clichés en hul onderdrukkende krag openbaar" | roman, drama |- | [[2005]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2005 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2005/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162054/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2005/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Pinterfoto cropped2.jpg|75px]] | [[Harold Pinter]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "wat in sy toneelstukke die neerslag onder die alledaagse besetting ontdek en die toegang tot onderdrukking se geslote kamers binnedring" | drama, draaiboek |- | [[2006]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2006 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2006/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522192700/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2006/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Orhan Pamuk 2009 Shankbone.jpg|75px]] | [[Orhan Pamuk]] | {{vlagland|Turkye}} | [[Turks]] | "wie in die soek na die melancholiese siel van sy geboortestad nuwe simbole vir die botsing en ineenvlegting van kulture ontdek het" | roman, draaiboek, essay |- | [[2007]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2007 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2007/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204737/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2007/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Doris lessing 20060312 (square).jpg|75px]] | [[Doris Lessing]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}}<br />{{vlagland|Zimbabwe}} | [[Engels]] | "daardie epikus van die vroulike ervaring wat met skeptisisme, vuur en visioenêre mag 'n verdeelde beskawing onder die loep geneem het" | roman, drama, poësie, kortverhaal, memoires |- | [[2008]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2008 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2008/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162107/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2008/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|75px]] | [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] | {{vlagland|Frankryk}}<br />{{vlagland|Mauritius}} | [[Frans]] | "skrywer van nuwe afwykings, poëtiese avontuur en sensuele ekstase, ontdekkingsreisiger van 'n mensdom buite en onder die heersende beskawing" | roman, kortverhaal, essay, vertaling |- | [[2009]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2009 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2009/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204754/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2009/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Herta Müller 1.jpg|75px]] | [[Herta Müller]] | {{vlagland|Duitsland}} | [[Duits]] | "wie, met die konsentrasie van die poësie en die vrymoedigheid van die prosa, die landskap van die beseerdes uitbeeld" | roman, poësie |} == 2010's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 2010's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[2010]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2010 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2010/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162118/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2010/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Vargas Llosa Madrid 2012.jpg|75px]] | [[Mario Vargas Llosa]] | {{vlagland|Peru}}<br />{{vlagland|Spanje}} | [[Spaans]] | "vir sy kartografie van kragstrukture en sy verwoestende beelde van die individu se weerstand, opstand en nederlaag" | roman, kortverhaal, essay, drama, memoires |- | [[2011]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2011 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2011/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183317/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2011/summary/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Transtroemer.jpg|75px]] | [[Tomas Tranströmer]] | {{vlagland|Swede}} | [[Sweeds]] | "omdat hy deur sy gekondenseerde deurskynende beelde ons 'n vars toegang tot die werklikheid gee" | poësie, vertaling |- | [[2012]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2012 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2012/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522233215/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2012/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:MoYan Hamburg 2008.jpg|75px]] | [[Mo Yan]]<br />(莫言) | {{vlagland|Volksrepubliek China}} | [[Chinees]] | "wie met hallusinatoriese realisme volksverhale, geskiedenis en die kontemporêre saamsmelt" | roman, kortverhaal |- | [[2013]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2013 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2013/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204811/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2013/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Alice Munro.jpg|75px]] | [[Alice Munro]] | {{vlagland|Kanada}} | [[Engels]] | "meester van die kontemporêre kortverhaal" | kortverhaal |- | [[2014]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2014 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2014/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162138/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2014/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Patrick Modiano 6 dec 2014 - 22.jpg|75px]] | [[Patrick Modiano]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "vir die kuns van herinnering waarmee hy die mees ondeurdringbare menslike lotgevalle ontlok en die lewenswêreld van die beroep ontbloot het" | roman |- | [[2015]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2015 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2015/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204839/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2015/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Swetlana Alexijewitsch 2013.jpg|75px]] | [[Swetlana Alexijewitsj]]<br />Святлана Алексіевіч | {{vlagland|Wit-Rusland}} | [[Russies]] | "vir haar meerstemmige skryfwerk, 'n monument vir lyding en moed in ons tyd" | geskiedenis, essay |- | [[2016]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2016 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2016/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162155/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2016/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Bob Dylan - Azkena Rock Festival 2010 2.jpg|75px]] | [[Bob Dylan]] | {{vlagland|Verenigde State}} | [[Engels]] | "omdat hy nuwe poëtiese uitdrukkings binne die groot Amerikaanse liederetradisie geskep het" | poësie, liedjieskryf |- | [[2017]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2017 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2017/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521162158/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2017/summary/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Kazuo Ishiguro by Kubik.JPG|75px]] | [[Kazuo Ishiguro]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "wat in romans van groot emosionele krag die afgrond onder ons illusie van verbintenis met die wêreld ontbloot het" | roman |- | [[2018]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2018 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2018/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522204859/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2018/summary/ |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Olga Tokarczuk (2018).jpg|75px]] | [[Olga Tokarczuk]] | {{vlagland|Pole}} | [[Pools]] | "vir 'n narratiewe verbeelding wat met ensiklopediese passie die oorsteek van grense as 'n lewensvorm voorstel" | roman, poësie, essay |- | [[2019]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2019 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2019/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426173707/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2019/summary/ |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Peter-handke.jpg|75px]] | [[Peter Handke]] | {{vlagland|Oostenryk}} | [[Duits]] | "vir 'n invloedryke werk wat met 'n taalkundige vindingrykheid die periferie en spesifisiteit van menslike ervaring ondersoek het" | roman, drama |} == 2020's == {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" |+ '''Nobelprys vir Letterkunde, 2020's''' !Jaar !colspan='2' | Naam !Land !Taal !Beweegrede !Genre |- | [[2020]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2020 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2020/summary |accessdate=8 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015105715/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2020/summary/ |archive-date=15 Oktober 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | [[Lêer:Louise Glück circa 1977.jpg|75px]] | [[Louise Glück]] | {{vlagland|Verenigde State}} | [[Engels]] | "vir haar onmiskenbare digterlike stem wat met strenge skoonheid die individuele bestaan universeel maak" | poësie, essay |- | [[2021]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2021 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:AbulrazakGurnahHebronPanel (cropped).jpg|75px]] | [[Abdulrazak Gurnah]] | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | [[Engels]] | "vir sy kompromislose en deernisvolle deurdringing van die gevolge van kolonialisme en die lot van die vlugteling in die kloof tussen kulture en kontinente" | roman, kortverhaal, essay |- | [[2022]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2022 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Annie Ernaux al Salone del Libro (cropped2).jpg|75px]] | [[Annie Ernaux]] | {{vlagland|Frankryk}} | [[Frans]] | "vir die moed en kliniese skerpte waarmee sy die wortels, vervreemdings en kollektiewe beperkings van persoonlike geheue ontbloot" | outobiografie, roman |- | [[2023]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2023 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/summary |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Jon Fosse.jpg|75px]] | [[Jon Fosse]] | {{vlagland|Noorweë}} | [[Noors]] | "vir sy vernuwende dramas en prosa wat 'n stem gee aan die onsegbare" | drama, roman, poësie, essay |- | [[2024]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2024 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/summary |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:HanKang.jpg|75px]] | [[Han Kang]]<br />(한강) | {{vlagland|Suid-Korea}} | [[Koreaans]] | "vir haar intense poëtiese prosa wat historiese traumas konfronteer en die broosheid van die menslike lewe blootlê" | roman, poësie |- | [[2025]]<ref>{{en}} {{cite web |title=The Nobel Prize in Literature 2025 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/summary |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> | [[Lêer:Krasznahorkai László (Déri Miklós).jpg|75px]] | [[László Krasznahorkai]] | {{vlagland|Hongarye}} | [[Hongaars]] | "vir sy boeiende en visioenêre oeuvre wat, te midde van apokaliptiese terreur, die krag van kuns herbevestig" | roman |- | [[2026]]<ref name=nobelprize /> | [[Lêer:Anne Carson closeup (cropped).jpg|75px]] | [[Anne Carson]] | {{vlagland|Kanada}}<br />{{vlagland|Ysland}} | [[Engels]] | "vir haar gewaagde en vindingryke oeuvre wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die hedendaagse letterkunde geskep het" | poësie, essay |} == Notas == === Vroue === Die vroue wat die Nobelprys vir Letterkunde ontvang het, is: * [[Selma Lagerlöf]] * [[Grazia Deledda]] * [[Sigrid Undset]] * [[Pearl S. Buck]] * [[Gabriela Mistral]] * [[Nelly Sachs]] * [[Nadine Gordimer]] * [[Toni Morrison]] * [[Wisława Szymborska]] * [[Elfriede Jelinek]] * [[Herta Müller]] * [[Doris Lessing]] * [[Alice Munro]] * [[Swetlana Alexijewitsj]] * [[Olga Tokarczuk]] * [[Louise Glück]] * [[Annie Ernaux]] * [[Han Kang]] * [[Anne Carson]] === Nooit dié prys ontvang nie === Die Nobelprys is nie die enigste maatstaf van literêre uitmuntendheid en volgehoue waarde nie. Om dit te illustreer, het die volgende persone byvoorbeeld nooit dié prys ontvang nie: ; Suid-Afrikaanse/Afrikaanse skrywers * [[Breyten Breytenbach]] * [[André P. Brink]] * [[T.T. Cloete]] * [[Elisabeth Eybers]] * [[Etienne van Heerden]] * [[Etienne Leroux]] * [[N.P. van Wyk Louw]] * [[D.J. Opperman]] * [[Karel Schoeman]] * [[Wilma Stockenström]] ; Ander skrywers * [[Jorge Luis Borges]] * [[Bertolt Brecht]] * [[Anton Tsjechof]] * [[Jacques Derrida]] * [[Graham Greene]] * [[Aldous Huxley]] * [[Henrik Ibsen]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Alberto Moravia]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[George Orwell]] * [[Marcel Proust]] * [[Oswald Spengler]] * [[J.R.R. Tolkien]] * [[Leo Tolstoi]] * [[Arnold J. Toynbee]] * [[Jules Supervielle]] (Hy is drie keer benoem vir die prys) * [[Fernando Pessoa]] * [[Jorge Amado]] * [[Julio Cortázar]] * [[Lion Feuchtwanger]] == Sien ook == * [[Nobelprys vir Chemie]] * [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe]] * [[Nobelprys vir fisika]] * [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] * [[Nobelprys vir Vrede]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Nobel Prize in Literature|Nobelprys vir Letterkunde}} * {{en}} {{cite web | title = All Nobel Laureates in Literature | website= Nobelprize.org | publisher=Nobel Media AB | url = https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-literature/ |accessdate=8 Oktober 2026}} * {{en}} {{cite web | title = Winners of the Nobel Prize for Literature | work= [[Encyclopædia Britannica]] | url = https://www.britannica.com/topic/Winners-of-the-Nobel-Prize-for-Literature-1856938 |accessdate=8 Oktober 2026}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Nobel Prize in Literature|Engelse Wikipedia]] {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Letterkundige toekennings]] [[Kategorie:Lyste van Nobelpryse|Letterkunde]] gs62m2x0kbgq3m1mbhrdyl0ic0hax7u 0 7008 2976945 2975918 2026-10-09T06:15:23Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976945 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Sosialistiese werkersraad}} [[Lêer:1917petrogradsoviet assembly.jpg|duimnael|287x287px|'n Sowjetvergadering in [[Sint Petersburg|Petrograd]], 1917]] 'n '''Sowjet''' ({{Lang|ru|совет}}, ''sovet'', letterlik "raad") is 'n verteenwoordigende werkersraad wat 'n [[sosialisme|sosialistiese]] ideologie navolg, veral in die konteks van die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]]. In die uitgebreide betekenis van "rade van werkers, boere en soldate", en later "rade van afgevaardigdes", het die sowjets as grondslag van die regeringsvorm van die [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|Russiese SFSR]] en die [[Sowjetunie]] gedien, en het hulle ook die Machnowsjtsjina beïnvloed. Die eerste sowjets is tydens die rewolusie van 1905 teen die einde van die [[Russiese Ryk]] se bestaan gestig. In 1917, ná die [[Februarie-rewolusie]], het 'n toestand van dubbele mag tussen die Russiese Voorlopige Regering en die sowjets ontstaan. Dit het later daardie jaar met die [[Oktoberrewolusie]] geëindig, waartydens die Tweede Kongres van Sowjets homself as die hoogste regerende liggaam van die land verklaar het. Die regeringsliggame op die onderskeie vlakke het formeel "Sowjets van Volksafgevaardigdes" geheet, in die omgangstaal "sowjets van afgevaardigdes" of "sowdeps". Om dié rede kan Sowjet-Rusland of die Sowjetunie met die neerhalende term "Sowdepia" ({{Lang|ru|совдéпия}}) aangedui word.<ref>{{cite book |title=The Russian Civil War |last=Mawdsley |first=Evan |year=2007 |publisher=Pegasus Books |isbn=9781933648156 |pages=178-193}}</ref> Omdat die sowjets hul naam aan die latere Sowjetunie gegee het, word hulle dikwels met die stigting van daardie staat verbind. Die term kan egter ook na enige werkersraad verwys wat sosialisties is, soos die Ierse sowjets. Sowjets elders hoef nie noodwendig by die ideologie van die Sowjetunie te hou nie. ==Etimologie== Die woord "sowjet" is van 'n [[Russies]]e woord afgelei wat raad, vergadering, advies, harmonie of eensgesindheid beteken,<ref group="vert">{{langx|uk|рада}} (''rada''); {{langx|pl|rada}}; {{langx|be|савет}}; {{langx|uz|совет}}; {{langx|kk|совет/кеңес}}; {{langx|ka|საბჭო}}; {{langx|az|совет}}; {{langx|lt|taryba}}; {{langx|ro|soviet}} (Moldawiese Cyrilliese alfabet: совет); {{langx|lv|padome}}; Kirgisies: {{Lang|ky|совет}}; {{langx|tg|шӯравӣ}}; {{langx|hy|խորհուրդ / սովետ}}; {{langx|tk|совет}}; {{langx|et|nõukogu}}</ref> en al dié woorde kom uiteindelik van die Proto-Slawiese werkwoordstam ''*vět-iti'' ("om in te lig"), wat met die [[Slawiese tale|Slawiese]] "věst" ("nuus"), die Engelse "wise", die stam in "ad-vis-or" (wat deur Frans in Engels beland het) en die Nederlandse "weten" ("om te weet"; vergelyk "wetenschap", wat wetenskap beteken) verwant is. Die woord "sowjetnik" beteken "raadgewer", uit die Russiese woord "sowjet" plus die Russiese agtervoegsel ''-nik'', wat 'n beroep aandui.<ref name="americana">{{cite encyclopaedia |last=Klein |first=Henri F. |title=Soviet |encyclopedia=Encyclopedia Americana |year=1920 |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_(1920)/Soviet}}</ref> 'n Aantal organisasies in Rusland het "raad" ({{Lang|ru|сове́т}}) geheet. In Keiserlike Rusland is die Staatsraad, wat van 1810 tot 1917 gefunksioneer het, byvoorbeeld 'n Ministersraad genoem.<ref name="americana"/> Die Poolse en Oekraïense woord is onderskeidelik ''{{Lang|pl|rada}}'' en {{Lang|uk|рада}} ("raad", "advies"), uit die Middelhoogduitse ''rāt''. ==Russiese Ryk== [[Lêer:Иваново-Вознесенский Совет.jpg|duimnael|300px|Afgevaardigdes van die eerste sowjet, 1905.]] ===Werkersrade=== [[Lêer:Lev Trotsky 1906-3.3 V1.jpg|duimnael|links|250x250px|Die Sowjet van Werkersafgevaardigdes van Sint Petersburg in 1905, met [[Leon Trotsky]] in die middel. Die sowjets was 'n vroeë voorbeeld van 'n werkersraad.]] Volgens die amptelike geskiedskrywing van die Sowjetunie het die eerste werkersraad (sowjet), die ''Iwanowski-sowjet'', in Mei 1905 in [[Iwanowo]] (noordoos van [[Moskou]]) tydens die Russiese rewolusie van 1905 gevorm. In sy [[memoires]] beweer die Russiese anargis Volin egter dat hy die begin van die Sint Petersburgse sowjet in Januarie 1905 aanskou het. Die Russiese werkers was teen die begin van die 20ste eeu reeds grootliks georganiseer, wat tot 'n staatsgesteunde [[vakbond]]leierskap gelei het. In 1905, toe die [[Russies-Japannese Oorlog]] (1904-1905) die druk op die Russiese industriële produksie verhoog het, het die werkers begin staak en in opstand gekom. Die sowjets het 'n outonome werkersbeweging verteenwoordig, een wat van die regering se toesig oor werkersvakbonde losgebreek het en 'n groot rol in die Russiese rewolusie van 1905 gespeel het. Sowjets het regdeur die industriële sentrums van [[Rusland]] opgeskiet en gewoonlik vergaderings op fabrieksvlak gereël. Hierdie sowjets het ná die rewolusie van 1905 verdwyn, maar het gedurende die rewolusies van 1917 onder sosialistiese leiding weer te voorskyn gekom. Sowjets het as inklusiewe liggame ontstaan om die werkers te lei, stakings te organiseer en die regering van die Russiese Ryk polities en militêr hoofsaaklik deur direkte optrede te beveg, met die sosialistiese rewolusionêre en die [[anargisme|anargiste]] as die vernaamste rolspelers, aangesien [[Wladimir Lenin|Lenin]] se party 'n minderheid was.<ref>{{cite journal |doi=10.1017/S0020859000002285 |title=The Russian Revolution and the Labour Movements of Australia and New Zealand, 1917-1922 |year=1963 |last1=O'Farrell |first1=P. J. |journal=International Review of Social History |volume=8 |issue=2 |pages=177-197 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.proquest.com/openview/4d22590a23c2f0196f7b8853e30dd1d9/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1819040 |title=Rosenberg, "Liberals in the Russian Revolution, the Constitutional Democratic Party, 1917-1921" (Book Review) |website=ProQuest}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=okxdDwAAQBAJ |title=The End of Imperial Russia, 1855-1917 |isbn=9781349254835 |last1=Waldron |first1=Peter |date=7 April 1997 |publisher=Macmillan Education UK}}</ref> In dié tyd het hulle klein werkerskoöperasies gestig, hoewel die bedrywighede gering was weens die Russiese onderdrukking van linkse organisasies.<ref>{{cite journal |url=http://www.inquiriesjournal.com/articles/600/comparing-the-tsarist-russian-and-soviet-empires |title=Comparing the Tsarist Russian and Soviet Empires |journal=Inquiries Journal |year=2011 |volume=3 |issue=12 |last1=Noga |first1=Magdalena}}</ref> ==Russiese Rewolusie== {{Multibeeld | align = right | total_width = 300 | image1 = Lenin in 1920 (cropped).jpg | caption1 = [[Wladimir Lenin]], stigter van die [[Sowjetunie]] en leier van die Bolsjewiste-party. | image2 = Bundesarchiv Bild 183-R15068, Leo Dawidowitsch Trotzki.jpg | caption2 = [[Leon Trotsky]], stigter van die [[Rooi Leër]] en 'n sleutelfiguur in die [[Oktoberrewolusie]]. }} Die volksorganisasies wat tydens die [[Februarie-rewolusie]] tot stand gekom het, het "Rade van Werkers- en Soldateafgevaardigdes" geheet. Hierdie liggame moes die sake onder die Russiese Voorlopige Regering aan mekaar hou totdat die verkiesing van 'n grondwetgewende vergadering kon plaasvind; in 'n sin was hulle waaksaamheidskomitees wat teen teenrewolusie moes waak. Die Petrograd-sowjet met sy 4&nbsp;000 lede was die belangrikste hiervan, weens sy ligging in die hoofstad en sy invloed oor die [[garnisoen]].<ref name="americana" /> Aan die begin van die rewolusie was hierdie sowjets onder beheer van die Sosialistiese Rewolusionêre Party, en selfs die [[Mensjewis|Mensjewiste]] het 'n groter aandeel van die verkose verteenwoordigers gehad as die [[Bolsjewis|Bolsjewiste]]. Namate die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgesleep het, die Russe die een neerlaag ná die ander gely het en die voorlopige regering nie daarin kon slaag om industriële vrede te bewerkstellig nie, het die steun vir die Bolsjewiste begin groei. Mettertyd het die Bolsjewiste met 'n leierskap oorheers wat "alle mag aan die sowjets" geëis het.<ref name="americana"/> Die Bolsjewiste het die werkers 'n regering belowe wat deur werkersrade bestuur sou word, om die [[bourgeoisie]] se vernaamste regeringsliggaam, die voorlopige regering, omver te werp. In Oktober 1917 is die voorlopige regering omvergewerp en alle mag aan die sowjets oorgedra. John Reed, 'n Amerikaanse ooggetuie van die Oktoberrewolusie, het geskryf: "Tot Februarie 1918 kon enigiemand vir afgevaardigdes na die sowjets stem. Selfs as die bourgeoisie hulle georganiseer en verteenwoordiging in die sowjets geëis het, sou dit aan hulle toegestaan gewees het. Tydens die bewind van die Voorlopige Regering was daar byvoorbeeld bourgeois-verteenwoordiging in die Petrograd-sowjet – 'n afgevaardigde van die Unie van Professionele Manne, wat dokters, prokureurs, onderwysers en so meer ingesluit het."<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/reed/1918/soviets.htm |title=Soviets in Action |first=John |last=Reed |website=www.marxists.org}}</ref> {{Blockquote|In Petrograd het ons in November 1917 ook 'n Kommune (Stadsraad) op grond van die mees demokratiese stemming verkies, sonder beperkings vir die bourgeoisie. Dié verkiesing, wat deur die bourgeois-partye geboikot is, het ons 'n verpletterende meerderheid gegee. Die demokraties verkose Raad het hom vrywillig aan die Petrograd-sowjet onderwerp ... die Sowjetregering het die bourgeois-partye op geen manier in die weg gestaan nie; en as die Kadette, die Sosialiste-Rewolusionêre en die Mensjewiste, wat hul eie pers gehad het wat openlik om die omverwerping van die Sowjetregering geroep het, die verkiesing geboikot het, was dit net omdat hulle toe nog gehoop het om ons gou met die hulp van gewapende mag klaar te maak ... As die Petrogradse bourgeoisie nie die munisipale verkiesing geboikot het nie, sou sy verteenwoordigers in die Petrogradse Raad opgeneem gewees het. Hulle sou daar gebly het tot die eerste opstand van die Sosialiste-Rewolusionêre en die Kadette, waarna hulle ... waarskynlik gearresteer sou gewees het as hulle nie die Raad betyds verlaat het nie, soos die bourgeois-lede van die [[Paryse Kommune]] op 'n sekere oomblik gedoen het.|[[Leon Trotsky]], ''Terrorism and Communism'' (1920)<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/trotsky/1920/terrcomm/ch05.htm |title=Leon Trotsky: Terrorism and Communism (Chapter 5) |first=Leon |last=Trotsky |website=www.marxists.org}}</ref>}} {{Blockquote|Die ontneming van die bourgeoisie se stemreg is nie 'n noodsaaklike en onontbeerlike kenmerk van die diktatuur van die proletariaat nie. En in Rusland het die Bolsjewiste, wat lank voor Oktober die leuse van die proletariese diktatuur opgestel het, niks vooraf oor die ontneming van die eksploiteerders se stemreg gesê nie. Hierdie aspek van die diktatuur het nie "volgens die plan" van enige besondere party te voorskyn gekom nie; dit het vanself in die loop van die stryd ontstaan ... selfs toe die Mensjewiste (wat met die bourgeoisie gekompromitteer het) nog die sowjets regeer het, het die bourgeoisie hulself uit eie beweging van die sowjets afgesny, hulle geboikot, hulle teengestaan en teen hulle gekonkel. Die sowjets het sonder enige grondwet ontstaan en het meer as 'n jaar sonder een bestaan, van die lente van 1917 tot die somer van 1918. Die woede van die bourgeoisie teen hierdie onafhanklike en almagtige (omdat dit allesomvattend was) organisasie van die onderdruktes; die stryd, die gewetenlose, selfsoekende en lae stryd wat die bourgeoisie teen die sowjets gevoer het; en laastens die openlike deelname van die bourgeoisie (van die Kadette tot die Regse Sosialiste-Rewolusionêre, van Pavel Miljoekof tot Aleksander Kerenski) aan die Kornilof-opstand – dit alles het die weg vir die formele uitsluiting van die bourgeoisie uit die sowjets gebaan.|[[Wladimir Lenin]], ''The Proletarian Revolution and the Renegade Kautsky'' (1918)<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1918/prrk/soviet_constitution.htm |title=PRRK: The Constituent Assembly and the Soviet Republic |first=Vladimir |last=Lenin |website=www.marxists.org}}</ref>}} Die Bolsjewiste en hul bondgenote het met 'n program na vore gekom wat "sowjetregering" geheet het. Die sowjetstelsel is as "'n hoër tipe staat" en "'n hoër vorm van demokrasie" beskryf wat "die massas van die uitgebuite werkers tot die taak sou opwek om nuwe geskiedenis te maak". Dit het verder "aan die onderdrukte werkende massas die kans gebied om aktief aan die vrye opbou van 'n nuwe samelewing deel te neem". Volgens Lenin is sowjetbewind "niks anders nie as die georganiseerde vorm van die diktatuur van die [[proletariaat]]". 'n Stel reëls vir verkiesings na die sowjets is in Maart 1918 opgestel, maar die volgende klasse is van stemreg uitgesluit: "Dié wat ander vir wins in diens neem; dié wat leef van inkomste wat nie uit hul eie werk kom nie: rente op kapitaal, industriële ondernemings of grondeiendom; private sakemanne, agente, tussengangers; monnike en priesters van alle gelowe; oud-amptenare van die ou polisiediens en lede van die [[Huis van Romanof|Romanof-dinastie]]; kranksinniges en misdadigers."<ref name="americana"/> Met die dorps- en fabriekssowjets as grondslag het 'n groot piramide van sowjets vir distrikte, kantons, landdistrikte en streke ontstaan, elk met sy eie uitvoerende sowjet. Bo en behalwe dié het die "Al-Russiese Sowjetkongres" gestaan, wat 'n "Al-Russiese Sentrale Uitvoerende Komitee" van hoogstens 200 lede aangestel het, wat op sy beurt die "Sowjet van Volkskommissarisse" (die Ministerie) gekies het. Met 'n minimum van drie en 'n maksimum van 50 lede vir kleiner gemeenskappe as vertrekpunt, is die maksimum vir stadsowjets op 1&nbsp;000 lede vasgestel. Die sowjetstelsel is as 'n alternatief vir parlementêre stelsels beskou om [[republiek|republikeinse]] regerings te bestuur.<ref name="americana"/> ==Binne die Sowjetunie== Soos in die Verdrag oor die Stigting van die USSR en die Verklaring oor die Stigting van die USSR uiteengesit, en daarna in die Sowjetgrondwette van 1924 en 1936, was die sowjets die grondslag van die regering in die Sowjetunie.<ref>{{cite web |title=Constitution of the Union of Socialist Soviet Republics January 1924 (abridged) |url=http://pwerth.faculty.unlv.edu/Const-USSR-1924%28abridge%29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625110836/http://pwerth.faculty.unlv.edu/Const-USSR-1924(abridge).pdf |archive-date=25 Junie 2020 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/stream/1918SovietConstitution/1918+Soviet+Constitution_djvu.txt |title=Full text of "1918 Soviet Constitution" |website=archive.org |year=1918}}</ref> Fabrieks- en dorpsowjets sou afgevaardigdes na stadsowjets stuur, en die stadsowjet sou op sy beurt afgevaardigdes na die streeksowjet stuur; stads- en streeksowjets het afgevaardigdes na die gewestelike sowjet verkies, gewestelike sowjets het afgevaardigdes na die sowjet van die betrokke republiek gestuur, en die sowjets van die [[Republieke van die Sowjetunie|unierepublieke]] het afgevaardigdes na die Sowjetkongres van die Sowjetunie gestuur.<ref>{{cite journal |title=State and Society Under Stalin: Constitutions and Elections in the 1930s |author=Getty, J. Arch |year=1991 |journal=Slavic Review |volume=50 |issue=1 |pages=18-35 |doi=10.2307/2500596 |jstor=2500596}}</ref> Vanaf 1936 het die verkiesing van afgevaardigdes op elke vlak van die piramide met die totstandkoming van die Opperste Sowjets direk geword.<ref name=":1">{{cite web |url=http://www.departments.bucknell.edu/russian/const/1936toc.html |title=1936 Constitution of the USSR, TOC |website=www.departments.bucknell.edu}}</ref> {{Blockquote|Afgevaardigdes is by wyse van handopsteek in oop fabrieks- en dorpsvergaderings verkies, of in vergaderings van die gewone manskappe van die leër. Elke kandidaat was persoonlik aan die kiesers bekend, en oor sy geskiktheid kon daar onmiddellik in sy teenwoordigheid gestry word. Afgevaardigdes wat verkies was, kon "teruggeroep" word sodra hulle nie meer die sienings van hul kiesafdeling verteenwoordig het nie. Omdat hierdie kiesafdeling 'n werklike entiteit was wat altyd bestaan het en van dag tot dag oor politiek gepraat het, het dit 'n lewende en veranderende openbare mening gehad. Die wil van sy "kiesafdeling" kon dus maklik, onmiskenbaar en doeltreffend by die afgevaardigde tuisgebring word, en dit was vir hom net so maklik om aan sy kiesers terug te rapporteer.|Holme, "The Soviets and Ourselves: Two Commonwealths"}} Plaaslike kiesers binne die fabrieks- en dorpsowjet het 'n lys van wat hulle van die regering verlang, saamgestel, en die rol van die verkose afgevaardigdes was om die opgedraagde take uit te voer. Onbevredigende afgevaardigdes kon by meerderheidsbesluit van die kieserskorps teruggeroep word: in die 1930's is vyftien afgevaardigdes binne vier jaar in Moskou alleen op dié manier teruggeroep. Daar was baie min voltydse administratiewe werkers of staatsamptenare; in die plek daarvan het talle burgers aan die daaglikse bedryf van die regering deelgeneem. In die 1940's is beraam dat daar op enige gegewe tydstip meer as 'n miljoen mense aan die bedryf van die sowjets deelgeneem het.<ref>{{cite web |url=http://londonprogressivejournal.com/article/view/2185/the-ussr-the-democracy-you-didnt-know-about |title=The USSR – the Democracy You Didn't Know About |website=London Progressive Journal}}</ref><ref>{{cite book |title=Citizen Participation in Local Soviet Government |author=Hahn, Jeffrey W. |year=1988 |publisher=Princeton University Press |doi=10.2307/j.ctv3hh4n4 |jstor=j.ctv3hh4n4 |isbn=9781400886920}}</ref><ref>{{cite web |url=https://drive.google.com/file/d/1wRzUh9CXT7IP1NoPwE3mBIEKPvRoztqz/view?usp=embed_facebook |title=Thurston, Robert Reassessing the History of Soviet Workers - Opportunities to Criticize and Participate in Decision-Making |website=Google Docs}}</ref> Elke sowjet het verskeie komitees gehad wat parallel met die regeringsdepartemente van die Sowjetunie as geheel gestaan het. Staatsamptenare het hul betrokke komitees gehelp, geadviseer en bedryf: onderwysers het byvoorbeeld in die onderwysafdelings gedien en dokters in die gesondheidsorgafdelings. {{Blockquote|Een belangrike faktor wat die staande komitees 'n waarskynliker arena vir die deelname van afgevaardigdes aan die werk van die sowjet maak, is hul kleiner omvang [...] in 1985 was byna 2&nbsp;miljoen afgevaardigdes lid van die een of ander staande komitee, sowat 80% van alle afgevaardigdes. Afgevaardigdes word daarby in hul werk gehelp deur onbetaalde vrywilligers (''aktiv'') met 'n besondere belang in of kundigheid oor die aangeleenthede voor die komitee.|Hahn, "Soviet Grassroots: Citizen Participation in Local Soviet Government"}} Die unierepublieke, provinsies en stadsowjets het die jurisdiksie gehad om hul eie industrie te bedryf, [[sensus]]opnames te doen, meer dokters, onderwysers en verpleegkundiges in diens te neem en skole, biblioteke en hospitale te bou, mits dit nie regstreeks met die nasionale beleid gebots het nie. Meer as die helfte van 'n unierepubliek se inkomste is aan plaaslike toekennings bestee, en plaaslike sowjets is grootliks toegelaat om self te bepaal hoe hul begroting bestee word.<ref>{{cite web |url=https://drive.google.com/file/d/174Y2CYVVaMumINW1ApKRO5DiC7JOyCI8/view?usp=embed_facebook |title=The_Soviets_and_Ourselves__Two_Commonwealths_1.pdf |website=Google Docs}}</ref><ref>{{cite journal |title=The Soviet Concept of Democracy |author=Timasheff, N. S. |year=1950 |journal=The Review of Politics |volume=12 |issue=4 |pages=506-518 |doi=10.1017/S0034670500047173 |jstor=1404887}}</ref> Op grond van die Bolsjewistiese opvatting van die staat het die woord ''sowjet'' sy betekenis na enige oorkoepelende liggaam uitgebrei wat die gesag van 'n groep sowjets bekom het. In dié sin het individuele sowjets deel van 'n federale struktuur geword: kommunistiese regeringsliggame op plaaslike vlak en op republiekvlak<ref group="nota">Vroeër, in die Russiese SFSR, was daar drie vlakke van sowjethiërargie: plaaslik, republiek en federale republiek.</ref> het "sowjets" geheet, en bo-aan die hiërargie het die Kongres van Sowjets die nominale kern van die unieregering van die Sowjetunie geword, wat amptelik in Desember 1922 gestig is. Agtereenvolgende Sowjetgrondwette het die leidende rol van die [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie|Kommunistiese Party]] in die politiek erken; die grondwet van 1936 het die party die "leidende kern van alle organisasies van werkers, openbare sowel as staatsorganisasies" genoem.<ref>{{cite web |title=Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена постановлением Чрезвычайного VIII Съезда Советов Союза Советских Социалистических Республик от 5 декабря 1936 г.). Глава Х: Основные права и обязанности граждан |trans-title=Grondwet (Basiese Wet) van die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke (bekragtig deur die besluit van die Buitengewone 8ste Sitting van die Sowjets van die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke van 5 Desember 1936). Hoofstuk 10: Basiese regte en pligte van burgers |url=http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/red_1936/3958676/chapter/10/ |access-date=19 Desember 2015 |website=Sait Konstitutsii Rossiiskoi Federatsii |publisher=НПП "Гарант-Сервис" |language=ru}}</ref> Die sowjets is as die instrumente ingerig waardeur die Party die land regeer het. Die organe van die Kommunistiese Party, waarvan die Sentrale Komitee die hoogste was, het dus die besluite oor staatsbeleid geneem, terwyl die sowjets as 'n stelsel vir openbare goedkeuring van die uitvoering van die Party se program gedien het. Later is plaaslike regeringsliggame in die Sowjetunie sowjet (''sovjet'': raad) genoem, met 'n byvoeglike naamwoord wat die administratiewe vlak aandui en gewoonlik afgekort is: ''gorsowjet'' (''gorodskoj sovjet'': stadsraad), ''rajsowjet'' (''rajonny sovjet'': rajonraad), ''selsowjet'' (''sel'ski sovjet'': landelike raad) en ''possowjet'' (''poselkovy sovjet'': nedersettingsraad). In die praktyk het afgevaardigdes in 'n sowjet dikwels in staande komitees gewerk en hul funksies met die hulp van onbetaalde vrywilligers (die ''aktiv'', {{Lang|ru|актив}}) uitgevoer.<ref>{{cite book |last1=Hahn |first1=Jeffrey W. |url=https://books.google.com/books?id=YTLuBPO-E9YC |title=Soviet Grassroots: Citizen Participation in Local Soviet Government |date=1988 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781850431039 |page=230}}</ref> Politieke pluralisme het egter baie vroeg verdwyn. Onder Bolsjewistiese bewind is mededingende politieke partye onderdruk of uitgesluit, en politieke mag is in die Kommunistiese Party saamgetrek. 'n Cambridge-geskiedenis van Lenin se regering wys daarop dat Lenin self die diktatuur van die proletariaat uiteindelik as "in wese" die diktatuur van die Kommunistiese Party beskryf het.<ref>{{cite book |chapter=Government, soviets and party |date=1979 |title=Lenin's Government: Sovnarkom 1917-1922 |pages=160-189 |editor-last=Rigby |editor-first=T. H. |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/lenins-government/government-soviets-and-party/F2814164D50C33D03DC27A8D851206E0 |chapter-url-access=subscription |access-date=13 Augustus 2026 |series=Cambridge Russian, Soviet and Post-Soviet Studies |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9780511895579.013 |isbn=978-0-521-06756-0}}</ref> Die bestaan van verkiesings en van terugroeping het die sowjets verder nie uit sigself demokraties in die gewone mededingende sin gemaak nie. Teen die Stalin-tydperk het verkiesings die kiesers normaalweg geen werklike keuse tussen mededingende politieke programme gebied nie. Dit is veral opvallend ná die kwansuis demokratiese grondwet van 1936. Die historikus J. Arch Getty wys daarop dat die eerste verkiesings vir die Opperste Sowjet in 1937 slegs onbetwiste kandidate toegelaat het, terwyl die grondwetlike burgerlike vryhede en demokratiese waarborge grootliks dooie letters gebly het.<ref>{{cite journal |last=Getty |first=J. Arch |date=1991 |title=State and Society under Stalin: Constitutions and Elections in the 1930s |url=https://www.cambridge.org/core/journals/slavic-review/article/abs/state-and-society-under-stalin-constitutions-and-elections-in-the-1930s/76DA0ACD92C09ADF7C13CC50CB261671 |journal=Slavic Review |volume=50 |issue=1 |pages=18-35 |doi=10.2307/2500596 |issn=0037-6779 |url-access=subscription}}</ref> Die leierskap het aanvanklik verkiesings met meer as een kandidaat onder die grondwet van 1936 oorweeg, deels as 'n manier om onpopulêre plaaslike amptenare te dissiplineer. Daardie planne is in 1937 laat vaar. Die bedoeling was nooit om verkiesingsmededinging toe te laat wat die bewind van die Kommunistiese Party sou bedreig nie.<ref>{{cite book |last=Lomb |first=Samantha |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781315194004 |title=Stalin's Constitution: Soviet Participatory Politics and the Discussion of the 1936 Draft Constitution |date=9 November 2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-19400-4 |edition=1 |location=London |doi=10.4324/9781315194004}}</ref> Kritiek op 'n fabrieksbestuurder of op 'n ondoeltreffende plaaslike amptenaar was byvoorbeeld nie dieselfde as om die bewind van die Kommunistiese Party uit te daag nie. Die stelsel het kritiek binne voorgeskrewe ideologiese grense soms juis doelbewus aangemoedig. Georganiseerde politieke verset teen die Party se magsmonopolie was egter 'n ander saak. Onder Stalin kon dit buitengewoon gevaarlik wees en tot uitsetting, ontslag, inhegtenisneming, gevangenskap, verbanning of teregstelling lei. Selfs veel later kon dissidente professionele strawwe, bewaking, gevangenskap of ander vorme van onderdrukking in die gesig staar. Een moderne vakkundige opsomming stel die ontwikkeling besonder gedronge: die sowjets "het gou 'n rubberstempel van die Kommunistiese Party geword", met die diktatuur van die proletariaat wat 'n diktatuur van die party en, onder [[Josef Stalin|Stalin]], van die leier geword het.<ref>{{cite journal |last=Rahnema |first=Saeed |date=2023 |title=The (In)conceivability of Real "Workers' Control" Under Capitalism |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-labor-and-working-class-history/article/inconceivability-of-real-workers-control-under-capitalism/4FE0AB81C4EA9208333A4D81AE593887 |journal=International Labor and Working-Class History |volume=103 |pages=328-344 |doi=10.1017/S0147547922000308 |issn=0147-5479 |doi-access=free}}</ref> Verset is streng ingeperk. Die grondwet van die Sowjetunie van 1936 het [[vryheid van spraak]], van die pers, van vergadering en van betoging in artikel 125 formeel gewaarborg, maar het uitdruklik gestel dat daardie vryhede "in ooreenstemming met die belange van die werkende mense" en ter versterking van die sosialistiese stelsel uitgeoefen word. Artikel 126 het die Kommunistiese Party terselfdertyd as die "leidende kern" van die organisasies van die werkende mense, staatsorganisasies ingesluit, omskryf.<ref name=":1" /> ==Postkommunistiese Rusland== Hoewel die term in Engels die gevoelswaarde van die ontbinde Sowjetunie dra, word dieselfde woord in Russies vir die Federasieraad van die postkommunistiese Russiese Federale Vergadering gebruik. Die onvertaalde naam daarvan is {{Lang|ru|Сове́т Федера́ции}} (''Sovjet Federatsii''). ==Buite Rusland== ===Pole=== [[Lêer:Poznan 1918 meeting.jpg|duimnael|regs|Poolse soldate en werkers verkies 'n raad in [[Poznań]], November 1918]] Werkersrade, bekend as ''rady delegatów robotniczych'' (rade van werkersafgevaardigdes) of eenvoudig ''rady robotnicze'' (werkersrade), is op verskeie tydstippe deur die 20ste eeu in [[Pole]] gevorm. Die eerste bekende gevalle het tydens die rewolusie in die Koninkryk Pole (1905-1907), deel van die Russiese rewolusie van 1905, voorgekom, toe werkers in Kongrespole beheer oor fabrieke en soms selfs oor hele dorpe geneem het totdat die tsaristiese owerhede die opstand met polisie- en militêre mag onderdruk het; saam met Sentraal-Rusland en [[Letland]] was Kongrespole een van die aktiefste sentrums van die rewolusie van 1905.<ref>{{cite book |last=Tych |first=Feliks |date=2018 |editor-last=Wielgosz |editor-first=Przemysław |title=O rewolucji: 1905, 1917 |publisher=Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa” |pages=7-29 |chapter=Przedmowa |isbn=9788365304599}}</ref><ref>{{cite book |last=Luksemburg |first=Róża |date=2018 |editor-last=Wielgosz |editor-first=Przemysław |title=O rewolucji: 1905, 1917 |publisher=Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa” |isbn=9788365304599}}</ref> In 1918, toe Pole ná 123 jaar van koloniale bewind sy onafhanklikheid herwin het, het sowjets oral in die land begin opduik. Meer as 100 werkersrade het in die jare 1918-1919 daar gewerk en sowat 500&nbsp;000 werkers en boere bymekaargebring.<ref name="onet">{{cite web |url=http://portalwiedzy.onet.pl/69429,,,,rady_delegatow_robotniczych_w_polsce,haslo.html |title=Rady Delegatów Robotniczych w Polsce |publisher=Portal Wiedzy w Onet |access-date=30 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815114656/http://portalwiedzy.onet.pl/69429,,,,rady_delegatow_robotniczych_w_polsce,haslo.html |archive-date=15 Augustus 2016 |url-status=dead}}</ref> Die talrykste en radikaalste rade was in Kraśnik, [[Lublin]], Płock, [[Warskou]], [[Zamość]] en Zagłębie Dąbrowskie.<ref name="onet" /> Hoewel sommige van die ''rady'' dit reggekry het om selfverdedigingseenhede te vorm, is die rade teen Julie 1919 ontbind, hoofsaaklik weens onderdrukking deur die Poolse regering en die onttrekking van steun deur die reformistiese Poolse Sosialistiese Party.<ref>{{cite book |last=Kuhn |first=Rick |title=Henryk Grossman and the Recovery of Marxism |year=2007 |page=97}}</ref> Die ''rady robotnicze'' het ook in die nadraai van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1944-1947 verskyn,<ref>{{cite book |last=Kenney |first=Padraic |title=Rebuilding Poland: Workers and Communists, 1945-1950 |year=1997}}</ref> in die Volksrepubliek Pole tydens die Poznań-betogings van 1956 en die Poolse Oktober, in 1970, sowel as in die stakingskomitees en rade van 1980-1981.<ref>{{cite book |title=Ours to Master and to Own: Workers' Control from the Commune to the Present |last=Ness |first=Immanuel |year=2010}}</ref> ===Duitsland=== Ná die Eerste Wêreldoorlog het die [[Sosiaal-Demokratiese Party|Sosiaal-Demokrate]] in [[Beiere]] die mag oorgeneem en die Volkstaat Beiere onder leiding van Kurt Eisner, 'n gewilde Joodse skrywer, gestig. Eisner, 'n eksentrieke en bekende figuur in [[München]], het op 7 November 1918 met 'n paar honderd man 'n bloedlose [[staatsgreep]] deurgevoer, die setel van die parlement en die regering beset en 'n republiek uitgeroep. Hy is drie maande later vermoor, waarna 'n kortstondige sowjetrepubliek deur die Beierse werkers gestig is.<ref name=":0">{{cite book |title=The Rise and Fall of the Third Reich - A History of Nazi Germany |last=Shirer |first=William L. |publisher=Simon & Schuster |year=1960 |pages=30-32}}</ref> Op 1 Mei 1919 het die Duitse weermag, saam met plaaslike Beierse [[Freikorps]], die jong republiek omvergewerp en in die proses honderde mense vermoor, waaronder baie nie-kommuniste. 'n Sosiaal-demokratiese regering is daarna herstel, maar politieke mag het na die Beierse regses oorgegaan.<ref name=":0" /> Die politieke onrus in Beiere ná die oorlog was ook die politieke wegspringplek van [[Adolf Hitler|Hitler]] se loopbaan. Hitler, wat laat in November 1918 na München teruggekeer het, het die sowjetstaat verfoei; in sy outobiografiese werk ''[[Mein Kampf]]'' brei hy oor sy weersin daarin uit en beweer hy ook dat hy een keer net-net inhegtenisneming deur die staat vrygespring het. Ná die val van die sowjetbestuur in Beiere het Hitler sy "eerste min of meer politieke bedrywigheid" begin deur 'n militêre kommissie oor dié wat by die kortstondige sowjetstaat betrokke was, in te lig. Dié werk het hom moontlik sy latere aanstelling by die ''Reichswehr'' in München besorg, as 'n "opvoedingsoffisier" wie se taak dit was om "gevaarlike" idees soos kommunisme, [[pasifisme]] en [[demokrasie]] onder die geledere van die weermag te bestry; baie soldate het aan die Duitse Rewolusie deelgeneem, wat trouens deur opstandige Duitse matrose in [[Kiel]] aan die gang gesit is.<ref name=":0" /> ===China=== Ná die opstand in [[Nanchang]] is die term in die 1920's ook deur die [[Kommunistiese Party van China|Chinese kommuniste]] gebruik toe hulle in sommige dele van die land beheer oorgeneem het, dele wat in 1931 as die Chinese Sowjetrepubliek verklaar is. Dié republiek was China se eerste kommunistiese regering, in 'n struktuur wat later tot die [[Volksrepubliek China]] sou ontwikkel. Die Chinese Sowjetrepubliek is op 22 September 1937 ontbind toe die Kommunistiese Party van China in die Tweede Verenigde Front sy manifes oor eenheid met die [[Kuomintang]] uitgereik het.<ref name="Cultural">{{cite web |title=Chinese Soviet Republic |url=http://history.cultural-china.com/en/34History7366.html |work=Cultural China |publisher=cultural-china.com |access-date=21 September 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025134115/http://history.cultural-china.com/en/34History7366.html |archive-date=25 Oktober 2012}}</ref> In 1929 het [[Deng Xiaoping]] 'n kortstondige sowjet in die Bama-distrik gelei.<ref name=":02">{{cite book |last=Lary |first=Diana |title=China's grandmothers: gender, family, and aging from late Qing to twenty-first century |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-06478-1 |location=Cambridge |page=204 |oclc=1292532755}}</ref> ===Elders=== Die term is kort ná 1917 ook buite die voormalige Russiese Ryk gebruik. Die [[Limerick]]-sowjet is in 1919 aan die begin van die Ierse Vryheidsoorlog in [[Ierland]] gevorm, en het saam met 'n aantal ander sowjets in Ierland ontstaan.<ref>{{cite web |url=http://robertnielsen21.wordpress.com/2012/10/06/1919-limerick-soviet/ |title=1919 Limerick Soviet &#124; Robert Nielsen |publisher=Robertnielsen21.wordpress.com |date=6 Oktober 2012 |access-date=8 Februarie 2013}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorney |first=John |date=6 Junie 2013 |title=The General Strike and Irish independence – The Irish Story |url=https://www.theirishstory.com/2013/06/06/the-general-strike-and-irish-independence/ |access-date=5 Februarie 2025}}</ref> In 1920 het die ''Workers' Dreadnought'' "A Constitution for British Soviets" gepubliseer ter voorbereiding van die stigting van die Kommunistiese Party (Britse Afdeling van die Derde Internasionale).<ref>"[http://libcom.org/library/constitution-british-soviets-points-communist-programme-sylvia-pankhurst A Constitution for British Soviets]", ''Workers' Dreadnought'', vol. VII, nr. 13, 19 Junie 1919</ref> Die fokus was hier op "huishoudelike" sowjets, "sodat moeders en dié wat die gesinslewe van die gemeenskap organiseer, voldoende verteenwoordig kan word". ==Vertalings== {{Verwysings|group=vert}} ==Notas== {{Verwysings|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leeswerk== {{Commons-kategorie|Soviets|Sowjets}} * Edward Acton, ''Rethinking the Russian Revolution'' (1990), Oxford University Press, {{ISBN|0-7131-6530-8}}. * Tony Cliff, ''[http://www.marxists.org/archive/cliff/works/1976/lenin2/index.htm Lenin: All Power to the Soviets]'' (1976), Pluto Press. * Voline, ''The Unknown Revolution'', Black Rose Books. * Rex A. Wade, ''The Russian Revolution, 1917'' (2005), Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-84155-0}}. {{Normdata}} [[Kategorie:Kommunisme]] [[Kategorie:Politiek van die Sowjetunie]] [[Kategorie:Sosialisme]] 2lyk0uukf4zmu44mx8ppb3d1iulizcm 0 7733 2976988 2643807 2026-10-09T09:49:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976988 wikitext text/x-wiki [[File:Tarot-cary-collection-ita-sheet-3s-c1500..jpg|thumb|Milanese tarocchi, c. 1500.]] [[File:Joueurs de tarot.JPG|thumb|200px|'n Franse tarot kaartspeletjie in sessie]] [[File:Viscontisforzatarot.jpg|thumb|right|Drie kaarte van 'n Burggraaf-Sforza tarot kaartpak]] Die '''tarot''' is 'n pak [[speelkaart]]e wat vanaf die middel van die 15de eeu in verskillende dele van Europa gebruik word om speletjies te speel soos Italiaanse tarocchini, Franse tarot en die Oostenrykse [[Königrufen]], waarvan baie vandag nog gespeel word. In die laat 18de eeu is daar begin om sommige tarotpakke te gebruik vir [[wiggelary]] deur middel van pasgemaakte tarotkaarte{{sfn|Decker|Depaulis|Dummett|1996|p=ix}} vir [[kaartlêery]]. == Geskiedenis == Speelkaarte het die eerste keer in die laat 14de eeu oor [[Europa]] versprei, waarskynlik vanaf Egipte. Die eerste rekord van 'n pak is in 1367 in Bern aangeteken, en dit lyk asof hulle baie vinnig oor die hele Europa versprei het, veral weens die verbod op kaartspeletjies. Min is bekend oor die voorkoms en aantal van hierdie kaarte; die enigste belangrike inligting word verskaf deur 'n teks van Johannes van Rheinfelden in 1377 van Freiburg im Breisgau, wat, benewens ander weergawes, die basiese pak beskryf. Sommige wat tarot vir waarsêery gebruik, glo die kaarte het esoteriese verbintenisse met [[antieke Egipte]], die [[kabbala]], die Indiese [[tantra]] of die Chinese [[Yijing]], hoewel wetenskaplike navorsing nie gedokumenteerde bewyse van sulke oorsprong of die gebruik van tarot vir waarsêery voor die 18de eeu gevind het nie.<ref name="DummettGame">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qqm1AAAAIAAJ |title=The game of Tarot: From Ferrara to Salt Lake City |isbn=9780715610145 |last1=Dummett |first1=Michael A. E |last2=Mann |first2=Sylvia |year=1980}}</ref><ref>{{Cite book|title=Re-Symbolization of the Self: Human Development and Tarot Hermeneutic|last=Semetsky|first=Inna|publisher=Sense Publishers|year=2011|isbn=978-94-6091-421-8|location=Rotterdam|pages=33}}</ref> Niemand is seker van die tarot se oorsprong nie. Daar is verskeie teorieë: * Die oorsprong van die tarot word gekoppel aan Noord-[[Italië]] waar die Tarotrivier vloei. * 'n Ander teorie koppel die tarot aan die Oosterse Roma deur die Arabiese woord "Tariqua" wat beteken ''die weg van wysheid''. Hulle glo dat die kaarte die wysheid van antieke [[Egipte]] se priesters verteenwoordig. * [[Levi Eliphas]] het 'n koppeling gemaak tussen die tarot en die Hebreeuse [[Tora]] deur aan elk van die primêre kaarte, of [[Groot Arcana]], 'n karakter van die [[Hebreeuse alfabet]] te koppel. Die alfabet word dan weer gekoppel aan die 22 paaie in die boom van die lewe soos wat dit in die kabbala vervat is. Die eerste gedokumenteerde tarotpak is tussen 1440 en 1450 aangeteken in [[Milaan]], [[Ferrara]], [[Florence]] en [[Bologna]] toe bykomende troefkaarte met simboliese illustrasies by die algemene vier stelle gevoeg is. == Etimologie == Die woord ''tarot'' en Duitse ''Tarock'' is afgelei van die Italiaanse ''tarocchi'', waarvan die oorsprong onseker is, maar ''taroch'' is in die laat 15de en vroeë 16de eeu as sinoniem vir dwaasheid gebruik.<ref>Vitali, Andrea. [http://www.letarot.it/page.aspx?id=220 About the etymology of Tarocco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224151838/http://www.letarot.it/page.aspx?id=220 |date=24 Februarie 2021 }} at Le Tarot Cultural Association. URL besoek op 4 Februarie 2018.</ref><ref>Vitali, Andrea. [http://www.letarot.it/page.aspx?id=264 Taroch - 1494] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225091929/http://www.letarot.it/page.aspx?id=264 |date=25 Februarie 2021 }} at Le Tarot Cultural Association. URL besoek op 4 Februarie 2018.</ref> Die pakke het in die 15de eeu as ''Trionfi'' bekend gestaan. Die nuwe naam verskyn die eerste keer in 1502 in Brescia as ''Tarocho''.<ref>{{cite journal|last1=Depaulis|first1=Thierry|title=Entre ''farsa'' et ''barzelletta'': jeux de cartes italiens autours de 1500|journal=The Playing-Card|date=2008|volume=37|issue=2|pages=89–102}}</ref> In die 16de eeu is 'n nuwe speletjie met 'n standaardpak gespeel, maar het 'n soortgelyke naam (Trionfa) gedeel, en vinnig gewild geword. Dit het saamgeval met die naam van die ouer speletjie as ''tarocchi''.<ref name="DummettGame"></ref> In die moderne Italiaans is die enkelvoud ''Tarocco'', wat as selfstandige naamwoord verwys na 'n kultivar van bloedoranje. Die attribuut ''Tarocco'' en die werkwoord ''Taroccare'' word in die streek gebruik om aan te dui dat iets vals of vervals is. Hierdie betekenis is direk afgelei van die tarocchi-spel soos in Italië gespeel, waarin ''tarocco'' 'n kaart aandui wat in die plek van 'n ander kaart gespeel kan word.<ref>{{cite web |url=http://www.treccani.it/vocabolario/tarocco1 |title="Tarocco" in online vocabulary treccani |access-date=2020-09-09}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.treccani.it/vocabolario/taroccare/ |title="Taroccare" in online vocabulary treccani |access-date=2020-09-09}}</ref> == Tarotpak == Die oorspronklike doel van tarotkaarte was om speletjies te speel. 'n Pak bestaan uit 78 simboliese prentkaarte wat saam 'n filosofiese kosmologie verteenwoordig. 'n Vlugtige uiteensetting van die reëls vir 'n tarotpak word in 1425 in 'n manuskrip deur Martiano da Tortona gegee. Vae beskrywings van spel- of spelterminologie bestaan die volgende twee eeue tot die vroegste bekende volledige beskrywing van reëls vir 'n Franse variant in 1637.<ref>{{cite book|last1=Dummett|first1=Michael|last2=McLeod|first2=John|title=A History of Games Played with the Tarot Pack|date=2004|publisher=The Edwin Mellen Press|location=Lewiston|pages=17–21}}</ref> Tarot het baie streeksvariasies. ''Tarocchini'' het in Bologna oorleef en daar word nog ander in Piëmont en Sisilië gespeel, maar in Italië is die spel oor die algemeen minder gewild. In die 18de eeu het daar 'n groot herlewing in tarot plaasgevind, waartydens dit een van die gewildste kaartspeletjies in Europa geword het. Dit was orals gespeel, maar nie in [[Ierland]], [[Groot-Brittanje|Brittanje]], die [[Iberiese skiereiland]] en [[Roemelië]] nie.<ref>{{cite book|last1=Parlett|first1=David|title=The Oxford Guide to Card Games|date=1990|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-214165-1|edition=1|url-access=registration|url=https://archive.org/details/oxfordguidetocar00parl}}</ref> ===Franse tarot=== [[Lêer:Oudlers1910.PNG|duimnael|Die oudlers]] Die Franse tarotpak bestaan uit 78 kaarte:<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=chYoph-Q71c Les règles de base du Tarot Franse video]</ref> *21 troefkaarte *14 kaarte in vier kleure (♣♦♥♠) van aas (1) tot en met tien, V ''valet'' (boer), C ''cavalier'' (ridder), D ''dame'' (vrou) en R ''roi'' (koning) *een ''fou'' of ''excuse'' [[Lêer:Print,_playing-card_(BM_1927,0720.2.1-78_2).jpg|duimnael|Die ♠-kaarte]] Troef 21, troef 1 (die ''petit'') en die ''excuse'' word ''bout'' of ''oudler'' genoem en hulle waarde is 4½ punte. Die waarde van die ander kaarte is: {|class="wikitable" |- !Kaart!!Waarde |- |R|| 4½ |- |D|| 3½ |- |C|| 2½ |- |V|| 1½ |- |ander|| ½ |} Die spel word gewoonlik deur vier spelers gespeel en een van hulle is die aanvaller en speel teen die ander drie. Hoeveel punte die aanvaller moet verkry om die spel te wen hang af van hoeveel ''bouts'' hy wen: {|class="wikitable" |- !Bouts!!Punte |- |3 || 36 |- |2 || 41 |- |1 || 51 |- |0 || 56 |} Daar is 'n Franse organisasie van tarotspelers, die ''Fédération française de Tarot''.<ref>{{cite web|url=https://www.fftarot.fr/|publisher= FFT|title=Les infos de la FFT}}</ref> ===Tarot de Marseille=== 'n Tarotpak kan in twee dele gedeel word: * Die hoofgeheimenisse bestaan uit 22 kaarte, die [[Groot Arcana]], en verteenwoordig oertipes van verskillende paaie, kragte, aksies of strategieë. * Die subgeheimenisse bestaan uit 56 kaarte, die [[Klein Arcana]], en verteenwoordig die verskillende toestande waarin 'n mens homself kan bevind. 40 kaarte word in 4 stelle verdeel. * Die [[tarotstawe]] wat motiveringstoestande in terme van wilskrag voorstel * Die [[tarotswaarde]] wat verstandelike toestande in terme van denke voorstel * Die [[tarotbekers]] wat gemoedstoestande in terme van emosies voorstel * Die [[tarotskywe]] wat fisiese toestande in terme van sensasie voorstel 16 van die Groot Arcana-kaarte staan bekend as die [[tarotprentkaarte]], wat verskillende grade van menslike bevoegdhede voorstel. Sommige skole beweer dat die volledige tarot 24 primêre kaarte moet hê en dus moet bestaan uit 'n pak van 80 kaarte. Twee kaarte is verwyder tydens vervolging om die ware diepte van die tarot te verberg. Na bewering word hierdie twee kaarte onderskeidelik Jupiter (waarheid) en Juno (intuïsie) genoem. Die Klein Arcana word in vier stelle verdeel, naamlik die swaarde, bekers, skywe en stawe. Hierdie vier stelle verteenwoordig op hul beurt die vier [[Klassieke element|basiese elemente]] (volgens antieke wysheid) waaruit die heelal bestaan, naamlik vuur, water, wind en aarde. Vuur verteenwoordig die passie van die mens, water die emosionele, wind die intellektuele, en aarde die materiële sy van die mens. Die sestien prentkaarte verteenwoordig menslike oertipes waarmee 'n mens kan assosieer. == Gebruik == Die tarot word deur aanhangers gebruik vir [[meditasie]], waarsêery asook vir [[visualisering]]. Waarsêery deur middel van die tarot bestaan gewoonlik daaruit dat die kaarte goed geskommel word. Die pak word dan in twee gesny en die kaarte word volgens volgorde uitgelê in 'n bepaalde patroon. Elke posisie in die patroon het 'n bepaalde betekenis. Deur die betekenis van die kaart te kombineer met die betekenis van die posisie word 'n uitleg gedoen oor 'n bepaalde situasie. 'n Verdere intepretasie word gedoen deur te kyk na hoe 'n kaart in 'n bepaalde posisie verband hou met ander kaarte. Omdat die kaarte van simboliek gebruik maak, is daar nie 'n enkel korrekte interpretasie van 'n kaart nie. Alhoewel daar gemeenskaplike betekenisse gekoppel word aan kaarte word baie ruimte gelaat vir individuele interpretasie na gelang van die waarsêer se ervaring en agtergrond. Die tarot is veral beïnvloed deur [[okkultisme]], waarvan die belangrikste invloede die volgende was: *[[Count Antoine Court de Gébelin]] *[[Alliette]]/[[Etteila]] *[[Levi Eliphas]] *[[Samuel Liddell Macgregor Mathers]] *[[Oswald Wirth]] *[[Gérhard d'Encausse]] *[[Arthur Edward Waite]] *[[Dion Fortune]] *[[Aleister Crowley]] [[Gurdjieff]], 'n ander bekende in die [[okkultisme]], het na die tarot verwys as die stelsel wat die simboliek van [[astrologie]], [[alchemie]] en [[towerkrag]] verenig in een stelsel. Volgens Gurdjieff is die stelsels almal in staat om die begrip van eenheid oor te dra. Hy waarsku egter dat die eenheid van die tarot verstaan moet word, anders kan die tarot tot misverstande lei. == Sien ook == * [[Waarsêery]] * [[Kaartspeletjie]] * [[Groot Arcana]] * [[Klein Arcana]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://trionfi.com/i/ Tarotkaarte in die Tarotmuseum] * [http://pagat.com/tarot/'n Tarotkaartspeletjie] {{Normdata}} [[Kategorie:Tarot| ]] 0km7r163sdmja90gb3s4ciln0725fxh 0 10083 2976841 2976731 2026-10-08T19:28:55Z BurgertB 2401 Rol weergawe [[Special:Diff/2976731|2976731]] deur [[Special:Contributions/~2026-53995-97|~2026-53995-97]] ([[User talk:~2026-53995-97|bespreek]]) terug.Nee, man, hou op! 2976841 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Solar System True Color AF.png|regs|upright=2|duimnael|Die planete en dwergplanete van die Sonnestelsel. Die groottes is volgens skaal, maar nie die relatiewe afstand van die Son af nie.]] Die '''Sonnestelsel''' bestaan uit die [[Son]] en die ander hemelliggame wat deur [[swaartekrag]] daaraan gebind is en daarom wentel. Die hemelliggame in ons sonnestelsel bestaan uit die agt [[planeet|planete]], hulle 166 bekende [[natuurlike satelliet|mane]],<ref>{{cite web |title=The Jupiter Satellite Page |author=Scott S. Sheppard |work=Carnegie Institution for Science, Department of Terrestrial Magnetism |url=http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/ |access-date=2 April 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090406073538/http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/ |archive-date= 6 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> vyf [[dwergplaneet|dwergplanete]] en biljoene ander klein liggame. Hierdie klein liggame, of klein sonnestelselvoorwerpe (KSV's), sluit [[asteroïde]]s, ysige [[Kuiper-gordel]]voorwerpe, [[komeet|komete]], [[meteoroïde]]s en interplanetêre stof in. Die [[Aarde]] is die derde planeet van die Sonnestelsel. Die gekarteerde streke van die Sonnestelsel is die Son, vier aardse binnenste planete, die asteroïdegordel, vier buitenste planete (die [[reuseplanete]]), die Kuiper-gordel en die verstrooide skyf. Die teoretiese [[Oort-wolk]] bestaan moontlik op 'n afstand ongeveer duisend maal verder as die gekarteerde streke. Die vloei van [[Plasma (fisika)|plasma]] vanaf die Son (deur die [[sonwind]]) deurdring die Sonnestelsel. Dit skep 'n stellêre windbel in die interstellêre medium, genaamd die helio- of [[sonsfeer]], wat tot in die middel van die verstrooide skyf strek. Die planete in die Sonnestelsel (in volgorde van hulle afstand van die Son) is: # [[Mercurius]] # [[Venus (planeet)|Venus]] # [[Aarde]] # [[Mars (planeet)|Mars]] # [[Jupiter (planeet)|Jupiter]] # [[Saturnus]] # [[Uranus (planeet)|Uranus]] # [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] Met die ingang van 2009 is vyf kleiner voorwerpe as [[dwergplaneet|dwergplanete]] geklassifiseer. [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] is in die asteroïdegordel en vier ander wentel om die Son agter Neptunus: [[Pluto (dwergplaneet)|Pluto]] (voorheen as die negende planeet geklassifiseer), [[Haumea]], [[Makemake]] en [[Eris (dwergplaneet)|Eris]]. Ses van die planete en drie van die dwergplanete word deur [[natuurlike satelliet]]e omwentel. Daar word gewoonlik na hierdie satelliete as "mane" verwys, soos die Aarde se eie [[maan]]. Al die buitenste planete word deur planetêre ringe van stof en ander partikels omring. Sedert 2016 is daar aanwysings dat daar moontlik nog 'n [[Planeet Nege]] bestaan in 'n baie groot wentelbaan. == Ontdekking en verkenning == Vir duisende jare het die mensdom (met 'n paar merkwaardige uitsonderings) nie die bestaan van die Sonnestelsel erken nie. Hulle het geglo dat die Aarde 'n stilstaande voorwerp in die middel van die [[heelal]] is en dat ons planeet heeltemal anders is as die goddelike of hemelse voorwerpe wat deur die lug beweeg. Alhoewel beide die Indiese wiskundige en sterrekundige [[Aryabhata]] (476 – 550) en die Griekse filosoof [[Aristarchos van Samos]] (310&nbsp;v.C. – ongeveer 230&nbsp;v.C.) gespekuleer het dat die Són moontlik die middelpunt vorm, was [[Nicolaas Copernicus]] die eerste persoon wat 'n wiskundige stelselmodel met die Son as middelpunt ontwerp het en ook sterrekundige voorspellings gebaseer op die model kon maak. Sy 17de-eeuse opvolgers, [[Galileo Galilei]], [[Johannes Kepler]] en [[Isaac Newton]], het 'n begrip van [[fisika]] ontwikkel wat gelei het tot die aanvaarding dat die Aarde om die Son wentel en dat die planete deur dieselfde fisiese wette as die Aarde beheer word. Meer onlangs het dit gelei tot die ondersoek van aardrykskundige verskynsels soos [[berg]]e en [[krater]]s en ander seisoenale meteorologiese verskynsels soos [[wolk]]e, [[stofstorm]]s en [[yskap]]pe op ander planete. == Struktuur == [[Lêer:Massas van die planete.PNG|duimnael|Die relatiewe massas van die planete in die Sonnestelsel. Jupiter en Saturnus domineer die stelsel met 71% en 21% van die totaal, respektiewelik. Mars en Mercurius het saam minder as 0,1% en is nie sigbaar op hierdie skaal nie.]] [[Lêer:Oort-wolk Sedna wentelbaan.svg|duimnael|400px|Die wentelbane van die liggame in die Sonnestelsel, volgens skaal (kloksgewys van bo links).]] Die hoofkomponent van die Sonnestelsel is die Son, 'n [[hoofreeks]]ster wat 99,86% van die stelsel se bekende massa besit en dit met sy swaartekrag domineer.<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system | doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |year=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |pages=1.12 }}</ref> Jupiter en Saturnus, die twee grootste liggame wat om die Son wentel, besit saam meer as 90% van die res van die stelsel se massa. Die meeste groot voorwerpe wat om die Son wentel, lê naby die Aarde se wentelvlak (bekend as die [[sonnebaan]]). Die planete is baie naby aan die sonnebaan, terwyl komete en Kuiper-gordelvoorwerpe meer afwyk en gewoonlik nie in dieselfde vlak beweeg nie. Al die planete en meeste ander voorwerpe wentel ook saam met die Son se wenteling (anti-kloksgewys, soos gesien van bo die Son se noordpool). Daar is wel uitsonderings, soos [[Halley se Komeet]]. [[Kepler se wette van planetêre beweging]] beskryf die wentelbane van voorwerpe wat om die Son wentel. Volgens Kepler se wette beweeg elke voorwerp langs 'n [[ellips]], met die Son by een van die brandpunte. Voorwerpe nader aan die Son het korter jare. Met 'n elliptiese wentelbaan wissel die afstand tussen die voorwerp en die Son gedurende die loop van die jaar. Die naaste verbygangspunt aan die Son word die perihelium of sonsafstand genoem, terwyl die verste verbygangspunt die aphelium genoem word. Elke liggaam beweeg op sy vinnigste tydens sy perihelium en op sy stadigste tydens sy aphelium.<!--dis ap-helium, moet dus nie na afelium verander nie--> Die wentelbane van die planete is ellipties, dog byna sirkelvormig. In teenstelling hiermee is baie komete, asteroïdes en die Kuiper-gordelvoorwerpe se wentelbane hoogs ellipties. Siende dat daar sulke uitgestrekte afstande tussen die hemelliggame in ons sonnestelsel is, word hulle dikwels afgebeeld as of hulle almal dieselfde afstand van mekaar is. Die werklikheid is egter heeltemal anders (met 'n paar uitsonderings): hoe verder 'n voorwerp vanaf die Son is, hoe verder is hy ook vanaf die voorwerp voor hom. Byvoorbeeld: Venus is ongeveer 0,33&nbsp;astronomiese eenhede (AE)<ref>Sterrekundinges meet afstande in die Sonnestelsel gewoonlik in astronomiese eenhede (AE). Een AE is ongeveer gelyk aan die gemiddelde afstand tussen die Aarde en die Son, of 149&nbsp;598&nbsp;000&nbsp;km. Pluto is rofweg 38 AE vanaf die son, terwyl Jupiter op ongeveer 5,2 AE geleë is. Een ligjaar is gelyk aan 63&nbsp;240 AE.</ref> verder weg as Mercurius, terwyl Saturnus 4,3&nbsp;AE ver van Jupiter is en Neptunus 10,5&nbsp;AE vanaf Uranus is. Daar is al pogings aangewend om die verband tussen hierdie wentelafstande te bepaal (sien die [[Wet van Titius-Bode]]), maar geen van die gestelde teorieë is al aanvaar nie. Meeste van die planete in die Sonnestelsel besit hulle eie sekondêre stelsels. Baie van hulle word ook weer deur planetêre voorwerpe omwentel: [[natuurlike satelliet]]e (of mane). Sommige van hierdie natuurlike satelliete is groter as planete (maar nie groter as die planeet waarom dit wentel nie). Die meeste van die grootste natuurlike satelliete het 'n [[sinchroniese rotasie]], waar een kant van die satelliet permanent na die planeet gedraai is (soos ook die geval met die Aarde se maan is). Die vier grootste planete besit ook planetêre ringe: dun ringe, saamgestel uit klein partikels wat in ooreenstemming om die planete wentel. === Terminologie === Die Sonnestelsel word soms in verskeie streke gedeel. Die binnenste Sonnestelsel sluit die vier aardse planete en die hoof asteroïdegordel in. Die buitenste Sonnestelsel begin na die asteroïdes en sluit die vier reuseplanete in.<ref>{{cite web |title=An Overview of the Solar System |author=nineplanets.org |url=http://www.nineplanets.org/overview.html |access-date=15 Februarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20001017191001/http://www.nineplanets.org/overview.html |archive-date=17 Oktober 2000 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Met die ontdekking van die Kuiper-gordel word die vêrste dele van die Sonnestelsel as 'n aparte streek beskou, wat bestaan uit die voorwerpe ná Neptunus.<ref>{{cite web |title=New Horizons Set to Launch on 9-Year Voyage to Pluto and the Kuiper Belt |author=Amir Alexander |work=The Planetary Society |year=2006 |url=http://www.planetary.org/news/2006/0116_New_Horizons_Set_to_Launch_on_9_Year.html |access-date=8 November 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220053828/http://www.planetary.org/news/2006/0116_New_Horizons_Set_to_Launch_on_9_Year.html |archive-date=20 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voorwerpe wat om die Son wentel word in drie klasse geklassifiseer: ''planete'', ''dwergplanete'' en ''klein sonnestelselvoorwerpe'' (KSV's). 'n [[Planeet]] is enige liggaam wat om die Son wentel wat genoeg massa het om homself deur middel van sy eie swaartekrag in 'n [[sfeer|sferiese]] vorm te vorm en alle kleiner voorwerpe in die onmiddellike ruimte om hom opgesweep of weggeruim het. Volgens hierdie definisie het die Sonnestelsel agt planete: Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Voor Pluto sy status as planeet verloor het, is kinders die volgorde van die planete geleer met die eselsbruggie "'''M'''eneer '''V'''an '''A'''s, '''M'''y '''J'''as '''S'''al '''U''' '''N'''ie '''P'''as. Pluto het sy status as planeet verloor siende dat hy nie die Kuiper-gordelvoorwerpe in sy wentelbaan uit die weg geruim het nie.<ref name="FinalResolution" /> 'n [[Dwergplaneet]] is 'n hemelliggaam wat om die Son wentel, massief genoeg is om deur sy eie swaartekrag 'n sferiese vorm aan te neem, nie die klein voorwerpe in sy omliggende area weggeruim het nie en ook nie 'n satelliet is nie.<ref name="FinalResolution" /> Volgens hierdie definisie het die Sonnestelsel vyf [[dwergplaneet|dwergplanete]]: Ceres, Pluto, Haumea, Makemake en Eris.<ref name=name>{{cite web |date=2008-11-07 <!--11:42:58--> |title=Dwarf Planets and their Systems |work=Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) |url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#DwarfPlanets |access-date=13 Julie 2008 |publisher=U.S. Geological Survey |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825153846/http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html |archive-date=25 Augustus 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ander voorwerpe wat in die toekoms as dwergplanete geklassifiseer mag word is Sedna, Orcus en Quaoar. Dwergplanete wat verder as Neptunus om die Son wentel staan bekend as plutoïedes.<ref name="IAU0804">{{cite web |date=11 Junie 2008 |title=Plutoid chosen as name for Solar System objects like Pluto |publisher=[[Internasionale Astronomiese Unie|International Astronomical Union]] (News Release – IAU0804) |url=http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0804 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624140832/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0804/ |archive-date=24 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die oorblywende voorwerpe wat om die Son wentel word klein sonnestelselliggame genoem.<ref name="FinalResolution">{{cite news |title=The Final IAU Resolution on the definition of "planet" ready for voting |publisher=IAU |date=24 Augustus 2006 |url=http://www.iau.org/iau0602.423.0.html |access-date=2 Maart 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107044134/http://www.iau.org/iau0602.423.0.html |archive-date=7 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Sonnestelsel.png|400px|duimnael|links|Die streke of sones van die Sonnestelsel: die binnenste Sonneselsel, die asteroïdegordel, die reuseplanete en die Kuipergordel. Die groottes en wentelbane is nie volgens skaal nie.]] Planetêre wetenskaplikes gebruik die terms "gas", "ys" en "rots" of "steen" om die verskillende klasse stowwe wat in die Sonnestelsel gevind word te klassifiseer. "Rots" beskryf verbindings met 'n hoë smeltpunt (meer as rofweg 500&nbsp;K), soos silikaat. Rotsagtige stowwe is algemeen in die binnenste Sonnestelsel: die aardse planete en asteroïdes bestaan uit rotsagtige stowwe. Gasse is stowwe met 'n lae smeltpunt, soos atomiese waterstof, helium en [[edelgasse]]: hulle domineer die middelste streek en beide Jupiter en Saturnus bestaan hoofsaaklik uit sulke gasse. Ys, soos die ys van water, metaan, ammoniak en koolstofdioksied,<ref>{{cite journal | doi=10.1016/j.icarus.2007.04.009 | bibcode=2007Icar..190..345F | title=Asymmetries in the distribution of H2O and CO2 in the inner coma of Comet 9P/Tempel 1 as observed by Deep Impact | year=2007 | author=Feaga, L | journal=Icarus | volume=190 | pages=345 }}</ref> het smeltpunte van tot 'n paar honderd Kelvin. Die meerderheid satelliete van die reuseplanete bestaan uit ysige stowwe, sowel as die talle klein voorwerpe wat agter Neptunus se wentelbaan lê en die oorgrote meerderheid van Uranus en Neptunus se samestellings (daar word ook soms na hulle verwys as die "ysreuse").<ref name=zeilik>{{cite book | pages=[https://archive.org/details/astronomyevolvin0000zeil/page/240 240] | author= Michael Zellik| title=Astronomy: The Evolving Universe | url=https://archive.org/details/astronomyevolvin0000zeil | edition= 9th | year=2002 | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-80090-0 }}</ref> == Die Son == {{Hoofartikel|Son}} [[Lêer:GOES-15 Solar X-Ray Imager's Miraculous First Light.jpg|duimnael|180px|links|Die son, soos gesien in die x-straalstreek van die [[elektromagnetiese spektrum]].]] [[Lêer:H-R diagram afr.GIF|duimnael|250px|Die Hertzsprung-Russell-diagram meet die helderheid van 'n ster teen sy kleurindeks. Die hoofreeks is hier sigbaar as 'n prominente diagonale band wat van die hoek bo links tot in die hoek onder regs strek.]] Die Son is die Sonnestelsel se ster en verreweg die stelsel se belangrikste komponent. Die Son se groot [[massa]] verskaf aan hom 'n binnenste [[digtheid]] wat hoog genoeg is om [[kernfusie]] te verduur; dit stel enorme hoeveelhede [[energie]] vry, wat meestal na die buitenste ruim gestraal word as [[elektromagnetiese straling]], soos sigbare [[lig]]. Die Son word geklassifiseer as 'n taamlik groot geeldwerg, maar die naam is misleidend: in vergelyking met die ander sterre in ons [[Melkweg|sterrestelsel]] is die Son groter en helder. Sterre word volgens die Hertzsprung-Russell-diagram geklassifiseer, 'n grafiek wat die helderheid van sterre teen hulle oppervlaktemperatuur karteer. Warmer sterre is oor die algemeen helderder. Sterre wat hierdie patroon volg word beskryf as "[[hoofreeks]]"-sterre: ons son lê in die middel van hierdie hoofreeks. Dit is egter skaars dat sterre warmer en helder as die Son is, terwyl dowwer en koeler sterre algemeen is.<ref>{{cite web |year=2001 |author=Smart, R. L.; Carollo, D.; Lattanzi, M. G.; McLean, B.; Spagna, A. |title=The Second Guide Star Catalogue and Cool Stars |work=Perkins Observatory |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001udns.conf..119S |access-date=26 Desember 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110025/http://adsabs.harvard.edu/abs/2001udns.conf..119S |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar word geglo dat die Son se posisie in die hoofreeks beteken dat dit in "die bloei van sy lewe" is, siende dat dit nog nie sy waterstofvoorraad vir kernfusie opgebruik het nie. Die Son word algaande helderder; vroeër in sy geskiedenis was hy 75% so helder as vandag.<ref name="Kasting">{{cite journal |last=Kasting |first=J.F. |last2=Ackerman |first= T.P. |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earth's Early Atmosphere |url=https://archive.org/details/sim_science_1986-12-12_234_4782/page/1383 |journal=Science |volume=234 |pages=1383–1385 |doi=10.1126/science.11539665 |pmid=11539665}}</ref> Die Son is 'n derde generasie of populasie I-ster; dit beteken dat dit in die latere stadiums van die heelal se evolusie gebore is en 'n groter "metaal"inhoud as populasie II en die teoretiese populasie III-sterre het.<ref>{{cite journal |author=T. S. van Albada, Norman Baker |title=On the Two Oosterhoff Groups of Globular Clusters |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1973-10-01_185_1/page/n482 |journal=Astrophysical Journal |volume=185 |year=1973 |pages=477–498 |doi=10.1086/152434}}</ref> Die term "metaal" verwys hier na elemente wat swaarder is as waterstof en helium. Elemente wat swaarder as waterstof en helium is, is vervoer in die kerns van antieke, ontploffende sterre, so die eerste generasie sterre moes sterf voor die heelal met hierdie atome verryk kon word. Die oudste sterre bevat min metale, terwyl nuwer sterre altyd meer bevat. Daar word gereken dat die hoë metaalinhoud beslissend was in die ontwikkeling van 'n planetêre stelsel saam met die Son, siende dat planete gevorm word uit die aanwas van metale.<ref>{{cite web |title=An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe: Quantifying Metallicity as a Selection Effect |author=Charles H. Lineweaver |work=University of New South Wales |date=9 Maart 2001 |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0012399 |access-date=23 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512175651/https://arxiv.org/abs/astro-ph/0012399 |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Interplanetêre materie === [[Lêer:Heliospheric-current-sheet.gif|links|duimnael|Die heliosferiese neutrale vlak.]] Die Son straal nie slegs [[lig]] uit nie, maar ook 'n aaneenhoudende stroom gelaaide deeltjies ([[plasma]]), bekend as die [[sonwind]]. Hierdie deeltjiestroom is besig om uit te sprei teen 'n spoed van rofweg 1,5&nbsp;miljoen kilometer per uur<ref>{{cite web |title=Solar Physics: The Solar Wind |work=Marshall Space Flight Center |date=2006-07-16<!--Internet Archive estimate--> |url=http://solarscience.msfc.nasa.gov/SolarWind.shtml |access-date=3 Oktober 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516082223/https://solarscience.msfc.nasa.gov/SolarWind.shtml |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en dit skep 'n fyn atmosfeer (die heliosfeer) wat die Sonnestelsel tot ongeveer 100&nbsp;AE deurdring (sien [[#Heliopouse|heliopouse]]). Dit vorm die hoofbestanddeel van die interplanetêre materie of interplanetêre stof (die materie wat ons sonnestelsel vul en waardeur al die groter hemelliggame deur moet beweeg). Geomagnetiese storms op die Son se oppervlak, soos [[sonvlam]]me en koronale massa-uitwerpings, versteur die heliosfeer en skep ruimteweer.<ref name="SunFlip">{{cite web |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast15feb_1.htm |title=The Sun Does a Flip |access-date=4 Februarie 2007 |last=Phillips |first=Tony |date=15 Februarie 2001 |work=Science@NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329224425/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast15feb_1.htm |archive-date=29 Maart 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die Son se omwentelende magnetiese veld werk op die interplanetêre materie in om die heliosferiese neutrale vlak te skep. Die heliosferiese neutrale vlak is die grootste struktuur in die Sonnestelsel<ref>{{cite web |title=Artist's Conception of the Heliospheric Current Sheet |work=Wilcox Solar Observatory |url=http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |access-date=22 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |archive-date=1 September 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en is die vlak in die Sonnestelsel waar die polariteit van die Son se magnetiese veld van noord na suid verander. [[Lêer:Aurora-SpaceShuttle-EO.jpg|duimnael|regs|Poolligte vanuit die ruimte waargeneem.]] Die Aarde se magnetiese veld beskerm die atmosfeer teen wisselwerking met die sonwind. Venus en Mars het nie magnetiese velde nie, wat beteken dat die sonwind besig is om hulle atmosfere te erodeer: die atmosfere is besig om te verbrokkel en die ruimte in te waai.<ref>{{cite science |last=Lundin |first=Richard |date=2001-03-09 |title=Erosion by the Solar Wind |author=Rickard Lundin |journal=Science |volume=291 |issue=5510 |pages=1909 |doi=10.1126/science.1059763 |url=http://sciencemag.org/cgi/content/full/291/5510/1909 |accessdate=2006-12-26|abstract=http://sciencemag.org/cgi/content/summary/291/5510/1909}}</ref> Die wisselwerking tussen die sonwind en die Aarde se magnetiese veld veroorsaak die [[Aurora (astronomie)|auroras]] of poolligte, wat naby magnetiese pole waargeneem kan word. Kosmiese strale ontstaan buite die Sonnestelsel. Die heliosfeer beskerm die Sonnestelsel gedeeltelik en die planetêre magnetiese velde (vir die planete wat een besit) bied ook beskerming. Die digtheid van kosmiese strale in die interstellêre materie en die sterkte van die Son se magnetiese veld verander oor baie lang tye, dus varieer die hoeveelheid kosmiese straling, alhoewel dit nie bekend is hoeveel dit varieer nie.<ref name="Langner_et_al_2005">{{cite journal |last=Langner |first=U. W. |first2=M.S. |last2= Potgieter |year=2005 |title=Effects of the position of the solar wind termination shock and the heliopause on the heliospheric modulation of cosmic rays |journal=Advances in Space Research |volume=35 |issue=12 |pages=2084–2090 |doi=10.1016/j.asr.2004.12.005 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005AdSpR..35.2084L |accessdate=2007-02-11}}</ref> Die interplanetêre materie is die tuiste van ten minste twee skyfagtige streke wat uit kosmiese stof bestaan. Die eerste, die interplanetêre stofwolk, lê in die binnenste Sonnestelsel. Dit is waarskynlik gevorm deur botsings binne-in die asteroïdegordel, veroorsaak deur interaksies met die planete.<ref>{{cite web |year=1998 |title=Long-term Evolution of the Zodiacal Cloud |url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/1997/zodiac/backman/IIIc.html |accessdate=2007-02-03 |archive-date=2006-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929030040/http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/1997/zodiac/backman/IIIc.html |url-status=dead }}</ref> Die tweede strek van ongeveer 10 AE tot ongeveer 40 AE en is waarskynlik gevorm deur soortgelyke botsings binne-in die Kuiper-gordel.<ref>{{cite web |year=2003 |title=ESA scientist discovers a way to shortlist stars that might have planets |work=ESA Science and Technology |url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=29471 |access-date=3 Februarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502033116/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=29471 |archive-date=2 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite journal |last=Landgraf |first=M. |last2=Liou |first2=J.-C. |last3= Zook |first3= H.A. |last4= Grün |first4= E. |month=May |year=2002 |title=Origins of Solar System Dust beyond Jupiter |journal=The Astronomical Journal |volume=123 |issue=5 |pages=2857–2861 |doi=10.1086/339704 |url=http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/123/5/2857/201502.html |accessdate=2007-02-09}}</ref> == Binnenste Sonnestelsel == Die binnenste Sonnestelsel verwys na die streek wat die aardse planete en asteroïdes bevat. Die voorwerpe in die binnenste Sonnestelsel bestaan hoofsaaklik uit silikate en metale en drom baie naby aan die Son saam. Die radius van hierdie hele streek is korter as die afstand tussen Jupiter en Saturnus. === Binnenste planete === [[Lêer:Terrestrial planet size comparisons.jpg|duimnael|Die binnenste planete. Van links na regs: Mercurius, Venus, Aarde, Mars (groottes volgens skaal)]] Die vier binnenste (of aardse) planete het digte, rotsagtige samestellings, min of geen mane en geen ringstelsels nie. Hulle is hoofsaaklik saamgestel deur minerale met hoë smeltpunte, soos die silikate wat hulle [[Kors (geologie)|kors]] en [[Mantel (geologie)|mantel]] vorm, en metale soos [[yster]] en [[nikkel]], wat hulle kerns vorm. Drie van die vier binnenste planete (Venus, Mars en die Aarde) het substansiële atmosfere; almal het impakkraters en tektoniese oppervlakeienskappe soos skeurdale en [[vulkaan|vulkane]]. ==== Mercurius ==== : [[Mercurius]] (0,4&nbsp;AE) is die planeet wat die naaste aan die Son is en dit is ook die kleinste planeet (0.055 Aardmassas). Mercurius het geen natuurlike satelliete nie en die enigste geologiese eienskappe (sover bekend) behalwe impakkraters is gelobde bulte of "rupes" ("afgrond" in [[Latyn]]), waarskynlik veroorsaak deur 'n periode van ineentrekking vroeg in die planeet se geskiedenis.<ref>Schenk P., Melosh H.J. (1994), ''Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury's Lithosphere'', Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference, 1994LPI....25.1203S</ref> Mercurius se geringe atmosfeer bestaan uit atome wat deur die sonwind van sy oppervlak af geblaas word.<ref>{{cite web |year=2006 |author=Bill Arnett |title=Mercury |work=The Nine Planets |url=http://www.nineplanets.org/mercury.html |access-date=14 September 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20031205031515/http://www.nineplanets.org/mercury.html |archive-date= 5 Desember 2003 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die planeet se relatief groot ysterkern en dun mantel is nog nie geheel en al verklaar nie. Sommige teorieë beweer dat die planeet se buitenste lae deur 'n reuse impak weggestroop is en dat dit deur die jong Son se straling gekeer is om ten volle aan te was.<ref>Benz, W., Slattery, W. L., Cameron, A. G. W. (1988), ''Collisional stripping of Mercury's mantle'', Icarus, v. 74, p. 516–528.</ref><ref>Cameron, A. G. W. (1985), ''The partial volatilization of Mercury'', Icarus, v. 64, p. 285–294.</ref> ==== Venus ==== : [[Venus]] (0,7&nbsp;AE) se grootte is vergelykbaar met die Aarde (0.815 Aardmassas) en het ook, soos die Aarde, 'n dik silikaatmantel om 'n ysterkern, 'n substansiële atmosfeer en bewyse van interne geologiese aktiwiteit. Dit is egter baie droër as die Aarde en sy atmosfeer is negentig keer digter. Venus het geen natuurlike satelliete nie. Dit is die warmste planeet, met oppervlaktemperature van meer as 400&nbsp;°C, hoogs waarskynlik te danke aan die groot aantal kweekhuisgasse in die atmosfeer.<ref>{{cite paper |author=Mark Alan Bullock |title=The Stability of Climate on Venus |publisher=Southwest Research Institute |year=1997 |url=http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/PhDThesis.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |accessdate=2006-12-26 |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614202751/http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/PhDThesis.pdf |url-status=dead }}</ref> Geen definitiewe bewyse van huidige geologiese aktiwiteit is op Venus bespeur nie, maar dit het nie 'n magnetiese veld wat die verdunning van sy substansiële atmosfeer sal voorkom nie; dít stel voor dat sy atmosfeer dikwels deur vulkaniese uitbarstings aangevul word.<ref>{{cite web |year=1999 |author=Paul Rincon |title=Climate Change as a Regulator of Tectonics on Venus |work=Johnson Space Center Houston, TX, Institute of Meteoritics, University of New Mexico, Albuquerque, NM |url=http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/Science2_1999.pdf |format=PDF |accessdate=2006-11-19 |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614202807/http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/Science2_1999.pdf |url-status=dead }}</ref> ==== Aarde ==== : Die [[Aarde]] (1&nbsp;AE) is die grootste en digste van die binnenste planete en die enigste planeet wat (sover bekend) tans geologiese aktiwiteit het. Dit is ook die enigste bekende planeet wat lewe bevat. Die planeet so vloeibare hidrosfeer (wateromhulsel) is uniek onder die aardse planete en dit is ook die enigste planeet waar plaattektonika waargeneem is. Die Aarde se atmosfeer verskil drasties van dié van die ander planete: die aanwesigheid van lewe het dit so gewysig dat dit 21% vrye [[suurstof]] (O₂) bevat.<ref>{{cite web |title=Earth's Atmosphere: Composition and Structure |author=Anne E. Egger, M.A./M.S. |work=VisionLearning.com |url=http://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?c3=&mid=107&l= |accessdate=2006-12-26 |archive-date=2013-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602144823/http://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?c3=&mid=107&l= |url-status=dead }}</ref> Die Aarde het slegs een natuurlike satelliet, die [[Maan]],<ref>Daar word in die sterrekunde ook soms na die Maan as "Luna" verwys, om verwarring met ander planete se mane te voorkom</ref> die enigste groot satelliet van 'n aardse planeet in die Sonnestelsel. ==== Mars ==== : [[Mars]] (1,5&nbsp;AE) is kleiner as die Aarde en Venus (0.107 Aardmassas). Dit besit 'n tengerige atmosfeer wat hoofsaaklik uit [[koolstofdioksied]] bestaan. Die planeet se oppervlak is besaai met groot vulkane soos [[Olympus Mons]] en skeurdale soos [[Valles Marineris]]; die oppervlak toon ook dat geologiese aktiwiteit moontlik tot baie onlangs daar plaasgevind het. Mars se kenmerkende rooi kleur is as gevolg van roes: die grond op die rooi planeet is ryk aan yster.<ref>{{cite web |year=2004 |title=Modern Martian Marvels: Volcanoes? |author=David Noever |work=NASA Astrobiology Magazine |url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1360&mode=thread&order=0&thold=0 |access-date=23 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100313020403/http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload |archive-date=13 Maart 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Mars het twee uiters klein natuurlike satelliete, [[Phobos (maan)|Phobos]] en [[Deimos (maan)|Deimos]]. Daar word geglo dat dié twee gevange asteroïdes is.<ref>{{cite web |year=2004 |title=A Survey for Outer Satellites of Mars: Limits to Completeness |author=Scott S. Sheppard, David Jewitt, and Jan Kleyna |work=The Astronomical Journal |url=http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/128/5/2542/204263.html |accessdate=2006-12-26}}</ref> === Asteroïdegordel === [[Lêer:InnerSolarSystem-af.png|300px|duimnael|'n Beeld van die hoofasteroïdegordel en die Trojaanse asteroïdes.]] [[Asteroïde]]s is meesal klein hemelliggame wat hoofsaaklik uit rotsagtige en metallieke nievlugtige minerale saamgestel is. Die hoofasteroïdegordel beslaan die wentelbaan tussen Mars en Jupiter, tussen 2,3 en 3,3&nbsp;AE. Daar word geglo dat dit oorblyfsels van die Sonnestelsel se vorming is, wat nie daarin geslaag het om te aan te was nie, as gevolg van die swaartekragstorings deur Jupiter. Asteroïde se groottes wissel van mikroskopies tot honderde kilometers wyd en hulle word as KSV's geklassifiseer, alhoewel sommiges, soos 4 Vesta en 10 Hygieia as dwergplanete herklassifiseer mag word indien daar bewys word dat hulle hidrostatiese of waterstandsewewig bereik het. Die asteroïdegordel bevat duisende der duisende, moontlik selfs miljoene voorwerpe wat 'n deursnit van meer as een kilometer het.<ref>{{cite web |year=2002 |title=New study reveals twice as many asteroids as previously believed |work=ESA |url=http://www.alphagalileo.org/index.cfm?fuseaction=readRelease&Releaseid=9162 |accessdate=2006-06-23 |archive-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113024732/http://www.alphagalileo.org/index.cfm?fuseaction=readRelease&Releaseid=9162 |url-status=dead }}</ref> Ten spyte hiervan is die totale massa waarskynlik minder as 'n duisendste van die Aarde s'n.<ref name=Krasinsky2002>{{cite journal |authorlink=Georgij A. Krasinsky |first=G. A. |last=Krasinsky |last2=Pitjeva |first2=E.V. |last3=Vasilyev |first3= M.V. |last4=Yagudina |first4==E.I. |url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2002Icar..158...98K&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=4326fb2cf906949 |title=Hidden Mass in the Asteroid Belt |journal=Icarus |volume=158 |issue=1 |pages=98–105 |month=July |year=2002 |doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref> Die hoofgordel bevat uitgestrekte ruimtes waarin geen voorwerpe voorkom nie: ruimtetuie beweeg dikwels met gemak deur hierdie gebied. Asteroïdes met 'n deursnit tussen 10 en 10⁻⁴&nbsp;m staan bekend as meteorïdes.<ref>{{cite journal |author=Beech, M. |first2=Duncan I. |last2=Steel |year=1995 |month=September |title=On the Definition of the Term Meteoroid |journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society |volume=36 |issue=3 |pages=281–284 |url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1995QJRAS..36..281B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=44b52c369007834 |accessdate=2006-08-31}}</ref> ==== Ceres ==== [[Lêer:Ceres - PIA19619 (cropped).jpg|duimnael|links|Ceres]] : [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] (2,77&nbsp;AE) is die grootste liggaam in die asteroïdegordel en is geklassifiseer as 'n [[dwergplaneet]]. Dit het 'n deursneë van net onder 1000&nbsp;km, groot genoeg vir die dwergplaneet se swaartekrag om dit in 'n sferiese vorm te trek. Met die ontdekking van Ceres in die 19de eeu is dit as 'n planeet beskou, maar in die 1850's is dit as 'n asteroïde herklassifiseer, ná verdere ondersoek die teenwoordigheid van meer asteroïdes bevestig het.<ref>{{cite web |title=History and Discovery of Asteroids |format=DOC |work=NASA |url=http://dawn.jpl.nasa.gov/DawnClassrooms/1_hist_dawn/history_discovery/Development/a_modeling_scale.doc |access-date=29 Augustus 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170214232626/http://dawn.jpl.nasa.gov/DawnClassrooms/1_hist_dawn/history_discovery/Development/a_modeling_scale.doc |archive-date=14 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ceres is in 2006 opnuut as 'n dwergplaneet geklassifiseer. ==== Asteroïdegroepe ==== : Asteroïdes in die hoofgordel word verdeel in asteroïdegroepe en asteroïdefamilies. Asteroïdemane is asteroïdes wat om groter asteroïdes wentel. Hulle word nie so duidelik as planetêre mane onderskei nie en is soms selfs so groot as die voorwerpe waarom hulle wentel. Die asteroïdegordel bevat ook hoofgordelkomete, wat moontlik die bron van die Aarde se water was.<ref>{{cite web |year=2006 |author=Phil Berardelli |title=Main-Belt Comets May Have Been Source Of Earths Water |work=SpaceDaily |url=http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html |access-date=23 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516082407/https://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Trojaanse asteroïdes word in een van Jupiter se vierde en vyfde Lagrange-punte (punte van stabiele swaartekrag) aangetref; "Trojaan" word ook gebruik vir klein liggame in enige ander planetêre of satelliet-Langrange-punt. Hilda-asteroïdes volg 'n 2:3 omwentelingsresonansie met Jupiter: dit beteken dat hulle drie keer om die Son wentel vir elke twee keer wat Jupiter om die Son wentel. Die binnenste Sonnestelsel bevat ook [[Aardskrammers]], waarvan baie die wentelbane van die binnenste planete kruis. == Buitenste Sonnestelsel == Die buitenste streek van die Sonnestelsel is die tuiste van die reuseplanete en hulle planeetgrootte satelliete. Baie kortstondige komete, waaronder ook die kentaurs, se wentelbane strek tot in hierdie streek. Die soliede voorwerpe in hierdie streek is uit 'n hoër proporsie [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige]] stowwe saamgestel, soos water, ammoniak en metaan (daar word in planetêre wetenskap dikwels na hierdie vlugtige stowwe as "ysse" verwys). Hierdie samestelling is in kontras met die rotsagtige samestelling van die binnenste planete. === Buitenste planete === {{Hoofartikel|Reuseplaneet}} [[Lêer:Gas giants in the solar system.jpg|duimnael|Van bo na onder: Neptunus, Uranus, Saturnus en Jupiter (nie volgens skaal nie).]] Die vier buitenste planete, of reuseplanete, beslaan saam 99% van die massa wat om die Son wentel. Jupiter en Saturnus bestaan hoofsaaklik uit waterstof en helium, terwyl Uranus en Neptunus 'n groter proporsie ysse in hulle samestelling het. Sommige sterrekundiges het voorgestel dat hulle in hulle eie kategorie geplaas moet word, naamlik "ysreuse".<ref>{{cite web |title=Formation of Giant Planets |author=Jack J. Lissauer, David J. Stevenson |work=NASA Ames Research Center; California Institute of Technology |year=2006 |url=http://caltech-era.org/faculty/stevenson/pdfs/lissauer&stevenson(PPV).pdf |format=PDF |accessdate=2006-01-16 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Al vier die reuseplanete het 'n planetêre ringstelsel, alhoewel slegs Saturnus s'n maklik vanaf die Aarde waargeneem kan word. ==== Jupiter ==== : [[Jupiter]] (5.2&nbsp;AE) se massa is gelyk aan dié van 318 Aardes, of 2,5 keer die massa van al die ander planete saam. Hierdie [[gasreus]] bestaan hoofsaaklik uit [[waterstof]] en [[helium]]. Sy sterk interne hitte is verantwoordelik vir 'n aantal semi-permanente eienskappe in die planeet se atmosfeer, soos wolkegordels en die [[Groot Rooi Kol]]. Jupiter het 63 natuurlike satelliete (sover bekend). Die vier grootstes, [[Ganimedes (maan)|Ganimedes]], [[Kallisto (maan)|Kallisto]], [[Io (maan)|Io]] en [[Europa (maan)|Europa]], toon ooreenkomste met aardse planete, soos vulkanisme en interne verwarming.<ref>{{cite web |title=Geology of the Icy Galilean Satellites: A Framework for Compositional Studies |author=Pappalardo, R T |work=Brown University |year=1999 |url=http://www.agu.org/cgi-bin/SFgate/SFgate?&listenv=table&multiple=1&range=1&directget=1&application=fm99&database=%2Fdata%2Fepubs%2Fwais%2Findexes%2Ffm99%2Ffm99&maxhits=200&=%22P11C-10%22 |access-date=16 Januarie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20001110105200/http://www.agu.org/cgi-bin/SFgate/SFgate |archive-date=10 November 2000 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Ganimedes is die grootste satelliet in die Sonnestelsel en is selfs groter as Mercurius. ==== Saturnus ==== : [[Saturnus]] (9,5&nbsp;AE) is bekend vir sy merkwaardige ringstelsel. Die planeet deel eienskappe met Jupiter, byvoorbeeld die samestelling van sy atmosfeer. Hy is egter minder massief, met 'n massa gelyk aan dié van 95 Aardes. Saturnus het sestig satelliete (sover bekend), asook nog drie onbevestigde satelliete. Twee van sy satelliete, [[Titaan (maan)|Titaan]] en [[Enkelados]], toon tekens van geologiese aktiwiteit, alhoewel hulle hoofsaaklik uit ys bestaan.<ref>{{cite web |title=Cryovolcanism on the icy satellites |author=J. S. Kargel |work=U.S. Geological Survey |year=1994 |url=http://www.springerlink.com/content/n7435h4506788p22/ |accessdate=2006-01-16 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Titan is groter as die planeet Mercurius en is die enigste satelliet in die Sonnestelsel met 'n substansiële atmosfeer. ==== Uranus ==== : [[Uranus]] (19.6&nbsp;AE) het 'n massa gelyk aan 14 Aardes en is die ligste van die buitenste planete. Die planeet is uniek siende dat dit op sy sy om die Son wentel: die skuinste van Uranus se as is meer as 90&nbsp;grade tot die eklipties. Hy het 'n baie kouer kern as die ander reuseplanete en straal bitter min hitte na die ruimte uit.<ref>{{cite web |title=10 Mysteries of the Solar System |author=Hawksett, David; Longstaff, Alan; Cooper, Keith; Clark, Stuart |work=Astronomy Now |year=2005 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005AsNow..19h..65H |access-date=16 Januarie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110025/http://adsabs.harvard.edu/abs/2005AsNow..19h..65H |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Uranus het (sover bekend) 27 natuurlike satelliete, waarvan Titiana, Oberon, Umbriel, Ariel en Miranda die grootste is. ==== Neptunus ==== : [[Neptunus]] (30&nbsp;AE) is ietwat kleiner as Uranus, maar het steeds 'n groter massa (gelyk aan 17 Aardes) en is dus [[digtheid|digter]]. Hy straal ook meer interne hitte uit, maar nie soveel as Jupiter of Saturnus nie.<ref>{{cite web |title=Post Voyager comparisons of the interiors of Uranus and Neptune |author=Podolak, M.; Reynolds, R. T.; Young, R. |work=NASA, Ames Research Center |year=1990 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1990GeoRL..17.1737P |access-date=16 Januarie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607143323/http://adsabs.harvard.edu/abs/1990GeoRL..17.1737P |archive-date=7 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Neptunus het 13 satelliete (sover bekend). Die grootste, Triton, is geologies aktief, met geisers van vloeibare stikstof.<ref>{{cite web |title=The Plausibility of Boiling Geysers on Triton |author=Duxbury, N.S., Brown, R.H. |work=Beacon eSpace |year=1995 |url=http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/handle/2014/28034?mode=full |accessdate=2006-01-16 |archive-date=2009-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426005806/http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/handle/2014/28034?mode=full |url-status=dead }}</ref> Triton is die enigste groot satelliet met 'n terugwaartse wentelbaan. Neptunus word deur 'n aantal planetoïdes in sy wentelbaan vergesel: hulle staan as Neptunus-Trojane bekend en is in 'n 1:1 wentelresonansie met die planeet, wat beteken dat hulle mekaar in dieselfde wentelbaan volg === Komete === [[Lêer:Comet c1995o1.jpg|regs|duimnael|Die komeet Hale-Bopp.]] Komete is klein sonnestelselliggame, gewoonlik slegs 'n paar kilometer wyd, wat hoofsaaklik uit vlugtige ysse saamgestel is. Hulle het hoogs [[eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentriese]] wentelbane: gewoonlik 'n perihelium binne-in die wentelbane van die binnenste planete en 'n aphelium ver agter Pluto. Wanneer 'n komeet die Sonnestelsel binnekom, veroorsaak die son se nabyheid dat die ysige oppervlak van die komeet verdamp en ioniseer, wat 'n ''koma'' veroorsaak: 'n lang, waasagtige stert van gas en stof wat dikwels aan die blote oog sigbaar is. Kortstondige komete het wentelbane wat minder as tweehonderd jaar duur. Langdurige komete het wentelbane wat duisende jare kan neem. Daar word geglo dat kortstondige komete in die Kuiper-gordel ontstaan het, terwyl langdurige komete, soos Hale-Bopp, van die Oort-wolk afkomstig is. Baie komeetgroepe, soos die Kreutz-groep, het gevorm uit die uiteenskeuring van 'n enkele ouerkomeet.<ref>{{cite journal |author=Sekanina, Zdenek |year=2001 |title=Kreutz sungrazers: the ultimate case of cometary fragmentation and disintegration? |journal=Publications of the Astronomical Institute of the Academy of Sciences of the Czech Republic |volume=89 p.78–93}}</ref> Sommige komete met [[hiperbool|hiperboliese]] wentelbane het moontlik buite die Sonnestelsel ontstaan, alhoewel dit moeilik is om hulle presiese wentelbaan te bepaal.<ref name="hyperbolic">{{cite journal |last=Królikowska |first=M. |year=2001 |title=A study of the original orbits of ''hyperbolic'' comets |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=376 |issue=1 |pages=316–324 |doi=10.1051/0004-6361:20010945 |url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_base_ora&url=articles/aa/full/2001/34/aa1250/aa1250.right.html&access=standard&Itemid=81 |accessdate=2007-01-02}}</ref> Ou komete waarvan die meeste vlugtige stowwe deur sonverwarming uitgedryf is, word dikwels as asteroïdes gekategoriseer.<ref>{{cite web |url=http://www.springerlink.com/content/x0358l71h463w246/ |title=The activities of comets related to their aging and origin |author=Fred L. Whipple |accessdate=2006-12-26 |date=1992-04-01 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Kentaurs ==== Kentaurplanetoïedes is ysige, komeetagtige liggame, met 'n semi-belangrike as wat groter as Jupiter is (5,5&nbsp;AE) en kleiner as Neptunus is (30&nbsp;AE). Die grootste bekende kentaur is 10199 Chariklo, met 'n deursneë van ongeveer 250&nbsp;km.<ref name=spitzer>{{cite web |title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope |author=John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538v2 |year=2007 |access-date=21 September 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527163615/https://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538v2 |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste kentaur wat ontdek is, is 2060 Chiron en word ook as 'n komeet geklassifiseer (95P), siende dat dit net soos ander komete 'n koma ontwikkel wanneer dit naby die Son kom.<ref>{{cite web |year=1995 |author=Patrick Vanouplines |title=Chiron biography |work=Vrije Universitiet Brussel |url=http://www.vub.ac.be/STER/www.astro/chibio.htm |accessdate=2006-06-23 |archive-date=2009-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502122306/http://www.vub.ac.be/STER/www.astro/chibio.htm |url-status=dead }}</ref> == Trans-neptuniese streek == Die gebied verby Neptunus, soms verwys na as die "trans-neptuniese streek", is steeds hoofsaaklik onbekend. Dit ''blyk'' uit veral klein liggame te bestaan: die grootste liggaam het 'n deursnit gelykstaande aan 'n vyfde van die van die Aarde en 'n massa kleiner as die Maan. Hierdie liggame bestaan hoofsaaklik uit klip en ys. === Kuiper-gordel === [[Lêer:Buitenste sonnestelselvoorwerpe.png|duimnael|300 px|Uitstipping van al die bekende voorwerpe in die Kuiper-gordel, saam met die vier buitenste planete.]] Die Kuiper-gordel is 'n groot ring wat uit brokstukke bestaan, soortgelyk aan die asteroïdegordel, alhoewel die voorwerpe in die Kuiper-gordel hoofsaaklik uit ys bestaan. Dit strek van 30 tot 5050&nbsp;AE vanaf die Son. Dit bestaan hoofsaaklik uit KSV's, maar baie van die groter voorwerpe, soos 50000 Quaoar, 20000 Varuna en 90482 Orcus mag moontlik in die toekoms as dwergplanete herklassifiseer word. Volgens beraming is daar meer as 100 000 Kuiper-gordelvoorwerpe met 'n deursnit van meer as 50&nbsp;km, maar daar word geglo dat die gesamentlike massa van die Kuiper-gordel slegs 'n tiende, of moontlik selfs 'n honderdste van die Aarde se massa het.<ref name="Delsanti-Beyond_The_Planets">{{cite web |year=2006 |author=Audrey Delsanti and David Jewitt |title=The Solar System Beyond The Planets |work=Institute for Astronomy, University of Hawaii |url=http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |format=PDF |accessdate=2007-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |archivedate=2006-05-25 |url-status=live }}</ref> Baie Kuiper-gordelvoorwerpe het verskeie satelliete en die meeste het wentelbane wat hulle buite die ekliptiese vlak neem. [[Lêer:TheKuiperBelt Projections 55AU Classical Plutinos.svg|links|duimnael|Hierdie diagram toon die verdeling van die Kuiper-gordel in 'n klassieke en resonante gordel.]] Die Kuiper-gordel kan rofweg in twee gedeel word: die "klassieke" gordel en die "resonansie"-gordel. Resonante voorwerpe beweeg in baanresonansie met Neptunus: hulle wenteltyd om die Son is presies 3/2 keer so groot as Neptunus se wenteltyd. Die klassieke gordel bestaan uit voorwerpe wat geen resonansie met Neptunus het nie en strek van ongeveer 39,4 tot 47,7&nbsp;AU.<ref>{{cite web |year=2005 |author=M. W. Buie, R. L. Millis, L. H. Wasserman, J. L. Elliot, S. D. Kern, K. B. Clancy, E. I. Chiang, A. B. Jordan, K. J. Meech, R. M. Wagner, D. E. Trilling |work=Lowell Observatory, University of Pennsylvania, Large Binocular Telescope Observatory, Massachusetts Institute of Technology, University of Hawaii, University of California at Berkeley |title=Procedures, Resources and Selected Results of the Deep Ecliptic Survey |url=http://www.citebase.org/fulltext?format=application%2Fpdf&identifier=oai%3AarXiv.org%3Aastro-ph%2F0309251 |accessdate=2006-09-07 |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118131015/http://www.citebase.org/fulltext?format=application%2Fpdf&identifier=oai%3AarXiv.org%3Aastro-ph%2F0309251 |url-status=dead }}</ref> ==== Pluto en Charon ==== : [[Pluto]] (ongeveer 39&nbsp;AE) is 'n dwergplaneet en die grootste bekende voorwerp in die Kuiper-gordel. Met Pluto se ontdekking in 1930 was dit as die negende planeet beskou, maar hierdie klassifikasie is in 1996 verander met die aanneming van 'n amptelike definisie van 'n planeet. Pluto het 'n relatief eksentriese wentelbaan, met 'n [[Baanhelling|inklinasie]] van 17 grade tot die ekliptiese vlak wat strek van 29,7 AE tydens perihelium (steeds binne die wentelbaan van Neptunus) tot 49,5 AE tydens aphelium. [[Lêer:Pluto system 2006.jpg|regs|duimnael|Pluto en sy drie bekende mane]] : Dit is nie duidelik of Charon, Pluto se grootste maan, in die toekoms as 'n dwergplaneet geklassifiseer sal word en of dit sy huidige klassifikasie sal behou nie. Beide Pluto en Charon wentel om 'n barisentrum van swaartekrag bo hulle oppervlakke, wat beteken dat Pluto-Charon 'n binêre stelsel is. ('n Barisentrum is die punt tussen twee voorwerpe waar hulle aantrekkingskragte balanseer.) Pluto se twee kleiner mane, [[Nix (maan)|Nix]] en [[Hidra (maan)|Hidra]], wentel om Pluto en Charon. : Pluto is in die resonante gordel geleë en het 'n 3:2 baanresonansie met Neptunus, wat beteken dat Pluto twee keer om die Son wentel vir elke drie omwentelings deur Neptunus. Kuiper-gordelvoorwerpe wat in hierdie resonansie deel, word "plutino's" genoem.<ref name="Fajans_et_al_2001">{{cite science |last=Fajans |first=J. |coauthors=L. Frièdland |month=October |year=2001 |title=Autoresonant (nonstationary) excitation of pendulums, Plutinos, plasmas, and other nonlinear oscillators |journal=American Journal of Physics |volume=69 |issue=10 |pages=1096–1102 |doi=10.1119/1.1389278 |url=http://scitation.aip.org/journals/doc/AJPIAS-ft/vol_69/iss_10/1096_1.html |accessdate=2006-12-26 |abstract=http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=AJPIAS000069000010001096000001&idtype=cvips&gifs=yes}}</ref> ==== Haumea en Makemake ==== : Haumea (ongeveer 43.34&nbsp;AE) en Makemake (gemiddeld 45.79&nbsp;AE) is (sover bekend) die grootste voorwerpe in die klassieke Kuiper-gordel. Haumea is eiervorming en het twee mane. Makemake is die tweede helderste voorwerp in die Kuiper-gordel (na Pluto). Alhoewel daar na Haumea en Makemake eers as '''2003 EL₆₁''' en '''2005 FY₉''' verwys is (respektiewelik), is hulle in 2008 tot dwergplanete bevorder en name gegee.<ref name=name /> Hulle wentelbane is teen 'n skuinser as as Pluto s'n (28° and 29°)<ref name=Buie>{{cite web |author=[[Marc W. Buie]] |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en word ander as Pluto geensins deur Neptunus beïnvloed nie (hulle vorm dus deel van die klassieke Kuiper-gordel). === Verstrooide skyf === [[Lêer:TheKuiperBelt Projections 100AU Classical SDO.svg|duimnael|regs|Hierdie diagram toon die verdeling van die Kuiper-gordel in 'n klassieke (blou) en resonante gordel (groen), met die verstrooide skyf in swart.]] Die verstrooide skyf oorvleuel die Kuipergordel, maar strek verder na buite. Daar word geglo dat hierdie streek moontlik die bron van kortstondige komete is en dat voorwerpe in die verstrooide skyf moontlik in 'n onreëlmatige wentelbaan uitgewerp is deur die swaartekraginvloed toe Neptunus vroeg in sy lewe na buite (weg van die Aarde af) beweeg het. Meeste voorwerpe in die verstrooide skyf het 'n perihelium in die Kuiper-gordel, maar 'n aphelium tot 150&nbsp;AE van die Son af. Hierdie voorwerpe se wentelbane is ook teen 'n uiters skuins hoek met die [[sonnebaan]] en dikwels byna loodreg. Sommige sterrekundiges beskou die verstrooide skyf as net nog 'n deel van die Kuiper-gordel en beskryf die voorwerpe daarin as "verstrooide Kuiper-gordelvoorwerpe".<ref>{{cite web |year=2005 |author=David Jewitt |title=The 1000 km Scale KBOs |work=University of Hawaii |url=http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/big_kbo.html |access-date=16 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603175151/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/big_kbo.html |archive-date= 3 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:Eris and dysnomia2.jpg|duimnael|links|Eris en sy maan, Disnomia.]] ==== Eris ==== : [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] (68&nbsp;AE gemiddeld) is die grootste bekende verstrooide skyfvoorwerp en het 'n debat begin oor presies wat planeet is: Eris is naamlik 5% groter as Pluto met 'n beraamde deursnit van 2400&nbsp;km. Dit is die grootste dwergplaneet<ref>{{cite web |year=2005 |author=Mike Brown |title=The discovery of <s>2003 UB313</s> Eris, the <s>10th planet</s> largest known dwarf planet. |work=CalTech |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |access-date=15 September 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140910100339/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date=10 September 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en het een maan, Disnomia. Eris het (soos Pluto) 'n hoogs eksentriese wentelbaan, met 'n perihelium van 38,2&nbsp;AU (rofweg dieselfde afstand as wat Pluto van die Son af is) en 'n aphelium van 97,6&nbsp;AU. Eris se wentelbaan is teen 'n hoek van 44° tot die [[sonnebaan]]. == Verste streke == Dit is nie 100% duidelik waar die Sonnestelsel eindig en interstellêre ruimte begin nie, aangesien die Sonnestelsel se grense deur twee kragte gevorm word: die sonwind en die Son se swaartekrag. Die buitenste grens van die sonwind se invloed is rofweg vier keer die afstand tussen Pluto en die Son; hierdie ''heliopouse'' word as die begin van die interstellêre materie beskou.<ref name="Voyager" /> Daar word egter geglo dat die Son se Hill-sfeer, dit wil sê, die effektiewe bereik van die Son se swaartekraginvloed, tot 'n duisend keer verder strek. === Heliopouse === [[Lêer:Voyager 1 tree sonskede binne.jpg|links|duimnael|300px|Die Voyager-tuie tree die sonskede binne.]] Die helio- of sonsfeer word in twee aparte streke gedeel. Die sonwind reis teen omtrent 40 000&nbsp;km/s tot dit teen die plasmagolwe in die interstellêre materie bots. Dit botsing vind in die gebied bekend as "grensskok" plaas, omtrent 80–100&nbsp;AE windop vanaf die Son en omtrent 200&nbsp;AE windaf vanaf die Son.<ref name=fahr /> Hier word die wind baie stadiger, digter en word dit meer stormagtig;<ref name=fahr /> dit vorm 'n groot ovaalstruktuur wat as die "sonskede" bekend staan. Die sonskede lyk baie soos 'n komeet se stert en tree ook soos een op: dit strek 40&nbsp;AE buitentoe windop vanaf die Son, maar het 'n "stert" wat baie maal dié afstand in die teenoorgestelde rigting strek. Beide ''[[Voyager 1]]'' en ''[[Voyager 2]]'' het deur die grensskok gereis en die sonskede ingegaan, teen 94 and 84&nbsp;AE vanaf die Son (respektiewelik).<ref>{{cite journal | doi=10.1126/science.1117684 | year=2005 | month=September | author=Stone, E. C.; Cummings, A. C.; Mcdonald, F. B.; Heikkila, B. C.; Lal, N.; Webber, W. R. | title=Voyager 1 explores the termination shock region and the heliosheath beyond | url=https://archive.org/details/sim_science_2005-09-23_309_5743/page/2017 | volume=309 | issue=5743 | pages=2017–20 | issn=0036-8075 | pmid=16179468 | journal=Science (New York, N.Y.)}}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.1038/nature07022 | year=2008 | month=July | author=Stone, E. C.; Cummings, A. C.; Mcdonald, F. B.; Heikkila, B. C.; Lal, N.; Webber, W. R. | title=An asymmetric solar wind termination shock | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-07-03_454_7200/page/71 | volume=454 | issue=7200 | pages=71–4 | issn=0028-0836 | pmid=18596802 | journal=Nature }}</ref> Die buitenste grens van die sonskede, die heliopouse, is die punt waar die sonwind eindig en is die begin van interstellêre ruimte.<ref name="Voyager">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html |title=Voyager Enters Solar System's Final Frontier |work=NASA |access-date=2 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516082547/https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die vorm van die buitenste rand van die sonskede is waarskynlik beïnvloed deur die vloeistofdinamika met wisselwerkings met die interstellêre wind<ref name="fahr">{{cite journal |year=2000 |author=Fahr, H. J.; Kausch, T.; Scherer, H. |title=A 5-fluid hydrodynamic approach to model the Solar System-interstellar medium interaction |journal=Astronomy & Astrophysics | volume=357 | pages=268 |url=http://aa.springer.de/papers/0357001/2300268.pdf | format=PDF | bibcode=2000A&A...357..268F }} See Figures 1 and 2.</ref> en magneetvelde van die Son na die suide. Die noordelike halfrond strek ongeveer 9 AE verder as die suidelike halfrond. Verby die heliopouse, by ongeveer 230&nbsp;AE, lê die "boogskok", 'n plasmaspoor wat deur die Son gelaat word soos dit deur die [[Melkweg]] reis.<ref>{{cite web |date=24 Junie 2002 |author=P. C. Frisch (University of Chicago) |title=The Sun's Heliosphere & Heliopause |work=[[:en:Astronomy Picture of the Day]] |url=http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap020624.html |access-date=23 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802140717/http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap020624.html |archive-date= 2 Augustus 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Geen ruimtetuig het tot dusver deur die heliopouse gereis nie, dus is die onmoontlik om presies te weet wat se kondisies in die plaaslike interstellêre ruimte heers. Daar word verwag dat NASA se Voyager-ruimtetuig in die volgende dekade deur die heliopouse sal reis en kosbare data rakende stralingsvlakke en die sonwind na die Aarde sal stuur.<ref>{{cite web |year=2007 |title=Voyager: Interstellar Mission |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar.html |access-date=8 Mei 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20040202072959/http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar.html |archive-date= 2 Februarie 2004 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Dit is nie duidelik tot watter mate die sonskede die Sonnestelsel teen kosmiese strale beskerm nie. 'n Span wat deur NASA gefinansier word het 'n konsep ontwikkel van 'n ''Vision Mission'' ("visie missie") wat daaraan toegewy is om 'n sonde na die sonskede te stuur.<ref>{{cite conference |title=Innovative Interstellar Explorer |author=R. L. McNutt, Jr. et al. | booktitle= Physics of the Inner Heliosheath: Voyager Observations, Theory, and Future Prospects |publisher=AIP Conference Proceedings |volume=858 |pages=341–347 |year=2006 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006AIPC..858..341M |doi=10.1063/1.2359348}}</ref><ref>{{cite web |year=2007 |title=Interstellar space, and step on it! |work=New Scientist |url=http://space.newscientist.com/article/mg19325850.900-interstellar-space-and-step-on-it.html |date=2007-01-05 |accessdate=2007-02-05 |author=Anderson, Mark |archive-date=2008-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416024531/http://space.newscientist.com/article/mg19325850.900-interstellar-space-and-step-on-it.html |url-status=dead }}</ref> === Oort-wolk === [[Lêer:Kuiper belt - Oort cloud-af.svg|duimnael|upright=1.3|'n Kunstenaarsvoorstelling van die Kuiper-gordel en die Oort-wolk.]] Die teoretiese Oort-wolk is 'n groot massa van tot 'n triljoen ysige voorwerpe. Daar word geglo dat dit die Sonnestelsel by ongeveer 50&nbsp;000&nbsp;AE (omtrent 1 ligjaar) omring en moontlik sover strek as 100&nbsp;000&nbsp;AE (1,87&nbsp;ligjaar). Dit word ook geglo dat die Oort-wolk die bron vir alle langdurige komete is, aangesien die Oort-wolk self bestaan uit komete wat deur die swaartekragwisselwerkings van die buitenste planete uit die binnenste Sonnestelsel gestoot is. Voorwerpe in die Oort-wolk beweeg baie stadig en kan gestoor word deur ongereelde gebeurtenisse soos botsings, die swaartekrag van 'n verbygaande ster, die gety van die sterrestelsel en die gety van die Melkweg.<ref>{{cite web |year=2001 |author=Stern SA, Weissman PR. |title=Rapid collisional evolution of comets during the formation of the Oort cloud. |work=Space Studies Department, Southwest Research Institute, Boulder, Colorado |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=11214311&dopt=Citation |access-date=19 November 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512142732/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve |archive-date=12 Mei 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |year=2006 |author=Bill Arnett |title=The Kuiper Belt and the Oort Cloud |work=nineplanets.org |url=http://www.nineplanets.org/kboc.html |access-date=23 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807064224/http://nineplanets.org/kboc.html |archive-date=7 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Sedna-NASA.JPG|regs|duimnael|Teleskopiese beeld van Sedna.]] ==== Sedna ==== 90377 Sedna (ongeveer 525,86 AE) is 'n groot, rooierige Pluto-agtige voorwerp met 'n reusagtige, hoogs elliptiese wentelbaan met 'n perihelium van ongeveer 76&nbsp;AE en 'n aphelium van 928&nbsp;AE. Dit neem Sedna 12 050 jaar om sy reuse wentelbaan te voltooi. Dit is in 2003 deur Mike Brown ontdek, wat volhou dat dit nie deel van die verstrooide skyf of die Kuiper-gordel kan wees nie, aangesien sy perihelium te ver is om deur Neptunus se migrasie geaffekteer te wees. Hy is deel van 'n groep sterrekundiges wat glo dat Sedna 'n geheel en al nuwe soort bevolking verteenwoordig. Die voorwerp 2000 CR₁₀₅ sal dan ook moontlik deel van hierdie nuwe groep vorm: dit het 'n perihelium van 45&nbsp;AE, 'n aphelium van 415&nbsp;AE en 'n wentelbaan wat 3420 jaar neem om te voltooi.<ref>{{cite web |year=2004 |author=David Jewitt |title=Sedna – 2003 VB₁₂ |work=University of Hawaii |url=http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/sedna.html |access-date=23 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602224955/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/sedna.html |archive-date= 2 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Brown verwys na hierdie voorwerpe as deel van die "Binnenste Oort-wolk", siende dat hulle moontlik deur 'n soortgelyke proses gevorm is as die voorwerpe in die Oort-wolk.<ref>{{cite web |title=Sedna |author=Mike Brown |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/ |work=CalTech |access-date=2 Mei 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204015531/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/ |archive-date= 4 Desember 2004 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sedna is waarskynlik 'n dwergplaneet, alhoewel sy vorm nog nie met sekerheid bepaal is nie. === Grense === Daar is steeds groot dele van ons Sonnestelsel wat onbekend is. Daar word beraam dat die Son se swaartekragveld omliggende sterre so ver weg as twee ligjare (125&nbsp;000&nbsp;AE) domineer. In kontras plaas lae beramings vir die radius van die Oort-wolk dit nie verder as 50 000&nbsp;AE nie.<ref>{{cite book |title=The Solar System: Third edition |author=T. Encrenaz, J.P. Bibring, M. Blanc, MA. Barucci, F. Roques, PH. Zarka |publisher=Springer |year=2004 |pages=1}}</ref> Ten spyte van ontdekkings soos Sedna, is die streek tussen die Kuiper-gordel en die Oort-wolk, 'n gebied met 'n radius van tienduisende AE, basies steeds ongekarteer. Daar is ook steeds studies wat op die gebied tussen Mercurius en die Son fokus.<ref>{{cite web |year=2004 |author=Durda D.D.; Stern S.A.; Colwell W.B.; Parker J.W.; Levison H.F.; Hassler D.M. |title=A New Observational Search for Vulcanoids in SOHO/LASCO Coronagraph Images |url=http://www.ingentaconnect.com/search/expand?pub=infobike://ap/is/2000/00000148/00000001/art06520&unc=ml |accessdate=2006-07-23 |archive-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830021911/http://www.ingentaconnect.com/search/expand?pub=infobike%3A%2F%2Fap%2Fis%2F2000%2F00000148%2F00000001%2Fart06520&unc=ml |url-status=dead }}</ref> Dis waarskynlik dat daar in die toekoms nuwe voorwerpe in hierdie ongekarteerde gebiede ontdek sal word. == Die Sonnestelsel in ons sterrestelsel == {{Kombi-beeld|Milky Way 2005.jpg|Melkweg Spiraalarm.png|| |align=left |caption1=Die Melkweg (voorstelling) |caption2=Die ligging van die Sonnestelsel in die Melkweg }} Die Sonnestelsel is in die [[Melkweg]] geleë, 'n [[sterrestelsel]] met 'n deursneë van 100&nbsp;000 ligjare wat ongeveer 200 miljard sterre bevat.<ref>{{cite web |title=Magnetic fields in cosmology |author=A.D. Dolgov |year=2003 |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0306443 |access-date=23 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110026/https://arxiv.org/abs/astro-ph/0306443 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Son is in een van die Melkweg se buitenste spiraalarms, bekend as die [[Orion-Cygnus-arm]].<ref>{{cite web |title=Three Dimensional Structure of the Milky Way Disk |author=R. Drimmel, D. N. Spergel |year=2001 |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0101259 |access-date=23 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509103450/https://arxiv.org/abs/astro-ph/0101259 |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy lê tussen 25&nbsp;000 en 28&nbsp;000 van die Melkweg se kern en beweeg teen ongeveer 220&nbsp;km/s. Teen hierdie spoed neem dit die Son 225 tot 250 miljoen jaar om een omwenteling om die Melkweg se kern te voltooi. Hierdie omwenteling staan as 'n galaktiese jaar bekend.<ref>{{cite web |title=Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year |first=Stacy |last=Leong |url=http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml |year=2002 |work=The Physics Factbook |access-date=2 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527062420/https://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is waarskynlik dat die Sonnestelsel se ligging in die Melkweg 'n rol in die [[evolusie]] van lewe op Aarde gespeel het. Die Sonnestelsel het 'n byna sirkelvormige wentelbaan en wentel teen ongeveer dieselfde spoed as die Melkweg se spiraalarms, wat beteken dat dit nie sommer ''deur'' hierdie arms beweeg nie. Die spiraalarms is naamlik die tuiste van groter konsentrasies moontlik gevaarlike [[supernova]]e en die feit dat die Aarde nie dikwels in die buurt van hierdie supernovae kom nie, het aan ons planeet lang tye van interstellêre stabiliteit gegee, waartydens lewe kon ontwikkel.<ref name="astrobiology">{{cite web |year=2001 |author=Leslie Mullen |title=Galactic Habitable Zones |work=Astrobiology Magazine |url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=139 |access-date=23 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100313020403/http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload |archive-date=13 Maart 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die Sonnestelsel lê ook ver buite die sterbeknopte middel. Naby die Melkweg se middel sou die swaartekrag van nabye sterre die liggame in die Oort-wolk steur en baie komete na die binnenste Sonnestelsel stuur, wat moontlik tot katastrofiese botsings met die Aarde kon lei. Die kragtige straling vanuit die Melkweg se kern sou ook met die evolusie van komplekse leefvorms kon inmeng.<ref name=astrobiology /> Sommige wetenskaplikes het voorgestel dat die Sonnestelsel tog deur onlangse supernovae geraak is, selfs al is hy so ver van die kern geleë. Volgens hulle teorieë sou die supernovae die lewe op Aarde reeds die laaste 35 000 jaar negatief beïnvloed het, deur brokstukke in die vorm van radio-aktiewe stof en groter, komeetagtige liggame na die Son te slinger.<ref>{{cite web |year=2005 |author=|title=Supernova Explosion May Have Caused Mammoth Extinction |work=Physorg.com |url=http://www.physorg.com/news6734.html |accessdate=2007-02-02}}</ref> === Omgewing === [[Lêer:local bubble.jpg|duimnael|180px|Kunstenaarsvoorstelling van die [[lokale borrel]].]] Die onmiddellike galaktiese omgewing om die Sonnestelsel staan as die lokale interstellêre wind bekend: 'n area van digte "wolke" in die andersins leë gebied wat as die [[lokale borrel]] bekend staan. Die lokale borrel is 'n warm, meestal leë ruimte wat ongeveer 300 ligjare in deursnit is. Die ruimte is deurdring met hoë-temperatuur plasma, wat voorstel dat dit die produk van verskeie onlangse supernovae is.<ref>{{cite web |title=Near-Earth Supernovas |work=NASA |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2003/06jan_bubble.htm |access-date=23 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100313214652/http://science.nasa.gov/headlines/y2003/06jan_bubble.htm |archive-date=13 Maart 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die rigting van die pad wat die Son deur die ruimte volg kom in die buurt van die Herkules-sterrebeeld, in die rigting van die huidige ligging van die helder ster Vega.<ref>{{cite web |year=2003 |author=C. Barbieri |title=Elementi di Astronomia e Astrofisica per il Corso di Ingegneria Aerospaziale V settimana |work=IdealStars.com |url=http://www.google.com/search?q=cache:yKkhLXIaAvoJ:debora.pd.astro.it/planets/barbieri/IngAeroAnnoA2004-05/5_LecturesAstroAstrofIng04_05QuintaSettimana.ppt+Elementi+di+Astronomia+e+Astrofisica+per+il+Corso+di+Ingegneria+Aerospaziale+V+settimana&hl=en&ct=clnk&cd=1&gl=us |accessdate=2007-02-12}}</ref> Daar is relatief min sterre binne-in die eerste tien ligjare vanaf die Son. Die naaste is die trippelsterstelsel Alfa Centauri, wat ongeveer 4,4 ligjaar weg is. Alfa Centauri A en Alfa Centauri B is 'n paar sterre soortgelyk aan die Son, terwyl die klein rooidwerg Alfa Centauri C (ook bekend as Proxima Centauri) die paartjie teen 'n afstand van 0,2 ligjaar omwentel. Die volgende sterre wat die naaste aan die Son is, is drie rooidwerge: die Ster van Barnard (5,9 ligjaar), Wolf 359 (7,8 ligjaar) en Lalande 21185 (8,3 ligjaar). Die grootste ster in die eerste 10 ligjaar is Sirius, 'n helder [[hoofreeks]]ster wat ongeveer twee keer so groot as die Son is en deur 'n witdwerg, Sirius B, omwentel word. Sirius lê ongeveer 8,6 ligjaar van die Son af. Die ander stelsels binne-in die eerste 10 ligjaar is die binêre rooidwerg-stelsel Luyten 726-8 (8,7 ligjaar) en die enkele rooidwerg Ross 154 (9,7 ligjaar).<ref>{{cite web |title=Stars within 10 light years |url=http://www.solstation.com/stars/s10ly.htm |work=SolStation |access-date=2 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125001921/http://www.solstation.com/stars/s10ly.htm |archive-date=25 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die naaste ster wat soortgelyk aan die Son is en ook in 'n enkelstelsel geleë is, is Tau Ceti, wat 11,9 ligjaar hiervandaan is. Tau Ceti het ongeveer 80% van die Son se massa, maar slegs 60% van sy helderheid.<ref>{{cite web |title=Tau Ceti |url=http://www.solstation.com/stars/tau-ceti.htm |work=SolStation |access-date=2 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524200026/http://www.solstation.com/stars/tau-ceti.htm |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die naaste eksoplaneet wentel om die ster Epsilon Eridani, 'n ster wat ietwat dowwer en rooier as die Son is en 10,5 ligjaar hiervandaan is. Die ster se een bevestigde planeet, Epsilon Eridani b, besit rofweg 1,5 keer die massa van Jupiter en neem 6,9 jaar om sy ster te omwentel.<ref>{{cite web |title=HUBBLE ZEROES IN ON NEAREST KNOWN EXOPLANET |work=Hubblesite |year=2006 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2006/32/text/ |access-date=13 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709100728/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2006/32/text/ |archive-date=9 Julie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Vorming en ontwikkeling == {| class="wikitable" style="float:right;" |+ Die Sonnestelsel se<br />volopste isotope<ref>{{cite book |first=David |last=Arnett |year=1996 |title=Supernovae and Nucleosynthesis |url=https://archive.org/details/supernovaenucleo0000arne |edition=1st |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |isbn=0-691-01147-8 |oclc=33162440}}</ref> ![[Isotoop]] !Nukleï&nbsp;per<br />miljoen |- | Waterstof-1 ||style="text-align:right"| 705&nbsp;700 |- | Helium-4 ||style="text-align:right"| 275&nbsp;200 |- | Suurstof-16 ||style="text-align:right"| 5&nbsp;920 |- | Koolstof-12 ||style="text-align:right"| 3&nbsp;032 |- | Neon-20 ||style="text-align:right"| 1&nbsp;548 |- | Yster-56 ||style="text-align:right"| 1&nbsp;169 |- | Stikstof-14 ||style="text-align:right"| 1&nbsp;105 |- | Silikon-28 ||style="text-align:right"| 653 |- | Magnesium-24 ||style="text-align:right"| 513 |- | Swawel-32 ||style="text-align:right"| 396 |- | Neon-22 ||style="text-align:right"| 208 |- | Magnesium-26 ||style="text-align:right"| 79 |- | Argon-36 ||style="text-align:right"| 77 |- | Yster-54 ||style="text-align:right"| 72 |- | Magnesium-25 ||style="text-align:right"| 69 |- | Kalsium-40 ||style="text-align:right"| 60 |- | Aluminum-27 ||style="text-align:right"| 58 |- | Nikkel-58 ||style="text-align:right"| 49 |- | Koolstof-13 ||style="text-align:right"| 37 |- | Helium-3 ||style="text-align:right"| 35 |- | Silikon-29 ||style="text-align:right"| 34 |- | Natrium-23 ||style="text-align:right"| 33 |- | Yster-57 ||style="text-align:right"| 28 |- | Waterstof-2 ||style="text-align:right"| 23 |- | Silikon-30 ||style="text-align:right"| 23 |} Die Sonnestelsel is gevorm deur die swaartekragineenstorting van 'n molekulêre wolk, ongeveer 4,6 miljard jaar gelede. Hierdie wolk was waarskynlik 'n aantal ligjare in deursnee en het moontlik geboorte aan verskeie sterre gegee.<ref name="Arizona">{{cite web |title=Lecture 13: The Nebular Theory of the origin of the Solar System |url=http://atropos.as.arizona.edu/aiz/teaching/nats102/mario/solar_system.html |work=University of Arizona |accessdate=2006-12-27}}</ref> Die streek wat later die Sonnestelsel sou word het ineengestort en, as gevolg van die behoud van hoekmomentum, vinniger omwentelings begin maak. Die middel, waar die meeste massa opeengehoop het, het toenemend warmer as die omliggende skyf geword.<ref name="Arizona" /> Soos die ineenkrimpende nebula omwentel het, het dit afgeplat en begin om 'n wentelende sogenaamde "protoplanetêre skyf" met 'n deursnit van ongeveer 200&nbsp;AE te vorm,<ref name="Arizona" /> met 'n warm, digte protoster in die middel.<ref>{{cite science |last=Greaves |first=Jane S. |date=2005-01-07 |title=Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems |journal=Science |volume=307 | issue=5706 |pages=68–71 |doi=10.1126/science.1101979 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/307/5706/68 | abstract=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/sci;307/5706/68 | accessdate=2006-11-16}}</ref><ref>{{cite web |date=2000-04-05 |url=http://www7.nationalacademies.org/ssb/detectionch3.html |title=Present Understanding of the Origin of Planetary Systems |publisher=National Academy of Sciences |accessdate=2007-01-19 |archive-date=2009-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803020055/http://www7.nationalacademies.org/ssb/detectionch3.html |url-status=dead }}</ref> Die planete is deur die aanwas van hierdie skyf gevorm.<ref>{{cite journal | doi= 10.1086/429160 | title= Chondrule-forming Shock Fronts in the Solar Nebula: A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation | year= 2005 | author= Boss, A. P. | journal= The Astrophysical Journal | volume= 621 | pages= L137}}</ref> [[Lêer:redgiantsun.gif|duimnael|links|'n Kunstenaarsvoorstelling van die toekomstige ontwikkel van die Son. Links: hoofreeks; middel: rooi reus; regs, witdwerg.]] Binne 50 miljoen jaar het die druk en digtheid van [[waterstof]] in die middel van die protoster só gestyg dat kernfusie begin plaasvind het.<ref name=Yi2001>{{cite journal | author= Sukyoung Yi; Pierre Demarque; Yong-Cheol Kim; Young-Wook Lee; Chang H. Ree; Thibault Lejeune; Sydney Barnes | title=Toward Better Age Estimates for Stellar Populations: The <math>Y^{2}</math> Isochrones for Solar Mixture | journal=Astrophysical Journal Supplement | id={{arXiv|astro-ph|0104292}} | year=2001 | volume=136 | pages=417 | doi=10.1086/321795 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001ApJS..136..417Y}}</ref> Die temperatuur, reaksietempo, druk en digtheid het toegeneem tot 'n hidrostatiese ewewig bereik is, waar die warmte-energie die teenwig van die krag van die swaartekragineenstorting vorm. Op hierdie stadium het die Son 'n [[hoofreeks]]ster geword.<ref>{{cite journal | author=A. Chrysostomou, P. W. Lucas | title=The Formation of Stars | journal=Contemporary Physics | year=2005 | volume=46 | pages=29 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ConPh..46...29C | doi=10.1080/0010751042000275277}}</ref> Die huidige Sonnestelsel sal voortduur tot die Son begin om van die Hertzsprung-Russell-diagram af te wyk. Die Son het 'n beperkte hoeveelheid waterstof wat voortdurend opgebrand word. Namate die waterstof opraak, sal die energie-opbrengs wat die kern ondersteun afneem, wat sal veroorsaak dat die Son ineen sal krimp. Die toename in druk verhit die kern, wat veroorsaak dat die waterstof vinniger brand. Dit veroorsaak dat die Son elke 1,1 miljard jaar ongeveer 10% helderder brand.<ref>{{cite web |title=Science: Fiery future for planet Earth |author=Jeff Hecht |work=NewScientist |url=http://www.newscientist.com/article/mg14219191.900.html |year=1994 |access-date=29 Oktober 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601234315/http://www.newscientist.com/article/mg14219191.900.html |archive-date= 1 Junie 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In ongeveer 5,4&nbsp;miljard jaar, sal die waterstof in die Son se kern geheel en al in helium omgesit wees, wat die einde van die hoofreeksfase sal aandui. Teen hierdie tyd sal die buitenste lae van die Son uitsit tot ongeveer 260 sy huidige deursnit: die Son sal 'n rooi reus word. Aangesien die Son se oppervlak aansienlik groter sal wees, sal dit juis koeler wees as wat tans die geval is (tot 'n minimum van 2600&nbsp;K).<ref>{{cite journal|author= K. P. Schroder, Robert Cannon Smith|title= Distant future of the Sun and Earth revisited|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=386 |pages=155–163 | year=2008 |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008MNRAS.386..155S }}</ref> Hierdie buitenste lae sal mettertyd wegval en 'n witdwerg agterlaat: 'n voorwerp wat uiters dig sal wees, slegs die helfte van die oorspronklike massa van die Son sal oorhou en die grootte van die Aarde sal wees. Die lae wat wegval sal 'n planetêre nebula vorm, waartydens sommige van die materiaal wat die Son gevorm het na die interstellêre medium sal terugkeer. {{clear}} == Aantekeninge en verwysings == : ''Hierdie artikel (of dele daarvan) is 'n vertaling van die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Special:PermanentLink/262952790|"Solar System"]]'' {{Verwysings|3}} == Verdere leesstof == * Anthony Fairall (2008). ''Sterkennis – 'n Inleidende gids tot die Heelal'' * J.E. van Zyl (2002). ''Ontsluier die heelal'' * Caroline Bingham (2005). ''Ruimte'' (vir jonger lesers) == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Solar System}} {{Wikt|sonnestelsel}} * [http://www.assabfn.co.za/activities/education/sterrekunde-inligtingstuk-feb2007.pdf Sterrekunde-inligtingstuk vir die nuuskierige] (PDF): vierdelig, met "Die Sonnestelsel" as deel 1. * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=SolarSys&Display=Overview Die Sonnestelsel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701152248/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=SolarSys&Display=Overview |date= 1 Julie 2007 }} by NASA se [http://solarsystem.nasa.gov/index.cfm Sonnestelselverkenningswebwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425235742/http://solarsystem.nasa.gov/index.cfm |date=25 April 2006 }} * [http://www.classzone.com/books/earth_science/terc/content/visualizations/es2701/es2701page01.cfm?chapter_no=27 Illustrasie van die afstand tussen die planete] * [http://www.co-intelligence.org/newsletter/comparisons.html Illustrasie wat die grootte van die planete met mekaar, die Son en ander sterre vergelyk.] {{PlaneteSon}} {{Aarde-posisie}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sonnestelsel| ]] c6w5rgtiz8j8161jfterd7u28im5phf 0 12673 2976884 2971055 2026-10-08T22:18:45Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] na [[Koninkryk Groot-Brittanje]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2971055 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die historiese staat (1707–1800). Vir die moderne staat, sien die [[Verenigde Koninkryk]]. Vir die eiland, sien [[Groot-Brittanje]].'' {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Kingdom of Great Britain'' |conventional_long_name = Koninkryk van Groot-Brittanje |common_name = Verenigde Koninkryk |continent=Europa |region=Britse Eilande |country=Verenigde Koninkryk |status=State unie |era = |year_start = 1707 |year_end = 1801 |date_start = 1 Mei |date_end = 1 Januarie |life_span = 1707-1800 |event_start = [[Acts of Union 1707]] |event_end = [[Act of Union 1800|Unie met Ierland]] |p1 = Koninkryk van Engeland |flag_p1 = Flag of England (bordered).svg |p2 = Koninkryk van Skotland |flag_p2 = Flag of Scotland.svg |s1 = Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland |flag_s1 = Flag of the United Kingdom.svg |image_flag = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |flag = Vlag van Groot-Brittanje |image_coat = Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg |image_map = Great Britain 1789.png |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk van Groot-Brittanje |national_motto = |national_anthem = |capital = Londen |latd=51|latm=30|latNS=N|longd=0|longm=07|longEW=W |common_languages = [[Engels]] <small>(''[[de facto]]'' amptelik),</small><br />[[Kornies]], [[Wallies]] (dele van [[Wallis]]),<br />[[Norn]], [[Skots]] en [[Skots-Gaelies]] (dele van [[Skotland]]) |government_type = Grondwetlike monargie |title_leader = [[Lys van monarge van Brittanje|Monarg]] |leader1 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |year_leader1=[[1707]]-[[1714]] |leader2 = [[George I van Groot-Brittanje|George I]] |year_leader2 = [[1714]]-[[1727]] |leader3 = [[George II van Groot-Brittanje|George II]] |year_leader3 = [[1727]]-[[1760]] |leader4 = [[George III van die Verenigde Koninkryk|George III]] |year_leader4=[[1760]]-[[1801]] |title_deputy = [[Eerste Minister]] |deputy1 = [[Robert Walpole]] |year_deputy1 = [[1721]]-[[1742]] |deputy2 = [[Spencer Compton]] |year_deputy2 = [[1742]]-[[1743]] |deputy3 = [[Thomas Pelham-Holles]] |year_deputy3 = [[1757]]-[[1762]] |deputy4 = [[William Pitt the Elder]] |year_deputy4 = [[1766]]-[[1768]] |deputy5 = [[Frederick North]] |year_deputy5 = [[1770]]-[[1782]] |deputy6 = [[William Pitt the Younger]] |year_deputy6 = [[1783]]-[[1800]] |legislature = [[Parlement]] |house1 = [[Britse House of Lords|House of Lords]] |house2 = [[Britse House of Commons|House of Commons]] |stat_year1=1707 |stat_area1=230977 |stat_pop1 =7000000 |stat_year2=1800 |stat_area2=230977 |stat_pop2 =10500000 |currency = [[Pond sterling]] |footnotes = ¹ Die Koninklike leuse wat in Skotland gebruik is was {{lang|la|''[[Nemo Me Impune Lacessit]]''}} ([[Latyn]] vir "No-one provokes me with impunity"). }} Die '''Koninkryk van Groot-Brittanje''' ([[Engels]]: ''Kingdom of Great Britain''), bekend as '''Groot-Brittanje''', was 'n staat in Wes-Europa wat van [[1707]] tot [[1800]] bestaan het. Dit is geskep met die saamsmelting van die [[Koninkryk van Skotland]] en die [[Koninkryk van Engeland]], onder die [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] [[1707]], om 'n enkele koninkryk te vorm wat die hele [[Groot-Brittanje]] eiland omvat het. 'n Enkele nuwe parlement en regering gebaseer in [[City of Westminster|Westminster]] in [[Londen]] het die nuwe koninkryk beheer. Die twee afsonderlike koninkryke van Skotland en Engeland het reeds dieselfde monarg gedeel sedert [[Jakobus I van Engeland|James VI, Koning van die Skotte]], Koning van Engeland geword het in [[1603]] na die dood van [[Elizabeth I van Engeland|Koningin Elizabeth I]]. Die Koninkryk van Groot-Brittanje is vervang deur die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] in [[1801]] toe die [[Koninkryk van Ierland]] met die [[Act of Union 1800]] geabsorbeer is na die onderdrukking van die [[Ierse Rebellie van 1798]]. == Politieke Struktuur == Die Koninkryk van Groot-Brittanje is deur 'n enkele monarg regeer, soos dit tussen [[1603]] en [[1707]] regeer is (behalwe vir die [[Interregnum]]). Anders as te vore het die enkele monarg van Die Koninkryk van Groot-Brittanje geheers met die mag van 'n enkele Kroon, Die Kroon van Groot-Brittanje, in plaas van twee aparte krone wat deur een persoon gevul is.<ref>[http://en.wikisource.org/wiki/Act_of_Union_1707 Act of Union 1707], Artikel 1.</ref> Troonopvolging is deur die Engelse ''[[Act of Settlement 1701]]'', bepaal eerder as die Skotse alternatief, die ''Act of Security''. Die aanemening van die ''Act of Settlement'' het vereis dat die Britse monarg 'n protestante afstammeling van Sophia van Hanover moes wees.<ref>Act of Union 1707, Artikel 2.</ref> Wetgewende mag het berus by die Parlement van Groot-Brittanje wat die Parlement van Engeland] en die Parlement van Skotland vervang het.<ref>Act of Union 1707, Artikel 3.</ref> Soos in die moderne Parlement van die Verenigde Koninkryk, het die Parlement van Groot-Brittanje uit drie dele bestaan: die Laerhuis (''House of Commons''), die Hoërhuis (''House of Lords''), en die Kroon in Parlement (''Crown-in-Parliament''). [[Engeland]] en [[Skotland]] is setels in beide die Hoërhuis en die Laerhuis toegeken. Skotland se verteenwoordiging was in beide huise laer as wat die bevolking daarvan sou aan dui aangesien verteenwoordiging op daardie stadium nie op bevolking gegrond was nie maar op belasting. Volgens die bepalings van die unie het Skotland 16 verteenwoordigende adellikes na die Hoërhuis gestuur en is 45 lede na die laerhuis verkies. Die res het van Engeland en [[Wallis]] gekom.<ref>Act of Union 1707, Artikel 22.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Kingdom of Great Britain}} {{Premiers van die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Engeland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Skotland]] 4j4aihgejheuu0e8k8k7ng7czh2z92h 2976888 2976884 2026-10-08T22:19:50Z BurgertB 2401 2976888 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die historiese staat (1707–1800). Vir die moderne staat, sien die [[Verenigde Koninkryk]]. Vir die eiland, sien [[Groot-Brittanje]].'' {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Kingdom of Great Britain'' |conventional_long_name = Koninkryk Groot-Brittanje |common_name = Verenigde Koninkryk |continent=Europa |region=Britse Eilande |country=Verenigde Koninkryk |status=State unie |era = |year_start = 1707 |year_end = 1801 |date_start = 1 Mei |date_end = 1 Januarie |life_span = 1707-1800 |event_start = [[Acts of Union 1707]] |event_end = [[Act of Union 1800|Unie met Ierland]] |p1 = Koninkryk van Engeland |flag_p1 = Flag of England (bordered).svg |p2 = Koninkryk van Skotland |flag_p2 = Flag of Scotland.svg |s1 = Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland |flag_s1 = Flag of the United Kingdom.svg |image_flag = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |flag = Vlag van Groot-Brittanje |image_coat = Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg |image_map = Great Britain 1789.png |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk van Groot-Brittanje |national_motto = |national_anthem = |capital = Londen |latd=51|latm=30|latNS=N|longd=0|longm=07|longEW=W |common_languages = [[Engels]] <small>(''[[de facto]]'' amptelik),</small><br />[[Kornies]], [[Wallies]] (dele van [[Wallis]]),<br />[[Norn]], [[Skots]] en [[Skots-Gaelies]] (dele van [[Skotland]]) |government_type = Grondwetlike monargie |title_leader = [[Lys van monarge van Brittanje|Monarg]] |leader1 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |year_leader1=[[1707]]-[[1714]] |leader2 = [[George I van Groot-Brittanje|George I]] |year_leader2 = [[1714]]-[[1727]] |leader3 = [[George II van Groot-Brittanje|George II]] |year_leader3 = [[1727]]-[[1760]] |leader4 = [[George III van die Verenigde Koninkryk|George III]] |year_leader4=[[1760]]-[[1801]] |title_deputy = [[Eerste Minister]] |deputy1 = [[Robert Walpole]] |year_deputy1 = [[1721]]-[[1742]] |deputy2 = [[Spencer Compton]] |year_deputy2 = [[1742]]-[[1743]] |deputy3 = [[Thomas Pelham-Holles]] |year_deputy3 = [[1757]]-[[1762]] |deputy4 = [[William Pitt the Elder]] |year_deputy4 = [[1766]]-[[1768]] |deputy5 = [[Frederick North]] |year_deputy5 = [[1770]]-[[1782]] |deputy6 = [[William Pitt the Younger]] |year_deputy6 = [[1783]]-[[1800]] |legislature = [[Parlement]] |house1 = [[Britse House of Lords|House of Lords]] |house2 = [[Britse House of Commons|House of Commons]] |stat_year1=1707 |stat_area1=230977 |stat_pop1 =7000000 |stat_year2=1800 |stat_area2=230977 |stat_pop2 =10500000 |currency = [[Pond sterling]] |footnotes = ¹ Die Koninklike leuse wat in Skotland gebruik is was {{lang|la|''[[Nemo Me Impune Lacessit]]''}} ([[Latyn]] vir "No-one provokes me with impunity"). }} Die '''Koninkryk Groot-Brittanje''' ([[Engels]]: ''Kingdom of Great Britain''), bekend as '''Groot-Brittanje''', was 'n staat in Wes-Europa wat van [[1707]] tot [[1800]] bestaan het. Dit is geskep met die saamsmelting van die [[Koninkryk van Skotland]] en die [[Koninkryk van Engeland]], onder die [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] [[1707]], om 'n enkele koninkryk te vorm wat die hele [[Groot-Brittanje]] eiland omvat het. 'n Enkele nuwe parlement en regering gebaseer in [[City of Westminster|Westminster]] in [[Londen]] het die nuwe koninkryk beheer. Die twee afsonderlike koninkryke van Skotland en Engeland het reeds dieselfde monarg gedeel sedert [[Jakobus I van Engeland|James VI, Koning van die Skotte]], Koning van Engeland geword het in [[1603]] na die dood van [[Elizabeth I van Engeland|Koningin Elizabeth I]]. Die Koninkryk van Groot-Brittanje is vervang deur die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] in [[1801]] toe die [[Koninkryk van Ierland]] met die [[Act of Union 1800]] geabsorbeer is na die onderdrukking van die [[Ierse Rebellie van 1798]]. == Politieke Struktuur == Die Koninkryk van Groot-Brittanje is deur 'n enkele monarg regeer, soos dit tussen [[1603]] en [[1707]] regeer is (behalwe vir die [[Interregnum]]). Anders as te vore het die enkele monarg van Die Koninkryk van Groot-Brittanje geheers met die mag van 'n enkele Kroon, Die Kroon van Groot-Brittanje, in plaas van twee aparte krone wat deur een persoon gevul is.<ref>[http://en.wikisource.org/wiki/Act_of_Union_1707 Act of Union 1707], Artikel 1.</ref> Troonopvolging is deur die Engelse ''[[Act of Settlement 1701]]'', bepaal eerder as die Skotse alternatief, die ''Act of Security''. Die aanemening van die ''Act of Settlement'' het vereis dat die Britse monarg 'n protestante afstammeling van Sophia van Hanover moes wees.<ref>Act of Union 1707, Artikel 2.</ref> Wetgewende mag het berus by die Parlement van Groot-Brittanje wat die Parlement van Engeland] en die Parlement van Skotland vervang het.<ref>Act of Union 1707, Artikel 3.</ref> Soos in die moderne Parlement van die Verenigde Koninkryk, het die Parlement van Groot-Brittanje uit drie dele bestaan: die Laerhuis (''House of Commons''), die Hoërhuis (''House of Lords''), en die Kroon in Parlement (''Crown-in-Parliament''). [[Engeland]] en [[Skotland]] is setels in beide die Hoërhuis en die Laerhuis toegeken. Skotland se verteenwoordiging was in beide huise laer as wat die bevolking daarvan sou aan dui aangesien verteenwoordiging op daardie stadium nie op bevolking gegrond was nie maar op belasting. Volgens die bepalings van die unie het Skotland 16 verteenwoordigende adellikes na die Hoërhuis gestuur en is 45 lede na die laerhuis verkies. Die res het van Engeland en [[Wallis]] gekom.<ref>Act of Union 1707, Artikel 22.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Kingdom of Great Britain}} {{Premiers van die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Engeland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Skotland]] 3o8k58it619b4oimstetmg5792fjq79 10 13882 2976798 2976617 2026-10-08T18:00:13Z SpesBona 2720 - Nobelprys vir Chemie; + Nobelprys vir Letterkunde 2976798 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Currie Cup1.jpg|150px|regs|Die Curriebekertrofee.]] * Die 2026-[[Nobelprys vir Letterkunde]] word toegeken aan Anne Carson "vir haar gewaagde en vindingryke oeuvre wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die hedendaagse letterkunde geskep het". * Die [[Internasionale Krieketraad]] en [[Krieket Suid-Afrika]] maak in [[Kaapstad]] die [[Krieketwêreldbeker 2027]] se wedstrydskedule bekend; dié toernooi sal op 2 Oktober in [[Windhoek]] begin en die eindstryd sal ná ses weke se wedstryde in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] op 21 November op [[Wanderersstadion|Wanderers]] in [[Johannesburg]] beslis word. * 'n [[Oos-Rand-moorde|Reeksmoordenaar]] is moontlik in die [[Oos-Rand]]-gebied in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] aktief. Die lyke van nege vrouens is sedert Julie 2026 gevind. * Op [[Griekwapark]] in [[Kimberley]] klop die verdedigende kampioen [[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]] tydens die eindstryd van die '''[[Curriebeker]] 2026''' die [[Pumas]] met 23–16 en palm sodoende hul vyfde titel in. * [[Harald V van Noorweë|Harald V]], koning van [[Noorweë]], sterf op 89 en is opgevolg deur sy seun, koning [[Haakon VIII]]. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]: [[Yayoi Kusama]] • [[Harald V van Noorweë|Harald V]] • [[Joggie Jansen]] • [[Dennis Haskins]] • [[Jeffrey Archer]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> 9z1nxeyei5j96xw3dqotzlg4d03xaa8 2976864 2976798 2026-10-08T20:34:57Z Sobaka 328 skakel 2976864 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Currie Cup1.jpg|150px|regs|Die Curriebekertrofee.]] * Die 2026-[[Nobelprys vir Letterkunde]] word toegeken aan [[Anne Carson]] "vir haar gewaagde en vindingryke oeuvre wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die hedendaagse letterkunde geskep het". * Die [[Internasionale Krieketraad]] en [[Krieket Suid-Afrika]] maak in [[Kaapstad]] die [[Krieketwêreldbeker 2027]] se wedstrydskedule bekend; dié toernooi sal op 2 Oktober in [[Windhoek]] begin en die eindstryd sal ná ses weke se wedstryde in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] op 21 November op [[Wanderersstadion|Wanderers]] in [[Johannesburg]] beslis word. * 'n [[Oos-Rand-moorde|Reeksmoordenaar]] is moontlik in die [[Oos-Rand]]-gebied in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] aktief. Die lyke van nege vrouens is sedert Julie 2026 gevind. * Op [[Griekwapark]] in [[Kimberley]] klop die verdedigende kampioen [[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]] tydens die eindstryd van die '''[[Curriebeker]] 2026''' die [[Pumas]] met 23–16 en palm sodoende hul vyfde titel in. * [[Harald V van Noorweë|Harald V]], koning van [[Noorweë]], sterf op 89 en is opgevolg deur sy seun, koning [[Haakon VIII]]. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]: [[Yayoi Kusama]] • [[Harald V van Noorweë|Harald V]] • [[Joggie Jansen]] • [[Dennis Haskins]] • [[Jeffrey Archer]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> phtp96g69tkdtx8i3ry4znxw5lqyg68 0 14465 2976847 2976608 2026-10-08T19:36:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976847 wikitext text/x-wiki {{multiple image2 | align = left | direction = horizontal | total_width = 900 | footer = | image1 = Vachellia xanthophloea 20D 3046.jpg | alt1 = Koorsboom | caption1 = [[Koorsboom]] | image2 = Southafrica428yellowwood.jpg | alt2 = Outeniekwageelhout | caption2 = [[Outeniekwageelhout|Outenikwa-geelhout]] | image3 = Vachellia karroo 1947.jpg | alt3 = Soetdoring | caption3 = [[Soetdoring]] | image4 = Tarchonanthus camphoratus 1DS-II 3-4583.jpg | alt4 = Kanferbos | caption4 = [[Kanferbos]] | image5 = Olinia emarginata 1DS-II 0056.jpg | alt5 = Berghardepeer | caption5 = [[Berghardepeer]] | image6 = Cyathea dregei00.jpg | alt6 = Grasveldboomvaring | caption6 = [[Grasveldboomvaring|Grasveld-boomvaring]] | image7 = Cussonia paniculata, habitus, Phalandingwe, a.jpg | alt7 = Hoëveldkiepersol | caption7 = [[Hoëveldkiepersol]] }}{{-}} Hier volg ’n sorteerbare lys van [[inheems]]e [[boom|bome]] van Suider-Afrika met hulle FSA-nommers: {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Afrikaanse naam!!Botaniese naam!!Engelse naam!!FSA-nommer |- |[[Aartappelbos]]||''[[Phyllanthus reticulatus]]''||Potato bush||311 |- |[[Abiekwasgeelhout]]||''[[Tamarix usneoides]]''||Wild tamarisk||487 |- |[[Afrikabloubessie]]||''[[Vaccinium exul]]''||Transvaal cranberry||571 |- |[[Afrikageelmelkhout]]||''[[Garcinia livingstonei]]''||Lowveld mangosteen||486 |- |[[Afrikaharpuisboom]]||''[[Ozoroa reticulata]]''||Bushveld resin tree||376 |- |[[Afrikahondsroos]]||''[[Xylotheca kraussiana]]''||African dog-rose||493 |- |[[Afrikamoerbei]]||''[[Afromorus mesozygia]]''||African mulberry||44 |- |[[Afrikasoetlemoen]] ||''[[Maclura africana]]'' || Thorny mulberry ||44.1 |- |[[Afrikasterkastaiing]]||''[[Sterculia africana]]''||African star-chestnut||474 |- |[[Afrikawaaierpalm]]||''[[Borassus aethiopum]]''||Selati palm||25 |- |[[Akkerjakkalsbessie]]||''[[Diospyros natalensis]]''||Small-leaved jackal-berry||607 |- |[[Albaniebroodboom]] ||''[[Encephalartos latifrons]]'' ||Albany cycad ||7 |- |[[Albanierooibostee]] ||''[[Aspalathus teres]]'' ||Albany rooibos tea ||225.9 |- |[[Albinobessie]]||''[[Aphloia theiformis]]''||Albino-berry ||505 |- |[[Anaboom]]||''[[Faidherbia albida]]''||Ana tree||159 |- |[[Angolabrandnetel]] ||''[[Obetia carruthersiana]]'' ||Angola nettle ||69 |- |[[Angolakiepersol]] ||''[[Cussonia angolensis]]'' ||Angola cabbage-tree ||560.5 |- |[[Angolavingerblaar]] ||''[[Vitex angolensis]]'' ||Angola fingerleaf ||659.1 |- |[[Angolawolftoon]] ||''[[Angolawolftoon|Portulacaria carrissoana]]'' ||Angola porkbush ||103.10 |- |[[Anysbergsterboom]] ||''[[Cliffortia conifera]]'' ||Anysberg startree ||145.5 |- |[[Apiesdoring]]||''[[Senegalia galpinii]]''||Monkey thorn||166 |- |[[Apiespeul]]||''[[Senna petersiana]]''||Monkeypod||213 |- |[[Appelblaar]]||''[[Philenoptera violacea]]''||Apple leaf||238 |- |[[Assegaai (boom)]]||''[[Curtisia dentata]]''||Assegai bush||570 |- |[[Baardbessie]] ||''[[Searsia incisa]]'' ||Rubrub-berry ||385 |- |[[Baardboomheide]] ||''[[Erica triflora]]'' || Bearded tree erica ||575 |- |[[Barbertonbruidsbos]] ||''[[Pavetta barbertonensis]]'' ||Barberton brides-bush ||716.2 |- |[[Barbertonse bergsuikerbos]] ||''[[Protea comptonii]]'' ||Saddleback sugarbush ||88 |- |[[Barbertonse broodboom]] ||''[[Encephalartos paucidentatus]]'' ||Barberton cycad ||11 |- |[[Basboom]]||''[[Dais cotinifolia]]''||Pompon tree||521 |- |[[Basboontjie]]||''[[Elephantorrhiza burkei]]''||Sumach bean<br /> Elephantroot||193 |- |[[Basterkokerboom]] ||''[[Aloidendron pillansii]]'' ||Bastard quiver tree ||30 |- |[[Basterkreupelhout]] ||''[[Leucospermum patersonii]]'' ||Silver-edge pincushion ||85 |- |[[Basterstinkhout]] ||''[[Ocotea kenyensis]]'' ||Mock stinkwood ||119 |- |[[Bastersuikerappel]] ||''[[Hexalobus monopetalus]]'' ||Shakama plum ||106 |- |[[Bastersuurpruim]] of [[Bastersuurpruim|kleinvalssuurpruim]] ||''[[Olax dissitiflora]]'' ||Bastard sourplum ||101 |- |[[Bastertambotie]] ||''[[Cleistanthus schlechteri]]''||False tamboti||320 |- |[[Bastervy]] ||''[[Trilepisium madagascariense]]'' ||Bastard fig ||45 |- |[[Baviaanskloofseder]]||''[[Widdringtonia schwarzii]]'' ||Willowmore cedar||21 |- |[[Bedfordbroodboom]] ||''[[Encephalartos cycadifolius]]'' ||Bedford cycad ||14.14 |- |[[Beesganna]] ||''[[Salsola arborea]]''||Cattle ganna ||103.2 |- |[[Bergaalwyn]] ||[[Bergaalwyn|''Aloe marlothii'' subsp. ''marlothii'']] ||Mountain aloe||29.5 |- |[[Bergbamboes]] ||''[[Bergbambos tessellata]]'' ||Drakensberg bamboo ||21.5 |- |[[Bergbas]] ||''[[Osyris lanceolata]]'' ||Rock tannin bush ||100 |- |[[Bergbrandnetel]] ||''[[Obetia tenax]]'' ||Mountain nettle ||70 |- |[[Bergdoringklipels]] ||''[[Canthium kuntzeanum]]'' ||Mountain turkey-berry ||708.1 |- |[[Bergfonteinbos]] ||''[[Psoralea angustifolia]]'' ||Mountain fountain-bush ||226.15 |- |[[Berggeelkeurboom]] ||''[[Calpurnia sericea]]'' ||Mountain wild laburnum ||219.4 |- |[[Bergghwarrie]] ||''[[Euclea coriacea]]'' ||Mountain guarri ||593 |- |[[Berghardepeer]] ||''[[Olinia emarginata]]''||Mountain hard-pear<br />Transvaal hard-pear||514 |- |[[Bergkaree]] ||''[[Searsia leptodictya]]'' ||Mountain karree||387 |- |[[Bergkoeniebos]] ||''[[Searsia divaricata]]'' || Mountain kuni-bush ||381.2 |- |[[Bergmahonie]] ||''[[Entandrophragma caudatum]]''||Mountain mahogany||293 |- |[[Bergrysbos]] ||''[[Cliffortia phillipsii]]'' ||Mountain ricebush ||145.13 |- |[[Bergsalie]] ||''[[Buddleja loricata]]'' ||Mountain Sagewood ||636.2 |- |[[Bergsering]] ||''[[Kirkia wilmsii]]''||Mountain seringa||269 |- |[[Bergsipres]] ||''[[Widdringtonia nodiflora]]''||Mountain cypress||20 |- |[[Bergtaaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. integrifolia]]'' ||Mountain firethorn currant ||392.3 |- |[[Bergvaalbos]] ||''[[Brachylaena rotundata]]'' ||Mountain silver-oak ||730 |- |[[Bergverfbos]]||''[[Indigofera frutescens]]''||Mountain Indigo ||226.3 |- |[[Bergwasbessie]] ||''[[Morella microbracteata]]'' ||Mountain waxberry ||37.2 |- |[[Bergwildemispel]] ||''[[Vangueria parvifolia]]'' ||Mountain wild-medlar ||703 |- |[[Bergwildepiesang]] ||''[[Strelitzia caudata]]''||Transvaal wild banana||33 |- |[[Bergwitboom]] ||''[[Ehretia alba]]''||White Puzzle-bush||655.5 |- |[[Besembos]] ||''[[Searsia erosa]]'' ||Broom karee ||383 |- |[[Besemkraaibessie]] ||''[[Searsia fastigiata]]'' ||Broom currant ||383.1 |- |[[Besemtrosvy]]||''[[Ficus sur]]''||Broom cluster fig||50 |- |[[Bietou]] ||''[[Osteospermum moniliferum]]'' ||Bush tickberry ||736.1 |- |[[Bitteraalwyn]] ||''[[Aloe ferox]]'' ||Bitter aloe ||29.2 |- |[[Bitterblaar]]||''[[Brachylaena elliptica]]''||Bitter leaf||725 |- |[[Bitterkaree]] ||''[[Searsia marlothii]]'' ||Bitter karee ||389.2 |- |[[Bittervalsdoring]]||''[[Albizia amara]]''||Bitter false-thorn||149 |- |[[Blaarbessie]] ||''[[Tapura fischeri]]'' ||Leafberry ||304 |- |[[Blaasdoring]] ||''[[Vachellia luederitzii var. retinens]]'' ||Balloon thorn ||174.1 |- |[[Bladdoring]] ||''[[Senegalia fleckii]]'' ||Blade thorn ||165 |- |[[Bleekbassoetdoring]] ||''[[Vachellia natalitia]]'' ||Pale-bark sweet thorn ||172.1 |- |[[Blinkblaar]]||''[[Rhamnus prinoides]]''||Dogwood||452 |- |[[Blinkblaarkanniedood]]||''[[Commiphora schimperi]]''||Glossy-leaved corkwood||287 |- |[[Blinkblaarsuurbessie]] ||''[[Dovyalis lucida]]'' ||Glossy-leaved bitterberry ||508 |- |[[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]]||''[[Ziziphus mucronata]]''||Buffalo-thorn||447 |- |[[Blinkblaarwitessenhout]]||''[[Bersama lucens]]''||Glossy white ash||439 |- |[[Blinkbruidsbos]]||''[[Pavetta kotzei]]''||Glossy Forest Brides-bush||717.3 |- |[[Blinkfluweelkaree]] ||''[[Searsia quartiniana]]'' ||Glossy velvet karee ||393 |- |[[Blinkhardebos]] ||''[[Phylica oleifolia]]'' ||Glossy hard-leaf ||453.3 |- |[[Blinktaaibos]]||''[[Searsia lucida]]''||Glossy wild currant||388.1 |- |[[Bloedhoutbos]] ||''[[Haematoxylum dinteri]]'' ||Bloodwood-bush ||213.6 |- |[[Blombos]] ||''[[Metalasia densa]]'' ||Common flowerbush ||735.4 |- |[[Blosendesuikerbos]] of [[Blosendesuikerbos|pienksuikerbos]] ||''[[Protea stokoei]]'' ||Pink sugarbush ||97.5 |- |[[Bloubaskanniedood]] ||''[[Commiphora caerulea]]'' ||Blue-barked corkwood ||272.1 |- |[[Bloubitterbessie]] ||''[[Strychnos usambarensis]]''||Blue bitterberry||631 |- |[[Bloublaarkanniedood]] ||''[[Commiphora glaucescens]]'' ||Blue-leaved corkwood ||276 |- |[[Bloublaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia glaucophylla]]'' ||Blue-leaved spike-thorn ||399.6 |- |[[Bloublaarrooihout]] ||''[[Ochna glauca]]'' ||Blue-leaved plane ||479.3 |- |[[Bloublaarwitbos]] ||''[[Maerua decumbens]]'' ||Blue-leaved spiderbush ||133.2 |- |[[Bloubos]]||''[[Diospyros lycioides]]''||Karoo bluebush||605.2 |- |[[Bloubotterboom]] ||''[[Tylecodon paniculatus subsp. glaucus]]'' ||Blue botterboom ||743 |- |[[Bloubroodboom]] ||''[[Encephalartos nubimontanus]]'' ||Blue cycad ||14.9 |- |[[Bloughwarrie]] ||''[[Euclea crispa]]''||Mountain guarri||594 |- |[[Blouhaak]] ||''[[Senegalia erubescens]]''||Blue thorn||164 |- |[[Blouheuningbos]] ||''[[Freylinia tropica]]'' ||Blue honeybells ||670.3 |- |[[Bloukoeniebos]] ||''[[Searsia glauca]]'' ||Blue kuni-bush ||383.2 |- |[[Bloulourier]] ||''[[Cryptocarya angustifolia]]'' ||Blue laurel ||112 |- |[[Baardsuikerbos]] ||''[[Baardsuikerbos|Protea neriifolia]]'' ||Blue sugarbush ||93.1 |- |[[Blousuurpruim]] ||[[Blousuurpruim|''Ximenia americana'' var. ''america'']] ||Blue sourplum||101.5 |- |[[Bloutaaibos]] ||''[[Searsia zeyheri]]'' ||Blue crowberry ||396.1 |- |[[Bloutolbos]] ||''[[Diospyros pallens]]'' ||Blue star-apple ||607.3 |- |[[Blyderivierbroodboom]] ||''[[Encephalartos cupidus]]'' ||Blyde River cycad ||14.13 |- |[[Blydesuikerbos]] ||''[[Protea laetans]]'' ||Blyde sugarbush ||90.4 |- |[[Bobbejaankoolbos]] ||''[[Othonna triplinervia]]'' ||Three-veined othonna ||741 |- |[[Bobbejaankos]] ||''[[Stangeria eriopus]]'' ||Natal grass cycad ||14.21 |- |[[Boesmansgif]]||''[[Acokanthera oppositifolia]]''||Common poison-bush||639 |- |[[Boesmansrivierbroodboom]] ||''[[Encephalartos trispinosus]]'' ||Bushman's River cycad ||14.18 |- |[[Boesmanstee]]||''[[Catha edulis]]''||Bushman's tea||404 |- |[[Bokbitterappel]] ||''[[Solanum aculeastrum]]''||Goat-apple||669.3 |- |[[Bokkeveldpoppiesbos]] ||''[[Paranomus bracteolaris]]'' ||Smooth-leaved tree-sceptre ||72.3 |- |[[Boomaalwyn]]||''[[Aloidendron barberae]]''||Tree aloe||28 |- |[[Boomranknetel]] ||''[[Urera trinervis]]'' ||tree climbing-nettle ||70.1 |- |[[Borselaalwyn]] ||''[[Aloe rupestris]]'' ||Bottlebrush aloe ||30.3 |- |[[Bosappelblaar]]||''[[Philenoptera sutherlandii]]''||Forest appleleaf||228 |- |[[Bosbeesklou]]||''[[Bauhinia tomentosa]]''||Bush neat's foot||208.1 |- |[[Bosblompeer]] ||''[[Dombeya tiliacea]]'' ||Forest wildpear ||472 |- |[[Bosboerboon]]||''[[Schotia latifolia]]''||Forest boerbean||204 |- |[[Bosboomvaring]]||''[[Gymnosphaera capensis]]''||Forest tree fern||2 |- |[[Bosbruidsbos]] ||''[[Pavetta inandensis]]'' ||Forest bride’s bush ||718 |- |[[Bosdoringklipels]]||''[[Canthium inerme]]''||Common turkey-berry||708 |- |[[Bosgeelmelkhout]]||''[[Garcinia gerrardii]]''||Forest mangosteen||485 |- |[[Boshardepeer]]||''[[Olinia radiata]]''||Forest hard-pear||515 |- |[[Bosjakkalskoffie]]||''[[Tricalysia capensis]]''||Forest jackal-coffee||698 |- |[[Bosjesmansbrood]] ||''[[Encephalartos afer]]'' ||Grahamstown cycad ||14.11 |- |[[Boskamhout]]||''[[Baphia racemosa]]''||Natal camwood||224 |- |[[Boskanariebessie]] ||''[[Suregada procera]]'' ||Forest canaryberry ||339 |- |[[Boskanniedood]]||''[[Commiphora woodii]]''||Forest corkwood||291 |- |[[Boskasieboswilg]] ||''[[Combretum padoides]]'' ||Thicket bushwillow ||534.1 |- |[[Boskatjiepiering]]||''[[Gardenia thunbergia]]''||Forest gardena<br />White gardenia||692 |- |[[Boskiepersol]]||''[[Cussonia sphaerocephala]]''||Natal forest cabbage tree||564.2 |- |[[Bosklouterboswilg]] ||''[[Combretum edwardsii]]'' ||Forest climbing bushwillow ||534.2 |- |[[Boskokoboom]] ||''[[Maytenus deflexa]]'' ||Forest kokotree ||402.9 |- |[[Boskoorsbessie]]||''[[Croton sylvaticus]]''||Forest fever-berry||330 |- |[[Boskoorsboom]]||''[[Anthocleista grandiflora]]''||Forest fever tree||632 |- |[[Boskranses]]||''[[Atalaya natalensis]]''||Natal krantz ash||429 |- |[[Boslaventelboom]]||''[[Heteropyxis canescens]]''||Forest lavender tree||454 |- |[[Boslepelhout]]||''[[Cassine peragua]]''||Mountain saffron||414 |- |[[Bosmelkbessie]]||''[[Manilkara discolor]]''||Forest milkberry||588 |- |[[Bosmelkhout]]||''[[Vitellariopsis marginata]]''||Natal bush milkwood||590 |- |[[Bosmirtebessie]]||''[[Eugenia natalitia]]''||Common forest myrtle||553.2 |- |[[Bosnanabessie]] ||''[[Searsia grandidens]]''||Sharp-toothed currant ||381.3 |- |[[Bosolienhout]]||''[[Olea woodiana]]''||Forest olive||620 |- |[[Bospaddaboom]]||''[[Tabernaemontana ventricosa]]''||Forest toad tree||645 |- |[[Bospeper]] of [[Bospeper|wildepeper]] ||''[[Piper capense]]'' ||Wild pepper ||34.5 |- |[[Bosperske]]||''[[Rawsonia lucida]]''||Forest peach||491 |- |[[Bospoubessie]]||''[[Margaritaria discoidea var. fagifolia]]''||Forest peacockberry||310 |- |[[Bosrooiessenhout]]||''[[Trichilia dregeana]]''||Forest mahogany||300 |- |[[Bosrooihout]] ||''[[Ochna arborea var. oconnorii]]'' ||Forest plane ||482 |- |[[Bosrooimelkhout]]||''[[Mimusops obovata]]''||Red milkwood||584 |- |[[Bosrooivingers]] ||''[[Xylopia gracilipes]]'' ||Forest redfingers ||109 |- |[[Bosrosyntjie]]||''[[Grewia lasiocarpa]]''||Forest raisin||461 |- |[[Bossaffraan]]||''[[Elaeodendron croceum]]''||Small-leaved saffron||415 |- |[[Bosstamvrug]]||''[[Chrysophyllum viridifolium]]''||Fluted milkwood||580 |- |[[Bostaaibos]] ||''[[Searsia chirindensis]]''||Red currant||380 |- |[[Bosvaalbos]] ||[[Bosvaalbos|''Brachylaena discolor'' var. ''transvaalensis'']] ||Woodland silver oak||731 |- |[[Bosvaderlandswilg]] ||''[[Combretum kraussii]]''||Forest bushwillow||540 |- |[[Bosvalsnetel]] ||''[[Acalypha glabrata]]''||Forest mock nettle||335.1 |- |[[Bosvalspendoring]] ||''[[Putterlickia verrucosa]]'' ||False forest spikethorn ||403.2 |- |[[Bosveldboekenhout]] ||''[[Faurea saligna]]''||Transvaal beech||75 |- |[[Bosveldhalfmaanranker]] ||''[[Cocculus hirsutus]]'' || Python climber ||104.6 |- |[[Bosveldharpuisboom]]||''[[Ozoroa paniculosa]]''||Broad-leaved resin tree||375 |- |[[Bosveldkandelaarnaboom]]||''[[Euphorbia cooperi]]''||Bushveld candelabra tree||346 |- |[[Bosveldkatjiepiering]]||''[[Gardenia volkensii]]''||Transvaal gardenia||691.1 |- |[[Bosveldklipels]]||''[[Psydrax livida]]''||Green quar||713 |- |[[Bosveldpendoring]] ||''[[Gymnosporia mossambicensis]]'' ||Black forest spike-thorn ||399.10 |- |[[Bosveldpoubessie]]||''[[Margaritaria discoidea var. nitida]]''||Bushveld peacockberry||310.1 |- |[[Bosveldrooiklapperbos]] ||''[[Erythrophysa transvaalensis]]''||Transvaal red balloon||436.2 |- |[[Bosveldsaffraan]]||''[[Elaeodendron transvaalense]]''||Condiment saffron||416 |- |[[Bosveldvalsdoring]]||''[[Albizia harveyi]]''||Common false-thorn||155 |- |[[Bosveldwitklokke]]||''[[Rothmannia fischeri]]''||Cape gardenia||694 |- |[[Bosveldwitysterhout]]||''[[Vepris reflexa]]''||Bushveld white ironwood||260 |- |[[Bosverfbos]]||''[[Indigofera natalensis]]''||Forest Indigo||226.6 |- |[[Bosvlamklimop]] ||''[[Combretum paniculatum]]'' ||Forest flamecreeper ||545.3 |- |[[Bosvlier]]||''[[Nuxia floribunda]]''||Forest elder||634 |- |[[Bosvy]]||''[[Ficus craterostoma]]''||Forest fig||52 |- |[[Boswaterbessie]]||''[[Syzygium gerrardii]]''||Forest waterwood||556 |- |[[Boswitsuikerbos]] ||''[[Boswitsuikerbos|Protea mundii]]''|| Forest white sugarbush || 93 |- |[[Bosysterpruim]]||''[[Drypetes gerrardii]]''||Forest ironplum||314 |- |[[Botrivierheuningklokkies]] ||''[[Freylinia helmei]]'' ||Bot River honeybells ||670.6 |- |[[Botriviersuikerbos]] ||''[[Protea compacta]]'' ||Bot River sugarbush || 87.1 |- |[[Bottelboom]]||''[[Pachypodium lealii]]''||Bottle tree||648 |- |[[Botterboom]]||''[[Tylecodon paniculatus]]''||Butter tree||137.1 |- |[[Botterklapper]]||''[[Strychnos madagascariensis]]''||Black monkey orange||626 |- |[[Braamtaaibos]] ||''[[Searsia batophylla]]'' ||Bramble currant ||377.3 |- |[[Brakdoring]] ||[[Vachellia robusta subsp. clavigera]] ||Narrow-pod robust thorn thorn ||183.1 |- |[[Brandbergdoring]] ||[[Senegalia montis-usti]] ||Brandberg thorn ||177 |- |[[Bredasdorpsuikerbos]] ||''[[Protea obtusifolia]]'' ||Bredasdorp protea ||94 |- |[[Breëblaarboekenhout]]||''[[Faurea rochetiana]]''||Broad-leaved beech||76 |- |[[Breëblaarharpuisboom]] ||''[[Ozoroa obovata]]'' ||Broad-leaved resin tree ||374 |- |[[Breëblaarkanferbos]] ||''[[Tarchonanthus trilobus var. galpinii]]'' ||Broad-leaved camphorbush ||734 |- |[[Breëblaarklipels]] ||''[[Afrocanthium pseudorandii]]'' ||Mottled-bark rock-alder ||709.2 |- |[[Breëblaarkoraalboom]]||''[[Erythrina latissima]]''||Broad-leaved coral tree||244 |- |[[Breëblaarkweper]]||''[[Cryptocarya latifolia]]''||Broad-leaved quince||113 |- |[[Breëblaarpluisbos]] ||''[[Lopholaena platyphylla]]'' || Broad-leaved fluff bush||738.1 |- |[[Breëblaarsuikerbos]] ||''[[Protea eximia]]'' ||Broad-leaf sugarbush ||88.3 |- |[[Breëblaarveselbos]]||''[[Englerodaphne ovalifolia]]''||Broad-leaved fibre-bush ||517.5 |- |[[Breëblaarwasbessie]] ||''[[Morella pilulifera]]'' ||Broad-leaved waxberry ||37 |- |[[Breëblaarwitgat]] ||''[[Boscia mossambicensis]]'' ||Broad-leaved shepherd tree ||127 |- |[[Breekhout]]||''[[Alberta magna]]''||Magnificent flame bush||701 |- |[[Breëpeulvalsdoring]]||''[[Albizia forbesii]]''||Broad-pod false-thorn<br />Broad-pod albizia||154 |- |[[Breëriviergeelhout]]||''[[Podocarpus elongatus]]''||Breede River yellowwood||15 |- |[[Brosblaar]]||''[[Galpinia transvaalica]]''||Transvaal privet||523 |- |[[Brosdoring]] ||''[[Phaeoptilum spinosum]]'' ||Brittle thorn ||103.7 |- |[[Bruinaalwyn]] of [[Bruinaalwyn|wolkbergaalwyn]] ||''[[Aloe dolomitica]]'' of ook soms ''[[Aloe vryheidensis]]'' ||Brown aloe<br />Wolkberg aloe ||29.1 |- |[[Bruinivoor]]||''[[Phyllogeiton discolor]]''||Brown ivory||449 |- |[[Bruinstamkanniedood]] ||''[[Commiphora giessii]]'' ||Brown-stemmed corkwood || 275.5 |- |[[Bruinysterhout]] ||''[[Homalium dentatum]]''||Brown ironwood||501 |- |[[Bubuvy]] ||''[[Ficus bubu]]'' ||Bubu fig ||56 |- |[[Buig-my-nie]]||''[[Buxus macowanii]]''||Cape box||358 |- |[[Bukshardeblaar]] ||''[[Phylica buxifolia]]'' ||Box hard-leaf ||453.1 |- |[[Clanwilliamaalwyn]] ||''[[Aloe comosa]]'' ||Clanwilliam aloe ||28.7 |- |[[Clanwilliamseder]]||''[[Widdringtonia cedarbergensis]]''||Clanwilliam cedar||19 |- |[[Damarakanniedood]] ||''[[Commiphora crenato-serrata]]'' ||Damara corkwood ||274 |- |[[Delagoadoring]]||''[[Senegalia welwitschii]]''||Delagoa thorn<br />Hairy umbrella thorn||163 |- |[[Deurmekaarbos]]||''[[Ehretia rigida]]''||Puzzle bush||657 |- |[[Dikbas]]||''[[Lannea discolor]]''||Live-long||362 |- |[[Dikblaarbosmirt]] ||''[[Eugenia umtamvunensis]]'' ||Thick-leaved myrtleberry ||553.6 |- |[[Dikblaargroenappel]] ||''[[Monodora junodii|Monodora junodii var. macrantha]]'' ||Thick-leave green-apple ||107.2 |- |[[Disseldoring]] ||''[[Berkheya chamaepeuce]]'' ||Tree thistle thorn ||742 |- |[[Donkievy]] ||''[[Mestoklema arboriforme]]'' ||Donkey mesemb ||103.6 |- |[[Donsiebos]] ||''[[Kleinia barbertonica]]'' || Barberton groundsel ||738.5 |- |[[Dopperkiaat]]||''[[Pterocarpus rotundifolius]]''||Round-leaved teak||237 |- |[[Doppruim]]||''[[Pappea capensis]]''||Jacket-plum||433 |- |[[Doringbroodboom]] ||''[[Encephalartos horridus]]'' ||Eastern Cape blue cycad ||14.15 |- |[[Doringkanniedood]]||''[[Commiphora glandulosa]]''||Tall common corkwood||285.1 |- |[[Doringkatjiepiering]]||''[[Hyperacanthus amoenus]]''||Thorny gardenia||690 |- |[[Doringklipels]] ||''[[Canthium spinosum]]'' ||Thorny turkeyberry ||707 |- |[[Doringolm]]||''[[Chaetacme aristata]]''||Thorny elm||43 |- |[[Doringpeer]]||''[[Scolopia zeyheri]]''||Thorn pear||498 |- |[[Doringrooibessie]]||''[[Erythrococca berberidea]]''||Prickly redberry||332.1 |- |[[Doringtaaibos]] ||''[[Searsia longispina]]'' ||Spiny currant ||388 |- |[[Doringvalsnetel]] ||''[[Acalypha sonderiana]]'' ||Thorny false nettle ||335.2 |- |[[Dorinkiedoring]] ||''[[Senegalia brevispica subsp. dregeana]]'' ||Prickly thorn ||160.2 |- |[[Dorre haakdoring]] ||''[[Senegalia hereroensis]]'' ||Arid hook thorn ||171 |- |[[Drakensbergboomheide]] ||''[[Erica dracomontana]]'' || Dragon heath ||574.2 |- |[[Drakensbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos ghellinckii]]''||Drakensberg cycad ||5 |- |[[Drakensbergkaree]] ||''[[Searsia montana]]'' ||Drakensberg karee ||384.1 |- |[[Drakensbergpendoring]] ||''[[Gymnosporia devenishii]]'' ||Drakensberg spike-thorn ||399.5 |- |[[Drakensbergrysbos]] ||''[[Cliffortia repens]]'' ||Drakensberg ricebush ||145.15 |- |[[Driedoring]] ||''[[Rhigozum trichotomum]]'' ||Three-thorn rhigozum ||676.1 |- |[[Driehaakdoring]]||''[[Senegalia senegal var. rostrata]]''||Bushy three-hooked thorn||185.1 |- |[[Drietandkanferbos]]||''[[Tarchonanthus trilobus]]''||Trident camphortree||735 |- |[[Dubbelkroonboom]]||''[[Julbernardia globiflora]]''||African munondo||207.1 |- |[[Duikerbessie]] ||''[[Sclerocroton integerrimus]]'' ||Duiker-berry tallow-tree||343 |- |[[Duinbroodboom]] ||''[[Encephalartos arenarius]]'' ||Alexandria cycad ||3.2 |- |[[Duinebessie]] ||''[[Muraltia scoparia]]'' ||Duneberry ||303.3 |- |[[Duinebruidsbos]]||''[[Pavetta revoluta]]''||Dune bride's bush||720 |- |[[Duineganna]] ||''[[Duineganna|Salsola nollothensis]]'' ||Dune ganna ||103.9 |- |[[Duinegeelbos]] ||''[[Leucadendron coniferum]]'' ||Dune conebush ||82 |- |[[Duineghwarrie]]||''[[Euclea racemosa]]''||Dune guarri<br />Sea guarri||599.3 |- |[[Duinegifboom]] ||''[[Acokanthera oblongifolia]]'' ||Dune poison-bush||638 |- |[[Duinekokoboom]] ||''[[Maytenus procumbens]]'' ||Dune koko tree ||401.1 |- |[[Duinekraaibessie]] ||''[[Searsia crenata]]'' ||Dune crowberry ||380.1 |- |[[Duinekriedoring]] ||''[[Lycium ferocissimum]]'' ||Dune honeythorn ||669.11 |- |[[Duinemirtebessie]]||''[[Eugenia capensis]]''||Dune myrtle||553.1 |- |[[Duine-olienhout]] ||''[[Olea exasperata]]'' ||Dune olive ||619 |- |[[Duinependoring]] ||''[[Gymnosporia arenicola]]'' ||Dune spike-thorn ||399.4 |- |[[Duineseepbessie]]||''[[Deinbollia oblongifolia]]''||Dune soap-berry||430 |- |[[Duinesoetdoring]] ||''[[Vachellia kosiensis]]'' ||Dune sweet thorn ||172.2 |- |[[Duinesterappel]] ||''[[Diospyros rotundifolia]]'' ||Dune star-apple ||608 |- |[[Duinesuurbessie]] ||''[[Dovyalis rotundifolia]]'' ||Dune sourberry ||510 |- |[[Duinesybas]]||''[[Robsonodendron maritimum]]'' ||Dune mock silky-bark ||413.1 |- |[[Duinetaaibos]] ||''[[Searsia laevigata]]'' ||Dune currant ||385.2 |- |[[Duinevalstaaibos]]||''[[Allophylus natalensis]]''||Dune false currant||426 |- |[[Duinewasbessie]] ||''[[Morella cordifolia]]'' ||Dune waxberry ||37.1 |- |[[Dunblaarfonteinbos]]||''[[Psoralea glabra]]'' || Narrow-leaf fountain-bush ||226.9 |- |[[Dwababessie]] ||''[[Monanthotaxis afra]]'' ||Dwababerry ||107.1 |- |[[Dwergbroodboom]] ||''[[Encephalartos humilis]]'' ||Dwarf cycad ||14.16 |- |[[Dwergpruimbas]] ||''[[Osyris speciosa]]'' ||Cape sumach ||100.1 |- |[[Dwergvy]] ||''[[Ficus pygmaea]]'' || Dwarf fig ||50.2 |- |[[Dwergwolftoon]] ||''[[Dwergwolftoon|Portulacaria fruticulosa]]'' ||Dwarf porkbush ||104.2 |- |[[Ebbehoutghwarrie]]||''[[Euclea pseudebenus]]''||Ebony tree<br />Black ebony||598 |- |[[Ebutsinidoring]] ||''[[Vachellia ebutsiniorum]]'' ||Ebutsini thorn ||163.5 |- |[[Eikeblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora wildii]]'' ||Oak-leaved corkwoord ||290.1 |- |[[Enkelblaarkiepersol]]||''[[Cussonia natalensis]]''||Rock cabbage tree||562 |- |[[Enkeldoring]]||''[[Vachellia robusta]] subps. robusta''||Ankle thorn<br />Splendid thorn<br />Brack thorn<br />Broad-pod robust thorn||183 |- |[[Enkeldoringnoemnoem]]||''[[Carissa spinarum]]''||Simple-spine carissa<br />Conkerberry<br />Arabian num-num||640.4 |- |[[Enkelgroendoring]]||''[[Balanites aegyptiaca]]''||Desert date<br />Egyptian balsam||251.1 |- |[[Ertjiehout]] ||''[[Craibia zimmermannii]]'' ||Peawood ||229 |- |[[Essenhout]]||''[[Ekebergia capensis]]''||Cape ash||298 |- |[[Fluweelboswilg]]||''[[Combretum molle]]''||Velvet bushwillow||537 |- |[[Fluweelkanniedood]]||''[[Commiphora mollis]]''||Velvet corkwood||280 |- |[[Fluweelkaree]] ||''[[Searsia engleri]]'' ||Velvet karee ||382 |- |[[Fluweelklipels]]||''[[Afrocanthium gilfillanii]]''||Velvet rockalder||706 |- |[[Fluweelrooibessie]]||''[[Erythrococca menyharthii]]''||Velvet redberry||332.3 |- |[[Fluweelsoetbessie]]||''[[Bridelia mollis]]''||Velvet sweetberry||325 |- |[[Fluweelvrughardeblaar]] ||''[[Phylica purpurea]]'' ||Velvet-fruited/hardleaf ||453.5 |- |[[Fluweelvrugzanha]]||''[[Zanha africana]]''||Velvet-fruit zanha||438.5 |- |[[Fonteinbos]]||''[[Psoralea aphylla]]'' || Leafless fountain-bush ||226.8 |- |[[Fransaalwyn]]||''[[Aloe pluridens]]''||French aloe||30.1 |- |[[Fynbauhinia]]||''[[Bauhinia natalensis]]''||Dainty bauhinia||208.5 |- |[[Fynbitterblaar]]||''[[Brachylaena ilicifolia]]''||Small bitter-leaf||728 |- |[[Fynblaarboerboon]] ||''[[Schotia afra var. angustifolia]]'' ||Small-leaved boerbean||201.1 |- |[[Fynblaarbruidsbos]] ||''[[Pavetta zeyheri]]'' ||Small-leaved bride’s bush ||722 |- |[[Fynblaarbruinysterhout]] ||''[[Homalium rufescens]]'' ||Small-leaved brown-ironwood||502 |- |[[Fynblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora kraeuseliana]]'' ||Feather-leaved corkwoord ||277.5 |- |[[Fynblaarrooihout]]||''[[Ochna serrulata]]''||Small-leaved plane||479.1 |- |[[Fynblaarwildemoerbei]]||''[[Trimeria trinervis]] ||Small-leaved wild mulberry||504 |- |[[Fynbossterappel‎]] ||''[[Diospyros glabra]]'' ||Blueberry bush ||603.1 |- |[[Fyndoring]] ||''[[Vachellia tenuispina]]'' ||Turf thorn ||187.3 |- |[[Gamtooskiepersol]] ||''[[Cussonia gamtoosensis]]'' ||Gamtoos cabbage tree||565.2 |- |[[Gannabos]] of [[Gannabos|seepganna]] ||''[[Salsola aphylla]]'' ||Lye ganna ||103.3 |- |[[Gariepbauhinia]]||''[[Adenolobus garipensis]]''||Blue neat's foot||208 |- |[[Gariepharpuisboom]]||''[[Ozoroa namaquensis]]''||Gariep resin tree ||373.2 |- |[[Gariepkanniedood]] ||''[[Commiphora gariepensis]]'' ||Gariep corkwoord ||275.3 |- |[[Gariepkaree]] ||''[[Searsia populifolia]]'' ||Gariep karee ||391.1 |- |[[Garieppendoring]] ||''[[Gymnosporia gariepensis]]'' ||Gariep spike-thorn ||401.5 |- |[[Garieppronkstert]] ||''[[Gelrebia bracteata]]'' ||Gariep plumeflower ||214.1 |- |[[Gariepsmalblaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia linearis subsp. lanceolata]]'' ||Gariep narrow-leaved spike-thorn ||401.10 |- |[[Geelbauhinia]] ||''[[Bauhinia tomentosa]]'' ||Yellow bauhinia ||208.1 |- |[[Geelbitterbessie]] ||''[[Strychnos mitis]]'' ||Yellow bitterberry ||627 |- |[[Geelblomvoëlbessie]]||''[[Psychotria capensis]]''||Bird-berry||723 |- |[[Geeldoring]] ||''[[Rhigozum obovatum]]'' ||Yellow pomegranate ||675 |- |[[Geelhout]]||''[[Podocarpus latifolius]]''||Real yellowwood||18 |- |[[Geelkeurboom]]||''[[Calpurnia aurea]]''||Natal laburnum||219 |- |[[Geelpapierkelk]]||''[[Monotes glaber]]''||Palefruit monotes||486.5 |- |[[Geelpistoolbos]] ||''[[Justicia aconitiflora]]'' ||Lemon pistol-bush ||681.2 |- |[[Geelskulpblombos]]||''[[Bowkeria citrina]]'' ||Yellow shell-flower bush ||672.1 |- |[[Geelsuikerbos]] of [[Geelsuikerbos|geelsuikerkan]] ||[[Geelsuikerbos|''Protea aurea'' subsp. ''aurea'']] ||Common shuttlecock sugarbush ||90.3 |- |[[Geelwortelboom]]||''[[Steganotaenia araliacea]]''||Carrot tree||569 |- |[[Geneesblaarboom]] ||''[[Solanum giganteum]]''||Healing-leaf tree||669.4 |- |[[Gewone bruidsbos]] ||''[[Pavetta gardeniifolia var. gardeniifolia]]'' ||Common bride’s bush ||716 |- |[[Gewone drolpeer]] ||''[[Dombeya rotundifolia]]''||Common wild pear||471 |- |[[Gewone ghwarrie]] ||''[[Euclea undulata]]''||Common guarri||601 |- |[[Gewone haakdoring]] ||''[[Senegalia afra]]''||Common hook-thorn||162 |- |[[Gewone hardeblaar]] ||''[[Phylica paniculata]]''||Common hard-leaf||453.2 |- |[[Gewone kanariebessie]] ||''[[Suregada africana]]'' ||Common canaryberry ||338 |- |[[Gewone kanniedood]] ||''[[Commiphora pyracanthoides]]'' ||Firethorn corkwood ||285 |- |[[Gewone kraaibessie]] ||''[[Searsia pentheri]]''||Common crow-berry||391 |- |[[Gewone luisiesbos]] ||''[[Leucospermum cuneiforme]]'' ||Wart-stemmed pincushion ||84.2 |- |[[Gewone protea]] of [[Gewone protea|gewone suikerbos]] ||[[Gewone protea|''Protea afra'' subsp. ''afra'']]||Common sugarbush||87 |- |[[Gewone taaibos]] ||''[[Searsia pyroides]]''||Common wildcurrant<br />||392 |- |[[Gewone wildekweper]] ||''[[Cryptocarya transvaalensis]]'' ||Mountain wild-quince ||114 |- |[[Gewone wildepietersieliebos]]||''[[Heteromorpha arborescens]]''||Parsley-tree<br />Parsnip-tree||568 |- |[[Gewone wildevy]]||''[[Ficus burkei]]''||Common wild fig||48 |- |[[Gifbergboomvygie]] ||''[[Stoeberia giftbergensis]]'' ||Gifberg tree-vygie ||756 |- |[[Gifbruidsbos]] ||''[[Pavetta schumanniana]]'' ||Poison bride’s bush ||721 |- |[[Gifolyf]]||''[[Peddiea africana]]''||Poison-olive||517 |- |[[Gifsterappel]] ||''[[Diospyros dichrophylla]] ''||Poison star-apple ||603 |- |[[Gladblaarbaakhout]]||''[[Greyia sutherlandii]]''||Natal bottlebrush||446 |- |[[Gladdeblaarwildemispel]] ||''[[Vangueria madagascariensis]]'' ||Smooth-leaved wild-medlar ||702.1 |- |[[Gladdeblompeer]]||''[[Dombeya cymosa]]''||Natal wild pear||469 |- |[[Gladdekola]]||''[[Cola natalensis]]''||Coshwood||478 |- |[[Gladderankwitbos]] ||''[[Maerua juncea supsp. juncea]]'' ||Smooth climbing spiderbush ||133.6 |- |[[Gladdeslapmispel]]||''[[Vangueria lasiantha]]''||Natal medlar||705 |- |[[Gladdesuurpruim]] ||''[[Ximenia afra var natalensis]]'' ||Smooth-twigged sourplum ||103.1 |- |[[Gladdeveselbos]]||''[[Englerodaphne subcordata]]''||Smooth fibre-bush||519 |- |[[Glansrosyntjie]]||''[[Grewia vernicosa]]''||Glossy raisinbush||463.11 |- |[[Gordoniavalspendoring]] ||''[[Putterlickia saxatilis]]'' ||Gordonia false spikethorn ||403.4 |- |[[Goueklokkiesboontjieboom]] ||''[[Markhamia obtusifolia]]'' ||Golden bell-bean ||677.1 |- |[[Gouetee]]||''[[Aspalathus pendula]]'' || Golden tea ||225.11 |- |[[Gouevingerblaar]] ||''[[Vitex patula]]'' ||Gold fingerleaf ||662 |- |[[Granietvy]] ||[[Granietvy|''Ficus natalensis'' subsp. ''granitticola'']] ||Granite fig ||56.5 |- |[[Graskopaalwyn]] ||''[[Aloe alooides]]'' ||Graskop aloe ||28.3 |- |[[Grasveldboomvaring]] ||''[[Cyathea dregei]]'' ||Common tree fern ||1 |- |[[Grasveldrooihout]] ||''[[Ochna confusa]]'' ||Grassland plane ||479.4 |- |[[Griekwakokoboom]] ||''[[Maytenus ilicina]]'' ||Griqua kokotree ||398.5 |- |[[Griekwasuurkaree]] ||''[[Searsia tridactyla]]'' ||Griqua sour karee ||394.2 |- |[[Groefbasboomheide]] ||''[[Erica canaliculata]]'' ||Grooved-bark tree erica ||573.1 |- |[[Groefstamkanniedood]] ||''[[Commiphora karibensis]] ''||Angular-stemmed corkwoord ||277.2 |- |[[Groenappel]] ||''[[Monodora junodii var. junodii]]'' ||Green apple ||107 |- |[[Groenblaarwurmbos]] ||''[[Cadaba natalensis]]'' ||Green-leaved worm bush ||129.1 |- |[[Groenblomtolbos]] ||''[[Leucadendron loranthifolium]]'' ||Green-flower conebush ||81.5 |- |[[Groendoring]]||''[[Balanites maughamii]]''||Green thorn||251 |- |[[Groenharpuisboom]] ||''[[Ozoroa concolor]]'' ||Green resin tree ||369.1 |- |[[Groenhofiesuikerbos]] ||''[[Protea coronata]]'' ||Green sugarbush ||91.1 |- |[[Groenklapper]] ||''[[Strychnos spinosa]]''||Green monkey orange||629 |- |[[Groenkreupelhout]] ||[[Groenkreupelhout|''Leucospermum conocarpodendron'' subsp. ''viridum'']] ||Green pincushion ||84.1 |- |[[Groenstamkanniedood]]|| ''[[Commiphora neglecta]]''||Green-stem corkwood||283 |- |[[Grootblaardrakeboom]] ||''[[Dracaena aletriformis]]''||Large-leaved dragon tree||30.9 |- |[[Grootblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora anacardiifolia]]'' ||Large-leaved corkwood ||271 |- |[[Grootblaarlaventelboom]] ||''[[Heteropyxis dehniae]]''||Large-leaved lavender tree||455.1 |- |[[Grootblaarmirtebessie]]||''[[Eugenia erythrophylla]]''||Large-leaved myrtle||553.3 |- |[[Grootblaarpieringbessie]] ||''[[Cordia africana]]''||Large-leaved saucer-berry||651 |- |[[Grootblaarrotsvy]] ||''[[Ficus abutilifolia]]''||Large-leaved rock fig||63 |- |[[Grootblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia grandifolia]]'' ||Large-leaved ricebush ||145.4 |- |[[Grootblaarsekelbos]] ||''[[Dichrostachys cinerea subsp. nyassana]]''||Large-leaved sicklebush<br />African sicklebush||190.1 |- |[[Grootblaarsterkastaiing]]||''[[Sterculia quinqueloba]]''||Large-leaved-chestnut||476 |- |[[Grootblaaruiehout]] ||''[[Cassipourea gummiflua]]''||Large-leaved onionwood||530 |- |[[Grootblaarvalsdoring]] ||''[[Albizia versicolor]]''||Large-leaved false-thorn||158 |- |[[Grootblomkriedoring]] ||''[[Lycium amoenum]]'' ||Large-flower honeythorn ||669.6 |- |[[Grootblompendoring]] ||''[[Gymnosporia putterlickioides]]'' ||Large-flowered spike-thorn ||402.1 |- |[[Grootgeelbos]] ||''[[Leucadendron eucalyptifolium]]'' ||Gum-leaved conebush ||81 |- |[[Groothaakbessie]] || ''[[Artabotrys brachypetalus]]'' ||Large hook-berry ||105.1 |- |[[Grootmirting]] ||''[[Myrsine pillansii]]'' ||Large cape myrtle ||577.2 |- |[[Grootnoemnoem]]||''[[Carissa macrocarpa]]''||Big num-num||640.3 |- |[[Grootsuikerbos]] of [[Grootsuikerbos|witsuikerbos]] ||''[[Protea gaguedi]]'' ||African sugarbush ||89 |- |[[Grootvaalbos]] ||''[[Brachylaena uniflora]]'' ||Tall silver-oak ||732 |- |[[Grootvalsmopanie]] ||''[[Guibourtia coleosperma]]'' ||Large copalwood ||199 |- |[[Grootvrugbospendoring]] ||''[[Gymnosporia grandifolia]]'' ||Large-leaved forest spike-thorn ||399.7 |- |[[Grootvrugpendoring]] ||''[[Gymnosporia oxycarpa]]'' ||Large-fruited spike-thorn ||401.9 |- |[[Grootvrugtrospeer]] ||''[[Uvaria lucida]]'' ||Large-fruited clusterpear ||108.2 |- |[[Grootvrugtrosvy]] ||[[Grootvrugtrosvy|''Ficus sycomorus'' subsp. ''gnaphalocarpa'']] ||Large-fruited sycamore fig ||66.1 |- |[[Growweblaarkatsnorbosse]] ||''[[Rotheca myricoides]]''||Blueflower tinderwood||667.1 |- |[[Growweblaarpieringbessie]] ||''[[Cordia ovalis]]''||Satinbark saucerbush<br />Snot berry||654 |- |[[Growweblaarstinkhout]] ||''[[Celtis gomphophylla]]'' ||False white stinkwood ||40 |- |[[Growweblaartaaibos]] ||''[[Searsia refracta]]'' ||Thorny crow-berry ||389.1 |- |[[Growwelaventelkoorsbessie]] ||''[[Croton menyharthii]]'' ||Rough-leaved croton ||329.2 |- |[[Growwerankwitbos]] ||''[[Maerua juncea supsp. crustata]]'' ||Crusty climbing spiderbush ||133.5 |- |[[Grysappel]] ||''[[Parinari curatellifolia]]'' ||Mobola plum ||146 |- |[[Gryskokoboom]] ||''[[Maytenus albata]]'' ||Grey kokotree ||401.3 |- |[[Haak-en-steek]]||''[[Vachellia tortilis subsp. heteracantha]]''||Umbrella thorn||188 |- |[[Halfmens]]||''[[Pachypodium namaquanum]]''||Elephant's trunk||649 |- |[[Hangvrugkanniedood]] ||''[[Commiphora zanzibarica]]'' ||Pendant-fruit corkwood ||291.1 |- |[[Hardekool]]||''[[Combretum imberbe]]''||Leadwood||539 |- |[[Hardepeer]]||''[[Olinia ventosa]]''||Hardpear||513 |- |[[Harige doringklipels]] ||''[[Canthium ciliatum]]'' ||Hairy turkeyberry ||709 |- |[[Harige ghwarrie]]||''[[Euclea natalensis]]''||Natal guarri<br />Natal ebony|| 597 |- |[[Harige haak-en-steek]]||''[[Vachellia tortilis subsp. spirocarpa]]''||Hairy umbrella thorn||188.1 |- |[[Harige kanniedood]]||''[[Commiphora africana]]''||Hairy corkwood||270 |- |[[Harige kusbruidsbos]] ||''[[Pavetta bowkeri]]'' ||Hairy coastal bride’s bush ||719.1 |- |[[Harige mirtebessie]] ||''[[Eugenia woodii]]''||Mountain myrtle||553.4 |- |[[Harige pendoring]] ||''[[Gymnosporia pubescens]]'' ||Hairy spike-thorn ||402.4 |- |[[Harige perdepram]] ||''[[Zanthoxylum humile]]'' ||Hairy knobwood||255 |- |[[Harige rotsvy]]||''[[Ficus glumosa]]''||Mountain fig||64 |- |[[Harige Sekhukhunedoring]] ||''[[Vachellia robbertsei]]'' ||Hairy Sekhukhune thorn ||172.4 |- |[[Harige septerboom]] ||''[[Paranomus tomentosus]]'' ||Hairy-leaved tree sceptre ||72.5 |- |[[Harige witgat]] ||''[[Boscia tomentosa]]'' || Hairy shepherd's tree ||127.1 |- |[[Harpuiskatjiepiering]]||''[[Gardenia resiniflua]]''||Resin gardenia||690.2 |- |[[Hartblaarvy]] ||[[Hartblaarvy|''Ficus polita'' subsp. ''polita'']] ||Heart-leaved fig ||59 |- |[[Heideblaargeelbos]] ||''[[Leucadendron ericifolium]]'' ||Erica-leaved conebush || 80 |- |[[Heilige Venda-bamboes]] ||''[[Oxytenanthera abyssinica]]'' ||Holy Venda bamboo ||21.6 |- |[[Helikopterboom]]||''[[Gyrocarpus americanus]]''||Propeller tree||120 |- |[[Hemelbesemdoring]] ||''[[Senegalia robynsiana]]'' ||Whipstick thorn ||184 |- |[[Henkel-se-geelhout]] ||''[[Podocarpus henkelii]]''||Henkel's yellowwood||17 |- |[[Hereroharpuisboom]] ||''[[Ozoroa hereroensis]]'' ||Herero resin tree ||371.3 |- |[[Hererosesambos]]||''[[Sesamothamnus guerichii]]'' ||Herero sesame-bush||679 |- |[[Heuningboomheide]] ||''[[Erica caterviflora]]'' ||Tree heath ||574 |- |[[Heuningklokkiesbos]] ||''[[Freylinia lanceolata]]'' ||Honey bells ||670.1 |- |[[Heuningnaboom]]||''[[Euphorbia tetragona]]''||Honey euphorbia||354 |- |[[Hikklimop]] ||''[[Combretum bracteosum]]'' ||Hiccupnut ||532.2 |- |[[Hoedespeldlukwart]]||''[[Oxyanthus pyriformis]]''||Natal wildloquat||696.2 |- |[[Hoëveldkiepersol]]||''[[Cussonia paniculata]]''||Small mountain cabbage||563.1 |- |[[Hophout]]||''[[Trema orientalis]]''||Pigeonwood||42 |- |[[Horingdoring]]||''[[Vachellia grandicornuta]]''||Horned thorn||168.1 |- |[[Horingpeultjieboom]]||''[[Diplorhynchus condylocarpon]]''||Horn-pod tree||643 |- |[[Huilboerboon]]||''[[Schotia brachypetala]]''||Weeping boerbean||202 |- |[[Huilboom]]||''[[Peltophorum africanum]]''||Weeping wattle<br />Black wattle<br />African-wattle||215 |- |[[Impalalelie]]||''[[Adenium multiflorum]]''||Impala lily||647.3 |- |[[Indiese wortelboom]] ||''[[Ceriops tagal]]'' ||Indian mangrove ||525 |- |[[iSimangaliso-wildeappelkoos]] ||''[[Dovyalis revoluta]]'' ||iSimangaliso wild apricot ||760 |- |[[Jakkalsbessie]]||''[[Diospyros mespiliformis]]''||Jackalberry||606 |- |[[Jankoensedoring]] ||''[[Cliffortia ilicifolia]]'' ||Holly-leaved ricebush ||145.10 |- |[[Jasmynkatjiepiering]] ||''[[Heinsia crinita subsp. parviflora]]'' ||Jasmine-gardenia ||700.2 |- |[[Jeukpeul]] ||''[[Cnestis polyphylla]]'' ||Itchpod ||147.1 |- |[[Jozinibroodboom]] ||''[[Encephalartos senticosus]]'' || Jozini cycad ||8 |- |[[Kaapboekenhout]]||''[[Rapanea melanophloeos]]''||Cape beech||578 |- |[[Kaapse boomheide]]||''[[Erica tristis]]''||False Cape tree heath||575.1 |- |[[Kaapse fonteinbos]]||''[[Psoralea axillaris]]'' ||Cape fountainbush||226.16 |- |[[Kaapse hardepeer]]||''[[Olinia capensis]]''||Hard pear||513.1 |- |[[Kaapse kanferfoelie]]||''[[Tecoma capensis]]''||Cape honeysuckle||673.1 |- |[[Kaapse kiaat]]||''[[Strychnos decussata]]''||Cape teak||624 |- |[[Kaapse kokoboom]] ||''[[Maytenus lucida]]'' ||Cape kokotree ||401.2 |- |[[Kaapse kranses]]||''[[Atalaya capensis]]''||Cape krantz ash||428 |- |[[Kaapse kuskiepersol]]||''[[Cussonia thyrsiflora]]''||Cape coast cabbage tree||565 |- |[[Kaapse kwar]] ||''[[Psydrax capensis]]'' ||Cape quar ||747 |- |[[Kaapse kweper]]||''[[Cryptocarya woodii]]''||Cape quince||116 |- |[[Kaapse sterkastaiing]] ||''[[Sterculia alexandri]]'' || Cape star-chestnut ||473 |- |[[Kaapse stokroos]]||''[[Sparrmannia africana]]''||Cape Hollyhock||457 |- |[[Kaapse swarthout]] ||''[[Maytenus peduncularis]]'' ||Cape blackwood ||401 |- |[[Kaapse uiehout]] ||''[[Cassipourea flanaganii]]'' || Cape onionwood ||528 |- |[[Kaapse vaderlandsboswilg]] ||''[[Combretum afrum]]'' ||Cape bushwillow ||533 |- |[[Kaapse wildepiesang]]||''[[Strelitzia alba]]''||Cape wild banana||32 |- |[[Kaapse witpeer]] ||''[[Apodytes geldenhuysii]]'' ||Cape White Pear ||422.2 |- |[[Kaiingsuikerbos]] ||''[[Protea glabra]]'' ||Clanwilliam sugarbush ||89.1 |- |[[Kaapsehoopbroodboom]] ||''[[Encephalartos laevifolius]]'' ||Kaapsehoop cycad ||6 |- |[[Kalahari-appelblaar]] ||''[[Philenoptera nelsii]]'' ||Kalahari appleleaf||239 |- |[[Kalaharibauhinia]] ||''[[Bauhinia macrantha]]'' ||Kalahari bauhinia||208.3 |- |[[Kalaharidoring]] ||''[[Vachellia luederitzii var. luederitzii]]'' ||Kalahari thorn ||174 |- |[[Kalaharigeeldoring]] ||''[[Rhigozum brevispinosum]]'' ||Kalahari yellowthorn ||674 |- |[[Kalahariharpuisboom]] ||''[[Ozoroa schinzii]]'' || Kalahari resin tree ||376.5 |- |[[Kalaharikoedoebessie]] ||''[[Pseudolachnostylis maprouneifolia var. dekindtii]] ||Kalahari kuduberry ||308.1 |- |[[Kalaharipeulbessie]] ||''[[Dialium englerianum]]'' ||Kalahari podberry ||210 |- |[[Kalaharirooivingers]] ||''[[Xylopia odoratissima]]'' ||Kalahari redfingers ||110 |- |[[Kalaharitaaibos]] ||''[[Searsia tenuinervis]]'' ||Rolled-leaf currant ||393.2 |- |[[Kalahariwildemispel]]||''[[Vangueria cyanescens]]''||Kalahari wild-medlar||702.3 |- |[[Kamassie]]||''[[Gonioma kamassi]]''||Kamassi||641 |- |[[Kamdebooboekenhout]]||''[[Faurea recondita]]''||Kamdeboo beechwood||745 |- |[[Kameeldoring]] ||''[[Vachellia erioloba]]''||Camel thorn||168 |- |[[Kameelspoor]] ||''[[Piliostigma thonningii]]''||Camel's foot||209 |- |[[Kamiesbergaalwyn]] ||''[[Aloe khamiesensis]]'' ||Khamiesberg aloe ||29.3 |- |[[Kandelaaraalwyn]] ||''[[Aloe candelabrum]]'' ||Candelabrum aloe ||28.5 |- |[[Kanferbos]]||''[[Tarchonanthus camphoratus]]''||Wild camphor bush||733 |- |[[Kanferfoelieboom]] ||''[[Turraea floribunda]]'' ||Honeysuckle tree ||296 |- |[[Kaokorooibessie]] ||[[Erythrococca kaokoensis]] ||Kaoko redberry ||759 |- |[[Kaokoboswilg]] ||''[[Combretum wattii]]'' ||Kaoko bushwillow ||544 |- |[[Kaokobrandbos]] ||''[[Hymenodictyon kaokoensis]]'' ||Kaoko firebush ||765 |- |[[Kaokogeeldoring]] ||''[[Rhigozum virgatum]]'' ||Kaoko yellowthorn ||676.2 |- |[[Kaokogroendoring]]||''[[Balanites angolensis]]''||Angolan torchwood<br />Simple-thorned torchwood||252.1 |- |[[Kaokokanniedood]] ||''[[Commiphora kaokoensis]]'' ||Kaoko corkwoord ||277.1 |- |[[Kaokosesambos]] ||''[[Sesamothamnus benguellensis]]'' ||Kaoko sesame-bush ||679.1 |- |[[Kaokoswarthaak]] ||''[[Senegalia mellifera subsp. mellifera]]'' ||Kaoko black thorn ||176.1 |- |[[Kaokovlamklimop]] ||''[[Combretum oxystachyum]]'' ||Kaoko flamecreeper ||540.4 |- |[[Kaokowitgat]] ||''[[Boscia microphylla]]'' ||Kaoko shepherd's tree ||126 |- |[[Kaokowolftoon]] ||''[[Portulacaria kaokoensis]]'' ||Kaoko porkbush ||104.3 |- |[[Kaokowurmbos]] ||''[[Cadaba schroeppelii]]'' ||Kaoko wormbush ||129.2 |- |[[Karee]] ||''[[Searsia lancea]]'' ||Karree ||386 |- |[[Kareekanniedood]] || ''[[Commiphora gracilifrondosa]]'' ||Karee-leaved commiphora ||284 |- |[[Karooboerboon]] ||''[[Schotia afra]]'' ||Karoo boerbean ||201 |- |[[Karoobroodboom]] ||''[[Encephalartos lehmannii]]'' ||Karoo cycad ||8.1 |- |[[Karooheuningklokkiesbos]] ||''[[Freylinia vlokii]]'' ||Karoo honeybells ||670.7 |- |[[Karookoeniebos]] ||''[[Searsia burchellii]]'' ||Karoo kunibush ||379 |- |[[Karookruisbessie]]||''[[Grewia robusta]]''||Karoo cross-berry||463.6 |- |[[Karoonoemnoem]] ||''[[Carissa haematocarpa]]'' ||Karoo numnum ||640.2 |- |[[Karoopendoring]] ||''[[Gymnosporia karooica]]'' ||Karoo spike-thorn ||401.7 |- |[[Karooplakkiebos]] ||''[[Crassula arborescens]]'' ||Karoo tree crassula ||137.2 |- |[[Karoosalie]] ||''[[Buddleja glomerata]]''||Karoo Sagewood ||636.1 |- |[[Karoowitgat]] ||''[[Boscia oleoides]]'' ||Karoo shepherd tree ||128 |- |[[Kartelplakkiesbos]] ||''[[Crassula arboresscens subsp. undulatifolia]]'' ||Wavy tree crassula ||137.4 |- |[[Kasuur]]||''[[Pittosporum viridiflorum]]''||Cheesewood||139 |- |[[Katstertaalwyn]] ||''[[Aloe castanea]]'' ||Cat's-tail aloe ||28.6 |- |[[Kei-appel]]||''[[Dovyalis afra]]''||Kei apple||507 |- |[[Keibaakhout]]||''[[Greyia flanaganii]]''||Kei bottlebrush||444 |- |[[Keibauhinia]]||''[[Bauhinia bowkeri]]''||Kei bauhinia||208.4 |- |[[Keibroodboom]]||''[[Encephalartos princeps]]''||Kei cycad||12 |- |[[Keiharpuisbos]] ||''[[Ozoroa mucronata]]'' ||Kei resin tree ||373 |- |[[Keirooipeer]] ||''[[Scolopia flanaganii]]'' ||Kei redpear ||495 |- |[[Keivingerblaar]]||''[[Vitex obovata]]''||Kei fingerleaf||661 |- |[[Kerkeibos]]||''[[Crassula ovata]]''||Kerky-bush<br />Jade plant||137.3 |- |[[Kerriebos]]||''[[Hypericum revolutum]]''||Curry bush<br />St. John's wort||484 |- |[[Kershout]]||''[[Pterocelastrus tricuspidatus]]''||Candlewood||409 |- |[[Keurboom]]||''[[Virgilia oroboides]]''||Cape blossom tree<br />Pink blossom tree||221 |- |[[Kiaat]]||''[[Pterocarpus angolensis]]''||Wild teak||236 |- |[[Kiepersol]]||''[[Cussonia spicata]]''||Common cabbage tree||564 |- |[[Kierieklapper]]||''[[Combretum hereroense]]''||Russet bushwillow||538 |- |[[Kinaboom]]||''[[Rauvolfia afra]]''||Quinine tree||647 |- |[[Kinderbessie]] ||''[[Halleria elliptica]]'' ||Rock tree-fuschia ||670.2 |- |[[Klapperbos]]||''[[Nymania capensis]]''||Chinese lantern||295 |- |[[Kleefdoring]] ||''[[Vachellia borleae]]'' ||Sticky thorn ||160.1 |- |[[Kleefpeul]]||''[[Senna singueana]]''||Stickypod||213.1 |- |[[Kleinappelblaar]] ||''[[Philenoptera bussei]]'' ||Small apple-leaf ||238.1 |- |[[Kleinblousuurpruim]] ||[[Kleinblousuurpruim|''Ximenia americana'' var. ''microphylla'']] ||Small blue sourplum || 102 |- |[[Kleinblaardrakeboom]] ||''[[Dracaena mannii]]'' ||Small-leaved dragon tree ||30.8 |- |[[Kleinblaarkiaat]] ||''[[Pterocarpus lucens subsp. antunesii]]'' ||Small-leaved bloodwood ||236.1 |- |[[Kleinblaarkriedoring]] ||''[[Lycium cinereum]]'' ||Small-leaved honeythorn ||669.9 |- |[[Kleinblaarmirtebessie]]||''[[Eugenia verdoorniae]]''||Small-leaved myrtle||554.1 |- |[[Kleinblaarperspeuldoring]] ||''[[Senegalia goetzi subsp. microphylla]]'' ||Small-leaved purple-pod thorn ||167.1 |- |[[Kleinblaarpluisbossie]] ||''[[Lopholaena coriifolia]]'' || Small-leaved fluff bush||738 |- |[[Kleinblaarrotsvy]]||''[[Ficus tettensis]]''||Small-leaved rock fig||62 |- |[[Kleinblaarsaffraan]]||''[[Elaeodendron zeyheri]]''||Zeyher's saffronwood||412 |- |[[Kleinblaarsekelbos]]||''[[Dichrostachys cinerea subsp. africana ]]''||Small-leaved sicklebush||190 |- |[[Kleinblaartrospeer]] ||''[[Uvaria gracilipes]]'' ||Small-leaved clusterpear ||108.3 |- |[[Kleinblaarvy]] ||[[Ficus lingua'' subsp. ''depauperata'']] ||Small-leaved fig ||55.1 |- |[[Kleinblaarwilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''mucronata'']] ||Small-leaved willow ||35 |- |[[Kleinblaarwitbos]] ||''[[Maerua parvifolia]]'' ||Small-leaved spiderbush ||135.1 |- |[[Kleinboerboon]]||''[[Schotia capitata]]''||Dwarf boerbean||203 |- |[[Kleinbosrooihout]] ||''[[Ochna gamostigmata]]'' ||Small forest plane ||479.5 |- |[[Kleingroendoring]]||''[[Balanites pedicellaris]]''||Lesser torchwood||252 |- |[[Kleinkanferfoelieboom]]||''[[Turraea obtusifolia]]''||Small honeysuckle tree||296.1 |- |[[Kleinkoraalboom]]||''[[Erythrina humeana]]''||Dwarf coral tree||243.1 |- |[[Kleinlaventelkoorsbessie]] ||''[[Croton pseudopulchellus]]'' ||Small lavender croton ||329.3 |- |[[Kleinperdepram]]||''[[Zanthoxylum capense]]''||Small knobwood||253 |- |[[Kleinpeulseeboontjie]]||''[[Entada wahlbergii]]''||Small-pod seabean ||193.4 |- |[[Kleinvalsmopanie]]||''[[Guibourtia conjugata]]''||Small copalwood||200 |- |[[Kleinvrugtrospeer]] ||''[[Uvaria afra]]'' ||Small-fruited clusterpear ||108.1 |- |[[Kliertjiesboom]] ||''[[Pavetta edentula]]'' ||Gland-leaved bride’s bush ||717 |- |[[Kliertjiesdeurmekaarbos]]||''[[Ehretia obtusifolia]]''||Hairy Puzzle-bush ||656.2 |- |[[Klipels]]||''[[Afrocanthium mundianum]]''||Rock alder||710 |- |[[Klipessenhout]] ||''[[Ekebergia pterophylla]]'' ||Rock ash ||299 |- |[[Klipharpuisbos]] ||''[[Euryops brevipapposus]]'' ||Rock resin-bush ||739 |- |[[Kliphout]]||''[[Heeria argentea]]''||Rockwood||368 |- |[[Klipkershout]]||''[[Maytenus oleoides]]''||Rock candlewood||400 |- |[[Klipkoolhout]]||''[[Lachnostylis bilocularis]]''||Rock coalwood||307.1 |- |[[Klipvalsdoring]] ||''[[Albizia brevifolia]]'' ||Rock false-thorn ||152 |- |[[Klokkiesboontjieboom]] ||''[[Markhamia zanzibarica]]'' ||Bell-bean ||677 |- |[[Klokkiespendoring]]||''[[Gymnosporia tenuispina]]''||Bell spike-thorn||402.8 |- |[[Knolharpuis]] ||''[[Othonna arbuscula]]'' || Traap baboon cabbage ||740 |- |[[Knoppiesboontjie]]||''[[Maerua angolensis]]''||Bead-bean tree||132 |- |[[Knoppiesdoring]] ||''[[Senegalia nigrescens]]'' ||Knob thorn ||178 |- |[[Knoppiesklimop]] ||''[[Combretum mossambicense]]'' ||Knobbly climbing bushwillow ||545.1 |- |[[Knoppiesvy]]||[[Knoppiesvy|''Ficus sansibarica'' subsp. ''sansibarica'']]||Knobbly fig||47 |- |[[Kobas]] ||''[[Cyphostemma currorii]]'' ||Cobas||456 |- |[[Koeniebos]] ||''[[Searsia undulata]]'' ||Kuni-bush||389 |- |[[Koeboebessie]] ||''[[Mystroxylon aethiopicum]]'' ||Kooboo-berry||410 |- |[[Koedoebessie]] ||''[[Pseudolachnostylis maprouneifolia]]''||Kudu berry||308 |- |[[Koffiebeesklou]]<br>[[Koffie bauhinia]]||''[[Bauhinia petersiana]]'' ||Coffee bauhinia<br />Natal neat's foot||208.3 |- |[[Kogelbergrysbos]] ||''[[Cliffortia heterophylla]]'' ||Kogelberg ricebush ||145.9 |- |[[Kogelbergvaalstompie]] ||''[[Mimetes arboreus]]'' ||Kogelberg pagoda ||72.1 |- |[[Kokerboom]] ||''[[Aloidendron dichotomum]]'' ||Quiver tree ||29 |- |[[Kokoboom]]||''[[Maytenus undata]]''||Koko tree||403 |- |[[Kolletjiesblaarvy]] ||''[[Ficus nigropunctata]]'' ||Busse's fig<br />Dot-leaved fig ||58 |- |[[Komkommerbos]]||''[[Thilachium africanum]]''||Cucumber bush||136.2 |- |[[Koolhout]]||''[[Lachnostylis hirta]]''||Coalwood||307 |- |[[Koorsbessie]]||''[[Croton megalobotrys]]''||Large fever-berry||329 |- |[[Koorsboom]] ||''[[Vachellia xanthophloea]]''||Fever tree||189 |- |[[Koorspeulboom]] ||''[[Holarrhena pubescens]]'' ||Fever-pod ||642 |- |[[Koperstamkanniedood]]||''[[Commiphora harveyi]]''||Red-stem corkwood||277 |- |[[Koraalboom]]||''[[Erythrina lysistemon]]''||Common coral tree||245 |- |[[Koraaltaaibos]] ||''[[Searsia magalismontana]]'' ||Coral crowberry ||384.2 |- |[[Korentebos]] ||''[[Searsia tomentosa]]'' ||Bicoloured currant ||394 |- |[[Korenteharpuisboom]] ||''[[Ozoroa sphaerocarpa]]'' ||Currant resin tree ||377 |- |[[Korthaarkapperbos]] ||''[[Capparis sepiaria var. subglabra]]'' ||Short-haired caperbush ||130.2 |- |[[Kortpeul]] ||''[[Rourea orientalis]]'' ||Shortpod ||147.2 |- |[[Kortstamnaboom]] ||''[[Euphorbia otjingandu]]'' ||Short-stemmed candelabra-tree ||748 |- |[[Kosibaairoosappel]] ||''[[Memecylon kosiense]]'' ||Kosi Bay rose-apple ||762 |- |[[Kosipalm]]||''[[Raphia australis]]''||Kosi palm||26 |- |[[Kouebasrooihout]]||''[[Ochna arborea]]''||Cape redwood||479 |- |[[Kraalkriedoring]]||''[[Lycium afrum]]''||Kraal honey-thorn||669.2 |- |[[Kraalnaboom]]||''[[Euphorbia tirucalli]]''||Rubber euphorbia||355 |- |[[Kraalpendoring]]||''[[Gymnosporia polyacantha subsp. polyacantha]]''||Kraal spike-thorn||402.2 |- |[[Kransaalwyn]] ||''[[Aloe arborescens]]'' ||Krantz aloe ||28.1 |- |[[Kransbessie]]||''[[Gerrardina foliosa]]''||Krantz berry||500 |- |[[Kranskwar]] ||''[[Psydrax locuples]]'' ||Krantz quar ||712 |- |[[Kranssuikerbos]] ||''[[Protea rupicola]]'' ||Krantz sugarbush ||88.2 |- |[[Kremetart]]||''[[Adansonia digitata]]''||Baobab||467 |- |[[Kreupelrooihout]] ||''[[Ochna inermis]]'' ||Stunted plane ||480.1 |- |[[Kringboom]]||''[[Maerua schinzii]]''||Ringwood tree||136 |- |[[Krinkhout]]||''[[Securidaca longepedunculata]]''||Violet tree||303 |- |[[Kromblaarsuikerbos]] ||[[''Protea afra'' subsp. ''falcata'']] ||Curved-leave sugarbush ||87.2 |- |[[Kruisbessie]]||''[[Grewia occidentalis]]''||Cross-berry||463 |- |[[Kruiskameeldoring]]||''[[Vachellia erioloba]]''||Hybrid camel thorn||169.1 |- |[[Kunenekanniedood]] ||''[[Commiphora kuneneana]]'' ||Kunene corkwood ||277.7 |- |[[Kunenewaterbessie]] ||''[[Syzygium kuneneense]]'' ||Kunene waterberry ||767 |- |[[Kunenewolftoon]] ||''[[Kunenewolftoon|Portulacaria kuneneana]]'' ||Kunene porkbush ||104.4 |- |[[Kurkbasdoring]] ||''[[Vachellia davyi]]'' ||Corky-barked thorn ||163.1 |- |[[Kurkbasklapper]] of Geelklapper||''[[Strychnos cocculoides]]''||Corky monkey orange||623 |- |[[Kurkbasrooihout]] ||''[[Ochna maguirei]]'' ||Corky-barked plane ||766 |- |[[Kurkbos]] ||''[[Mundulea sericea]]''||Cork bush||226 |- |[[Kurkdoringklipels]] ||''[[Canthium suberosum]]'' ||Cork turkey-berry ||709.1 |- |[[Kurkvoëlbessie]] ||''[[Psychotria suber]]'' ||Corky birdberry ||769 |- |[[Kusboontjiebos]] ||''[[Sophora inhambanensis]]'' ||Coastal bean-bush ||218 |- |[[Kusbruidsbos]] ||''[[Pavetta natalensis]]'' ||Coastal bride’s bush ||719 |- |[[Kusfonteinbos]] ||''[[Psoralea arborea]]'' ||Coastal fountainbush ||226.10 |- |[[Kusjakkalsbessie]] ||''[[Diospyros inhacaensis]]'' ||Coastal jackal-berry ||604 |- |[[Kusjakkalskoffie]] ||''[[Empogona coriacea]]'' ||Coastal jackal coffee ||700 |- |[[Kuskanferbos]] ||''[[Tarchonanthus littoralis]]''||Coastal camphor bush||733.2 |- |[[Kuskatoenboom]] ||''[[Hibiscus tiliaceus]]''||Lagoon hibiscus<br />Wild cotton tree||464 |- |[[Kuskeiappel]] ||''[[Dovyalis longispina]]'' ||Coastal Kei apple ||510.1 |- |[[Kuskoraalboom]] ||''[[Erythrina afra]]''||Coast coral tree ||242 |- |[[Kuslooibas]] of [[Kuslooibas|pruimbas]] ||''[[Osyris compressa]]'' ||Tannin bush ||99 |- |[[Kusrankdoring]] ||''[[Senegalia kraussiana]]'' ||Coastal climbing thorn|| 173.1 |- |[[Kusrooimelkhout]]||''[[Mimusops afra]]''||Coastal red milkwood||583 |- |[[Kusrysbos]] ||''[[Cliffortia longifolia]]'' ||Coastal ricebush ||145.11 |- |[[Kussigsagkapperbos]] ||''[[Capparis fascicularis var. zeyheri]]'' ||Coastal zigzag caperbush ||129.8 |- |[[Kustaaibos]] ||''[[Searsia nebulosa]]'' ||Coastal currant ||390.1 |- |[[Kusvaalbos]]||''[[Brachylaena discolor]]''||Coast silver oak||724 |- |[[Kuswildemispel]] ||''[[Vangueria randii subsp. chartacea]]'' ||Coastal wild-medlar ||702.2 |- |[[Kuswildepiesang]]||''[[Strelitzia nicolai]]''||Natal wild banana||34 |- |[[Kuswitessenhout]] ||''[[Bersama swinnyi]]'' ||Coastal white-ash ||441 |- |[[Kuswurgvy]]||[[Kuswurgvy|''Ficus natalensis'' subsp. ''natalensis'']]||Natal fig<br />Wild fig||57 |- |[[Kwar]]||''[[Psydrax obovata]]''||Coastal quar||711 |- |[[Laeveldbittertee]]||''[[Vernonia colorata]]''||Lowveld bitter-tea||723.4 |- |[[Laeveldkanferfoelieboom]] ||''[[Turraea nilotica]]'' ||Lowveld honeysuckle Tree ||297 |- |[[Laeveldkralesnoer]] ||''[[Alchornea laxiflora]]'' ||Lowveld beadstring ||334 |- |[[Laeveldmelkbessie]]||''[[Manilkara mochisia]]''||Lowveld milkberry||587 |- |[[Laeveldnaboom]]||''[[Euphorbia evansii]]''||Lowveld euphorbia||348 |- |[[Laeveldsterkastaiïng]]||''[[Sterculia murex]]''||Lowveld chestnut||475 |- |[[Laeveldvaalbos]]||''[[Brachylaena huillensis]]''||Lowveld silver oak||727 |- |[[Laeveldvy]]||''[[Ficus stuhlmannii]]''||Lowveld fig||65 |- |[[Laingsburgtolbos]] ||''[[Leucadendron osbornei]]'' ||Laingsburg conebush ||81.7 |- |[[Lalapalm]]||''[[Hyphaene coriacea]]''||Lala palm||23 |- |[[Langbeentjie]] ||''[[Leucadendron procerum]]'' ||Ivory conebush ||81.2 |- |[[Langblaarwolftoon]] ||''[[Langblaarwolftoon|Portulacaria longipedunculata]]'' ||Long-leaved porkbush ||104.5 |- |[[Langhaarkapperbos]] ||''[[Capparis sepiaria var. citrifolia]]'' ||Long-haired caperbush ||130 |- |[[Langpeuldoring]] ||''[[Vachellia sieberiana var. sieberiana]]'' ||Longpod thorn ||186.9 |- |[[Laventelboom]] ||''[[Heteropyxis natalensis]]''||Lavender tree||455 |- |[[Laventelkoorsbessie]]||''[[Croton gratissimus]]''||Lavender croton<br />Lavender fever-berry||328 |- |[[Limpopokoorsbessie]] ||[[Croton madandensis]] ||Limpopo feverberry ||328.4 |- |[[Loerietolbos]] ||''[[Leucadendron loeriense]]'' ||Loerie conebush ||80.7 |- |[[Lydenburgbroodboom]] ||''[[Encephalartos inopinus]]'' || Lydenburg cycad ||5.1 |- |[[Lebombo-aalwyn]] ||''[[Aloe spicata]]'' ||Lebombo aloe ||30.4 |- |[[Lebombobroodboom]] ||''[[Encephalartos lebomboensis]]'' || Lebombo cycad ||14.8 |- |[[Lebombo-ysterhout]]||''[[Androstachys johnsonii]]''||Lebombo ironwood||327 |- |[[Lebombokranses]]||''[[Atalaya alata]]''||Lebombo krantz ash||427 |- |[[Lebombonaboom]]||''[[Euphorbia confinalis]]''||Lebombo euphoria<br />Lebombo milktree||345 |- |[[Lebombowattel]]||''[[Newtonia hildebrandtii]]''||Lebombo-wattle||191 |- |[[Lebombowitbos]] ||''[[Maerua brevipetiolata]]'' ||Lebombo spiderbush ||132.5 |- |[[Lekkerbreek]]||''[[Ochna pulchra]]''||Peeling plane<br />Peelingbark ochna||483 |- |[[Lekkerruikpeul]]||''[[Vachellia nilotica subsp. kraussiana]]''||Scented thorn||179 |- |[[Lekkervreet]] ||''[[Opilia campestris]]'' || Parasitebush ||100.5 |- |[[Lemoenhout]]||''[[Xymalos monospora]]''||Lemonwood||111 |- |[[Lemoentjiedoring]]||''[[Cassinopsis ilicifolia]]''||Lemon thorn||420 |- |[[Leolodoring]] ||''[[Vachellia ormocarpoides]]'' ||Leolo thorn ||179.3 |- |[[Lepelhout]]||''[[Cassine schinoides]]''||Spoon-wood||418 |- |[[Lilliebroodboom]] ||''[[Encephalartos dyerianus]]'' || Lillie cycad ||14.2 |- |[[Lippeblomsuikerbos]] ||''[[Protea subvestita]]''||Waterlily sugarbush || 98 |- |[[Louriersuikerbos]] ||''[[Protea laurifolia]]''||Laurel sugarbush||90.2 |- |[[Louriervy]] ||''[[Ficus ilicina]]'' || Laurel rock fig ||53 |- |[[Maanhaarstompie]]||''[[Mimetes fimbriifolius]]''||Fringed bottlebrush||72.2 |- |[[Magaliesrooihout]] ||''[[Ochna pretoriensis]]''||Magalies redwood ||480.2 |- |[[Malbaarvaalbos]] ||''[[Brachylaena glabra]]'' ||Malabar silver-oak ||726 |- |[[Malvarosyntjie]]||''[[Grewia villosa]]''||Mallow raisin||463.3 |- |[[Manketti]]||''[[Schinziophyton rautanenii]]''||Manketti tree<br />Feather-weight tree||337 |- |[[Mannetjiebos]] ||''[[Stoeberia utilis]]'' ||White fig ||103.5 |- |[[Maputalandbruidsbos]]||''[[Pavetta vanwykiana]]''||Sand Brides-bush||721.3 |- |[[Maputalanddwababessie]] ||''[[Monanthotaxis maputensis]]'' ||Maputaland dwababerry ||758 |- |[[Maputalandkoorsbessie]] ||''[[Croton steenkampianus]]'' ||Maputaland feverberry ||329.1 |- |[[Maputalandoordeelboom]]||''[[Erythrophleum lasianthum]]''||Maputaland ordealtree<br />Swazi ordeal tree||196 |- |[[Maputalandraasblaar]]||''[[Combretum mkuzense]]''||Mkuze bushwillow||545.2 |- |[[Maputalandrankboswilg]] ||''[[Combretum eugeneanum]]'' ||Maputaland climbing bushwillow ||764 |- |[[Maroela]]||''[[Sclerocarya birrea]]''||Marula||360 |- |[[Matoppie]]||''[[Boscia albitrunca]]''||Shepherd's tree||122 |- |[[Mbasheroosappel]] ||''[[Memecylon australissimum]]''||Mbashe rose-apple ||761 |- |[[Meerstamvalsdoring]]||''[[Albizia petersiana]]''||Multi-stemmed false-thorn<br />Nala tree||153 |- |[[Melkpeer]]||''[[Inhambanella henriquesii]]''||Milk pear||591 |- |[[Middelburgbroodboom]] ||''[[Encephalartos middelburgensis]]'' ||Middelburg cycad ||14.3 |- |[[Miershoopwildemispel]] ||''[[Vangueria randii subsp. randii]]'' ||Antheap-wild-medlar ||702.5 |- |[[Mingerhout]]||''[[Breonadia salicina]]''||Matumi||684 |- |[[Mirtaartappelbos]]||''[[Phyllanthus myrtaceus]]''||Myrtle potatobush||311.5 |- |[[Mitserie]]||''[[Bridelia micrantha]]''||Mitzeeri||324 |- |[[Modjadjibroodboom]]||''[[Encephalartos transvenosus]]''||Modjadji giant-cycad||13 |- |[[Moepel]]||''[[Mimusops zeyheri]]''||Transvaal red milkwood||585 |- |[[Moerasvy]]||''[[Ficus trichopoda]]''||Swamp fig||54 |- |[[Mopanie]]||''[[Colophospermum mopane]]''||Mopane||198 |- |[[Mopanie-aalwyn]] ||''[[Aloe littoralis]]'' ||Mopane aloe ||29.4 |- |[[Mopanieaartappelbos]]||''[[Phyllanthus pinnatus]]'' ||Mopane potato bush||312.1 |- |[[Mopaniegeeldoring]] ||''[[Rhigozum zambesiacum]]'' ||Zambezi gold ||676 |- |[[Mopaniewitgat]] ||''[[Boscia matabelensis]]'' ||Mopane shepherd's tree ||125.5 |- |[[Moringaboom]]||''[[Moringa oleifrea]]''||Drumstick tree|| |- |[[Mosambiekkoffie]]||''[[Coffea racemosa]]''||Mozambique Wild Coffee||715.1 |- |[[Msasa]]||''[[Brachystegia spiciformis]]''||Spring msasa<br />Musasa||198.1 |- |[[Msinga-broodboom]]||''[[Encephalartos msinganus]]''||Msinga cycad ||14.7 |- |[[Naaldblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia erectisepala]]'' ||Needle-leaved ricebush ||145.8 |- |[[Naaldblaarheuningbostee]] ||''[[Cyclopia maculata]]'' ||Needle-leaf honeybush tea ||224.3 |- |[[Naaldblaartolbos]] ||''[[Leucadendron nobile]]'' ||Karoo conebush ||81.1 |- |[[Naaldblaarwitbos]] ||''[[Maerua rosmarinoides]]'' ||Needle-leaved spiderbush ||135 |- |[[Naaldhardeblaar]] ||''[[Phylica villosa]]'' ||Needle hardleaf ||453.4 |- |[[Naboom]]||''[[Euphorbia ingens]]''||Common tree euphorbia||351 |- |[[Namahaarpuisboom]] ||''[[Ozoroa namaensis]]'' ||Nama resin tree ||373.1 |- |[[Namakanniedood]] ||''[[Commiphora namaensis]]'' ||Nama corkwoord ||282.1 |- |[[Namakwaboomvygie]] ||''[[Stoeberia utilis var. lerouxiae]]'' ||Namaqua tree-vygie ||757 |- |[[Namakwaharpuisboom]] ||''[[Ozoroa dispar]]'' ||Namaqua resin tree ||370 |- |[[Namakwajakkalsbessie]] ||''[[Diospyros acocksii]]'' ||Namaqua jackalberry ||602 |- |[[Namakwakanniedood]] ||''[[Commiphora capensis]]'' ||Namaqua corkwood ||273 |- |[[Namakwarooiklapperbos]]||''[[Erythrophysa alata]]''||Namaqua red balloon||436.1 |- |[[Namakwavy]]||''[[Ficus cordata]]''||Sandpaper fig||51 |- |[[Namapronkstert]]||''[[Gelrebia merxmuellerana]]''||Nama plumeflower||214.5 |- |[[Namibharpuisboom]]||''[[Ozoroa crassinervia]]''||Namibian resin tree||369 |- |[[Namibiese kriedoring]] ||''[[Lycium eenii]]'' ||Namibian honeythorn ||669.10 |- |[[Namibiese taaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. dinteri]]'' ||Namibia firethorn crowberry ||392.1 |- |[[Namibkanniedood]] ||''[[Commiphora dinteri]]'' ||Namib corkwoord ||274.2 |- |[[Namibkapperbos]] ||''[[Capparis hereroensis]]'' ||Namib caperbush ||129.9 |- |[[Namibkoraalboom]]||''[[Erythrina decora]]''||Namib coral tree||243 |- |[[Namibpronkstert]]||''[[Hererolandia pearsonii]]''||Namib plumeflower||214.2 |- |[[Nanabessie]]||''[[Searsia dentata]]''||Nana-berry||381 |- |[[Nardouwluisiesbos]] ||''[[Leucospermum praemorsum]]'' ||Nardouw fountain pincushion ||85.1 |- |[[Natalaalwyn]] ||''[[Aloe spectabilis]]'' ||Natal aloe ||30.6 |- |[[Natalkweper]] ||''[[Cryptocarya natalensis]]'' ||Sandstone quince ||117.1 |- |[[Natalokkerneut]] ||''[[Cavacoa aurea]]'' ||Natal hickory ||332 |- |[[Natalwilger]] of [[Natalwilger|fluitjieswilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''woodii'']] ||Natal willow ||36.2 |- |[[Natalkaree]] ||''[[Searsia natalensis]]'' ||Northern dune currant ||390 |- |[[Naukluftkaree]] ||''[[Searsia volkii]]'' ||Naukluft rhus ||396.2 |- |[[Netblaarwitbos]] ||''[[Maerua nervosa]]'' ||Lace-leaved spiderbish ||136.1 |- |[[Ngotshe-broodboom]] ||''[[Encephalartos aemulans]]'' || Ngotshe cycad ||14.5 |- |[[Ngoyedwergbroodboom]] ||''[[Encephalartos ngoyanus]]'' ||Ngoye dwarf cycad ||14.17 |- |[[Nieshout]]||''[[Ptaeroxylon obliquum]]''||Sneezewood||292 |- |[[Njalaboom]]||''[[Xanthocercis zambesiaca]]''||Nyala tree||241 |- |[[Noemnoem]] ||''[[Carissa bispinosa]]'' ||Num-num ||640.5 |- |[[Nooienskokerboom]] ||''[[Aloidendron ramosissimum]]'' ||Maiden's quiver tree ||30.2 |- |[[Noordelike boesmansdruif]]||''[[Rhoicissus tridentata subsp. cuneifolia]]''||Northern bushman's grape||456.6 |- |[[Noordelike pompombruidsbos]] ||''[[Pavetta cataractarum]]'' ||Northern pompon bride’s bush ||719.2 |- |[[Noordelike skulpblombos]]||''[[Bowkeria cymosa]]''||Escarpment Shell-flower||672 |- |[[Noordelike valspendoring]] ||''[[Putterlickia neglecta]]'' ||Northern false spikethorn ||754 |- |[[Notsung]]||''[[Halleria lucida]]''||Tree fuchsia||670 |- |[[Okavangoboswilg]] ||''[[Combretum albopunctatum]]'' ||Okavango bushwillow ||531.2 |- |[[Oleasterboswilg]] ||''[[Combretum elaeagnoides]]'' ||Oleaster bushwillow ||534.3 |- |[[Olienhout]]||''[[Olea europaea subsp. cuspidata]]''||Wild olive<br>African olive||617 |- |[[Olifantsrivierbroodboom]]||''[[Encephalartos lanatus]]''||Olifants River cycad||5.2 |- |[[Olifantsrivierboswilg]] ||''[[Combretum petrophilum]]'' ||Olifants River bushwillow ||542.1 |- |[[Omsambeet]]||''[[Millettia grandis]]''||Umzimbeet||227 |- |[[Onderbos]]||''[[Trichocladus crinitus]]''||Black hazel||142 |- |[[Oordeelboom]]||''[[Erythrophleum africanum]]''||Ordeal tree||194 |- |[[Oorlogskloofsterboom]] ||''[[Cliffortia dichotoma]]'' ||Oorlogskloof startree ||145.7 |- |[[Oos-Kaapse hardepeer]]||''[[Olinia micrantha]]''||Eastern Cape hard-pear||514.1 |- |[[Oos-Kaapse reusebroodboom]]||''[[Encephalartos altensteinii]]''||Eastern Cape cycad||3 |- |[[Oos-Kaapse smalblaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia linearis subsp. linearis]]'' ||Eastern Cape narrow-leaved spike-thorn ||399.1 |- |[[Oostelike koeniebos]] ||''[[Searsia pallens]]'' ||Eastern kunibush ||395 |- |[[Opregte suikerbos]]||''[[Protea repens]]''||Real sugarbush||94.2 |- |[[Opregte waaierpalm]]||''[[Hyphaene petersiana]]''||Real fan palm||24 |- |[[Oranjedruiweranker]] ||''[[Hyalosepalum afrum]]'' ||Orange grape creeper ||104.8 |- |[[Otavibasboontjie]]||''[[Elephantorrhiza schinziana]]''||Otavi elephantroot||192.5 |- |[[Otjihipakanniedood]] ||''[[Commiphora otjihipana]]'' ||Otjihipa corkwoord ||284.5 |- |[[Ouhout]]||''[[Leucosidea sericea]]''||Oldwood||145 |- |[[Outeniekwa-erica]]||''[[Erica inconstans]]'' ||Outeniqua tree erica ||574.1 |- |[[Outeniekwakreupelhout]] ||''[[Leucospermum glabrum]]'' ||Outeniqua pincushion ||84.3 |- |[[Outeniekwafonteinbos]] ||''[[Psoralea diturnerae]]'' ||Outeniqua fountainbush ||750 |- |[[Outeniekwageelhout]]||''[[Afrocarpus falcatus]]''||Outeniqua yellowwood||16 |- |[[Outeniekwagonna]] ||''[[Passerina falcifolia]]'' ||Outeniqua gonna ||520 |- |[[Ovambomahonie]] ||''[[Entandrophragma spicatum]]'' ||Ovambo mahogany ||294 |- |[[Owamboperdepram]] ||''[[Zanthoxylum ovatifoliolatum]]'' ||Kaoko knobwood ||255.2 |- |[[Paddaboom]]||''[[Tabernaemontana elegans]]''||Toad tree||644 |- |[[Palmiet]] ||''[[Prionium serratum]]'' ||Palmiet ||768 |- |[[Pambatieboom]]||''[[Anastrabe integerrima]]''||Pambati tree||671 |- |[[Papegaaiboomheide]] ||''[[Erica psittacina ]]'' ||Parrot tree erica ||574.4 |- |[[Papierbasdoring]] ||''[[Vachellia sieberiana var. woodii]]''||Paper-bark thorn||187 |- |[[Papierbaskanniedood]]||''[[Commiphora marlothii]]''||Paperbark corkwood||278 |- |[[Papierbasmirtebessie]]||''[[Eugenia zuluensis]]''||Paper-bark myrtle||554 |- |[[Papierbasvalsdoring]]||''[[Albizia tanganyicensis]]''||Paperbark false-thorn||157 |- |[[Parlotabroodboom]] ||''[[Encephalartos relictus]]'' ||Parlota cycad ||12.5 |- |[[Pendoring]]||''[[Gymnosporia buxifolia]]''||Common spike-thorn||399 |- |[[Pendoringkaree]] ||''[[Searsia gueinzii]]'' ||Thorny karee ||384 |- |[[Pendoringtaaibos]] ||''[[Searsia pterota]]'' ||Winged currant ||391.2 |- |[[Peperblaarboom]]||''[[Warburgia salutaris]]''||Pepper-bark tree||488 |- |[[Peperblaarkanniedood]]||''[[Commiphora mossambicensis]]''||Pepper-leaf corkwood||281 |- |[[Perdekopspeldekussing]] ||''[[Leucospermum reflexum]]'' ||Rocket pincushion ||85.2 |- |[[Perdepis]]||''[[Clausena anisata]]''||Horsewood<br />False horsewood||265 |- |[[Perdepram]]||''[[Zanthoxylum davyi]]''||Knobwood||254 |- |[[Persbesem]]||''[[Polygala virgata]]''||Purple broom<br />Moth-fruit||302.2 |- |[[Persblaarvalsdoring]] ||''[[Albizia antunesiana]]'' ||Purple-leaved false-thorn ||151 |- |[[Perssambreelblom]]||''[[Karomia speciosa]]''||Wild parasol flower||668 |- |[[Persstamkanniedood]] ||''[[Commiphora multijuga]]'' ||Purple-stemmed corkwood ||282 |- |[[Petersvy]]||''[[Ficus petersii]]''||Peters's wild fig||48.1 |- |[[Peulmahonie]]||''[[Afzelia quanzensis]]''||Pod-mahogany||207 |- |[[Pienkbauhinia]]||''[[Bauhinia urbaniana]]''||Pink bauhinia||208.7 |- |[[Pienkblompeer]]||''[[Dombeya burgessiae]]''||Pink wild pear||468.1 |- |[[Pienkkeurboom]] ||''[[Virgilia divaricata]]'' ||Pink keurboom ||221.1 |- |[[Pienkmispel]] ||''[[Feretia aeruginescens]]'' ||Pink-medlar ||696.4 |- |[[Pistoolbos]] ||''[[Justicia adhatodoides]]'' ||Pistol bush ||681 |- |[[Platkroon]]||''[[Albizia adianthifolia]]''||Flat crown||148 |- |[[Platorandbroodboom]] ||''[[Encephalartos brevifoliolatus]]'' ||Escarpment cycad ||3.3 |- |[[Platorandperdepram]] ||''[[Zanthoxylum thorncroftii]]'' ||Escarpment knobwood ||255.3 |- |[[Platorandboekenhout]]||''[[Faurea galpinii]]''||Forest boekenhout||73 |- |[[Platorandkaree]] ||''[[Searsia transvaalensis]]'' ||Escarpment karee ||394.1 |- |[[Pluisblomjakkalskoffie]] ||''[[Empogona kirkii subsp. junodii]]'' ||Fluffy-flower jackal-coffee|| 698.3 |- |[[Poeierbaskatjiepiering]]||''[[Gardenia ternifolia]]''||Yellow gardenia<br />Powder-bark gardenia||690.3 |- |[[Poeierkwasboom]]||''[[Barringtonia racemosa]]''||Lagoon powderpufftree<br />Powder-puff tree||524 |- |[[Poerabessie]] ||''[[Vitex pooara]]'' ||Poora fingerleaf ||663 |- |[[Pokysterhout]]||''[[Noronhia foveolata]]''||Common pock ironwood||615 |- |[[Pompomrysbos]] ||''[[Cliffortia serpyllifolia]]'' ||Pompon ricebush ||145.16 |- |[[Pompombruidsbos]] ||''[[Pavetta cooperi]]'' ||Pompom brides-bush ||719.4 |- |[[Pondo-kokoboom]] ||''[[Maytenus oleosa]]'' ||Pondo kokotree ||400.1 |- |[[Pondotreurdoring]]||''[[Colubrina nicholsonii]]||Pondo weeping-thorn||453.8 |- |[[Pondowitpeer]] ||''[[Apodytes abbottii]]'' ||Pondo white pear ||422.1 |- |[[Pondoboesmanstee]] ||''[[Lydenburgia abbottii]]'' ||Pondo bushman's tea ||407 |- |[[Pondodoringklipels]] ||''[[Canthium vanwykii]]''||Pondo turkey-berry ||710.1 |- |[[Pondojakkalskoffie]] ||''[[Empogona africana]]'' ||Pondo jackal-coffee ||698.1 |- |[[Pondokruisbessie]]||''[[Grewia pondoensis]]''||Pondo crossberry||463.5 |- |[[Pondomelkbessie]] ||''[[Manilkara nicholsonii]]''||Pondo milkberry||586.1 |- |[[Pondopalm]]||''[[Jubaeopsis afra]]''||Pondo coconut||27 |- |[[Pondoranktaaibos]] ||''[[Searsia acocksii]]'' ||Pondo climbing currant ||377.2 |- |[[Pondorooihout]] ||''[[Ochna sp. nov.]]'' ||Pondo plane ||481.1 |- |[[Pondospookbos]] ||''[[Brunia trigyna]]'' ||Pondo ghostbush ||141.1 |- |[[Pondosybas]] ||''[[Maytenus abbottii]]'' ||Pondo silky-bark ||398.1 |- |[[Pondotolbos]] ||''[[Leucadendron pondoense]]'' ||Pondoland conebush ||81.4 |- |[[Pondovy]] ||''[[Ficus bizanae]]'' || Pondoland fig ||46 |- |[[Pondovalspendoring]] ||''[[Putterlickia retrospinosa]]'' ||Pondo false spikethorn ||403.3 |- |[[Pondowaterbessie]]||''[[Syzygium pondoense]]''||Pondo waterwood||558.1 |- |[[Populierblaarvy]] ||''[[Ficus fischeri]]'' ||Poplar-leaved fig ||68 |- |[[Potbergsuikerbos]]||[[Potbergsuikerbos|''Protea aurea'' subsp. ''potbergensis'']]||Potberg sugarbush ||90.6 |- |[[Pronkonderbos]]||''[[Trichocladus grandiflorus]]''||Green hazel||144 |- |[[Pronkrooihout]]||''[[Ochna natalitia]]''||Natal plane||481 |- |[[Pronkverfbos]]||''[[Indigofera jucunda]]''||Showy Indigo||226.4 |- |[[Pruimvingerblaar]] ||''[[Vitex ferruginea]]'' ||Plum fingerleaf ||659 |- |[[Pylgif]]||''[[Adenium boehmianum]]''||Namibian impalalily||647.2 |- |[[Pynbos]] ||''[[Smodingium argutum]]'' ||Agony bush ||367 |- |[[Pypsteelboom]]||''[[Vitex rehmannii]]''||Pipe-stem tree||664 |- |[[Raasblaar]]||''[[Combretum zeyheri]]''||Large-fruited bushwillow||546 |- |[[Rankboswilg]]||''[[Combretum patelliforme]]'' ||Combretum patelliforme ||534 |- |[[Rankklipels]] ||''[[Keetia gueinzii]]'' ||Climbing-turkeyberry ||714 |- |[[Rankrosyntjie]]||''[[Grewia afra]]''||Climbing raisin||459 |- |[[Ranksaffraan]] ||''[[Lauridia tetragona]]'' ||Climbing saffron ||411.1 |- |[[Ranksaffraanboom]] ||''[[Lauridia reticulata]]'' ||Tree climbing saffron ||411.3 |- |[[Ranksterappel]] ||''[[Diospyros simii]]'' ||Climbing star-apple ||609 |- |[[Rankvingerblaar]] ||''[[Vitex harveyana]]'' ||Scrambling fingerleaf ||660 |- |[[Reepbaskanniedood]] ||''[[Commiphora discolor]]'' ||Stringy-barked corkwood ||274.1 |- |[[Renosterkoffie]] ||''[[Kraussia floribunda]]'' ||Rhino-coffee ||700.1 |- |[[Reuseblaarvy]] ||''[[Ficus lutea]]'' ||Giant-leaved fig ||61 |- |[[Reusebroodboom]]||''[[Encephalartos natalensis]]''||Natal cycad||10 |- |[[Reusepokysterhout]]||''[[Noronhia peglerae]]''||Giant Pock-ironwood||616 |- |[[Reuserosyntjie]]||''[[Grewia hexamita]]''||Giant raisin||460 |- |[[Reuseseeboontjie]]||''[[Entada rheedii]]''||Giant seabean||193.3 |- |[[Riemblaarsuikerbos]] ||''[[Protea lorifolia]]'' ||Strap-leaved sugarbush ||91 |- |[[Riffelstampendoring]]||''[[Gymnosporia heterophylla]]''||Zulu spike-thorn||401.6 |- |[[Ringbaskanniedood]] ||''[[Commiphora steynii]]'' ||Ringed-bark corkwood ||288 |- |[[Rivierblompeer]] ||''[[Dombeya kirkii]]'' ||River wildpear ||470 |- |[[Rivierdwababessie]] ||''[[Monanthotaxis obovata]]'' ||River dwababerry ||108 |- |[[Rivierkriedoring]]||''[[Lycium hirsutum]]''||River honey-thorn||669.12 |- |[[Riviernaboom]]||''[[Euphorbia triangularis]]''||River euphorbia||356 |- |[[Rivierrankdoring]]||''[[Senegalia schweinfurthii var. schweinfurthii]]''||River climbing thorn||184.1 |- |[[Rivierrooipeer]]||''[[Scolopia stolzii]]''||River redpear||496.2 |- |[[Riviertaaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. gracilis]]'' ||River firethorn crowberry ||392.2 |- |[[Riviertolbos]] |||''[[Leucadendron salicifolium]]'' ||Common stream conebush ||82.1 |- |[[Riviertrassiedoring]] |||[[''Vachellia hebeclada'' subsp. ''chobiensis'']] ||River candle-pod thorn ||170.1 |- |[[Riviervaderlandswilg]]||''[[Combretum erythrophyllum]]''||River bushwillow||536 |- |[[Rivierwildemispel]] ||''[[Vangueria proschii]]'' ||River wild-medlar ||702.4 |- |[[Rivierwitbos]] ||''[[ Maerua gilgii]]''||River spiderbush ||133.1 |- |[[Robinsonkreupelhout]] ||''[[Leucospermum pluridens]]'' ||Robinson pincushion ||84.4 |- |[[Rondeblaargifboom]] ||''[[Acokanthera rotundata]]'' ||Round-leaved poison-bush ||640 |- |[[Rondeblaarharpuisboom]] ||''[[Ozoroa longipes]]'' ||Round-leaved resin tree ||372 |- |[[Rondevrugbospendoring]] ||''[[Gymnosporia harveyana subsp. harveyana]]'' || Black forest spike-thorn ||399.2 |- |[[Rooibergsepterbos]] ||''[[Paranomus roodebergensis]]'' ||Rooiberg tree sceptre<br />Honey-scented sceptre ||72.6 |- |[[Rooibitterbessie]] ||''[[Strychnos henningsii]]'' ||Red bitterberry ||625 |- |[[Rooiblaarrotsvy]] ||''[[Ficus ingens]]''||Red-leaved fig||55 |- |[[Rooiblompendoring]] ||''[[Gymnosporia rubra]]'' ||Red-flower spike-thorn ||402.5 |- |[[Rooiboekenhout]]||''[[Protorhus longifolia]]''||Red beech||364 |- |[[Rooibos]] ||''[[Aspalathus linearis]]'' ||Rooibos tea ||225.10 |- |[[Rooiboswilg]] ||''[[Combretum apiculatum]]''||Okavango bushwillow||532 |- |[[Rooidoring]] ||''[[Vachellia gerrardii subsp. gerrardii]]'' ||Red thorn ||167 |- |[[Rooi-els (boom)|Rooi-els]] ||''[[Cunonia capensis]]''||Red alder||140 |- |[[Rooiessenhout]] ||''[[Trichilia emetica]]''||Natal mahogany ||301 |- |[[Rooihaakbessie]] ||''[[Artabotrys monteiroae]]'' ||Red hook-berry ||105.2 |- |[[Rooihaak]] ||''[[Vachellia reficiens subsp. reficiens]]'' ||Red umbrella thorn||181 |- |[[Rooihartboom]]||''[[Hymenocardia ulmoides]]''||Red-heart tree||317 |- |[[Rooi-ivoor]]||''[[Phyllogeiton zeyheri]]''||Red ivory||450 |- |[[Rooikershout]]||''[[Pterocelastrus rostratus]]''||Red candlewood||408 |- |[[Rooikweper]]||''[[Cryptocarya wyliei]]''||Red quince||117 |- |[[Rooipeer]]||''[[Scolopia mundii]]''||Red pear||496 |- |[[Rooipendoring]]||''[[Gymnosporia senegalensis]]''||Red spike-thorn||402 |- |[[Rooipronkstert]]||''[[Gelrebia rubra]]''||Red plumeflower||214.3 |- |[[Rooiranksalie]]||''[[Buddleja pulchella]]''||Red Climbing Sagewood||636.4 |- |[[Rooistinkhout]]||''[[Prunus africana]]''||Red stinkwood||147 |- |[[Rooisuikerbos]] ||''[[Protea grandiceps]]'' ||Red sugarbush ||89.2 |- |[[Rooitolbos]] ||''[[Leucadendron discolor]]'' ||Piketberg conebush ||79 |- |[[Rooivoëlbessie]] ||''[[Psychotria zombamontana]]''||Red bird-berry||723.1 |- |[[Rooivrugwitstinkhout]] ||''[[Celtis mildbraedii]]''||Natal white stinkwood||41 |- |[[Rooivy]] ||''[[Stoeberia arborea]]'' ||Red fig ||103.4 |- |[[Rooiwortelboom]]||''[[Rhizophora mucronata]]''||Red mangrove||526 |- |[[Rooiysterhout]]||''[[Ochna holstii]]''||Red ironwood||480 |- |[[Rosyntjiebos]]||''[[Grewia flava]]''||Sandpaper raisin||459.1 |- |[[Rotsblompeer]]||''[[Dombeya autumnalis]]''||Rock wildpear||468 |- |[[Rotsboswilg]] ||''[[Combretum moggii]]'' ||Rock bushwillow ||542 |- |[[Rotskanniedood]] ||''[[Commiphora saxicola]]'' ||Rock corkwood ||286 |- |[[Rotstolbos]] ||''[[Leucadendron strobilinum]]'' ||Peninsula conebush ||78 |- |[[Ruigtekriedoring]] ||''[[Lycium acutifolium]]'' ||Thicket honey-thorn ||669.5 |- |[[Saalpeultjieboom]]||''[[Wrightia natalensis]]''||Saddle pod||650 |- |[[Safsafwilger]]||[[Safsafwilger|''Salix mucronata'' subsp. subserrata'']]||Safsaf willow||36 |- |[[Sambokpeul]]||''[[Cassia abbreviata subsp. beareanna]]'' ||Sjambokpod||212 |- |[[Sandboswilg]] ||''[[Combretum engleri]]'' ||Sand bushwillow ||535 |- |[[Sandbruidsbos]] ||''[[Pavetta catophylla]]'' ||Sand bride’s bush ||719.3 |- |[[Sanddoring]] ||''[[Vachellia arenaria]]'' ||Sand thorn ||186 |- |[[Sandessenhout]]||''[[Xylia torreana]]''||Sand ash||192 |- |[[Sandivoor]]||''[[Phyllogeiton trachybasis]]''||Sand ivory||450.1 |- |[[Sandjakkalskoffie]] ||''[[Empogona maputensis]]'' ||Maputo jackal-coffee ||699.1 |- |[[Sandjasmyn]] ||''[[Schrebera trichoclada]]'' ||Sand jasmine<br />Wing-leaved wooden pear ||613 |- |[[Sandkamhout]]||''[[Baphia massaiensis]]''||Sand camwoord||223 |- |[[Sandkanariebessie]] ||''[[Suregada zanzibariensis]]'' ||Sand canaryberry ||340 |- |[[Sandkanniedood]]||''[[Commiphora angolensis]]''||Sand corkwood||272 |- |[[Sandkiepersol]] ||''[[Cussonia arenicola]]'' ||Sand cabbage-tree ||561.1 |- |[[Sandkroonbessie]] ||''[[Crossopteryx febrifuga]]'' ||Sand crown-berry ||683 |- |[[Sandnoemnoem]] ||''[[Carissa tetramera]]'' ||Sand num-num ||640.6 |- |[[Sandolien]]||''[[Dodonaea viscosa]]''||African sandolive<br />Hopbush||437.1 |- |[[Sandperdepram]] ||''[[Zanthoxylum leprieurii]]'' ||Sand knobwood ||255.1 |- |[[Sandrooihout]] ||''[[Ochna barbosae]]'' ||Sand plane ||479.2 |- |[[Sandsterappel]]||''[[Diospyros loureiriana]]''||Sand star-apple||604.1 |- |[[Sanduiehout]] ||''[[Cassipourea mossambicensis]]'' ||Sand onionwood ||531 |- |[[Sandveldhaarpuisboom]] ||''[[Ozoroa obovata var. elliptica]]'' ||Sandveld resin tree ||373.5 |- |[[Sandveldluisiesbos]] ||''[[Leucospermum rodolentum]]'' ||Sandveld pincushion ||83 |- |[[Sandveldwitgat]] ||''[[Boscia filipes]]'' ||Sandveld shepherd's tree ||123.1 |- |[[Sebrabaskanniedood]]||''[[Commiphora viminea]]'' ||Zebra-bark corkwood||279 |- |[[Sebrabergwitbos]] ||''[[Maerua sebrabergensis]]'' ||Zebra mountain spiderbush ||751 |- |[[Sebrahout]]||''[[Dalbergia melanoxylon]]''||Zebrawood||232 |- |[[Seepbos]]||''[[Noltea africana]]''||Soap bush||453 |- |[[Seepnetel]]||''[[Pouzolzia mixta]]''||Soap nettle||71 |- |[[Sekhukhunedoring]] ||''[[Vachellia sekhukhuniensis]]'' ||Sekhukhune thorn ||184.5 |- |[[Sekelblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia recurvata]]'' ||Sickle-leaved ricebush ||145.14 |- |[[Sekelbos]]||''[[Dichrostachys cinerea]]''||Sickle-bush||190 |- |[[Sekhukhuneboesmanstee]] ||''[[Lydenburgia cassinoides]]''||Sekhukhuni bushman's tea ||406 |- |[[Sekhukhunebobbejaanstert]] ||''[[Xerophyta retinervis var. multiramosa]]'' ||Sekhukhune baboon's tail ||770 |- |[[Sekhukhunekaree]] ||''[[Searsia sekhukhuniensis]]'' ||Sekhukhune karee ||393.3 |- |[[Septeeboom]]||''[[Cordia afra]]''||Septee tree||652 |- |[[Septemberbossie]]||''[[Polygala myrtifolia]]''||September bush||302.1 |- |[[Septemberklokkies]]||''[[Rothmannia globosa]]''||Bell gardenia||695 |- |[[Serpentyndoring]] ||''[[Senegalia loetteri]]'' ||Serpentine thorn ||755 |- |[[Serpentynsuikerbos]] ||''[[Protea curvata]]'' ||Serpentine sugarbush ||88.1 |- |[[Sigsagkapperbos]] ||''[[Capparis fascicularis var. fascicularis]]'' ||Zigzag caperbush ||129.7 |- |[[Silwerblaarmelkpruim]]||''[[Englerophytum natalense]]''||Natal milkplum||582 |- |[[Silwerboom]]||''[[Leucadendron argenteum]]''||Silver tree||77 |- |[[Silwerbos]] ||[[Silwerbos|''Leucadendron uliginosum'' subsp. ''uliginosum'']] ||Outeniqua conebush ||82.6 |- |[[Silwerhoekstamrosyntjie]]||''[[Grewia gracillima]]''||Silver square-stemmed raisin||459.4 |- |[[Silwerwilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''hirsuta'']] ||Silver willow ||35.1 |- |[[Skeweblaarbasboontjie]] ||''[[Elephantorrhiza suffruticosa]]'' ||Skew-leaved elephantroot||193.1 |- |[[Skilferbasdoring]] ||''[[Vachellia exuvialis]]'' ||Flaky-barked thorn ||164.1 |- |[[Skoensoolpeul]]||''[[Brachystegia boehmii]]''||Mufuti msasa<br />Prince-of-Wales msasa||198.2 |- ||[[Skotseratel]] ||''[[Amblygonocarpus andongensis]]'' ||Scotsman's rattle||190.2 |- |[[Skraalrysbos]] ||''[[Cliffortia denticulata]]'' ||Slender ricebush ||145.6 |- |[[Skurweblaarbos]]||''[[Ehretia amoena]]''||Sandpaper bush||656 |- |[[Skurweblaarkanniedood]]||''[[Commiphora edulis]]''||Rough-leaved corkwood||275 |- |[[Skurweblaarrosyntjie]]||''[[Grewia flavescens]]''||Velvet raisin||459.2 |- |[[Skurwevyeboom]] ||''[[Ficus capreifolia]]'' || Rough-leaved fig tree ||50.1 |- |[[Silwerblaarsuikerbos]] ||[[Silwerblaarsuikerbos|''Protea roupelliae'' subsp. ''roupelliae'']] ||Silver sugarbush ||96 |- |[[Silwerblompeer]] ||''[[Dombeya pulchra]]'' ||Silver wildpear ||470.1 |- |[[Skraalkaree]] ||''[[Searsia keetii]]'' ||Slender karee ||384.5 |- |[[Skurweblaarwitgat]] ||''[[Boscia angustifolia var. corymbosa]]'' ||Rough-leaved shepherd tree ||123 |- |[[Slaaibos]] ||''[[Didelta spinosa]]'' ||Thorny salad bush ||736.2 |- |[[Slapbergsoetdoring]] ||''[[Vachellia theronii]]'' ||Slender mountain sweet thorn ||172.3 |- |[[Slapdoring]] ||''[[Vachellia permixta]]'' ||Slender thorn ||179.1 |- |[[Slapfonteinbos]] ||''[[Psoralea affinis]]'' ||Slender fountainbush ||226.14 |- |[[Slaphoringaalwyn]] ||''[[Aloe speciosa]]'' ||Tilt-head aloe ||30.5 |- |[[Slapkanniedood]] ||''[[Commiphora virgata]]'' ||Slender corkwood ||290 |- |[[Slapkriedoring]] ||''[[Lycium bosciifolium]]'' ||Limpopo honey-thorn ||669.8 |- |[[Slaploot]] ||''[[Senegalia senegal var. leiorhachis]]'' ||Slender three-hooked thorn||185 |- |[[Slymappel]]||''[[Azanza garckeana]]''||Snot apple||466 |- ||[[Smalblaarbasboontjie]] ||''[[Elephantorrhiza goetzei]]'' ||Narrow-pod elephantroot||192.1 |- ||[[Smalblaarghwarrie]] ||''[[Euclea linearis]]'' ||Lance-leaved guarri ||596 |- |[[Smalblaarharpuisbos]]||''[[Ozoroa paniculosa var. salicina]]''||Narrow-leaved resin tree||375.1 |- |[[Smalblaarkapperbos]] ||''[[Capparis brassii]]'' ||Narrow-leaved caperbush ||129.6 |- |[[Smalblaarmosterdboom]] ||''[[Salvadora australis]]'' ||Narrow-leaved mustard-tree ||621 |- |[[Smalblaarsuikerbos]] ||''[[Protea lanceolata]]'' ||Lance-leaved sugarbush ||90.1 |- |[[Smalblaarwasbessie]]||''[[Morella serrata]]''||Lance-leaved waxberry||38 |- |[[Smalblad]]||''[[Metrosideros angustifolia]]''||Lance-leaved myrtle||559 |- |[[Snuifkalbassie]]||''[[Oncoba spinosa]]''||Snuff-box tree||492 |- |[[Soetdoring]] ||''[[Vachellia karroo]]''||Sweet thorn||172 |- |[[Soutpansbergdoring]] ||''[[Senegalia montis-salinarum]]'' ||Soutpansberg thorn ||753 |- |[[Soutpansbergmadeliefiebos]]||''[[Callilepis caerulea]]''||Soutpansberg Marguerite||736.3 |- |[[Soutpansbergroosappel]] ||''[[Memecylon soutpansbergense]]'' ||Soutpansberg rose-apple ||763 |- |[[Soutpansbergwildemispel]] ||''[[Vangueria soutpansbergensis]]'' ||Soutpansberg wild-medlar ||703.1 |- |[[Spalkpendoring]] ||''[[Gloveria integrifolia]]'' ||Splint spike-thorn ||403.9 |- |[[Spekboom]]||''[[Portulacaria afra]]''||Porkbush||104 |- |[[Spitsblaarspeldekussing]] ||''[[Leucospermum saxosum]] ''||Escarpment pincushion ||85.3 |- |[[Spoegboom]] ||''[[Commiphora cervifolia]]''|| Antler-leaved corkwood || 273.5 |- |[[Springsaadboom]] ||''[[Shirakiopsis elliptica]]'' || Jumping-seed tree ||342 |- |[[Sprokiesboom]] ||''[[Moringa ovalifolia]]'' || Phantomtree ||137 |- |[[Stamlose broodboom]] ||''[[Encephalartos villosus]]'' ||Ground cycad ||14.20 |- |[[Stamvrug]]||''[[Englerophytum magalismontanum]]''||Transvaal milkplum||581 |- |[[Stamvrugklimop]] ||''[[Tiliacora funifera]]'' ||Elbow leaf || 104.7 |- |[[Stamvrugysterpruim]]||''[[Drypetes natalensis]]''||Natal ironplum||316 |- |[[Stekelblaarklapper]]||''[[Strychnos pungens]]''||Spine-leaved monkey||628 |- ||[[Stekelsplinterboontjie]] ||''[[Adenopodia spicata]]'' ||Spiny splinterbean ||193.5 |- |[[Sterkastaiing]]||''[[Sterculia rogersii]]''||Large-leaved star-chestnut||477 |- |[[Sterboom]] ||''[[Cliffortia arborea]]'' ||Startree ||145.1 |- |[[Sterkbos]]||''[[Terminalia prunioides]]''||Lowveld cluster-leaf||550 |- |[[Sterretjierosyntjie]]||''[[Grewia sulcata]]''||Stellar raisin||463.9 |- |[[Sterretjierysbos]]||''[[Cliffortia nitidula]]''||Starry rice-bush||145.2 |- |[[Stinkbessievingerblaar]]||''[[Vitex mombassae]]''||Poora-berry||660.1 |- |[[Stinkblaarsuikerbos]] ||''[[Protea susannae]]'' ||Stink-leaf sugarbush ||98.1 |- |[[Stinkbos]] ||''[[Boscia foetida]]''||Stinkbush||124 |- |[[Stinkebbehout]] ||''[[Heywoodia lucens]]''||Stink ebony ||306 |- |[[Stinkhout]] ||''[[Ocotea bullata]]''||Stinkwood||118 |- |[[Stinkwitgat]] ||''[[Boscia foetida subsp. rehmanniana]]'' ||Stink shepherd's tree ||125 |- |[[Stompblaartaaibos]]||''[[Searsia rehmanniana]]''||Blunt-leaved currant||393.4 |- |[[Stormbos]] ||''[[Cadaba aphylla]]'' ||Leafless worm bush ||129 |- |[[Strandaalwyn]] ||''[[Aloe thraskii]]'' ||Strand aloe ||30.7 |- |[[Suidelike skulpblombos]]||''[[Bowkeria verticillata]]''||Southern Shell-flower||673 |- |[[Suidkuskiepersol]] ||''[[Cussonia nicholsonii]]''||Natal coast cabbage tree||565.1 |- |[[Suurbergbroodboom]]||''[[Encephalartos longifolius]]''||Suurberg cycad||9 |- |[[Suurbergkussingbos]]||''[[Oldenburgia grandis]]''||Suurberg cushion bush||737 |- |[[Suurbessie]]||''[[Dovyalis rhamnoides]]''||Common sourberry||509 |- |[[Suurkaree]]||''[[Searsia ciliata]]''||Sour karee||380.2 |- |[[Suurlat]] ||''[[Freylinia visseri]]'' ||Sandveld honey-bells ||670.4 |- |[[Suurpruim]] ||[[Suurpruim|''Ximenia afra'' var. ''afra'']] ||Large sour plum||103 |- |[[Suurtaaibos]] ||''[[Searsia krebsiana]]'' ||Mountain currant ||385.1 |- |[[Swakopmundkanniedood]] ||''[[Commiphora oblanceolata]]'' || Hyaena corkwood ||284.1 |- |[[Swartapiesdoring]] ||''[[Senegalia burkei]]''||Black monkey thorn||161 |- |[[Swartbaardsuikerbos]] ||''[[Protea lepidocarpodendron]]'' ||Black-bearded sugarbush ||90.5 |- |[[Swartbas]]||''[[Diospyros whyteana]]''||Bladder-nut||611 |- |[[Swartbitterbessie]] ||''[[Strychnos potatorum]]'' ||Black bitterberry ||630 |- |[[Swarthaak]] ||''[[Senegalia mellifera subsp. detinens]]'' ||Spike-flowered black-thorn ||176 |- |[[Swartvalstaaibos]]||''[[Allophylus africanus]]''||African false currant||425 |- |[[Swartwortelboom]]||''[[Bruguiera gymnorrhiza]]''||Black mangrove||527 |- |[[Swazibroodboom]] ||''[[Encephalartos aplanatus]]'' ||Swazi north-east forest cycad ||14.10 |- |[[Swazidoring]] ||''[[Vachellia swazica]]'' ||Swazi thorn ||187.2 |- |[[Swazigeelkeurboom]] ||''[[Calpurnia glabrata]]'' ||Swazi laburnum ||219.2 |- |[[Swazipendoring]] ||''[[Gymnosporia swazica]]'' ||Swazi spike-thorn ||749 |- |[[Swazi-uiehout]] ||''[[Cassipourea swaziensis]]'' ||Swazi onionwood ||531.1 |- |[[Sweepstokknoppiesboontjie]] ||''[[Maerua kaokoensis]]'' ||Kaoko beadbean ||133.8 |- |[[Sybas]]||''[[Maytenus acuminata]]''||Rock silky bark||398 |- |[[Sydoring]]||''[[Vachellia rehmanniana]]''||Silky thorn||182 |- |[[Syhaartolbos]] ||''[[Leucadendron pubescens]]'' ||Grey conebush ||81.3 |- |[[Syhaarveselbos]]||''[[Englerodaphne pilosa]]''||Silky fibre-bush||518 |- |[[Taaijakkalsbessie]] ||''[[Diospyros glandulifera]]'' ||Sticky star-apple ||603.2 |- |[[Tambotie]] ||''[[Spirostachys africana]]''||Tamboti||341 |- |[[Teerhout]] ||''[[Loxostylis alata]]''||Tarwood||365 |- |[[Teerysbos]] ||''[[Cliffortia paucistaminea]]'' ||Tea ricebush ||145.12 |- |[[Terblanzboom]] ||''[[Faurea macnaughtonii]]'' ||Terblanz beech||74 |- |[[Tolbalie]] ||''[[Empogona lanceolata]]''||Jackal-coffee ||699 |- |[[Tolvruglukwart]] ||''[[Oxyanthus speciosus subsp. stenocarpus]]'' ||Spindle-fruited loquat ||696.3 |- |[[Tongabergaalwyn]] ||[[Tongabergaalwyn|''Aloe marlothii'' subsp. ''orientalis'']] ||Tonga mountain aloe ||29.7 |- |[[Tongaboomaalwyn]] ||''[[Aloidendron tongaense]]'' ||Tonga tree aloe ||29.9 |- |[[Tongadoringkatjiepiering]] ||''[[Hyperacanthus microphyllus]]'' ||Tonga spiny gardenia ||689.7 |- |[[Tongakatjiepiering]] ||''[[Gardenia cornuta]]'' || Tonga gardenia ||690.1 |- |[[Tongakierie]] ||''[[Crateva kirkii]]'' ||Tonga kierie ||131 |- |[[Tongakwar]] ||''[[Psydrax fragrantissima]]'' ||Tonga quar ||712.1 |- |[[Tongalandbroodboom]] ||''[[Encephalartos ferox]]'' || Tongaland cycad ||3.4 |- |[[Towerghwarrie]]||''[[Euclea divinorum]]''||Magic guarri||595 |- |[[Transvaalbergsuikerbos]] of [[Transvaalbergsuikerbos|platorandsuikerbos]] ||''[[Protea rubropilosa]]'' ||Transvaal sugarbush ||97 |- |[[Transvaalsesambos]] ||''[[Sesamothamnus lugardii]]'' ||Sesame-bush ||680 |- |[[Trassiedoring]] ||''[[Vachellia hebeclada]]'' ||Candle-pod thorn ||170 |- |[[Treurbruidsbos]]||''[[Pavetta lanceolata]]''||Weeping bride's bush||718.1 |- |[[Treurharpuisboom]]||''[[Ozoroa engleri]]''||White resin tree||371 |- |[[Treurkersielemoen]]||''[[Teclea natalensis]]''||Natal cherry-orange||264 |- |[[Treursalie]]||''[[Buddleja auriculata]]''||Weeping Sagewood||636.5 |- |[[Treurtrassiedoring]]||''[[Vachellia hebeclada subsp. tristis]]'' ||Weeping candle-pod thorn ||170.2 |- |[[Trilblaarvy]] ||[[Trilblaarvy|''Ficus tremula'' subsp. ''tremula'']] ||Trembling-leaf fig ||67 |- |[[Tropiese blompeer]] ||''[[Dombeya quinqueseta]]'' ||Tropical wildpear ||470.5 |- |[[Tropiese kweper]] ||''[[Cryptocarya liebertiana]]'' ||Tropical wild quince ||113.1 |- |[[Tropiese pendoring]] ||''[[Gymnosporia maranguensis]]'' ||Tropical spike thorn ||399.9 |- |[[Troshofiesuikerbos]] ||''[[Troshofiesuikerbos|Protea welwitschii]]'' ||Cluster-head sugarbush ||98.2 |- |[[Trosvy]]||[[Trosvy|''Ficus sycomorus'' subsp. ''sycomorus'']]||Common cluster fig||66 |- |[[Tsitsikammatolbos]] ||[[Tsitsikammatolbos|''Leucadendron uliginosum'' subsp. ''glabratum'']] ||Tsitsikamma conebush ||82.5 |- |[[Tugelapendoring]] ||''[[Gymnosporia macrocarpa]]'' ||Tugela spike-thorn ||401.8 |- |[[Tugelastinkwitgat]] ||''[[Boscia foetida subsp. longipedicellata]]'' ||Tugela stinkbush ||124.1 |- |[[Tuitpeulpronkstert]] ||''[[Gelrebia rostrata]]'' ||Beaked-pod plumeflower ||214.6 |- |[[Tweeblaarkanniedood]] ||''[[Welwitschia mirabilis]]'' ||Welwitschia ||21.1 |- |[[Tweelingrooibessie]]||''[[Erythrococca trichogyne]]''||Twin red-berry||332.4 |- |[[Uiehout]]||''[[Cassipourea malosana]]''||Common onionwood||529 |- |[[Uitenhaagaalwyn]] ||''[[Aloe africana]]'' ||Uitenhage aloe ||28.2 |- |[[Umbeluzibroodboom]] ||''[[Encephalartos umbeluziensis]]'' ||Umbeluzi cycad ||14.19 |- |[[Umtiza]]||''[[Umtiza listeriana]]''||Umtiza||205 |- |[[Uniondaletolbos]] ||''[[Leucadendron rourkei]]'' ||Uniondale conebush ||81.6 |- |[[Vaalalbasterboom]] ||''[[Guilandina bonduc]]'' ||Grey nickar||214.4 |- |[[Vaalblaarwurmbos]] ||''[[Cadaba termitaria]]'' ||Grey-leaved worm bush||129.3 |- |[[Vaalboom]]||''[[Terminalia sericea]]''||Silver cluster-leaf||551 |- |[[Vaalkameeldoring]] ||''[[Vachellia haematoxylon]]'' ||Grey camel thorn ||169 |- |[[Vaalkiepersol]]||''[[Cussonia transvaalensis]]''||Transvaal cabbage tree||564.3 |- |[[Vaalkreupelhout]]|| [[Vaalkreupelhout|''Leucospermum conocarpdendron'' subsp. ''conocarpdendron'']] ||Grey pincushion||84 |- |[[Vaalpendoring]] ||''[[Gymnosporia capitata]]'' ||Ashen spike-thorn ||401.4 |- |[[Vaalpypsteelboom]]||''[[Vitex zeyheri]]''||Silver pipe-stem tree||666 |- |[[Vaalrosyntjie]]||''[[Grewia monticola]]''||Silver raisin||462 |- |[[Vaalstompie]] ||''[[Mimetes argenteus]]'' ||Silver pagoda ||72.7 |- |[[Vaaltolbos]] ||''[[Leucadendron conicum]]'' ||Garden Route conebush||78.1 |- |[[Valleibosnaboom]]||''[[Euphorbia grandidens]]''||Valley-bush euphorbia||350 |- |[[Valleiboswilg]] ||''[[Combretum stylesii]]'' ||Valley bushwillow ||545.5 |- |[[Valleirooibessie]]||''[[Erythrococca natalensis]]'' ||Valley redberry||332.5 |- |[[Valsassegaai]]||''[[Maesa lanceolata]]''||False assegai||577 |- |[[Valsbliksembos]]||''[[Pseudophyllanthus ovalis]]||False-lightningbush||305 |- |[[Valsblinkblaar]] ||''[[Itea rhamnoides]]'' || False shinyleaf ||138 |- |[[Valsbruidsbos]]||''[[Tarenna pavettoides]]''||False bride's bush||686 |- |[[Valsdoringklipels]] ||''[[Canthium armatum]]'' ||False turkeyberry ||715 |- |[[Valskatjiepiering]] ||''[[Rothmannia capensis]]''||Cape gardenia||693 |- |[[Valskiepersol]] ||''[[Neocussonia umbellifera]]''||False cabbage tree||566 |- |[[Valskralesnoer]] ||''[[Micrococca capensis]]'' ||False bead-string||332.2 |- |[[Valslekkerbreek]] ||''[[Brackenridgea zanguebarica]]'' ||Yellow false-plane ||483.1 |- |[[Valsmaroela]] ||''[[Lannea schweinfurthii]]''||False marula||363 |- |[[Valsmispel]] ||''[[Vangueriopsis lanciflora]]''||False medlar||704 |- |[[Valspendoring]] ||''[[Putterlickia pyracantha]]'' ||False spikethorn ||403.1 |- |[[Valspapierblom]] ||''[[Pisonia aculeata]]'' ||Mock bougainvillea ||103.8 |- |[[Valsperdebos]]||''[[Hippobromus pauciflorus]]''||False horsewood||438 |- |[[Valsrooipeer]]||''[[Pseudoscolopia polyantha]]''||False-redpear||499 |- |[[Valssilwerrosyntjie]]||''[[Grewia inaequilatera]]''||False-silver raisin||460.1 |- |[[Valssybas]]||''[[Robsonodendron eucleiforme]]''||False silky-bark||413 |- |[[Valstaaibos]]||''[[Allophylus decipiens]]''||Small-leaf false currant<br />Bastard currant||423 |- |[[Valsvaalrosyntjie]]||''[[Grewia subspathulata]]''||Hybrid raisin||463.8 |- |[[Vals-wag-'n-bietjie]]||''[[Ziziphus rivularis]]''||False buffalo-thorn||448 |- |[[Valswaterbessie]] ||''[[Rhynchocalyx lawsonioides]]'' ||False-waterberry ||523.1 |- |[[Valswitessenhout]] ||''[[Pseudobersama mossambicensis]]'' ||False white ash ||302 |- |[[Vanstadensbergheuningbostee]] ||''[[Cyclopia longifolia]]'' ||Van Stadensberg honeybush tea ||224.2 |- |[[Vanstadensepterboom]] ||''[[Paranomus reflexus]]'' ||Van Staden's sceptre ||72.4 |- |[[Vanwykshout]]||''[[Bolusanthus speciosus]]''||Tree wisteria||222 |- |[[Veldwildevy]] ||''[[Ficus burtt-davyi]]'' || Burtt Davy's fig ||49 |- |[[Vendabroodboom]] ||''[[Encephalartos hirsutus]]'' ||Venda cycad ||14.6 |- |[[Vendaboswilg]] ||''[[Combretum vendae]]'' ||Venda bushwillow ||540.3 |- |[[Vendasyhaarkoffie]] ||''[[Sericanthe andongensis subsp. legatti]]'' ||Venda silky-coffee ||697 |- |[[Vierblaarboswilg]] ||''[[Combretum adenogonium]]'' ||Four-leaved bushwillow ||531.4 |- |[[Viervingerbos]] ||''[[Bachmannia woodii]]'' ||Four-finger bush ||121 |- |[[Vlamdoring]]||''[[Senegalia ataxacantha]]''||Flame thorn||160 |- |[[Vlam-van-die-vlakte]]||''[[Bauhinia galpinii]]''||Pride-of-De Kaap||208.2 |- |[[Vlamklimop]] ||''[[Combretum microphyllum]]'' ||Flamecreeper ||545 |- |[[Vleidoring]] ||''[[Vachellia stuhlmannii]]'' ||Vlei thorn ||187.1 |- |[[Vleiknoppiesbos]] ||''[[Berzelia lanuginosa]]'' ||Marsh buttonbush ||141.2 |- |[[Vleirysbos]] ||''[[Cliffortia strobilifera]]'' ||Bog ricebush ||145.3 |- |[[Vleisneeubos]] ||''[[Berzelia albiflora]]'' ||Marsh snowbush ||141.3 |- |[[Vleitee]] ||''[[Cyclopia subternata]]'' ||Honeybush-tea ||224.4 |- |[[Vlerkboon]]||''[[Xeroderris stuhlmannii]]''||Wing bean||240 |- |[[Vlerkvrugpendoring]] ||''[[Gymnosporia hemipterocarpa]]'' ||Winged-fruit spike-thorn ||399.8 |- |[[Vlerkwortel]] ||''[[Polemanniopsis marlothii]]'' ||Winged-carrot ||746 |- |[[Vloedvlaktedoring]] || ''[[Vachellia kirkii subsp. kirkii var. kirkii]]'' ||Floodplain thorn ||173 |- |[[Voëlsitboom]]||''[[Antidesma venosum]]''||Tassel berry||318 |- |[[Vratjievrugbliksembos]]||''[[Clutia pulchella]]''||Warty-fruit lightning-bush||336.2 |- |[[Vratjiewitbessiebos]] ||''[[Flueggea verrucosa]]'' ||Warty white-berry bush ||309.1 |- |[[Vrystaatse geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia reflexa]]'' || Free State golden-pea<br />Sotho laburnum ||220.1 |- |[[Waaieraalwyn]] ||''[[Kumara plicatilis]]'' ||Franschhoek aloe ||29.6 |- |[[Waboom]]||''[[Protea nitida]]''||Wagon tree||86 |- |[[Wakkerstroomrooipeer]]||''[[Scolopia oreophila]]''||Wakkerstroom red-pear||496.1 |- |[[Wasagtige broodboom]] ||''[[Encephalartos cerinus]]'' ||Waxen cycad ||14.12 |- |[[Waterbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos eugene-maraisii]]'' ||Waterberg cycad ||3.1 |- |[[Waterbergrosyntjie]]||''[[Grewia rogersii]]''||Waterberg raisin||463.7 |- |[[Waterbessie]]||''[[Syzygium cordatum]]''||Water berry||555 |- |[[Waterboomheide]]||''[[Erica afra]]''||Water tree heath<br />Sweet scented heath||572 |- |[[Waterdoring]] ||''[[Vachellia nebrownii]]'' ||Water thorn ||177.1 |- |[[Waterkeurtjie]]||''[[Podalyria calyptrata]]''||Water blossom pea||225 |- |[[Waterpeer]]||''[[Syzygium guineense]]''||Water pear<br />Water berry||557 |- |[[Waterpokysterhout]] ||''[[Noronhia battiscombei]]'' ||Water pock-ironwood ||614 |- |[[Watersybas]] ||''[[Maytenus cordata]]'' ||Water silkybark||398.3 |- |[[Watertaaibos]] ||''[[Searsia gerrardii]]'' ||River karee ||378 |- |[[Watervaalbos]]||''[[Brachylaena neriifolia]]''||Cape silveroak<br />Water white alder||729 |- |[[Watervlier]]||''[[Nuxia oppositifolia]]''||Water elder||635 |- |[[Watervy]] ||''[[Ficus verruculosa]]'' ||Water fig ||67.1 |- |[[Waterwitsuikerbos]]||[[Waterwitsuikerbos|Protea punctata]]|| Water white sugarbush || 94.1 |- |[[Westelike geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia intrusa]]'' ||Western wild laburnum ||219.3 |- |[[Westelike koolhout]]||''[[Lachnostylis hanekomii]]''||Western coalwood||307.2 |- |[[Westelike smalblaarwasbessie]] ||''[[Morella integra]]'' ||Western lance-leaved wax-berry ||38.1 |- |[[Wilde-amandel]]||''[[Brabejum stellatifolium]]''||Wild almond||72 |- |[[Wilde-appelkoos]]||''[[Dovyalis zeyheri]]''||Wild apricot||511 |- |[[Wildedadelboom]]||''[[Phoenix reclinata]]''||Wild date palm||22 |- |[[Wildefrangipani]]||''[[Voacanga thouarsii]]''||Wild frangipani||646 |- |[[Wildegranaat]]||''[[Burchellia bubalina]]''||Wild pomegranate||688 |- |[[Wildegroenhaarboom]]||''[[Parkinsonia africana]]''||Wild green-hair tree||214 |- |[[Wildejasmyn]]||''[[Schrebera alata]]''||Wild jasmine||612 |- |[[Wildekanferboom]] ||''[[Cryptocarya myrtifolia]]'' ||Myrtle wild quince ||115 |- |[[Wildekastaiing]] ||''[[Calodendrum capense]]'' ||Cape chestnut ||256 |- |[[Wildelukwart]]||''[[Oxyanthus speciosus]]''||Wild loquat||696 |- |[[Wildemango]]||''[[Cordyla africana]]''||Wild mango||216 |- |[[Wildemispel]]||''[[Vangueria infausta]]''||Wild medlar||702 |- |[[Wildemoerbei]]||''[[Trimeria grandifolia]]''||Wild mulberry||503 |- |[[Wildenaeltjiebos]] ||''[[Montinia caryophyllacea]]'' ||Wild-clovebush ||137.5 |- |[[Wildenartjie]]||''[[Toddaliopsis bremekampii]]''||Wild mandarin||262 |- |[[Wildepatat]] ||''[[Maerua racemulosa]]'' ||Forest bush-cherry ||134 |- |[[Wildeperske]]||''[[Kiggelaria africana]]''||Wild peach||494 |- |[[Wildepiesang]]||''[[Ensete ventricosum]]''||Wild banana||31 |- |[[Wildepopulier]]||''[[Macaranga capensis]]''||Wild poplar<br />River macaranga||335 |- |[[Wildepruim]]||''[[Harpephyllum caffrum]]''||Wild plum||361 |- |[[Wildesalie]]||''[[Buddleja salviifolia]]''||Sagewood||637 |- |[[Wildesering]]||''[[Burkea africana]]''||Wild-seringa||197 |- |[[Wildesuikerappel]] ||''[[Annona senegalensis]]''||Wild custard-apple||105 |- |[[Wildevlier]] ||''[[Nuxia congesta]]''||Common wild elder||633 |- |[[Wilgerblaarwitgat]] ||''[[Boscia salicifolia]]''||Willow-leaved shepherd's tree||128.1 |- |[[Wilgerkorentebos]] ||''[[Searsia angustifolia]]''||Willow karee||377.1 |- |[[Wilgerkriedoring]] ||''[[Lycium arenicola]]'' ||Willow honeythorn ||669.7 |- |[[Wilgerpendoring‎]] ||''[[Gymnosporia bachmannii]]''||Willow spike-thorn||398.2 |- |[[Witbessiebos]]||''[[Flueggea virosa]]''||White-berry bush||309 |- |[[Witblombos]] ||''[[Metalasia muricata]]''||White bristle bush||736 |- |[[Witblomtontelhout]]||''[[Volkameria glabra]]''||Tinderwood||667 |- |[[Witbos]]||''[[Maerua cafra]]''||Spider bush||133 |- |[[Witels]]||''[[Platylophus trifoliatus]]''||White alder||141 |- |[[Witessenhout]]||''[[Bersama tysoniana]]''||Coastal white ash||443 |- |[[Witfluweelboomheide]] ||''[[Erica simii]]''||White-velvet tree erica||576 |- |[[Withaarbroodboom]]||''[[Encephalartos friderici-guilielmi]]''||White-haired cycad||4 |- |[[Without]]||''[[Ilex mitis]]''||Cape holly||397 |- |[[Witkaree]]||''[[Searsia pendulina]]''||White karree||396 |- |[[Witkershout]]||''[[Pterocelastrus echinatus]]''||White candlewood||405 |- |[[Witmelkhout]]||''[[Sideroxylon inerme]]''||White milkwood||579 |- |[[Witolienhout]]||''[[Buddleja saligna]]''||False olive||636 |- |[[Witonderbos]]||''[[Trichocladus ellipticus]]''||White hazel<br />Natal hazel||143 |- |[[Witpeer]]||''[[Apodytes dimidiata]]''||White pear||422 |- |[[Witrosyntjie]]||''[[Grewia bicolor]]''||Bastard raisin||458 |- |[[Witseebasboom]]||''[[Avicennia marina]]''||White mangrove||669 |- |[[Witsering]] ||''[[Kirkia acuminata]]''||White seringa||267 |- |[[Witstam]] ||''[[Euclea schimperi]]'' ||Glossy guarri||600 |- |[[Witdoring]] ||''[[Senegalia polyacantha subsp. campylacantha]]'' ||White-stemmed thorn||180 |- |[[Witranksalie]]||''[[Buddleja dysophylla]]''||White Climbing Sagewood||636.3 |- |[[Witstamkanniedood]]||''[[Commiphora tenuipetiolata]]''||White-stem corkwood||289 |- |[[Witstinkhout]]||''[[Celtis africana]]''||White stinkwood||39 |- |[[Witstippelbospendoring]]||''[[Gymnosporia nemorosa]]''||White forest spike-thorn||399.3 |- |[[Witsuikerbos]]||''[[Protea lacticolor]]''||Hottentot sugarbush||90 |- |[[Witysterhout]]||''[[Vepris lanceolata]]''||White ironwood||261 |- |[[Wolbaardsuikerbos]]||''[[Protea magnifica]]''||Queen sugarbush||86.1 |- |[[Wolftoon]]||''[[Wolftoon|Portulacaria namaquensis]]''||Namaqua porkbush||104.1 |- |[[Wolkbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos dolomiticus]]''||Wolkberg cycad||14.4 |- |[[Wolkbergdrakeboom]] ||''[[Dracaena transvaalensis]]''||Wolkberg dragon tree||30.10 |- |[[Wollerige baakhout]]||''[[Greyia radlkoferi]]''||Transvaal bottlebrush||445 |- |[[Wollerige broodboom]] ||''[[Encephalartos heenanii]]''||Woolly cycad||14.1 |- |[[Wollerige geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia woodii]]'' ||Woolly wild laburnum ||219.5 |- |[[Wollerige kapperbos]] ||''[[Capparis tomentosa]]''||Woolly caperbush||130.1 |- |[[Wolwedoring]] ||''[[Lycium oxycarpum]]''||Karoo honey-thorn||669.1 |- |[[Wolwegifboom]] ||''[[Hyaenanche globosa]]''||Hyaena poison||319 |- |[[Wonderboomvy]]||''[[Ficus salicifolia]]''||Wild rubber fig||60 |- |[[Wonderkanniedood]] ||''[[Commiphora buruxa]]''||Wonder corkwoord||272.5 |- |[[Wonderplant]] ||''[[Tinospora fragosa]]''||Marvel creeper||104.9 |- |[[Wonderstok]] ||''[[Tinospora tenera]]''||Marvel-creeper||104.10 |- |[[Woodbroodboom]]||''[[Encephalartos woodii]]''||Wood's giant-cycad||14 |- |[[Worsboom]]||''[[Kigelia africana]]''||Sausage tree||678 |- |[[Wortelboommahonie]] ||''[[Xylocarpus granatum]]'' ||Mangrove mahogany ||294.5 |- |[[Wurmbasvalsdoring]]||''[[Albizia anthelmintica]]''||Worm-bark false-thorn||150 |- |[[Wyliespoortaalwyn]] ||''[[Aloe angelica]]''||Wyliespoort aloe||28.4 |- |[[Ysterhout]]||''[[Olea capensis]]''||Black ironwood||618 |- |[[Ystermartiens]] ||''[[Laurophyllus capensis]]''||Iron martin||366 |- |[[Zambeziboswilg]] ||''[[Combretum celastroides]]'' ||Zambezi bushwillow ||533.8 |- |[[Zambezikanferfoelieboom]] ||''[[Turraea zambesica]]'' ||Zambezi honeysuckletree ||297.1 |- |[[Zambezikiaat]]||''[[Baikiaea plurijuga]]''||Zambezi-teak||206 |- |[[Zambeziboswilg]] ||''[[Combretum celastroides]]'' ||Zambezi bushwillow ||533.8 |- |[[Zambezikaree]] ||''[[Searsia lucens]]''||Zambezi karee||388.2 |- |[[Zambezivalsnetel]] ||''[[Acalypha ornata]]'' ||Zambezi false-nettle ||335.6 |- |[[Zimbabwe-aalwyn]]||[[Zimbabwe-aalwyn|''Aloe excelsa'' var. ''excelsa'']]||Zimbabwe aloe||28.8 |- |[[Zoeloekersielemoen]]||''[[Vepris trichocarpa]]''||Zulu cherry-orange||263 |- |[[Zoeloekiepersol]] ||''[[Cussonia zuluensis]]'' ||Zulu cabbage-tree ||561 |- |[[Zoeloelukwart]]||''[[Oxyanthus latifolius]]''||Zulu loquat||696.1 |- |[[Zoeloemelkbessie]]||''[[Manilkara concolor]]''||Zulu milkberry||586 |- |[[Zoeloepeulbessie]]||''[[Dialium schlechteri]]'' ||Zulu podberry ||211 |- |[[Zoeloevalsdoring]] ||''[[Albizia suluensis]]''||Zulu false-thorn||156 |} {{clear}} == Bronne == * [http://www.treetags.co.za/indigenous-south-african-trees/numbered-FSA-tree-species-list-19-april-2010.pdf Treetags.co.za: Numbered Tree Species List in South Africa, April 2010] * [http://www.ispotnature.org/TreesSA iSpot: South African Tree Common Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621164532/http://www.ispotnature.org/TreesSA |date=21 Junie 2017 }} * [http://pza.sanbi.org/ SANBI: PlantZAfrica] * [http://iscantree.co.za/catalogue/ iScanTree: Tree List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706150132/http://iscantree.co.za/catalogue/ |date= 6 Julie 2017 }} * [https://books.google.co.za/books?id=RFNcAgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=editions:ISBN1770078320 Watter Boom Is Dit?, Eugene Moll, Penguin Random House South Africa, 2013]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://redlist.sanbi.org/index.php SANBI: Rooilys van Suid-Afrikaanse Plante] * [https://www.wits.ac.za/media/migration/files/cs-38933-fix/migrated-pdf/pdfs-1/trcflist.pdf Recommended English names for South African Trees, Universiteit van die Witwatersrand, Johannesburg] * [https://books.google.com/books?isbn=9781868259229 Field Guide to Trees of Southern Africa, Braam Van Wyk en Piet Van Wyk, 1997] * [https://pilanesbergsafaris.com/useful_info_tree.php Trees of the Pilanesberg National Park] * [https://www.sanbi.org/wp-content/uploads/2018/03/saprotectedtrees2011.pdf List of Protected Tree Species under the National Forests Act (Wet nr 84 van 1998)] == Sien ook == * [[Bas]] * [[Blaar]] * [[Boom]] * [[Lys van indringerplante in Suid-Afrika]] * [[Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom]] [[Kategorie:Bome van Afrika| ]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Bome, alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Lyste van plantspesies]] 96crihnomkol9c3k1jwgtvn6wtr3xv4 0 19728 2976880 2971057 2026-10-08T22:15:04Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Koninkryk van Skotland]] na [[Koninkryk Skotland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2971057 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die historiese koninkryk. Vir die land in sy huidige vorm, sien [[Skotland]].'' {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Rìoghachd na h-Alba'' <small>([[Skots-Gaelies]])</small><br />''Kingdom of Scotland'' <small>([[Engels]])</small><br />''Royaume d'Écosse'' <small>([[Frans]])</small><br />''Kinrick o' Scotland'' <small>([[Skots]])</small> |conventional_long_name = Koninkryk van Skotland |common_name = Skotland |continent=Europa |region=Britse Eilande |country= Skotland |status= |era = |year_start = 843 |year_end = 1707 |date_start = |date_end = 1 Mei |life_span = 843-1654<br /><small>1654-1660: [[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]]</small><br />1660-1707 |event_start = Unifikasie |event_end = [[Act of Union 1707|Unie met Engeland]] |event1=Lothian en Strathclyde ingelyf |date_event1= [[1124]] |event2=Galloway ingelyf |date_event2= 1234/5 |event3=[[Hebride]], [[Man (eiland)|Eiland Man]] en Caithness ingelyf |date_event3= [[1266]] |event4=[[Orkney, Skotland|Orkney]] en [[Shetland]] geannekseer |date_event4= [[1472]] |event5=Unie van die Krone |date_event5= [[24 Maart]] [[1603]] |p1 = |flag_p1 = |s1 = Koninkryk van Groot-Brittanje |flag_s1 = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |image_flag = Flag of Scotland.svg |flag = Vlag van Skotland |image_coat = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |symbol=Royal coat of arms of Scotland |symbol_type=Royal coat of arms |image_map = Kingdom of Scotland.PNG |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk van Skotland |national_motto = ''In My Defens God Me Defend''<br /><small>''([[Skots]] vir: "In my verdediging God my verdedig")''</small> |capital = [[Scone]] (tot 1452)<br />[[Edinburg]] (vanaf 1452) |common_languages = [[Skots-Gaelies]], [[Skots]], [[Engels]], [[Frans]] |religion = [[Rooms-Katolieke Kerk]] <small>(tot 1533 en vanaf 1553 tot 1558)</small><br />[[Protestantisme]] <small>(vanaf 1533 tot 1553 en sedert 1558)</small> |government_type = Monargie |title_leader = Monarg |leader1 = [[Kenneth I van Skotland|Kenneth I]] <small>(eerste)</small> |year_leader1=[[843]]-[[860]] |leader2= [[James I van Engeland|James VI]] |year_leader2=[[1587]]-[[1625]] |leader3= [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] <small>(laaste)</small> |year_leader3=[[1702]]-[[1714]] |legislature=[[Parlement van Skotland|Parlement]] |stat_year1=1500 |stat_area1=78778 |stat_pop1 =50000 |stat_year2=1600 |stat_area2=78778 |stat_pop2 =80000 |stat_year3=1700 |stat_area3=78778 |stat_pop3 =1250000 |currency =[[Skotse pond]] |footnotes= }} Die '''Koninkryk van Skotland''' ([[Engels]]: ''Kingdom of Scotland'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìoghachd na h-Alba'', [[Frans]]: ''Royaume d'Écosse'', [[Skots]]: ''Kinrick o Scotland'') was 'n staat geleë in [[Wes-Europa]] in die noordelike deel van die eiland [[Groot-Brittanje]]. Dit het bestaan vanaf [[843]] tot met die ''[[Acts of Union 1707]]'' waardeur [[Skotland]] verenig het met die [[Koninkryk van Engeland]] ([[927]]–[[1707]]) om die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1800) te vorm. Die bevolking van die koninkryk was in 1700 ongeveer 1,1 miljoen. == Regering == Skotland het histories 'n betreklik ingewikkelde politieke struktuur gehad. Tydens meeste van die Koninkryk se bestaan is daar egter 'n enkele monarg, of Hoë Koning (Engels: ''High King''), erken. Skotse hoofmanne (Engels: ''chieftains'') mindere konings <!--petty kings--> en amptenare het onder die [[susereiniteit]] van die Hoë Koning gefunksioneer. Onder 'n stelsel wat as ''tanistry'' bekend gestaan het is 'n oorerwingselement gekombineer met die toestemming van die wat regeer is deur 'n vorm van volksraad of volksvergadering. Gewoonlik is 'n kandidaat genomineer deur die bestaande posbekleër naby die einde van die se lewe. Die aangewese opvolger het bekend gestaan as die ''tanist'', van [[Skots-Gaelies]] ''tanaiste''. Nadat [[Macbeth I van Skotland|Macbeth]] deur Máel Coluim III in [[1057]] afgeset is en tydens die heerskappy van Koning David I het die invloed van die Normandiese setlaars in Skotland gelei tot die invoer van primogenituur as opvolgingsmeganisme in Skotland soos in baie van die res van Wes-Europa en is 'n 'hibriede koninkryk' gevorm waarin 'n deel regeer is deur 'n mengsel van feudale regering en [[Kelte|keltiese]] gebruike. Die vroeëre volksvergaderings kan nie as 'parlemente' gesien word in die moderne sin van die woord nie. Oorspronklik was Skotte hoofsaaklik getrou aan hulle Clan-hoofman of die ''laird'' en moes die Hoë Koning hulle voortdurend gelukkig hou of die risiko van gewapende konflik loop. [[Lêer:Parliament House, Edinburgh.JPG|duimnael|links|Parlementshuis in [[Edinburg]]]] Die Parlement van Skotland, was die wetgewer van die Koninkryk. Parlementslede het vir byna die hele geskiedenis van die parlement gesamentlik as die "Three Estates" bekend gestaan. Dit het bestaan uit: die ''first estate'' van prelate (biskoppe en abte), die ''second estate'' van here (''lords'') hertoë, grawe, parlementêre adelikes / ''parliamentary peers'' en ''lay tenants-in-chief'') en die ''third estate'' van burgh kommissarisse. Vanaf die [[16de eeu]] is die ''second estate'' geherorganiseer deur die kies van ''shire'' kommissarisse. Daar word soms gemeen dat dit 'n 'fourth estate' geskep het. 'n 'Fifth estate' van koninklike ampsdraers word ook geïdentifiseer. Die identifiserings bly egter omstrede onder historici. Die term wat gebruik word vir die vergadernde lede bly egter in elkgeval 'the Three Estates'. Die Parlement was 'n eenkamer vergadering. Vanaf [[1689]], toe die ''Claim of Right'' aanvaar is, is 'n program van grondwetlike hervorming ingevoer wat gesteun het op die Skotse grondwetlike ooreenkoms (''Scottish Constitutional Settlement'') van [[1640]]–[[1641|41]]. Die hervorming het plaasgevind kort na soortgelyke hervorming in [[Koninkryk van Engeland|Engeland]], met wie Skotland in 'n persoonlike unie was, plaasgevind het. Die laaste parlementsitting was op [[25 Mei]] [[1707]]. == Geskiedenis == === Ontstaan van die Koninkryk === [[Lêer:Alexander III and Ollamh Rígh.JPG|duimnael|links|Kroning van Koning Alexander op Moot Hill, Scone, die antieke hoofstad en kroonterrein van die Skotse konings. Hy word gegroet deur die ''ollamh rígh'', die koninklike digter, wat hom toespreek met die verklaring van ''Beannachd Dé Rígh Alban'' (God Seën die Koning van Skotland"); die digter gaan dan voort om Alexander se genealogie voor te dra.]] Die Koninkryk van Skotland is in [[843]] deur Koning Cináed I van Skotland verenig. Oor die volgende 850 jaar het die koninkryk sy eie regs- en onderwysstelsels ontwikkel, wat vandag nog bestaan, sowel as 'n aparte geldeenheid en mate. Aanvanklik is die koninkryk beperk tot die gebied noord van die Forth- en Clyderiviere. Suidwes-Engeland het onder die beheer van die Strathclyde-Britte gebly. Suidwes-Skotland was van omtrent [[638]] onder die beheer van die proto-Engelse koninkryk Bernicia, en daarna van die Koninkryk van Northumbria. Die deel van Skotland was vanaf die tyd van Constantine II omstrede en het uiteindelik in [[1018]] in Skotse hande geland toe Máel Coluim II die grens tot by die Tweedrivier teruggestoot het. Dit bly tot vandag toe die suidoostelike gerens van Skotland, behalwe by Berwick-upon-Tweed. === Konflik met Noorweë === In [[1263]] het Skotland en [[Noorweë]] in die Slag van Largs geveg oor die beheer van die Westelike Eilande (Engels: ''Western Isles''). Die slag was onbeslis maar die veldtog het gewys dat die Nore nie effektiewe beheer oor die afgeleë eilande kon handhaaf nie. In 1266 het die Noorweegse koning Magnus VI die Verdrag van Perth geteken wat Skotse soewereiniteit oor die eilande erken het. Ondanks die verdrag het die eilande in praktyk onafhanklik gebly onder die Here van die Eilande (Engels: ''Lord of the Isles'', [[Skots-Gaelies]]: ''Triath nan Eilean or Rí Innse Gall'') === Die Auld Aliansie met Frankryk === Die Auld Alliansie was 'n belangrike alliansie tussen Skotland en [[Frankryk]]. Dit dateer terug tot 'n verdrag wat deur John Balliol en [[Philip IV van Frankryk]], in [[1295]] geteken is. Dit het 'n wisselende maar soms belangrike rol in Frans-Skotse aangeleenthede gespeel tot [[1560]]. Onder 'n verdrag, wat die Auld Alliansie uitgebrei het, het alle burgers van Skotland en Frankryk in [[1512]] ook burgers van mekaar se lande geword. Die status is in Frankryk eers in [[1903]] herroep en is moontlik nooit in Skotland herroep nie. === Skotse Vryheidsoorloë === [[Lêer:Lufe God Abufe Al - John Knox House 200411.jpg|duimnael|John Knox House in [[Edinburg]] gebou in [[1490]]]] Skotland se konings het Stirling as strategies belangrik geag wat gelei het tot die Slag van Stirling Bridge en die [[Slag van Bannockburn]] tydens die Skotse Onafhanklikheidsoorloë toe die historiese figure [[William Wallace]] en [[Robert I van Skotland|Robert the Bruce]] te voorskyn gekom het. In [[1320]] het 'n remonstransie aan die [[Pous]] van die Skotse adellikes (die verklaring van Arbroath) [[Pous Johannes XXII]] uiteindelik oortuig om die vroeëre [[ekskommunikasie]] om te keer en die verskeie ''acts of submission'' deur Skotse konings aan die Engelse kroon nietig te verklaar sodat Skotland se soewereiniteit deur die groot Europese koningshuise erken kon word. === Insluiting van die Orkney-, Shetland- en die Westelike Eilande === In [[1468]] het die laaste uitbreiding van Skotse grondgebied voorgekom toe [[James III van Skotland|James III]] met [[Margaret van Denemarke]] getrou het en die [[Orkneyeilande]] en die [[Shetlandeilande]] as bruidskat ontvang het. Die kwasi-onafhanklikheid van die Westelike Eilande deur die ''Lord of the Isles'' is ook tot 'n einde gebring in [[1493]] deur sy seun [[James IV van Skotland|James IV]] waarmee die eilande vir die eerste keer onder effektiewe Koninklike beheer gebring is. === Die renaissance in Skotland === James IV se heerskappy word baiekeer as 'n tydperk van kulturele vooruitgang gesien. Dit was dan ook in die tydperk toe die Europese [[Renaissance]] Skotland begin binnedring het. Skotland het in die [[15de eeu]] merkbaar vooruitgegaan op onderwysgebied met die stigting van die Universiteit van Sint Andrews in [[1413]], die Universiteit van [[Glasgow]] in [[1450]] en die Universiteit van Aberdeen in [[1494]], en met die aanvaarding van die Onderwyswet van 1496. === Skotse Reformasie === [[Lêer:John Knox.jpg|duimnael|[[John Knox]]]] Gedurende die [[16de eeu]] het Skotland 'n [[Protestantse Hervorming|Protestante hervorming]] ondergaan. In die begin van die eeu het eers die leerstellinge van [[Martin Luther]] en later van [[Johannes Calvyn]] Skotland begin beïnvloed. Die teregstelling van 'n aantal Protestante predikers, vernaamlik van die Luthers-beïnvloede Patrick Hamilton in [[1527]] en die Calvinis George Wishart in [[1546]] wat op die brandstapel in [[Sint Andrews]] deur Kardinaal Beaton vir kettery verbrand is, het die groei van die idees geensins gestuit nie. Beaton het kort na die teregstelling van George Wishart in 'n sluipmoordaanval gesterf. Die uiteindelike hervorming van die Skotse Kerk is deur die parlement uitgevoer vanaf 1560 (tydens die regering <!--minority--> van [[Maria, Koningin van die Skotte]]) toe die meeste Skotte Calvinisme aangeneem het. Die invloedrykste figuur was [[John Knox]], wat 'n volgeling van beide Johannes Calvyn en George Wishart was. [[Katolisisme|Rooms-Katolisisme]] is nie geheel en al geëlimineer nie, en het veral in dele van die [[Skotse Hoogland]] sterk gebly. === Personele Unie met Engeland en Ierland === [[Lêer:JamesIEngland.jpg|duimnael|James VI, Koning van die Skotte, Koning van Engeland, en Koning van Ierland]] In 1603 het [[James I van Engeland|James VI Koning van die Skotte]], [[James I van Engeland|Koning James I van Engeland]] geword en het Skotland dus 'n personele unie met die [[Koninkryk van Engeland]] en die [[Koninkryk van Ierland]] betree. Die [[17de eeu]] was 'n ontstuimige tydperk in Skotland. Godsdienstige konfrontasie het ontstaan toe [[Charles I van Engeland|Charles I]] probeer het om die Engelse gebedeboek ''[[Book of Common Prayer]]'' op die Skotse Kerk af te dwing. Dit het gelei tot die ''National Covenant'' en later tot die Biskoppeoorloë, die burgeroorlog in Skotland en die Oorloë van die drie Koninkryke. Tussen [[1651]] en [[1660|60]] is Skotland beset deur [[Oliver Cromwell]] se leër onder George Monck. In 1689 het die Hollandse Prins Willem van Oranje as [[Willem III van Oranje|Willem II]] koning van die Skotte geword. Hoewel die Glorieryke Revolusie ("Glorious Revolution") hoofsaaklik 'n Engelse voorval was, het dit groot impak op die Skotse geskiedenis gehad. Die Skotse Parlement het die Kroon van Skotland aangebied en Willem het dit aanvaar onder die voorwaardes van die ''Claim of Right'', 'n belangrike dokument die ontwikkeling van die ''rule of law'' en die regte van onderdane soortgelyk aan die Engelse ''Bill of Rights''. Baie Skotte het Willem ondersteun, maar vele ander, veral in die Hoogland, het simpatiek tot James VII bly staan. Sy strewe<!--cause-->, wat as [[Jakobitisme]] bekendgestaan het, van die [[Latyn]]se 'Jacobus', wat ook 'James' beteken, het gelei tot 'n reeks opstande. 'n Aanvanklike Jakobitiese opstand onder John Graham, 1ste Viscount Dundee (''Bonnie Dundee''), het Willem se magte by die Slag van Killiecrankie in 1689 verslaan, maar Dundee is in die gevegte dood en die Jakobitiese leër is kort daarna by die Slag van Dunkeld verslaan. Die algehele nederlaag van James VII in Ierland teen Willem by die Slag van die Boyne in [[1690]], gevolg deur die Slagting van Glencoe in [[1692]], het daarin geslaag om die oorblywende Hooglandse Clan-hoofmanne finaal te oortuig om hulle steun aan Willem toe te sê. Die laaste deel van die [[17de eeu]] was ekonomies gesien 'n moeilike tydperk vir Skotland. Die slegte oeste van die sewe maer jare in die 1690's het gelei tot ernstige hongersnood en ontvolking. Engelse proteksionisme het Skotse handelaars uit die nuwe kolonies gehou en Engelse buitelandse beleid het handel met [[Frankryk]] ontwrig. Baie Skotte, die [[Ulster-Skotte]], het gevolglik na [[Ulster]] in Ierland geëmigreer. Die Skotse Parlement van [[1695]] het 'n aantal planne in plek gestel om die desperate ekonomiese situasie aan te spreek. Die planne het die oprigting van die Bank van Skotland ingesluit. 'n Skoolwet het 'n gemeente-gebaseerde stelsel van openbare onderwys in die hele Skotland gevestig. Die ''Company of Scotland'' het magtiging verkry om geld in te samel deur publieke inskrywing om handel met Afrika en die Ooste moontlik te maak. Teen die vroeë [[18de eeu]] was die Skotse Koninkryk in 'n staat van krisis. Die slegte oeste van die maer jare van die 1690's is vererger deur die katastrofale mislukking van die Darie- Skema wat opsetlik gesamentlik deur die Engelse [[Britse Oos-Indië Maatskappy|Oos-Indië Maatskappy]], die internasionale finansiële mark in [[Amsterdam]] en Koning Willem gesaboteer is. Daar word geskat dat byna 25% van Skotland se totale likwiede kapitaal in die Darien-onderneming verloor is. == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Kingdom of Scotland]]'' * {{cite book | last = Ritchie | first = Graham | last2=Ritchie | first2 = Anna | title = Scotland, Archaeology and Early History | url = https://archive.org/details/scotlandarchaeol0000ritc_n9x0 | publisher=Edinburgh University Press | date = 1992| location = | pages = [https://archive.org/details/scotlandarchaeol0000ritc_n9x0/page/159 159] | doi = | isbn = 978-0-7486-0291-9 }} * {{cite book | last = Haigh | first = Christopher | authorlink = | title = The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland | publisher=Cambridge University Press | date = 1990 | location = | page = 30 | doi = | isbn = 978-0-521-39552-6 }} * Townsend Warner, George (2006), ''A Brief Survey of British History'' . Hesperides Press. p. 46. {{ISBN|978-1-4067-2579-7}}. * Clifford, Arthur ed., ''Sadler State Papers'', vol. 1 (1809), 30. * Williams , Peter N. "Chapter 2: The Kingdom of Scotland." Britannia's Guide To Scotland. 1 14 Feb. 2008 [http://www.britannia.com/celtic/scotland/scot3.html Online]. [[Kategorie:Geskiedenis van Skotland]] 5lkvbzc8dwtj2ee1b0ayj77rgt1sq4a 2976896 2976880 2026-10-08T22:23:35Z BurgertB 2401 2976896 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die historiese koninkryk. Vir die land in sy huidige vorm, sien [[Skotland]].'' {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Rìoghachd na h-Alba'' <small>([[Skots-Gaelies]])</small><br />''Kingdom of Scotland'' <small>([[Engels]])</small><br />''Royaume d'Écosse'' <small>([[Frans]])</small><br />''Kinrick o' Scotland'' <small>([[Skots]])</small> |conventional_long_name = Koninkryk Skotland |common_name = Skotland |continent=Europa |region=Britse Eilande |country= Skotland |status= |era = |year_start = 843 |year_end = 1707 |date_start = |date_end = 1 Mei |life_span = 843-1654<br /><small>1654-1660: [[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]]</small><br />1660-1707 |event_start = Unifikasie |event_end = [[Act of Union 1707|Unie met Engeland]] |event1=Lothian en Strathclyde ingelyf |date_event1= [[1124]] |event2=Galloway ingelyf |date_event2= 1234/5 |event3=[[Hebride]], [[Man (eiland)|Eiland Man]] en Caithness ingelyf |date_event3= [[1266]] |event4=[[Orkney, Skotland|Orkney]] en [[Shetland]] geannekseer |date_event4= [[1472]] |event5=Unie van die Krone |date_event5= [[24 Maart]] [[1603]] |p1 = |flag_p1 = |s1 = Koninkryk van Groot-Brittanje |flag_s1 = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |image_flag = Flag of Scotland.svg |flag = Vlag van Skotland |image_coat = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |symbol=Royal coat of arms of Scotland |symbol_type=Royal coat of arms |image_map = Kingdom of Scotland.PNG |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk van Skotland |national_motto = ''In My Defens God Me Defend''<br /><small>''([[Skots]] vir: "In my verdediging God my verdedig")''</small> |capital = [[Scone]] (tot 1452)<br />[[Edinburg]] (vanaf 1452) |common_languages = [[Skots-Gaelies]], [[Skots]], [[Engels]], [[Frans]] |religion = [[Rooms-Katolieke Kerk]] <small>(tot 1533 en vanaf 1553 tot 1558)</small><br />[[Protestantisme]] <small>(vanaf 1533 tot 1553 en sedert 1558)</small> |government_type = Monargie |title_leader = Monarg |leader1 = [[Kenneth I van Skotland|Kenneth I]] <small>(eerste)</small> |year_leader1=[[843]]-[[860]] |leader2= [[James I van Engeland|James VI]] |year_leader2=[[1587]]-[[1625]] |leader3= [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] <small>(laaste)</small> |year_leader3=[[1702]]-[[1714]] |legislature=[[Parlement van Skotland|Parlement]] |stat_year1=1500 |stat_area1=78778 |stat_pop1 =50000 |stat_year2=1600 |stat_area2=78778 |stat_pop2 =80000 |stat_year3=1700 |stat_area3=78778 |stat_pop3 =1250000 |currency =[[Skotse pond]] |footnotes= }} Die '''Koninkryk Skotland''' ([[Engels]]: ''Kingdom of Scotland'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìoghachd na h-Alba'', [[Frans]]: ''Royaume d'Écosse'', [[Skots]]: ''Kinrick o Scotland'') was 'n staat geleë in [[Wes-Europa]] in die noordelike deel van die eiland [[Groot-Brittanje]]. Dit het bestaan vanaf [[843]] tot met die ''[[Acts of Union 1707]]'' waardeur [[Skotland]] verenig het met die [[Koninkryk van Engeland]] ([[927]]–[[1707]]) om die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1800) te vorm. Die bevolking van die koninkryk was in 1700 ongeveer 1,1 miljoen. == Regering == Skotland het histories 'n betreklik ingewikkelde politieke struktuur gehad. Tydens meeste van die Koninkryk se bestaan is daar egter 'n enkele monarg, of Hoë Koning (Engels: ''High King''), erken. Skotse hoofmanne (Engels: ''chieftains'') mindere konings <!--petty kings--> en amptenare het onder die [[susereiniteit]] van die Hoë Koning gefunksioneer. Onder 'n stelsel wat as ''tanistry'' bekend gestaan het is 'n oorerwingselement gekombineer met die toestemming van die wat regeer is deur 'n vorm van volksraad of volksvergadering. Gewoonlik is 'n kandidaat genomineer deur die bestaande posbekleër naby die einde van die se lewe. Die aangewese opvolger het bekend gestaan as die ''tanist'', van [[Skots-Gaelies]] ''tanaiste''. Nadat [[Macbeth I van Skotland|Macbeth]] deur Máel Coluim III in [[1057]] afgeset is en tydens die heerskappy van Koning David I het die invloed van die Normandiese setlaars in Skotland gelei tot die invoer van primogenituur as opvolgingsmeganisme in Skotland soos in baie van die res van Wes-Europa en is 'n 'hibriede koninkryk' gevorm waarin 'n deel regeer is deur 'n mengsel van feudale regering en [[Kelte|keltiese]] gebruike. Die vroeëre volksvergaderings kan nie as 'parlemente' gesien word in die moderne sin van die woord nie. Oorspronklik was Skotte hoofsaaklik getrou aan hulle Clan-hoofman of die ''laird'' en moes die Hoë Koning hulle voortdurend gelukkig hou of die risiko van gewapende konflik loop. [[Lêer:Parliament House, Edinburgh.JPG|duimnael|links|Parlementshuis in [[Edinburg]]]] Die Parlement van Skotland, was die wetgewer van die Koninkryk. Parlementslede het vir byna die hele geskiedenis van die parlement gesamentlik as die "Three Estates" bekend gestaan. Dit het bestaan uit: die ''first estate'' van prelate (biskoppe en abte), die ''second estate'' van here (''lords'') hertoë, grawe, parlementêre adelikes / ''parliamentary peers'' en ''lay tenants-in-chief'') en die ''third estate'' van burgh kommissarisse. Vanaf die [[16de eeu]] is die ''second estate'' geherorganiseer deur die kies van ''shire'' kommissarisse. Daar word soms gemeen dat dit 'n 'fourth estate' geskep het. 'n 'Fifth estate' van koninklike ampsdraers word ook geïdentifiseer. Die identifiserings bly egter omstrede onder historici. Die term wat gebruik word vir die vergadernde lede bly egter in elkgeval 'the Three Estates'. Die Parlement was 'n eenkamer vergadering. Vanaf [[1689]], toe die ''Claim of Right'' aanvaar is, is 'n program van grondwetlike hervorming ingevoer wat gesteun het op die Skotse grondwetlike ooreenkoms (''Scottish Constitutional Settlement'') van [[1640]]–[[1641|41]]. Die hervorming het plaasgevind kort na soortgelyke hervorming in [[Koninkryk van Engeland|Engeland]], met wie Skotland in 'n persoonlike unie was, plaasgevind het. Die laaste parlementsitting was op [[25 Mei]] [[1707]]. == Geskiedenis == === Ontstaan van die Koninkryk === [[Lêer:Alexander III and Ollamh Rígh.JPG|duimnael|links|Kroning van Koning Alexander op Moot Hill, Scone, die antieke hoofstad en kroonterrein van die Skotse konings. Hy word gegroet deur die ''ollamh rígh'', die koninklike digter, wat hom toespreek met die verklaring van ''Beannachd Dé Rígh Alban'' (God Seën die Koning van Skotland"); die digter gaan dan voort om Alexander se genealogie voor te dra.]] Die Koninkryk van Skotland is in [[843]] deur Koning Cináed I van Skotland verenig. Oor die volgende 850 jaar het die koninkryk sy eie regs- en onderwysstelsels ontwikkel, wat vandag nog bestaan, sowel as 'n aparte geldeenheid en mate. Aanvanklik is die koninkryk beperk tot die gebied noord van die Forth- en Clyderiviere. Suidwes-Engeland het onder die beheer van die Strathclyde-Britte gebly. Suidwes-Skotland was van omtrent [[638]] onder die beheer van die proto-Engelse koninkryk Bernicia, en daarna van die Koninkryk van Northumbria. Die deel van Skotland was vanaf die tyd van Constantine II omstrede en het uiteindelik in [[1018]] in Skotse hande geland toe Máel Coluim II die grens tot by die Tweedrivier teruggestoot het. Dit bly tot vandag toe die suidoostelike gerens van Skotland, behalwe by Berwick-upon-Tweed. === Konflik met Noorweë === In [[1263]] het Skotland en [[Noorweë]] in die Slag van Largs geveg oor die beheer van die Westelike Eilande (Engels: ''Western Isles''). Die slag was onbeslis maar die veldtog het gewys dat die Nore nie effektiewe beheer oor die afgeleë eilande kon handhaaf nie. In 1266 het die Noorweegse koning Magnus VI die Verdrag van Perth geteken wat Skotse soewereiniteit oor die eilande erken het. Ondanks die verdrag het die eilande in praktyk onafhanklik gebly onder die Here van die Eilande (Engels: ''Lord of the Isles'', [[Skots-Gaelies]]: ''Triath nan Eilean or Rí Innse Gall'') === Die Auld Aliansie met Frankryk === Die Auld Alliansie was 'n belangrike alliansie tussen Skotland en [[Frankryk]]. Dit dateer terug tot 'n verdrag wat deur John Balliol en [[Philip IV van Frankryk]], in [[1295]] geteken is. Dit het 'n wisselende maar soms belangrike rol in Frans-Skotse aangeleenthede gespeel tot [[1560]]. Onder 'n verdrag, wat die Auld Alliansie uitgebrei het, het alle burgers van Skotland en Frankryk in [[1512]] ook burgers van mekaar se lande geword. Die status is in Frankryk eers in [[1903]] herroep en is moontlik nooit in Skotland herroep nie. === Skotse Vryheidsoorloë === [[Lêer:Lufe God Abufe Al - John Knox House 200411.jpg|duimnael|John Knox House in [[Edinburg]] gebou in [[1490]]]] Skotland se konings het Stirling as strategies belangrik geag wat gelei het tot die Slag van Stirling Bridge en die [[Slag van Bannockburn]] tydens die Skotse Onafhanklikheidsoorloë toe die historiese figure [[William Wallace]] en [[Robert I van Skotland|Robert the Bruce]] te voorskyn gekom het. In [[1320]] het 'n remonstransie aan die [[Pous]] van die Skotse adellikes (die verklaring van Arbroath) [[Pous Johannes XXII]] uiteindelik oortuig om die vroeëre [[ekskommunikasie]] om te keer en die verskeie ''acts of submission'' deur Skotse konings aan die Engelse kroon nietig te verklaar sodat Skotland se soewereiniteit deur die groot Europese koningshuise erken kon word. === Insluiting van die Orkney-, Shetland- en die Westelike Eilande === In [[1468]] het die laaste uitbreiding van Skotse grondgebied voorgekom toe [[James III van Skotland|James III]] met [[Margaret van Denemarke]] getrou het en die [[Orkneyeilande]] en die [[Shetlandeilande]] as bruidskat ontvang het. Die kwasi-onafhanklikheid van die Westelike Eilande deur die ''Lord of the Isles'' is ook tot 'n einde gebring in [[1493]] deur sy seun [[James IV van Skotland|James IV]] waarmee die eilande vir die eerste keer onder effektiewe Koninklike beheer gebring is. === Die renaissance in Skotland === James IV se heerskappy word baiekeer as 'n tydperk van kulturele vooruitgang gesien. Dit was dan ook in die tydperk toe die Europese [[Renaissance]] Skotland begin binnedring het. Skotland het in die [[15de eeu]] merkbaar vooruitgegaan op onderwysgebied met die stigting van die Universiteit van Sint Andrews in [[1413]], die Universiteit van [[Glasgow]] in [[1450]] en die Universiteit van Aberdeen in [[1494]], en met die aanvaarding van die Onderwyswet van 1496. === Skotse Reformasie === [[Lêer:John Knox.jpg|duimnael|[[John Knox]]]] Gedurende die [[16de eeu]] het Skotland 'n [[Protestantse Hervorming|Protestante hervorming]] ondergaan. In die begin van die eeu het eers die leerstellinge van [[Martin Luther]] en later van [[Johannes Calvyn]] Skotland begin beïnvloed. Die teregstelling van 'n aantal Protestante predikers, vernaamlik van die Luthers-beïnvloede Patrick Hamilton in [[1527]] en die Calvinis George Wishart in [[1546]] wat op die brandstapel in [[Sint Andrews]] deur Kardinaal Beaton vir kettery verbrand is, het die groei van die idees geensins gestuit nie. Beaton het kort na die teregstelling van George Wishart in 'n sluipmoordaanval gesterf. Die uiteindelike hervorming van die Skotse Kerk is deur die parlement uitgevoer vanaf 1560 (tydens die regering <!--minority--> van [[Maria, Koningin van die Skotte]]) toe die meeste Skotte Calvinisme aangeneem het. Die invloedrykste figuur was [[John Knox]], wat 'n volgeling van beide Johannes Calvyn en George Wishart was. [[Katolisisme|Rooms-Katolisisme]] is nie geheel en al geëlimineer nie, en het veral in dele van die [[Skotse Hoogland]] sterk gebly. === Personele Unie met Engeland en Ierland === [[Lêer:JamesIEngland.jpg|duimnael|James VI, Koning van die Skotte, Koning van Engeland, en Koning van Ierland]] In 1603 het [[James I van Engeland|James VI Koning van die Skotte]], [[James I van Engeland|Koning James I van Engeland]] geword en het Skotland dus 'n personele unie met die [[Koninkryk van Engeland]] en die [[Koninkryk van Ierland]] betree. Die [[17de eeu]] was 'n ontstuimige tydperk in Skotland. Godsdienstige konfrontasie het ontstaan toe [[Charles I van Engeland|Charles I]] probeer het om die Engelse gebedeboek ''[[Book of Common Prayer]]'' op die Skotse Kerk af te dwing. Dit het gelei tot die ''National Covenant'' en later tot die Biskoppeoorloë, die burgeroorlog in Skotland en die Oorloë van die drie Koninkryke. Tussen [[1651]] en [[1660|60]] is Skotland beset deur [[Oliver Cromwell]] se leër onder George Monck. In 1689 het die Hollandse Prins Willem van Oranje as [[Willem III van Oranje|Willem II]] koning van die Skotte geword. Hoewel die Glorieryke Revolusie ("Glorious Revolution") hoofsaaklik 'n Engelse voorval was, het dit groot impak op die Skotse geskiedenis gehad. Die Skotse Parlement het die Kroon van Skotland aangebied en Willem het dit aanvaar onder die voorwaardes van die ''Claim of Right'', 'n belangrike dokument die ontwikkeling van die ''rule of law'' en die regte van onderdane soortgelyk aan die Engelse ''Bill of Rights''. Baie Skotte het Willem ondersteun, maar vele ander, veral in die Hoogland, het simpatiek tot James VII bly staan. Sy strewe<!--cause-->, wat as [[Jakobitisme]] bekendgestaan het, van die [[Latyn]]se 'Jacobus', wat ook 'James' beteken, het gelei tot 'n reeks opstande. 'n Aanvanklike Jakobitiese opstand onder John Graham, 1ste Viscount Dundee (''Bonnie Dundee''), het Willem se magte by die Slag van Killiecrankie in 1689 verslaan, maar Dundee is in die gevegte dood en die Jakobitiese leër is kort daarna by die Slag van Dunkeld verslaan. Die algehele nederlaag van James VII in Ierland teen Willem by die Slag van die Boyne in [[1690]], gevolg deur die Slagting van Glencoe in [[1692]], het daarin geslaag om die oorblywende Hooglandse Clan-hoofmanne finaal te oortuig om hulle steun aan Willem toe te sê. Die laaste deel van die [[17de eeu]] was ekonomies gesien 'n moeilike tydperk vir Skotland. Die slegte oeste van die sewe maer jare in die 1690's het gelei tot ernstige hongersnood en ontvolking. Engelse proteksionisme het Skotse handelaars uit die nuwe kolonies gehou en Engelse buitelandse beleid het handel met [[Frankryk]] ontwrig. Baie Skotte, die [[Ulster-Skotte]], het gevolglik na [[Ulster]] in Ierland geëmigreer. Die Skotse Parlement van [[1695]] het 'n aantal planne in plek gestel om die desperate ekonomiese situasie aan te spreek. Die planne het die oprigting van die Bank van Skotland ingesluit. 'n Skoolwet het 'n gemeente-gebaseerde stelsel van openbare onderwys in die hele Skotland gevestig. Die ''Company of Scotland'' het magtiging verkry om geld in te samel deur publieke inskrywing om handel met Afrika en die Ooste moontlik te maak. Teen die vroeë [[18de eeu]] was die Skotse Koninkryk in 'n staat van krisis. Die slegte oeste van die maer jare van die 1690's is vererger deur die katastrofale mislukking van die Darie- Skema wat opsetlik gesamentlik deur die Engelse [[Britse Oos-Indië Maatskappy|Oos-Indië Maatskappy]], die internasionale finansiële mark in [[Amsterdam]] en Koning Willem gesaboteer is. Daar word geskat dat byna 25% van Skotland se totale likwiede kapitaal in die Darien-onderneming verloor is. == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Kingdom of Scotland]]'' * {{cite book | last = Ritchie | first = Graham | last2=Ritchie | first2 = Anna | title = Scotland, Archaeology and Early History | url = https://archive.org/details/scotlandarchaeol0000ritc_n9x0 | publisher=Edinburgh University Press | date = 1992| location = | pages = [https://archive.org/details/scotlandarchaeol0000ritc_n9x0/page/159 159] | doi = | isbn = 978-0-7486-0291-9 }} * {{cite book | last = Haigh | first = Christopher | authorlink = | title = The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland | publisher=Cambridge University Press | date = 1990 | location = | page = 30 | doi = | isbn = 978-0-521-39552-6 }} * Townsend Warner, George (2006), ''A Brief Survey of British History'' . Hesperides Press. p. 46. {{ISBN|978-1-4067-2579-7}}. * Clifford, Arthur ed., ''Sadler State Papers'', vol. 1 (1809), 30. * Williams , Peter N. "Chapter 2: The Kingdom of Scotland." Britannia's Guide To Scotland. 1 14 Feb. 2008 [http://www.britannia.com/celtic/scotland/scot3.html Online]. [[Kategorie:Geskiedenis van Skotland]] lufpwyluilnjj9ywit4rvp6lu5fk8b1 0 19912 2976774 2976748 2026-10-08T14:37:54Z Pynappel 70858 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-54415-72|~2026-54415-72]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Pynappel|Pynappel]] 2975475 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = André P. Brink | bynaam = | beeld = André Brink Portrait.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = André P. Brink in Lyon, Frankryk (Junie 2007) | geboortenaam = André Philippus Brink | geboortedatum = {{Geboortedatum|1935|5|29}} | geboorteplek = [[Vrede, Vrystaat]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1935|5|29|2015|2|6}} | sterfteplek = Op 'n vlug onderweg van<br/>Amsterdam na Kaapstad | ouers = Daniël Brink en {{nowrap|Aletta Wilhelmina Wolmarans}} | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Skrywer, akademikus | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | bekende_werke = 'n Droë wit seisoen<br />Die kreef raak gewoond daaraan<br />Houd-den-bek | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Estelle Naudé (1959–1965)<br />Salomi Louw (1965–1966)<br />Alta Muller (1970–1987)<br />Marésa de Beer (1990–?)<br />Karina Dorn (2006–2015; sy dood) | kinders = Anton, Gustav Francois, Danie, Sonja | webblad = | handtekening = }} '''André Philippus Brink''' [[Orde van Ikhamanga|OIS]] (1935-2015) was ’n wêreldbekende [[Suid-Afrika]]anse skrywer en ’n professor in letterkunde. Hy het in [[Afrikaans]] en [[Engels]] geskryf (dikwels gelyktydig in albei tale) en sy werk is in minstens 20 tale vertaal. Saam met onder andere [[Breyten Breytenbach]] word hy as lid van die letterkundebeweging die [[Sestigers]] beskou.<ref name=":0">{{cite web |url=http://esat.sun.ac.za/index.php/Andr%C3%A9_P._Brink |title=André P. Brink – ESAT |website=esat.sun.ac.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323194727/http://esat.sun.ac.za/index.php/Andr%C3%A9_P._Brink |archive-date=23 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=13 Oktober 2016 }}</ref> Hy het ook onder die skuilname Adrienne du Toit en Chris van Lille geskryf. Brink is op [[Vrede, Vrystaat|Vrede]] in die [[Vrystaat]] gebore. In 1955 het hy ’n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] met lof aan die [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] verwerf en ná verskeie ander grade ’n [[Magister Artium|M.A.]] in Afrikaans. Van 1959 tot 1961 het hy aan die Sorbonne in [[Parys]] studeer. Sy skryfwerk het in Parys in alle erns begin. Van Julie 1961 af het Brink aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]] doseer. Ná die verskyning van sy opspraakwekkende roman ''Lobola vir die lewe'' het hy die [[Sestigers]] leer ken en ’n leidende aandeel in die verset teen die sensuurstelsel gehad. In 1975 het hy ’n D.Litt.-graad behaal op grond van sy reeds gepubliseerde werke ''[[Aspekte van die nuwe prosa]]'', ''[[Aspekte van die nuwe drama]]'' en ''Die poësie van Breyten Breytenbach''. In 1991 het hy ’n pos as professor aan die departement Engels aan die [[Universiteit van Kaapstad]] aanvaar en was later, tot met sy dood, hoogleraar.<ref name=":1">http://www.litnet.co.za/andr-p-brink-1935/</ref> In die sewentiger- en tagtigerjare het Brink (naas die Nobelpryswenners [[Nadine Gordimer]] en [[J.M. Coetzee]]) internasionaal die bekendste [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]] geword deur vertalings van sy werk in meer as dertig tale. Hy was ’n omstrede figuur in die Suid-Afrikaanse letterkunde en is gereeld gekritiseer. Weens sy liberale sienings oor die politiek en die letterkunde is hy gou deur die konserwatiewer deel van die wit bevolking as volksvreemd en ’n "[[Kommunisme|kommunis]]" gebrandmerk. Sy eksperimentele roman ''Orgie'' is deur Afrikaanse Persboekhandel (APB) aanvaar vir publikasie, maar in die proefleesstadium afgewys. Die klein onafhanklike uitgewer John Malherbe het daarna die werk gepubliseer. Brink het veral met die verskyning van ''Kennis van die aand'' in 1973 midde-in die stryd teen die apartheidsregering beland. In dié roman word krities gekyk na die dinamika van Suid-Afrika se veelrassige samelewing. Dit was dan ook die eerste Afrikaanse roman wat in terme van die streng sensuurwette van destyds verbied is. Hy het die boek self in Engels en vertaal en so ’n internasionale gehoor gekry. Van daardie tyd af het sy romans gelyktydig in Afrikaans en Engels verskyn. Die verbod op ''Kennis van die aand'' het gelei tot die stigting van Taurus Uitgewers, aangesien geen ander gevestigde uitgewer hierna bereid was om sy volgende boek, ''’n Oomblik in die wind'', uit te gee nie. Die verbod op ''Kennis van die aand'' is in [[1982]] op sekere voorwaardes opgehef. In 1979 is ''’n Droë wit seisoen'' ook verbied weens die politieke strekking daarvan, maar hierdie verbod is ook later opgehef. Nadat van Brink se familielede slagoffers was tydens die misdaadvloed in die land ná die demokrasie van 1994, het hy in 2006 belangwekkende artikels oor die droewige stand van sake in oorsese koerante geskryf, terwyl hy toenemend kritiek uitgespreek het oor sekere ander fasette van die [[ANC]]-regering se bewind, soos korrupsie en die beoogde muilband van die vrye media. Brink het ’n groot versameling werk geskryf en talle pryse ontvang, veral op die gebied van die prosa. Dié werk kan rofweg in vier fases verdeel word: tradisionele werk; eksperimentele werk; sterk “betrokke” werk van politieke aard, wat ook oorsee verskyn en van hom ’n internasionale skrywer van aansien gemaak het; en, ná die demokratiese verkiesings in Suid-Afrika, werk wat meer fokus op die individu en sy belewenis. Van sy tradisionele werk sluit in die novelle ''Die meul teen die hang''; ''Die gebondenes'' en ''Eindelose weë''. Eksperimentele romans is onder meer ''Lobola vir die lewe'' (1962), wat as sy werklike debuut as ernstige skrywer van formaat beskou kan word en as radiodrama verwerk is; ''Die ambassadeur'', waarin die verhaal uit die verskillende perspektiewe van die hoofkarakters vertel word; en ''Orgie'', wat later vir die verhoog verwerk en op die Woordfees van 2014 op [[Stellenbosch]] opgevoer is. Hierna was Brink etlike jare lank taamlik rigtingloos, tot in 1973 met die verskyning van ''Kennis van die aand''. Hierna het hy doelbewus sy romans gebruik as wapen om die dilemmas van die rasbewustheid binne die veelrassige Suid-Afrikaanse samelewing te belig. Die sentrale gegewe in ''Kennis van die aand'' is weer ’n liefdesverhouding, maar omdat die minnaar bruin en die minnares wit is, word die verloop van die handeling nie deur emosionele nie, maar deur politieke en maatskaplike faktore bepaal. Hierna het ''’n Oomblik in die wind'' gevolg, waarin die werklikhede van die eietydse politiek in ’n 18de-eeuse milieu uitgebeeld word. ''Gerugte van reën'' se titel is geneem uit die uitspraak van ’n karakter dat waar dit politieke verandering in Suid-Afrika betref, dit nes by reën net by gerugte bly. ''’n Droë wit seisoen'' was ’n hoogtepunt. Dit gaan oor ’n man wat self ondersoek instel nadat sy tuinier verdwyn en dit later blyk dat hy in aanhouding deur die veiligheidspolisie oorlede is. Dit eindig vir hom noodlottig en hy word ’n simbool van die tragiese enkeling wat hom teen die noodlot verset. ''Houd-den-Bek'' is as historiese roman gebaseer op die slawe-opstand van 1825 in die Koue Bokkeveld. ''Die kreef raak gewoond daaraan'' is ’n boekstawing van die jare van opstand en onderdrukking, geweld en brutaliteit om die blanke owerheid aan bewind te hou. ''Inteendeel'', wat in [[1993]] verskyn het, is Brink se eerste post-apartheidroman. Die titel dui op die verskeie teenstellings en weersprekings in die lewe van die hoofkarakter. In ''Sandkastele'' word die lot van swart mense in Suid-Afrika voor 1994 gekoppel met ’n ander onderdrukte groep, naamlik vroue. ''Duiwelskloof'' gebruik ou reisjoernale, die dagboeke en mistieke belewenisse van Susanna Smit en ou Boereverhale en vertellings van die [[Khoisan]] as agtergrond. Van Brink se romans ná 2000 is ''Donkermaan'', wat afspeel teen die agtergrond van die nuwe Suid-Afrika se toename in misdadigheid, bendegeweld en verswakking van openbare dienste; ''Bidsprinkaan'', wat gebaseer is op die verhaal van die eerste Khoi wat as sendeling aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] georden is; en ''Philida'', ’n roman oor ’n slawevrou wat tussen 1820 en 1835 op die plaas Zandvliet in die Drakenstein-distrik gewoon het. Van die aansienlike getal pryse wat sy individuele boeke verower het, is die [[Eugène Maraisprys]] in 1963 vir sy drama ''Caesar'', die CNA-prys in 1978 vir sy roman ''Rumours of Rain'' (die Engelse weergawe van ''Gerugte van Reën'') en in 1982 vir ''A Chain of Voices'' (die Engelse weergawe van ''Houd-den-Bek''), die [[Hertzogprys]] in 2000 vir sy drama ''Die Jogger'' en in 2001 vir ''Donkermaan''. Daarbenewens is hy in 1979, 1980 en 1982 vir die [[Nobelprys vir Letterkunde]] benoem, waar hy in 1982 op die kortlys was. Die Franse regering het hom met verskeie hoë toekennings vereer en saam met [[Elsa Joubert]] het hy in 1996 die Afrikaans Onbeperk-toekenning by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] ontvang. In 2006 het die president van Suid-Afrika die [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) aan hom toegeken. In Desember 2006 het hy ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning vir sy lewenslange bydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde ontvang. Hy het ook verskeie eredoktorsgrade ontvang. Brink is op 6 Februarie 2015 op ’n [[KLM]]-vlug van [[Amsterdam]] na [[Kaapstad]] oorlede nadat hy kort tevore ’n eredoktorsgraad in [[België]] ontvang het. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en opleiding === André Philippus Brink is op [[29 Mei]] [[1935]] op [[Vrede, Vrystaat|Vrede]] in die [[Vrystaat]] gebore as die oudste van vier kinders. Sy vader is die magistraat en gebore Swartlander Daniël (Danie) Brink en sy ma is die onderwyseres Aletta Wilhelmina (Lettie) Wolmarans, oorspronklik van [[Bedford, Oos-Kaap|Bedford]] in die [[Oos-Kaap]]. Hy het twee susters, die jeugverhaalskrywer [[Elsabe Steenberg|Elsabé Steenberg]] en Marita, en ’n jonger broer, Johan. Al vier die Brink-kinders behaal later doktorsgrade, André en Elsabé in [[letterkunde]], Marita in [[sielkunde]] en Johan in [[fisika]]. Omdat die gesin as gevolg van die vader se beroep dikwels moet verhuis, word hy agtereenvolgens groot op Vrede en [[Jagersfontein]] in die [[Oranje-Vrystaat]], [[Brits]] in die [[Transvaal]], [[Douglas, Noord-Kaap|Douglas]] in die [[Noord-Kaap]], [[Sabie]] in die [[Oos-Transvaal]], [[Bothaville]] in die Vrystaat en [[Potchefstroom]] in die Wes-Transvaal. In [[1952]] matrikuleer hy op [[Lydenburg]]<ref>http://www.esaach.org.za/index.php?title=Brink,_Andr%C3%83%C2%A9_Philippus{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> en behaal die hoogste punte vir hierdie eksamen in Transvaal. === Verdere studies === [[Lêer:'n Jong André P. Brink.jpg|duimnael|'n Jong André P. Brink]] Daarna studeer hy aan die [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]], waar hy in [[1955]] ’n B.A.-graad met lof verwerf met drie hoofvakke, naamlik Afrikaans-Nederlands, [[Engels]] en [[geskiedenis]], en hy neem ook [[Frans]]. In [[1956]] behaal hy ’n B.A. Honneursgraad in Engels met lof en die jaar daarop die Universiteitsonderwysdiploma. In [[1958]] behaal hy ’n B.A. Honneurs-graad in Afrikaans en ’n M.A.-graad in Engels (met ’n verhandeling oor ''Three South African poets: a critical study''), albei met lof. In [[1959]] verwerf hy ’n M.A.-graad in Afrikaans met ’n verhandeling oor ''Germanicus en die tragedies van Shakespeare'' (later gepubliseer as ''Orde en chaos'') ook met lof, laasgenoemde graad onder leiding van [[Gerrit Dekker]]. Tydens sy studentejare is hy aktief in die georganiseerde studentelewe en onder andere voorsitter van die Ontspanningskomitee en die PU-musiekvereniging, sekretaris van die Thalia-toneelgeselskap en lid van die redaksie van die studentetydskrif ''Besembos''. In sy derde jaar behaal hy ’n tweede plek in ’n redenaarskompetisie wat gewen is deur die latere rektor van die universiteit, [[Tjaart van der Walt]]. Hy is ook voorsitter van die Estrarte- Letterkundige Vereniging en drie jaar lank voorsitter van die Potchefstroomse tak van die Afrikaanse Skrywerskring, terwyl hy ’n deeltydse dosent is in die departement Afrikaans-Nederlands. In hierdie tyd is hy ook lid van die Ruiterwag, die Jeugbond en die Kerklike Jeugvereniging (KJV). === Verhouding met W.A. de Klerk === As jong student korrespondeer hy met [[W.A. de Klerk]] en bring vandat hy sewentien jaar oud is sommige somervakansies op De Klerk se plaas Saffier buite die [[Paarl]] deur, waar hy help in die druiwe- en vrugteboorde. De Klerk lei hom in sy leeswerk en oefen ’n groot invloed op hom uit, hoewel sy bewondering vir De Klerk later afkoel. Ná sy huwelik in Oktober 1959 met ’n medestudent, Estelle Naudé, studeer hy tot Junie [[1961]] aan die Sorbonne in [[Parys]] en voltooi sy studie in vergelykende literatuur. Sy skryfwerk begin in Parys in alle erns toe hy bewus word van moderne tendense in die oorsese literatuur en hy kan begin eksperimenteer met die roman. Dit is in hierdie tyd toe W.A. de Klerk ’n week vir hom en sy vrou in Parys kom kuier dat Brink besef hulle is nie eensgesind oor die letterkunde nie. Hy en sy vrou reis wyd in die [[Mediterreense]] lande, ’n tydperk wat in baie opsigte selfontdekkend vir sy eie skrywerskap is.<ref name=":1" /> === Loopbaan as akademikus === Sedert Julie 1961 doseer hy aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], aanvanklik as lektor en later senior lektor, van [[1975]] af as medeprofessor en van [[1980]] tot die einde van [[1990]] as hoogleraar en hoof van die departement Afrikaans en Nederlands. Hierdie betrekking word telkens onderbreek deur korter of langer reise deur [[Europa]], onder meer in [[1968]] toe hy na Parys gaan met die vaste voorneme om nie weer terug te kom nie. Kort daarna breek studente-onluste egter in [[Frankryk]] uit en hy keer noodgedwonge terug. In Grahamstad raak hy bevriend met [[Rob Antonissen]], wat van sy manuskripte lees en hom as skrywer van advies bedien. Ná die verskyning van sy opspraakwekkende roman ''Lobola vir die lewe'' leer hy die meeste [[Sestigers]] ken en neem hy by wyse van briewe, openbare verklarings en onderhoude met die betrokke ministers ’n leidende aandeel in die verset teen die sensuurstelsel. Hy is van die derde uitgawe af redakteur van die tydskrif ''Sestiger'' en tree toe tot die redaksie van ''Standpunte''. As bestuurslid van die Afrikaanse Skrywersgilde beywer hy hom daarvoor om die gevangenisstraf van die digter [[Breyten Breytenbach]] – met wie hy reeds in die sestigerjare bevriend raak – verlig te kry. Naas sy kreatiewe werk is hy ook die skrywer wat hom die meeste uitlaat oor die teoretiese aspekte van die vernuwing van die prosa en die beginsels van die Sestigers en hulle benadering tot die prosa in vele artikels formuleer. Aanvanklik werk hy onder leiding van Antonissen aan ’n doktorale verhandeling oor tyd in die roman. Hierdie studie lei tot verskeie insiggewende verkennende artikels, maar word nooit as geheel voltooi nie. Uiteindelik ontvang hy in 1975 die D.Litt.-graad op grond van sy reeds gepubliseerde werke, ''[[Aspekte van die nuwe prosa]]'', ''[[Aspekte van die nuwe drama]]'' en ''Die poësie van Breyten Breytenbach''. Hierdie D.Litt.-graad was die eerste in die geskiedenis van die departement Afrikaans-Nederlands aan die Rhodes-universiteit. Op 1 Januarie 1991 aanvaar hy ’n pos as professor aan die departement Engels van die [[Universiteit van Kaapstad]] en hy word later hoogleraar. Hier woon hy in die voorstad [[Rosebank, Kaapstad|Rosebank]]. Ná sy aftrede in [[2001]] gee hy steeds deeltyds klas aan die universiteit. Deur die jare tree hy herhaaldelik as mentor op vir verskeie aspirantskrywers en bied ook op die internet, via die webblad [[LitNet]], ’n virtuele skryfkursus aan saam met [[Hennie Aucamp]]. Sy internasionale statuur is sodanig dat hy gereeld uitgenooi word om lesings by oorsese universiteite en op seminare en konferensies te lewer.<ref name=":1" /> === Liefdesverhoudings === [[Lêer:Ingrid Jonker 1956.jpg|duimnael|Ingrid Jonker]] Sy eerste huwelik is in 1959 met ’n medestudent, Estelle Naudé. Hulle skei in [[1965]]. ’n Seun, Anton, word uit die huwelik gebore. In April [[1963]] maak hy kennis met die digteres [[Ingrid Jonker]] en die verhouding vind neerslag in albei se werk. Jonker onderneem in [[1964]] ’n reis deur [[Wes-Europa]] met die prysgeld wat sy vir ''Rook en oker'' gewen het en Brink sluit hier by haar aan. Die reis eindig egter rampspoedig toe die verhouding verbrokkel en Jonker weens depressie in ’n Paryse hospitaal opgeneem word. In 2015 verskyn ''Vlam in die Sneeu'', die liefdesbriewe wat Jonker en Brink gedurende hul verhouding vir mekaar gestuur het.<ref>{{cite web |url=http://www.litnet.co.za/liefde-seks-vlam-in-die-sneeu-en-tristia/ |title=Liefde, seks, Vlam in die sneeu en Tristia – LitNet |date=2 Februarie 2016 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111842/https://www.litnet.co.za/liefde-seks-vlam-in-die-sneeu-en-tristia/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is kortstondig (1965–1966) getroud met die aktrise [[Salomi Louw]], digteres van die bundel ''Onthuis'' en later professor in drama aan die [[Universiteit van Limpopo|Universiteit van die Noorde]]. ’n Seun, Gustav Francois, word uit hierdie huwelik gebore. In [[1970]] tree hy in die huwelik met Alta Muller, wat hy ontmoet terwyl hy in [[Bloemfontein]] is vir die opvoering van een van sy toneelstukke. Voor haar troue was sy in beheer van die garderobe by [[Sukovs]]. Hulle het twee kinders, Danie en Sonja, maar die huwelik word in [[1987]] ontbind. In 1990 tree hy weer in die huwelik, hierdie keer met Marésa de Beer, ’n kliniese sielkundige wat hy as student aan die Rhodes-universiteit ontmoet terwyl hy daar klas gee. Hierdie huwelik eindig ook in ’n egskeiding. Ná sy laaste egskeiding knoop hy ’n verhouding aan met die baie jonger Karina Dorn (gebore Szczurek), ’n Poolse Ph.D.-student van [[Salzburg]] wat hy in [[2004]] ontmoet by ’n simposium in dié stad oor ''South Africa in perspective''. Hulle trou op 20 Junie 2006 en Karina oorleef hom. === Lesings === In Oktober 1994 woon koningin [[Beatrix van Nederland]] en haar man ’n lesing van Brink by op ’n simposium wat deur die Stichting Koninklijk Paleis in Amsterdam in Nederland gereël is, waar hy die politieke verandering in Suid-Afrika bespreek onder die titel ''Anatomy of a miracle''. Verder lewer hy die [[D.F. Malherbe]]-gedenklesing in 1991 getiteld ''Afrikaans op pad na 2000''; die [[C.J. Langenhoven|Langenhoven]]-gedenklesing onder die titel ''Grense van waarskynlikheid'' tydens die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] in [[1998]]; in [[1999]] die tweede [[T.T. Cloete]]-gedenklesing (''Die duisend-en-tweede nag'') en die [[N.P. van Wyk Louw]]-gedenklesing in September [[2003]] oor ''Van Wyk Louw en die idee van vernuwing''. By die Woordfees van [[2009]] praat hy oor sy lewe en werk. In die sepie ''[[7de Laan]]'' maak hy ’n pretverskyning as homself om sy boek ''Bidsprinkaan'' bekend te stel. === Letterkundige figuur en anti-apartheidwerk === [[Lêer:Brink.jpg|duimnael|André P. Brink in 1999]] Brink is ’n omstrede figuur in die Suid-Afrikaanse letterkunde en word gereeld in die pers en op ander gebiede gekritiseer; hy raak betrokke by verskeie polemieke. Weens sy liberale sienings oor die politiek en die letterkunde word hy gou deur die meer behoudende deel van die wit bevolking gebrandmerk as volksvreemd en ’n [[Kommunisme|kommunis]], laasgenoemde die allesomvattende skeldnaam van daardie tyd vir enigiemand wat nie met die apartheidsbeleid saamgestem het nie. Sy eksperimentele roman ''Orgie'' word deur Afrikaanse Persboekhandel (APB), waar [[Bartho Smit]] aan die stuur van sake was, aanvaar vir publikasie. Die publikasie is reeds op bladproefstadium toe die hoof van APB, [[Marius Jooste]], vir Bartho Smit inroep en opdrag gee om die publikasie te stop of te bedank. Geen redes word verskaf nie, maar die vermoede is dat die opdrag van die destydse eerste minister, [[Hendrik Verwoerd|dr. Hendrik Verwoerd]], gekom het; hy is in daardie stadium voorsitter van APB se direksie. Die klein onafhanklike uitgewer, John Malherbe, publiseer daarna die werk. [[Truk]] se raad weier dat hy in 1969 die regie waarneem van die opvoering van ''Die terroriste'' van [[Albert Camus]] nadat hy reeds aangestel is. Hulle dring aan dat Francois Swart hierdie rol vervul, met Brink slegs as medewerker, maar eindelik is hy in allesbehalwe naam die regisseur. Hy gee in 1969 voor die Pretoriase Skrywerskring ’n lesing oor ''Letterkunde van 60 en 70: diagnose en voorskrif'', waarin hy die mening huldig dat letterkunde vloei uit ’n tyd waarin daar weens ontwikkeling van die wetenskap geen absolute waardes meer bestaan nie. Die letterkunde van die toekoms moet hom bemoei met die probleme van die gemeenskap van daardie tyd. Uit hierdie menings is sy standpunt teen apartheid as vernaamste probleem van daardie tyd en die rigiede voorskrifte van dogmatiese godsdiens reeds duidelik af te lei. In 1970 lewer hy ’n striemende aanval op die regering se apartheidsbeleid tydens die Gandhi-gedenklesing naby [[Durban]] (''Mahatma Gandhi and his relevance to present-day South Africa'') en in Januarie 1972 skryf hy ’n brief aan ''[[Die Transvaler]]'' waarin hy sê geen [[Afrikaners|Afrikaner]] kan homself ’n [[Christendom|Christen]] noem nie. Hy word ook gevra om in 1975 ’n toespraak tydens die oorlede Kommunistiese leier [[Bram Fischer]] se verassing te lewer. By hierdie geleentheid sê Brink as die Afrikanerdom bly voortleef, sal dit moontlik die gevolg wees van die bevrydende invloed van mense soos Fischer. Die Direkteur van Onderwys van die [[Wes-Kaap]] moet in Februarie 1974 toestemming gee dat hy uittreksels van sy werk kan voorlees aan leerlinge van Cape Town High School en in sy toestemmingsbrief bepaal hy dat Brink hom slegs by sy eie werk mag bepaal en geen kommentaar oor die politiek of enige kontensieuse onderwerp mag maak nie. Dit is veral met die verskyning van ''Kennis van die aand'' in [[1973]] dat Brink midde-in die stryd teen die [[apartheidsregering]] beland, deur ’n politiek betrokke roman te skryf wat skerp krities kyk na die dinamika van ons veelrassige samelewing. Dit word dan ook die eerste Afrikaanse roman wat in terme van die streng sensuurwette van daardie tyd verbied word. Hy vertaal die boek self in Engels en verkry sodoende ’n internasionale gehoor. Van daardie tyd af verskyn sy romans gelyktydig in Afrikaans en Engels. Die verbod op ''Kennis van die aand'' lei tot die stigting van Taurus Uitgewers (onder leiding van Ernst Lindenberg, [[Ampie Coetzee]] en [[John Miles]]), aangesien geen ander gevestigde uitgewer hierna bereid is om sy volgende boek, ''’n Oomblik in die wind'', uit te gee nie uit vrees vir verbanning en die daarmee gepaardgaande finansiële verlies. Die verbod op ''Kennis van die aand'' word in 1982 na appèl deur [[Human en Rousseau|Human & Rousseau]] opgehef, op voorwaarde dat die boek slegs in hardeband uitgegee word en slegs aan persone ouer as 18 jaar verkoop word. In 1979 word ''’n Droë wit seisoen'' ook verbied weens die politieke strekking daarvan, maar hierdie verbod word ook later opgehef.<ref>{{Cite web |url=http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html |title=argiefkopie |access-date=13 Oktober 2016 |archive-date= 2 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402204618/http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html |url-status=dead }}</ref> In die sewentiger- en tagtigerjare lei sy politieke oortuigings daartoe dat Brink deur die Veiligheidspolisie dopgehou word en in verskeie voorvalle met hulle betrokke raak. Per geleentheid deursoek hulle sy huis en kantoor sonder wettige magtiging en hy word ook gereeld deur hulle ondervra. Daar word selfs een aand ’n brandbom op sy huis se dak gegooi, wat gelukkig onskadelik van die dak afrol. Oral word hy agtervolg en sy lewe word op verskeie maniere ontwrig en versuur. So word sy reisreëlings gereeld omvergegooi deur die kansellasie van sy vlugte, wat geïnisieer is deur die Veiligheidspolisie. Hy moet dus telkens onverrigter sake van die lughawe terugkeer, al het hy ’n geldige kaartjie. Op hierdie wyse word hy selfs per geleentheid in die buiteland vertraag. Selfs wanneer hy oorsee is, word elke beweging van hom dop gehou. Elkeen met wie hy in kontak is, word ook ondersoek.<ref>''’n Vurk in die pad''., in die hoofstuk oor ''Sestigers, sensors en staatsveiligheid''. op bladsye 230-281.</ref> In 1983 word hy gevra om ’n anti-apartheidsartikel te skryf vir ’n eksklusiewe publikasie wat as katalogus dien vir die internasionale kunsuitstalling met die titel ''Art against apartheid'', wat onder beskerming van die [[Verenigde Nasies]] georganiseer is. Hy is in 1987 ’n lid van die afvaardiging wat met die [[African National Congress|ANC]] in [[Dakar]] in [[Senegal]] vergader om te beraadslaag oor politieke verandering in [[Suid-Afrika]] en ontmoet die ANC weer in [[1989]] by die Victoria-watervalle in [[Zimbabwe]] as lid van die afvaardiging van skrywers. Sy uitgesproke politieke oortuigings is ook daarvoor verantwoordelik dat hy, nadat hy sedert die sestigerjare in die redaksie gedien het, in Januarie [[1976]] uit die redaksie van ''Standpunte'' moet bedank. Die bedanking volg nadat druk teen hom toeneem onder die ander redaksielede (en veral [[W.E.G. Louw]]) nadat hy onder meer in 1975 in ’n brief aan die ''[[The New York Times|New York Times]]'' die Suid-Afrikaanse ambassadeur by die destydse Verenigde Volkere-organisasie (nou die [[VN]]), [[Pik Botha]], daarvan beskuldig het dat hy Suid-Afrika se saak deur “leuens en verdraaiings” stel. Toe [[J.C. Kannemeyer]] besluit om eindredakteurskap van ''Standpunte'' aan die einde van 1983 af te lê, steek hy voelers uit na Brink om hierdie pos oor te neem. Brink verklaar hom bereidwillig, maar hierdie inisiatief van Kannemeyer vind sterk teenstand by Piet Cillié, terwyl ook [[A.P. Grové]] daarteen gekant is. Eindelik word [[Ernst van Heerden]] as versoenende figuur aangewys as eindredakteur, maar Brink word van Januarie 1984 af tot die redaksie herkies. Van Heerden dui voor die redaksievergadering van 12 September 1985 aan dat hy nie langer met die taak kan voortgaan nie en toe geen ander geskikte persoon hom bereidwillig verklaar nie, word Brink oorgehaal om “voorlopig” van Januarie 1986 af die taak op sy skouers te neem. Die regering kondig in 1986 ’n noodtoestand in die land aan weens politieke onrus, wat tot kwaai kritiek binnelands en van oorsee lei. Brink lewer in ’n ope brief van 16 Junie 1985, wat in ''De Volkskrant'' van Amsterdam en die ''New York Times'' gepubliseer word, kwaai kritiek op die regering. Hy lewer ook drie artikels vir insluiting in ''Standpunte'', naamlik vyf ''Standpuntjies'', ''Noodtoestand op Witgatworteldraai'' en ''’n Literêre noodtoestand'', wat onder die redaksielede versprei word vir kommentaar. Die verstandhouding destyds is dat die eindredakteur die prerogatief het om enige stuk in ''Standpunte'' te plaas. Regsadvies toon aan dat van die stukke óf definitief in stryd is met die noodregulasies óf grensgevalle is. Die gevolge hiervan is dat ’n reeds verdeelde redaksie verder verdeeld raak. Op versoek van A.P. Grové word daar dan op 5 Augustus 1986 ’n direksievergadering van ''Standpunte'' gehou om probleme rondom die redaksionele beleid te bespreek. Reeds voor hierdie vergadering besluit [[Naspers|Nasionale Pers]] egter om ''Standpunte'' nie langer te borg nie en nadat geen ander uitgewer die taak wil oorneem nie, kom ’n roemryke letterkundige tydskrif tot ’n einde. Terwyl die amptelike verskoning is dat die tydskrif nie langer finansieel kan oorleef nie, is dit ná die ontbinding daarvan egter duidelik dat die tydskrif steeds winsgewend was. === Uitsprake teen die ANC-regering === [[Lêer:Nadine Gordimer 01.JPG|duimnael|Nadine Gordimer]] Nadat van sy familielede gesterf het en aangerand is in die misdaadvloed wat die land na die demokrasie van 1994 teister, skryf Brink in 2006 belangwekkende artikels oor die droewige stand van sake in die Franse dagblad ''Le Monde'' en in die ''Sunday Independent'', terwyl hy toenemend kritiek uitspreek oor sekere ander fasette van die ANC-regering se bewind, soos die wydverspreide korrupsie en die beoogde muilband van die vrye media. In 2006 in die ''Sunday Independent''<ref>Sunday Independent 9 Julie 2006, ''Our model democracy is a lost dream.''</ref> stel hy dit duidelik dat hy nie dink daar is goeie rede meer om optimisties te wees oor Suid-Afrika nie. Die ANC-regering beoog onder president [[Jacob Zuma]] ook ’n wet wat inbraak maak op spraakvryheid onder die dekmantel dat daar inligting is wat om sekuriteitsredes nie aan die publiek beskikbaar gestel mag word nie en wat informante swaar kan straf. André en [[Nadine Gordimer]] is in [[2010]] van die persone wat ’n petisie opstel om beswaar te maak teen die beoogde wet op die beskerming van inligting en ander wette wat spraakvryheid in Suid-Afrika sou bedreig. === Plagiaataantygings === Brink word in 2009 deur die skryfster [[Rina Sherman]] van plagiaat beskuldig omdat hy kwansuis die aanvang van sy roman ''Sandkastele'' (wat sy self erken sy nooit gelees het nie) op haar roman ''Uitreis'' gebaseer het.<ref>Henry Cloete, ''Skrywers kap mekaar oor ‘plagiaat''’. in ''Rapport'' van 20 Desember 2009</ref> Buiten enkele ooreenkomste in die intrige kan geen navolging egter gevind word nie en is daar geen teks wat direk met mekaar verband hou nie, en letterkundiges wat albei werke ken verwerp die bewerings. Rina Sherman bevestig wel in besitting te wees van 'n kritiek handgeteken en gedateer deur A. P. Brink van haar manuskrip verskeie jare voor eersgenoemde se boek [http://rinasherman.com/Writing/Uitreis.html ''Uitreis''] en so ook laasgenoemde se boek Sandkastele gepubliseer is. In 2009 is hy die eerste ontvanger van die [[Jan Rabie]] en Marjorie Wallace-beurs ter waarde van R350&nbsp;000, wat deur die [[Universiteit van Wes-Kaapland]] toegeken word. Die toekenning is om hom te help met die navorsing en skryf van ’n roman oor die slawevrou Philida, wat in die 19de eeu in die Franschhoek-omgewing gewoon het. ’n Groot polemiek volg op die toekenning, met verskeie mense wat die mening lug dat die beurs eerder aan ’n meer behoeftige skrywer van kleur toegewys moes gewees het, hoewel die reglement van die prys nie sulke beperkings bevat nie.<ref>Malan, Marlene. ''Herrie oor groot beurs vir André P. Brink''. Rapport, 6 Desember 2009</ref><ref>Joubert, Jan-Jan. ''Brink twyfel oor skryf ná venyn.'' Beeld, 6 April 2013.</ref> Brink verklaar later dat die nydigheid waarmee die toekenning van die beurs gepaard gegaan het, hom aan sy skrywersloopbaan laat twyfel het en ook veroorsaak het dat hierdie roman baie langer as sy ander romans geneem het om te voltooi, al is dit aan die kort kant. === Sterfte === André P. Brink is op Vrydagaand [[6 Februarie]] [[2015]] op ’n [[KLM]]-vlug vanaf [[Amsterdam]] na [[Kaapstad]] oorlede, nadat hy kort tevore ’n eredoktorsgraad van die Franssprekende Katolieke Universiteit in Louvain-la-Neuve in [[België]] ontvang het.<ref name=":0" /> Daar word vermoed dat hy ’n aneurisme gehad het. Sy gesondheid het in sy laaste paar jaar vinnig begin agteruitgaan en hy moes die eredoktorsgraad in ’n rolstoel ontvang.<ref>[http://www.netwerk24.com/nuus/2015-02-07-reus-van-letterkunde-wp-ondersteuner-sestiger-andr-p-brink-sterf Netwerk24.com maak Brink se dood bekend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150625142607/http://www.netwerk24.com/nuus/2015-02-07-reus-van-letterkunde-wp-ondersteuner-sestiger-andr-p-brink-sterf |date=2015-06-25 }}. URL besoek op 7 Februarie 2015.</ref> Op Woensdag 11 Februarie 2015 is hy op ’n privaat geleentheid [[Verassing|veras]]. == Skryfwerk == Brink se eerste gediggie verskyn reeds op negejarige ouderdom in ''[[Die Jongspan]]''. Hoewel hy daarna verskeie gedigte skryf, neem hy hierdie genre nie ernstig op nie en bly hierdie gedigte, buiten enkeles wat in ''Standpunte'' en ''Sestiger'' verskyn, ongepubliseer. Hy skryf op 12-jarige ouderdom reeds sy eerste roman, ''Vakansie in die noorde'', waarin hy die bloeddorstige avonture vertel van vier kinders tussen kannibale en wilde diere in [[Nigerië]]. In [[1950]] volg ''Die stad van verlore Atlantis'', wat as vervolgverhaal bedoel is en handel oor ’n ontdekkingsreis na die oorblyfsels van die legendariese stad Atlantis iewers in die oerwoude van die Kongo, wat deur uitgewers afgekeur word onder meer omdat dit “te eroties” is. Onmiddellik hierna skryf hy ''Rahja, vors van die hoogland'', ’n soort Afrikaanse Tarzan-boek, wat ook vir publikasie afgekeur word. Om sy sakgeld op universiteit aan te vul skryf hy kortverhale vir tydskrifte onder skuilname om op hierdie manier meer as een kortverhaal in dieselfde uitgawe gepubliseer te kry, met sy debuut in [[1953]] in ''[[Die Brandwag]]''. Hy skryf ook kortverhale vir ''[[Rooi Rose]], [[Huisgenoot|Die Huisgenoot]], Die Huisvrou, Sarie Marais, Naweekpos, [[Vrouekeur|Keur]]'' en ''Die Taalgenoot''. Op universiteit publiseer hy ook enkele belangwekkende artikels in die studentejaarblad en die studentekoerant ''Die Wapad'', insluitende in 1957 ’n ontleding van ''Die besondere probleme van die skrywer in Suid-Afrika'' en ''Gevra: ’n paar skrywers'', waarin hy die treurige posisie van prosa in Afrikaans betreur. Terselfdertyd pleit hy reeds in hierdie tyd vir ’n meer geestelik volwasse volk wat internasionale tendense kan waardeer en sonder vrees maatskaplike en sosiale waarhede in die oë kan kyk, aangesien uitnemende skrywers slegs deur so ’n volk voortgebring kan word. Dit is veral op die gebied van die prosa wat hy aanvanklik naam maak. Rofweg beskou, kan sy prosawerk in vier fases verdeel word. Die eerste fase is tradisionele werk waar hy in [[N.P. van Wyk Louw|Van Wyk Louw]] se terme soos uiteengesit in Louw se ''Vernuwing in die prosa'' gemoedelik-lokaal-realistiese en romantiese werk lewer wat min aanduidings gee van die groot impak wat hy op die Afrikaanse letterkunde sou hê; die tweede fase is eksperimenteel van aard, veral met betrekking tot die styl en vorm van die roman, waardeur hy as lid van die Sestigers ’n groot invloed het op die vernuwing in die Afrikaanse prosa; die derde fase is sterk “betrokke” werk van politieke aard, veral om kritiek te lewer op die destyds heersende apartheid en politieke raamwerk in Suid-Afrika, met al sy werke van hierdie tyd wat ook oorsee verskyn en van hom ’n internasionale skrywer van aansien maak; en die vierde fase, ná die demokratiese verkiesings in Suid-Afrika, wat meer fokus op die individu en sy belewenis, meestal as simbool van die algemene menslikheid. === Romans === Sy eerste gepubliseerde werk is tradisioneel van aard, soos die novelle ''Die meul teen die hang'', wat die lotgevalle beskryf van ’n eensame kreupel man aan die buitewyke van ’n Oos-Transvaalse dorpgemeenskap. Hy maak vriende met ’n jong dogtertjie wat gereeld in sy meul kom speel, maar sy verongeluk onder die groot saaglem. Hierna draai die hele dorp teen hom en word sy motiewe met die dogtertjie bevraagteken. Toe rasse-onluste by die meul uitbreek, gaan die man dorp toe om hulp te soek, maar niemand is bereid om te luister nie. Op pad huis toe sien hy sy meul in vlamme opgaan. ''Die gebondenes'' is ’n roman oor die [[Voortrekkers]] wat ’n tweede prys verower in ’n landwye historiese-roman-kompetisie. Die roman is gebaseer op die Franse filosoof [[Jean-Jacques Rousseau]] se uitspraak dat die mens vry gebore is, maar oral deur bande geknel word. Hoewel die liefdesmotief en die poging om in die geskiedenis die sin van die bestaan van gewone mense te belig onbevredigend uitgewerk word, is Brink se tegniese vernuf duidelik in die hegte strukturering van die roman in drie dele. ''Eindelose weë'' is in 1955 met ’n prys bekroon in die gesinsromanwedstryd van die Vroue-Landbouvereniging, maar word aanvanklik deur Koos Human van Nasionale Boekhandel afgewys voordat dit in [[1960]] deur Tafelberg gepubliseer word. Hierdie roman handel oor die vernietiging van ’n rustige, idilliese bestaan ná die ontdekking van goud. Die industrialisering eis die geluk en selfs lewens van betrokkenes, met die stryd van diegene wat vasklou aan ’n voorheen bekende lewenswyse teen die veranderings wat goed uitgebeeld word. ==== Eksperimentele romans ==== In [[1962]] word ''Lobola vir die lewe'' (''Price for life'') gepubliseer, wat as sy werklike debuut as ernstige skrywer van formaat beskou kan word en ook ’n roman wat met sy aansluiting by die Wes-Europese romantradisies ’n baken is in die ontwikkeling van die Sestiger-beweging. Brink stuur reeds in 1961 die manuskrip van hierdie boek, toe nog onder die titel ''Naakfiguur kers en ruit'' na Nasionale Boekhandel. In ’n keurverslag vind [[W.E.G. Louw]] die boek “besonder verdienstelik”, maar beveel dit nie aan vir publikasie nie, omdat hy weens die gewaagde (vir sy tyd) aard van die boek vrees vir die gevolge daarvan vir Nasionale Boekhandel. Louw bel hierna vir [[Koos Human]] om die agtergrond te skets en so beland die manuskrip by Human & Rousseau, wat vir geruime tyd hierna al Brink se boeke publiseer. In hierdie roman verskuif die klem van die lokale realisme van uiterlike gebeure na die “binnewerklikheid” van die hoofkarakter (François Raubenheimer), ’n soort buitestaander en swerwer op soek na die sin van alles. Ten spyte van die persoonlike aard van hierdie soeke, is die hoofkarakter nie ’n unieke wese nie en verkry die situasie algemene toepaslikheid, met die ironie dat die buitestaander simbool word van die algemene menslikheid. Met die soektog na die sin as tema, word die verhaal self ingebed midde-in ’n proloog, waar die probleem hoofsaaklik in die vorm van vrae gestel word, en ’n epiloog, waar op simboliese wyse die “antwoord” gegee word.<ref name=":3">Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1966.</ref><ref>Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 23 no. 1, Maart 1983.</ref> Die roman word ook as radiodrama verwerk en in 2015 oor [[Radio Sonder Grense]] uitgesaai. Brink sit hierdie eksistensialistiese tendens voort met ''Die ambassadeur'' (in Engels as ''The ambassador'' en later ''File on a diplomat'') waar die verhaal vertel word uit die verskillende perspektiewe van die hoofkarakters. Volgens die manuskripgegewens wou Brink die roman aanvanklik ''Klein nag met bed en bede'' noem en later ''Die ongedurige kind''. Die roman gaan oor die liefdesdriehoek tussen ’n vrou en twee mans. Die ambassadeur in Parys, Paul van Heerden, beleef 'n [[eksistensiële krisis]] weens sy skandalige verhouding met ’n jong vrou, Nicolette. Die derde sekretaris, Stephen Keyter, het self ’n verhouding met haar. Stephen gebruik die ambassadeur se verhouding met Nicolette om sy eie loopbaan te bevorder en om sy jaloesie teenoor die ambassadeur en Nicolette te laat botvier. Hy stuur ’n verslag oor die verhouding direk aan die regering in Pretoria. Toe die ambassadeur om sy kommentaar gevra word, stuur hy die verslag sonder kommentaar terug. Eindelik beteken Nicolette dan so albei mans se ondergang. Vir Stephen is dit met sy selfmoord die einde van sy bestaan en vir die ambassadeur met die verlies van sy werk, sy vrou en kind die einde van ’n lewenslange bestaanswyse. Die stad Parys is nie slegs die agtergrond nie, maar ook die simbool van die lewensdoolhof waar lewens kruis en uiteenloop terwyl alles vreemd en onbekend bly. Interessant is die vernuftige gebruik van vertelperspektief, waar die hooffigure beurtelings in die vyf afdelings aan die woord gestel word, soms afgewissel deur ’n alsiende waarnemer.<ref name=":3" /><ref>John, Philip. Beeld, 17 Julie 2006.</ref> ''Die ambassadeur'' word in 1963 saam met ''Lobola vir die lewe'' met die [[Reina Prinsen Geerligs-prys]] bekroon. ''Orgie'' neem die eksperimentering met nuwe vorm tot ’n nuwe uiterste in die Suid-Afrikaanse letterkunde, veral deur die gebruik van die fisieke voorkoms, waar die blad van die boek dwars gedraai en in kolomme verdeel word om die gedagtegang en woorde van die twee hoofkarakters in die verhouding naas mekaar weer te gee. Soms staan die karakters se gedagtes gelyktydig langs mekaar, sodat die leser moet probeer om ook hierdie faset te verwerk. Die lettertipes wissel tussen romein, kursief en vet gedruk om die hede, verlede en tydlose duur aan te dui. Die verhaal wentel rondom ’n hy (’n skrywer en dosent en ongelukkig getroud met ''a'') en ’n sy (’n jong vrou wat nadat sy deur haar vader verstoot is en by haar grootmoeder gaan woon het, ’n verhouding aanknoop met ''x'' by wie sy later ’n kind verwag, maar wat haar tot ’n aborsie dwing en haar uiteindelik vir iemand anders verlaat). Hy en sy is albei op ’n gemaskerde bal aan die begin van die lente. Hulle het mekaar ’n jaar tevore ontmoet en hulle verhouding gaan vanaand ’n krisispunt bereik.<ref name=":3" /> ''Orgie'' word later vir die verhoog verwerk en is by die Woordfees van [[2014]] op [[Stellenbosch]] opgevoer. ''Miskien nooit'' is ’n poging tot ’n “filmroman”, waar die waarneming as’t ware deur ’n kamera-oog geskied om so die subjektiewe ervaring tot objek te maak. Die ek-verteller word by wyse van spreke in die film in ’n “hy” of derde, meer onpersoonlike mens verander wat dan aan die ervarings ’n meer algemene betekenis gee. Terselfdertyd word dit ’n dubbele verhaal, waarin benewens die verskillende perspektiewe op een persona, die ek-verteller kommentaar kan lewer oor die skeppingsproses. Hiermee eindig Brink se eksperimentele fase. ==== Apartheidsromans ==== [[Lêer:DJ Opperman.jpg|duimnael|200px|D.J. Opperman]] [[Lêer:Ron Antonissen.jpg|duimnael|200px|Ron Antonissen]] Vir etlike jare hierna dobber Brink feitlik rigtingloos voort, terwyl hy in sy skryfwerk beweeg tussen verdere eksperimente en groter betrokkenheid by die aktualiteit van Suid-Afrika. Ná die voltooiing van ''Miskien nooit'' werk hy aan ’n roman wat hy ''Die meisie'' en later ''Mirage'' noem, maar dit word nie voltooi nie. Hy voltooi die manuskrip van ''Ballade van die boer'', waarvan die titel later verander na ''Dood van ’n by''.<ref>Brink, André P. ''’n Vurk in die pad.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2009 bl. 211-114 & 225</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''D.J. Opperman: ’n biografie''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1986. bl. 338-339.</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.'' Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984. bl. 406.</ref> Die hoofkarakter is ’n boer wat sy seun doodmaak toe dié sy gesag uitdaag. Daarna verbied hy sy dogter om die lyk te begrawe, ’n duidelike verwysing na die Antigone-figuur as mitiese onderbou. Toe sy die bevel veronagsaam, maak hy haar ook dood. Daarna blyk dit sy was swanger met die kind van ’n swart arbeider. As keurder vir [[Human en Rousseau|Human & Rousseau]] wys [[D.J. Opperman]] hierdie manuskrip in 1968 egter af vir publikasie en [[Rob Antonissen]] is ook van mening dat die manuskrip nie goed sal wees vir Brink se reputasie nie. Sedert 1964 oorweeg Brink dit reeds om ’n polities meer betrokke roman te skryf en hy voltooi die manuskrip van ''90 dae'' (later herdoop tot ''Die saboteur''). Die inspirasie vir die verhaal kom van ’n groepie jongmense in Kaapstad wat gearresteer word op aanklag van sabotasie en omverwerping van die staat. In hierdie groep anti-apartheidsaktiviste is daar onder andere die later bekende regsgeleerde Albie Sachs. Brink het noue kontak met hulle en word gefassineer deur die begeerte van bevoorregte wit mense om hulle lewens op te offer vir anderskleuriges. Twee keurders van die uitgewer John Malherbe beskou dit as sy beste werk tot in daardie stadium, maar weens kommer oor die moontlike gevolge wil die uitgewer dit voor publikasie aan die Publikasieraad voorlê. Brink is nie hiermee gediend nie. Nasionale Boekhandel wys ook die boek af, omdat dit volgens hulle mening gesien sal word as uitbeelding van die soort episodes wat slegs ten doel het om die land in ’n slegte lig te stel. Onder die titel ''Terug na die son'' is dit aan Human & Rousseau voorgelê, maar Opperman as keurder beskou dit as “literêr onopwindend” en “onbeduidend”. Brink vertaal die boek in Engels, maar die manuskrip word ook in Engeland afgekeur. Hierna gebruik hy paragrawe van die boek vir sy volgende publikasie, ''Kennis van die aand''. ''Kennis van die aand'' (''Looking on darkness'') is ’n belangrike keerpunt in sy skryfwerk. Hy gebruik hierna doelbewus sy romans as wapen om die dilemmas van die rassebewustheid binne die veelrassige Suid-Afrikaanse samelewing te belig. Hiermee keer hy ook terug na ’n meer realistiese vorm van die roman. Die titel het sy oorsprong in die geskrifte van die Spaanse filosoof San Juan de la Cruz, wat verwys na die mens se kennis as “dagkennis” en “aandkennis”. Omdat ons God nie direk ken nie, is ons kennis van Hom “aandkennis”, wat nie helder is nie, maar donker. By implikasie is die wit mens se kennis van anderskleuriges ook “aandkennis”. Die sentrale gegewe in hierdie boek is weer ’n liefdesverhouding, maar omdat die minnaar bruin en die minnares wit is, word die verloop van die handeling nie deur emosionele nie, maar politieke en maatskaplike faktore bepaal.<ref>Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 14 no. 4, Desember 1974.</ref><ref>Burger, Willie. Beeld, 16 Augustus 2004.</ref><ref>Coetzee, Ampie. Rapport, 7 Oktober 1973.</ref><ref>Weideman, George. Rapport, 5 September 1982.</ref> ''Looking on darkness'' is in 1976 op die kortlys vir die toekenning van die prys vir die beste buitelandse boek wat in Frans vertaal is en in Swede is dit in Januarie [[1977]] die boek van die maand.<ref>Smith, Margaret. Sunday Times, 13 Oktober 1974.</ref> Brink volg hierdie boek op met ''’n Oomblik in die wind'' (''An instant in the wind''), waarin die werklikhede van die eietydse politiek in ’n 18de-eeuse milieu uitgebeeld word. Elizabeth Larsson, die Afrikanervrou van ’n Sweedse ontdekkingsreisiger, trek saam met haar man en ’n vriend die onherbergsame Kaapse binneland in met die doel om die fauna en flora op te teken. Sy word betreklik vroeg geheel en al uitgelewer aan en afhanklik van die wegloopslaaf Adam Mantoor toe die twee mans gewelddadig sterf.<ref>Eksteen, Louis. Standpunte. Nuwe reeks 126, Desember 1976.</ref><ref>Lindenberg, Ernst. Rapport, 14 Desember 1975.</ref><ref>Muller, H.C.T. Rapport, 14 Desember 1975.</ref><ref>Smuts, J.P. Beeld, 23 Augustus 1976.</ref><ref name=":4">Smuts, J.P. ''Burgerband.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> ''An instant in the wind'' is in 1976 op die kortlys vir die toekenning van die prestigeryke [[Booker-prys]] in Engeland. ''Gerugte van reën'' (''Rumours of rain'') se titel kom van die uitspraak van ’n karakter dat waar dit politieke verandering in Suid-Afrika betref, dit nes by reën net by gerugte bly. Die roman behandel die betrokke politieke tema uit die oogpunt van die Afrikaanse mynmagnaat en onbeskaamde kapitalis, nasionalis en vrouejagter Martin Mynhardt, wat aan die spits staan van politieke en finansiële mag en sy posisie probeer regverdig. Dit is egter duidelik sy bevoorregte posisie is te danke aan ’n magsdrif en ekonomiese uitbuitingsmotief en dat hy arm is aan algemene menslikheidsbeginsels.<ref>Scholtz, Merwe. ''Die teken as teiken.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1978.</ref><ref>Scholtz, Merwe. Rapport, 17 September 1978.</ref><ref>Olivier, Gerrit. Standpunte. Nuwe reeks 140, April 1979.</ref><ref>Lindenberg, Ernst. Beeld, 18 September 1978.</ref><ref>Coetzee, A.J. Die Transvaler, 16 September 1978.</ref> Die CNA-prys vir Engels word in 1978 aan ''Rumours of rain'' toegeken en in [[1978]] is hierdie boek ook op die kortlys vir die toekenning van die Booker-prys in Engeland, waar dit uiteindelik die naaswenner is.<ref>Marquard, Jean. Beeld, 28 Julie 1980</ref> ''’n Droë wit seisoen'' (''A dry white season'') is ’n hoogtepunt in sy betrokke romans. Die middeljarige Ben du Toit, ’n onderwyser en doodgewone Afrikanerman, is aanvanklik onbewus van die onmenslikheid wat deurentyd onder die apartheidsbestel gepleeg word. Hy word stelselmatig in die kern van die konflik ingetrek toe sy tuinier verdwyn en dit later blyk hy is saam met ’n ander man in aanhouding deur die Veiligheidspolisie oorlede. In ’n poging om die naasbestaandes te help, kom hy tot die gevolgtrekking dat die amptelike weergawe van die gebeure onvolledig en foutief is en begin hy self ondersoek instel. Sy ondersoek is egter vir hom noodlottig, want geleidelik word hy deur dreigemente, intimidasie, polisie-optrede en geweld geestelik en fisiek afgetakel. Sy gesinslewe word vernietig, hy word vervreem van sy vriende, kollegas en vrou, hy verloor sy werk as onderwyser en eindelik sterf hy in ’n “ongeluk” wat klaarblyklik doelbewus deur die owerhede beplan is. So word hy dan ’n simbool van die tragiese enkeling wat hom teen die noodlot verset. Paradoksaal word hy ook, in opstand teen die Afrikanerbewind, simbool van die gewete en ware Christelike waardes van die Afrikaner, terwyl die boosheid van die wandade onder hierdie bestel en die mantel van Christelikheid duidelik uitgelig word.<ref>Cloete, T.T. Rapport, 2 Desember 1979.</ref><ref>Müller, H.C.T. Beeld, 11 September 1979.</ref><ref>Olivier, Gerrit. Standpunte. Nuwe reeks 149, Oktober 1980.</ref><ref name=":4" /> Brink se Engelse verwerking van hierdie roman, ''A dry white season'', word verfilm vir die internasionale mark met internasionale sterre in die hoofrolle. Dit ontvang in 1980 die Britse Martin Luther King Memorial Prize (’n jaarlikse toekenning in Brittanje vir die bevordering van geregtigheid en gelykheid vir almal op ’n niegewelddadige manier) en in dieselfde jaar die Franse Prix Médicis Étranger vir die beste vertaalde werk. Toe ’n lys van Afrika se honderd beste boeke van die afgelope eeu in 2001 opgestel word, is ''A dry white season'' op die lys.<ref>Wilkins, Ivor. Sunday Times. 3 Februarie 1980</ref> ''Houd-den-Bek'' (''A chain of voices'') is as historiese roman gebaseer op die slawe-opstand van [[1825]] in die [[Koue Bokkeveld]] en is gebou rondom die vryheidsmotief van elke mens, waardeur veral die perd simbool word van vryheid, krag, vitaliteit en ook die seksuele. Die verhaal word deur verskillende mense (dertig vertellers in geheel) uit hulle eie subjektiewe perspektief vertel, waardeur die leser dan geleidelik te midde van weersprekings en aanvullings self die hele prentjie kan inkleur.<ref>Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 23 no. 1, Maart 1983</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 18 April 1982.</ref><ref>Müller, H.C.T. Die Transvaler. 24 Mei 1982</ref> Die CNA-prys vir Engels word in 1982 aan ''A chain of voices'' toegeken. In 2012 word hierdie boek in Occitaans vertaal, ’n skaars dialek wat in die suide van Frankryk deur slegs ’n handjie vol sprekers gepraat word. Vertaling in hierdie taal is dus seldsaam en kan as ’n groot kompliment beskou word, met selfs Nobelpryswenners soos Gabriel Garçia Marquez se werk wat byvoorbeeld nie hierin vertaal is nie. ''Die muur van die pes'' (''The wall of the plague'') het as verwysing die klipstapeling in die Vauclus-berge teen die [[Swart Dood]] in [[1721]] en die Pes van die 14de en 18de eeu. Die muur word simbool van die talle mure en grense tussen mense vanweë onder meer politieke omstandighede, waar die politiek mense van mekaar skei maar ook binding tussen hulle suggereer. Hier bevind die Kaapse bruin vrou Andrea Malgas haar as politieke uitgewekene in die buiteland, nadat sy en haar eertydse Britse minnaar in die Kaap gearresteer is op ’n [[Ontugwet|Ontugklag]]. In Parys het sy agt jaar later ’n verhouding met die uitgeweke skrywer Paul Joubert, wat haar vra om te trou. Binne die verhaal word ’n aantal bestaansvrae (“peste”) aangespreek, soos die verskillende vorms van mure wat mense teen mekaar oprig (veral met betrekking tot die Suid-Afrikaanse situasie), die soeke na identiteit en bestaansreg (veral gekoppel aan ras en geslag), die onlosmaaklike verbondenheid aan die eie en aan die verlede en die onmag van die intellektueel.<ref>Ferreira, Jeanette. Rapport, 1 April 1984.</ref><ref>Roos, Henriette. Die Burger, 29 Maart 1984.</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985.</ref> ''Die eerste lewe van Adamastor'' (''The first life of Adamastor'') herkonstrueer Luis Vas de Camões se epiese gedig ''Os Lusíadas'' na aanleiding van die mite van die [[Titaan (mitologie)|titaan]] [[Adamastor]] wat op die [[Nimf|seenimf]] [[Thetis]] verlief raak. Thetis se moeder beloof dat hy ’n nag by haar dogter kan deurbring as hy sy oorlog teen die leërs van die see staak. Wanneer hy egter vir Thetis wil omhels, verander hy in die ruwe berge van die Kaap van Storms, van waar hy die suidelike oseane bewaak en wraak sweer teen enigeen wat hom steur. Brink gebruik ook die Khoi (die antieke oorspronklike inwoners van hierdie gebied) se mites oor [[Heitsi-eibib]] en die bose Gaunab en transponeer dan hierdie oertekste tot Suid-Afrikaanse politieke gegewe in sy beskrywing van die heel eerste fase van kolonisering van die Kaap.<ref>Senekal, Jan. Rapport, 7 Augustus 1988.</ref><ref>De Kock, Tessa. Die Burger, 4 Mei 1993.</ref> ''Die kreef raak gewoond daaraan'' (''An act of terror'') is ’n boekstawing van die jare van opstand en onderdrukking, geweld en brutaliteit om die blanke owerheid aan bewind te hou en sodoende die bevolking geleidelik soos verminkte krewe daaraan gewoond te maak. Die boek ondersoek hoe ’n begaafde en beminde Afrikanerseun uit ’n eerbare en gerespekteerde Afrikanerfamilie hom met die ANC kan vereenselwig en selfs tot geweld oorgaan. Die gehele ''Die eerste lewe van Adamastor'' word as proloog tot hierdie verhaal ingesluit om sodoende die oergeskiedenis te skets.<ref>Kannemeyer, J.C. Insig, Oktober 1991.</ref><ref>Weideman, George. Die Burger, 15 Oktober 199.1</ref> Hiermee sluit Brink sy betrokke romans oor die apartheidsbestel af. In 1992 is ''An act of terror'' ’n finalis vir die M-Net-prys, terwyl die Afrikaanse weergawe aangewys word as die naaswenner van die ATKV-prys nadat dit in 1991 benoem is vir die Rapportprys. Die roman ''States of emergency'' word slegs in Engels gepubliseer. Deur gebruik te maak van dagboekinskrywings, word ’n jong man se liefdesgeskiedenis en verset teen die regering uitgebeeld. ==== Post-apartheidromans ==== ''Inteendeel'' (''On the contrary''), wat in 1993 verskyn, is Brink se eerste post-apartheidroman. Die titel dui op die verskeie teenstellings en weersprekings in die lewe van die hoofkarakter. Die gebeure is gegrond op die verhaal van die Kaapse rebel Estienne Barbier, wat op sy reise uitgaan om die legendariese Monomotapa te ontdek, maar eerder tot selfontdekking kom. Hy onderneem sy reise met ''Don Quijote'' in sy knapsak en die avonture van hierdie ridder (en die geskiedenis van [[Johanna van Arkel|Jeanne d’Arc]] met wie sy eie lewe ’n parallel toon) vorm dan ook intertekste en kommentaar op sy eie avonture en liegstories. Barbier word veral diep geraak deur sy interaksie met die slavin Rosette, waar hy eers onstuimige seks met haar het en haar dan wreed tot die beskikking stel van sekshonger bandiete.<ref>Gouws, Tom. Beeld, 20 September 1993.</ref><ref>Huisamen, Tim. Rapport, 10 Oktober 1993.</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Insig, September 1993.</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998,</ref><ref>Weideman, George. Die Burger, 14 September 1993.</ref> ''The first life of Adamastor'' en ''Inteendeel'' word in 1994 vir die M-Net-prys benoem, die eerste keer dat verskillende boeke in verskillende tale van ’n skrywer tegelykertyd benoem word. ''Inteendeel'' is in [[1996]] ook op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. ''Sandkastele'' (''Imaginings of sand'') vertel die verhaal uit ’n vrou se oogpunt en die eerste algemene demokratiese verkiesing word as aktuele agtergrond gebruik. In die roman word die lot van swart mense in Suid-Afrika voor 1994 gekoppel met ’n ander onderdrukte groep, naamlik vroue. Die hoofkarakter en verteller, Kristien, keer ná ongeveer 11 jaar se selfopgelegde ballingskap uit Londen terug na Suid-Afrika om haar ouma Kristina, 103 jaar oud, in die Klein-Karoo by te staan in haar sterwensdae.<ref>Glorie, Jonker. Rapport, 17 September 1995</ref><ref>Wybenga, Gretel. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997</ref> In 1997 wen Brink in Italië die gesogte Mondello-Vyf Kontinente-prys vir Wêreldliteratuur vir ''Imaginings of sand'' en die boek is in 1998 ook op die kortlys vir [[Ierland]] se gesogte Impac Dublin-boekprys. ''Duiwelskloof'' (''Devil’s Valley'') gebruik ou reisjoernale, die dagboeke en mistieke belewenisse van Susanna Smit en ou Boereverhale en vertellings van die [[Khoisan]] as agtergrond. Die roman vertel die fiktiewe verhaal van ’n groep Voortrekkers wat hulle onder leiding van die patriarg Lukas Lermiet van die res afskei en hulle in ’n ontoeganklike vallei vestig, waar hulle die ras suiwer hou en ’n selfgenoegsame gemeenskap opbou. Deur ondertrouery oor baie geslagte is die gemeenskap egter deurtrek van gedrogtelike wesens met fisiese en geestelike abnormaliteite en die streng wette en reëls lei tot wreedhede en ’n verwronge etiese kode.<ref>Hambidge, Joan. Boekewêreld. 18 November 1998</ref><ref>Olivier, Gerrit. Beeld, 26 Oktober 1998</ref><ref>Venter, L.S. Rapport, 1 November 1998</ref> Die [[W.A. Hofmeyr-prys]] word in 1999 aan ''Duiwelskloof'' toegeken. ==== Romans ná 2000 ==== ''Donkermaan'' (''The rights of desire'') teken die dinamiek van ’n verhouding tussen ’n ouer man (Ruben Olivier) en ’n veel jonger vrou, teen die agtergrond van die nuwe Suid-Afrika se toename in misdadigheid, bendegeweld in bruin en swart woonbuurte, verswakking van openbare dienste en aantasting van die regstelsel. Dit alles lei tot gebrek aan sekuriteit, fisiek sowel as emosioneel.<ref>Botha, Elize. Beeld, 25 September 2000</ref><ref>Gerwel, Jakes. Insig, Oktober 2000</ref><ref>Venter, L.S. Rapport, 5 November 2000</ref><ref>Wasserman, Herman www.litnet.co.za</ref><ref>Botha, Elize. Beeld, 31 Julie 2000</ref> Die Akademie ken uiteindelik, ná vele jare se polemiek, die [[Hertzogprys]] aan hom toe, vir drama in [[2000]] en vir prosa in 2001, met ''Donkermaan''. In 2001 is ''Donkermaan'' en ''The rights of desire'' albei op die kortlyste vir die toekenning van die Afrikaanse en Engelse M-Net-pryse. ''Anderkant die stilte'' (''The other side of silence'') vertel die verhaal van ’n Duitse weesmeisie (Hanna) wat uit Duitsland na Duitswes-Afrika (Namibië) verskeep word as bruid vir een van die Duitse koloniste. Op die vaart word sy egter deur ’n soldaat en sy dronk makkers vermink, met die gevolg dat niemand by hulle aankoms in Duitswes in haar as bruid belangstel nie. Saam met ander vroue in ’n soortgelyke situasie word hulle dan in die kasteel Frauenstein aangehou, waar hulle erg mishandel word. Sy maak ’n man dood wat ’n jong meisie wil verkrag en begin dan ’n pelgrimstog deur die woestyn na Windhoek, saam met ander misbruiktes en lydendes, om die man te vind wat haar vermink het. Dit is veral die pyn en lyding van die vrou in die samelewing wat hier onder die loep kom, terwyl die geweld wat uitgebeeld word simptomaties is van ’n wesentlik siek samelewing. Op intertekstuele wyse word daar ook in gesprek getree met ’n breë geskiedenis van hierdie onderwerp, insluitende Jeanne d’Arc, historiese dokumente uit die stryd van die [[Herero|Herero’s]] teen die Duitsers en Westerse en inheemse volksverhale. Hedendaagse aktuele kwessies wat belig word sluit in vroueregte, seksuele mishandeling en grondregte. Die titel verwys na die strewe om anderkant die verhale na die werklike betekenis te gaan soek.<ref>Burger, Willie. Rapport, 20 Oktober 2002</ref><ref>Landman, Christina “Insig” Januarie/Februarie 2003</ref><ref>Roodt, Dan. Beeld, 5 Oktober 2002</ref> ''The other side of silence'' wen in 2003 die Commonwealth Writers Prize for Africa asook die ''Sunday Times'' se Alan Paton-prys vir Fiksie. ''Voor ek vergeet'' (''Before I forget'') vertel van ’n bejaarde skrywer (Chris Minnaar – ’n betekenisvolle naam) wat bieg oor sy lewe. Die fokus is veral op die talle verhoudings wat hy gehad het, waardeur hy meermale moeilikheid optel en selfs politieke probleme ondervind. Sy skrywery is ’n poging om deur sy herinneringe te probeer vashou, maar hy kom mettertyd tot die insig dat die enigste manier om werklik te behou is om te laat gaan.<ref>Du Plooy, Heilna. Rapport, 30 Januarie 2005</ref><ref>Willemse, Hein. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 42 no. 1, 2005</ref> ''Before I forget'' is in [[2005]] op die kortlys vir die toekenning van die Commonwealth Writers Prize for Africa. ''Bidsprinkaan'' (''Praying mantis'') is gebaseer op die lewe van die historiese figuur Kupido Kakkerlak (c. 1760–1825), die eerste Khoi wat as sendeling aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] georden is. Die raaisel van ’n mens se lewe word egter ten beste met die verbeelding benader. Kupido is nie gebore nie, ’n arend het hom gebring. In daardie tyd het ook ’n bidsprinkaan verskyn, wat ’n teken van die gode is. Nadat Heitsi-Eibib in die veld aan Kupido verskyn het, raak hy as baasjagter bekend tot ver buite die grense van die boereplaas waar hy grootword en hy is ook die drinker, leuenaar, minnaar en bakleier van die kontrei. Onder die sendeling dr. [[J.T. van der Kemp]] se invloed word hy egter die eerste Khoi wat as sendeling aan die Kaap die Goeie Hoop georden is.<ref>Burger, Willie. Beeld, 4 Julie 2005</ref><ref>Hugo, Daniël. Insig, Augustus 2005</ref><ref>Malan, Charles. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 2, Lente 2005</ref><ref>Venter, Eben. Rapport, 31 Julie 2005</ref> In 2006 word die Universiteit van Johannesburg-prys aan ''Bidsprinkaan'' toegeken, die boek wen in dieselfde jaar die M-Net-prys vir langerformaatprosa en is op die kortlys vir die W.A. Hofmeyr-prys. In 2006 is ''Praying mantis'' op die kortlys vir die James Tait Black Memorial Prize, ''[[Sunday Times]]'' se fiksieprys en die Commonwealth Writers Prize for Africa. [[Saartjie Botha]] verwerk ''Bidsprinkaan'' vir die verhoog en dit debuteer in [[2013]] by die Suidoosterfees in [[Kaapstad]]. ''Die blou deur'' (''The blue door'') sluit aan by [[Kafka]] se ''The Metamorphosis'', waar die realistiese en surrealistiese vermeng raak. Die skilder David Roux besit ’n kothuisie, maar toe hy die blou voordeur ná ’n inkopietog oopmaak, vind hy ’n ander wêreld agter die deur, een waarin ’n vreemde bruin vrou en twee kinders hom as man en pa eien. Sy eie vrou en woonplek het asof in die niet verdwyn.<ref>Van Vuuren, Helize. Beeld, 18 September 2006</ref> Hierdie verhaal is ook die eerste van drie novelles wat in ''Ander lewens'' (''Other lives'') saamgebundel word.<ref>Anker, Johan. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 46 no. 1, Herfs 2009</ref><ref>Human, Thys. Beeld, 21 April 2008</ref> In ''Spieël'' vind die argitek Steve dat hy oornag swart geword het, wat aanleiding gee tot ’n soeke na identiteit. Sy ervaring is verder vreemd omdat slegs buitestaanders soos die bergies en die au pair hom as swart eien, terwyl sy eie familie en kollegas niks anders aan hom opmerk nie. Dinge word op ’n spits gedryf toe hy en sy vrou Carla in ’n restaurant deur ’n groep gewapende mans oorval word. ''Appassionata'' vertel van die pianis Derek Hugo wat gedroom het van ’n loopbaan as konsertpianis, maar eindelik les gee aan begaafde leerlinge en goeie sangers begelei. Hy raak betrokke by die bekende sangeres Nina Rousseau met ’n donker verlede, en die leser raak ál meer bewus van ’n komende tragedie. Die verhaal bereik sy klimaks op haar verlate familieplaas buite Tulbagh. In hierdie roman word die grens tussen feit en fiksie, tussen werklikheid en droom opgehef. Hoewel dit drie afsonderlike verhale bevat, oorvleuel dit op verrassende wyse en is daar ’n wisselwerking van situasies, karakters en motiewe wat sake vanuit verskillende hoeke belig. In al drie verhale is die soeke na identiteit ’n kerntema, met ’n totaal onverwagte gebeurtenis wat die karakters dwing om te besin en die werklikheid voortaan op ’n ander manier te beoordeel en ook hulle donker geheime te konfronteer. ''Philida'' is ’n roman oor die slawevrou Philida wat tussen 1820 en 1835 op die plaas Zandvliet in die Drakenstein-distrik gewoon het. Die plaaseienaar is Cornelis Brink en Philida het vier kinders by Frans, Cornelis se seun. Die wrede Cornelis is op sy beurt die kind van Philida se peet-ouma Petronella, nadat sy pa rondgeloop het.<ref name="auto">Cochrane, Neil. Tydskrif vir Letterkunde. Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref><ref name="auto" /><ref>Greeff, Rachelle. Rapport, 2 September 2012</ref><ref>Jansen, Ena. Beeld, 3 September 2012</ref> Die Engelse weergawe van ''Philida'' is in [[2012]] op die langlys vir die toekenning van die Booker-prys. In 2013 is ''Philida'' op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys en die Universiteit van Johannesburg-prys. [[Lêer:J.M. Coetzee.JPG|duimnael|J.M. Coetzee]] In die sewentiger- en tagtigerjare raak Brink (naas die Nobelpryswenners [[Nadine Gordimer]] en [[J.M. Coetzee]]) internasionaal die bekendste [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]] deur vertalings van sy werk in meer as dertig tale, insluitende Albanies, Brasiliaans, Bulgaars, Chinees, Deens, Duits, Engels, Esties, Fins, Frans, Grieks, Hebreeus, Hongaars, Italiaans, Japannees, Litaus, Ndonga, Nederlands, Noors, Occitaans, Pools, Portugees, Roemeens, Russies, Serwo-Kroaties, Slowaaks, Spaans, Sweeds, Tsjeggies, Turks, Viëtnamees, Xhosa en Yslands. Onder skuilname publiseer hy ook twee ontspanningsverhale, naamlik ''Spanning op blou einders'' onder die skuilnaam Chris van Lille en ''Vlinder in die vlamkring'' as Adrienne du Toit. As Chris van Lille is hy ook vir verskeie vertalings verantwoordelik. === Ander prosa === Verskeie ander vorms van prosa word ook deur hom beoefen. Jeugverhale skryf hy vroeg reeds met die tweeluik oor Bakkies en sy maats, onderskeidelik ''Die bende'' en ''Platsak''. Vir die jeug vertel hy ook die historiese ''Die verhaal van Julius Caesar''. Sy humoristiese verhale, waarvan die meeste oorspronklik as rubrieke in koerante en tydskrifte verskyn, word gebundel in ''Die klap van die meul'', ''Die wyn van bowe'', ''’n Emmertjie wyn'', ''Die fees van die malles'' (’n keur saamgestel deur [[Abraham H. de Vries]]), ''Loopdoppies'', ''Mal en ander stories'' en ''Met ’n glimlag''. Hierdie verhale is meestal ’n tong-in-die-kiesweergawe van ’n grappige insident of storie, bedoel vir plesier en een-een lees vir ontspanning. ''Die klap van die meul'' bevat sketse wat eers in ''[[Beeld]]'' en later in sy rubriek "Sout en peper" in ''[[Rapport]]'' verskyn het,<ref name="auto1">Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 19 no. 4, Desember 1979</ref><ref>Van der Walt, P.D. Die Transvaler, 26 Augustus 1974</ref> met ’n tweede keur hieruit wat onder die titel ''Die wyn van bowe'' gebundel word. In die tydskrif ''Wynboer'' verskyn sy gereelde rubriek "’n Emmertjie wyn", met hoofsaaklik snaakse stories oor drinkebroers en die gevolge van die vrug van die druif. Hieruit word ’n keur saamgestel en gepubliseer as ''’n Emmertjie wyn'' en die gewildheid hiervan lei later tot ’n tweede keur onder die titel ''Loopdoppies''. ’n Keur uit al hierdie bundels word later uitgegee as ''Mal en ander stories''.<ref>Grobler, Daan. Rapport, 6 Februarie 2000</ref> Later word essays uit ''Mal en ander stories'' en die reisverhaal ''Parys-Parys retoer'' gekeur en uitgegee as ''Met ’n glimlag''. Hierdie keuses is almal daarop gemik om by die leser ’n “stille grynslaggie” te ontlok, maar die herkenbare karaktertipes en die onderwerpe wat aangeroer word, gaan dikwels ook gepaard met ’n goeie skeut satire.<ref>Coetser, Johan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007</ref><ref>Du Plessis, Clinton V. Rapport, 12 November 2006</ref> ==== Versamelbundels ==== Van sy korter werk word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende ''Borde borde boordevol'' saamgestel deur [[Hennie Aucamp]]. ''Rooi'' is ’n versamelbundel van prominente skrywers (hoofsaaklik Sestigers) se sketse en essays wat in 1965 deur die uitgewer John Malherbe gepubliseer word. Van Brink word die stukke ''Rooi'', ''Vesting'', ''Drie vroue en ’n flentertjie'', ''Maskers en mense'' en ''Klein eiland'' hierin opgeneem, wat ook die eerste keer is dat hierdie bydraes gepubliseer word. ''Maskers en mense'' word later ook deur Merwe Scholtz in ''Vertellers 2'' opgeneem. Die kortverhaal ''Dertien'' verskyn in Augustus 1964 onder sy eie naam in ''Standpunte'', en is ’n vernuftige weergawe van die mens se onvermoë om by ’n ander mens en by God uit te kom. ’n Fabriekwerker woon op die 13de vloer van ’n woonstelgebou, langs ’n vrou wat hy nooit sien nie. Hy kom agtuur in die oggend van sy werk terug en begin om middernag werk. Sy obsessie met die vrou langsaan vergroot en hy verwaarloos sy werk en word afgedank en aangesê om te verhuis. Dan klim hy naak van sy balkon na hare toe oor en word doodgeskiet. Hierdie kortverhaal word deur Hennie Aucamp in ''Bolder'', Merwe Scholtz in ''Vertellers'' en Abraham H. de Vries in ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' opgeneem. Baie kortverhale van hom word onder skuilname in tydskrifte gepubliseer. Hy skryf die humoristiese stories oor die nagkardrywer Kootjie Emmer. In ''Die geskiedenis van Oom Kootjie Emmer van Witgatworteldraai'' (wat ook verfilm word), is die lykbesorger en nagkardrywer Kootjie Emmer die hoofkarakter, omring deur kleurryke dorpsgenote soos Dominee Dooieweerdt, Miss Libbie Plessie, oom Sagrys Noodskoot, oom Poepies Pontak, Koekie Rautenbach, sersant Gryp-en-Ryp Koesee en die weduwee Oop-en-toe.<ref name="auto1" /> ''Oom Kootjie Emmer en die nuwe bedeling'' is ’n satire na aanleiding van staatspresident [[P.W. Botha]] se nuwe politieke bedeling van die tagtigerjare waarin bruin mense en Indiërs ook verteenwoordiging in afsonderlike parlemente gegee word, maar swart mense steeds uitgesluit bly. Brink beskryf die wynbedryf in sy meerdere fasette in ''Brandewyn in Suid-Afrika'', ''Dessertwyn in Suid-Afrika'' (wat albei ook in Engels gepubliseer word) en ''Essence of the grape''. In Oktober 2006 vereer die Suid-Afrikaanse Brandewyngilde hom vir sy bydrae tot die brandewynbedryf in Suid-Afrika na aanleiding van sy boeke ''Brandewyn in Suid-Afrika'' (1970) en ''Essence of the Grape'' (1992). Verder stel hy die publikasie ''Heildronk'' saam, wat vele knap sketse bevat (waarvan talle deur homself), asook kort stukkies wyngeskiedenis en resepte.<ref>Anoniem. Rapport, 16 Junie 1985</ref> ==== Outobiografiese werke ==== ’n Aantal werke is outobiografies van aard. ''’n Vurk in die pad'' (''A fork in the road'') is sy outobiografie, waarin hy sy lewe in oënskou neem, hoofsaaklik om aan sy vyfde vrou ’n geheelbeeld van sy lewe te verskaf. Hierin wei hy uit oor die problematiese verhoudings met sy pa en met sy suster, die skryfster Elsabé Steenberg. Opvallend is dat hy wat sy verhoudings met vroue betref, vir Ingrid Jonker en Karina Dorn as die belangrikste uitsonder en nie eens ’n foto van die ander vier vroue met wie hy getroud was in die boek insluit nie.<ref>Anker, Johan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009</ref><ref>Olivier, Fanie. Beeld, 2 Maart 2009</ref> ''A fork in the road'' word in 2009 op die langlys geplaas vir die toekenning van die Samuel Johnson-prys en is in 2010 op die kortlys vir die Alan Paton-prys. Sy essay ''Skuld en boete'' word spesiaal geskryf vir opname in ''Herinnering se wei'', ’n versamelbundel met jeugherinneringe. Sy briefwisseling met die digter Ingrid Jonker word ná sy dood deur Francis Galloway geredigeer en onder die titel ''Vlam in die sneeu'' gepubliseer. Brink het Jonker se oorspronklike briewe aan hom en afskrifte van sy briewe aan haar van die sestigerjare af bewaar. Die titel van die boek suggereer reeds die onstuimige en veranderende aard van die liefdesverhouding tussen die briefskrywers. Die briewe gee ook insig in die politieke en literêre landskap van die vroeë sestigerjare.<ref>Hambidge, Joan. Beeld, 16 November 2015</ref> ==== Reisverhale ==== In die sestigerjare skryf hy verskeie reisverhale oor hoofsaaklik die [[Wes-Europa|Wes-Europese lande]]. Hierdie reisbundels is ''Pot-pourri'', ''Sempre diritto'', ''Olé'', ''Midi'', ''Parys-Parys retoer'' en ''Fado''. ''Pot-pourri'' is ’n aantal sketse oor die lewe in [[Parys]] tydens sy studentejare, wat oorspronklik eers in koerante verskyn het en ’n verwerking is van die joernale wat hy tussen 1959 en 1961 gehou het. Opmerklik is sy fyn waarnemingsvermoë waardeur hy van klein detail betekenisvolle afleidings kan maak. A.P. Grové neem ''Min vir ’n sikspens'' uit hierdie bundel op in ''Trekvoëls'', ’n versamelbundel van reissketse, en Koos Human neem ''’n Reël is ’n reël'' op in ''Willekeur''. ''Sempre diritto'' (wat beteken “hou reguit aan”) beskryf ’n besoek aan Italië, waarin hy plekke soos [[Florence]], [[Assisi]] en [[Rome]] besoek en die boek opkikker met staaltjies oor mites, folklore en die geskiedenis van die gebied. Vier sketse oor die lewe in [[Frankryk]] word opgeneem in die versamelbundel ''Rooi''. ''Olé'' is ’n Spaanse reisverhaal, geskryf na aanleiding van ’n besoek van twee maande aan [[Spanje]] in 1964. Die titel is na aanleiding van die juigkreet van bewondering by ’n stiergeveg en die woord is volgens Lorca ook verwant aan “Allah”, sodat dit saam met die juigkreet ook die religieuse aard van die land saamvat. Brink onderneem die reis as ’n soort pelgrimstog op die spoor van Don Quijote en begin waar Don Quijote eindig. Sodoende besoek hy onder meer [[Barcelona]], [[Córdoba]], [[Sevilla]], [[Granada]] en [[La Mancha]]. Hy slaag daarin om in die siel van die land en mense in te dring en open dieper perspektiewe deur sy beskrywings.<ref>Bekker, Pirow. Standpunte. Nuwe reeks 61, Oktober 1965</ref> Die CNA-prys word in 1965 aan ''Olé'' toegeken. A.P. Grové neem ''Mañana'' uit hierdie boek op in die versamelbundel ''Trekvoëls''. ''Midi'' is ’n verslag oor ’n verblyf in die suide van Frankryk. Midi beteken “middag” en die Midi is die naam waarmee min of meer die hele suide van Frankryk aangedui word. Dit is die middagland of die land van die son. Hier is dit veral sy beskrywings van die gewone mense wat bekoor. Die relaas van sy reis word voorafgegaan deur die mites, legendes en geskiedenis van hierdie streek as die agtergrond waarteen die mense van vandag hulle lewens lei. ''Parys-Parys retoer'' is ’n herbesoek aan Parys en bevat sketse wat hoofsaaklik voorheen in koerante en tydskrifte verskyn het, met veral die skets oor [[Uys Krige]] se besoek aan Parys wat bekoor. ''Fado'' beskryf ’n reis deur [[Portugal]] met ’n verkenning van die Portugese geskiedenis, legendes en literatuur. Hy gebruik die epos van Camões, ''Os Lusiadas'', as raamwerk vir hierdie beskrywings om so aan te dui hoe die hede sy beslag uit die verlede gekry het. Die titel verwys na ’n tradisionele Portugese melancholiese tipe sang, wat in moderne tye ontaard het tot verdigsel en romantiek. ’n Keur uit die sketse in al sy reisverhale verskyn as ''Latynse reise''. Uit die sketse in ''Pot-pourri'' en ''Parys-Parys retoer'' word ’n keur gemaak wat uitgegee word as ''Herinneringe aan Parys'', en ''Mediterreense herinneringe'' bevat die beste stories uit sy reissketse oor Italië (''Sempre diritto''), Spanje (''Olé'') en die suide van Frankryk (''Midi). Van sy reissketse word opgeneem in die versamelbundel Kompas.'' Hy publiseer ook die fotoboek ''Portret van die vrou as ’n meisie'' en die kunsboek oor ''Jan Vermeiren: a Flemish artist in South Africa''. Vir Paul Alberts se fotoboek ''In Kamera'', waarin fotostudies van kunstenaars oor ’n wye spektrum opgeneem word, skryf hy ’n inleiding. === Letterkundige en kritiese werke === [[Lêer:9.13.09BreytenBreytenbachByLuigiNovi1.jpg|duimnael|Breyten Breytenbach]] [[Lêer:Jan Rabie.jpg|duimnael|Jan Rabie]] As akademikus en kritikus lewer hy ’n belangrike bydrae deur publikasies soos ''Orde en chaos'', ''[[Aspekte van die nuwe prosa]]'', ''[[Aspekte van die nuwe drama]]'', die blokboeke oor ''Die poësie van Breyten Breytenbach'' en ''Jan Rabie se ‘21’'', die keur uit sy boekresensies in ''Rapport'' wat as ''Voorlopige Rapport'' en ''Tweede Voorlopige Rapport'' verskyn, ''Waarom literatuur'', ''Literatuur in die strydperk'' en ''Vertelkunde''. Aanvanklik publiseer hy resensies oor nuwe werke in ''Die Huisgenoot'', ''Tydskrif vir Letterkunde'', ''Kriterium'' en ''Dagbreek en Sondagnuus'', terwyl artikels oor die aard van die nuwe literatuur in ''Sestiger'' verskyn en sy vertoë om ’n beter sensuurbedeling meestal in die briewekolomme van die dagbladpers gepubliseer word. In ’n aantal artikels in ''Standpunte'' en in bydraes tot die bundel ''Die Sestigers'' verskaf hy belangrike sleutels tot ’n begrip van sy eie werk. ''Orde en chaos'' is ’n publikasie van sy verhandeling vir sy meestersgraad, waarin hy ’n grondige ondersoek doen na die tragedie as kunsvorm na aanleiding van ’n ondersoek van Shakespeare se tragedies en ''Germanicus'' van N.P. van Wyk Louw. Soos die titel aandui, ondersoek hy hoe al hierdie dramas werk met chaos as raamwerk waarbinne die aksie plaasvind, met die teenwig daarvan die rol van die ordeskeppende held. ''[[Aspekte van die nuwe prosa]]'' is die eerste werk wat die letterkundige bydrae van die Sestigers tot op daardie stadium literêr-teoreties bespreek en dit afspeel teen die wêreldsituasie asook die vormingskragte wat daarop ingespeel het, plaaslik en in die wêreldletterkunde.<ref>Van der Walt, P.D. Standpunte. Nuwe reeks 77, Junie 1968</ref> ''[[Aspekte van die nuwe drama]]'' is ’n tydige uiteensetting van die vernaamste kenmerke van die ontwikkelingslyne van die Nuwe Drama, wat hy kundig teenoor die klassieke drama stel en dan die dramas wat in Afrikaans aan aspekte van die Nuwe Drama voldoen, bespreek.<ref>Van der Walt, P.D. Die Transvaler, 3 Junie 1974</ref> Sy blokboek oor ''Die poësie van Breyten Breytenbach'' is ’n belangrike oorsig oor die oorsprong, denke en werkwyse agter hierdie digter se poësie en het ’n belangrike invloed op studies wat van Breytenbach gemaak word en die oordeel oor sy werk. Die blokboek oor ''Jan Rabie se ‘21’'' is eweneens verhelderend oor die verhale in hierdie bundel.<ref>Vermeulen, H.J. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 20 no. 3, September 1980</ref> In ''Voorlopige Rapport'' bundel hy resensies oor 67 literêre werke wat hy in die tydperk 1970–1975 geskryf het en belig sodoende die belangrikste werke van hierdie tydperk.<ref>Pheiffer, R.H. Beeld, 4 April 1977</ref><ref>Venter, L.S. Standpunte. Nuwe reeks 140, April 1979</ref> ''Tweede voorlopige Rapport'' bevat resensies oor die belangrikste literêre werke ná 1975 en die twee bundels saam gee dan ’n oorkoepelende beeld van die Afrikaanse literatuur van die dekade van sewentig.<ref>Lindenberg, Ernst. Beeld, 6 April 1981</ref><ref>Van Eetveldt, H.J. Die Transvaler, 8 Junie 1981</ref> Hy lewer verder ’n oorsig oor die Afrikaanse prosa in ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde'' onder redaksie van Ernst Lindenberg. ''Waarom literatuur?'' bevat ’n keur uit die opstelle wat hy tussen die jare 1960 en 1984 geskryf het, waarin dit veral om literêre besinning gaan,<ref name="auto2">Venter, L.S. Die Burger, 19 September 1985</ref> terwyl ''Literatuur in die strydperk'' opstelle en referate uit dieselfde tydperk bundel, maar met meer polemiese temas. Belangwekkend in laasgenoemde bundel is opstelle soos ''Geslag van Sestig'' (waarin hy nie alleen nuwe drama en prosa vir Afrikaans opeis nie, maar ook nuwe kritiek), ''Oor die religieuse en die seksuele'' (waarin hy hierdie voorheen taboe onderwerpe vir die literatuur opeis) en ''Kortsluiting in die kritiek?'' (waarin hy voorbrand maak vir ’n nuwe manier van skryf oor die literatuur). Hierdie kritiek is net so kreatief soos die literatuur van daardie vernuwende tyd en ’n broodnodige aanvulling daartoe.<ref name="auto2" /> In ''Vertelkunde'' poog hy volgens die voorskrif om vir studente en ander belangstellendes (wat nie oor diepgaande kundigheid in hierdie verband beskik nie) ’n stel gereedskap te gee waarmee die verhaalkuns omgesit kan word in vertelkunde, met ander woorde om lesers te leer hoe om ’n verhaal te interpreteer. Dit vermag hy deur die konstruksie van die driedelige program van storie, vertelteks en vertelproses en deur sy insiggewende bespreking van gebeure en ruimte binne die teks.<ref>Ina Gräbe. Die Burger, 14 Mei 1987</ref><ref>Lombard, Jean. Rapport, 17 Mei 1987</ref> Benewens bogenoemde werk voorsien hy ook Simon Vestdijk se belangrike roman ''Terug tot Ina Damman'' se publikasie in Human & Rousseau se reeks Literatuur van die Lae Lande van ’n inleiding, aantekeninge en woordverklarings.<ref>Nienaber-Luitingh, M. Beeld, 2 June 1980</ref> In pas met sy wêreldwye aansien lewer hy belangrike kritiese en teoretiese werke in Engels. ''The novel: language and narratives from Cervantes to Calvino'' is ’n verkenning van prosateorie aan die hand van romans wat klassiek is in die wêreldletterkunde, soos die titel aandui vanaf Cervantes se ''Don Quijote'' tot in die moderne tyd Calvino se ''If on a winter’s night a traveller''. Hy dui aan die hand van voorbeelde aan hoe die roman met die tyd ontwikkel het en wat die konvensies vir die roman in die verskillende ontwikkelingstadiums was.<ref>Hambidge, Joan. Plus, 8 September 1998</ref><ref>·Oom Kootjie Emmer en die nuwe bedeling</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 25 September 1983</ref> Meer polities aktueel skryf hy oor ''Mapmakers:'' ''Writing in a state of siege'', ’n versameling van sy sosio-politieke en literêr-politieke geskrifte en toesprake wat hy regdeur die wêreld tussen 1967 en 1982 gelewer het in plekke soos [[Japan]], [[Mexiko]] en [[Swede]]. Die boek word in Amerika gepubliseer onder die titel ''Writing in a state of siege: Essays on Politics and Literature''. ’n Soortgelyke werk is ''Reinventing a continent: writing and politics in South Africa 1982–1995'', ’n versameling van verspreide politieke en taal-essays wat in diverse publikasies verskyn het. === Drama === Ook op die gebied van die drama lewer hy belangrike werk. Soortgelyk aan sy prosa is sy eerste pogings tradisioneel van aard, soos ''Die band om ons harte''. Hierin word die lotgevalle van ’n Setlaarsgesin, die Wards, oor vyftien maande tussen Desember 1820 en Maart 1822 gedramatiseer. ''Caesar'' is ’n historiese versdrama, waarin die laaste jaar van Julius Caesar se lewe in vyf episodes uitgebeeld word. Die gebeure is egter oorbekend, wat die dramatiese impak daarvan verlaag, terwyl die versvorm waarskynlik nie die skrywer se vernaamste sterkpunt is nie. Dit is nogtans ’n rasegte tragedie, waarin Brink ook toespelings maak op die eietydse politiek, veral die onvermoë tot daadwerklike optrede, die morele korrupsie wat uit welvaart vloei en ’n afkeer van die idee van ’n “verligte diktatuur” wat deur eietydse intellektuele as ’n potensiële politieke oplossing gesien is.<ref name=":3" /><ref>Grobler, P. du P. Standpunte. Nuwe reeks 38-39, Desember 1961-Februarie 1962</ref> Die Eugène Marais-prys word in 1963 vir ''Caesar'' toegeken. Met ''Bagasie'' (''Die koffer'', ''Die trommel'' en ''Die tas'') bring hy vernuwing aangesien hierdie drie eenbedrywe van die eerste uitings in Afrikaans van die Teater van die Absurde is. Getrou aan die aard van hierdie soort drama word die betekenis slegs gesuggereer en is die dramas oop vir vele verskillende interpretasies. Sommige van die handelinge is so duister dat dit selfs blyk om sonder sin te wees. Die gebrek aan kohesie tussen woord en handeling, verbandlose en irrasionele dialoog is alles stylmiddele van hierdie tipe drama wat die moderne mens in sy eensaamheid, verwardheid, angs en gebrek aan sekerheid wil skets. In hierdie stukke lê Brink oënskynlik uiteenlopende maar tog verwante beelde van die problematiek van die menslike bestaan naas mekaar.<ref name=":3" /><ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 62, Desember 1965</ref> ''Elders mooi weer en warm'' is aanvanklik as novelle onder die titel ''Elders bewolk en koel'' en later as ''Die seun'' geskryf, maar kry uiteindelik as drama sy finale beslag. Dit word verdeel in drie bedrywe, wat deur die voorspel tot elkeen aangedui word as vroeglente, somer en herfs, met ’n verdere interpolasie in die laaste bedryf wat oor die winter handel. Die stuk beweeg dus simbolies vanaf die belofte van nuwe lewe en groei tot by koue en dood.<ref name=":3" /><ref name=":2">Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 66, Augustus 1966</ref><ref name="auto3">Spangenberg, D.F. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 13 no. 4, November 1975</ref> Antonissen beskou hierdie drama as “die sterkste werk wat die jongste generasie tot die Afrikaanse drama bygedra het”.<ref name=":2" /> Die eerste uitgawe van die drama word reeds in 1965 gepubliseer, maar beleef eers in September 1969 sy eerste opvoering in die Rhodes-teater in [[Grahamstad]], onder spelleiding van die skrywer self. Hierna bring hy etlike veranderinge aan vir die professionele aanbieding deur Sukovs in April 1970 in [[Bloemfontein]], waarna die stuk verder ingekort en verander word vir die publikasie van die tweede uitgawe in 1974. ''Die verhoor'' en ''Die rebelle'' behandel die historiese gegewe van die Slagtersnek-opstand as agtergrond vir die teenstelling van individuele vryheid en verantwoordelikheid teenoor die mag en gesag van die owerheid. ''Die verhoor'' word in 1980 deur Brink self as sy mees bevredigende drama beskryf. Die drama slaag daarin om die vernaamste probleme en standpunte van die koloniale samelewing (waarvan apartheid ’n vorm is) uit te beeld.<ref>Bruwer, Johan. Rapport, 16 Maart 1980</ref> In ''Die verhoor'' lewer ’n alomteenwoordige verteller kommentaar en praat direk met ander karakters, maar die feit dat hy nie soos Frederik in ''Die rebelle'' direk betrokke was nie, maak hierdie struktuur minder oortuigend. ''Pavane'' se titel verwys na ’n statige, plegtige dans, vermoedelik afgelei van die Spaanse woord vir pou. Die pou is ook die roepvoël van die dood, waardeur die idee van die dood sentraal geplaas word in die drama. Die drama bied ’n ontleding van die filosofiese en menslike dinamiek wat by ’n bevrydingstryd na vore kom. Vier Suid-Amerikaanse vryheidsvegters (Mario, Miguel, Antonio en Pepe) ontvoer die dogter (Claudia) van ’n vooraanstaande Amerikaanse diplomaat om haar as gyselaar aan te hou in hulle strewe na die bevryding van sewe van hulle makkers.<ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976</ref><ref>Roodt, Dan. Rapport, 15 Junie 1980</ref><ref name="auto3" /> Die drama word deur Anthony Akerman in Engels vertaal en onder meer in Brittanje opgevoer. ''Die jogger'' is ’n greep uit die geskiedenis van Suid-Afrika onder apartheid, wat in die tyd van die [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] afspeel.<ref>Beukes, Marthinus. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997</ref><ref>Conradie, Pieter. Insig, April 1997</ref><ref>Van der Westhuizen, P.C. Beeld, 16 Junie 1997</ref> Die Akademie ken uiteindelik, na vele jare se polemiek, die Hertzogprys vir drama in 2000 aan Brink toe vir ''Die jogger''. ''Die jogger'' word ook bekroon met agt Vita-toekennings. Hy skryf ook die blyspel ''Afrikaners is plesierig'', waarin deur ’n oorsig van die Suid-Afrikaanse geskiedenis kommentaar gelewer word op sekere kernfigure en tipes in die Suid-Afrikaanse politiek. Ware Jakob, die “ware Afrikaner”, word aan die einde ontmasker as ’n onaangename karakter. Die meeste van die karakters is op tydgenootlike figure gebaseer, met die hippie Buiten Buitengewoon wat uiteraard verwys na Breyten Breytenbach.<ref name="auto3" /> Verskeie van sy dramas is gebaseer op reeds bestaande werke. Hy verwerk Shakespeare se ''[[The Comedy of Errors]]'' as ''Kinkels innie kabel'' en plaas dit midde-in ’n plaaslike milieu, naamlik die denkbeeldige vissersdorpie Witbaai naby Kaapstad. Twee pare identiese tweelinge word as kinders deur omstandighede geskei. As jong volwassenes beland hulle toevallig op dieselfde plek, waar hulle in die slottoneel mekaar en hulle eie en aangenome vader vind. Brink se tegniese vernuf blyk duidelik uit hoe hy die dubbelsinnighede in die dialoog (’n vermenging van die Kaapse streektaal en Shakespeare se dialoog) en situasies skep en benut.<ref>Kannemeyer, J.C. ''Konfrontasies''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1977.</ref> ''Bobaas van die boendoe'' is gebaseer op ''The playboy of the Western world'' van J.M. Synge. Hierin word Synge se gegewe op vernuftige wyse verwerk om dit van toepassing te maak op die sosiale milieu van die Kaapse bruin mense. Dit is veral die realistiese en pittige taalgebruik wat imponeer.<ref name="auto3" /> ’n Soortgelyke verwerking van Molière se ''Les fourberies de Scapin'' (''Die skelmstreke van Scapino'') wat ook in die wêreld van die Kaapse bruin mense afspeel, is nie gepubliseer nie. [[Mikro]] se verhale oor die karakter Toiings is die basis vir die drama ''Toiings op die langpad''. Die drama verwerk materiaal uit al die Toiings-romans en dek beide die jong en ou Toiings, waardeur sy ontwikkeling duidelik word. Die aksie word egter nie chronologies aangebied nie, maar eerder vanuit die oogpunt van die ou Totius, wat gereeld in sy herinnering terugflitse uit die verlede beleef.<ref>Johl, Ronèl. Die Transvaler, 8 Desember 1979</ref> ''Die hamer van die hekse'' is ’n interessante eksperiment in ons letterkunde wat die klassieke teks van ''Die heks'' van [[C. Louis Leipoldt]] as sentrale gegewe neem. Leipoldt se drama word beskou as ’n uitsonderlike drama in ons vroeë letterkunde, waar die kardinaal tydens die grootskaalse [[heksejag]] in die [[Middeleeue]] uitvind dat die “heks” wat nou voor hom verskyn, sy jeugliefde is. Die einde is onbevredigend aangesien die kardinaal in ’n floute verval en die keuse wat hy moet maak tussen sy jeugliefde (wat hy nou weet onskuldig is) en die kerk (wat haar dood eis) sodoende vryspring. Brink neem die teks van Leipoldt se drama grootliks onveranderd oor, met geringe stilistiese veranderinge, wat insluit die dramatiese aanbieding van die getuienis teen die hekse. Hy skryf ’n episode aan die begin en twee episodes aan die einde by, wat die kardinaal dwing om ’n besluit te neem óf vir sy jeugliefde (wat hom as ketter teen die kerk sal brandmerk) óf vir die kerk (wat sy jeugliefde brandstapel toe sal stuur). Die keuse sluit ook aan by die eietydse deurdat die kardinaal ’n beginselvaste man is wat sterk glo in die kerk as sosiale bestel, ten spyte van die werkinge van hierdie bestel wat soms baie onmenslik is. So word die boodskap van die drama versterk, asook die spanning in die handeling. Die ondergang van ’n man soos in Leipoldt se drama lei dan tot die ondergang van ’n stelsel.<ref>Van der Walt, P.D. Die Transvaler, 21 Januarie 1977</ref><ref>Van Zyl, Hannes. Beeld, 13 September 1976</ref> Op ander gebiede maak hy ook ’n groot bydrae. In die sestiger- en sewentigerjare neem hy by herhaling die regie van sy dramas waar en ontwikkel hy tot toonaangewende kritikus met sy gereelde boekresensies in ''Rapport''. Op filmgebied skryf hy in 1972 die draaiboek vir die film ''Peetpa'', ’n satire op ''The godfather'', wat verfilm is met [[Koos Roets]] as die regisseur. In 1975 is hy die verwerker en regisseur van die verfilming van [[C.M. van den Heever]] se ''Somer''. Sy boek oor ''Kootjie Emmer'' word ook verfilm. Hy lewer ook werk vir die televisie deur die draaiboeke te skryf vir die televisiereekse ''The Settlers'', oor 1820 se Britse Setlaars, en ''Glitter'', oor Kimberley en die [[diamantbedryf]]. Verder verwerk hy [[Herman Charles Bosman]] se verhaal ''The picture of Gysbert Jonker'' vir televisie en [[Olive Schreiner]] se ''Story of an African farm'' vir die verhoog. === Samesteller, redakteur en vertaler === Ook as samesteller en redakteur van boeke is hy belangrik, veral met die samestelling van ''Groot verseboek'' in 2000 en die heruitgawe van 2008, waarvoor hy die totale Afrikaanse poësie in Afrikaans moes bestudeer. Hy versorg die bundel ''Oggendlied'', wat uitgegee word ter ere van [[Uys Krige]] met sy verjaarsdag op [[4 Februarie]] [[1977]], stel die tweetalige bundels ''S.A. 27 April 1994'' en ''27 April one year later / 27 April een jaar later'' saam, waarin verskeie skrywers hulle gedagtes op die historiese dag van volle demokrasie vir Suid-Afrika neerpen en stel ook drie bundels gedigte en prosa saam wat in 1982, 1983 en 1985 onder die titel ''Aspersie'' deur Rhodes-universiteit uitgegee word. Saam met J.M. Coetzee is hy mederedakteur van die versamelbundel ''A land apart'', waarin hulle ’n verteenwoordigende keuse maak uit die Engelse kortverhale van Suid-Afrikaanse skrywers, insluitende Nadine Gordimer, Gcina Mhlope, Ahmed Essop, Chris van Wyk, Mazisi Kunene, Christopher Hope, Mike Nicol en Oupa Thando Mthimkulu. As vertaler is hy verantwoordelik vir die vertaling van ’n groot aantal boeke uit die wêreldliteratuur in Afrikaans. Die Akademieprys vir Vertaalde Werk word in 1971 aan hom toegeken vir sy vertaling van ''Alice deur die spieël'' van [[Lewis Carroll]]. Sy vertalings in Afrikaans sluit in Cervantes se ''Die vindingryke ridder Don Quijote de la Mancha'', Marguerite Duras se ''Moderato cantabile'', Graham Greene se ''Die eendstert'', Lewis Carroll se ''Die avonture van Alice'' en ''Alice deur die spieël'', André Dhôtel se ''Reisigers na die groot land'', Mark Twain se ''Die avonture van Huckleberry Finn'', Nina Berberova se ''Die begeleidster'' en Eugene O’Neill se ''’n Lang dagreis na die nag'', terwyl hy Dan Sleigh se ''Eilande'' en Jeanne Goosen se ''Ons is nie almal so nie''<ref>Toerien, Barend J. Die Burger, 28 Desember 1992</ref> in Engels vertaal. Hy lewe ook ’n groot aantal vertalings van veral kinder- en jeuglektuur onder die skuilnaam Chris van Lille. ’n Volledige lys van sy vertalings word onder sy lys van publikasies hieronder uiteengesit. Sy en [[Antjie Krog]] se Engelse vertaling van Ingrid Jonker se gedigte (''Black butterflies – selected poems'') is in 2009 op die kortlys vir die literêre vertalingsprys van die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut. In 2011 verskyn sy naam op IBBY se erelys vir sy bydrae tot letterkunde vir die jeug en kinders in Suid-Afrika vir sy vertaling van ''Die avonture van Alice in Wonderland''. In opdrag van die streeksrade vertaal hy verskeie dramas, waarvan ''Richard III'' van [[William Shakespeare]], ''Romeo en Juliet'' <ref>Ferguson, Ian. Rapport, 4 Julie 1976.</ref><ref>Malan, Gideon. Beeld, 19 Januarie 1976</ref>van Shakespeare, ''Die seemeeu'' van Anton Tsjechof en ''Hedda Gabler'' van Henrik Ibsen gepubliseer word. Hy vertaal ook Albert Camus se ''Die terroriste'', Edmond Rostand se ''Cyrano de Bergerac'', Georges Feydeau se ''Hond se gedagte'', Eugène Marin Labiche se ''Al om die ander'', Michel de Ghelderode se ''Eskoriaal'', Nikolai Erdmann se ''Die selfmoordenaar'', Fritz Hochwälder se ''Die staatsaanklaer'', Federico Garçia Lorca se ''Bloedbruilof'' en Richard Nash se ''Die reënmaker''. Ongepubliseerde verwerkings van dramas sluit verder in ''Die hand vol vere'' (na aanleiding van Aristophanes se ''Die voëls''), ''’n Lang dagreis na die nag'' (''A long day’s journey into night'' van Eugene O’Neill) en ’n verwerking van ''Story of an African farm'' van Olive Schreiner vir die verhoog. Daar is ook twee verwerkings in Engels, ''That skelm Scapino'' na aanleiding van Molière se ''Les fourberies de Scapin'' en Pavel Kohout se ''Roulette.'' == Toekennings en eerbewyse == === Eerbewyse === [[Lêer:Elsa Joubert.jpg|duimnael|Elsa Joubert]] Benewens die aansienlike aantal pryse wat sy individuele boeke verower, word sy werk en persoon op talryke maniere bekroon. Hy word in 1979, 1980 en 1982 vir die [[Nobelprys vir Letterkunde]] benoem en bevind hom in 1982 op die kortlys vir hierdie prys, wat daardie jaar aan Gabriel Garçia Marquez toegeken word. In 1983 word hy deur die Franse regering vereer deur ingehuldig te word as ridder van die [[Legioen van Eer]] en in 1987 vereer dieselfde regering hom weer toe hy ’n offisier van l’Ordre des Arts et Lettres word, die hoogste moontlike toekenning van die Franse regering. Die Universiteit van Uppsala in [[Swede]] ken in 1993 die Monisamiën-prys vir menseregte aan hom toe, wat al om die ander jaar toegeken word, en met hierdie toekenning sluit hy aan by vorige ontvangers soos [[Lech Wałęsa|Lech Walesa]] van Pole en die Koreaanse digter Kim Chi Ha. Hy dien ook op die jurie vir die toekenning van die Jacques Rousseau-prys vir [[Filosofie]] in [[Switserland]], saam met die Nobelpryswenner Saul Bellow die enigste buitelander op die jurie. Toe die Akademie in 1994 aan hom die [[Gustav Prellerprys vir Literatuurwetenskap en Letterkundige Kritiek|Gustav Preller-prys]] vir literêre kritiek toeken, weier Brink die prys, omdat hy reeds meer as vier jaar vantevore vanuit die Afrikaanse na die Engelse kritiek oorbeweeg het en dus geen nuwe bydrae gemaak het wat die toekenning van die prys sou regverdig nie. Saam met [[Elsa Joubert]] ontvang hy in 1996 die Afrikaans Onbeperk-toekenning by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] en die motivering word deur [[Adam Small]] gedoen. In 2000 word hy aangewys as Boekjoernalis van die Jaar vir bydraes gelewer in ''Leadership'', ''Insig'' en ''The Sunday Independent''. Tydens die ''Volksblad''-Kunstefees in [[2002]] reël die Departement Afrikaans-Nederlands van die [[Universiteit van die Vrystaat]] ’n André P. Brink-seminaar waaraan vele vooraanstaande figure in die Afrikaanse letterkunde deelneem. Brink word ook aangewys as die Feeskunstenaar en ’n uitgawe van die letterkundige tydskrif ''Stilet'' word aan hom gewy. ''Tydskrif vir Letterkunde'' wy in 2005 ten tye van sy sewentigste verjaarsdag ’n spesiale uitgawe aan sy lewe en werk. Die staatspresident ken in September 2006 die [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) aan hom toe. In Desember 2006 ontvang hy ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning, geborg deur die Departement van Kuns en Kultuur, vir sy lewensbydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde. Die departement Afrikaans van die [[Universiteit van Pretoria]] bied in Maart 2013 ’n tweedaagse kongres oor sy werk aan onder die titel ''On the contrary: André Brink and his oeuvre''. Verskeie plaaslike en buitelandse letterkundiges neem daaraan deel. Hy word in 2013 deur die stad [[Parys]] vereer met hulle hoogste eer, die Médaille Grand Vermeil De La Ville, wat toegeken word aan leiers wat ’n belangrike invloed uitoefen. In 2014 word hy deur die Arts and Culture Trust vir sy lewenslange bydrae tot die letterkunde vereer. Hy ontvang verskeie eredoktorsgrade, onder meer van die [[Universiteit van die Witwatersrand]] in 1985, die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] in [[1995]], [[Rhodes-universiteit|Rhodes Universiteit]], die Franse universiteit Montpellier, die [[Universiteit van Pretoria]] in 2003 en in 2015 die Franssprekende Katolieke Universiteit in Louvain-la-Neuve in België. Verskeie boeke word oor hom en sy werk gepubliseer. Die letterkundige J.H. Senekal stel in [[1988]] ’n bundel saam onder die titel ''[[Donker Weerlig: Literêre opstelle oor die werk van André P. Brink]]'', wat letterkundige opstelle oor sy skryfwerk bevat. In 1990 publiseer Bas Peters in Nederland ''Op zoek naar Afrika: over het verbod op ‘Kennis van die aand’ van André P. Brink''. Onder redaksie van Karina Szczurek verskyn ''Encounters with André Brink'' in 2010 waarin Brink se vriende en kollegas vertel van hulle herinneringe aan hom. In 2013 word die bundel ''Contrary: Critical responses to the novels of André Brink'' deur Willie Burger en Karina Szczurek saamgestel, met literêre opstelle deur verskeie literatore in beide Afrikaans en Engels wat daarin opgeneem word.<ref>Fourie, Reinhardt. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 51 no. 2, Vierde reeks Lente 2014</ref> === Toekennings === Brink was 'n veelbekroonde skrywer. Hy ontvang onder andere die volgende toekennings: * 1963 [[Eugène Maraisprys]] van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir sy drama ''Caesar'' * 1964 [[Reina Prinsen Geerligs-prys]] * 1965 [[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys]] vir sy reisverhale ''Olé'' * 1970 Akademieprys vir Vertaalde Werk van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir sy vertaling van ''Alice deur die Spieël'' ([[Lewis Carroll]]) * 1978 CNA-prys vir sy roman ''Rumours of Rain'' (die Engelse weergawe van ''Gerugte van Reën'') * 1980 Prix Médicis Étranger (Frankryk) * 1980 Martin Luther King Memorial Prize (VK) * 1982 Ridder van die Franse [[Legioen van Eer]] (Frankryk) * 1982 CNA-prys vir sy roman ''A Chain of Voices'' (die Engelse weergawe van ''Houd-den-Bek'') * 1987 Offisier van die l’Ordre des Arts et Lettres (Frankryk) * 1994 Gustav Prellerprys vir Literatuurwetenskap en Letterkundige Kritiek van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns * 2000 [[Hertzogprys]] van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir sy drama ''Die Jogger'' * 2001 Hertzogprys vir sy roman ''Donkermaan'' * [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) van die [[president van Suid-Afrika]]. == Publikasies == Die volgende publikasies het uit Brink se pen verskyn:<ref>{{cite web |url=http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=brin022 |title=André Brink · dbnl |last=DBNL |website=DBNL |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816155924/https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=brin022 |archive-date=16 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/search?q=au:LILLE,+Chris+van,&qt=hot_author|title=Results for 'au:LILLE, Chris van,' [WorldCat.org]|website=www.worldcat.org}}</ref> === Romans === * 1958: ''Meul teen die Hang''<ref>https://openlibrary.org/books/OL52897864M/Die_meul_teen_die_hang</ref> * 1958/9: ''Die Gebondenes'' * 1960: ''Eindelose Weë'' * 1962: ''Lobola vir die Lewe'' * 1963: ''Die Ambassadeur'' * 1965: ''Orgie'' * 1967: ''Miskien Nooit'' * 1973: ''Kennis van die Aand'' * 1975: ''’n Oomblik in die Wind'' * 1978: ''Gerugte van Reën'' * 1979: ''’n Droë Wit Seisoen'' * 1982: ''Houd-den-Bek'' * 1984: ''Die Muur van die Pes'' * 1988: ''Die Eerste Lewe van Adamastor'' * 1988: ''States of Emergency'' * 1991: ''Die Kreef Raak Gewoond Daaraan'' * 1993: ''Inteendeel'' * 1995: ''Sandkastele'' * 1998: ''Duiwelskloof'' * 2000: ''Donkermaan'' * 2002: ''Anderkant die Stilte'' * 2004: ''Voor Ek Vergeet'' * 2005: ''Bidsprinkaan'' * 2006: ''Die Blou Deur/The Blue Door'' * 2008: ''Ander Lewens'' * 2012: ''Philida'' === Dramas === * 1956: ''Die Band om ons Harte'' * 1961: ''Caesar'' * 1962: ''Die Koffer'' * 1965: ''Bagasie (Koffer, Tas, Trommel)'' * 1965: ''Elders Mooiweer en Warm'' * 1970: ''Die Verhoor'' * 1970: ''Die Rebelle'' * 1971: ''Kinkels innie Kabel'' * 1973: ''Die Bobaas van die Boendoe'' * 1973: ''Afrikaners is Plesierig'' * 1974: ''Pavane'' * 1976: ''Die Hamer van die Hekse'' * 1979: ''Toiings op die Langpad'' * 1997: ''Die Jogger'' === Reisverhale === * 1962/3: ''Pot-Pourri'' * 1963: ''Sempre Diritto'' * 1965: ''Olé'' * 1969: ''Midi'' * 1969: ''Parys-Parys Retoer'' * 1970: ''Fado'' === Akademiese Werke === * 1959: ''Orde en Chaos'' * 1967: ''[[Aspekte van die Nuwe Prosa]]'' * 1971: ''Die Poësie van Breyten Breytenbach'' * 1974: ''[[Aspekte van die Nuwe Drama]]'' * 1976: ''Voorlopige Rapport'' * 1977: ''Jan Rabie se 21'' * 1980: ''Tweede Voorlopige Rapport'' * 1983: ''Mapmakers: Writing in a State of Siege'' * 1985: ''Literatuur in die Strydperk'' * 1985: ''Waarom Literatuur?'' * 1987: ''Vertelkunde'' * 1996: ''Reinventing a Continent: Writing and Politics in South Africa'' * 1996: ''Destabilising Shakespeare'' * 1998: ''The Novel: Language and Narrative from Cervantes to Calvino'' === Ander Werke === * 1961: ''Bakkies en sy Maats – 1 Die Bende'' * 1962: ''Bakkies en sy Maats – 2 Platsak'' * 1963: ''Die Verhaal van Julius Caesar '' * 1965: ''Rooi'' (5 kortverhale in bundel; met ander) * 1973: ''Portret van die Vrou as ’n Meisie'' * 1973: ''Die Geskiedenis van Oom Kootjie Emmer van Witgatworteldraai'' * 1973: ''Brandewyn in Suid-Afrika'' * 1974: ''Dessertwyn in Suid-Afrika'' * 1974: ''Die Klap van die Meul'' * 1974: ''Die Wyn van Bowe'' * 1979: ''In Camera: Portraits of South African Artists/In Kamera: Portrette van Suid-Afrikaanse Kunstenaars'' * 1981: ''’n Emmertjie Wyn'' * 1981: ''Heildronk'' * 1983: ''Oom Kootjie Emmer en die Nuwe Bedeling'' * 1984: ''Loopdoppies'' * 2009: '' 'n Vurk in die Pad'' (outobiografie) === Omnibusse === * 1982: ''Die Fees van die Malles'' * 1986: ''Mal en Ander Stories'' * 1990: ''Latynse Reise'' * 2006: ''Met ’n Glimlag'' === Samestellings === * 1977: ''Oggendlied: ’n Bundel vir Uys Krige op sy Verjaardag'' * 1979: ''Klein Avontuur'' (Top Naeff) * 1986: ''A Land Apart: A South African Reader'' (saam met [[J.M. Coetzee]]) * 1994: ''SA 27 April 1994'' * 1995: ''27 April – One Year Later/Een Jaar Later'' * 2000: ''Groot Verseboek 2000'' * 2008: ''Groot Verseboek 2008 –'' in drie bande === Vertalings === * 1962: ''Reisigers na die Groot Land'' (Andre Dhôtel) * 1962: ''Die Wonderhande'' (Joseph Kessel) * 1962: ''Die Brug oor die Rivier Kwai'' (Pierre Boulle) * 1962: ''Nuno, de Visserseun'' (LN Lavolle) * 1963: ''Moderato Cantabile'' (Marguerite Duras) * 1963: ''Verhale uit Limousin'' (Léonce Bourliaguet) * 1963: ''Die Slapende Berg'' (Léonce Bourliaguet) * 1963: ''Land van die Farao's'' (Leonard Cottrell) * 1963: ''Die Bos van Kokelunde'' (Michel Rouzé) * 1963: ''Die Goue Kruis'' (Paul-Jacques Bonzon) * 1964: ''Land van die Twee Riviere'' (Leonard Cottrell) * 1964: ''Volke van Afrika'' (CM Turnbull) * 1965: ''[[Alice se Avonture in Wonderland]]'' (Lewis Carroll) * 1966: ''Die Mooiste Verhale uit die Arabiese Nagte'' * 1966: ''Die Avonture van Don Quijote'' (oorvertel deur J Reeves) * 1966: ''[[Don Quijote (boek)|Die Vindingryke Ridder Don Quijote de la Mancha]]'' (Cervantes) * 1966: ''Die Swerfling'' ([[Colette]]) * 1966: ''Ek was Cicero'' (Elyesa Bazna) * 1966: ''Koning Babar'' (Jean de Brunhoff) * 1966: ''Speurder Maigret'' (Simenon) * 1967: ''Maigret en sy Dooie'' (Simenon) * 1967: ''Die Eenspaaier'' (Ester Wier) * 1967: ''Die Mooiste Sprokies van Moeder Gans'' (C Perrault) * 1967: ''Die Eendstert'', oorspronklike Engelse titel: ''Brighton Rock'' ([[Graham Greene]]) * 1967: ''Mary Poppins in Kersieboomlaan'' (PL Travers) * 1967(?): ''Die Towenaar se Neef'' (CS Lewis) * 1968: ''Die Groot Boek oor ons Dieremaats'' (met ander vertalers) * 1968: ''Koning Arthur en sy Ridders van die Ronde Tafel'' * 1968: ''Die Kinders van Groenkop'' (Lucy Boston) * 1968: ''Maigret en die Lang Derm'' (Simenon) * 1968: ''Bontnek. Die Verhaal van ’n Duif'' (Dhan Gopal Mukerji) * 1968: ''Alice deur die Spieël'' (Lewis Carrol) * 1968: ''Die Botsende Rotse'' ([[Ian Serraillier]]) * 1968: ''Die Bul in die Doolhof'' (Ian Serraillier) * 1968: ''Die Horing van Ivoor'' (Ian Serraillier) * 1968: ''Die Kop van die Gorgoon'' (Ian Serraillier) * 1968: ''Die Draai van die Skroef'' ([[Henry James]]) * 1969: ''Die Gelukkige Prins en Ander Sprokies'' ([[Oscar Wilde]]) * 1969: ''Maigret en die Spook'' (Simenon) * 1969: ''Die Gestewelde Kat'' (Charles Perrault) * 1969: ''Die Groot Golf'' (Pearl S Buck) * 1969: ''Die Nagtegaal'' (Hans Christiaan Andersen) * 1969: ''Richard III'' ([[Shakespeare]]) * 1970: ''Die Terroriste'' (Camus) * 1971: ''Eskoriaal'' (Michel de Ghelderode) * 1972: ''Ballerina'' (Nada Ćurčija-Prodanovič) * 1973: ''Jonathan Livingston Seemeeu'' (Richard Bach) * 1974: ''Hedda Gabler'' ([[Henrik Ibsen]]) * 1974: ''Die Wind in die Wilgers'' (Kenneth Grahame) * 1975: ''Die Tragedie van Romeo en Juliet'' ([[Shakespeare]]) * 1976: ''Die Seemeeu'' ([[Anton Tsjechof]]) * 1978: ''Die Tierbrigade'' (Claude Desailly) * 1979: ''Nuwe Avonture van die Tierbrigade'' (Claude Desailly) * 1980: ''Die Nagtegaal en die Roos'' ([[Oscar Wilde]]) * 1981: ''Rot op Reis'' (Kenneth Grahame) * 1981: ''Adam van die Pad'' (Elizabeth Janet Gray) * 1983: ''Klein Duimpie'' (Charles Perrault) * 1987: ''Die Avonture van Alice'' (Lewis Carroll) * 1992: ''Not All of Us'' ([[Jeanne Goosen]]) * 1993: ''Die Begeleidster'' (Nina Berberova) * 1994: ''Die Klein Prinsie'' ([[Antoine de Saint-Exupéry]]) * 2007: ''Black Butterflies – Selected Poems'' ([[Ingrid Jonker]]) (saam met [[Antjie Krog]]) === Chris van Lille === * 1977: ''Spanning op blou einders'' === Adrienne du Toit === * 1967: ''Vlinder in die vlamkring'' == Akademiese Publikasies oor André P Brink se Werk == ===Boeke=== * 1988: ''[[Donker Weerlig: Literêre opstelle oor die werk van André P. Brink]]'' (onder redaksie van J.H. Senekal) * 1991: ''The Lives of Adamastor'' (deur Anthony J. Hassall, in ''International Literature in English'', onder redaksie van Pobert L. Ross) * 1996: ''Colonization, Violence, and Narration in White South African Writing: André Brink, Breyten Breytenbach, and J.M. Coetzee'' (Rosemary Jane Jolly) ===Vakkundige artikels=== *Anker, Johan. 2009. Mise en abyme en Ander Lewens van André P. Brink. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Beer, Linde. 2019. Afrikaanse populêre fiksie oor die Kongo (DRK) tydens die koloniale era, met spesiale verwysing na Die Swart Luiperd- reeks en “Stad uit die verlede” (André P. Brink). ''Stilet.'' *Borowska, Natalia. 2011. Een omstreden schrijver Nederlandse recensenten over André P. Brink. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Botha, Elize. 2002. Die tweegesig-leser - 'n persoonlike leesverslag van André P Brink, Donkermaan (2000). ''Stilet.'' *Bothma, Mathilda en Henriette Roos. 2006. Intertekstuele skakels. Die terugreik na 'n Westerse wêreld vanuit 'n Afrika-sentiment in enkele romans van André P Brink. ''Stilet.'' *Bothma, Mathilda. 2013. Verbeelding en realiteit in Bidsprinkaan deur André P Brink. ''Stilet.'' *Bothma, Mathilda. 2015. Ambivalensie in die verhouding tussen slaaf en meester in Philida deur André P Brink . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Breitenbach, JH. 1977. Relativering van die werklikheid in die romans van André P. Brink. ''Koers.'' *Brittan, Alice. 2005. Reading sex and violence in André P Brink's Rumours of Rain and A Dry White Season . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Burger, Willie. 2015. Reading can be disturbing- a tribute to André Brink . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Chaudhari, Shamiega. 2017. Stilte en agentskap in die slaweroman Philida van André P. Brink. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Cochrane, Neil. 2005. Die pikareske tematiek in André P Brink se Inteendeel . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Cochrane, Neil. 2005. 'n Ondersoek na die pikareske motiewe in Anderkant die stilte van André P Brink. ''Stilet.'' *Coetser, JL. 1988. Don Quijote (Cervantes) en Ole (Brink). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Coetzee, Ampie. 2002. Seksualiteit in die werk van André P Brink. ''Stilet.'' *Crous, Marius. 2006. “Note on sex for the aged widower”- On André P Brink’s The Rights of Desire . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Diala, Isidore. 2003. André Brink and the Implications of Tragedy for Apartheid South Africa. ''Journal of Southern African Studies.'' *Diala, Isidore. 2005. André P Brink- An aesthetics of response . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Diala, Isidore. 2015. Tribute André Brink - In defiance of boundaries. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Ester, Hans. 2005. André P Brink en de marxistische literatuuropvatting . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Fourie, Reinhardt. 2014. Contrary- Critical Responses to the Novels of André P Brink. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Fourie, Reinhardt. 2016. Vlam in die sneeu. Die liefdesbriewe van André P Brink en Ingrid Jonker. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Grzęda, Paulina. 2019. “A Sense of an Absent Future.” Pervading Post-apartheid South African Literature- Re-conceptualisations of Temporality in André Brink’s Transitional Writings . ''Werkwinkel.'' *Horn, Anette en Peter Horn. 2005. "It is much more complicated and much more fluid than mere linearity" Female genealogies in André P Brink's Imaginings of Sand . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Human, Thys. 2002. Die glansende skadu van haar afwesigheid - die logika van supplementariteit in André P Brink se Donkermaan. ''Stilet.'' *Human, Thys. 2013. Anderkant die stilte (2002) deur André P. Brink as postkoloniale, Gotiese roman. ''Stilet.'' *John, Philip. 2003. Verowering in Duiwelskloof (1998) (André P Brink) en The heart of redness (2000) - implikasies van ons siening van die verlede vir ons toekoms. ''Stilet.'' *John, Philip. 2005. Globale paradys of plaaslike hel? 'n Lesing van Duiwelskloof (André P Brink), Lituma en los Andes (Mario Vargas Llosa) en Paradise (Toni Morrison) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *John, Philip. 2006. n "Nuwe" Afrikaanse literêrkritiese paradigma? Enkele gedagtes aan die hand van 'n analise van André P Brink se Voor ek vergeet (2004). ''Stilet.'' *Kossew, Sue. 1997. Reinventing history; reimagining the novel- The politics of reading André Brink's imaginings of Sand . ''Journal of Literary Studies.'' *Kossew, Sue. 2005. Giving Voice- Narrating silence, history and memory in André P Brink’s The Other Side of Silence and Before I Forget . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *le Cordeur, Michael. 2013. Philida - van slavin tot geëmansipeerde vrou. Philida 'n slawerom, André P Brink. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Lehmann, Elmar. 2005. Brinkmanship- Storytellers and the novelist (André P Brink). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Lemmer, Erika. 1997. Verkleurmannetjiegenres - Mutasies in metafiksionele tekste van Cervantes en Brink. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Louw, Salomi. 2006. Ruimte in André P Brink se Die jogger. ''Stilet.'' *Meintjes, Godfrey. 1998. Postcolonial imaginings- An exploration of postcolonial tendencies in André P Brink's prose oeuvre . ''Journal of Literary Studies.'' *Mouton, M.. 1983. Tyd as karakteriseringsmiddel in Die Ambassadeur van André P. Brink. ''Literator.'' *Neethling, Bertie. 2009. Naamgewingstrategieë in André P. Brink se Duiwelskloof en Devil's Valley- 'n vergelykende perspektief. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Pieterse, Henning. 2015. Tribute Birthing me - André P Brink (1935-2015). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Rich, Paul. 1982. Tradition and Revolt in South African Fiction The Novels of Andre Brink, Nadine Gordimer and J. M. Coetzee. ''Journal of Southern African Studies.'' *Roos, Henriette. 2007. Bidsprinkaan 'n ware storie, André P Brink. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Senekal, Burgert. 2015. André P Brink se posisie in die Afrikaanse literêre sisteem van die 1960’s . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Slagter, Inez en Ena Jansen. 2009. Het literair motto een raadsel dat om ontcijfering vraagt. Drie motto’s in Bidsprinkaan, ’n ware storie (2005) van André P. Brink. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Stachura, Natalia. 2015. In memoriam André P Brink (1935-2015) . ''Werkwinkel.'' *Steenberg, DH. 1974. Die lewensiening in die teoretiese prosa van André P Brink. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Steenekamp, Carina. 2022. The power of exclusion in the works of André Brink and Assia Djebar. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Titlestad, Michael en Mike Kissack. 2005. A wrecked life : allegorical transcendence in André Brink's An instant in the wind. ''Scrutiny2.'' *Van Wyk, JH. 1986. Die politieke dimensie in die romankuns van André P. Brink- 'n Etiese evaluering. ''Koers.'' *Van Wyk, Steward. 2013. “Een negerin, een slavin en meer niet” aspekte van die uitbeelding van slawerny in Hoe duur was de suiker? (Cynthia McLeod) en Philida ’n slaweroman (André P. Brink). ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Van Zyl, Dorothea. 2002. André P Brink, retorikus par excellence. ''Stilet.'' *Van Zyl, Wium. 2005. Karakters en betoog in André P Brink se Gerugte van reën . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Vermeulen, Liezel. 2005. Die vertelsituasie in Sandkastele (1995) deur André P Brink. ''Stilet.'' *Viljoen, Louise. 1995. Re-writing history- André Brink’s An Act of Terror (1991) and On the Contrary (1993). ''Koers.'' *Viljoen, Louise. 2002. Kan die slaaf praat? Die stem van die slaaf in enkele André P Brink-romans. ''Stilet.'' *Wenzel, M. 2001. Reading the ideological subtext in André Brink’s An Instant in the Wind and Patrick White’s A Fringe of Leaves. ''Literator.'' *Willemse, Hein. 2004. André P. Brink- 'n erkenning . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Willemse, Hein. 2015. Huldeblyk André P Brink se bevrydende woord en dissidensie. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == === Boeke === {{refbegin|3}} * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Derde hersiene uitgawe. Tweede druk, 1964. * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1966. * Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek''. H.A.U.M. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1979. * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, Tweede druk, 1980. * Beukes, Marthinus. ''André P. Brink (1935-)'' Deel II. in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998. * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, eerste druk, 1992. * Brink, André P. ''Skuld en boete''. in ''Herinnering se wei.'' Perskor-uitgewery. Johannesburg. Tweede uitgawe. Eerste druk, 1977. * Brink, André P. ''Aspekte van die nuwe drama.'' Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede hersiene uitgawe, 1986. * Brink, André P. e.a. ''Rooi.'' John Malherbe Edms. Bpk. Kaapstad. Tweede hersiene uitgawe, 1982. * Brink, André P. ''Vertelkunde.'' Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Brink, André P. ’''n Vurk in die pad''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2009. * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980. * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970. * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983. * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989. * Grobler, Hilda. ''Bolder.'' Blokboeke 57 Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1988. * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988. * Grové, A.P. ''Trekvoëls''. Voortrekkerpers Beperk. Johannesburg, 1969. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' ''2''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983. * Kannemeyer, J.C. ''D.J. Opperman: ’n biografie.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1986. * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005. * Lindenberg, Anita. ''André P. Brink (1935-)'' Deel I. in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998. * Lindenberg, E. ''Onsydige toets.'' Academica. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1965. * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe. Eerste druk, 1973. * Moodie, Anita. ''André P. Brink.'' in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanseletterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe, 1963. * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Senekal, Jan. (samesteller'') Donker weerlig''. Jutalit. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1988. * Smuts, J.P. ''Karakterisering in die Afrikaanse roman.'' Hollandsch Afrikaansche Uitgevers Maatschappij. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1975. * Smuts, J.P. (Red.) ''Kompas''. HAUM. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1965. * Van Biljon, Madeleine. ''Geliefde leesgoed.'' Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1996. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''. Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 2006. * Van Coller, H.P. ''Tussenkoms''. HAUM. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1990. {{refend}} === Tydskrifte en koerante === {{refbegin|3}} * Anker, Johan. ''Magiese realisme en die religieuse in ‘Bidsprinkaan’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 45 no. 2, Lente 2008 * Anoniem. ''Klassieke Kersgeskenke.'' Rapport, 5 Desember 2004 * Anoniem. ''André P. Brink deur ACT vereer.'' Beeld, 2 Desember 2014 * Bothma, Mathilda. ''Ambivalensie in die verhouding tussen slaaf en meester in Philida deur André P. Brink''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no.1 Vierde reeks Herfs 2015 * Brittan, Alice. ''Reading sex and violence in André Brink’s ‘Rumours of rain’ and “A dry white season’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Brümmer, Willemien. ''Om kaal te loop''. By, 14 Februarie 2009 * Brümmer, Willemien. ''Vreemde leegte bly oor''. Beeld, 13 Februarie 2015 * Bruwer, Johan. ''Die ewige siklus.'' Rapport, 9 Maart 1980 * Burger, Willie. ''Reading can be disturbing: a tribute to André Brink.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Cloete, Henry en Brink, André P. ''Daar was nêrens bymotiewe nie''. Rapport, 13 Desember 2009 * Cloete, Henry. ''Skrywers kap mekaar oor ‘plagiaat’''. Rapport, 20 Desember 2009 * Cochrane, Neil. ''Die pikareske tematiek in André P. Brink se ‘Inteendeel’.'' Tydskrif vir Letterkunde.Jaargang 42 no. 1, 2005 * Coetser, J.L. ''Don Quijote (Cervantes) en Olé (Brink).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 4, November 1988 * Crous, Marius. ''’Note on sex for the aged widower’: On André Brink’s ‘The rights of desire’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 43 no. 2, Lente 2006 * De Vries, Willem. ''Aangrypende briewe gepubliseer.'' Beeld, 5 Augustus 2015 * Diala, Isidore. ''André Brink: In defiance of boundaries.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Ester, Hans. ''André Brink en de marxistische literatuuropvatting.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Fagan, Eduard. ''Enkele struktuurprobleme in André P. Brink se ‘Houd-den-Bek’''. Standpunte. Nuwe reeks 178, Augustus 1985 * Ferreira, Jeanette. ''Historiese fiksie / politieke roman: ‘Houd-den-Bek’.'' Standpunte. Nuwe reeks 176, April 1985 * Galloway, Francis. ''Die verbod op ‘Kennis van die aand’ – ’n historiese oorsig''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985 * Grobler, Hilda. ''’n Verwerking van André Brink.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 16 no. 1, Februarie 1978 * Hambidge, Joan''. ’n Ingewikkelde metateks.'' Standpunte. Nuwe reeks 175, Februarie 1985 * Hambidge, Joan. ''Anderkant die stilte praat ons gelukkig weer.'' Rapport, 13 Oktober 2002 * Horn, Annette and Horn, Peter. ''‘It is much more complicated and much more fluid than mere linearity’: Female genealogies in André Brink’s ‘Imaginings of sand’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Hugo, D.J. ''Woord en geweld by André Brink.'' Standpunte. Nuwe reeks 171, Junie 1984 * Human, Koos. ''Dis André Brink of niemand anders''. Rapport, 26 Mei 1985 * John, Philip. ''Globale paradys of plaaslike hel? ’n Lesing van ‘Duiwelskloof (André P. Brink), ‘Lituma en los Andes (Mario Vargas Llosa) en ‘Paradise’ (Toni Morrison).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Kemp, Theo en Burger, Willie. ’''n Botsing met die self.'' Boeke-Insig. No. 3 Herfs 2008 * Kloppers, Albert. ''Perspektiewe op verhale uit ‘Bolder’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27 no. 1, Februarie 1989 * Kossew, Sue. ''Giving voice: Narrating silence, history and memory in André Brink’s ‘The other side of silence’ and ‘Before I forget’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Lehmann, Elmar. ''Brinkmanship: Storytellers and the novelist.'' Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 42 no. 1, 2005 * Lemmer, Erika. ''Verkleurmannetjiegenres: Mutasies in metafiksionele tekste van Cervantes en Brink''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997 * Malan, Charles. ''André P. Brink en ideologie: Uit die ‘ivore tronen’ na die strydperk.'' Standpunte. Nuwe Reeks 181, Februarie 1986 * Malan, Marlene. ''Gilde eer Brink oor brandewyn.'' Rapport, 8 Oktober 2006 * Malan, Marlene. ''Brink se antwoord op kritiek: ‘Philida’''. Rapport, 29 Julie 2012 * Malan, Pieter. ''Heroïese gees gegroet.'' Rapport, 8 Februarie 2015 * Meiring, Martie Retief. ''Brink swiep wyd''. Rapport, 22 Februarie 2009 * Muller, Wayne. ''Beurs laat André skryf oor slawerny''. Beeld, 4 Desember 2009 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Met ‘Donkermaan’ kry hy berusting.'' Beeld, 24 Augustus 2000 * Olivier, Fanie. B''rink se Afrikaanse woorde blink.'' Plus, 3 Junie 2005 * Olivier, Gerrit. ''’n Eerste verkenning van enkele aspekte van André P. Brink se kritiese werksaamhede.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 13 no. 4, November 1975 * Pieterse, Henning. ''Braam Fischer en Bernard Franken: die figuur en die dokument.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985 * Pieterse, Henning. ''Birthing me: André P. Brink (1935–2015)'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Pocock, Tony. ''Brink in die buiteland.'' Insig, Mei 1995 * Pretorius, Willem. ''Oorsee is Brink ’n Tolstoi, plaaslik ’n ploert''. Die Burger, 28 November 1991 * Prins, Jo. ''Geweldmisdaad laat Brink se optimisme oor SA opdroog''. Beeld, 10 Julie 2006 * Prins, M.J. ''Aspekte van die verhouding tussen ouer en kind in ‘Die kreef raak gewoond daaraan’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 1, Februarie 1997 * Rautenbach, Elmari. ''Om die vurk in die pad te vat.'' Boeke Insig. No. 7, Herfs 2009 * Retief, Hanlie. ''Geen droë wit seisoen op 70 nie!'' Rapport, 19 Junie 2005 * Richards, Kobie. ''André P. is verrassend alledaags.'' Beeld, 17 April 1982 * Scholtz, Hettie. ''André P. Brink – ’n Ware Renaissance-mens.'' Insig, September 2000 * Senekal, Burgert A. ''André P. Brink se posisie in die Afrikaanse literêre sisteem van die 1960’s''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 1 Herfs 2015 * Slabber, Coenie. ''’n Profeet wat nie hoef te bloos''. Insig, Mei 1995 * Smith, M.E. ''Relatiewe werklikhede en Josef Malan in ‘Kennis van die aand’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985 * Smith, M.E. ''Reisiger en vader.'' Standpunte. Nuwe reeks 184, Augustus 1986 * Standpunte Redaksie. ''Die beslissing oor ‘Kennis van die aand’.'' Standpunte. Nuwe reeks 164, April 1983 * Stehle, Rudolf. ''Tuks hou kongres oor Brink.'' Beeld, 15 Maart 2013 * Steinmair, Deborah. Booker: ''Te gou om bly te word, sê Brink''. Beeld, 27 Julie 2012 * Toerien, Barend J. ''Brink steeds wydste van alle SA skrywers gelees.'' Insig, September 1992 * Van Coller, H.P. ''’Anderkant die stilte’ (André P. Brink) en die verwerking van trauma.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Van der Merwe, C.N. ''Enkele aspekte van Brink se ‘Aspekte van die Nuwe Drama’.'' Standpunte. Nuwe reeks 138, Desember 1978 * [[Irna van Zyl|Van Zyl, Irna]]. ''Oomblikke uit die verlede''. Boeke-Insig. no. 1 Lente 2007 * Van Zyl, Wium. ''Karakters en betoog in André Brink se ‘Gerugte van reën’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Vaughan, Rike. ''Aantekeninge by ‘Pavane’.'' Standpunte. Nuwe reeks 127, Februarie 1977 * Viljoen, Louise. ''’n Batige saldo vir Afrikaanse digkuns''. Insig, Maart 2001 * Viljoen, Louise. ''In gesprek met André P. Brink''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 42 no. 1, 2005 * Willemse, Hein. André P. Brink: ’n erkenning. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 41 no. 1, Somer 2004 * Willemse, Hein. ''André P. Brink se bevrydende woord en dissidensie.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Wroe, Nicholas. ''Die lewe en liefdes van André P. Brink.'' Insig, November 2004 {{refend}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|André Brink|André P. Brink}} * [http://andrebrink.book.co.za/ André Brink se blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103184331/http://andrebrink.book.co.za/ |date= 3 Januarie 2011 }} * [http://www.litnet.co.za/andr-p-brink-1935/ Profiel op LitNet] * {{en}} {{IMDb naam|0109537}} {{Sestigers|state=autocollapse}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Brink, Andre P.}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1935]] [[Kategorie:Sterftes in 2015]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Alumni van Noordwes-Universiteit]] gigqc54qafuauyn1v8j4obgzu594mgr 0 25906 2976873 2975893 2026-10-08T21:00:25Z SpesBona 2720 Jammer! 2976873 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Australiese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Wallaroos]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Australië | beeld = Wallabies.gif | unie = [[Rugby Australia]] (Rugby AU) | bynaam = Wallabies | embleem = Wallaby | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[James Slipper]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}} [[Les Kiss]] <small>(sedert 2026)</small> | patroon_la1 = _australia_rugby23h | patroon_b1 = _australia_rugby23h | patroon_ra1 = _australia_rugby23h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _wallabiessocks | linkerarm1 = FF8300 | liggaam1 = FF8300 | regterarm1 = FF8300 | broek1 = 02545D | kouse1 = 02545D | patroon_la2 = | patroon_b2 = _australia_rugby23a | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 004044 | kouse2 = ffffff | statistiek = Statistiek | toetse = [[James Slipper]] (151)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=6;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Michael Lynagh]] (911)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=6;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | meestedrieë = [[David Campese]] (64)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=6;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] '''Nieu-Suid-Wallis (as Australië)''' 13–3 [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}}<br />([[Sydney]], [[Australië]]; 24 Junie 1899)<ref name="smh-1899">{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14250165 |title=The English Footballers. England v. Australia. |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 Junie 1899 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | grootwen = {{AUSru}} 142–0 {{NAMru-r}}<br />([[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], Australië; 25 Oktober 2003) | grootverloor = {{RSAru}} 53–8 {{AUSru-r}}<br />([[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]]; 30 Augustus 2008) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] | url = | unieurl = www.rugby.com.au/ }} Die '''Wallabies''' is die nasionale [[rugby]]span wat [[Australië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Die Wallabies is na die wallaby, een van verskeie [[spesies]] uit die [[Familie (biologie)|familie]] van die [[kangaroe]]s genoem, wat die nasionale dier van Australië is. Die Wallabies se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Die Wallabies het aan al die wêreldbekertoernooie deelgeneem en is met twee titels die derde suksesvolste span in die geskiedenis van dié toernooi ná die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]]. Die Wallabies het die eindstryde van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] en die [[Rugbywêreldbeker 1999]] teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen. Daarbenewens het die Wallabies die eindstryd in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] teen Engeland in [[ekstra tyd]] en in [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] teen Nieu-Seeland verloor. Die Wallabies neem sedert 1996 aan die jaarlikse [[die Rugbykampioenskap]]stoernooi (tot in 2011 die Drienasiesreeks) deel. Aan dié toernooi neem die vier beste spanne van die [[Suidelike Halfrond]] deel, naamlik die Nieu-Seelandse All Blacks, die Suid-Afrikaanse Springbokke, die [[Argentinië|Argentynse]] [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] en die Wallabies. Tydens die Rugbykampioenskapstoernooi ding die Wallabies met Argentinië om die [[Poematrofee]], met Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] en met Suid-Afrika om die [[Mandela Uitdaagplaat]] mee. Die Wallabies het vorige Drienasiesreekse reeds drie keer gewen (in [[2000-Drienasiesreeks|2000]], [[2001-Drienasiesreeks|2001]] en [[2011-Drienasiesreeks|2011]]), en later ook een keer die uitgebreide Rugbykampioenskapreeks (in [[2015-Rugbykampioenskapreeks|2015]]). Op 2 Julie 2007 het die span, ná ’n verrassende oorwinning oor die All Blacks in die [[Die Rugbykampioenskap|Drienasies]], die tweede plek op die IRR se wêreldranglys beklee.<ref name="ranglys" /> In 1899 het die Wallabies in hul eerste internasionale wedstryd teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] in [[Sydney]] te staan gekom. Rugby word in Australië geadministreer deur [[Rugby Australia]] (Rugby AU), wat deur [[Wêreldrugby]] saam met tien ander beheerliggame as ’n vlak-een-span beskou word. Die Australiese rugbyspan is tans (Oktober 2025) sewende op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en in 2001 is die Wallabies deur Wêreldrugby as “span van die jaar” aangewys. 16 voormalige Wallabies is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Wallabies speel beide hul tuis- en wegwedstryde in goud en groen, die tradisionele sportkleure van Australië. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Rugby Australia}} [[Lêer:Australian Super 15 Map.svg|duimnael|’n Kaart van die Australiese plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Australië is Rugby Australia (Rugby AU), tot in 2017 die Australiese Rugbyunie (''Australian Rugby Union'', ARU) genoem. Rugby Australia is in 1949 as die Australiese Rugbyvoetbalunie (''Australian Rugby Football Union'', ARFU) gestig en het in dieselfde jaar ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/history |title=Our History |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2020 |accessdate=2 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602210025/https://australia.rugby/about/about-us/history |archive-date=2 Junie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens was die Australiese beheerliggaam in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref name="islands">{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |journal=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Rugby Australia bestaan uit agt plaaslike beheerliggame wat elkeen ’n [[Deelstate en gebiede van Australië|deelstaat of gebied]] verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/governance |title=Governance |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2020 |accessdate=2 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602210025/https://australia.rugby/about/about-us/governance |archive-date=2 Junie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die belangrikste rugbyliga in Australië is [[Superrugby]] wat saam met spanne uit Nieu-Seeland en een elk uit beide [[Fidji]] en die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die [[Cookeilande]], Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]) beslis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/melbourne-rebels-super-rugby-pacific-rugby-australia-2024529 |title=Rugby Australia statement regarding Melbourne Rebels |publisher=[[Rugby Australia]] |date=30 Mei 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep Rugby Australia ook ander keurspanne byeen. Die ''Junior Wallabies'' is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Australië beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Australian Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Australiese nasionale rugbyspan dien. == Geskiedenis == === Vroeë jare === [[Lêer:1899 Australian Team.jpg|duimnael|Die Australiese span in 1899]] Europese immigrante het reeds vroeg aan [[sokker]] verwante sportsoorte beoefen en die eerste persberig is in 1829 in [[Sydney]] gepubliseer. Die meeste van dié vroeë wedstryde het tydens plaaslike feeste plaasgevind, maar geen algemene reëls of gekodifiseerde weergawe het bestaan nie. Van die destydse weergawes het elemente van vandag aparte stel reëls bevat, waaronder [[Australiese voetbal]], sokker en [[rugby]]. As twee spanne ontmoet het, moes hulle vooraf op die toepaslike reëls besluit. Aangesien destyds alle weergawes algemeen “sokker” genoem is, is dit nie meer moontlik om te bepaal watter weergawe in watter gebied oorheers het nie.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Rob Hess, Matthew Nicholason, Bob Stewart, Gregory De Moore |title=Australian Rules football begins |journal=A national game : the history of Australian rules football |publisher=Viking |location=Camberwell, Victoria |date=2008 |isbn=978-0-670-07089-3 |pages=1–18}}</ref> Die eerste span buite die moederland [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]], wat ’n stel gekodifiseerde rugbyreëls gebruik het (die wêreldwyd agtste oudste), was die in 1863 gestigte [[Sydney Universiteitsvoetbalklub]], wat op 19 Augustus 1865 sy eerste wedstryd gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sydneyunirugby.com.au/club-history.html |title=Our history |publisher=Sydney Universiteitsvoetbalklub |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1874 is die eerste beheerliggaam gestig, die Suidelike Rugbyunie (vandag Nieu-Suid-Walliese Rugbyunie), wat in dieselfde jaar die eerste plaaslike kampioenskap aangebied het. Twee jaar later het die eerste kampioenskap rondom [[Brisbane]] gevolg, wat van 1883 af deur die Noordelike Rugbyunie (vandag Queensland Rugbyunie) aangebied is. Rugby het toe die gewildste sportsoort in [[Nieu-Suid-Wallis]] en [[Queensland]] geword, veral als gevolg van die van 1882 af gereelde wedstryde tussen die keurspanne van albei kolonies. Daarteenoor was rugby in die ander kolonies ([[Victoria (Australië)|Victoria]], [[Suid-Australië]], [[Wes-Australië]] en [[Tasmanië]]) minder gewild, en is veral deur Australiese voetbal oorheers. Die aanhangers van Australiese voetbal het ook hul sportsoort in Nieu-Suid-Wallis probeer vestig. ’n In 1880 gestigte plaaslike beheerliggaam het aanvanklik effens daarin geslaag, maar verskeie sosiale en ekonomiese faktore het daartoe gelei dat hulle hulself in 1893 weer ontbind het en die twee oostelike kolonies en latere deelstate deur rugby oorheers is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Matthew Healy |url=https://nswfootballhistory.com.au/wp-content/uploads/2016/06/HardSell.pdf |title=Hard Sell: Australian Football in Sydney |publisher=Victoria University |date=Augustus 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1882 het die Suidelike Rugbyunie die wêreldwyd eerste beheerliggaam geword wat ’n oorsese toer aangepak het, toe hul keurspan, die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]], in [[Nieu-Seeland]] vyf wedstryde gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/tdih-september-9-1882-rugby-tours-to-new-zealand-begin-2/ |title=1882 – Rugby tours to New Zealand begin |publisher=Nieu-Seelandse Rugbymuseum |accessdate=22 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022161033/http://rugbymuseum.co.nz/tdih-september-9-1882-rugby-tours-to-new-zealand-begin-2/ |archive-date=22 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste besoek deur ’n Britse span het in 1888 plaasgevind toe ’n privaat georganiseerde [[Britse en Ierse Leeus|Britse Eilande]]-span Australië en Nieu-Seeland besoek het; geen toetswedstryde (internasionale wedstryd) is egter gespeel nie. Die spelers was meestal afkomstig uit Engeland en die Scottish Borders, alhoewel daar verteenwoordigers uit al vier die Tuisunies was.<ref>{{en}} {{cite book |author=Clem Thomas |title=125 Years of the British and Irish Lions: The Official History |publisher=Random House |year=2013 |isbn=978-1-78057-738-8}}</ref> In 1896 het Queensland se span, die [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]], die Waratahs se voorbeeld gevolg. Die eerste toetswedstryd van ’n die hele Australië verteenwoordigende span is op 24 Junie 1899 op die [[Sydney-krieketveld]] aangebied, toe hulle teen die Britse Leeus te staan gekom het. Hulle het die eerste wedstryd met 13–3 gewen, maar die Leeus het in die oorblywende drie toetse geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1899-australia/ |title=1899 Australia |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Australiese span het ses spelers uit Queensland en nege uit Nieu-Suid-Wallis ingesluit.<ref name="smh-1899" /> In Sydney het hulle in die blou trui van Nieu-Suid-Wallis en in Brisbane in die maroen trui van Queensland uitgedraf, maar met ’n Australiese wapen pleks van die twee beheerliggame se kentekens.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/ARUHQ.aspx#History |title=History of the Australian Jersey |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=14 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014215050/http://www.rugby.com.au/ARUHQ.aspx |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14250165 |title=The English Footballers |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 Junie 1899 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Vroeë 20ste eeu === [[Lêer:Australia rugby touring team 1905.jpg|duimnael|Die Australiese span tydens die 1905-toer]] [[Lêer:Australia squad 1908.jpg|duimnael|Die span wat in 1908–09 getoer het]] Die eerste toetswedstryd tussen Australië en die Nieu-Seelandse All Blacks is op 15 Augustus 1903 op die Sydney-krieketveld gespeel en met 22–3 deur Nieu-Seeland gewen.<ref name="smh-17-3-03">{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14554348 |title=The New Zealand Footballers: Match Against Australia |publisher=The Sydney Morning Herald |page=7 |date=17 Augustus 1903 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/16 |title=1903 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks se toer het tot ’n tydelike toename in gewildheid van rugby in beide Sydney en Brisbane gelei, nadat meer toeskouers die wedstryde in albei stede bygewoon het.<ref name="aru-hist">{{en}} {{cite web |title=History |website=[[Rugby Australia]] |accessdate=3 Julie 2011 |url=http://www.rugby.com.au/tryrugby/Playing/RugbyExplained/History.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703044643/http://www2.rugby.com.au/tryrugby/Playing/RugbyExplained/History.aspx |archive-date=3 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Jaar later het die Britse Leeus Australië weer besoek en die Australiërs in al drie toetswedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/lions_results.html#A1904 |title=British & Irish Lions Results: 1904 Australia & New Zealand |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die stigting van die Nieu-Suid-Walliese Voetballiga (''New South Wales Football League'', NSWFL) in 1903 het ’n verswakking van die rugbysport in Nieu-Suid-Wallis meegebring, aangesien verskeie toonaangewende privaat skole vir enkele jare slegs Australiese voetbal pleks van rugby aangebied het. Vir ’n kort tyd het Australiese voetbal blykbaar ook die guns van die gehoor geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/articles/aust-rules.htm |title="Rules" Almost Had Sydney's Paddock |publisher=rl1908.com |author=Sean Fagan |date=2008 |accessdate=17 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517144716/http://www.rl1908.com/articles/aust-rules.htm |archive-date=17 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die suiwer amateursport rugby is deur die invoering van [[rugby league]] in 1905 erg geraak. Baie klubs rondom Sydney het na die professionele weergawe oorgeskakel en ’n beheerliggaam gestig, wat veral [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] skole van ’n oorskakeling na rugby league kon oortuig. Van dié skole vorm sedertdien toe die bakermat van rugby league se sentrum rondom Sydney. Bekende nasionale spelers soos [[Dally Messenger]] het ook by rugby league aangesluit en gehelp om van dié sportkode die oorheersende een te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/scrumv/features/history/australianhistory.shtml |title=Australian Rugby |publisher=[[BBC]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die eerste toer na Nieu-Seeland plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/19 |title=1905 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1908 het ’n die Britse Eilande verteenwoordigende span, genoem die ''Anglo-Welsh'' aangesien dit slegs uit Engelse en Walliese spelers bestaan het, Australië besoek, maar in geen toetswedstryd gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1908-australia-new-zealand/ |title=1908 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Later dieselfde jaar het die nasionale span vanaf Sydney vir die eerste keer op ’n maandelange toer na die [[Britse Eilande]] en [[Noord-Amerika]] vertrek. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1908]] in [[Londen]], wat tydens die Australiese toer plaasgevind het, het Australië ná ’n 32–3-oorwinning oor ’n keurspan uit [[Cornwall]] in die enigste wedstryd van die toernooi met die goue medalje weggestap. Tydens die eerste toetswedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] is Australië met 9–6 verslaan, maar hulle het [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] in hul eerste wegoorwinning met 9–3 geklop. Engelse koerante het aanvanklik na dié span as ''rabbits'' (“konyne”) verwys.<ref name="Annual Report 2008">{{en}} {{cite web |url=http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/Images/ARUimages/2011/AnnualReports/ARU_Annual_Report_2008.pdf |title=Australian Rugby Union, Annual Report 2008 |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2008 |accessdate=1 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401201859/http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/Images/ARUimages/2011/AnnualReports/ARU_Annual_Report_2008.pdf |archive-date=1 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Reason58">{{en}} {{cite book |authors=John Reason, James Carwyn |title=The World of Rugby – A History of Rugby Union Football |url=https://archive.org/details/worldofrugbyhist0000reas |publisher=[[BBC]] |year=1979 |isbn=0-563-16280-5 |pages=[https://archive.org/details/worldofrugbyhist0000reas/page/58 58]}}</ref> Die Australiese rugbyspelers het dié bynaam as neerhalend beskou en dit met ''Wallabies'' vervang.<ref name="Wallabies">{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |title=Club Histories – New Speculations |author=Sean Fagan |accessdate=21 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021080342/http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |archive-date=21 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul terugkoms het elf spelers, wat saam gereis het, na rugby league-klubs oorgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/wallabies.html#5 |title=The first Wallabies 1908/1909 |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1909, toe die nuwe “Noordelike Unie” se kode in Australië nog in sy kinderskoene was, is ’n wedstryd tussen die Kangaroos (die Australiese nasionale rugbyligaspan) en die Wallabies voor ’n skare van 20&nbsp;000 gespeel, wat deur die rugbyligaspan met 29–26 gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&cl=search&d=WCT19090906.2.33.3 |title=Kangaroos v. Wallabies |publisher=West Coast Times |place=Nieu-Seeland |page=4 |date=6 September 1909 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214454/http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&cl=search&d=WCT19090906.2.33.3 |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die verskil tussen amateurisme en professionalisme het daar ook ’n kulturele verskil begin ontwikkel: rugby is meer en meer as sportsoort van die opgevoede, Britse hoër- en middelklas beskou, terwyl rugby league veral in die werkersklas, wat uit Rooms-Katolieke [[Iere]] bestaan en die [[Britse Ryk]] verwerp het, aanhangers gewerf het. Die tradisionele rugby is deur hulle as ’n simbool van [[imperialisme]] beskou. Dikwels was die personeel van rugby league klubs dieselfde as by filiale van die Australiese Werkersparty. Binne enkele jare het rugby league die dominerende kode geword, terwyl rugby unie agteruitgegaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1617}}</ref> === Impak van die wêreldoorloë === [[Lêer:StateLibQld 1 105568 Springboks v. Australia, 1937.jpg|duimnael|Australië teen Suid-Afrika in 1937]] Nog erger is rugby in Australië deur die [[Eerste Wêreldoorlog]] geraak. Al die plaaslike beheerliggame het die vraag in die gesig gestaar of dit gepas is om met rugby voort te gaan, terwyl op Europa se slagvelde duisende jong Australiërs sneuwel. Die beheerliggame van Australiese voetbal en rugby league het met hul toernooie voortgegaan, terwyl rugby se beheerliggame daarop besluit het om tydens die oorlog alle aktiwiteite te staak en die ander sportsoorte herhaaldelik van onpatriotiese optrede beskuldig het. Die sosiale skeurings wat destyds ontstaan het, sou die verhoudings tussen die sportsoorte en hul aanhangers vir die volgende dekades oorheers.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1617–1619}}</ref> Tydens die oorlog het meer as 35 nasionale spelers in Europa geveg, waarvan tien gesneuwel het.<ref>{{en}} {{cite web |author=Sean Fagan |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/rugby-answered-the-empires-call-in-world-war-i-20150421-1mpjys.html |title=Rugby answered the Empire's call in World War I |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die oorlog het weer baie spelers by rugby league klubs aangesluit. In 1920 moes Queensland se beheerliggaam weens die gebrek aan spelers homself ontbind.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1619–1620}}</ref> Gedurende die 1920’s was die Wallabies basies identies aan die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]], die keurspan uit Nieu-Suid-Wallis, aangesien slegs in dié deelstaat ’n gereguleerde speelprogram bestaan het. Die Waratahs het gereeld teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die Nieu-Seelandse All Blacks te staan gekom, maar die meeste wedstryde verloor. Die Australiese beheerliggaam het aan dié wedstryde terugwerkende toetsstatus toegeken, terwyl die beheerliggame van Suid-Afrika en Nieu-Seeland hulle nie as sulks erken nie. In 1927/28 het die Waratahs ’n halwe jaar se baie suksesvolle toer deur Europa en [[Kanada]] onderneem, waartydens hulle 31 van hul 37 wedstryde gewen het. Onder andere het hulle teen die nasionale spanne van [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], Wallis en [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen, maar hulle is deur [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en Engeland geklop; aan alle wedstryde is terugwerkende toetsstatus toegeken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/57 |title=1927/28 New South Wales tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1928 het die herstigting van die beheerliggaam Queensland Rugbyunie tot nuwe optimisme gelei, wat tot die herinstelling van ’n nasionale span gelei het en ’n jaar later het hulle in drie agtereenvolgende wedstryde teen die All Blacks geseëvier.<ref name="aru-hist" /> Die eerste werklik-verteenwoordigende Britse Eilande-span, saamgestel uit spelers van al vier die Tuisunies (vandag bekend as die [[Britse en Ierse Leeus]]), het in 1930 Australië besoek, waartydens die gashere in die toetswedstryd ’n naelskraapse 6–5-oorwinning aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1930-australia-new-zealand/ |title=1930 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1931 het Lord Bledisloe, die Nieu-Seelandse goewerneur-generaal, ’n beker geskenk, waarom die nasionale spanne van Nieu-Seeland en Australië gereeld sou speel. In 1934 het die Wallabies vir die eerste keer daarin geslaag om die [[Bledisloebeker]] in te palm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/17082710 |title=Bledisloe Cup to remain in Australia |publisher=The Sydney Morning Herald |date=27 Augustus 1934 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die krygsheld Edward “Weary” Dunlop was deel van dié span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/teamsheet.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&MT_ID=1278 |title=278th All Black Game |publisher=rugbymuseum.co.nz |accessdate=14 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614234354/http://www.rugbymuseum.co.nz/teamsheet.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&MT_ID=1278 |archive-date=14 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vorige jaar het hulle vir die eerste keer ’n toer na Suid-Afrika onderneem, waar hulle drie toetswedstryde teen die Springbokke verloor en twee gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://southcoastherald.co.za/364873/july-8-day-world-history-briefly-2/ |title=July 8: On This Day in World History … briefly |publisher=South Coast Herald |date=8 Julie 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná hul suksesvolle toer deur Nieu-Seeland het die Springbokke in 1937 Australië besoek en twee toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |author=Steven White |url=http://www.clubrugby.co.nz/wellington/story.php?id=1312 |title=Wellington against International teams: versus South Africa 1937 |publisher=Club Rugby |date=7 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies se beplande 1939-toer deur Europa kon nie soos beplan plaasvind nie. Slegs ’n dag ná hul aankoms in Engeland het die [[Tweede Wêreldoorlog]] uitgebreek en alle wedstryde is afgelas. Ná twee weke se verblyf het die Wallabies na Australië teruggekeer. Hul enigste wedstryd het die Wallabies tydens ’n oorstaan in [[Mumbai]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2018/08/06/the-ill-fated-1939-wallabies-tour/ |title=The ill-fated 1939–40 Wallabies tour |publisher=World Rugby Museum |date=6 Augustus 2018 |accessdate=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125221448/https://worldrugbymuseum.blog/2018/08/06/the-ill-fated-1939-wallabies-tour/ |archive-date=25 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ter vermyding van die foute uit die Eerste Wêreldoorlog het die toonaangewende beheerliggame daarop besluit om ten minste ’n beperkte speelprogram te handhaaf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1623}}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Solomon chaired 1953.jpg|duimnael|upright|Die Wallabies-kaptein John Solomon word deur die Springbokke gedra (1953)]] Die eerste toetswedstryd ná die Tweede Wêreldoorlog is in 1946 op [[Carisbrook]], [[Dunedin]], tussen Australië en Nieu-Seeland gespeel en deur die All Blacks met 31–8 gewen. Australië het ook die vier oorblywende wedstryde van dié toer verloor; hulle is met 20–0 deur die Nieu-Seeland [[Maori's|Māori]] en die volgende week met 14–10 deur die All Blacks geklop. In 1947/48 het Australië ’n suksesvolle toer na [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] onderneem, waartydens die Wallabies 32 van hul 39 wedstryde gewen het. Hulle het drie van die vyf toetswedstryde gewen, maar die Wallabies is deur Wallis en Frankryk geklop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jack Pollard |title=Australian Rugby The Game and the Players |url=https://archive.org/details/australianrugbyg0000poll |publisher=Ironbark |location=Sydney |date=1994 |isbn=978-0-207-15006-7 |pages=[https://archive.org/details/australianrugbyg0000poll/page/654 654]}}</ref> Van die opkomende spelers was Trevor Allan, Cyril Burke en Nicholas Shehadie.<ref name="Nicholas Shehadie">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/qantas_wallabies/wallaby_hall_of_fame/sir_nicholas_shehadie_ac_obe,49730.html |title=Sir Nicholas Shehadie AC OBE |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=1 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080201075443/http://www.rugby.com.au/qantas_wallabies/wallaby_hall_of_fame/sir_nicholas_shehadie_ac_obe%2C49730.html |archive-date=1 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul terugkoms van die suksesvolle toer het Australië in 1949 die Nieu-Seeland Māori vir ’n drie-toetsreeks gehuisves; albei spanne het een wedstryd elk gewen, met een gelykop. In September dieselfde jaar het Australië twee keer teen die All Blacks in Nieu-Seeland gespeel, albei wedstryde gewen en die Bledisloebeker vir die eerste keer op Nieu-Seelandse bodem ingepalm. Die Nieu-Seelanders het daarna beweer, dat hulle slegs ’n tweede span ontbied het, aangesien die All Blacks se eerste span destyds op toer in Suid-Afrika was. Met inagneming van die destydse [[apartheid]]stelsel in Suid-Afrika het die NZRU nie Māorispelers vir hul Suid-Afrikaanse toer saamgeneem nie. Gevolglik het baie van die All Blacks se gewone Māorispelers teen Australië uitgedraf, dus kon die Nieu-Seelandse span wat teen Australië gespeel het as ewe goed as die All-Black-span in Suid-Afrika beskou word. Vanuit ’n Nieu-Seelandse perspektief was eers die All Blacks se drie toetswedstryde twee jaar later in Australië gelykwaardig (Nieu-Seeland het al drie toetswedstryde gewen).<ref>{{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |date=2005 |isbn=1-877252-18-2 |pages=128}}</ref> In 1949 is ook die Australiese beheerliggaam Australiese Rugbyvoetbalunie (''Australian Rugby Football Union'', ARFU; later Australiese Rugbyunie, ''Australian Rugby Union'' ARU; nou [[Rugby Australia]], Rugby AU) gestig, waarvolgens die as ’t ware onafhanklike beheerliggame van Nieu-Suid-Wallis en Queensland onderafdelings geword het. Die hoofrede vir dié saamsluiting was die uitnodiging van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aan Australië, [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seeland]] en [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrika]], om as volle lede by die wêreldwye beheerliggaam aan te sluit. Die IRVR het voorheen slegs uit die vier beheerliggame van die Britse Tuisnasies ([[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]]) bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië was sedert 1926 ’n geassosieerde lid en het sy sake deur die afgevaardigdes van die Engelse beheerliggaam ingedien.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1624}}</ref> Die Britse Leeus het in 1950 na Australië getoer en albei toetswedstryde teen die Wallabies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1950-australia-new-zealand/ |title=1950 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die volgende jaar het die All Blacks in ’n drie-toetsreeks skoonskip met Australië afgereken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/107 |title=1951 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Julie en Augustus 1952 het Australië vir die eerste keer teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gespeel en die eerste toetswedstryd op die Sydney-krieketveld gewen, maar hulle is in die tweede toetswedstryd verrassend met twee punte geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2019/11/04/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952/ |title=Historic Rugby Internationals: Australia v Fiji, 1952 |publisher=World Rugby Museum |date=4 November 2019 |accessdate=28 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028031006/https://worldrugbymuseum.blog/2019/11/04/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952/ |archive-date=28 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Maand later het die Wallabies herstel en die All Blacks op [[Lancasterpark]] geklop, maar hulle is in die tweede toetswedstryd verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/113 |title=1952 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1953 het Australië weer deur Suid-Afrika getoer. In die tweede toetswedstryd het hulle die Springbokke vir die eerste keer in 15 jaar geklop. Die Suid-Afrikaanse span was van dié prestasie baie beïndruk en sodoende het twee spelers die Australiese kaptein [[John Solomon]] op hul skouers die speelveld uitgedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/0dc38e8ae9061de37d728432778835c3 |title=Ex-Wallabies skipper John Solomon dies at age 90 |publisher=Associated Press |date=18 Maart 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op dié toer het hulle ook 8–8-gelykop gespeel teen [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]] in [[Kitwe]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/116 |title=1953 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1957/58 het die Wallabies weer deur Europa getoer, maar hulle het nie een toetswedstryd teen die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] gewen nie. Sedertdien het geen nasionale span van die Suidelike Halfrond dié negatiewe rekord herhaal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/140 |title=1957/58 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié negatiewe tendens is tydens die Leeus se besoek in 1959 voortgesit, toe die Wallabies in albei toetswedstryde verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1959-australia-new-zealand/ |title=1959 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Gemengde prestasies gedurende die 1960’s en 1970’s === [[Lêer:Australia v Ireland 1979.jpg|duimnael|’n Ierse lynstaan tydens hul tweede toetswedstryd teen die Wallabies in Sydney, 1979]] [[Lêer:Argentina vs australia rugby en ferro.jpg|duimnael|Toetswedstryd tussen Australië en Argentinië in [[Buenos Aires]], 1979]] In die eerste toetswedstryd van die nuwe dekade het die Wallabies op die Sydney-krieketveld ’n oorwinning oor Fidji gedurende ’n drie-toetsreeks in 1961 aangeteken. Daarop het ’n tweede oorwinning gevolg, maar Fidji het in die derde toetswedstryd daarin geslaag om gelykop te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/159 |title=1961 Fiji tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1961 het die Wallabies weer deur Suid-Afrika getoer, maar hulle is deur die Springbokke in [[Gqeberha|Port Elizabeth]] en [[Johannesburg]] maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/161 |title=1961 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná hul terugkoms het die Wallabies hul eerste tuisnederlaag teen Frankryk op die Sydney-krieketveld met 8–15 gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |title=1961: A debut to remember |publisher=nobok.co.uk |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055628/http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1962 het Australië vyf keer teen die All Blacks te staan gekom; ’n 9–9-gelykop op Athletic Park was die enigste prestasie tydens dié twee toetsreekse.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/162 |title=1962 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/164 |title=1962 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat hulle in 1963 die besoekende Engelse span vir die eerste keer met 18–9 in Sydney verslaan het, het die Wallabies deur Suid-Afrika getoer en twee van die vier toetswedstryde gewen, waarmee hulle ná die Britse Leeus in 1896 die eerste span geword het wat dit kon vermag.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/167 |title=1963 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/168 |title=1963 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het in 1964 ’n drie-toetsreeks teen die All Blacks gespeel. Die Wallabies het die derde toetswedstryd gewen nadat hulle in die eerste twee toetswedstryde verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/176 |title=1964 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Jaar later het die Wallabies twee tuisoorwinnings met onderskeidelik 18–11 en 12–8 oor die Springbokke aangeteken. Daarmee het die Wallabies vir die eerste keer ’n toetsreeks teen Suid-Afrika beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |title=Springbok History 1965 |publisher=rugby-talk.com |date=16 Februarie 2010 |accessdate=8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508095354/https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |archive-date=8 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 1966 het die Britse Leeus deur Australië getoer en die Wallabies in albei toetswedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1966-australia-new-zealand/ |title=1966 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies se toer deur Europa en Kanada gedurende [[winter]] 1966/67 was nie suksesvol nie, aangesien die Wallabies slegs 19 van hul 36 wedstryde gewen het. Van die vyf toetswedstryde, wat hulle gespeel het, het die Wallabies dié teen Wallis en Engeland gewen, maar Australië is deur Skotland, Ierland en Frankryk verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/184 |title=1966/67 Australia tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die toer het Australië in Sydney weer teen Ierland te staan gekom en is opnuut verslaan, waarmee Ierland die eerste van die Tuisnasies geword het wat ’n wegoorwinning in die Suidelike Halfrond kon aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/186 |title=1967 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tot aan die einde van die 1960’s het die Wallabies – met uitsondering van ’n naelskraapse 11–10-tuisoorwinning oor Frankryk – slegs nederlae gely, waaronder in 1968 die derde agtereenvolgende nederlaag teen Nieu-Seeland en in 1969 vier agtereenvolgende nederlae teen Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/192 |title=1968 New Zealand tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/193 |title=1968 France tour to Australiasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/196 |title=1968 Australia tour to Ireland and Scotland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/200 |title=1969 Wales tour to Oceania |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/202 |title=1969 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het in 1970 Skotland gehuisves en hulle met 20 punte geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/209 |title=1970 Scotland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies se aktiwiteite in 1971 sou die mees omstrede in die Australiese rugbygeskiedenis word. In Julie en Augustus het die Springbokke Australië vir ses weke besoek, nadat die Wallabies twee jaar vroeër Suid-Afrika besoek het. Terwyl die Australiese regering die Springbokke se toer ondersteun het, is in [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], Brisbane, [[Melbourne]], [[Perth]] en Sydney protes teen die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]sbeleid aangeteken. Tydens dié protesaksies het deelnemers met die polisie slaags geraak. Na ramings is tussen 500 en 700 protesdeelnemers in hegtenis geneem. Die toer is nie afgelas nie, maar die stadions het soos met doringdraad beweerde vestings gelyk en moes met ’n groot polisieteenwoordigheid beskerm word. Johannes Bjelke-Petersen, die eerste minister van Queensland, het op 14 Julie ’n noodtoestand van een maand verklaar, wat tot ’n 24 uur se staking van 125&nbsp;000 werknemers gelei het. Tot aan die einde van apartheid het die Wallabies nie meer teen die Springbokke te staan gekom nie.<ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1971''. Johannesburg 1972, bl. 320.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110667470 |title=Queensland in state of emergency |publisher=The Canberra Times |date=14 Julie 1971 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 1971 het die Wallabies ’n toer na Frankryk onderneem; hulle het Frankryk tydens die eerste toetswedstryd in [[Toulouse]] geklop, maar hulle is in die tweede in Parys verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/222 |title=1971 Australia tour to France and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Frankryk het toe Australië in Junie 1972 vir ’n twee-toetsreeks besoek, waarvan hulle een gewen en in die ander een gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/227 |title=1972 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het Australië ’n drie-toetsreeks teen die All Blacks in Nieu-Seeland gespeel, maar al drie verloor. Die Wallabies het tydens hul terugkoms in [[Suva]] aangedoen om teen Fidji te speel en hul enigste oorwinning in dié jaar aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/229 |title=1972 Australia tour to New Zealand and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 1973 het [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] vir die eerste keer Australië besoek; die Wallabies het die eerste toetswedstryd gewen, maar hulle is in die tweede verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/234 |title=1973 Tonga tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 1973 het Australië ’n kort toer na die Verenigde Koninkryk onderneem, maar hulle het twee swak nederlae teen Wallis en Engeland gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/241 |title=1973 Australia tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1974 het Australië die All Blacks vir ’n drie-toetsreeks gehuisves, waarvan die Wallabies twee verloor en in een gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/245 |title=1974 New Zealand tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1975 het Australië tydens ’n twee-toetsreeks tuis Engeland twee keer verslaan en sodoende wraak geneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/255 |title=1975 England tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het daarna sy eerste twee toetswedstryde teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] gespeel en albei maklik gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/259 |title=1975 Japan tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens hul Europatoer in 1975/76 is die Wallabies deur Skotland, Wallis en Engeland verslaan, maar hulle het daarin geslaag om Ierland te klop. Op pad huis toe het Australië ’n bykomende wedstryd gespeel en vir die eerste keer teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in [[Los Angeles]] te staan gekom en met 24–12 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/265 |title=1975/76 Australia tour to UK, Ireland and United States |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 1976 het Australië Fidji vir ’n drie-toetsreeks gehuisves en al drie toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/269 |title=1976 Fiji tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het die jaar met ’n kort toer na Europa afgesluit en twee toetswedstryde teen Frankryk gespeel, maar albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/294 |title=1976 Australia tour to France and Italy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat in 1977 geen toetswedstryd plaasgevind het nie, het die Wallabies in 1978 twee tuisoorwinnings oor Wallis aangeteken, maar hulle is in twee wegwedstryde deur Nieu-Seeland verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/306 |title=1978 Wales tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/310 |title=1978 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die derde toetswedstryd het die Wallabies met 30–16 gewen, danksy vier drieë deur die uitstekende [[Greg Cornelsen]].<ref>{{en}} {{cite web |author=Jamie Wall |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/364706/before-eden-park-was-a-fortress-there-was-greg-cornelsen |title=Before Eden Park was a fortress there was Greg Cornelsen |publisher=Radio New Zealand |date=22 Augustus 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 1979 het Ierland Australië besoek en albei toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/319 |title=1979 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het Australië die All Blacks vir een toetswedstryd op die Sydney-krieketveld gehuisves en met 12–6 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/323 |title=1979 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Oktober 1979 het die Wallabies vir die eerste keer [[Argentinië]] besoek. Hulle is in hul eerste toetswedstryd deur die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] verslaan, maar die Wallabies het met ’n oorwinning in die tweede toetswedstryd dié toetsreeks geëwenaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/330 |title=1979 Australia tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Groeiende sterkte gedurende die 1980’s === [[Lêer:Argentina australia 1987.jpg|duimnael|Australië teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] op [[José Amalfitani-stadion|Vélez Sarsfield-stadion]], 7 November 1987]] In 1980 het Australië die [[Bledisloebeker]] slegs vir ’n vierde keer ingepalm, nadat die Wallabies Nieu-Seeland met 2–1 in ’n drie-toetsreeks in Australië verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/338 |title=1980 New Zealand tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1981/82 het die toer na die Britse Eilande teleurstellend verloop, nadat die Wallabies van die vier toetswedstryde slegs dié teen Ierland gewen het; daarbenewens het hulle drie wedstryde teen provinsiale en plaaslike spanne verloor. Die Australiese span het egter veral uit jong, onervare spelers bestaan, wat hul beste tye nog sou beleef.<ref>{{en}} {{cite book |author=Nicholas Shehadie |title=A Life Worth Living |publisher=Simon & Schuster Australia |location=Sydney |date=2003 |isbn=978-0-7318-1161-8 |pages=175}}</ref> Gedurende [[herfs]] 1984 het die Wallabies opnuut die Tuisnasies met ’n jong span en ’n nuwe afrigter, Alan Jones, besoek en ’n historiese prestasie aangeteken: Hulle het die eerste Australiese span geword wat ’n [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] behaal het, nadat hulle tydens dieselfde toer al die vier Tuisnasies verslaan het: Engeland, Ierland, Wallis en Skotland. Hulle het ook ’n volstoomspan van die [[Britse Barbarians]] geklop. Tydens dié toer het veral [[Mark Ella]] uitgeblink en as eerste speler in al vier die toetswedstryde ’n drie gedruk. Dié toer het die opkoms van Australië as ’n gedugte krag in internasionale rugby ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.couriermail.com.au/sport/rugby/video-mark-ella-stars-as-wallabies-achieve-grand-slam-in-1984/news-story/be8bedee8f163b3e532cd222ad77027e |title=Mark Ella stars as Wallabies achieve Grand Slam in 1984 |publisher=The Courier-Mail |date=31 Oktober 1984 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1986 het Australië vir ’n drie-toetsreeks om die Bledisloebeker na Nieu-Seeland getoer. Die Nieu-Seelandse rugby was in onrus nadat ’n nieamptelike span – die Nieu-Seelandse Kavaliers – met die grootste deel van die All Black-spelers die sportboikot van apartheid geïgnoreer en na Suid-Afrika vertrek het. Ná hul terugkeer is dié spelers vir die eerste toetswedstryd om die Bledisloebeker uit die All Black-span weggelaat. Australië het toe die eerste wedstryd met 13–12 gewen. Die verbanning is met die oog op die tweede toets op 23 Augustus op Carisbrook gelig. Nieu-Seeland het die reeks geëwenaar nadat hulle die tweede wedstryd met 13–12 gewen het. Dié wedstryd is deur omstredenheid geteister nadat die Walliese skeidsregter Derek Bevan nie ’n Australiese drie deur die [[agsteman]] Steve Tuynman toegeken het nie. Die eindstryd is op 6 September 1986 op Edenpark gehou. Australië het ’n volstom Nieu-Seelandse span met 22–9 geklop en sodoende hul eerste toetsreeks op Nieu-Seelandse bodem beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15286390/all-blacks-rebel-tour-created-split-new-zealand-public |title=All Blacks rebel tour that created a split with New Zealand public |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=22 April 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Australiese en Nieu-Seelandse rugbyunies was toonaangewend by die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi, waarvolgens beide Australië en Nieu-Seeland die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die groepfase het die selfbewuste Wallabies Engeland, die VSA en Japan verslaan, en in die kwarteindstryd Ierland. In die halfeindstryd is hulle egter op Sydney se [[Concord-ovaal]] deur Frankryk met 30–26 geklop, in die klein finale om die derde plek het die Wallabies teen Wallis verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die prestasies van die Wallabies oor die drie jaar onder die afrigter Alan Jones het deurlopend verbeter, maar Jones het ook ’n polariserende effek op die span gehad, aangesien hy ook as ’n radio-omroeper gewerk het en baie spelers nie tevrede was met sy bestuurstyl nie. Mark Ella, wat ná die 1984-seisoen homself onttrek het, het beweer dat hy moontlik nie sou uitgetree het as Jones nie die afrigter was nie. Daar was veral ernstige meningsverskille tussen die afrigter Alan Jones en die invloedryke [[skrumskakel]] Nick Farr-Jones.<ref>{{en}} {{cite web |author=Peter FitzSimons |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/the-wallabies-have-passed-by-alan-jones-20141022-119y3r.html |title=The Wallabies have passed by Alan Jones |publisher=The Sydney Morning Herald |date=22 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Voor en tydens die Rugbywêreldbeker 1987 het Alan Jones sy aktiwiteite buite die afrigting van Australië, waaronder die radio-uitsaaiwese, uitgebrei. Ná die rugbywêreldbekertoernooi is Jones van sy afrigtingspos verwyder en Bob Dwyer, wat Australië in 1982 en 1983 afgerig het, is in 1988 heraangestel. Die tuisreeks teen die All Blacks dieselfde jaar het teleurstellend verloop, nadat die Wallabies in drie toetswedstryde slegs een gelykop aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/468 |title=1988 New Zealand tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1989 het die Britse en Ierse Leeus vir die eerste keer sedert 1966 na Australië getoer. Ná hul oorwinning in die eerste toetswedstryd het Australië die tweede en derde toetswedstryde en sodoende die toetsreeks met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1989-australia/ |title=1989 Australia |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Bob Dwyer het ’n gebrek aan oorheersing deur die voorspelers as ’n belangrike faktor geïdentifiseer wat tot die verlore reeks bygedra het en die 1990’s met die doel om dié faset van die Wallabies se speel te verbeter betree. === Wêreldbekertitels in 1991 en 1999 === [[Lêer:1991 - David Campese's autographed shirt.jpg|duimnael|David Campese se trui, versier met handtekeninge, in ’n [[Hongkong]]se kroeg]] In Augustus 1990 het Australië ná vier jaar weer ’n toetswedstryd in Nieu-Seeland gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/513 |title=1990 Australia tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1991]] is die All Blacks weer verslaan, maar ook Wallis en Engeland. Gevolglik het die Wallabies die rugbywêreldbekertoernooi met nuwe selfvertroue aangepak en tydens die groepfase Argentinië, Wallis en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] deels maklik verslaan. Gedurende die kwarteindstryd teen Ierland in [[Dublin]] was Australië op die rand van ’n uitskakeling. Nadat letterlik sekondes op die klok oorgebly het, het Ierland met 18–15 voorgeloop, voordat [[Michael Lynagh]] in die hoek ’n drie gedruk het om sodoende die Ierse harte te laat breek en waarmee Australië in die halfeindstryd Nieu-Seeland ontmoet het.<ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Seeckts |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/171646.html |title=Lynagh silences Lansdowne Road |publisher=ESPNscrum |date=20 Oktober 1991 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die eerste helfte het die Wallabies met 13–3 voorgeloop en toe hul verdedigingsvermoë teen die All Blacks gewys en die wedstryd beklink. In die eindstryd op Twickenham het die Wallabies teen Engeland te staan gekom. Engeland het hul meestal vooruit gedomineerde spelplan in ’n meer vloeiende spel verander. Dit was egter nie suksesvol nie en Australië het ’n 12–6-oorwinning behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> David Campese is as die speler van die toernooi aangewys, nadat hy ses drieë in ’n reeks van uitstekende vertonings gedruk het. Oorwinningsparades is in Australië vir hul nasionale span gehou. Nadat die Springbokke in 1992 ná die einde van apartheid weer vir internasionale rugby toegelaat is, het die Wallabies Suid-Afrika besoek en die eerste toetswedstryd tussen albei spanne in meer as twee dekades gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/551 |title=1992 Australia tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1993 het die Springbokke se teenbesoek in Australië vir drie toetswedstryde plaasgevind, waarvan die Wallabies twee gewen het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=830–840}}</ref> In 1994 het die Wallabies onder andere twee keer elk Ierland en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] geklop, asook in 1995 Argentinië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/587 |title=1994 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/591 |title=1994 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/610 |title=1995 Argentina tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die titelverdediging tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika het met ’n nederlaag teen die gasheer afgeskop, gevolg deur oorwinnings oor [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]]. In die kwarteindstryd is die Wallabies deur Engeland uitgeskakel, nadat [[Rob Andrew]] in [[ekstra tyd]] ’n skepdoel aangeteken en die wedstryd met 22–25 beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/3086827.stm |title=1995: England 25-22 Australia |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dit was Australië se ergste vertoning in dié tyd tydens ’n wêreldbekertoernooi. Om die toenemende oorskakeling van goeie spelers na finansieel gevestigde [[rugby league]]-spanne teen te werk het die Internasionale Rugbyvoetbalraad in Augustus 1995 besluit om van rugby ’n professionele sport te maak. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> Aangesien die nuwe toernooie min plek vir maandelange oorsese toere gelaat het, het dié tradisie uit die amateurtydperk vinnig tot ’n einde gekom (behalwe vir die vierjaarlikse Leeustoere). In reaksie op rugby se skuif na professionaliteit is in Oktober 1995 die Rugbyunie Spelersvereniging (RUPA, ''Rugby Union Players' Association'') gestig om die belange van Australië se professionele rugbyspelers te beskerm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rupa.rugby/about-rupa/what-is-rupa |title=What is RUPA? |publisher=Rugby Union Players' Association |date=2020 |accessdate=1 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251101070205/https://rupa.rugby/about-rupa/what-is-rupa |archive-date=1 November 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Greg Smith was in [[1996-Drienasiesreeks|1996]] en [[1997-Drienasiesreeks|1997]] Australië se hoofafrigter, gedurende dié jare het die Wallabies slegs twee van hul agt toetse in die eerste twee Drienasiesreekse gewen, albei teen Suid-Afrika tuis, maar hulle het rekordnederlae teen beide die All Blacks en Springbokke weg gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=1996 |title=1996 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=1997 |title=1997 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat Rod Macqueen in 1998 by Smith oorgeneem het, het Australië sy twee toetswedstryde teen die All Blacks gewen en sodoende die Bledisloebeker herower.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=1998 |title=1998 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Wallabies tydens die besoek van ’n onervare Engelse span in die Suidelike Halfrond ’n rekordoorwinning van 76–0 aangeteken, Engeland se ergste nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=[[The Times]] |author=Mark Baldwin |date=9 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1999 het die Wallabies die Bledisloebeker suksesvol verdedig, nadat hulle Nieu-Seeland met ’n rekordoorwinning van 28–7 in Sydney verslaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett |location=Auckland |date=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=[https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp/page/233 233]}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] het die Wallabies hul groep gewen, nadat hulle in die drie wedstryde teen Roemenië, Ierland en die VSA altesaam slegs 31 punte afgestaan het. In die kwarteindstryd het hulle teen Wallis te staan gekom, met 24–9 geseëvier en die halfeindstryd gehaal. Hulle het die verdedigende kampioen Suid-Afrika met 27–21 uitgeskakel. Die halfeindstryd is deur ’n onvergeetlike skepdoel in ekstra tyd deur die [[losskakel]] Stephen Larkham (sy eerste skepdoel in ’n toetswedstryd) en ’n strafdoel deur die [[heelagter]] [[Matt Burke]] beslis. Australië het die eindstryd op die nuwe [[Millennium-stadion]] maklik met 35–12 teen die blykbaar moeë Frankryk gewen, die Franse het voorheen in hul halfeindstryd die gunsteling Nieu-Seeland uitgeskakel. Die meeste punte is deur die heelagter Matt Burke aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1999 het vyf Australiese spelers daarin geslaag om hul tweede rugbywêreldbekertoernooi te wen: Phil Kearns, John Eales, Tim Horan, Jason Little en Dan Crowley. Australië was ook die eerste rugbyspan wat die [[Webb Ellis-beker]] vir ’n tweede keer omhoog kon hou. Weens hul uitstekende prestasies is die Wallabies in 2000 as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2000 |title=Laureus World Sports Awards 2000 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2000 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Die nuwe millennium === [[Lêer:World Cup Telstra stadium.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2003]] tussen Argentinië en Australië op die Aussiestadion in Sydney]] [[Lêer:RWC-2007-AUSvsJAP.JPG|duimnael|Australië teen Japan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] In 2000 was die Australiese beheerliggaam een van die stigterslede van die vastelandse beheerliggaam Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugb]]y, OR).<ref name="islands" /> In dieselfde jaar het Australië die Bledisloebeker verdedig en die [[2000-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks]] vir die eerste keer gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2000 |title=2000 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies het dié prestasie in 2001 herhaal en ook hul eerste reeksoorwinning ooit oor die Britse en Ierse Leeus aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2001 |title=2001 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/2001-australia/ |title=2001 Australia |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Beide die afrigter MacQueen en kaptein John Eales het gou ná dié mylpale afgetree. Hulle is deur die afrigter [[Eddie Jones]] en kaptein George Gregan opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/watch-epic-video-of-eddie-jones-first-wallabies-training-in-2001/ |title=Watch: Epic video of Eddie Jones' first Wallabies training in 2001 |publisher=RugbyPass |author=Liam Heagney |date=18 Januarie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> As gevolg van die toenemende gewildheid het topvlak-[[rugby league]]spelers soos Mat Rogers, Wendell Sailor en Lote Tuqiri na rugbyunie oorgeskakel en voortaan vir die Wallabies uitgedraf. Dit was in kontras met die vorige eeu, waartydens baie rugbyunie-spelers met salarisse na rugby league gelok is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugbyfix.com/rugbyfix-com-rugby-union-versus-rugby-league-the-cultural-divide/ |title=Switching Between Rugby Union and Rugby League |publisher=rugbyfix.com |date=15 Maart 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2001 is die Wallabies deur die IRR as “span van die jaar” en Rod Macqueen as “afrigter van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2001 |title=IRB Awards 2001 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies het tydens die [[2002-Drienasiesreeks]] nie daarin geslaag om hul titel te verdedig nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2002 |title=2002 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna is hulle weg deur beide Ierland en Engeland verras.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/nov/11/rugbyunion.irelandrugbyunionteam |title=Australia caught on green tide |publisher=[[The Guardian]]|author=Ian Malin |date=12 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2484021.stm |title=England stun Aussies |publisher=[[BBC]] |author=Matt Majendie |date=16 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2003-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2003]] moes Australië die Bledisloebeker afstaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2003 |title=2003 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die gasheer Australië sy [[Rugbywêreldbeker 2003]]-veldtog op indrukwekkende wyse afgeskop. Tydens die groepfase het die Wallabies Argentinië maklik geklop, gevolg deur [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en Roemenië. Hulle 142–0-oorwinning oor die Namibiërs is beide die hoogste Australiese oorwinning en die hoogste tydens ’n rugbywêreldbekerwedstryd in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-10-25/wallabies-142-namibia-0/1499838 |title=Wallabies 142, Namibia 0 |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Stuart Watt |date=25 Oktober 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die laaste groepwedstryd het hulle Ierland naelskraap met 17–16 geklop. Daarna het hulle Skotland met 33–16 in die kwarteindstryd uitgeskakel. Die Wallabies het hul grootste oorwinning in dié tyd oor Nieu-Seeland aangeteken deur hulle met 22–10 in die halfeindstryd te verslaan. Daarna het George Gregan die Nieu-Seelanders met die woorde ''Four more years boys, four more years'' (“Nog vier jaar seuns, nog vier jaar”) geterg.<ref name="1995Favourites">{{en}} {{cite web |url=http://worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |title=All set for World Cup semis |publisher=worldcupweb.com |date=14 November 2003 |accessdate=11 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061111001951/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |archive-date=11 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens ’n spannende eindstryd is die Wallabies deur Engeland met 20–17 verslaan, die eindstryd is kort voor afloop van ekstra tyd deur [[Jonny Wilkinson]] se skepdoel beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die tienjarige herdenking van die professionalisering van rugby in 2005 is die Wallabies se span van die dekade aangekondig. John Eales is deur ’n keuringspaneel van 30 as kaptein aangewys. Ná afloop van die Europese toer in 2005, wat met ’n negatiewe rekord van agt nederlae in nege wedstryde geëindig het, het die pers soos die ''Daily Telegraph'' ’n beroep op die afdanking van beide Eddie Jones en George Gregan gedoen. Die voormalige afrigter Alan Jones het ook vir hul afdanking gepleit. In Desember 2005 het die Australiese Rugbyunie aan die groeiende druk oorgegee en Eddie Jones met John Connolly vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/pm/content/2005/s1522635.htm |title=Eddie Jones sacked from Wallabies |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=2 Desember 2005 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2006-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2006]] het die Wallabies ’n noemenswaardige 49–0-oorwinning oor die Springbokke aangeteken, maar in die oorblywende wedstryde slegs gemengde prestasies behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2006 |title=2006 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November dieselfde jaar het ’n skaars wegnederlaag teen Ierland gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6163680.stm |title=Ireland 21-6 Australia |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 10 Mei 2007 het beide die Walliese en Australiese beheerliggame met die stigting van die James Bevan-trofee daarop besluit om 100 jaar se toetsrugby tussen albei lande te herdenk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/6643203.stm |title=New trophy for Wales v Australia |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dit is genoem na die Australies-gebore Wallies-opgevoede man wat die Walliese span se eerste kaptein was; Australië het die eerste reeks om dié trofee met 2–0 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/941 |title=2007 Wales tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] het die Wallabies ná deels maklike oorwinnings oor Japan, Wallis, Fidji en Kanada hul groep gewen. In die kwarteindstryd is hulle egter deur Engeland met 12–10 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Connolly het sy bedanking as hoofafrigter aangebied en is aan die begin van 2008 met Robbie Deans vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/pm/archive/articles/2007/12/14/s2119539.htm |title=Robbie Deans appointed as Wallabies coach |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Jennifer Macey |date=14 Desember 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die sleutelspelers George Gregan en [[Stephen Larkham]] ná die teleurstellende toernooi hul loopbane beëindig het, het hy die taak gehad om ’n nuwe span saam te stel. Tydens die [[2008-Drienasiesreeks]] het die Wallabies ’n ambivalente indruk agtergelaat. Hulle het die All Blacks slegs een keer en die Springbokke twee keer verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2008 |title=2008 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hulle het ook hul ergste nederlaag in dié tyd gely: met 8–53 teen Suid-Afrika in [[Johannesburg]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2008/08/31/springboks-inflict-wallabies-worst-test-loss-ever/ |title=Springboks inflict Wallabies' worst Test loss ever |publisher=The Roar |author=David Beniuk |date=30 Augustus 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2009 het die Wallabies Italië twee keer en Frankryk een keer geklop, daarna het hul prestasies egter agteruitgegaan, nadat hulle tydens die [[2009-Drienasiesreeks]] drie keer teen Nieu-Seeland en twee keer teen Suid-Afrika verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/977 |title=2009 Italy tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/978 |title=2009 France tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2009 |title=2009 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2009 eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Wallabies vir die eerste keer in 27 jaar deur Skotland verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8369615.stm |title=Scotland 9–8 Australia |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=21 November 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Heen en weer sedert 2010 === [[Lêer:Australia vs USA 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Australië teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|VSA]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:England vs Australia 2015 RWC (2).jpg|duimnael|Australië klop Engeland 33–13 tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] op Twickenham in Londen]] [[Lêer:2017.08.19.20.21.25-AUSvNZL-0003 (35890784923).jpg|duimnael|Australië teen Nieu-Seeland tydens die [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] in Sydney]] [[Lêer:2017.06.17.15.06.26-AUSvSCO anthems-0001 (35370281985).jpg|duimnael|Australië teen Skotland tydens die 2017 midjaarrugbytoetsreeks in Sydney]] [[Lêer:Adelaide Oval hosts Wallabies and Springboks Rugby Union 27 August 2022.jpg|duimnael|Australië teen Suid-Afrika tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] in Adelaide]] Die Wallabies het tydens [[2010-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2010]] Suid-Afrika geklop, maar hulle is deur Nieu-Seeland verslaan, die Wallabies se tiende agtereenvolgende nederlaag teen die All Blacks, ’n nuwe negatiewe rekord.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2010 |title=2010 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2010 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Wallabies die All Blacks egter in ’n naelskraapse wedstryd in [[Hongkong]] geklop. Dit was Australië se eerste oorwinning oor Nieu-Seeland in drie jaar.<ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Knowler |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/4290888/Wallabies-steal-win-from-All-Blacks |title=Wallabies steal win from All Blacks |publisher=stuff.co.nz |date=31 Oktober 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> 2011 het vir die Wallabies met ’n verrassende tuisnederlaag teen Samoa afgeskop, daarna het hulle egter die [[2011-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks 2011]] gewen en sodoende hul eerste titel in tien jaar ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2011 |title=2011 Tri Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het die Wallabies Italië verslaan, maar hulle is in die daaropvolgende wedstryd deur Ierland geklop. Ná nog twee oorwinnings oor die VSA en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] het hulle nogtans daarin geslaag om die kwarteindstryd te haal. Hulle het teen die verdedigende kampioen Suid-Afrika te staan gekom, en die Springbokke danksy ’n amper foutlose verdediging naelskraap met 11–9 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/14830348.stm |title=Rugby World Cup 2011: South Africa 9-11 Australia |publisher=[[BBC]] |date=9 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die halfeindstryd is die Wallabies egter deur die gasheer en latere wêreldkampioen Nieu-Seeland met 20–6 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/sport/rugby/teams/australia/5793924/All-Blacks-out-muscle-Wallabies-into-final |title=All Blacks out-muscle Wallabies, into final |publisher=stuff |date=17 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die klein finale om die derde plek het hulle Wallis met 21–18 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9620926.stm |title=Rugby World Cup 2011: Wales 18-21 Australia – as it happened |publisher=[[BBC]] |date=21 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2012 is Australië tuis deur Skotland verslaan, dit was hul eerste tuisnederlaag teen die Skotte sedert 1982.<ref>{{en}} {{cite web |author=Colin Moffat |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/18324263 |title=Australia 6–9 Scotland |publisher=[[BBC]] |date=5 Junie 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die aansluiting van Argentinië by die Drienasiesreeks het dié toernooi [[die Rugbykampioenskap]] geword. Tydens die eerste [[2012-Rugbykampioenskapreeks|Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies nie daarin geslaag om hul titel te verdedig nie, ondanks twee oorwinnings oor die debutant.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2012 |title=2012 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar is Italië slegs naelskraap verslaan, nadat [[Luciano Orquera]] in die laaste minuut ’n strafdoel, wat aan Italië sy eerste gelykopuitslag teen die Wallabies sou besorg het, misgeskop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/nov/24/italy-australia-autumn-internationals |title=Australia survive fightback to maintain perfect record against Italy |publisher=[[The Guardian]] |date=24 November 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2013 het die Britse en Ierse Leeus na Australië getoer en twee van drie die toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-07-06/lions-roar-past-wallabies-to-break-tour-drought/4803966 |title=Lions Tour 2013: British and Irish Lions break tour drought with third Test rout of Wallabies |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=6 Julie 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié mislukking en ’n maer wenrekord het daartoe bygedra dat die hoofafrigter Deans toenemende druk ervaar het. Hy het in Julie 2013, ná ses jaar in die pos, bedank; sy opvolger was Ewen McKenzie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-07-09/ewen-mckenzie-unveiled-as-wallabies-coach/4808328 |title=Australian Rugby Union confirms Robbie Deans 'stood down' from Wallabies job on Monday |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=9 Julie 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies twee nederlae elk teen Suid-Afrika en Nieu-Seeland gely, maar twee oorwinnings oor Argentinië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2013 |title=2013 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die 12–38-tuisnederlaag teen die Springbokke was die ergste in dié tyd vir die Wallabies.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/the-rugby-championship-2013/rugby/story/197175.html |title=Springboks embarrass Wallabies |publisher=ESPNscrum |date=7 September 2013 |accessdate=14 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173403/http://en.espn.co.uk/the-rugby-championship-2013/rugby/story/197175.html |archive-date=14 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] het McKenzie die Wallabies na vier oorwinnings oor Italië, Ierland, Skotland en Wallis geneem. Nadat hulle egter in die eerste wedstryd van die reeks deur Engeland verslaan is, het die Wallabies die Grand Slam misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/wallabies-fall-at-first-grand-slam-hurdle-to-england/ |title=Wallabies fall at first Grand Slam hurdle to England |publisher=[[Superrugby]] |date=3 November 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2014 het die Wallabies ná drie agtereenvolgende oorwinnings oor Frankryk vir die eerste keer in vier jaar die Trophée des Bicentenaires ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1070 |title=2014 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die Wallabies daarna in hul openingswedstryd van die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] teen die All Blacks gelykop gespeel het en daarmee vir die agste agtereenvolgende keer onoorwonne was, het hulle die kans gehad om hul reeks nederlae om die Bledisloebeker, wat in 2012 begin het, te beëindig. Maar ’n 20–51-nederlaag het alle hoop laat gaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-08-23/new-zealand-retains-bledisloe-cup/5692018 |title=All Blacks thump Wallabies 51-20 to retain Bledisloe Cup in thumping bonus point win |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=23 Augustus 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die verdere verloop van die toernooi het die Wallabies hul eerste nederlaag teen Argentinië in 17 jaar gely; dit was die Poemas se eerste oorwinning sedert hul aansluiting by die Rugbykampioenskap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/29495348 |title=Rugby Championship: Argentina 21-17 Australia |publisher=[[BBC]] |date=5 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 18 Oktober 2014 het McKenzie as hoofafrigter bedank, vier dae later het die ARU [[Michael Cheika]] as sy opvolger aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-10-22/aru-announce-michael-cheika-as-wallabies-coach/5832484 |title=Michael Cheika announced as new Wallabies head coach |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=22 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In sy eerste toetswedstryd onder Cheika het Australië in [[Cardiff]] sy tiende agtereenvolgende oorwinning oor Wallis aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/bernard-foley-leads-wallabies-to-tight-win-against-wales-20141108-11j7qx.html |title=Bernard Foley leads Wallabies to tight win against Wales |publisher=The Sydney Morning Herald |date=9 November 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-11-09/wallabies-post-10th-straight-win-over-wales-with-33-28-triumph-/5877378 |title=Wallabies post 10th straight win over Wales with 33-28 triumph at Millennium Stadium |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=8 November 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Wallabies deur Frankryk, Ierland en Wallis verslaan, waardeur hulle na die sesde plek op die wêreldranglys gegly het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2015-03-17/wallabies-fall-to-lowest-ever-world-ranking-of-sixth/6324482 |title=Wallabies fall to lowest-ever ranking of sixth ahead of Rugby World Cup |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=16 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies hul eerste titel in die nuwe formaat ingepalm, nadat hulle Suid-Afrika, Argentinië en Nieu-Seeland een keer elk verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/live/2015/aug/08/australia-v-new-zealand-rugby-championship-decider |title=Australia 27–19 New Zealand: Rugby Championship decider – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Richard Gadsby |date=19 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland is Australië saam met Wallis, Fidji, die gasheer en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] in ’n soort “doodsgroep” geloot. Die Wallabies het in die moeilike tak geslaag en al sy wedstryde gewen, terwyl Engeland vroeg uit die toernooi geskel is. In die kwarteindstryd het Australië teen Skotland te staan gekom, wat 30 sekondes voor die eindfluitjie voorgeloop het, toe die skeidsregter [[Craig Joubert]] aan Australië ’n omstrede strafskop toegeken het, wat deur [[Bernard Foley]] aangeteken is en die Wallabies met 35–34 laat wen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/19/craig-joubert-mistake-penalty-australia-scotland-world-cup |title=Craig Joubert 'made mistake' awarding Australia penalty against Scotland |publisher=[[The Guardian]] |author=James Riach |date=19 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/11938951/Australia-35-Scotland-34-match-report-Agony-for-Scots-as-last-minute-Bernard-Foley-penalty-snatches-late-victory.html |title=Australia 35 Scotland 34, match report: Agony for Scots as last-minute Bernard Foley penalty snatches late victory |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Mick Cleary |date=18 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het Australië in die halfeindstryd Argentinië met 29–15 verslaan. In die eindstryd het die Wallabies teen die All Blacks met 17–34 verloor, nadat hulle 15 minuut voor die eindfluitjie op 17–21 was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Later dieselfde jaar is die Australiese afrigter Cheika deur Wêreldrugby as “afrigter van die jaar” benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2015-11-02/rugby-world-cup3a-wallabies-boss-michael-cheika-named-world-ru/6904622 |title=Rugby World Cup: Wallabies boss Michael Cheika named World Rugby Coach of the Year |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=2 November 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die jaar 2016 was die begin van ’n ernstige agteruitgang. In Junie het die Wallabies Engeland onder hul afrigter Eddie Jones gehuisves en drie agtereenvolgende toetswedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1108 |title=2016 England tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hulle is ook in al drie wedstryde deur die All Blacks verslaan. Australië het die jaar met nederlae teen Ierland en die vierde keer teen Engeland beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1118 |title=2016 Australia tour to UK, Ireland and France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die 2017-seisoen het min vordering gesien, nadat die Wallabies verslaan is deur ’n verswakte Skotse span, wat ’n aantal spelers aan die Britse en Ierse Leeus vir hul toer na Nieu-Seeland afgestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/jun/17/scotland-australia-rugby-union-gregor-townsend |title=Gregor Townsend hails Scotland’s unity in hard-fought win over Australia |publisher=[[The Guardian]] |date=17 Junie 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het sy middelmatige prestasies tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] voortgesit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2017 |title=2017 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Aan die einde van die seisoen het Australië sy vyfde agtereenvolgende nederlaag teen Engeland gely, saam met ’n rekordnederlaag teen Skotland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/42016805 |title=Autumn international: England 30–6 Australia |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=18 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/nov/25/scotland-australia-autumn-international-match-report |title=Byron McGuigan and Scotland hammer Australia after Sekope Kepu’s red |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart Bathgate |date=25 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 2018 het die Wallabies twee van drie toetswedstryde teen Ierland verloor en daarna vier van hul ses wedstryde tydens die [[2018-Rugbykampioenskapreeks]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1423 |title=2018 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2018 |title=2018 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gedurende herfs het die Wallabies hul eerste nederlaag teen Wallis in tien jaar gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/46130635 |title=Autumn internationals: Wales 9–6 Australia |publisher=[[BBC]] |author=Dafydd Pritchard |date=10 November 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Altesaam het hulle in 2018 slegs vier van hul 13 toetswedstryde gewen, gelyk aan hul ergste kalenderjaar in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/rugby-year-in-review-wallabies-suffer-tough-year-on-and-off-the-field-20181216-p50mkd.html |title=Rugby year in review: Wallabies suffer tough year on and off the field |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Georgina Robinson |date=22 Desember 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/26/rugby-australia-must-act-as-wallabies-worst-calendar-year-finishes |title=Rugby Australia must act as Wallabies' worst calendar year finishes |publisher=[[The Guardian]] |author=Bret Harris |date=25 November 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2019-Rugbykampioenskapreeks]] het Australië die All Blacks met 47–26 verslaan, een van die ergste Nieu-Seelandse nederlae in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49305836 |title=Australia thrash All Blacks 47–26 in Rugby Championship in Perth |publisher=[[BBC]] |date=10 Augustus 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die daaropvolgende wedstryd om die Bledisloebeker het Nieu-Seeland met 36–0 wraak geneem. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het die Wallabies in die groepfase Fidji, Uruguay en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] verslaan. ’n Naelskraapse nederlaag teen Wallis in hul laaste groepwedstryd het beteken, dat die Wallabies in die kwarteindstryd teen Engeland te staan gekom het. Ná ’n swak 16–40-nederlaag is die toernooi én die seisoen vir die Wallabies beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=26 September 2022}} {{dooie skakel}}</ref> Michael Cheika het die volgende dag as hoofafrigter bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/cheika-quits-wallabies-coach-falls-on-sword-after-world-cup-exit-20191020-p532h2.html |title=Cheika quits: Wallabies coach falls on sword after World Cup exit |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Ton Decent |date=20 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 2019 is Dave Rennie as sy opvolger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/2019/11/19/wallabies-coach-announcement |title=UPDATED: Wallabies win \"significant fight\" for Rennie's services after \"late\" All Blacks interest |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Beth Newman |date=20 November 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná sy terugkeer in die span is [[Christian Leali’ifano]] in 2020 as Laureus se “terugkoms van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020 |title=Laureus World Sports Awards 2020 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie aan die [[2020-Drienasiesreeks]] deelgeneem nie en die Wallabies het ná een oorwinning en nederlaag elk teen die All Blacks asook twee gelykopuitslae teen die Poemas in die derde en dus laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/3?Stagione=2020 |title=2020 The Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die eerste wedstryd is Australië deur Nieu-Seeland met 43–5 verneder, hul ergste nederlaag teen dié buurland in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2020-10-31/all-blacks-thrash-wallabies-to-retain-bledisloe-cup-in-sydney/12831976 |title=Australia thrashed 43–5 by New Zealand in record loss as All Blacks retain Bledisloe Cup in Sydney |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=31 Oktober 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Wallabies hul tuisreeks teen die Franse met 2–1 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-v-france-third-test-how-to-watch-chanel-live-blog-match-report-rugby-union-2021717 |title=Wallabies pull off famous win over France after Koroibete red card |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=17 Julie 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] kon hulle vir die eerste keer vier wedstryde wen, waarna hulle ná die All Blacks die tweede plek beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/four-straight-as-wallabies-power-past-pumas/ |title=Four Straight As Wallabies Power Past Pumas |publisher=[[Superrugby]] |date=2 Oktober 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het met ’n oorwinning oor Japan begin, maar die Wallabies het vir die eerste keer in 45 jaar al hul wedstryde in Europa verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/300459372/horrendous-rennie-rips-into-officials-after-14man-wallabies-fall-to-wales |title='Horrendous’: Rennie rips into officials after 14-man Wallabies fall to Wales |publisher=Stuff |author=Sam Phillips |date=21 November 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] se tuisreeks teen Engeland het Australië met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/australia-england-third-test-rugby-union-match-report |title=Marcus Smith’s breakaway sparks England to series victory over Australia |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=16 Julie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies twee oorwinnings aangeteken, maar ook vier nederlae gely, waaronder ’n rekordnederlaag in dié tyd teen Argentinië (met 17–48).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd2-argentina-cruise-to-victory-over-australia/ |title=Argentina Cruise to victory over Australia |publisher=[[Superrugby]] |date=14 Augustus 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] is Australië vir die eerste keer ooit deur Italië geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/capuozzo-double-inspires-italy-to-historic-success/#report |title=Capuozzo double inspires Italy to historic success |publisher=Autum Nations Series |date=12 November 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2023 is die hoofafrigter Rennie vervang met Eddie Jones, wat voorheen van 2001 tot 2005 dié pos beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2023-01-16/wallabies-sack-dave-rennie-coach-eddie-jones-rugby-world-cup/101858008 |title=Dave Rennie sacked, Eddie Jones back as Wallabies coach eight months before 2023 Rugby World Cup |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=15 Januarie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle al drie hul wedstryde verloor en vir die eerste keer in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66348302 |title=Australia 7–38 New Zealand: All Blacks hammer Wallabies to win Rugby Championship |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié afwaartse neiging het tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk aangehou, toe die Wallabies [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] met 35–15 en Georgië met 34–14 kon klop, maar teen Fidji hul eerste nederlaag in 69 jaar met 15–22 en teen Wallis ’n rekordnederlaag met 6–40 gely het, waarmee hulle vir die eerste keer ooit die uitklopfase misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/876552/australia-rugby-world-cup-2023-review |title=Australia: Rugby World Cup 2023 review |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=9 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2024 het Joe Schmidt as hoofafrigter oorgeneem by Eddie Jones.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/jan/18/joe-schmidt-replace-eddie-jones-australia-head-coach-rugby-union |title=Joe Schmidt confirmed to replace Eddie Jones as Wallabies coach |publisher=[[The Guardian]] |author=Angus Fontaine |date=19 Januarie 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] het vir die Wallabies weer teleurstellend verloop, nadat hulle slegs een naelskraapse wegoorwinning oor die Poemas kon aanteken (met 20–19), waarop ’n rekordwegnederlaag teen dié span gevolg het (met 27–67), waarmee hulle weer die laaste plek beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/ce81zgvqqmgo |title=What have we learned from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=29 September 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2025 het die Wallabies hul tweede agtereenvolgende reeksnederlaag teen die Britse en Ierse Leeus gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2025/aug/02/australia-v-british-irish-lions-third-test-live-score-updates-wallabies-rugby-union |title=Australia beat British & Irish Lions 22-12 in third Test after weather delay – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=2 Augustus 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies een oorwinning elk oor die Springbokke en die Pumas aangeteken, maar in albei wedstryde teen die All Blacks nederlae gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die 2025 eindjaarrugbytoetsreeks het die Wallabies hul tweede agtereenvolgende nederlaag teen Italië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/rugby/wallabies-slump-to-rare-loss-as-duo-that-got-away-haunt-aussies/news-story/da2063994f8278b4ec67d564b9e2953d |title=Wallabies stunned in ugly capitulation as duo that got away haunts Aussies |publisher=Fox Sports |date=9 November 2025 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> In die laaste wedstryd is hulle deur Frankryk geklop, waarmee hulle vir die eerste keer sedert 1958 ’n Europatoer van vier wedstryde sonder ’n oorwinning afgesluit het, daarbenewens het hulle vir die eerste keer tien nederlae tydens een kalenderjaar gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2025-11-23/wallabies-vs-france-rugby-union-test-live-blog-updates/106040540 |title=Wallabies record historic Test loss as France wins 48-33 |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Luke Pentony |date=22 November 2025 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> In Junie 2026 is Joe Schmidt opgevolg deur Les Kiss wat die Wallabies op die [[Rugbywêreldbeker 2027]] tuis sal voorberei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/joe-schmidt-to-stay-as-wallabies-coach-until-2026-les-kiss-anointed-successor-2025429 |title=Joe Schmidt to stay as Wallabies coach until mid-2026, Les Kiss anointed successor |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=25 April 2025 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> Hy het die Wallabies na hul eerste toetsreeksoorwinning in Argentinië ooit geneem, nadat hulle die eerste toetswedstryd gewen en in die tweede gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-06/australia-wallabies-pumas-argentina-rugby-test-live-blog/107120012 |title=Wallabies draw with Pumas 28-28 in Mendoza Test after late penalty try |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Luke Pentony |date=5 September 2026 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Red necked wallaby444.jpg|duimnael|’n Jong Australiese wallaby-wyfie]] Die Wallabies speel in Australië se tradisionele sportkleure groen en goud. Voor die bekendstelling van ’n nasionale trui het die Wallabies in die spankleure van die gasheerdeelstaat gespeel.<ref name="jerseyinfo">{{en}} {{cite web |url=http://aru.rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |title=History of the Australian Jersey |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807135510/http://aru.rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=7 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Australiese wapen het dikwels die deelstaatskenteken op die trui vervang en verskeie skakerings van dié kleure is in ’n aantal wedstryde in die vroeë 1900’s gebruik.<ref name="jerseyinfo" /> In 1928 het die beheerliggame saamgestem “dat die Australiese verteenwoordigende amateurkleure groen en goud gebruik sal word”.<ref name="jerseyinfo" /> In die volgende jaar het die All Blacks na Australië getoer en die Wallabies se trui was smaraggroen met die Australiese wapen op; met groen sokkies met tralies aan die bokant.<ref name="jerseyinfo" /> Gedurende die 1930’s het die trui amper dieselfde gebly, met klein veranderinge hier en daar.<ref name="jerseyinfo" /> Toe die Wallabies in 1933 vir die eerste keer na Suid-Afrika getoer het, het die besoekers hemelblou truie gedra om verwarring te voorkom, omdat destyds albei spanne donkergroen truie gebruik het. Tydens die Australiese toer in 1953 het die Suid-Afrikaners tydens die toetswedstryde wit truie gedra. Tydens hul 1961-toer het die Wallabies in goue truie uitgedraf om verdere verwarring te vermy.<ref name="strip">{{en}} {{cite web |url=http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |title=History of the ARU |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=19 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060819163106/http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=19 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wegtrui is gewoonlik groen of wit, alhoewel die Wallabies tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] se wedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] ’n groen en goud streeptrui, met groen broeke en sokkies gedra het. Canterbury se ontwerp vir Australië se [[Rugbywêreldbeker 2007]]-trui met ’n geboë geelbruin paneel regoor die bors het soos ’n [[bra]] gelyk en heelwat kritiek ontlok.<ref name="RWC07Jersey">{{en}} {{cite web |url=http://www.rucksandrolls.com/larkham-gregan-giteau-wallabies-rwc-07-jersey/ |title=The Wallabies New World Cup Jersey...ouch... |publisher=rucksandrolls.com |date=25 Junie 2007 |accessdate=27 Junie 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070627154006/http://www.rucksandrolls.com/larkham-gregan-giteau-wallabies-rwc-07-jersey/ |archive-date=27 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gevolglik het die ''Sydney Morning Herald''' se hoof-rugbykorrespondent ’n satiriese stuk in sy rubriek gepubliseer, waarin die trui met Kramer en Frank Costanza se bekende mansbra uit ''Seinfeld'' vergelyk word.<ref name=growden-2007>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/12/1183833690325.html |title=Just one big Boks of contradictions |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Greg Growden |date=13 Julie 2007 |accessdate=15 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715064706/http://rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/12/1183833690325.html |archive-date=15 Julie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2010 het KooGa die klereborg geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugby.com.au/news/article,134179.html |title=KooGa appointed apparel sponsor for Qantas Wallabies from 2010 |accessdate=30 Oktober 2009 |publisher=[[Rugby Australia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20091030052448/http://rugby.com.au/news/article%2C134179.html |archive-date=30 Oktober 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste KooGa-trui vir die Wallabies is gebruik van 2010 tot die afsluiting van die 2012-seisoen; vir die 2012-seisoen is egter ’n ander soort broeke en sokkies ontwerp. KooGa het in 2013 ’n nuwe uitrusting vir die reeks teen die Britse en Ierse Leeus bekendgestel. BLK Sport, voorheen die Australiese onderafdeling van KooGa, het ná dié toer die klereborg geword, en die BLK-embleem het KooGa s’n op die trui vir die 2013-[[lente]]toer vervang. In Oktober 2013 het die ARU aangekondig dat Asics van 2014 af die klereborg sal word. Tydens die derde 2017-Bledisloebekertoets het die Wallabies vir die eerste keer ’n trui met ’n inheemse [[Aborigines]]-ontwerp gedra. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] het hulle in ’n soortgelyke trui uitgedraf. In 2026 is Castore as die nuwe truiverskaffer vir die volgende vyf jaar bekendgemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/sweating-it-out-why-wallabies-new-kit-supplier-comes-with-baggage-20260120-p5nvek.html |title=Sweating it out: Why Wallabies' new kit supplier comes with baggage |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Jonathan Drennan |date=22 Januarie 2026 |accessdate=5 Oktober 2026}}</ref> Die bynaam “Wallabies” verwys na die wallaby wat aan die grootste deel van Australië inheems is. Die naam het tydens die span se eerste toer na die Verenigde Koninkryk en Noord-Amerika in 1908 ontstaan. Die Nieu-Seelandse span het pas ’n toer voltooi en die Engelse pers het hulle “All Blacks” gedoop. Daar is voorgestel dat Australië ook ’n bynaam sou kry en ''rabbits'' (“konyne”) was een van die byname wat deur die Engelse koerante voorgestel is.<ref name="Annual Report 2008" /><ref name="Reason58" /> Die Australiërs het dit verwerp en wou nie hê dat die nasionale span deur ’n ingevoerde “pes” verteenwoordig word nie. Hulle het pleks daarvan die inheemse Wallaby gekies wat dadelik gewild geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |title=Club Histories – New Speculations |author=Sean Fagan |accessdate=21 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021080342/http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |archive-date=21 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oorspronklik is slegs toerende spanne “Wallabies” genoem; as Australië tuis gespeel het, is na hulle as “Internasionale” verwys.<ref name="Annual Report 2008" /><ref name="wallabyinfo">{{en}} {{cite web |url=http://aru.rugby.com.au/qantas_wallabies/brief_history/who_are_the_wallabies,143.html |title=A brief history |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=14 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814162752/http://aru.rugby.com.au/qantas_wallabies/brief_history/who_are_the_wallabies%2C143.html |archive-date=14 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se gelukbringer staan bekend as ''Wally'' en is ’n Wallaby. == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Australia - Ireland 15-11-2006-1.jpg|duimnael|Die ou Australiese rugbytrui gedurende die 2000’s]] Sedert die 1970’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan=2| Truiverskaffer ! colspan=2| Truiborg |- ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk |- |1975–1988 |[[Adidas]] |style="border-bottom:0;"| – |style="border-bottom:0;"|tot 1989 |- |rowspan=3|1989–1996 |rowspan=3|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |style="border-top:0; font-size:60%;"|&nbsp; |style="border-top:0; font-size:60%;"|&nbsp; |- |[[Castlemaine XXXX]] |1990–1994 |- |rowspan=2|[[Schweppes]] |rowspan=2|1995–1997 |- |rowspan=2|1997–1999 |rowspan=2|[[Reebok (maatskappy)|Reebok]] |- |rowspan=2|[[Vodafone]] |rowspan=2|1998–2003 |- |rowspan=2|2000–2009 |rowspan=2|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- |rowspan=4|[[Qantas]] |rowspan=4|2004–2020 |- |rowspan=2|2010–2013 |[[KooGa]] |- |[[Beyond Limits Known|BLK]] |- |rowspan=2|2014–2026 |rowspan=2|[[Asics]] |- |rowspan=2|[[Cadbury]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sydneynewstoday.com/rugby-australia-announces-cadbury-as-major-wallabies-sponsor/182299/ |title=Rugby Australia announces Cadbury as major Wallabies sponsor |publisher=Sydney News Today |author=Quinton Tahiri |date=13 Mei 2021 |accessdate=6 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210706040214/https://sydneynewstoday.com/rugby-australia-announces-cadbury-as-major-wallabies-sponsor/182299/ |archive-date=6 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |rowspan=2|sedert 2021 |- |rowspan=2|sedert 2026 |rowspan=2|[[Castore]] |} == Tuisstadions == {{Location map+ |Australië |caption=Kaart van Australië se huidige tuistadions |places= {{Location map~ |Australië |label=[[ANZ-stadion|ANZ]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-50 |lat_sec=-50 |lon_deg=151 |lon_min=3 |lon_sec=48 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Perth Ovaal|nib]] |position=right |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-31 |lat_min=-57 |lat_sec=-4 |lon_deg=115 |lon_min=53 |lon_sec=20.5 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Docklands-stadion|Docklands]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-48 |lat_sec=-59 |lon_deg=144 |lon_min=56 |lon_sec=51 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Suncorpstadion|Langpark]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-27 |lat_min=-27 |lat_sec=-53 |lon_deg=153 |lon_min=0 |lon_sec=34 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Sydney Voetbalstadion|Allianz]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-53 |lat_sec=-21 |lon_deg=151 |lon_min=13 |lon_sec=31 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Melbourne Reghoekige Stadion|AAMI]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-49 |lat_sec=-31 |lon_deg=144 |lon_min=59 |lon_sec=2 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Perthstadion|Optus]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-31 |lat_min=-56 |lat_sec=-45 |lon_deg=115 |lon_min=52 |lon_sec=12 }} }} Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Frankryk, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskik Australië oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Wallabies speel hul toetse eerder op ’n verskeidenheid stadions dwarsoor Australië. Van die stadions sluit in [[ANZ-stadion]] in Sydney, [[Suncorpstadion|Langpark]] in Brisbane, [[Melbourne Reghoekige Stadion|AAMI-park]] en [[Docklands-stadion]] in Melbourne, asook [[Perthstadion|Optusstadion]] en [[Perth Ovaal|nib-stadion]] in Perth. Van die stadions wat voorheen tradisioneel vir Wallabies-wedstryde gebruik is, sluit in Sydney se Concord-ovaal, die [[Sydney-krieketveld]] en Sportgrond, asook [[Ballymorestadion|Ballymore]] en die Exhibition Ground in Brisbane. Die Sydney-krieketveld het in 1899 Australië se eerste toetswedstryd teen die Britse Leeus gehuisves. Met een uitsondering (in 1958 in Melbourne) het die Wallabies hul tuiswedstryde tot in 1998 slegs in Sydney of Brisbane gespeel. Die Wallabies speel hul meeste tuiswedstryde op die ANZ-stadion in Sydney (met ’n rekordskare van 109&nbsp;874 teen die All Blacks), op die Docklands-stadion in Melbourne, met ’n rekordskare (teen Engeland) van 54&nbsp;868, op die [[Suncorpstadion]] in Brisbane, met ’n rekordskare van 52&nbsp;498 of op die [[Subiaco Ovaal]] in Perth. Die rekordskare op die ANZ-stadion teen die All Blacks is meeste toeskouers tydens enige rugbywedstryd. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbeker 2003|Rugbywêreldbeker 2027}} [[Lêer:World Cup Australia.jpg|duimnael|Die [[Sydneyhawebrug]] tydens die Rugbywêreldbeker 2003]] Die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is deur Australië en Nieu-Seeland saam aangebied. Van die wedstryde was soos volg opgedeel: Groep 1 (wat die Wallabies ingesluit het) is in [[Brisbane]] en [[Sydney]] gespeel, een wedstryd van Groep 2 (dié tussen Ierland en Tonga) is ook in Brisbane se [[Ballymorestadion]] aangebied. Daarbenewens het Brisbane en Sydney een kwarteindstryd elk, asook onderskeidelik een halfeindstryd, aangebied. Al die ander wedstryde het in Nieu-Seeland plaasgevind. Australië het altesaam elf wedstryde gehuisves, terwyl die oorblywende 21 wedstryde in Nieu-Seeland gespeel is. Die Rugbywêreldbeker 2003 is dwarsdeur Australië aangebied, veral langs die ooskus, hoewel oorspronklik ook wedstryde in Nieu-Seeland beplan was. Die 48 wedstryde is in elf stadions gehuisves, met die [[Sydney Voetbalstadion|Telstra-stadion]] in Sydney wat die halfeindrondte, die klein finale om die derde plek en die eindstryd tussen die Wallabies en Engeland aangebied het. Van Australië se ander stadions tydens dié toernooi was: die ANZ-stadion in Sydney, Docklands-stadion in [[Melbourne]], [[Suncorpstadion|Langpark]] in Brisbane, [[Subiaco Ovaal]] in Perth, Adelaide Ovaal in Adelaide, Willows Sportkompleks in [[Townsville]], Canberrastadion in [[Canberra]], Central Coast-stadion in Gosford, Yorkpark in Launceston en Wollongong Showground in [[Wollongong]]. Australië sal die Rugbywêreldbeker 2027 aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Australia IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Australië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Australië het 350 van sy 692 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 50,58%. Australië se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=6;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Australia |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 45 || 31 || 10 || 4 || 68,89 |- | {{BILru}} || 26 || 7 || 19 || 0 || 26,92 |- | {{ENGru}} || 57 || 27 || 29 || 1 || 47,37 |- | {{FIJru}} || 24 || 20 || 3 || 1 || 83,33 |- | {{FRAru}} || 54 || 29 || 23 || 2 || 53,70 |- | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 40 || 22 || 17 || 1 || 55,00 |- | {{ITAru}} || 21 || 19 || 2 || 0 || 90,48 |- | {{JPNru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{KORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 181 || 45 || 128 || 8 || 24,86 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Nieu-Seeland Māori || 16 || 8 || 6 || 2 || 50,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RUSru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{SCOru}} || 35 || 22 || 13 || 0 || 62,86 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 97 || 41 || 53 || 3 || 42,27 |- | {{TGAru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 49 || 34 || 14 || 1 || 69,39 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''692''' || '''350''' || '''319''' || '''23''' || '''50,58''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur beide [[Nieu-Seeland Rugby]] en die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] nieerkende wedstryde teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] (1920–1928) is nie in die lys nie, alhoewel [[Rugby Australia]] hulle as toetswedstryde erken. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:Australia nz first 1903.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Nieu-Seeland op 15 Augustus 1903 in Sydney]] [[Lêer:England v australia 1909.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Engeland op 9 Januarie 1909 in [[Blackheath, Londen|Blackheath]]]] Veral met die ander twee groot spanne van die Suidelike Halfrond, die Nieu-Seelandse All Blacks en die Suid-Afrikaanse Springbokke, handhaaf Australië ’n intensiewe wedywering. Die tradisionele sportiewe wedywering teen die buurland Nieu-Seeland geniet in Australië ’n besondere status. Sedert 1996 neem al drie spanne aan die jaarlikse Drienasies of die Rugbykamioenskap deel. Soos in ander sportsoorte (veral [[krieket]], [[rugby league]], [[netbal]] en op die [[Statebondspele]]) handhaaf Australië tradisioneel goeie wedywering met sy buurland Nieu-Seeland,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/more-sports/mad-tuesday-11-things-you-never-wanted-to-know-about-the-trans-tasman-sporting-rivalry/news-story/ae6dd16e7f4cec90ec146c176f497ebf |title=Mad Tuesday: 11 things you never wanted to know about the Trans Tasman sporting rivalry |publisher=Fox Sports |author=Trevor Marshallsea |date=3 Mei 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/oct/29/the-encounters-that-have-underpinned-trans-tasman-sporting-rivalry |title=The encounters that have underpinned trans-Tasman sporting rivalry |publisher=[[The Guardian]] |author=Russell Jackson |date=28 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> waarna dikwels as “wedywering onder sibbes” (''sibling rivalry'') verwys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/australia-vs-new-zealand-an-intense-sibling-rivalry-where-nothing-else-matters-than-win-502235 |title=Australia vs New Zealand, an intense sibling rivalry where nothing else matters than 'win' |publisher=Cricket Country |author=Suvajit Mustafi |date=28 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/67529059/top-ten-nzaustralia-clashes |title=Top ten NZ/Australia clashes |publisher=Stuff |authors=Rosanna Price, Henry Cooke |date=27 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die eerste toetswedstryd tussen albei spanne is tydens die Nieu-Seelandse besoek aan Australië in 1903 gespeel. Sedert 1932 ding albei spanne mee om die Bledisloebeker, een van die oudste trofeë in internasionale rugby. Van die 181 toetswedstryde tot dusver het Nieu-Seeland 128 gewen, Australië 45, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vier keer ontmoet (in 1991, 2003, 2011 en 2015), waarvan albei spanne twee wedstryde elk gewen het. Albei lande het al belangrike rugbytoernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Die [[Rugbywêreldbeker 2003]] is oorspronklik ook aan albei rugbylande toegewys, maar ná ’n kontraktuele dispuut oor grondtekenregte tussen die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] en die IRR is Australië as alleenlike gasheer aangewys. Daarbenewens het hulle in die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2015 ontmoet, wat die All Blacks gewen het. Net soos die ander rugbylande van die Suidelike Halfrond handhaaf Australië ’n wedywering met die nasionale spanne van die Noordelike Halfrond. Net só het Australië tydens drie van sy vier eindstrydverskynings teen spanne van die Noordelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen Engeland en een keer teen Frankryk, waarvan die Wallabies die eindstryd in 1991 teen Engeland en in 1999 teen Frankryk gewen het). ’n Bykomende aspek in hul wedywering met Engeland is die sedert die laat 19de eeu bestaande intensiewe, sportiewe wedywering tussen Australië en Engeland, wat ook in ander sportsoorte (veral [[krieket]] en op die Statebondspele) ’n besondere status geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newstatesman.com/politics/sport/2017/11/why-england-and-australia-love-hate-each-other |title=Why England and Australia love to hate each other |publisher=New Statesman |author=Simon Barnes |date=25 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Van 1997 tot 2022 het Australië en Engeland meegeding om die Cookbeker (genoem na [[James Cook]]), asook in 2001 en 2013 teen die Britse en Ierse Leeus om die Tom Richards-beker; teen Frankryk is sedert 1989 die Trophée des Bicentenaires op die spel, teen Skotland sedert 1998 die Hopetounbeker, teen Ierland sedert 1999 die Lansdownebeker en teen Wallis sedert 2007 die James Bevan-trofee.<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee (genoem na die Australiese rugbyspeler en [[Aborigines|Aborigine]] [[Mark Ella]], asook die Engelse rugbyspeler [[Edgar Mobbs]]) vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/doing-the-right-thing-ella-welcomes-cook-cup-name-change-20220616-p5aub8.html |title=‘Doing the right thing’: Ella welcomes Cook Cup name change |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Iain Payten |date=17 Junie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Tom Richards-beker is in 2021 met die Lions Series-trofee vervang, wat aan die wenner van elke vierjaarlikse Leeus-reeks oorhandig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/en/news/lions-and-springboks-to-play-for-new-tour-trophy-created-by-thomas-lyte |title=Lions and Springboks to play for new Tour trophy created by Thomas Lyte |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=4 Mei 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Australië het in 1991 en 1999 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Australië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en die [[Webb Ellis-beker]], waarom vierjaarliks meegeding word, twee keer omhoog gehou: tydens die tweede Rugbywêreldbeker 1991 en die vierde Rugbywêreldbeker 1999. Daarmee het die Wallabies die eerste span geword wat die titel twee keer ingepalm het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987, wat Australië saam met Nieu-Seeland aangebied het, is die Wallabies in die halfeindstryd deur Frankryk uitgeskakel en is in die daaropvolgende klein finale om die derde plek deur Wallis verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 tuis is die Wallabies in die eindstryd in ekstra tyd deur Engeland geklop. In 2011 is hulle deur die verdedigende kampioen en gasheer Nieu-Seeland in die halfeindstryd verslaan, maar het die klein finale om die derde plek teen Wallis gewen. In 2015 het hulle die eindstryd gehaal, maar Australië is deur Nieu-Seeland verslaan. In 2023 is die Wallabies vir die eerste keer reeds in die groepfase uitgeskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Vierde plek |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || '''Kampioen''' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || '''Kampioen''' |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer as gasheer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Drienasies/Rugbykampioenskap === [[Lêer:Bledisloe Cup on display in Sydney 2014.jpg|duimnael|upright|Tydens die Rugbykampioenskap ding onder andere Australië en Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] mee]] Australië se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap (voorheen die Drienasies), waar hulle teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Nieu-Seeland en Suid-Afrika sedert 1996; Argentinië het in 2012 by dié toernooi aangesluit. Australië het die toernooi tot dusver vier keer gewen: in [[2000-Drienasiesreeks|2000]], [[2001-Drienasiesreeks|2001]], [[2011-Drienasiesreeks|2011]] en [[2015-Rugbykampioenskapreeks|2015]]. As deel van die Rugbykampioenskap ding die Wallabies ook met die Poemas om die [[Poematrofee]] (sedert 2000), met die All Blacks om die [[Bledisloebeker]] (sedert 1932) en met die Springbokke om die [[Mandela Uitdaagplaat]] (sedert 2000) mee.<ref name="Part Two" /> {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die teenstander, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Rugby1.jpg|duimnael|Die Trophée des Bicentenaires]] [[Lêer:Hopetoun Cup.jpg|duimnael|upright|Die Hopetounbeker]] Gedurende die amateurtydperk het die Wallabies maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Australië getoer. Die Wallabies het een keer ’n Grand Slam behaal, d.w.s. ’n oorwinning oor die vier Tuisnasies Engeland, Ierland, Skotland en Wallis tydens dieselfde toer (in 1984). Australië is ook die enigste span van die Suidelike Halfrond wat tydens dieselfde toer deur al die vier Tuisnasies verslaan is (in 1957/58); met ’n bykomende nederlaag teen Frankryk. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Australië en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Wallabies na Europa. Een van die mees tradisionele trofee in internasionale rugby is die Bledisloebeker. Australië en Nieu-Seeland ding sedert 1932 om dié beker mee, sedert 1996 tydens die Drienasiesreeks en sedert 2012 as deel van die Rugbykampioenskap. Tydens dié toernooi ding Australië sedert 2000 ook met Suid-Afrika mee om die [[Mandela Uitdaagplaat]]. Sedert 1989 ding die Wallabies met Frankryk mee om die Trophée des Bicentenaires, van 1997 tot 2022 met Engeland om die Cookbeker, sedert 1998 met Skotland om die Hopetounbeker, sedert 1999 met Ierland om die Lansdownebeker, in 2001 en 2013 met die Britse en Ierse Leeus om die Tom Richards-beker, sedert 2007 met Wallis om die James Bevan-trofee<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> en sedert 2025 met Fidji om die Vuvale Bowl.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://pmn.co.nz/read/sports/why-flyings-fijians-are-priority-for-wallabies-not-lions |title=Why Wallabies are prioritising Flying Fijians over the Lions |publisher=Pacific Media Network |author=Christine Rovoi |date=4 Julie 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee vervang en die Tom Richards-beker in 2021 met die Lions Series-trofee. === Olimpiese Spele === Australië het een keer aan Olimpiese rugbytoernooie deelgeneem en is dié keer as Olimpiese kampioen gekroon. * [[Olimpiese Somerspele 1908]]: '''Olimpiese kampioen''' == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Wallabiesspan gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-squad-springboks-tests-rugby-championship-edmed-salakaia-loto-202587 |title=Edmed, Salakaia-Loto named in Wallabies squad for Springboks Tests |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=7 Augustus 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ryan Lonergan]] || [[Skrumskakel]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tate McDermott]] || Skrumskakel || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | 45 |- | [[Nic White]] || Skrumskakel || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | 73 |- | [[Ben Donaldson]] || [[Losskakel]] || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Tane Edmed]] || Losskakel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[James O’Connor]] || Losskakel || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] || style="text-align:center" | 64 |- | [[Josh Flook]] || [[Senter]] || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Len Ikitau]] || Senter || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 43 |- | [[Hunter Paisami]] || Senter || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Joseph Suaʻaliʻi]] || Senter || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Max Jorgensen]] || [[Vleuel]] || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Andrew Kellaway]] || Vleuel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | 41 |- | [[Dylan Pietsch]] || Vleuel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Corey Toole]] || Vleuel || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tom Wright]] || [[Heelagter]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 41 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Josh Nasser]] || [[Haker]] || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0|00}}6 |- | [[Brandon Paenga-Amosa]] || Haker || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[Billy Pollard]] || Haker || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Angus Bell]] || [[Stut]] || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}39 |- | [[Zane Nonggorr]] || Stut || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}12 |- | [[Tom Robertson]] || Stut || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Aidan Ross]] || Stut || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[James Slipper]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Stut || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 147 |- | [[Taniela Tupou]] || Stut || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}59 |- | [[Nick Frost (rugbyspeler)|Nick Frost]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Lukhan Salakaia-Loto]] || Slot || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}41 |- | [[Will Skelton]] || Slot || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Jeremy Williams]] || Slot || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Nick Champion de Crespigny]] || [[Losvoorspeler]] || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Langi Gleeson]] || Losvoorspeler || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Tom Hooper]] || Losvoorspeler || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Fraser McReight]] || Losvoorspeler || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Carlo Tizzano]] || Losvoorspeler || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0|00}}8 |- | [[Rob Valetini]] || Losvoorspeler || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Harry Wilson]] || Losvoorspeler || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}26 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Dan Carroll 1908.jpg|duimnael|upright|Dan Carroll (1908)]] [[Lêer:Tom Richards 1908.jpg|duimnael|upright|Tom Richards (1908)]] 16 voormalige Australiese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Matt Burke]] || [[Heelagter]] || 2025 |- | [[David Campese]] || [[Vleuel]], [[Heelagter]] || 2013 |- | [[Dan Carroll]] || [[Senter]], [[Losskakel]]<br />[[Vleuel]], [[Skrumskakel]] || 2016 |- | [[Ken Catchpole]] || [[Skrumskakel]] || 2013 |- | [[John Eales]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2007 |- | [[Mark Ella]] || [[Losskakel]] || 2013 |- | [[Nick Farr-Jones]] || [[Skrumskakel]] || 2011 |- | [[George Gregan]] || [[Skrumskakel]] || 2013 |- | [[Tim Horan]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2015 |- | [[Stephen Larkham]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]] || 2018 |- | [[Tom Lawton]] || [[Losskakel]] || 2013 |- | [[Michael Lynagh]] || [[Losskakel]] || 2014 |- | [[Tom Richards]] || Voorspeler || 2015 |- | [[Nicholas Shehadie]] || [[Stut]], [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[George Smith]] || [[Vleuel]] || 2023 |- | [[John Thornett]] || [[Stut]], [[Slot (rugby)|Slot]], [[Vleuel]] || 2013 |} Daarbenewens is die twee wêreldkampioenafrigters [[Bob Dwyer]] en [[Rod Macqueen]], asook die skeidsregter en kommentator [[Roger Vanderfield]] ingeskryf. Vyf spelers is tweeledige wêreldkampioene: [[Dan Crowley]], [[John Eales]], [[Tim Horan]], [[Phil Kearns]] en [[Jason Little]] (almal in 1991 en in 1999). === Spelerstatistieke === [[Lêer:George Smith Stade francais 2012-03-03 (cropped).jpg|duimnael|upright|George Smith (2012)]] [[Lêer:George Gregan.jpg|duimnael|upright|George Gregan (2013)]] [[Lêer:David Campese 2020.jpg|duimnael|upright|David Campese (2020)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Australië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=6;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[James Slipper]] * || 2010–2025 || 151 |- | {{0}}2 || [[George Gregan]] || 1994–2007 || 139 |- | {{0}}3 || [[Stephen Moore (rugbyspeler)|Stephen Moore]] || 2005–2017 || 129 |- | {{0}}4 || [[Michael Hooper]] || 2012–2023 || 125 |- | {{0}}5 || [[Adam Ashley-Cooper]] || 2005–2019 || 121 |- | {{0}}6 || [[Nathan Sharpe]] || 2002–2012 || 116 |- | {{0}}7 || [[George Smith]] || 2000–2013 || 111 |- | {{0}}8 || [[Will Genia]] || 2009–2019 || 110 |- | {{0}}9 || [[Sekope Kepu]] || 2008–2019 || 110 |- | 10 || [[Rob Simmons]] || 2010–2020 || 106 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=6;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Michael Hooper]] || 2014–2023 || 69 |- | {{0}}2 || [[George Gregan]] || 2001–2007 || 59 |- | {{0}}3 || [[John Eales]] || 1996–2001 || 55 |- | {{0}}4 || [[Nick Farr-Jones]] || 1988–1992 || 36 |- | {{0}}5 || [[Stirling Mortlock]] || 2006–2009 || 29 |- | {{0}}6 || [[Stephen Moore]] || 2014–2017 || 26 |- | {{0}}7 || [[Rocky Elsom]] || 2009–2011 || 24 |- | {{0}}8 || [[Andrew Slack]] || 1984–1987 || 19 |- | {{0}}9 || [[Greg Davis]] || 1969–1972 || 16 |- | 10 || [[James Horwill]] || 2011–2013 || 16 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=6;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Michael Lynagh]] || 1984–1995 || 911 |- | {{0}}2 || [[Matt Burke]] || 1993–2004 || 878 |- | {{0}}3 || [[Matt Giteau]] || 2002–2016 || 698 |- | {{0}}4 || [[Bernard Foley]] || 2013–2023 || 674 |- | {{0}}5 || [[Stirling Mortlock]] || 2000–2009 || 489 |- | {{0}}6 || [[David Campese]] || 1982–1996 || 315 |- | {{0}}7 || [[James O’Connor]] || 2008–2023 || 279 |- | {{0}}8 || [[Paul McLean]] || 1982–1996 || 260 |- | {{0}}9 || [[Joe Roff]] || 1995–2004 || 244 |- | 10 || [[Quade Cooper]] || 2008–2024 || 216 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=6;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[David Campese]] || 1982–1996 || 64 |- | {{0}}2 || [[Chris Latham]] || 1998–2007 || 40 |- | {{0}}3 || [[Adam Ashley-Cooper]] || 2005–2019 || 39 |- | {{0}}4 || [[Israel Folau]] || 2013–2018 || 37 |- | {{0}}5 || [[Drew Mitchell]] || 2005–2016 || 34 |- | {{0}}6 || [[Matt Giteau]] || 2002–2016 || 30 |- | {{0}}7 || [[Tim Horan]] || 1989–2000 || 30 |- | {{0}}8 || [[Joe Roff]] || 1995–2004 || 30 |- | {{0}}9 || [[Lote Tuqiri]] || 2003–2008 || 30 |- | 10 || [[Matt Burke]] || 1993–2004 || 29 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] [[Lêer:Michael Cheika June 2017.jpg|duimnael|upright|Michael Cheika (2017)]] Voor 1982 het Australië geen afrigters op ’n langer basis benoem nie. Die ARU het bestuurders opdrag gegee om oorsese toere te reël, en die adjunkbestuurder het tydens dié toere dikwels as afrigter gedien. Soms het die kaptein die pos van afrigter beklee, veral tydens tuiswedstryde, aangesien volgens die IRR se destydse reëls tuisspanne eers drie dae voor die toetswedstryd genomineer kon word.<ref>{{en}} {{cite web |author=Sheek |title=Wallabies coaches since 1962: Part I |url=http://www.theroar.com.au/2011/08/10/a-look-at-wallabies-coaches-since-1962-part-1/ |publisher=The Roar |date=10 Augustus 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Sheek |url=http://www.theroar.com.au/2011/08/11/wallabies-coaches-since-1962-part-ii |title=Wallabies coaches since 1962: Part II |publisher=The Roar |date=10 Augustus 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! colspan="2" | % Gewen |- | rowspan="2" | Bob Dwyer || 1982–1983 || 41,67 || rowspan="2" | 63,01 |- | 1988–1995 || 67,21 |- | Alan Jones || 1984–1987 || colspan="2" align=center | 70,00 |- | Greg Smith || 1996–1997 || colspan="2" align=center | 63,16 |- | Rod Macqueen || 1997–2001 || colspan="2" align=center | 79,07 |- | [[Eddie Jones]] || 2001–2005 || colspan="2" align=center | 57,89 |- | John Connolly || 2006–2007 || colspan="2" align=center | 64,00 |- | Robbie Deans || 2008–2013 || colspan="2" align=center | 58,67 |- | Ewen McKenzie || 2013–2014 || colspan="2" align=center | 50,00 |- | Michael Cheika || 2014–2019 || colspan="2" align=center | 50,00 |- | Dave Rennie || 2020–2023 || colspan="2" align=center | 36,40 |- | Eddie Jones || 2023 || colspan="2" align=center | 22,22 |- | Joe Schmidt || 2024–2026 || colspan="2" align=center | 38,70 |- | Les Kiss || sedert 2026 || colspan="2" align=center | 75,00 |} == Toekennings == In 2001 het die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, Australië as “span van die jaar” benoem. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Australiese nasionale krieketspan]] * [[Wallaroos]] * [[Australiese nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Sean Fagan |year=2005 |title=''The Rugby Rebellion'' – The Divide of League and Union in Australasia |publisher=RL1908 |isbn=1-903659-25-6}} * {{en}} {{cite book |author=Thomas Hickie |year=1993 |title=They Ran With the Ball – How Rugby Football Began in Australia |publisher=Longman Cheshire |isbn=0-582-91062-5}} * {{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |year=2005 |title=SANZAR Saga – Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=Harper Collins Publishers |isbn=1-86950-566-2}} * {{en}} {{cite book |authors=John Reason, James Carwyn |title=The World of Rugby – A History of Rugby Union Football |url=https://archive.org/details/worldofrugbyhist0000reas |publisher=[[BBC]] |year=1979 |isbn=0-563-16280-5}} * {{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |pages=1611–1629 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09523360903169925}} {{dooie skakel}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Australia national rugby union team|Wallabies}} * {{en}} [https://australia.rugby/ Amptelike webwerf van Rugby Australia] * {{en}} [https://wallabies.rugby/about/about-us/our-history/wallaby-honours-and-milestones Rugby Australia se Wallabies Heldesaal] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/australia Australië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/australia/ Australië op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Australiese rugbyspanne]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Oseanië]] pv1x9sl8xfonfz71qxphjqiztvny6c1 0 26096 2976853 2976100 2026-10-08T20:00:48Z SpesBona 2720 Statistieke hersien 2976853 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Demokratiese Volksrepubliek Laos |volle_naam = <small>ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ([[Lao (taal)|Lao]])</small> |algemene_naam = Laos |beeld_vlag = Flag of Laos.svg |beeld_wapen = Emblem of Laos (2025-).svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Location Laos ASEAN.svg |leuse = <br />ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ<br /><small>''([[Lao (taal)|Lao]] vir: "Vrede, Onafhanklikheid, Demokrasie, Eenheid en Welvaart")''</small> |volkslied = ''[[Pheng Xat Lao|ເພງຊາດລາວ]]''<br /><small>''(Lao vir: "Volkslied van Laos")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Laos.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Lao (taal)|Lao]] |hoofstad = [[Vientiane]] {{Koördinate|17|58|N|102|36|O}} |latd = 17 |latm = 58 |latNS = N |longd = 102 |longm = 36 |longEW = O |grootste_stad = [[Vientiane]] |regeringsvorm = Unitêre Marxisties-Leninistiese<br />enkelparty sosialistiese [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Thongloun Sisoulith]]<br />[[Viengthong Siphandone]]<br />[[Saleumxay Kommasith]] |oppervlak_rang = 84^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 236&nbsp;800<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/|title=Laos|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260203034412/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/|archive-date=3 Februarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 91&nbsp;429 |persent_water = 2 |bevolking_skatting = 7&nbsp;953&nbsp;556<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 103^de |bevolking_sensus = 6&nbsp;492&nbsp;228<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geohive.com/cntry/laos.aspx |title=Laos |accessdate=1 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201021540/http://www.geohive.com/cntry/laos.aspx |archive-date=1 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2015 |bevolkingsdigtheid = 33,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 87,0 |bevolkingsdigtheidrang = 151^ste |BBP_PPP = $82,144&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=544&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Laos |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 108^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $10&nbsp;413<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 126^ste |BBP = $16,753&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 138^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;124<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 150^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Koninkryk Lan Xang<br />• Luang Phrabang,<br />Vientiane en Champasak<br />• Vasal van Thonburi en Siam<br />• Opvolgingsoorlog<br />• Frans-Indochina<br />• Verenigde Koninkryk<br />• Onafhanklikheid verklaar<br />• Onafhanklikheid erken<br />• Burgeroorlog<br /><br />• Monargie afgeskaf<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />1353-1707<br /><br />1707-1778<br />1778-1893<br />1826-1828<br />1893-1953<br />[[11 Mei]] [[1947]]<br />[[19 Julie]] [[1949]]<br />[[22 Oktober]] [[1953]]<br />[[9 November]] [[1953]]–<br />[[2 Desember]] [[1975]]<br />[[2 Desember]] [[1975]]<br />[[14 Augustus]] [[1991]] |MOI = {{wins}} 0,617<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> |MOI_rang = 147^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 38,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LA |title=Gini index – Lao PDR |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2018 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Kip (munteenheid)|Kip]] |geldeenheid_kode = LAK |land_kode = LA |tydsone = ICT |utc_afwyking = [[UTC+07:00|+7]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+07:00|+7]] |internet_domein = [[.la]] |skakelkode = 856 |voetskrif = }} '''Laos''' ([[Lao (taal)|Lao]]: ລາວ, Lāo, [láːw]), amptelik die '''Demokratiese Volksrepubliek Laos''' (ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ''Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao''), is 'n [[landingeslote land]] in [[Suidoos-Asië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van 236&nbsp;800&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van 7&nbsp;953&nbsp;556 gehad.<ref name="CIA" /> [[Lêer:Satellite image of Laos in January 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Laos]] [[Lêer:La-map.png|duimnael|links|Kaart van Laos]] [[Lêer:Laos Topography.png|duimnael|links|Topografiese kaart van Laos]] Laos grens in die suidweste aan [[Thailand]], in die ooste aan [[Viëtnam]], in die noordweste aan [[Mianmar]] en die [[Volksrepubliek China]], asook in die suide aan [[Kambodja]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Vientiane]] wat aan die [[Mekong]]rivier net noord van die grens met Thailand geleë is. Die Mekongrivier speel 'n belangrike rol in die ekonomiese lewe van Laos. Die riviervallei is die vrugbaarste gebied van die land en word intensief met [[rys]] bebou. Daar heers 'n [[moeson]]klimaat en tweederdes van die land is met oerwoud bedek. Sedert sy ontstaan met die stigting van die Koninkryk Lan Xang in 1355 het dele van Laos voortdurend in die hande van sy buurstate geval. In 1893 het [[Indo-China]] onder Franse bestuur gekom en is die eenheid van Laos herstel. Na die Franse nederlaag by [[Slag van Dien Bien Phu|Dien Bien Phu]] (1954) in Viëtnam het Laos onafhanklik geword. Binnelands was die land egter steeds verdeel met die regse en neutrale groepe aan die een kant en die Kommunistiese [[Pathet-Laos]] aan die ander kant. In Desember 1975 het die Nasionale Volkskongres die Demokratiese Volksrepubliek Laos uitgeroep en die invloed van die regse en neutrale groepe is uitgeskakel. Laos is sentraal geleë in die Suidoos-Asiatiese skiereiland. Die land het geen kus nie en dus ook geen hawe wat hom met die buiteland verbind nie. Laos grens in die noorde aan die Volksrepubliek China, in die ooste aan Viëtnam, in die suide aan Kambodja, in die weste aan Thailand en in die noordweste aan Mianmar. Die Mekongrivier is die land se enigste verbinding met die see, maar is weens stroomversnellings moeilik bevaarbaar. Laos het 'n tropiese moesonklimaat met 'n gemiddelde maandelikse neerslag van 300&nbsp;mm in die dale en 600&nbsp;mm teen die berghellings. Van einde Mei tot begin Oktober waai die suidwesmoeson en is dit warm en vogtig (gemiddelde temperatuur 28°C). Van Oktober tot Februarie waai die noordoosmoeson, wat ’n droë en koel klimaat teweegbring. Na Februarie styg die temperatuur weer en bereik in April 'n maksimum van 36°C. Die Mekongvallei met sy dale en syriviere aan die westelike grens van Laos is die belangrikste woongebied van die bevolking. Die land is grotendeels bergagtig en bedek met oerwoude. Omtrent die helfte van die land lê hoër as 600&nbsp;m bo seespieël, wat ernstige verkeershindernisse met die binneland vorm. Die breë, noordelike deel van die land, die bergland tussen die Mekong- en die [[Rooirivier (Asië)|Rooirivier]], bestaan uit diep klowe en plato's wat op plekke hoër as 2&nbsp;000&nbsp;m is. In die smal, middelste gedeelte te die hoogste berge in die land, naamlik Phu Bia (2&nbsp;817&nbsp;m) en Phu Xai Lai Lieng (2&nbsp;711&nbsp;m). In die suide van Laos, aan die grens met Vietnam, lê die Annamese Hoogland en die Plato van Bolovens. == Geskiedenis == [[Lêer:Pha That Luang, Vientiane, Laos.jpg|duimnael|links|Pha That Luang in Vientiane is die nasionale simbool of Laos]] [[Lêer:Luangprabang1.JPG|duimnael|links|Die koningspaleis in Luang Prabang]] [[Lêer:Flag of Laos (1952–1975).svg|duimnael|links|Vlag van die Koninkryk Laos (1952–1975)]] [[Lêer:Flag of the Lao People's Revolutionary Party.svg|duimnael|links|Vlag van die regerende Rewolusionêre Volksparty van Laos]] Opgrawings naby Luang Prabang en in die bergland tussen die Mekong- en die Rooirivier het daarop gedui dat Laos reeds gedurende die [[Steentydperk]] bewoon is. Die geskiedenis van die huidige bevolking begin in die 12de eeu, toe [[Thai (volk)|Thaistamme]] uit Suid China verdryf is. Die stamme het suidwaarts getrek tot by die huidige Laos, wat toe skaars bewoon was. In 1355 het prins Fa Ngoum die Koninkryk Lan Xang, die Ryk van Miljoen Olifante, gestig met Luang Prabang as die hoofstad. Tot in 1707 het Lan Xang omliggende gebiede geannekseer. In die jaar het die ryk egter in drie dele geskeur, met Luang Prabang, Vientiane in die noorde en Champassak in die suide as die onderskeie hoofstede. Onderlinge oorloë het die die staatjies verswak en Thailand, Birma en Vietnam het gebiede van Laos ingepalm. Aan die begin van die 19de eeu is eers Vientiane en daarna (1885) Luang Prabang deur Thailand verower. Na 1893 het die ganse Indo-China onder beheer van die Franse gekom en Thailand moes noodgedwonge sy verowerde gebiede en later ook gebiede wes van die Mekong afstaan. In 1917 het Frankryk die eenheid van Laos herstel, met Luang Prabang as hoofstad. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is Indo-China deur [[Japan]] verower en die gebied wes van die Mekong moes weer deur Laos afgestaan word. In dieselfde periode het ’n onafhanklikheidsbeweging ontstaan wat na die oorgawe van Japan ’n verenigde, onafhanklike staat uitgeroep het. Laos is egter eers na die Franse se nederlaag by [[Slag van Dien Bien Phu|Dien Bien Phu]] (1954) in Viëtnam as onafhanklike staat erken. Op 'n konferensie van wêreldmagte in 1954 in [[Genève]] is die kwessie van Indo-China bespreek en daar is ooreengekom dat Laos ’n neutrale staat sou word. Intussen het daar in Laos verskillende kampe ontwikkel: die proKommunistiese Pathet-Lao, met Souvanna Phong as woordvoerder; die [[Weste]]rs georiënteerde, met Savang Vatthana van 1959 tot 1975 die [[grondwetlike monargie]] en genl. Phoumi Nosavan as die belangrikste leiers; en die neutraliste onder leiding van Souvanna Phouma, halfbroer van Souvanna Phong. In 1957 het Souvanna Phouma die Pathet-Laos genooi om aan die regering deel te neem. Na ’n verkiesingsoorwinning deur die Neo Pathet-Laos (die wettige politieke party van die Pathet-Laos) is die mag egter in 1958 deur middel van ’n staatsgreep deur die konserwatiewes onder prins Bum Un Na oorgeneem. Die Pathet-Laos het hom teruggetrek na die noordelike deel van die land, wat onder sy beheer gestaan het. 'n [[Burgeroorlog]] het uitgebreek wat in 1961 met 'n wapenstilstand tot 'n einde gebring is. In dieselfde jaar is in Genève ooreengekom dat 'n koalisieregering onder Souvanna Phouma aan die bewind sou kom. Die verskillende politieke partye wou egter nie versoen raak nie omdat die konserwatiewes nie bereid was om hul bevoorregte posisie prys te gee nie. Na die moord in 1962 op die minister van buitelandse sake, Pholsena, het die verteenwoordigers van die Pathet-Laos uit die regering bedank en hulle in [[Hanoi]] gevestig, van waar hulle die stryd hervat het. In 1967 het die Pathet-Laos drievyfdes van die land onder sy beheer gehad. Die houvas van die Pathet-Laos het egter verswak omdat [[Noord-Viëtnam]] sy steun onttrek het weens die Amerikaanse aanvalle op die land. Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] het in 1964 begin met bomaanvalle wat veral daarop gemik was om die [[Hồ Chí Minh-roete]], die belangrikste toevoerroete van die Kommunistiese Viëtminh-magte wat deur die ooste van Laos geloop het, te vernietig. In 1971 het die Suid-Viëtnamese troepe geprobeer om die roete te beset, maar die poging het misluk met die Slag van Sepone. Eers na die vredesooreenkoms in [[Parys]] in Januarie 1973 tussen die Verenigde State en die Kommunistiese Viëtnam kon Laos weer begin met die samestelling van 'n regering waarin al drie partye verteenwoordig is. In April 1974 is 'n koalisieregering in Vientiane gestig, met Souvanna Phouma as eerste minister. ’n Nasionale politieke raad is in Luang Prabang gestig en Souvanna Phong is as voorsitter aangewys. Die Pathet-Laos het met sy kragtige organisasie en politieke motivering 'n sterk posisie ingeneem, wat in die voorjaar van 1975 tot 'n finale magsoorname gelei het. Op 4 Desember 1975 het die Volkskongres van Laos die mag van die koalisieregering formeel oorgeneem en die Demokratiese Volksrepubliek Laos uitgeroep. Hiermee het 'n einde gekom aan die 622-jarige bestaan van die Koninkryk Laos. Die koning Savang Vatthana het die erefunksie van raadgewer tot die nuwe president Souvanna Phong ontvang en die pale is in Luang Prabang ontruim. Souvanna Phouma, wat 13 jaar die premier van Laos was, is benoem tot raadgewer van die regering. == Sosiale gegewens == [[Lêer:Nam ou 1.jpg|duimnael|Riviere is 'n belangrike vervoermiddel in Laos]] Laos, het 'n bevolking van sowat 6,7 miljoen met 'n bevolkingsdigtheid van 26,7 per km². Die bevolking neem jaarliks met 2,4% toe as gevolg van 'n geboortesyfer van 4,7% en 'n sterftesyfer van 2,3%. Afgesien van onhigiëniese toestande is daar ook beperkte mediese dienste: daar is een hospitaalbed per 1&nbsp;000 inwoners en een dokter vir elke 73&nbsp;000. Die hoofoorsake van sterftes is [[malaria]], [[griep]], [[diarree]], [[longontsteking]] en [[beri-beri]] (’n siekte wat veroorsaak word deur ’n gebrek aan [[vitamien]]e). Die gemiddelde lewensverwagting vir mans is 42 jaar en vir vroue 45 jaar. Die onderwys is nog grotendeels in die hande van [[Boeddhistiese kloosterlewe|Boeddhistiese kloosters]]. Leerplig is in 1951 ingestel, maar daar is slegs in die vrugbare dale skole en geen beheer kan uitgeoefen word nie. Daar is ongeveer 2&nbsp;100 skole en 30 opleidingsentrums in die land en sowat 35% van die bevolking kan lees en skryf. Die enigste universiteit is in Vientiane. Die grootste deel van die bevolking (sowat 88%) woon in dorpies op die platteland. Die res woon in groot stede soos Vientiane, Savannakhet, Pakse en Luang Prabang. == Demografie == === Etniese verdeling === [[Lêer:Laos in Lao.svg|duimnael|links|Die woord "Laos" in Lao-skrif]] [[Lêer:Hmong girls in Laos 1973 2.jpg|duimnael|Hmong-meisies in Laos, 1973]] 60% van die bevolking is [[Laos (bevolkingsgroep)|Laos]] en minder as 2% is van [[Viëtnamese]] afkoms. Daarbenewens leef sowat 180&nbsp;000 [[Thai (volk)|Thai]] in Laos. Die bevolking van Laos bestaan uit ’n verskeidenheid volke wat spruit uit duisende jare van verowerings, onderwerpings en die rondbeweeg van stamme. Ongeveer die helfte van die bevolking behoort tot die Laos-stam, 'n Thai-volk wat veral in die riviervalleie woon en rysbou beoefen, terwyl sowat 40% saamgestel is uit bergstamme wat veral van Suid-Chinese afkoms is. Hulle beoefen 'n primitiewe vorm van [[landbou]] en brand soms dele van die oerwoude af om meer grond te bekom. Belangrike stamme is die Hos, Meos of Hmong, soos hulle hulleself noem, Mans, Khos, Lolos en Yaos. Die Meos-stam is bekend van wee sy strydvaardigheid en die verbouing van opium in die gebied tussen die Rooi- en die Swartrivier. Die Laos noem die minderheidsgroepe Kha (slawe) omdat hulle 'n minderwaardige posisie in die samelewing beklee en feitlik geen ontwikkeling toon nie. Ander minderheidsgroepe is [[Han-Chinese]] (ongeveer 35&nbsp;000), wat hoofsaaklik in die stede woon, [[Viëtnamese]] (Annamiete), [[Indië]]rs en [[Europa|Europeërs]], hoofsaaklik [[Franse]] wat hoër geskoolde arbeid verrig, en sedert die Verenigde State se optrede in Viëtnam ook Amerikaanse raadgewers. Die verskillende bevolkingsgroepe praat ook verskillende tale. Die Yaos praat [[Lao (taal)|Lao]], 'n Thai-taal en die amptelike taal van Laos. Die Meos, Hos, Khos en Yaos in die noorde van Laos praat [[Sino-Tibettaanse tale]], terwyl die bergvolke [[Mon-Khmer-tale|Mon-Khmer-dialekte]] praat. [[Frans]] word steeds as voertaal in regerings- en handelskringe gebruik. Wat [[godsdiens]] betref, is daar ook geen eenvormigheid in Laos nie. Die Laos is [[Theravada]]-Boeddhiste, terwyl die bergvolke oorwegend natuuraanbidders is. Die Theravada-Boeddhisme is 'n vroeë vorm van [[Boeddhisme]] en is minder metafisies as later vorme. Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] geloof het sowat 24&nbsp;000 aanhangers. === Taal === Die meeste van die mense praat Lao, 'n [[Tai-Kadai-tale|Tai-Kadai-taal]] wat verwant is aan [[Thai]] en die [[amptelike taal]] van Laos vorm. [[Frans]] is die belangrikste ''[[lingua franca]]'', gevolg deur [[Engels]]. === Godsdiens === [[Theravada]]-[[Boeddhisme]] is die belangrikste [[godsdiens]], gevolg deur klein minderhede soos Satsana Phi en [[Christendom|Christene]]. == Ekonomie == [[Lêer:Rice planting near Champasak (Laos).jpg|duimnael|Rysbou naby Champasak, Laos]] [[Lêer:Morning market in Vientiane.JPG|duimnael|'n Mark in Vientiane]] Die landbou lewer sowat 90% van Laos se inkomste en bestaan hoofsaaklik uit rysbou in klein, selfversorgende ondernemings. Rysbou word in die Mekongvallei en in die valleie van die talryke syriviere beoefen. Ander landbouprodukte, wat hoofsaaklik in die hoër liggende gebiede verbou word, is [[mielie]]s, [[tabak]], [[opium]] en [[kardamom]] ('n [[spesery]]). Bosbouprodukte is [[djatihout]], [[skellak]] en [[bensoïne]] ('n stof wat gebruik word by die vervaardiging van [[wierook]] en [[parfuum]]). Die Mekongrivier is ryk aan vis, wat 'n belangrike proteïenbron vir Laos is. Die [[mynbou]] in Laos is heeltemal onderontwikkel. Hoewel daar besonder ryk [[ystererts]]afsettings is, word net [[tin]] en [[sout]] op groot skaal ontgin. Verder is daar aanduidings van die aanwesigheid van [[koper]], [[steenkool]] en [[aardolie]]. Die [[nywerheid]], wat in die omgewing van Vientiane gekonsentreer is, is hoofsaaklik beperk tot tradisionele bedrywe. Daar is 'n paar moderne [[ryspellerye]], [[saagmeulens]] en [[sigaret]]fabrieke. Die res van die produksie word deur ambagslui gelewer. Voorheen is elektrisiteit hoofsaaklik uit Thailand herlei, maar in 1972 is die Nam Hgum-studamkragsentrale aan die Mekongrivier in bedryf gestel. Laos het 'n negatiewe handelsbalans, aangesien sy invoere tussen 25 en 30 keer meer as sy uitvoere beloop. Uitvoerprodukte bestaan hoofsaaklik uit tinertskonsentraat hout, kardamom, opium, [[koffie]] en bosbouprodukte. Die Mekong is die belangrikste vervoerroete, maar die rivier is nie heeltemal bevaarbaar nie vanweë stroomversnellings op plekke. Van die pad net van 7&nbsp;400&nbsp;km is slegs sowat 600&nbsp;km geteer en sowat 3&nbsp;000&nbsp;km is gruispad. Die res is stof- of grondpaaie. 'n Pad tussen Vientiane en Savannakhet is met finansiële bystand van die Verenigde State gebou, terwyl 'n pad van 600&nbsp;km uit die Suid-Chinese provinsie [[Yunnan]] tussen Dien Bien Phu en die grens met Thailand aangelê is. Daar is geen spoornet in Laos nie, maar Vientiane kan per trein vanuit Thailand bereik word. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Laos|title=Laos|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=8 Oktober 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/|title=Laos|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=8 Oktober 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{af}} ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-57-5}} band * {{en}} Whitaker, Joseph. (2008) Whitaker's Almanack 2008. London: A. & C. Black. {{ISBN|978-0-7136-8554-1}}. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage|Laos}} {{Lande van Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Laos| ]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] tq6lrg7cqzvcatf3h03xdj4vd8xxduu 0 26287 2976869 2976479 2026-10-08T20:52:19Z JMK 649 +kat 2976869 wikitext text/x-wiki {{Etniese groep | beeld = [[Lêer:Julius Malema 2011-09-14.jpg|70x82px|Julius Malema]][[Lêer:Mamphela Ramphele.jpg|70x82px|Mamphela Ramphele]][[Lêer:20090819 Caster Semenya cropped.jpg|70x82px|Caster Semenya]][[Lêer:Kgalema Motlanthe, 2009 World Economic Forum on Africa-1.jpg|70x82px|Kgalema Motlanthe]] | onderskrif = [[Julius Malema]]{{·}} [[Mamphela Ramphele]]{{·}} [[Caster Semenya]]{{·}} [[Kgalema Motlanthe]] | groep = Noord-Sotho's | bevolking = 4&nbsp;782&nbsp;576 | plek = {{vlagland|Suid-Afrika}} 4&nbsp;618&nbsp;576 (2011-sensus)<br />{{vlagland|Zimbabwe}} 150&nbsp;000<br />{{vlagland|Botswana}} 14&nbsp;000 | taal = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | geloof = [[Christendom|Christene]], Afrika Tradisionele Godsdiens | verwante = [[Basotho]] en [[Tswanas]] }} Die '''Noord-Sotho's''', ook bekend as '''Pedi''' ([[Sotho]]: ''Bapedi''), '''Marota''' en '''Pedies''', is 'n etniese groep wat in die noordooste van [[Suid-Afrika]] leef. Hulle praat verskeie dialekte van [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] as moedertaal. == Geskiedenis == [[Lêer:SouthAfrica1885.jpg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die Noord-Sotho word verbind met die hele gebied tussen die [[Tswanas]] in die weste, die [[Ndebele (stam)|Ndebele]] in die suide, die [[Vendas]] in die noorde en die [[Tsongas]] in die ooste. Alhoewel daar aansienlike diversiteit onder hulle voorkom, is daar ook groot mate van eenheid. Bo en behalwe hul stamname, verwys die Suid-Sotho en Tswana ook na hulle as 'Ma-awa' (van hulle woord awa, wat "nee" beteken). == Vandag == Die Noord-Sothovolk bestaan uit 'n aantal stamgroepe van Sotho-oorsprong wat almal in die noordooste van die voormalige [[Transvaal]] woon. Hierdie groepe is nie almal onderling verwant nie en vorm ook geen politieke eenheid nie, maar hul tradisionele leefwyse stem in breë trekke ooreen. Hulle kan onderverdeel word in drie hoofgroepe: eerstens die Laeveld-Sotho (Kolobe, Nareng, Koni, Lobedu en Phalaborwa); tweedens die plato-Sotho (Kgaga, Hanawa en Birwa); en laastens die stamme van [[Sekhukhune-distriksmunisipaliteit|Sekoekoeniland]] (Pedi, Roka en Tau). Hul hooftuisland was [[Lebowa]], geleë in die noordoostelike deel van [[Suid-Afrika]] en bestaande uit ongeveer 123 kapteinskappe. Ander groepe is die Pulana, Pai, Kutswe, Kgaga-Kone, Thlou, Thlokawa, Gananwa en Hlaloga. Die amptelike taal van die Noord-Sotho is Sepedi, wat afgelei is van die oorspronklike taal van die koninklike huis van die Pedi. Die Lobedu is een van die mees fassinerende van al die stamme, met hul legendariese reënkoningin wat as stamhoof erken word. [[Modjadji]] het van 'n matrilineêre huwelikslyn afgestam - met ander woorde, sy "trou" met ander vroue vir opvolging. Die bekendste verteenwoordigers is die Pedi en die Lobedu. Die Pedi bestaan uit 'n aantal stamme wat vroeër tot 'n magtige ryk verenig was en teenswoordig nog die grootste groep uitmaak. Die Lobedu is bekend vanweë hul verering van die reënkoningin [[Modjadji]], wat volgens oorlewering reën kan maak en wat vroeër in Suider-Afrika wyd gevrees en gerespekteer is. == Totems == Die belangrikste en bekendste groep is die [[Pedi]] of [[Bapedi]], wat hoofsaaklik in Sekoekoeniland (destyds in [[Lebowa]]) woon. Die verwantskap van die stamme van die onderskeie groepe word aangedui deurdat hulle dieselfde totem of embleem het. Die totem is altyd 'n wilde dier wat deur die betrokke groep vereer word en nie deur die lede van daardie groep doodgemaak mag word nie. So het die Pedi byvoorbeeld die [[ystervark]] as totem, die Pulana die [[leeu]], die Nareng die [[buffel]], die Kolobe die [[bosvark]], die Thlou die [[olifant]], die Thlokwa die [[tier]], die Gananwa die [[bobbejaan]] en die Hlaloga die [[krokodil]]. == Tradisionele leefwyse == Omdat die onderskeie stamgroepe nie onderling verwant is en geen politieke eenheid vorm nie, bestaan daar heelparty onderlinge kulturele verskille. Hul tradisionele leefwyse kom egter in breë trekke ooreen. Die sosiale organisasie berus by alle stamme en groepe op die familiegroep, wat dikwels 'n groot aantal individuele gesinne insluit. Terwyl die meeste ander Swart volke huwelike binne dieselfde familiegroep verbied of ontmoedig, is dit by die Noord-Sotho's juis 'n vaste gebruik dat binne die eie familiegroep getrou word. Daar word trouens van 'n man verwag om met die dogter van sy moeder se broer te trou. Die onderliggende beweegrede vir huwelike binne die familiegroep is dat die beeste wat 'n man aan sy bruid se ouers betaal ([[lobola]]), binne die groep moet bly. 'n Jong man gebruik, waar moontlik, die beeste wat sy suster se man betaal het om sy skoonouers mee te betaal vir sy bruid. Daar word dan van hom verwag om op sy beurt die beeste te verskaf waarmee sy suster se oudste seun sy toekomstige bruid moet "koop". Mans mag met meer as een vrou trou (poligamie), maar die dogter van sy oom aan moederskant is altyd die senior vrou. Aangesien die familiegroep gewoonlik bymekaar woon, is die Noord-Sothokrale groter as dié van ander Swart volke. Die familiehoof is ook die kraalhoof en sy posisie word oorerflik bepaal. Die oudste seun van die hoofman se senior vrou volg hom op. Dieselfde geld vir stamhoofde. Die Noord-Sotho's is akkerbouers en herders. Die akkerbou word hoofsaaklik deur die vroue behartig, terwyl die mans na die beeste omsien. Kenmerkend vir die volk is dat werk altyd in groepe gedoen word en selfs kinders vorm groepe of bendes voordat hulle geïnisieer word. Inisiasieskole vir tienerseuns en -meisies is 'n vaste gebruik, en 'n belangrike aspek is die verpligte besnydenis van die seuns. == Godsdiens en toordokters == In die Noord-Sotho's se tradisionele godsdiens word 'n opperwese erken wat die wêreld en die mens geskep het. Oor die algemeen is hierdie opperwese egter vaag omskryf en hy word nie regstreeks aanbid nie. Baie belangriker is die verering van voorvadergeeste. Daar word geglo dat die geeste die lewens van hul nakomelinge kan beïnvloed en hulle moet dus deur aanbidding en offerande gepaai word. Volgens sommige stamme woon die geeste in die lug en volgens ander ondergronds. By alle stamme speel die toordokter 'n baie belangrike rol aangesien hy oor bonatuurlike magte sou beskik om siektes te genees, bose geeste te besweer en die oorsaak van dood en rampe vas te stel. 'n Belangrike deel van sy toerusting is die dolosse, wat gegooi word om voorspellings te maak. Die toordokter maak ook van selfhipnose gebruik om uitsprake te lewer en daar word ook geglo dat hy die oorsaak van 'n ramp kan "uitruik". == Kleredrag == Die tradisionele kleredrag van die Noord-Sotho's bestaan uit diervelle. Mans dra 'n lendestuk en 'n skouerkombers en die vroue voor- en agterskote. Meisies en getroude vroue word onderskei deur die lengte van die voorskote: dié van die meisies is kort en dié van die getroude vroue lank. Mans en vroue versier hulle met stringe krale en koperringe, terwyl jong meisies armbande van gras dra. Die stukkies been of horing wat soms aan 'n leertoutjie om die buik gedra word, is geen versiering nie, maar 'n geskenk van die toordokter om bose geeste af te weer. Vir feestelike geleenthede word die voorskote en komberse met krale versier en hoofmanne dra dan lang mantels van luiperdvel. == Die Pedi == === Die Pediryk === Die eens magtige Pediryk het uit 'n klein groep [[Tswanas]] ontstaan wat hulle waarskynlik in die 17e eeu suid van die [[Olifantsrivier (Limpopo)|Olifantsrivier]] gevestig het. Die opeenvolgende stamhoofde het mettertyd 'n groot aantal Noord-Sothostamme uit die omgewing onderwerp en sodoende 'n ryk opgebou wat aan die begin van die 19e eeu onder opperhoof [[Thulare]] (oorl. 1824) op sy magtigste was. Die bloeityd is kortgeknip deur die Ndebeleleier [[Silkaats]] (Mzilikazi), wat uit Natal noordwaarts getrek en op sy beurt weer talle Pedistamme onderwerp het. Nadat Silkaats deur die Voortrekkers na die destydse Rhodesië (huidige [[Zimbabwe]]) uitgedryf is, het een van Thulare se seuns, Sekwati, die verbrokkelde ryk weer in 'n mate opgebou. Dit het egter nooit weer so magtig soos vroeër geword nie, onder meer weens die kontak met Blankes. Na Sekwati se dood het daar 'n leierskaptwis tussen sy erfopvolger, Mampoeroe, en Sekoekoenie, seun van 'n vorige regent, ontstaan. Dit het uiteindelik tot 'n oorlog gelei wat deur die ingryping van Britse troepe beëindig is. Daarna is die Pedi onder die beheer van die Blanke owerheid geplaas. Hoewel die Pediryk 'n politieke eenheid gevorm het, was dit streng gesproke geen kulturele eenheid nie; kulturele assimilasie het egter wel mettertyd tussen die onderskeie stamme plaasgevind. === Kraal- en hutuitleg === Die Pedi se kraal- en hutuitleg is op enkele uitsonderings na verteenwoordigend van die van al die Noord-Sothostamme. Die kern van die Pedikraal is ʼn sirkelvormige plein wat met boomtakke omhein is. Die ruimte dien as die mans se vergaderplek, terwyl die beeskraal en die grafte ook daarbinne geleë is. Die wooneenhede is in 'n halfsirkel agter die plein gerangskik. Elke eenheid bestaan uit 'n hoofhut en een of meer kleiner hutte wat hoofsaaklik as bergplekke gebruik word. Die wooneenheid word deur 'n lae, wigvormige klipmuur omring en het 2 ingange: Die voorste ingang lei na die sogenaamde lapa, waar vriende en familie onthaal word en waar die kookplek is, terwyl die agterste ingang net deur die gesin gebruik word en die deel van die werf streng privaat is. Die wooneenhede word volgens senioriteit gerangskik. Die wonings van die mees senior lid van die kraal is reg agter die agterste ingang van die plein. Regs daarvan is die eenheid van die tweede en links die van die derde mees senior lid. Wanneer 'n man meer as een vrou het, het elke vrou haar eie lapa, wat ook volgens senioriteit links of regs van die hooflapa geleë is. Die hutte is rond, met 'n kegelvormige grasdak. Die mure bestaan uit houtpale wat langs mekaar ingeplant en met modder besmeer word. === Politieke organisasie === Die Pediryk het uit 'n aantal kapteinskappe bestaan. Die onderskeie hoofmanne was ondergeskik aan die opperhoof, maar hulle het binne hul kapteinskappe 'n mate van outonomie gehad. Die regerende groep het hom deur middel van politiek gemotiveerde huwelike gevestig. Nadat 'n man hoofman geword het, het sy raadgewers vir hom 'n vrou uitgesoek wat aan die regerende groep verwant was. Dit was nie noodwendig sy eerste vrou nie, maar sy het die status van hoofvrou geniet en haar eerste seun was die regmatige opvolger van sy vader. Aangesien hierdie huwelik tot voordeel van die onderdane gestrek het, is die bruidsprys (lobola) dan ook deur hulle bymekaargemaak. === Seremonies en tradisies === Die Pedi is naas veeherders ook besonder toegewyde akkerbouers, met 'n goeie kennis van die grond. Die bewerking van die landerye geskied tradisioneel volgens 'n vaste patroon. Die plantseisoen word ingelui met 'n reënseremonie. Alle jong meisies wat nog nie geïnisieer is nie, moet water uit die verskillende drinkplekke skep en by die hoofman se hut in 'n groot pot gooi, waar dit met "medisyne" gemeng word. Die mengsel word dan op die landerye en in die kraal gesprinkel. As die reën steeds wegbly, moet 'n dier ter ere van die gestorwe hoofmanne geslag word, en as dit nie help nie, word die mans op 'n jagekspedisie gestuur om 'n klipspringer en 'n tarentaal te skiet, waarvan die vleis by die mengsel gevoeg word. Daar mag nie gesaai word voordat die saad nie teen bose geeste behandel is nie, en die bewerking van die hoofman se landerye geniet altyd voorkeur. Die oestyd word weer voorafgegaan deur 'n fees waartydens alle gesinshoofde by die hut van die hoofman vergader om van die eerste vrugte te eet. Die vrugte is deur die toordokter behandel, en voordat die etery kan begin, moet die hoofman 'n mondvol daarvan in die 4 windrigtings spoeg en so sy dank betuig aan die elemente wat dit moontlik gemaak het dat die vrugte kon groei. Na die geleentheid kan met die oeswerk begin word en namate elke produk geoes word, moet 'n deel daarvan aan die hoofman se voorvaders geoffer word. 'n Ander belangrike tradisie is die inisiasie van tienerseuns en -meisies. Dit word voorafgegaan deur 'n seremonie waartydens die kinders 'n kraal in die kleine bou en 'n huweliksplegtigheid uitspeel. Gedurende die inisiasieseremonie word die seuns geslaan, hul koppe word kaal geskeer en hulle word in 'n rivier besny. Daarna word hulle vir sowat 3 maande in afsondering gehou en alles omtrent die volwasse lewe geleer. Die seremonie van die meisies is minder straf. Hulle ondergaan 'n skynbesnydenis en hul afsonderingstydperk is nie so lank soos dié van die seuns nie. Na die inisiasie mag die meisies trou, maar hulle word eers as volwassenes beskou nadat hulle eerste kind gebore is. == Die Lobedu == === Legende van die reënkoningin === Die Lobedu is uniek onder die Swart volke van Suider-Afrika deurdat hulle deur 'n koningin, die reënkoningin of Modjadji, regeer word. Volgens oorlewering is die Lobedu afkomstig van 'n klein groepie volgelinge van 'n kleindogter van Monomotapa, wat 'n magtige regent van die [[Karangaryk]] in die huidige Zimbabwe was. Die meisie, Dzungudini, moes voor haar vader vlug omdat sy 'n buite-egtelike kind gehad het. Voordat sy op die vlug geslaan het, sou haar moeder haar geleer het om reën te maak en haar sekere middels en heilige krale vir die doel gegee het. Sy en haar enkele volgelinge het suidwaarts getrek en hulle nakomelinge het hulle in Limpopo gevestig en ander Sothostamme onderwerp. Aanvanklik is die Lobedu deur mans regeer, maar na 'n leierskapstwis het Modjadji I (die naam beteken "regent van die dag") die eerste reënkoningin geword. Sy het baie bekend geword en is in Suider-Afrika wyd gevrees en gerespekteer, selfs deur magtige leiers soos Shaka en Mosjesj. === Modjadji se rol === Hoewel Modjadji die opperhoof van die Lobedu is, is sy dit net in naam, aangesien sy geen militêre magte het nie en slegs uitsprake van haar raadgewers bevestig. Haar mag berus op die feit dat sy reën kan maak en dus vir haar onderdane lewensbelangrik is. Haar mag word ook bepaal deur die feit dat sy aan die regerende groep verbind is. Hierdie verbintenis kom tot stand deurdat die hoofmanne een van hulle dogters vir haar gee "om mee te trou". Sy mag self nie trou nie, maar wel kinders hê en word gewoonlik deur een van haar dogters opgevolg. Die geheim van haar reënmakery het goed bewaar gebly. Net sy het toegang tot die "reënmedisyne", wat, volgens vertellinge, naas seewater, vet, wortels en vere, ook stukkies vel van vorige hoofmanne en haar voorgangers bevat. Wanneer reën gemaak moet word, word sy altyd vergesel deur 'n assistent, wat die skuld moet dra as die reën steeds wegbly. Tradisioneel word van die Modjadji verwag om selfmoord te pleeg wanneer sy oud word. Net voordat sy die gif drink, deel sy die reënmaakgeheim met haar vertrouelinge, wat by haar bly terwyl sy sterf. Haar dood word nie onmiddellik bekend gemaak nie en sy word in die geheim begrawe nadat 'n stukkie vel vir die reënmedisyne van haar lyk verwyder is. Die Lobedu erken teenswoordig steeds die opperhoofskap van Modjadji. Die huidige Modjadji woon in 'n [[Modjadji Hoofkraal|Lobedukraal]] naby [[Duiwelskloof]] en hoewel sy nog gerespekteer word, het haar invloed op die stamlede baie afgeneem. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409621}}, volume 21, bl. 61 {{Navigasie etniese groepe in Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Noord-Sotho}} [[Kategorie:Noord-Sotho's| ]] [[Kategorie:Bantoevolke]] [[Kategorie:Etniese groepe in Botswana]] [[Kategorie:Etniese groepe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Etniese groepe in Zimbabwe]] [[Kategorie:Inheemse volke van Suider-Afrika]] etlmh702tpc0zmz6169ug0o8g43seqo 4 27153 2976790 2976751 2026-10-08T15:56:59Z Aliwal2012 39067 Vervang bladsyinhoud met '{{Sandput}} <!-- Wysig asseblief slegs hieronder -->' 2976790 wikitext text/x-wiki {{Sandput}} <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> ryzy9spnapd8gxpjkxknznzh5kbyodp 0 29328 2976800 2955969 2026-10-08T18:07:33Z Martin Macha 2111 126473 /* */ 2976800 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Kosovo |volle_naam = <small>''Republika e Kosovës'' ([[Albanees]])<br />Република Косово ([[Serwies]])<br />''Republika Kosovo''</small> |algemene_naam = Kosovo |beeld_vlag = Flag of Kosovo.svg |beeld_wapen = Emblem of the Republic of Kosovo.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Republic of Kosovo.svg |leuse = |volkslied = ''Europa''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110215123402/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=06&dd=11&nav_id=51011 "Assembly approves Kosovo anthem"], ''b92.net'', 11 Junie 2008. Besoek op 27 Julie 2014.</ref><br /><center>[[Lêer:National Anthem of the Republic of Kosovo.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Albanees]] en [[Serwies]] |hoofstad = [[Pristina]] {{Koördinate|42|40|N|21|10|O}} |latd = 42 |latm = 40 |latNS = N |longd = 21 |longm = 10 |longEW = O |grootste_stad = [[Pristina]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Justina Shiroka Pula]]<br />[[Albin Kurti]] |oppervlak_rang = 171^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 10&nbsp;887 |oppervlakmi² = 4&nbsp;203 |persent_water = 1,0<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ask.rks-gov.net/ |title=Water percentage in Kosovo (Facts about Kosovo; 2011 Agriculture Statistics) |publisher=Kosovo Agency of Statistics, KAS |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112143313/http://ask.rks-gov.net/ |archive-date=12 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 9 April 2016 }}</ref> |bevolking_skatting = 1&nbsp;873&nbsp;160<ref>{{en}} {{cite web |url=https://countrymeters.info/en/Kosovo |title=Kosovo population (2019) live – Countrymeters}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2020 |bevolking_rang = 152^ste |bevolking_sensus = 1&nbsp;739&nbsp;825 |bevolking_sensus_jaar = 2011 |bevolkingsdigtheid = 159 |bevolkingsdigtheidmi² = 411,8 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $21,570&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=967,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Kosovo |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2020 |accessdate=5 April 2021}}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2021 |BBP_PPP_per_kapita = $11&nbsp;888<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $8,624&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = |BBP_jaar = 2021 |BBP_per_kapita = $4&nbsp;753<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vilayet Kosovo<br />• Outonome provinsie<br />• Republiek Kosovo<br />• UNSCR 1244<br />• VN-administrasie<br />• Onafhanklikheid<br />• Huidige grondwet<br />• Volle soewereiniteit<br />• Brussel-ooreenkoms |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1877]]<br />[[31 Januarie]] [[1946]]<br />[[2 Julie]] [[1990]]<br />[[10 Junie]] [[1999]]<br />Junie [[1999]]<br />[[17 Februarie]] [[2008]]<br />[[15 Junie]] [[2008]]<br />[[10 September]] [[2012]]<br />[[19 April]] [[2013]] |MOI = {{wins}} 0,742<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/human_development_report_2016.pdf |title=Kosovo Human Development Report 2016 |publisher=Ministry for Foreign Affairs of Finland |accessdate=3 Junie 2020 |format=PDF |date=2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212031321/http://hdr.undp.org/sites/default/files/human_development_report_2016.pdf |archive-date=12 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |MOI_rang = |MOI_jaar = 2016 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 29<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=XK |title=Gini Index |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=3 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419083513/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI%3Flocations%3DXK |archive-date=19 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |Gini_rang = 121^ste |Gini_jaar = 2017 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = XK |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = |skakelkode = 383 |voetskrif = }} '''Kosovo''' ([[Albanees]]: ''Kosova'', [kɔˈsɔva] of ''Kosovë'', [kɔˈsɔvə]; [[Serwies]]: Косово, [kôsoʋo]), amptelik die '''Republiek Kosovo''' (Albanees: ''Republika e Kosovës''; Serwies: Република Косово, ''Republika Kosovo''), is ’n politieke omstrede entiteit op die [[Balkan]]skiereiland wat homself op 17 Februarie 2008 eensydig onafhanklik verklaar het van [[Serwië]]. Dit is voorheen bestuur deur die [[Verenigde Nasies|VN]]-missie [[Unmik]]. ''[[De jure]]'' is Kosovo ’n outonome provinsie van Serwië en sy onafhanklikheid word nog nie heeltemal deur die internasionale gemeenskap erken nie. Die Republiek Kosovo word tans deur 97 lande erken.<ref>{{en}} https://www.telegraf.rs/english/3124720-this-is-the-official-note-confirming-withdrawal-of-kosovo-recognition-by-the-republic-of-nauru</ref><ref>{{en}} https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghana-withdraws-recognition-of-Kosovo-as-independent-state-798367 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222224242/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghana-withdraws-recognition-of-Kosovo-as-independent-state-798367 |date=22 Desember 2019 }}</ref> [[Lêer:Kosovo map-en.svg|duimnael|links|Kaart van Kosovo]] Kosovo het 'n bevolking van sowat twee miljoen, waarvan ongeveer 92% etniese [[Albanese]] is.<ref>{{sq}} [http://esk.rks-gov.net/ Indikatorë demografik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016031839/http://esk.rks-gov.net/ |date=16 Oktober 2011 }}</ref> Dit grens aan [[Montenegro]], [[Serwië]], [[Noord-Masedonië]] en [[Albanië]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Pristina]] met 'n bevolking van sowat 200&nbsp;000, wat as die ekonomiese en kulturele sentrum dien. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === ==== Eerste bewoners ==== Die oudste bekende bewoners van die voormalige [[Joego-Slawië]] is die Illiriërs: Hulle beset omstreeks 1000 v.C. groot dele van die land en vestig hulle veral in die kusstrook. In die 1ste eeu v.C. beset die [[Romeinse Ryk|Romeine]] groot dele van die Illiriese binneland – tot aan die [[Donau]]. Die eerste [[Slawiërs|Slawiese]] stamme steek die Donau in die 5de eeu oor en trek deur die land suid (''joeg'' = ''suid'') van die vroeëre Romeinse grensrivier. Hulle kom onder invloed van die Romeins-Bisantynse kultuur en maak kennis met die [[Christendom]]. In die 6de eeu beset die Slawiese [[Serwiërs]] die huidige Serwië. Daar vorm hulle klein vorstedomme (bestuur deur ’n ''župan'') wat in ’n voortdurende staat van oorlog met mekaar leef. Eers in die 12de eeu slaag Stefan Nemanja daarin om ’n Serwiese koninkryk te stig wat voortdurend deur sy opvolgers uitgebrei word. Dit word ’n magtige Balkanstaat onder Dušan (1331–1355), wat in 1346 vir hom die titel keiser (''[[tsaar]]'') toeëien. ==== Turkse besetting ==== [[Lêer:Battle of Kosovo, Adam Stefanović, 1870.jpg|duimnael|links|Die Slag op die "Amselfeld" in 1389]] [[Lêer:Kosovo02.png|duimnael|links|Die Vilayet Kosovo binne die Ottomaanse Ryk tussen 1875 en 1878]] In 1354 begin die [[Turke]] die Balkanskiereiland bewoon. Die Serwiese Keiserryk kom op 28 Junie 1389 tot ’n einde toe die Serwiese leër deur die Turke verpletter word by Kosovo Polje. Die veldslag duur sestien dae, waarin sowel die Serwiese tsaar Lazar as die Turkse sultan [[Murat I]] sterf. Ná Murat I se dood volg [[Bajezid I]] hom op. Tydens die Derde Heilige Liga (of Groot Turkse Oorlog van 1683–1699) word Kosovo verower deur Oostenrykse troepe met die hulp van ongeveer 6&nbsp;000 Albanese onder leiding van die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] aartsbiskop Pjetër Bogdani. In 1690 lei die Serwiese patriarg Peć Arsenije III 30&nbsp;000 families, waaronder moontlik ook nie-Serwiërs, uit Kosovo om te ontsnap aan die wraak van die [[Ottomaanse Turke]] toe hulle die gebied herower. Talle mense trek uit die gebied weg weens die wreedhede deur die Turke. Die Turke sluit Kosovo in in die bestuurhervormings van 1864. Dit sorg vir ’n groot volksverhuising; talle [[Islam]]itiese en Rooms-Katolieke Albanese en Turke kom vestig hulle in Kosovo, in so ’n mate dat die Albanese die meerderheid word. Baie Serwiërs neem ook Islam en die Albanese [[Moslem]]s se [[kultuur]] en [[taal]] aan. Serwiese opstande word in 1804, 1809 en 1815 op bloedige wyse gewreek. Ná die Russies-Turkse Oorlog, wat eindig met die algehele nederlaag van die Turke (vandaar die gevoel van solidariteit tussen Serwië en Rusland), word Serwië in 1878 ’n onafhanklike staat. By die Kongres van Berlyn verkry Serwië die gebied wat tans bekend is as Suid-Serwië (ongeveer die grootte van Kosovo). Binne twee maande word die gebied etnies gesuiwer deur die Serwiërs en die bevolking verdryf na Kosovo, Masedonië en veral die huidige [[Turkye]]. === Twintigste eeu === ==== Balkanoorloë ==== [[Lêer:Kosovo03.png|duimnael|Die Vilayet Kosovo binne die Ottomaanse Ryk tussen 1881 en 1912]] [[Lêer:Kosovo 1941.png|duimnael|Besetting van Kosovo tydens die Tweede Wêreldoorlog in 1941]] Tydens die [[Balkanoorloë]] word Kosovo en Albanië in 1912 deur Serwië verower en die westelike deel van Kosovo deur Montenegro. Die Serwiërs wil Kosovo weer suiwer van Albanese, maar ná onderhandelinge met Turkye word afgespreek dat die Albanese toegelaat sal word om na Turkye te trek, ’n plan met weinig sukses. In 1912 verklaar Albanië hom onafhanklik van die Ottomaanse Ryk nadat Serwië, Montenegro en [[Griekeland]] hul aanspraak op die gebied ophef. Ná die einde van die [[Tweede Balkanoorlog]] verleen die Groot Lande in 1913 op die Konferensie van Londen onafhanklikheid aan Albanië. Kosovo word egter beskou as ’n integrale onderdeel van Serwië en verkry nie onafhanklikheid nie. ==== Die Koninkryk van die Serwiërs, Kroate en Slowene ==== Ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] smelt [[Serwië]], [[Montenegro]], [[Slowenië]], [[Kroasië]], [[Bosnië en Herzegowina]] en [[Noord-Masedonië|Masedonië]] saam tot die staat Joego-Slawië: ’n bont allegaartje van die mees uiteenlopende kulture, onder die naam "Koninkryk van die Serwiërs, Kroate en Slowene". Later word dit Joego-Slawië genoem. ==== Onder Tito ==== [[Lêer:Locator map Kosovo in Yugoslavia.svg|duimnael|links|Die outonome provinsie Kosovo binne Joego-Slawië]] Tydens [[Josip Broz Tito]] se staatshervorming van 1974 word Kosovo (net soos [[Vojvodina]]) ’n outonome provinsie van die deelstaat Serwië, waarmee Kosovo feitlik ewe veel seggenskap verkry as ’n deelstaat (met sy eie parlement, regering en regbank). Ná die val van Joego-Slawie vorm [[Serwië en Montenegro]] ’n nuwe federasie terwyl die ander deelstate onafhanklik word. Serwië het twee provinsies met beperkte outonomie: Vojvodina (met ’n belangrike Hongaarse minderheid) en Kosovo (met ’n belangrike Albanese meerderheid). ==== Konflikte om Kosovo ==== Ná onderdrukkende optrede teen die Albanese in Kosovo in 1974 en 1976 kom die Albanese inwoners op 11 Maart 1981 in opstand. Hulle eis dat Kosovo nes al die ander deelstate behandel word. Ná die onderdrukking van die opstand word sowat 2&nbsp;000 Albanese gevange geneem, waaronder ’n belangrike deel van die Albanese intelligentsia en partykaders. Dit was net ’n proeflopie vir die opstand van 1986, wat eindelik ook ’n uitwerking op die ander Joego-Slawiese republieke sou hê. In 1989 beëindig president Slobodan Milosevic die outonomie van Kosovo en kom die gebied weer geheel en al onder Serwiese bestuur. Honderdduisende Albanese verloor hul werk en hul parlement word ontbind. Die Albanese bevolking van Kosovo reageer daarop deur hulle onder leiding van Ibrahim Rugova ondergronds te organiseer. Hierdie skadusamelewing in Kosovo het sy eie regering en parlement, ’n [[universiteit]], skole en hospitale. Dit word gefinansier deur middel van ’n eie belastingstelsel en met behulp van Kosovare wat in die buiteland werk). Intussen is daar vanuit die internasionale gemeenskap min belangstelling in die onderdrukking van Albanese in Kosovo. ==== Kosovo-oorlog ==== {{Hoofartikel|Kosovo-oorlog}} [[Lêer:Kosovo ethnic map 2005-fr.svg|duimnael|links|Etniese groepe in Kosovo in 2005]] [[Lêer:North Kosovo.png|duimnael|Die Serwiese streek Noord-Kosovo]] In 1997 verander dit egter. Milosevic sien dat sy posisie deur die opposisie bedreig word. Ekonomiese probleme weens internasionale boikotte en grootskaalse korrupsie en misdaad het die meeste Serwiërs van hom vervreem. Tegelykertyd raak 'n deel van die Albanese bevolking radikaal omdat agt jaar van vreedsame verset geen verbetering opgelewer het nie. Hulle stig die [[Kosovo Bevrydingsleër]] (UÇK), wat die wapens opneem teen die Serwiërs. Dit word gevolg deur aanslae op Albanese wat van sameswering beskuldig word. Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] het die UÇK in die begin nog as ’n terroriste-organisasie beskou, maar verander van mening in die stryd teen Milosevic. Die land en [[NAVO]] steun die stryd van die UCK sedertdien. In Februarie 1997 antwoord [[Belgrado]] op die konstante provokasies van die UÇK met ’n groot militêre aanval. In Februarie 1999 word die Kosovo-konferensie in die [[Frankryk|Franse]] Rambouillet gehou. Hier ontstaan die plan om vir ’n periode van drie jaar selfbestuur aan Kosovo te verleen, maar geen onafhanklikheid nie. Die Kosovare onderteken die plan in Maart 1999 in [[Parys]]. Maar die Serwiërs is daarteen omdat die plan ook ’n NAVO-troepemag in Kosovo insluit: Die besetting van Serwiese grondgebied deur buitelandse troepe is vir hulle onaanvaarbaar. Ook dreigement van NAVO-lugaanvalle staan Serwië nie aan nie. Einde Maart begin die lugaanvalle, waarvoor die toestemming van die VN-[[Veiligheidsraad]] nie gekry is soos wat die oorlogsreg vereis nie. Die teikens van die aanvalle is sowel militêr as burgerlik: brûe, spoorlyne, chemiese fabrieke en selfs ’n televisiesender in Belgrado word deur NAVO-vliegtuie verwoes, ten koste van burgerlike slagoffers. Ná 78 dae se bombardering van Serwiese teikens in Serwië, Montenegro en Kosovo teken Belgrado die Ooreenkoms van Kumanovo vir die onttrekking van die Serwiese leër uit Kosovo. === Status === Kosovo is sedertdien onder bestuur van die Verenigde Nasies, wat die missie Unmik (''United Nation Interim Administration Mission in Kosovo'') daarvoor geskep het. ’n NAVO-vredesmag met die naam KFOR (''Kosovo Force'') hou toesig op die openbare orde. Die Kosovaarse parlement sorg in oorleg met Unmik vir wetgewing, wat op sommige terrein (soos die strafreg) die Serwiese wetgewing heeltemal vervang. == Onafhanklikheid == [[Lêer:CountriesRecognizingKosovo.svg|duimnael|Internasionale erkenning van Kosovo]] [[Lêer:EU on Kosovo independence.svg|duimnael|Erkenning van Kosovo in die [[Europese Unie]]]] Die eensydige onafhanklikheidsverklaring is op voorstel van die destydse premier Hashim Thaçi op Sondag 17 Februarie 2008 om 16:00 eenparig uitgeroep deur die Kosovaarse parlement. Daar was tien afwesiges, onder andere die afgevaardigdes van die Serwiërs in Kosovo. In die verklaring staan onder meer:<ref>{{en}} [http://www.assembly-kosova.org/?krye=news&newsid=1635&lang=en Die Onafhanklikheidsverklaring]</ref> * Kosovo se stigting is gebaseer op die plan van Martti Ahtisaari, die Finse diplomaat wat ’n bloudruk opgestel het van die beginsels waaraan Kosovo moet hou, soos internasionale toesig deur die EU en die beskerming van minderhede. * Kosovo is ’n multi-etniese en demokratiese staat * Kosovo sal hom wy aan vrede en stabiliteit in die streek * Kosovo stem in tot internasionale toesig en die aanwesigheid van ’n vredesmag. Dit was in werklikheid Kosovo se tweede onafhanklikheidsverklaring. Die eerste is uitgeroep op 7 September 1990, maar is toe slegs deur die buurland [[Albanië]] erken. [[Duitsland]], [[Frankryk]], die [[Verenigde Koninkryk]] en die Verenigde State het reeds die nuwe staat erken, terwyl Griekeland, [[Roemenië]], [[Rusland]], [[Siprus]], [[Slowakye]] en [[Spanje]] dit as onwettig beskou en bang is dit wakker oproer onder hul eie minderheidsgroepe aan. Hierdie lande is nog onseker oor hoe om te reageer. Die Serwiese premier, Vojislav Kostunica, het die onafhanklike Kosovo ’n "onegte" staat genoem wat gestig is in oortreding van internasionale wette. Serwië weier verdere samewerking met Kosovo en wil sy betrekkinge met lande wat die onafhanklikheid erken, heroorweeg. Rusland het die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies vir ’n spoedberaad byeengeroep om die situasie te bespreek. Rusland eis maatreëls van Unmik en die NAVO-troepe om die onafhanklikheid ongedaan te maak. Die destydse sekretaris-generaal van die VN, [[Ban Ki-moon]], het in ’n verklaring sy besorgdheid uitgespreek en het gevra "dat afgesien word van enige optrede of verklaring wat die vrede in Kosovo en die omliggende gebied in gevaar kan stel, mense kan oprui tot geweld of die veiligheid in gevaar kan stel". Op 22 Julie 2010 het die [[Internasionale Geregshof]] beslis dat die Kosovaarse onafhanklikheidsverklaring nie in stryd is met die [[internasionale reg]] nie.<ref>{{fr}} [http://www.un.org/apps/newsFr/storyF.asp?NewsID=22495&Cr=Kosovo&Cr1 La CIJ considère légale la déclaration d'indépendance du Kosovo]</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kosovo|title=Kosovo|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 April 2021}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/|title=Kosovo|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=5 April 2021}} ; Geskiedenis * {{en}} {{cite book |last=Malcolm |first=Noel |title=Kosovo: A Short History |url=https://archive.org/details/kosovoshorthisto0000malc_m3s3 |publisher=Macmillan |year=1998 |isbn=0-333-66612-7}} * {{en}} {{cite book |last=Elsie |first=Robert |title=Historical Dictionary of Kosova |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000elsi |publisher=Scarecrow Press |year=2004 |isbn=0-8108-5309-4}} == Verdere leesstof == * {{en}} Dušan T. Bataković, ''The Kosovo Chronicles'', Plato Books, Belgrado 1992. * {{en}} ''The Serbs and Their National Interest'', N. Von Ragenfeld-Feldman & D. T. Bataković (eds.), SUC, San Francisco & Belgrado 1997 * {{en}} ''Kosovo and Metohija. Living in the Enclave'', D. T. Bataković (ed.), Institute for Balkan Studies, SASA, Belgrado 2007. * {{en}} Dušan T. Bataković, Kosovo. ''Un conflit sans fin ?'', Lausanne, L`Age d`Homme 2008. * {{en}} Dušan T. Bataković, ''Serbia’s Kosovo Drama. A Historical Perspective'', Čigoja Štampa, Belgrado 2012. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} === Van Kosovo === * {{en}} [http://www.kuvendikosoves.org/ Parlement van Kosovo] * {{en}} [http://www.rks-gov.net/sq-AL/Pages/Fillimi.aspx Regering van Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720004635/http://www.rks-gov.net/sq-AL/Pages/Fillimi.aspx |date=20 Julie 2010 }} * {{en}} [http://www.president-ksgov.net/ President van Kosovo] * {{en}} [http://www.kryeministri-ks.net/ Eerste Minister van Kosovo] === Van Serwië === * {{en}} [http://www.kim.gov.rs/ Serwiese Regering van Kosovo-Metohija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122120856/http://www.kim.gov.rs/ |date=22 Januarie 2016 }} * {{en}} [http://www.srbija.gov.rs/kosovo-metohija Serwiese Minister van Kosovo-Metohija] === Internasionale organisasies === * {{en}} [http://www.unmikonline.org/ VN-missie in Kosovo (Unmik)] * {{en}} [http://www.osce.org/kosovo OVCE-missie in Kosovo (OMIK)] * {{en}} [http://www.eulex-kosovo.eu/en/front EU-missie in Kosovo (EULEX)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726093145/http://www.eulex-kosovo.eu/en/front/ |date=26 Julie 2010 }} * {{en}} [http://www.nato.int/kfor NAVO-missie in Kosovo (KFOR)] {{Lande van Europa}} {{SEVA}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kosovo| ]] [[Kategorie:Omstrede gebiede]] ovshpp55saf9i2jk9o1jfxswog9kj6e 2976872 2976800 2026-10-08T21:00:10Z SpesBona 2720 Statistieke hersien 2976872 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Kosovo |volle_naam = <small>''Republika e Kosovës'' ([[Albanees]])<br />Република Косово ([[Serwies]])<br />''Republika Kosovo''</small> |algemene_naam = Kosovo |beeld_vlag = Flag of Kosovo.svg |beeld_wapen = Emblem of the Republic of Kosovo.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Republic of Kosovo.svg |leuse = |volkslied = ''Europa''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110215123402/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=06&dd=11&nav_id=51011 "Assembly approves Kosovo anthem"], ''b92.net'', 11 Junie 2008. Besoek op 27 Julie 2014.</ref><br /><center>[[Lêer:National Anthem of the Republic of Kosovo.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Albanees]] en [[Serwies]] |hoofstad = [[Pristina]] {{Koördinate|42|40|N|21|10|O}} |latd = 42 |latm = 40 |latNS = N |longd = 21 |longm = 10 |longEW = O |grootste_stad = [[Pristina]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Justina Shiroka Pula]]<br />[[Albin Kurti]] |oppervlak_rang = 167^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 10&nbsp;887<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/|title=Kosovo|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=29 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260129142653/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/|archive-date=29 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 4&nbsp;203 |persent_water = 1,0<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ask.rks-gov.net/ |title=Water percentage in Kosovo (Facts about Kosovo; 2011 Agriculture Statistics) |publisher=Kosovo Agency of Statistics, KAS |accessdate=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112143313/http://ask.rks-gov.net/ |archive-date=12 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_skatting = 1&nbsp;977&nbsp;093<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 152^ste |bevolking_sensus = 1&nbsp;585&nbsp;566<ref>{{sq}} {{cite web |url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |title=ReKos 2024 |publisher=Statistiekagentskap van Kosovo |date=19 Desember 2024 |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 181,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 470,4 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $34,171&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=967&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Kosovo |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 148^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $21&nbsp;749<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 94^ste |BBP = $11,941&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 155^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $7&nbsp;600<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 100^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vilayet Kosovo<br />• Outonome provinsie<br />• Republiek Kosovo<br />• UNSCR 1244<br />• VN-administrasie<br />• Onafhanklikheid<br />• Huidige grondwet<br />• Volle soewereiniteit<br />• Brussel-ooreenkoms |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1877]]<br />[[31 Januarie]] [[1946]]<br />[[2 Julie]] [[1990]]<br />[[10 Junie]] [[1999]]<br />Junie [[1999]]<br />[[17 Februarie]] [[2008]]<br />[[15 Junie]] [[2008]]<br />[[10 September]] [[2012]]<br />[[19 April]] [[2013]] |MOI = {{wins}} 0,742<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/human_development_report_2016.pdf |title=Kosovo Human Development Report 2016 |publisher=Ministry for Foreign Affairs of Finland |accessdate=3 Junie 2020 |format=PDF |date=2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212031321/http://hdr.undp.org/sites/default/files/human_development_report_2016.pdf |archive-date=12 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |MOI_rang = |MOI_jaar = 2016 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 29,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=8 Oktober 2026}}</ref> |Gini_rang = 121^ste |Gini_jaar = 2025 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = XK |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = |skakelkode = 383 |voetskrif = }} '''Kosovo''' ([[Albanees]]: ''Kosova'', [kɔˈsɔva] of ''Kosovë'', [kɔˈsɔvə]; [[Serwies]]: Косово, [kôsoʋo]), amptelik die '''Republiek Kosovo''' (Albanees: ''Republika e Kosovës''; Serwies: Република Косово, ''Republika Kosovo''), is ’n politieke omstrede entiteit op die [[Balkan]]skiereiland wat homself op 17 Februarie 2008 eensydig onafhanklik verklaar het van [[Serwië]]. Dit is voorheen bestuur deur die [[Verenigde Nasies|VN]]-missie [[Unmik]]. ''[[De jure]]'' is Kosovo ’n outonome provinsie van Serwië en sy onafhanklikheid word nog nie heeltemal deur die internasionale gemeenskap erken nie. Die Republiek Kosovo word tans deur 97 lande erken.<ref>{{en}} https://www.telegraf.rs/english/3124720-this-is-the-official-note-confirming-withdrawal-of-kosovo-recognition-by-the-republic-of-nauru</ref><ref>{{en}} https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghana-withdraws-recognition-of-Kosovo-as-independent-state-798367 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222224242/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghana-withdraws-recognition-of-Kosovo-as-independent-state-798367 |date=22 Desember 2019}}</ref> [[Lêer:Kosovo map-en.svg|duimnael|links|Kaart van Kosovo]] Kosovo het 'n bevolking van sowat twee miljoen, waarvan ongeveer 92% etniese [[Albanese]] is.<ref>{{sq}} [http://esk.rks-gov.net/ Indikatorë demografik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016031839/http://esk.rks-gov.net/ |date=16 Oktober 2011}}</ref> Dit grens aan [[Montenegro]], [[Serwië]], [[Noord-Masedonië]] en [[Albanië]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Pristina]] met 'n bevolking van sowat 200&nbsp;000, wat as die ekonomiese en kulturele sentrum dien. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === ==== Eerste bewoners ==== Die oudste bekende bewoners van die voormalige [[Joego-Slawië]] is die Illiriërs: Hulle beset omstreeks 1000 v.C. groot dele van die land en vestig hulle veral in die kusstrook. In die 1ste eeu v.C. beset die [[Romeinse Ryk|Romeine]] groot dele van die Illiriese binneland – tot aan die [[Donau]]. Die eerste [[Slawiërs|Slawiese]] stamme steek die Donau in die 5de eeu oor en trek deur die land suid (''joeg'' = ''suid'') van die vroeëre Romeinse grensrivier. Hulle kom onder invloed van die Romeins-Bisantynse kultuur en maak kennis met die [[Christendom]]. In die 6de eeu beset die Slawiese [[Serwiërs]] die huidige Serwië. Daar vorm hulle klein vorstedomme (bestuur deur ’n ''župan'') wat in ’n voortdurende staat van oorlog met mekaar leef. Eers in die 12de eeu slaag Stefan Nemanja daarin om ’n Serwiese koninkryk te stig wat voortdurend deur sy opvolgers uitgebrei word. Dit word ’n magtige Balkanstaat onder Dušan (1331–1355), wat in 1346 vir hom die titel keiser (''[[tsaar]]'') toeëien. ==== Turkse besetting ==== [[Lêer:Battle of Kosovo, Adam Stefanović, 1870.jpg|duimnael|links|Die Slag op die "Amselfeld" in 1389]] [[Lêer:Kosovo02.png|duimnael|links|Die Vilayet Kosovo binne die Ottomaanse Ryk tussen 1875 en 1878]] In 1354 begin die [[Turke]] die Balkanskiereiland bewoon. Die Serwiese Keiserryk kom op 28 Junie 1389 tot ’n einde toe die Serwiese leër deur die Turke verpletter word by Kosovo Polje. Die veldslag duur sestien dae, waarin sowel die Serwiese tsaar Lazar as die Turkse sultan [[Murat I]] sterf. Ná Murat I se dood volg [[Bajezid I]] hom op. Tydens die Derde Heilige Liga (of Groot Turkse Oorlog van 1683–1699) word Kosovo verower deur Oostenrykse troepe met die hulp van ongeveer 6&nbsp;000 Albanese onder leiding van die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] aartsbiskop Pjetër Bogdani. In 1690 lei die Serwiese patriarg Peć Arsenije III 30&nbsp;000 families, waaronder moontlik ook nie-Serwiërs, uit Kosovo om te ontsnap aan die wraak van die [[Ottomaanse Turke]] toe hulle die gebied herower. Talle mense trek uit die gebied weg weens die wreedhede deur die Turke. Die Turke sluit Kosovo in in die bestuurhervormings van 1864. Dit sorg vir ’n groot volksverhuising; talle [[Islam]]itiese en Rooms-Katolieke Albanese en Turke kom vestig hulle in Kosovo, in so ’n mate dat die Albanese die meerderheid word. Baie Serwiërs neem ook Islam en die Albanese [[Moslem]]s se [[kultuur]] en [[taal]] aan. Serwiese opstande word in 1804, 1809 en 1815 op bloedige wyse gewreek. Ná die Russies-Turkse Oorlog, wat eindig met die algehele nederlaag van die Turke (vandaar die gevoel van solidariteit tussen Serwië en Rusland), word Serwië in 1878 ’n onafhanklike staat. By die Kongres van Berlyn verkry Serwië die gebied wat tans bekend is as Suid-Serwië (ongeveer die grootte van Kosovo). Binne twee maande word die gebied etnies gesuiwer deur die Serwiërs en die bevolking verdryf na Kosovo, Masedonië en veral die huidige [[Turkye]]. === Twintigste eeu === ==== Balkanoorloë ==== [[Lêer:Kosovo03.png|duimnael|Die Vilayet Kosovo binne die Ottomaanse Ryk tussen 1881 en 1912]] [[Lêer:Kosovo 1941.png|duimnael|Besetting van Kosovo tydens die Tweede Wêreldoorlog in 1941]] Tydens die [[Balkanoorloë]] word Kosovo en Albanië in 1912 deur Serwië verower en die westelike deel van Kosovo deur Montenegro. Die Serwiërs wil Kosovo weer suiwer van Albanese, maar ná onderhandelinge met Turkye word afgespreek dat die Albanese toegelaat sal word om na Turkye te trek, ’n plan met weinig sukses. In 1912 verklaar Albanië hom onafhanklik van die Ottomaanse Ryk nadat Serwië, Montenegro en [[Griekeland]] hul aanspraak op die gebied ophef. Ná die einde van die [[Tweede Balkanoorlog]] verleen die Groot Lande in 1913 op die Konferensie van Londen onafhanklikheid aan Albanië. Kosovo word egter beskou as ’n integrale onderdeel van Serwië en verkry nie onafhanklikheid nie. ==== Die Koninkryk van die Serwiërs, Kroate en Slowene ==== Ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] smelt [[Serwië]], [[Montenegro]], [[Slowenië]], [[Kroasië]], [[Bosnië en Herzegowina]] en [[Noord-Masedonië|Masedonië]] saam tot die staat Joego-Slawië: ’n bont allegaartje van die mees uiteenlopende kulture, onder die naam "Koninkryk van die Serwiërs, Kroate en Slowene". Later word dit Joego-Slawië genoem. ==== Onder Tito ==== [[Lêer:Locator map Kosovo in Yugoslavia.svg|duimnael|links|Die outonome provinsie Kosovo binne Joego-Slawië]] Tydens [[Josip Broz Tito]] se staatshervorming van 1974 word Kosovo (net soos [[Vojvodina]]) ’n outonome provinsie van die deelstaat Serwië, waarmee Kosovo feitlik ewe veel seggenskap verkry as ’n deelstaat (met sy eie parlement, regering en regbank). Ná die val van Joego-Slawie vorm [[Serwië en Montenegro]] ’n nuwe federasie terwyl die ander deelstate onafhanklik word. Serwië het twee provinsies met beperkte outonomie: Vojvodina (met ’n belangrike Hongaarse minderheid) en Kosovo (met ’n belangrike Albanese meerderheid). ==== Konflikte om Kosovo ==== Ná onderdrukkende optrede teen die Albanese in Kosovo in 1974 en 1976 kom die Albanese inwoners op 11 Maart 1981 in opstand. Hulle eis dat Kosovo nes al die ander deelstate behandel word. Ná die onderdrukking van die opstand word sowat 2&nbsp;000 Albanese gevange geneem, waaronder ’n belangrike deel van die Albanese intelligentsia en partykaders. Dit was net ’n proeflopie vir die opstand van 1986, wat eindelik ook ’n uitwerking op die ander Joego-Slawiese republieke sou hê. In 1989 beëindig president Slobodan Milosevic die outonomie van Kosovo en kom die gebied weer geheel en al onder Serwiese bestuur. Honderdduisende Albanese verloor hul werk en hul parlement word ontbind. Die Albanese bevolking van Kosovo reageer daarop deur hulle onder leiding van Ibrahim Rugova ondergronds te organiseer. Hierdie skadusamelewing in Kosovo het sy eie regering en parlement, ’n [[universiteit]], skole en hospitale. Dit word gefinansier deur middel van ’n eie belastingstelsel en met behulp van Kosovare wat in die buiteland werk). Intussen is daar vanuit die internasionale gemeenskap min belangstelling in die onderdrukking van Albanese in Kosovo. ==== Kosovo-oorlog ==== {{Hoofartikel|Kosovo-oorlog}} [[Lêer:Kosovo ethnic map 2005-fr.svg|duimnael|links|Etniese groepe in Kosovo in 2005]] [[Lêer:North Kosovo.png|duimnael|Die Serwiese streek Noord-Kosovo]] In 1997 verander dit egter. Milosevic sien dat sy posisie deur die opposisie bedreig word. Ekonomiese probleme weens internasionale boikotte en grootskaalse korrupsie en misdaad het die meeste Serwiërs van hom vervreem. Tegelykertyd raak 'n deel van die Albanese bevolking radikaal omdat agt jaar van vreedsame verset geen verbetering opgelewer het nie. Hulle stig die [[Kosovo Bevrydingsleër]] (UÇK), wat die wapens opneem teen die Serwiërs. Dit word gevolg deur aanslae op Albanese wat van sameswering beskuldig word. Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] het die UÇK in die begin nog as ’n terroriste-organisasie beskou, maar verander van mening in die stryd teen Milosevic. Die land en [[NAVO]] steun die stryd van die UCK sedertdien. In Februarie 1997 antwoord [[Belgrado]] op die konstante provokasies van die UÇK met ’n groot militêre aanval. In Februarie 1999 word die Kosovo-konferensie in die [[Frankryk|Franse]] Rambouillet gehou. Hier ontstaan die plan om vir ’n periode van drie jaar selfbestuur aan Kosovo te verleen, maar geen onafhanklikheid nie. Die Kosovare onderteken die plan in Maart 1999 in [[Parys]]. Maar die Serwiërs is daarteen omdat die plan ook ’n NAVO-troepemag in Kosovo insluit: Die besetting van Serwiese grondgebied deur buitelandse troepe is vir hulle onaanvaarbaar. Ook dreigement van NAVO-lugaanvalle staan Serwië nie aan nie. Einde Maart begin die lugaanvalle, waarvoor die toestemming van die VN-[[Veiligheidsraad]] nie gekry is soos wat die oorlogsreg vereis nie. Die teikens van die aanvalle is sowel militêr as burgerlik: brûe, spoorlyne, chemiese fabrieke en selfs ’n televisiesender in Belgrado word deur NAVO-vliegtuie verwoes, ten koste van burgerlike slagoffers. Ná 78 dae se bombardering van Serwiese teikens in Serwië, Montenegro en Kosovo teken Belgrado die Ooreenkoms van Kumanovo vir die onttrekking van die Serwiese leër uit Kosovo. === Status === Kosovo is sedertdien onder bestuur van die Verenigde Nasies, wat die missie Unmik (''United Nation Interim Administration Mission in Kosovo'') daarvoor geskep het. ’n NAVO-vredesmag met die naam KFOR (''Kosovo Force'') hou toesig op die openbare orde. Die Kosovaarse parlement sorg in oorleg met Unmik vir wetgewing, wat op sommige terrein (soos die strafreg) die Serwiese wetgewing heeltemal vervang. == Onafhanklikheid == [[Lêer:CountriesRecognizingKosovo.svg|duimnael|Internasionale erkenning van Kosovo]] [[Lêer:EU on Kosovo independence.svg|duimnael|Erkenning van Kosovo in die [[Europese Unie]]]] Die eensydige onafhanklikheidsverklaring is op voorstel van die destydse premier Hashim Thaçi op Sondag 17 Februarie 2008 om 16:00 eenparig uitgeroep deur die Kosovaarse parlement. Daar was tien afwesiges, onder andere die afgevaardigdes van die Serwiërs in Kosovo. In die verklaring staan onder meer:<ref>{{en}} [http://www.assembly-kosova.org/?krye=news&newsid=1635&lang=en Die Onafhanklikheidsverklaring]</ref> * Kosovo se stigting is gebaseer op die plan van Martti Ahtisaari, die Finse diplomaat wat ’n bloudruk opgestel het van die beginsels waaraan Kosovo moet hou, soos internasionale toesig deur die EU en die beskerming van minderhede. * Kosovo is ’n multi-etniese en demokratiese staat * Kosovo sal hom wy aan vrede en stabiliteit in die streek * Kosovo stem in tot internasionale toesig en die aanwesigheid van ’n vredesmag. Dit was in werklikheid Kosovo se tweede onafhanklikheidsverklaring. Die eerste is uitgeroep op 7 September 1990, maar is toe slegs deur die buurland [[Albanië]] erken. [[Duitsland]], [[Frankryk]], die [[Verenigde Koninkryk]] en die Verenigde State het reeds die nuwe staat erken, terwyl Griekeland, [[Roemenië]], [[Rusland]], [[Siprus]], [[Slowakye]] en [[Spanje]] dit as onwettig beskou en bang is dit wakker oproer onder hul eie minderheidsgroepe aan. Hierdie lande is nog onseker oor hoe om te reageer. Die Serwiese premier, Vojislav Kostunica, het die onafhanklike Kosovo ’n "onegte" staat genoem wat gestig is in oortreding van internasionale wette. Serwië weier verdere samewerking met Kosovo en wil sy betrekkinge met lande wat die onafhanklikheid erken, heroorweeg. Rusland het die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies vir ’n spoedberaad byeengeroep om die situasie te bespreek. Rusland eis maatreëls van Unmik en die NAVO-troepe om die onafhanklikheid ongedaan te maak. Die destydse sekretaris-generaal van die VN, [[Ban Ki-moon]], het in ’n verklaring sy besorgdheid uitgespreek en het gevra "dat afgesien word van enige optrede of verklaring wat die vrede in Kosovo en die omliggende gebied in gevaar kan stel, mense kan oprui tot geweld of die veiligheid in gevaar kan stel". Op 22 Julie 2010 het die [[Internasionale Geregshof]] beslis dat die Kosovaarse onafhanklikheidsverklaring nie in stryd is met die [[internasionale reg]] nie.<ref>{{fr}} [http://www.un.org/apps/newsFr/storyF.asp?NewsID=22495&Cr=Kosovo&Cr1 La CIJ considère légale la déclaration d'indépendance du Kosovo]</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kosovo|title=Kosovo|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=8 Oktober 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/|title=Kosovo|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=8 Oktober 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} {{cite book |last=Malcolm |first=Noel |title=Kosovo: A Short History |url=https://archive.org/details/kosovoshorthisto0000malc_m3s3 |publisher=Macmillan |year=1998 |isbn=0-333-66612-7}} * {{en}} {{cite book |last=Elsie |first=Robert |title=Historical Dictionary of Kosova |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000elsi |publisher=Scarecrow Press |year=2004 |isbn=0-8108-5309-4}} == Bronnelys == * {{en}} Dušan T. Bataković, ''The Kosovo Chronicles'', Plato Books, Belgrado 1992. * {{en}} ''The Serbs and Their National Interest'', N. Von Ragenfeld-Feldman & D. T. Bataković (eds.), SUC, San Francisco & Belgrado 1997 * {{en}} ''Kosovo and Metohija. Living in the Enclave'', D. T. Bataković (ed.), Institute for Balkan Studies, SASA, Belgrado 2007. * {{en}} Dušan T. Bataković, Kosovo. ''Un conflit sans fin ?'', Lausanne, L`Age d`Homme 2008. * {{en}} Dušan T. Bataković, ''Serbia’s Kosovo Drama. A Historical Perspective'', Čigoja Štampa, Belgrado 2012. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} ; Van Kosovo ---- * {{en}} [http://www.kuvendikosoves.org/ Parlement van Kosovo] * {{en}} [http://www.rks-gov.net/sq-AL/Pages/Fillimi.aspx Regering van Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720004635/http://www.rks-gov.net/sq-AL/Pages/Fillimi.aspx |date=20 Julie 2010}} * {{en}} [http://www.president-ksgov.net/ President van Kosovo] * {{en}} [http://www.kryeministri-ks.net/ Eerste Minister van Kosovo] ; Van Serwië ---- * {{en}} [http://www.kim.gov.rs/ Serwiese Regering van Kosovo-Metohija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122120856/http://www.kim.gov.rs/ |date=22 Januarie 2016}} * {{en}} [http://www.srbija.gov.rs/kosovo-metohija Serwiese Minister van Kosovo-Metohija] ; Internasionale organisasies ---- * {{en}} [http://www.unmikonline.org/ VN-missie in Kosovo (Unmik)] * {{en}} [http://www.osce.org/kosovo OVCE-missie in Kosovo (OMIK)] * {{en}} [http://www.eulex-kosovo.eu/en/front EU-missie in Kosovo (EULEX)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726093145/http://www.eulex-kosovo.eu/en/front/ |date=26 Julie 2010}} * {{en}} [http://www.nato.int/kfor NAVO-missie in Kosovo (KFOR)] {{Lande van Europa}} {{SEVA}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kosovo| ]] [[Kategorie:Omstrede gebiede]] mfsn5esgchgs5pisq7d4clwiaf7co4m 0 32540 2976979 2618401 2026-10-09T09:15:20Z AFM 21229 /* Geskiedenis */ 2976979 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="right" width="250px" style="margin-left:1em; background:#99ccff;" font-size: 90%;" |- | colspan="2" align=center style="background:#EFFFFF;"| '''Cheddarkaas''' |- align=center | colspan="2" style="background:#EFFFFF;" | [[Lêer:Somerset-Cheddar.jpg|250px]] |- | width=90 style="background:#EFFFFF;" | Herkoms | style="background:#EFFFFF;" |Cheddar ([[Somerset]], [[Engeland]]) |- | style="background:#EFFFFF;" |[[Vet]]gehalte | style="background:#EFFFFF;" |48 % |- | style="background:#EFFFFF;" |Vorm | style="background:#EFFFFF;" |Verskeie vorms |- | style="background:#EFFFFF;" |Hoogte | style="background:#EFFFFF;" |Verskeie hoogtes |- | style="background:#EFFFFF;" |Tipe | style="background:#EFFFFF;" |Harde of halfharde kaas |- | style="background:#EFFFFF;" |Oorsprong | style="background:#EFFFFF;" |[[Pasteurisasie|Gepasteuriseerde]] koeimelk, bokmelk (selde) |} '''Cheddarkaas''' is 'n harde of halfharde [[kaas]] met 'n [[liggeel]] tot [[oranje]] [[kleur]] en 'n skerp smaak wat sy oorsprong in die Engelse dorp Cheddar in die graafskap [[Somerset]] het. Cheddar is die gewildste soort kaas in die [[Verenigde Koninkryk]] wat 51 persent van dié land se jaarlikse kaasmark van £1,9 miljard verteenwoordig. Cheddarkaas het ook in ander lande met 'n [[Engels]]sprekende bevolking soos die [[Republiek van Ierland]], die [[Verenigde State]], [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Suid-Afrika]] en [[Kanada]] gewild geraak waar dit ook plaaslik vervaardig word. == Geskiedenis == Kaas word reeds sedert die 12de eeu in die omgewing van Cheddar gemaak. Die plaaslike kaas is deur koning [[Hendrik II van Engeland|Henry II]] as die beste in die land beskryf. Finansiële rekords van die koninklike hof, wat uit 1170 dateer, verwys na 'n aankoop van 10&nbsp;420 pond (omstreeks 4&nbsp;644&nbsp;kg) Cheddarkaas teen 'n prys van een ''farthing'' [[oortjie]]) per pond (of £3 per ton).<ref>[http://www.cheddargorgecheeseco.co.uk/history.php ''Cheddar Gorge Cheese Company: Die geskiedenis van Cheddarkaas''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711121646/http://www.cheddargorgecheeseco.co.uk/history.php |date=11 Julie 2007 }} {{en}}</ref> Die grotte van die dorp Cheddar is danksy hul konstante temperatuur van 7&nbsp;°C tradisioneel as koel- en stoorplek vir plaaslik geproduseerde kaas gebruik. Die kaasaroma het egter ook [[rot]]te gelok sodat hierdie praktyk uiteindelik laat vaar is. In die 19de eeu het Joseph Harding 'n sentrale rol by die modernisering en standaardisering van die Cheddarkaas-vervaardiging gespeel, en vanweë sy baanbrekerswerk met die ontwikkeling en bekendstelling van nuwe wetenskaplike produksiemetodes word Harding as die "vader van Cheddarkaas" beskryf.<ref>Heeley, Anne en Mary Vidal: ''Joseph Harding, Cheddar Cheese-Maker''. Glastonbury: Friends of the Abbey Barn 1996</ref> Hy het die tipies Engelse Cheddarkaas ook op die Skotse en Amerikaanse markte ingevoer, terwyl sy seun, Henry Harding, die aanleiding tot die vervaardiging van Cheddarkaas in Australië gegee het.<ref>Blundel, Richard en Angela Tregear: ''From Artisans to "Factories": The Interpenetration of Craft and Industry in English Cheese-Making 1650–1950''. In: ''Enterprise and Society'', 17 Oktober 2006</ref> == Vervaardiging == === Vervaardigingsproses === [[Lêer:MidSomerset Show 170803.jpg|duimnael|regs|250px|'n Verskeidenheid Cheddarkase word by die Engelse landbouskou ''Mid-Somerset Show'' vertoon]] Die vervaardiging van Cheddarkaas behels in teenstelling met ander kaassoorte 'n bykomende stap waarby die kaasstremsel ná verhitting met sout ingeknie word, daarna in blokkies gesny sodat die wei geskei word en uiteindelik gestapel en omgedraai word.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/wine/main.jhtml?xml=/wine/2005/06/18/edsavvy18.xml ''www.telegraph.co.uk: Cheddar'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sterk, ekstra ryp Cheddarkaas, wat soms ''vintage'' genoem word, word oor 'n tydperk van tot by vyftien maande rypgemaak. Die proses verloop teen 'n konstante temperatuur wat dikwels besondere stoorfasiliteite vereis. Net soos in die geval van spesialiteitskase in ander Europese lande is grotte ook in die Verenigde Koninkryk 'n uiters geskikte omgewing om Cheddarkaas ryp te maak – die grotte van Wookey Hole en Cheddar Gorge word nog steeds vir kaasryping gebruik.<ref>{{Cite web |url=http://www.iknow-somerset.co.uk/tourist_information/central_somerset/cheddar/cheddar_gorge_showcaves.htm |title=''Cheddar Gorge'' |access-date=12 Julie 2008 |archive-date= 5 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605224323/http://www.iknow-somerset.co.uk/tourist_information/central_somerset/cheddar/cheddar_gorge_showcaves.htm |url-status=dead }}</ref> === Internasionale vervaardiging en smaak === Cheddarkaas word tans in die Verenigde Koninkryk, Ierland, Kanada, die Verenigde State, Suid-Afrika, Nieu-Seeland, Australië (waar dit gewoonlik as ''tasty cheese'' bekend staan), Swede, België en Nederland gemaak. Groot hoeveelhede Cheddarkaas word as 'n massaproduk vervaardig sodat die gehalte sterk varieer. Die sterk smaak van Cheddarkaas begin geleidelik ontwikkel, en daar is 'n groot verskeidenheid tipes beskikbaar wat op die verpakking as lig (''mild''), medium, sterk, pikant (''tasty''), skerp, ryp of ''vintage'' beskryf word. Dikwels word die rypmaakperiode op die etiket vermeld. == Status == Die naam "Cheddarkaas" word tans internasionaal gebruik en is nie as die produknaam van enige soort gehaltekaas met 'n geografiese herkomsaanduiding beskerm nie. Nogtans erken die [[Europese Unie]] net een soort Cheddarkaas, ''West Country Farmhouse Cheddar'', as 'n handelsmerk en gevestigde produknaam.<ref>{{Cite web |url=http://www.defra.gov.uk/foodrin/foodname/pfn/products/registered/westcoun.htm |title=''Department for Environment, Food and Rural Affairs: EU Protected Food Names Scheme – UK registered names'' |access-date=16 Oktober 2008 |archive-date=24 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024085940/http://www.defra.gov.uk/foodrin/foodname/pfn/products/registered/westcoun.htm |url-status=dead }}</ref> Om aan hierdie standaard te voldoen, moet die kaas volgens die tradisionele metode in een van vier bepaalde Suidwes-Engelse graafskappe vervaardig word – Somerset, [[Devon]], [[Dorset]] of [[Cornwall]]. Die ''Slow Food''-beweging word deur ''Neal's Yard Dairy'' geadviseer en aangemoedig om die standaardvereistes vir Cheddarkaas verder te spesifiseer. Die beweging het 'n ''Cheddar Presidia'' gestig en stel voor dat slegs kase wat in Somerset volgens tradisionele metodes met roumelk en tradisionele stremsel van dierlike oorsprong vervaardig en in 'n doek verpak is, die produknaam "Cheddarkaas" mag dra.<ref>{{Cite web |url=http://www.slowfoodfoundation.com/eng/presidi/dettaglio.lasso?cod=148 |title=''Die Slow Food-stigting: Presidia Artisan Somerset Cheddar'' |access-date=16 Oktober 2008 |archive-date=25 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825102306/http://www.slowfoodfoundation.com/eng/presidi/dettaglio.lasso?cod=148 |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Bokmelkkaas]] [[Kategorie:Britse kookkuns]] [[Kategorie:Engelse kaas]] [[Kategorie:Koeimelkkaas]] s24ftlzlhseemj8coimmpkdqa1flf3o 14 37362 2976923 1647153 2026-10-08T23:54:01Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976923 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{CommonsKategorie|House of Stuart|Huis van Stuart}} [[Kategorie:Engelse koningshuise|Stuart]] [[Kategorie:Skotse monarge]] bnmcduo1k74qkm2amx516d9ztpmtqu5 0 43311 2976890 2971064 2026-10-08T22:20:46Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Koninkryk van Ierland]] na [[Koninkryk Ierland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2971064 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Rioghacht Éireann'' <small>([[Iers-Gaelies]])</small><br />''Kingdom of Ireland'' <small>([[Engels]])</small> |conventional_long_name = Koninkryk van Ierland |common_name = Ierland |continent=Europa |region=Ierland |country= Ierland |status= |era = |year_start = 1542 |year_end = 1801 |date_start = [[1542]] |date_end = [[1 Januarie]] [[1801]] |life_span = 1542-1652<br /><small>1652-1660: [[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]]</small><br />1660-1800 |event_start = Kroon van Ierland-wet |event_end = [[Act of Union 1800|Unie met Groot-Brittanje]] |event1=Unie van die Krone |date_event1= [[24 Maart]] [[1603]] |event2=Konfederale oorloë |date_event2= 1642-1652 |event3=[[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]] |date_event3= 1652-1660 |p1 = Lordskap van Ierland |flag_p1 = Banner of the Lordship of Ireland.svg |s1 = Koninkryk van Groot-Brittanje |flag_s1 = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |image_flag = Saint Patrick's Saltire.svg |flag = Vlag van Ierland |image_coat = Kingdom Ireland.svg |symbol=Wapen van Ierland |symbol_type=Wapen |image_map = Ireland 1789.png |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk van Ierland |national_motto = |capital = [[Dublin]] |common_languages = [[Iers-Gaelies|Iers]], [[Engels]] |government_type = Monargie |title_leader = Monarg |leader1 = [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]] <small>(eerste)</small> |year_leader1=[[1542]]-[[1547]] |leader3= [[George III van die Verenigde Koninkryk|George III]] <small>(laaste)</small> |year_leader3=[[1760]]-[[1800]] |title_representative = Lord-luitenant |representative1 = [[Anthony St Leger]] <small>(eerste)</small> |year_representative1 = 1542-1548 |representative2 = [[Charles Cornwallis]] <small>(laaste)</small> |year_representative2 = 1798-1800 |title_deputy = Hoof-Sekretaris |deputy1 = [[Matthew Locke]] <small>(eerste)</small> |year_deputy1=[[1660]] |deputy2 = [[Robert Stewart]] <small>(laaste)</small> |year_deputy2=[[1798]]-[[1800]] |legislature=[[Parlement van Ierland|Parlement]] |stat_year1=1700 |stat_area1=84421 |stat_pop1 =3000000 |stat_year2=1800 |stat_area2=84421 |stat_pop2 =5500000 |currency = [[Ierse pond]] |footnotes= }} Die '''Koninkryk van Ierland''' ([[Iers-Gaelies|Iers]]: ''Rioghacht Éireann'', [[Engels]]: ''Kingdom of Ireland'') was 'n staat geleë in Wes-Europa op die Eiland [[Ierland]]. Dit het bestaan van 1542 tot met die [[Act of Union 1800]] wat dit verenig het met die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1800) om die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] (1800–1922) te vorm. == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Kingdom of Ireland]]'' * de Beaumont, Gustave and William Cooke Taylor, ''Ireland Social, Political, and Religious'' :Translated by William Cooke Taylor : Contributor Tom Garvin, Andreas Hess: Harvard University Press : 2006 : {{ISBN|978-0-674-02165-5}} (reprint of 1839 original) * Pawlisch, Hans S., : ''Sir John Davies and the Conquest of Ireland: A Study in Legal Imperialism'' :Cambridge University Press, 2002 : {{ISBN|978-0-521-52657-9}} * Keating, Geoffrey : ''The History of Ireland, from the Earliest Period to the English Invasion'' ([[Foras Feasa Ar Éirinn]]) Translated by John O'Mahony 1866 [http://books.google.com/books?id=dE7pMtIozskC&dq=Foras+Feasa+Ar+Eirinn&source=gbs_summary_s&cad=0 Full text at Google Books] {{Saadjie}} [[Kategorie:Geskiedenis van Ierland]] 03d2gq2vqkczzh5ec7dolw0q298sniz 2976895 2976890 2026-10-08T22:22:57Z BurgertB 2401 2976895 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Voormalige Land |native_name = ''Rioghacht Éireann'' <small>([[Iers-Gaelies]])</small><br />''Kingdom of Ireland'' <small>([[Engels]])</small> |conventional_long_name = Koninkryk Ierland |common_name = Ierland |continent=Europa |region=Ierland |country= Ierland |status= |era = |year_start = 1542 |year_end = 1801 |date_start = [[1542]] |date_end = [[1 Januarie]] [[1801]] |life_span = 1542-1652<br /><small>1652-1660: [[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]]</small><br />1660-1800 |event_start = Kroon van Ierland-wet |event_end = [[Act of Union 1800|Unie met Groot-Brittanje]] |event1=Unie van die Krone |date_event1= [[24 Maart]] [[1603]] |event2=Konfederale oorloë |date_event2= 1642-1652 |event3=[[Gemenebes van Engeland|Gemenebes]] |date_event3= 1652-1660 |p1 = Lordskap van Ierland |flag_p1 = Banner of the Lordship of Ireland.svg |s1 = Koninkryk Groot-Brittanje |flag_s1 = Union flag 1606 (Kings Colors).svg |image_flag = Saint Patrick's Saltire.svg |flag = Vlag van Ierland |image_coat = Kingdom Ireland.svg |symbol=Wapen van Ierland |symbol_type=Wapen |image_map = Ireland 1789.png |image_map_caption = Grondgebied van die Koninkryk Ierland |national_motto = |capital = [[Dublin]] |common_languages = [[Iers-Gaelies|Iers]], [[Engels]] |government_type = Monargie |title_leader = Monarg |leader1 = [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]] <small>(eerste)</small> |year_leader1=[[1542]]-[[1547]] |leader3= [[George III van die Verenigde Koninkryk|George III]] <small>(laaste)</small> |year_leader3=[[1760]]-[[1800]] |title_representative = Lord-luitenant |representative1 = [[Anthony St Leger]] <small>(eerste)</small> |year_representative1 = 1542-1548 |representative2 = [[Charles Cornwallis]] <small>(laaste)</small> |year_representative2 = 1798-1800 |title_deputy = Hoof-Sekretaris |deputy1 = [[Matthew Locke]] <small>(eerste)</small> |year_deputy1=[[1660]] |deputy2 = [[Robert Stewart]] <small>(laaste)</small> |year_deputy2=[[1798]]-[[1800]] |legislature=[[Parlement van Ierland|Parlement]] |stat_year1=1700 |stat_area1=84421 |stat_pop1 =3000000 |stat_year2=1800 |stat_area2=84421 |stat_pop2 =5500000 |currency = [[Ierse pond]] |footnotes= }} Die '''Koninkryk Ierland''' ([[Iers-Gaelies|Iers]]: ''Rioghacht Éireann'', [[Engels]]: ''Kingdom of Ireland'') was 'n staat geleë in Wes-Europa op die Eiland [[Ierland]]. Dit het bestaan van 1542 tot met die [[Act of Union 1800]] wat dit verenig het met die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] (1707–1800) om die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] (1800–1922) te vorm. == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Kingdom of Ireland]]'' * de Beaumont, Gustave and William Cooke Taylor, ''Ireland Social, Political, and Religious'' :Translated by William Cooke Taylor : Contributor Tom Garvin, Andreas Hess: Harvard University Press : 2006 : {{ISBN|978-0-674-02165-5}} (reprint of 1839 original) * Pawlisch, Hans S., : ''Sir John Davies and the Conquest of Ireland: A Study in Legal Imperialism'' :Cambridge University Press, 2002 : {{ISBN|978-0-521-52657-9}} * Keating, Geoffrey : ''The History of Ireland, from the Earliest Period to the English Invasion'' ([[Foras Feasa Ar Éirinn]]) Translated by John O'Mahony 1866 [http://books.google.com/books?id=dE7pMtIozskC&dq=Foras+Feasa+Ar+Eirinn&source=gbs_summary_s&cad=0 Full text at Google Books] {{Saadjie}} [[Kategorie:Geskiedenis van Ierland]] qbg7top95n0uh60hd6aiwb25ykx4ox1 0 47111 2977002 2911816 2026-10-09T11:16:20Z Pynappel 70858 Werk by uit Engels 2977002 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Kernreaksie wat 'n atoomkern splyt}} [[Lêer:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|duimnael|Kernsplyting van uraan]] In [[kernfisika]] en [[kernchemie]] is '''kernsplyting''' 'n [[kernreaksie]] waar die [[atoomkern|kern]] van 'n atoom in kleiner deeltjies (ligter kerne) opgedeel word; dikwels word vrye [[neutron]]e en [[foton]]e (in die vorm van [[gammastraal|gammastrale]]) ook geproduseer. Die energie wat vrygestel word, is geweldig, selfs volgens die maatstawwe van [[radioaktiewe verval]]: die vrye energie wat die splyting van een [[uraan-235]]-atoom lewer, is omtrent 100&nbsp;miljoen keer soveel as dié wat die verbranding van een [[koolstof]]atoom in lug tot [[koolstofdioksied|CO₂]] lewer.<ref>{{cite web |url=https://c21.phas.ubc.ca/article/nuclear-energy-basics/ |title=Nuclear Energy Basics |work=University of British Columbia |access-date=16 April 2026}}</ref><ref name="ww">{{cite book |last1=Younes |first1=Walid |last2=Loveland |first2=Walter |title=An Introduction to Nuclear Fission |date=2021 |publisher=Springer |isbn=9783030845940 |pages=28-30}}</ref> Die chemici [[Otto Hahn]] en Fritz Strassmann en die fisici [[Lise Meitner]] en Otto Robert Frisch het kernsplyting ontdek. Hahn en Strassmann het op 19 Desember 1938 bewys dat 'n splytingsreaksie plaasgevind het, en Meitner en haar neef Frisch het dit in Januarie 1939 teoreties verklaar. Frisch het die proses "splyting" genoem, na analogie van die biologiese splyting van lewende selle.<ref name="rr">{{cite book |last1=Rhodes |first1=Richard |title=The Making of the Atomic Bomb |date=1986 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |location=New York |isbn=9781451677614 |pages=135-138}}</ref>{{rp|263}} Hahn en Strassmann het 'n maand later ook bykomende neutrone voorspel, wat die weg na 'n kernkettingreaksie in 'n kritieke massa splytbare materiaal oopgemaak het. Kernsplyting van swaarder elemente is 'n eksotermiese reaksie wat geweldige hoeveelhede energie kan vrystel in die vorm van [[elektromagnetiese radiasie]] en [[kinetiese energie]] van die fragmente, wat die massa materiaal [[hitte|verhit]] waar die reaksie voorkom. Om te sorg dat kernsplyting energie produseer, moet die totale [[bindingsenergie]] van die geproduseerde elemente hoër wees as dié van die beginelement, net soos by [[kernfusie]], en moet die splytingsversperring ook oorkom word. Kerne wat slegs met moeite splyt, splyt hoofsaaklik in wisselwerking met vinnige neutrone, terwyl maklik splytbare kerne geredelik splyt in wisselwerking met stadige, oftewel termiese, neutrone, wat gewoonlik uit die moderering van vinnige neutrone ontstaan. Omdat drie isotope, uraan-233, uraan-235 en plutonium-239, 'n kernkettingreaksie kan onderhou, kan kernkragsentrales in 'n vertraagde kritieke toestand werk om energie beheerbaar vry te stel, en [[kernwapen]]s in 'n onmiddellik superkritieke toestand om dit onbeheerd in omtrent 'n millioenste van 'n sekonde vry te stel. Kernsplyting is 'n vorm van kerntransmutasie omdat die nuutgevormde fragmente nie dieselfde is as die oorspronklike element nie. Die twee of meer kerne wat gevorm word, is meestal van vergelykbare maar effens verskillende grootte, en by die algemene splytbare [[isotoop|isotope]] staan die massas van die produkte gewoonlik in 'n verhouding van omtrent 3 tot 2.<ref>{{cite book |author1=M. G. Arora |author2=M. Singh |name-list-style=amp |year=1994 |title=Nuclear Chemistry |page=202 |publisher=Anmol Publications |isbn=81-261-1763-X |url=https://books.google.com/books?id=G3JA5pYeQcgC&pg=PA202}}</ref><ref>{{cite book |author=Gopal B. Saha |title=Fundamentals of Nuclear Pharmacy |url=https://books.google.com/books?id=bEXqI4ACk-AC&pg=PA11 |date=1 November 2010 |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-5860-0 |page=11}}</ref> Die meeste splytings is binêr, met twee gelaaide fragmente, maar 'n klein minderheid is ternêr en lewer 'n derde gelaaide fragment, wat van 'n [[proton]] tot 'n [[argon]]kern kan wissel. Die onvoorspelbare samestelling van die produkte, wat op 'n breë waarskynlikheidsgrondslag en ietwat chaoties varieer, onderskei splyting van prosesse wat suiwer op kwantumtonneling steun, soos protonemissie, [[alfaverval]] en klusterverval, wat elke keer dieselfde produkte lewer. [[Spontane splyting]], wat Georgi Fljorof, Konstantin Petrzjak en Igor Koertsjatof in 1940 ontdek het, word ''nie'' deur 'n neutron van buite veroorsaak nie, maar is 'n spontane radioaktiewe verval wat voorkom omdat die kern weens 'n oormaat neutrone reeds onstabiel is; dit kom in isotope met baie hoë massagetalle voor.<ref>{{cite book |last=Петржак |first=Константин |title=Краткий Миг Торжества — О том, как делаются научные открытия |date=1989 |publisher=Наука |isbn=5-02-007779-8 |editor-last=Черникова |editor-first=Вера |pages=108-112 |language=ru |trans-title=Kort oomblik van triomf — Oor hoe wetenskaplike ontdekkings gemaak word |chapter=Как было открыто спонтанное деление |trans-chapter=Hoe spontane splyting ontdek is}}</ref> In teenstelling met kernfusie, wat sterre aandryf en al die elemente van die heelal geskep het, kan kernsplyting as weglaatbaar vir die ontwikkeling van die heelal beskou word. Tog het natuurlike kernsplytingsreaktors onder baie seldsame omstandighede gevorm. == Fisiese oorsig == === Meganisme === [[Lêer:ThermalFissionYield.svg|duimnael|300px|Die opbrengs van splytingsprodukte volgens massa vir die splyting van uraan-235, plutonium-239, 'n kombinasie van die twee wat tipies van huidige kernkragreaktors is, en uraan-233, wat in die toriumsiklus gebruik word, deur termiese neutrone]] Younes en Loveland omskryf splyting as "'n kollektiewe beweging van die protone en neutrone waaruit die kern bestaan, en as sodanig is dit onderskeibaar van ander verskynsels wat die kern opbreek. Kernsplyting is 'n uiterste voorbeeld van kollektiewe beweging met groot [[amplitude]] wat op die verdeling van 'n moederkern in twee of meer fragmentkerne uitloop. Die splytingsproses kan spontaan voorkom, of dit kan deur 'n invallende deeltjie veroorsaak word." Die energie van 'n splytingsreaksie word deur die splytingsprodukte gelewer, hoewel die oorgrote meerderheid daarvan, omtrent 85%, in die kinetiese energie van die fragmente opgesluit is; omtrent 6% kom elk van die aanvanklike neutrone en van die gammastrale, saam met dié wat na [[betaverval]] uitgestraal word, en omtrent 3% van [[neutrino]]'s wat uit daardie verval kom.<ref name="ww"/>{{rp|21-22,30}} ==== Radioaktiewe verval ==== Kernsplyting kan sonder neutronbombardering as 'n vorm van radioaktiewe verval voorkom. Hierdie soort splyting word spontane splyting genoem en is in 1940 vir die eerste keer waargeneem.<ref name="ww"/>{{rp|22}} ==== Kernreaksie ==== Tydens geïnduseerde splyting word 'n saamgestelde stelsel gevorm nadat 'n invallende deeltjie met 'n teiken saamgesmelt het. Die opwekkingsenergie wat daaruit volg, kan genoeg wees om neutrone of gammastrale uit te straal en om die kern te laat skeur. Splyting in twee fragmente word binêre splyting genoem en is die algemeenste kernreaksie. Ternêre splyting, waarby 'n derde deeltjie uitgestraal word, kom die minste voor; daardie derde deeltjie is meestal 'n [[alfadeeltjie|α-deeltjie]].<ref name="ww"/>{{rp|21-24}} Omdat die kern by kernsplyting meer neutrone uitstraal as die een wat dit opneem, is 'n [[kettingreaksie]] moontlik.<ref name="rr"/>{{rp|291,296}} Binêre splyting kan enige van die splytingsprodukte lewer, by 95±15 en 135±15 [[dalton (eenheid)|dalton]]. Een voorbeeld van 'n binêre splytingsgebeurtenis in ²³⁵U, die splytbare kern wat die meeste gebruik word, is: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Die binêre proses kom egter bloot voor omdat dit die waarskynlikste is. By twee tot vier uit elke 1&nbsp;000 splytings in 'n kernreaktor kan ternêre splyting drie positief gelaaide fragmente, benewens neutrone, lewer, en die kleinste daarvan kan van 'n lading en massa so klein as 'n proton (''Z''&nbsp;=&nbsp;1) tot 'n fragment so groot as argon (''Z''&nbsp;=&nbsp;18) wissel. Die algemeenste klein fragmente bestaan egter uit 90% helium-4-kerne met meer energie as die alfadeeltjies van alfaverval, die sogenaamde "langafstand-alfas" van omtrent 16&nbsp;MeV, saam met helium-6-kerne en tritone, die kerne van [[tritium]]. Hoewel dit minder algemeen as binêre splyting is, veroorsaak dit steeds 'n beduidende opbou van helium-4 en tritiumgas in die brandstofstawe van moderne kernreaktors.<ref>S. Vermote e.a. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] in ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference''. J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (reds.). World Scientific Publishing, Singapoer. {{ISBN|9812837523}}.</ref> [[Niels Bohr]] en John Archibald Wheeler het hul vloeistofdruppelmodel, die pakkingsfraksiekurwe van Arthur Jeffrey Dempster en Eugene Feenberg se skattings van die kernradius en die oppervlakspanning gebruik om die massaverskille tussen moeder- en dogterkerne by splyting te bepaal. Daarna het hulle daardie massaverskil met Einstein se formule vir massa-energie-ekwivalensie in energie omgesit. Die opwekking van die kern na neutronbombardering was analoog aan die vibrasies van 'n vloeistofdruppel, waarin oppervlakspanning en die [[Coulomb se wet|Coulomb-krag]] teen mekaar inwerk. Deur die som van hierdie twee energieë as 'n funksie van die verlengde vorm te stip, het hulle vasgestel dat die energie-oppervlak wat daaruit volg, die vorm van 'n saal het. Die saal lewer 'n energieversperring wat die kritieke energieversperring genoem word. Omtrent 6&nbsp;MeV, wat die invallende neutron voorsien, is nodig om hierdie versperring te oorkom en die kern te laat splyt.<ref name="ww"/>{{rp|10-11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A. J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 Oktober 2023 |date=1938 |volume=53 |issue=1 |pages=64-75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=Eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 Oktober 2023 |date=1939 |volume=55 |issue=5 |pages=504-505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription}}</ref> Volgens John Lilley word "die energie wat nodig is om die versperring teen splyting te oorkom, die ''aktiveringsenergie'' of ''splytingsversperring'' genoem, en dit is omtrent 6&nbsp;MeV vir ''A''&nbsp;≈&nbsp;240. Die aktiveringsenergie neem af soos A groter word. Uiteindelik word 'n punt bereik waar die aktiveringsenergie heeltemal verdwyn ... dan sou dit baie vinnige spontane splyting ondergaan."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780471979364 |pages=7-9,13-14,38-43,265-267}}</ref> Maria Goeppert Mayer het later die kernskilmodel vir die kern voorgestel. Die kerne wat 'n splytingskettingreaksie kan onderhou, is geskik vir gebruik as kernbrandstof. Die algemeenste kernbrandstowwe is ²³⁵U, die isotoop van uraan met [[massagetal]] 235 wat in kernreaktors gebruik word, en ²³⁹Pu, die isotoop van [[plutonium]] met massagetal 239. Hierdie brandstowwe breek op in die tweetoppige reeks chemiese elemente wat die splytingsprodukte vorm. Die meeste kernbrandstowwe ondergaan spontane splyting net baie stadig en verval eerder hoofsaaklik deur 'n alfa-beta-vervalketting oor tydperke van millennia tot eone. In 'n kernreaktor of 'n kernwapen word die oorgrote meerderheid splytingsgebeurtenisse deur bombardering met 'n ander deeltjie, 'n neutron, veroorsaak, en daardie neutron is self deur vroeëre splytings gelewer. Isotope wat slegs met moeite splyt, soos uraan-238, het bykomende energie nodig wat vinnige neutrone voorsien, soos dié wat kernfusie in termokernwapens lewer. Hoewel ''sommige'' van die neutrone wat die splyting van ²³⁸U vrystel, vinnig genoeg is om nog 'n splyting in ²³⁸U te veroorsaak, is die ''meeste'' dit nie, wat beteken dat dit nooit kritikaliteit kan bereik nie. Hoewel daar 'n baie klein, maar nie nul, kans is dat 'n termiese neutron splyting in ²³⁸U kan veroorsaak, is neutronabsorpsie etlike grootteordes waarskynliker. === Energetika === ==== Toevoer ==== [[Lêer:Stdef2.png|duimnael|regs|150px|Die stadiums van binêre splyting in 'n vloeistofdruppelmodel. Energietoevoer vervorm die kern eers tot 'n dik sigaarvorm en dan tot 'n grondboontjievorm, waarna binêre splyting volg sowat die twee lobbe die kort trefafstand van die [[sterk kernkrag|kernkrag]] se aantrekking oorskry en dan deur hul elektriese lading uitmekaar gestoot word. Die vloeistofdruppelmodel voorspel dat die twee splytingsfragmente ewe groot sal wees; die kernskilmodel laat toe dat hulle in grootte verskil, soos daar gewoonlik eksperimenteel waargeneem word.]] Splytingsdeursneë is 'n meetbare eienskap wat met die waarskynlikheid verband hou dat splyting in 'n kernreaksie sal plaasvind. Deursneë is 'n funksie van die energie van die invallende neutron, en dié vir ²³⁵U en ²³⁹Pu is by laer neutronenergieë 'n miljoen keer hoër as dié van ²³⁸U. Die absorpsie van enige neutron maak omtrent 5,3&nbsp;MeV bindingsenergie vir die kern beskikbaar. ²³⁸U het 'n vinnige neutron nodig om die bykomende 1&nbsp;MeV te voorsien wat nodig is om die kritieke energieversperring vir splyting te oorkom. By ²³⁵U word daardie bykomende energie egter voorsien wanneer ²³⁵U van 'n onewe na 'n ewe massa verstel. In die woorde van Younes en Loveland "vorm die neutronabsorpsie op 'n ²³⁵U-teiken 'n ²³⁶U-kern met 'n opwekkingsenergie groter as die kritieke splytingsenergie, terwyl die ²³⁹U-kern wat in die geval van ''n''&nbsp;+&nbsp;²³⁸U gevorm word, 'n opwekkingsenergie onder die kritieke splytingsenergie het."<ref name="ww"/>{{rp|25-28}}<ref name="rr"/>{{rp|282-287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 Oktober 2023 |date=1939 |volume=55 |issue=4 |pages=418-419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives |first1=Tom |last1=Giebultowicz |chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=Julie 2022 |access-date=9 Oktober 2023}}</ref> Omtrent 6&nbsp;MeV van die energie wat splyting benodig, kom bloot daarvan dat 'n bykomende neutron deur die sterk kernkrag aan die swaar kern gebind word; by baie kerne wat slegs met moeite splyt, is daardie hoeveelheid energie egter nie genoeg vir splyting nie. Uraan-238 het byvoorbeeld 'n byna nul splytingsdeursnee vir neutrone met minder energie as 1&nbsp;MeV. As geen bykomende energie deur 'n ander meganisme voorsien word nie, sal die kern nie splyt nie, maar bloot die neutron absorbeer, soos dit gebeur wanneer ²³⁸U stadige en selfs 'n deel van die vinnige neutrone absorbeer om ²³⁹U te word. Die oorblywende energie om splyting aan die gang te sit, kan deur twee ander meganismes voorsien word. Die een is meer kinetiese energie van die invallende neutron, wat 'n swaar kern al hoe geredeliker kan laat splyt soos dit 'n kinetiese energie van 1&nbsp;MeV of meer oorskry, die sogenaamde vinnige neutrone. Sulke hoë-energie-neutrone kan ²³⁸U regstreeks laat splyt, en in 'n termokernwapen word hulle deur kernfusie voorsien. Hierdie proses kan egter nie in groot mate in 'n kernreaktor gebeur nie, want te klein 'n deel van die splytingsneutrone wat enige soort splyting lewer, het genoeg energie om ²³⁸U doeltreffend te laat splyt. Die neutrone van die termiese splyting van ²³⁵U het byvoorbeeld 'n gemiddelde energie van 2&nbsp;MeV, 'n mediaan van 1,6&nbsp;MeV en 'n modus van 0,75&nbsp;MeV.<ref name="byrne">{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y. |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=Oktober 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K}}</ref> Onder die swaar [[aktinied]]e bind daardie isotope met 'n onewe aantal neutrone, soos ²³⁵U met sy 143 neutrone, 'n bykomende neutron egter met 1 tot 2&nbsp;MeV meer energie as 'n isotoop van dieselfde element met 'n ewe aantal neutrone, soos ²³⁸U met sy 146 neutrone. Hierdie bykomende bindingsenergie word deur die meganisme van neutronparingseffekte beskikbaar gestel, wat self deur die [[Pauli-uitsluitingsbeginsel|uitsluitingsbeginsel van Pauli]] veroorsaak word en 'n bykomende neutron toelaat om dieselfde kernbaan as die laaste neutron in die kern te beset. By sulke isotope is geen kinetiese energie van die neutron dus nodig nie, want al die nodige energie word deur die absorpsie van enige neutron voorsien, of dit nou stadig of vinnig is; die eerste soort word in gemodereerde kernreaktors gebruik en die tweede in vinnigeneutronreaktors en in wapens. Volgens Younes en Loveland word "aktiniede soos ²³⁵U wat maklik splyt nadat hulle 'n termiese neutron van 25&nbsp;meV opgeneem het, ''fissile'' genoem, terwyl dié soos ²³⁸U wat nie maklik splyt wanneer hulle 'n termiese neutron opneem nie, ''fissionable'' genoem word."<ref name="ww"/>{{rp|25}} ==== Opbrengs ==== [[Lêer:Bucky1.gif|duimnael|regs|'n Animasie van 'n Coulomb-ontploffing in die geval van 'n groep positief gelaaide kerne, soortgelyk aan 'n groep splytingsfragmente. Die kleurtint is proporsioneel aan die kerne se lading; die kleiner elektrone word op hierdie tydskaal net stroboskopies gesien en hul kleurtint dui hul kinetiese energie aan.]] Nadat 'n invallende deeltjie met 'n moederkern saamgesmelt het, breek die kern in fragmente as die opwekkingsenergie genoeg is. Dit word skeuring genoem en vind na omtrent 10⁻²⁰ sekondes plaas. Die fragmente kan tussen 10⁻¹⁸ en 10⁻¹⁵ sekondes onmiddellike neutrone uitstraal. Na omtrent 10⁻¹¹ sekondes kan die fragmente gammastrale uitstraal. Na 10⁻³ sekondes word β-verval, β-vertraagde neutrone en gammastrale deur die vervalprodukte uitgestraal.<ref name="ww"/>{{rp|23-24}} Tipiese splytingsgebeurtenisse stel omtrent tweehonderd miljoen [[elektronvolt]] (200&nbsp;MeV) energie per gebeurtenis vry. Watter isotoop juis splyt, en of dit maklik of slegs met moeite splyt, het net 'n klein invloed op die hoeveelheid energie wat vrygestel word. Dit is maklik in die kurwe van bindingsenergie te sien: die gemiddelde bindingsenergie van die aktiniede vanaf uraan is omtrent 7,6&nbsp;MeV per [[nukleon]], terwyl die bindingsenergie van die splytingsprodukte, wat verder links op die kurwe saamdrom, om 8,5&nbsp;MeV per nukleon sentreer. By enige splytingsgebeurtenis van 'n isotoop in die aktiniedmassagebied word daar dus ongeveer 0,9&nbsp;MeV per nukleon van die beginelement vrygestel. Die splyting van ²³⁵U deur 'n stadige neutron lewer byna presies dieselfde energie as die splyting van ²³⁸U deur 'n vinnige neutron, en hierdie energieprofiel geld ook vir [[torium]] en die verskeie mindere aktiniede.<ref>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=4 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=17 Januarie 2013 |url-status=dead}}</ref> Wanneer 'n [[uraan]]kern in twee dogterkernfragmente splyt, verskyn omtrent 0,1% van die massa van die uraankern<ref>{{cite magazine |last=Bethe |first=Hans A. |title=The Hydrogen Bomb |magazine=Bulletin of the Atomic Scientists |date=April 1950 |page=99 |url=https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99}}</ref> as die splytingsenergie van omtrent 200&nbsp;MeV. By uraan-235, waarvan die totale gemiddelde splytingsenergie 202,79&nbsp;MeV is,<ref>{{cite journal |last1=Kopeikin |first1=V. |last2=Mikaelyan |first2=L. |last3=Sinev |first3=V. |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004 |doi=10.1134/1.1811196 |arxiv=hep-ph/0410100 |bibcode=2004PAN....67.1892K}}</ref> verskyn gewoonlik omtrent 169&nbsp;MeV as die kinetiese energie van die dogterkerne, wat weens Coulomb-afstoting teen omtrent 3% van die [[ligsnelheid]] uitmekaar vlieg. Gemiddeld word 2,5 neutrone ook uitgestraal, met 'n gemiddelde kinetiese energie van omtrent 2&nbsp;MeV per neutron, altesaam 4,8&nbsp;MeV.<ref name="byrne"/> Die splytingsreaksie stel verder omtrent 7&nbsp;MeV in onmiddellike gammastraalfotone vry. Dit beteken dat 'n kernsplytingsontploffing of 'n kritikaliteitsongeluk omtrent 3,5% van sy energie as gammastrale uitstraal en minder as 2,5% as vinnige neutrone, altesaam omtrent 6% vir die twee soorte straling saam, en die res as kinetiese energie van die splytingsfragmente, wat as blote hitte verskyn byna sodra die fragmente die omringende materie tref.<ref>{{cite web |url=https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title=Nuclear Events and Their Consequences |publisher=Borden Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25 Januarie 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=Nuclear Engineering Overview |archive-date=15 Mei 2018 |publisher=Technische Universität Wien |url-status=dead}}</ref> Sommige prosesse waarby neutrone betrokke is, is opvallend omdat hulle energie absorbeer of uiteindelik lewer. Die kinetiese energie van 'n neutron lewer byvoorbeeld nie onmiddellik hitte nie as die neutron deur 'n uraan-238-atoom gevang word om plutonium-239 te teel, maar hierdie energie word wel vrygestel as die plutonium-239 later gesplyt word. Aan die ander kant is die sogenaamde vertraagde neutrone, wat met halfleeftye tot etlike minute lank as radioaktiewe vervalprodukte uit splytingsdogters uitgestraal word, baie belangrik vir die beheer van 'n reaktor, want hulle gee 'n kenmerkende reaksietyd waarin die totale kernreaksie in omvang kan verdubbel as die reaksie in 'n vertraagde kritieke gebied loop wat doelbewus op daardie neutrone vir 'n superkritieke kettingreaksie steun, een waarin elke splytingsiklus meer neutrone lewer as wat dit absorbeer. Sonder hulle sou die kernkettingreaksie onmiddellik krities wees en vinniger in omvang groei as wat 'n mens dit deur ingryping sou kon beheer. In daardie geval sou die eerste eksperimentele kernreaktors tot 'n gevaarlike en morsige onmiddellik kritieke reaksie weggehol het voordat hul operateurs hulle met die hand kon afskakel; om daardie rede het die ontwerper [[Enrico Fermi]] in [[Chicago Pile-1]] beheerstawe ingesluit wat deur elektromagnete opgehang en deur stralingstellers geaktiveer is, sodat hulle outomaties in die middel van die stapel kon val. As hierdie vertraagde neutrone sonder splyting gevang word, lewer hulle ook hitte.<ref>{{cite web |url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html |title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions |publisher=National Physical Laboratory |access-date=4 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html |archive-date=5 Maart 2010 |url-status=dead}}</ref> === Bindingsenergie === [[Lêer:Binding energy curve - common isotopes.svg|duimnael|regs|300px|Die "kurwe van bindingsenergie": 'n grafiek van die bindingsenergie per nukleon van algemene isotope]] Die bindingsenergie van die kern is die verskil tussen die rusmassa-energie van die kern en die rusmassa-energie van die neutron- en protonnukleone. Die formule vir bindingsenergie bevat terme vir volume-, oppervlak- en Coulomb-energie wat empiries bepaalde koëffisiënte vir al drie insluit, plus energieverhoudings van 'n vervormde kern teenoor 'n bolvorm vir die oppervlak- en Coulomb-terme. Bykomende terme soos simmetrie, paring, die eindige trefafstand van die kernkrag en die ladingverspreiding binne die kerne kan ingesluit word om die skatting te verbeter.<ref name="ww"/>{{rp|46-50}} Bindingsenergie word normaalweg as die gemiddelde bindingsenergie per nukleon aangehaal en gestip.<ref name="jl"/> Volgens Lilley is "die bindingsenergie van 'n kern ''B'' die energie wat nodig is om dit in sy samestellende neutrone en protone te skei."<ref name="jl"/> <math display="block"> m(\mathbf{A},\mathbf{Z}) = \mathbf{Z}m_H + \mathbf{N}m_n - \mathbf{B}/c^2 </math> waar ''A'' die massagetal is, ''Z'' die [[atoomgetal]], ''m''_H die atoommassa van 'n [[waterstof]]atoom, ''m''_n die massa van 'n neutron en ''c'' die ligsnelheid. Die massa van 'n atoom is dus minder as die massa van sy samestellende protone en neutrone, as die gemiddelde bindingsenergie van sy [[elektron]]e as weglaatbaar beskou word. Die bindingsenergie ''B'' word met behulp van Einstein se verband tussen massa en energie in energie-eenhede uitgedruk, en dit lewer ook 'n skatting van die totale energie wat splyting vrystel.<ref name="jl"/> Die kurwe van bindingsenergie word deur 'n breë maksimum naby massagetal 60 by 8,6&nbsp;MeV gekenmerk, waarna dit geleidelik tot 7,6&nbsp;MeV by die hoogste massagetalle afneem. Massagetalle hoër as 238 is skaars. Aan die ligter kant van die skaal is daar toppe by [[helium]]-4 en by die veelvoude daarvan, soos [[berillium]]-8, koolstof-12, [[suurstof]]-16, [[neon]]-20 en [[magnesium]]-24. Die bindingsenergie weens die kernkrag nader 'n konstante waarde vir groot ''A'', terwyl die Coulomb-krag oor 'n groter afstand werk, sodat die elektriese potensiële energie per proton toeneem soos ''Z'' groter word. Splytingsenergie word vrygestel wanneer ''A'' groter as ongeveer 60 is, en fusie-energie word vrygestel wanneer ligter kerne saamsmelt.<ref name="jl"/> Carl Friedrich von Weizsäcker se semi-empiriese massaformule kan gebruik word om die bindingsenergie as die som van vyf terme uit te druk, naamlik die volume-energie, 'n oppervlakkorreksie, die Coulomb-energie, 'n simmetrieterm en 'n paringsterm:<ref name="jl"/> <math display="block"> B = a_v\mathbf{A} - a_s\mathbf{A}^{2/3} - a_c\frac{\mathbf{Z}^2}{\mathbf{A}^{1/3} } - a_a\frac{(\mathbf{N} - \mathbf{Z})^2}{\mathbf{A} }\pm\Delta </math> Die bindingsenergie van die kern is proporsioneel aan die kernvolume, terwyl nukleone naby die oppervlak met minder nukleone in wisselwerking tree, wat die uitwerking van die volumeterm verminder. Volgens Lilley "oorheers die oppervlakenergieterm by alle kerne wat in die natuur voorkom, en bestaan die kern in 'n toestand van ewewig." Die negatiewe bydrae van die Coulomb-energie kom van die afstotende elektriese krag van die protone. Die simmetrieterm volg daaruit dat die effektiewe kragte in die kern sterker is vir ongelyke neutron-protonpare as vir gelyke neutron-neutron- of proton-protonpare. Die paringsterm volg daaruit dat gelyke nukleone pare met spin nul in dieselfde ruimtelike toestand vorm. Die paring is positief as ''N'' en ''Z'' albei ewe is, wat tot die bindingsenergie bydra.<ref name="jl"/> By splyting is daar 'n voorkeur vir splytingsfragmente met 'n ewe ''Z'', wat die onewe-ewe-effek op die fragmente se ladingverspreiding genoem word. Dit is in die empiriese opbrengsdata vir elke splytingsproduk te sien, aangesien produkte met 'n ewe ''Z'' hoër opbrengswaardes het. Daar word egter geen onewe-ewe-effek op die fragmentverspreiding volgens hul ''A'' waargeneem nie, en hierdie uitkoms word aan die breek van nukleonpare toegeskryf. By kernsplytingsgebeurtenisse kan die kerne in enige kombinasie van ligter kerne breek, maar die algemeenste gebeurtenis is nie splyting in kerne van gelyke massa van omtrent 120 nie; die algemeenste gebeurtenis, afhangend van die isotoop en die proses, is 'n effens ongelyke splyting waarin die een dogterkern 'n massa van omtrent 90 tot 100 dalton het en die ander die oorblywende 130 tot 140 dalton.<ref>{{cite journal |doi=10.1063/1.2137231 |url=http://t16web.lanl.gov/publications/bonneau2.pdf |author=L. Bonneau |author2=P. Quentin |title=Microscopic calculations of potential energy surfaces: Fission and fusion properties |journal=AIP Conference Proceedings |volume=798 |pages=77-84 |access-date=28 Julie 2008 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929025926/http://t16web.lanl.gov/publications/bonneau2.pdf |archive-date=29 September 2006 |year=2005 |bibcode=2005AIPC..798...77B}}</ref> Stabiele kerne, en onstabiele kerne met baie lang [[halfleeftyd|halfleeftye]], volg 'n neiging tot stabiliteit wat blyk wanneer ''Z'' teen ''N'' gestip word. By ligter kerne met ''N'' minder as 20 het die lyn die helling ''N''&nbsp;=&nbsp;''Z'', terwyl die swaarder kerne bykomende neutrone nodig het om stabiel te bly. Kerne wat ryk aan neutrone of aan protone is, het oormatige bindingsenergie vir stabiliteit, en die oortollige energie kan deur die [[swak kernkrag]] 'n neutron in 'n proton of 'n proton in 'n neutron omskakel, 'n proses wat as betaverval bekend staan.<ref name="jl"/> Volgens Lilley stel die neutrongeïnduseerde splyting van ²³⁵U altesaam 207&nbsp;MeV vry, waarvan omtrent 200&nbsp;MeV herwinbaar is. Die onmiddellike splytingsfragmente word maklik binne 'n fraksie van 'n millimeter gestuit, en die onmiddellike neutrone se energie word deur verstrooiing in die reaktor as hitte herwin. Baie splytingsfragmente is egter ryk aan neutrone en verval deur β⁻-emissie. Volgens Lilley is "die radioaktiewe vervalenergie uit die splytingskettings die tweede vrystelling van energie weens splyting. Dit is veel minder as die onmiddellike energie, maar dit is 'n beduidende hoeveelheid, en dit is waarom reaktors ná afskakeling steeds gekoel moet word en waarom die afvalprodukte met groot sorg hanteer en veilig geberg moet word."<ref name="jl"/> === Kettingreaksies === [[Lêer:Fission chain reaction.svg|duimnael|300px|'n Skematiese kernsplytingskettingreaksie. 1.&nbsp;'n Uraan-235-atoom absorbeer 'n neutron en splyt in twee nuwe atome, die splytingsfragmente, en stel drie nuwe neutrone en 'n bietjie bindingsenergie vry. 2.&nbsp;Een van daardie neutrone word deur 'n atoom van [[uraan-238]] geabsorbeer en sit die reaksie nie voort nie. Nog 'n neutron gaan bloot verlore sonder om met enigiets te bots, en sit die reaksie ook nie voort nie. Die een neutron bots egter wel met 'n atoom van uraan-235, wat dan splyt en twee neutrone en 'n bietjie bindingsenergie vrystel. 3.&nbsp;Albei daardie neutrone bots met uraan-235-atome, wat elk splyt en tussen een en drie neutrone vrystel, wat die reaksie dan kan voortsit.]] John Lilley stel dit so: "Neutrongeïnduseerde splyting lewer bykomende neutrone wat verdere splytings in die volgende geslag kan veroorsaak, en so voort in 'n kettingreaksie. Die kettingreaksie word deur die ''neutronvermenigvuldigingsfaktor k'' gekenmerk, wat omskryf word as die verhouding van die aantal neutrone in een geslag tot die aantal in die voorafgaande geslag. As ''k'' in 'n reaktor kleiner as een is, is die reaktor subkrities, neem die aantal neutrone af en sterf die kettingreaksie uit. As ''k''&nbsp;>&nbsp;1, is die reaktor superkrities en loop die kettingreaksie weg. Dit is die toestand in 'n splytingsbom, waar die groei teen 'n plofbare tempo gebeur. As ''k'' presies een is, verloop die reaksies teen 'n bestendige tempo en word die reaktor krities genoem. Dit is moontlik om kritikaliteit in 'n reaktor met natuurlike uraan as brandstof te bereik, mits die neutrone doeltreffend tot termiese energieë gemodereer is." Moderators sluit ligte water, [[swaarwater]] en [[grafiet]] in.<ref name="jl"/>{{rp|269,274}} Volgens John C. Lee is "die kernbrandstofsiklus van alle kernreaktors wat in werking is en van dié wat ontwikkel word, op een van drie ''fissile'' materiale gebaseer, naamlik ²³⁵U, ²³³U en ²³⁹Pu, en op die isotoopkettings wat daarmee saamhang. Vir die huidige geslag ligwaterreaktors bevat die verrykte uraan 2,5 tot 4,5 massapersent ²³⁵U, wat in UO₂-brandstofstawe vervaardig en in brandstofsamestellings gelaai word."<ref name="jcl">{{cite book |last1=Lee |first1=John C. |title=Nuclear Reactor Physics and Engineering |date=2020 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9781119582328 |pages=324, 327-329}}</ref> Lee stel dit verder so: "Een belangrike vergelyking vir die drie groot splytbare kerne, ²³⁵U, ²³³U en ²³⁹Pu, is hul teelpotensiaal. 'n ''Teelreaktor'' is per definisie 'n reaktor wat meer splytbare materiaal lewer as wat dit verbruik, en vir elke neutron wat in 'n splytbare kern geabsorbeer word, moet minstens twee neutrone gelewer word. Die ''omskakelingsverhouding'' word in die algemeen dus omskryf as die verhouding tussen die splytbare materiaal wat gelewer word en dié wat vernietig word ... wanneer daardie verhouding groter as 1,0 is, word dit die ''teelverhouding'' genoem. ... ²³³U bied 'n beter teelpotensiaal vir sowel termiese as vinnige reaktors, terwyl ²³⁹Pu 'n beter teelpotensiaal vir vinnige reaktors bied."<ref name="jcl"/> === Splytingsreaktors === [[Lêer:Philippsburg2.jpg|duimnael|regs|Die koeltorings van die Philippsburg-kernkragsentrale in Duitsland]] Kritieke splytingsreaktors is die algemeenste soort [[kernreaktor]]. In 'n kritieke splytingsreaktor word die neutrone wat die splyting van die brandstofatome lewer, gebruik om nog meer splytings te veroorsaak en so 'n beheerbare hoeveelheid energie vry te stel. Toestelle wat splytingsreaksies lewer wat ontwerp is maar nie selfonderhoudend is nie, is subkritieke splytingsreaktors, en sulke toestelle gebruik radioaktiewe verval of versnellers om splytings aan die gang te sit. Kritieke splytingsreaktors word met drie hoofdoelwitte gebou, en dié behels gewoonlik verskillende ingenieurswese-afrulings om óf die hitte óf die neutrone van die splytingskettingreaksie te benut: * ''Kragreaktors'' moet hitte vir [[kernkrag|kernenergie]] lewer, hetsy as deel van 'n [[kragsentrale]] of as deel van 'n plaaslike kragstelsel soos dié van 'n kernduikboot. * ''Navorsingsreaktors'' moet neutrone lewer of radioaktiewe bronne vir wetenskaplike, mediese, ingenieurswese- of ander navorsingsdoeleindes aktiveer. * ''Teelreaktors'' moet kernbrandstowwe grootskaals uit volopper isotope lewer. Die beterbekende vinnige teelreaktor maak ²³⁹Pu, wat kernbrandstof is, uit die van nature baie volop ²³⁸U, wat nie kernbrandstof is nie. Termiese teelreaktors, wat vroeër met ²³²Th getoets is om die splytbare isotoop ²³³U te teel, die toriumbrandstofsiklus, word steeds bestudeer en ontwikkel. Hoewel alle splytingsreaktors in beginsel in al drie hoedanighede kan werk, lei die take in die praktyk tot botsende ingenieurswesedoelwitte, en die meeste reaktors is met net een van bogenoemde take in gedagte gebou. Daar is 'n paar vroeë teenvoorbeelde, soos die N-reaktor by Hanford, wat nou ontbind is. In 2019 het die 448 kernkragsentrales wêreldwyd 'n kapasiteit van 398&nbsp;GW elektries gelewer, en omtrent 85% daarvan was ligwaterreaktors soos drukwaterreaktors of kokendewaterreaktors. Die energie van splyting word deur geleiding of [[konveksie]] na die reaktor se koelmiddel oorgedra en daarna na 'n [[hitteruiler]], en die [[stoom]] wat so gegenereer word, dryf 'n [[turbine]] of [[elektriese generator|generator]] aan.<ref name="jcl"/>{{rp|1-4}} === Splytingsbomme === [[Lêer:Nagasakibomb.jpg|duimnael|regs|Die sampioenwolk van die [[atoombom]] wat op 9 Augustus 1945 op [[Nagasaki]] in [[Japan]] gegooi is, het meer as 12&nbsp;km bo die bom se hiposentrum uitgerys. Die bom het na skatting 39&nbsp;000 mense gedood.<ref>[http://www.atomicarchive.com/Docs/MED/med_chp10.shtml The Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713142037/http://www.atomicarchive.com:80/Docs/MED/med_chp10.shtml |date=7 Oktober 2002}}, atomicarchive.com</ref><ref>{{cite book |author1=Tatsuichirō Akizuki |author2=Gordon Honeycombe |title=Nagasaki 1945: the first full-length eyewitness account of the atomic bomb attack on Nagasaki |url=https://books.google.com/books?id=Z8Z6AAAAIAAJ |date=Maart 1982 |publisher=Quartet Books |isbn=978-0-7043-3382-6 |pages=134-137}}</ref>]] Die doel van 'n atoombom is, volgens Robert Serber, om 'n toestel te lewer "waarin energie deur 'n vinnigeneutronkettingreaksie in een of meer van die materiale wat bekend is daarvoor dat hulle kernsplyting toon, vrygestel word." Volgens Richard Rhodes sou 'n bomkern sonder 'n omhulsel, selfs een twee keer so groot as die kritieke massa, minder as 1% van sy kernmateriaal splyt voordat dit genoeg uitgesit het om die kettingreaksie te laat ophou. 'n Omhulsel het die doeltreffendheid altyd verhoog: dit het neutrone na die kern teruggekaats, en die traagheid daarvan het die kern se uitsetting vertraag en gehelp om die kernoppervlak te keer om weg te waai. Die herskikking van die kernmateriaal se subkritieke komponente moes so vinnig as moontlik verloop om 'n doeltreffende ontploffing te verseker. 'n Derde basiese komponent was ook nodig, naamlik 'n aansitter: 'n bron van [[radium]] en berillium, of beter nog van [[polonium]] en berillium, met die radium of polonium wat aan die een stuk van die kern en die berillium aan die ander geheg is, sodat hulle teen mekaar sou slaan en neutrone sou sprei wanneer die dele saamkom en die kettingreaksie begin. Enige bom sou daarbenewens vereis dat honderde tonne uraanerts opgespoor, gemyn en verwerk word, terwyl die skeiding van U-235 of die lewering van Pu-239 nog bykomende industriële kapasiteit sou verg.<ref name="rr"/>{{rp|460-463}} == Geskiedenis == === Ontdekking van kernsplyting === [[Lêer:Hahn and Meitner in 1912.jpg|duimnael|Otto Hahn en Lise Meitner in 1912]] Die ontdekking van kernsplyting het in 1938 in die geboue van die Kaiser Wilhelm-Genootskap vir Chemie, vandag deel van die Vrye Universiteit van [[Berlyn]], gebeur, ná meer as vier dekades se werk aan die wetenskap van [[radioaktiwiteit]] en die uitbou van 'n nuwe kernfisika wat die komponente van atome beskryf het. In 1911 het [[Ernest Rutherford]] 'n model van die atoom voorgestel waarin 'n baie klein, digte en positief gelaaide kern van protone deur negatief gelaaide elektrone omring word wat daarom wentel.<ref>{{cite journal |author=E. Rutherford |year=1911 |title=The scattering of α and β particles by matter and the structure of the atom |journal=Philosophical Magazine |volume=21 |pages=669-688 |url=http://web.ihep.su/dbserv/compas/src/rutherford11/eng.pdf |bibcode=2012PMag...92..379R |doi=10.1080/14786435.2011.617037 |issue=4 |s2cid=126189920}}</ref> Niels Bohr het dit in 1913 verbeter deur die kwantumgedrag van elektrone daarmee te versoen, en in 1928 het George Gamow die vloeistofdruppelmodel voorgestel, wat onontbeerlik vir die begrip van die fisika van splyting sou word.<ref name="rr"/>{{rp|49-51,70-77,228}}<ref name="ww"/>{{rp|6-7}} In 1896 het [[Henri Becquerel]] radioaktiwiteit gevind, en [[Marie Curie]] het dit so genoem. In 1900 het Rutherford en Frederick Soddy, wat die radioaktiewe gas ondersoek het wat uit torium vrykom, "tot die enorme en onvermydelike gevolgtrekking gekom dat die element torium stadig en spontaan in argongas transmuteer".<ref name="rr"/>{{rp|41-43}} In 1919, in opvolging van 'n afwyking wat Ernest Marsden in 1915 opgemerk het, het Rutherford probeer om "die atoom op te breek". Deur alfadeeltjies op [[stikstof]] te rig, kon Rutherford die eerste kunsmatige transmutasie van stikstof in suurstof uitvoer: ¹⁴N&nbsp;+&nbsp;α&nbsp;→&nbsp;¹⁷O&nbsp;+&nbsp;p. Rutherford het verklaar: "Ons moet tot die gevolgtrekking kom dat die stikstofatoom ontbind is," terwyl die koerante berig het dat hy ''die atoom gesplyt'' het. Dit was die eerste waarneming van 'n kernreaksie, naamlik 'n reaksie waarin deeltjies uit een verval gebruik word om 'n ander atoomkern te verander, en dit het ook 'n nuwe manier gebied om die kern te bestudeer. Rutherford en James Chadwick het daarna alfadeeltjies gebruik om [[boor (element)|boor]], [[fluoor]], [[natrium]], [[aluminium]] en [[fosfor]] te "ontbind", totdat hulle teen 'n beperking van die energie van sy alfadeeltjiebron gestuit het.<ref name="rr"/> Uiteindelik is 'n volkome kunsmatige kernreaksie en kerntransmutasie in 1932 deur Rutherford se kollegas Ernest Walton en John Cockcroft bereik, wat kunsmatig versnelde protone teen [[litium]]-7 gebruik het om daardie kern in twee alfadeeltjies te splyt. Die prestasie was algemeen bekend as "die splyting van die atoom" en sou hulle die [[Nobelprys vir fisika]] van 1951 besorg vir die "transmutasie van atoomkerne deur kunsmatig versnelde atoomdeeltjies", hoewel dit nie die kernsplytingsreaksie was wat later in swaar elemente ontdek is nie.<ref>{{cite web |url=http://www-outreach.phy.cam.ac.uk/camphy/cockcroftwalton/cockcroftwalton9_1.htm |title=Cockcroft and Walton split lithium with high energy protons April 1932 |publisher=Outreach.phy.cam.ac.uk |date=14 April 1932 |access-date=4 Januarie 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902195556/http://www-outreach.phy.cam.ac.uk/camphy/cockcroftwalton/cockcroftwalton9_1.htm |archive-date=2 September 2012}}</ref> Die Engelse fisikus James Chadwick het die neutron in 1932 ontdek.<ref>{{cite journal |author=J. Chadwick |doi=10.1038/129312a0 |title=Possible Existence of a Neutron |year=1932 |page=312 |issue=3252 |volume=129 |journal=Nature |url=http://web.mit.edu/22.54/resources/Chadwick.pdf |bibcode=1932Natur.129Q.312C |s2cid=4076465 |doi-access=free}}</ref> Chadwick het 'n ionisasiekamer gebruik om protone waar te neem wat deur berilliumstraling uit verskeie elemente geslaan is, in opvolging van vroeëre waarnemings van [[Irène Joliot-Curie|die Joliot-Curies]]. In Chadwick se woorde: "Om die groot deurdringingsvermoë van die straling te verklaar, moet ons verder aanvaar dat die deeltjie geen netto lading het nie." Die bestaan van die neutron is in 1920 vir die eerste keer deur Rutherford veronderstel, en in Chadwick se woorde: "Hoe op aarde sou jy 'n groot kern met 'n groot positiewe lading opbou? En die antwoord was 'n neutrale deeltjie."<ref name="rr"/>{{rp|153-165}} Hy het sy bevindings daarna in groter besonderhede bekend gemaak.<ref>{{cite journal |doi=10.1098/rspa.1932.0112 |author=Chadwick, J. |year=1932 |title=The existence of a neutron |journal=Proceedings of the Royal Society A |volume=136 |issue=830 |pages=692-708 |url=http://www.chemteam.info/Chem-History/Chadwick-1932/Chadwick-neutron.html |bibcode=1932RSPSA.136..692C |doi-access=free}} en {{cite journal |doi=10.1098/rspa.1933.0152 |author=Chadwick, J. |year=1933 |title=The Bakerian Lecture: The neutron |journal=Proceedings of the Royal Society A |volume=142 |issue=846 |pages=1-25 |bibcode=1933RSPSA.142....1C |doi-access=free}}</ref> In die woorde van Richard Rhodes sou die neutron "dus as 'n nuwe kernsonde met uitnemende deurdringingsvermoë dien". Philip Morrison het dit so gestel: "'n Bundel termiese neutrone wat teen omtrent die spoed van klank beweeg, lewer baie makliker kernreaksies in talle materiale as 'n bundel protone wat duisende kere vinniger beweeg." Volgens Rhodes het die vertraging van 'n neutron dit meer tyd in die omgewing van die kern gegee, en dit het dit meer tyd gegee om gevang te word. Fermi se span, wat stralende vangs, naamlik die uitstraling van gammastraling nadat die kern 'n neutron gevang het, ondersoek het, het sestig elemente bestudeer en in veertig van hulle radioaktiwiteit geïnduseer. In die proses het hulle die vermoë van waterstof om neutrone te vertraag, ontdek.<ref name="rr"/>{{rp|165,216-220}} Enrico Fermi en sy kollegas in [[Rome]] het die resultate van die bombardering van uraan met neutrone in 1934 ondersoek.<ref>E. Fermi, E. Amaldi, O. D'Agostino, F. Rasetti en E. Segrè (1934) "Radioattività provocata da bombardamento di neutroni III", ''La Ricerca Scientifica'', vol.&nbsp;5, nr.&nbsp;1, bl.&nbsp;452-453.</ref> Fermi het tot die gevolgtrekking gekom dat sy eksperimente nuwe elemente met 93 en 94 protone geskep het, wat die groep ausenium en hesperium genoem het. Nie almal is egter deur Fermi se ontleding van sy resultate oortuig nie, hoewel hy die Nobelprys vir fisika van 1938 sou ontvang vir sy "bewyse van die bestaan van nuwe radioaktiewe elemente wat deur neutronbestraling gelewer word, en vir sy verwante ontdekking van kernreaksies wat deur stadige neutrone teweeggebring word". Die Duitse chemikus [[Ida Noddack]] het in 1934 opvallend voorgestel dat die kern, in plaas daarvan dat 'n nuwe, swaarder element 93 geskep word, "denkbaar in verskeie groot fragmente opbreek".<ref>{{cite journal |author=Ida Noddack |year=1934 |page=653 |issue=37 |title=Über das Element 93 |volume=47 |journal=Zeitschrift für Angewandte Chemie |url=http://www.chemteam.info/Chem-History/Noddack-1934.html |doi=10.1002/ange.19340473707 |bibcode=1934AngCh..47..653N |url-access=subscription}}</ref> Die aangehaalde beswaar kom egter 'n hele ent verder in die stuk, en dit was net een van verskeie gapings wat sy in Fermi se bewering opgemerk het. Hoewel Noddack 'n gevierde analitiese chemikus was, het sy nie die agtergrond in fisika gehad om die omvang van haar voorstel te begryp nie.<ref>{{cite book |last=Hook |first=Ernest B. |editor-last=Hook |editor-first=Ernest B. |title=Prematurity in Scientific Discovery: On Resistance and Neglect |contribution=Interdisciplinary Dissonance and Prematurity: Ida Noddack's Suggestion of Nuclear Fission |pages=124-148 |publisher=University of California Press |location=Berkeley en Los Angeles |date=2002 |isbn=978-0-520-23106-1 |oclc=883986381}}</ref> [[Lêer:Nuclear Fission Experimental Apparatus 1938 - Deutsches Museum - Munich.jpg|duimnael|links|Die kernsplytinguitstalling in die Deutsches Museum in [[München]]. Die tafel en instrumente is die oorspronklikes,<ref>{{cite web |url=https://digital.deutsches-museum.de/de/digital-catalogue/collection-object/71930/ |title=Originalgeräte zur Entdeckung der Kernspaltung, "Hahn-Meitner-Straßmann-Tisch" |publisher=Deutsches Museum}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ww8rqqVCBxo |title=Entdeckung der Kernspaltung 1938, Versuchsaufbau, Deutsches Museum München &#124; Faszination Museum |website=YouTube |date=7 Julie 2015}}</ref> maar sou nie in dieselfde vertrek bymekaar gewees het nie.]] Ná Fermi se publikasie het Otto Hahn, Lise Meitner en Fritz Strassmann soortgelyke eksperimente in Berlyn begin uitvoer. Meitner, 'n Oostenrykse Jood, het haar Oostenrykse burgerskap met die [[Anschluss]], die vereniging van Oostenryk met Duitsland in Maart 1938, verloor, maar sy het in Julie 1938 na [[Swede]] gevlug en 'n briefwisseling met Hahn in Berlyn begin. Haar neef Otto Robert Frisch, self ook 'n vlugteling, was toevallig ook in Swede toe Meitner 'n brief van Hahn gedateer 19 Desember ontvang het waarin hy sy chemiese bewys beskryf het dat 'n deel van die produk van die bombardering van uraan met neutrone [[barium]] was. Hahn het 'n ''bars'' van die kern voorgestel, maar hy was onseker oor wat die fisiese grondslag van die resultate was. Barium het 'n atoommassa 40% kleiner as uraan, en geen voorheen bekende metode van radioaktiewe verval kon so 'n groot verskil in die massa van die kern verklaar nie. Frisch was skepties, maar Meitner het Hahn se vermoë as chemikus vertrou; Marie Curie het barium al baie jare lank van radium geskei en die tegnieke was welbekend. Meitner en Frisch het Hahn se resultate daarna korrek vertolk as 'n teken dat die kern van uraan omtrent in die helfte gesplyt het. Frisch het voorgestel dat die proses "kernsplyting" genoem word, na analogie van die verdeling van 'n lewende sel in twee selle, wat destyds binêre splyting genoem is. Net soos die term "kettingreaksie" later uit die chemie geleen sou word, is die term "splyting" uit die biologie geleen.<ref>{{cite book |last=Frisch |first=Otto Robert |title=What Little I Remember |year=1980 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-52-128010-9 |pages=114-117}}</ref> Nuus van die nuwe ontdekking, wat tereg as 'n geheel nuwe fisiese effek met groot wetenskaplike en moontlik ook praktiese moontlikhede gesien is, het vinnig versprei. Meitner en Frisch se vertolking van die ontdekking van Hahn en Strassmann het saam met Niels Bohr, wat by die Princeton-universiteit sou klasgee, die Atlantiese Oseaan oorgesteek. I. I. Rabi en Willis Lamb, twee fisici van die Columbia-universiteit wat by Princeton gewerk het, het die nuus gehoor en dit na Columbia teruggeneem. Rabi het gesê dat hy dit vir Enrico Fermi vertel het; Fermi het die eer aan Lamb gegee. Bohr het kort daarna van Princeton na Columbia gegaan om Fermi te sien. Toe hy Fermi nie in sy kantoor vind nie, het Bohr na die siklotronarea gegaan en Herbert L. Anderson daar gekry. Bohr het hom aan die skouer gegryp en gesê: "Jong man, laat ek jou van iets nuuts en opwindends in die fisika vertel."<ref name="rr"/>{{rp|268}} Dit was vir 'n aantal wetenskaplikes by Columbia duidelik dat hulle moes probeer om die energie op te spoor wat die kernsplyting van uraan deur neutronbombardering vrystel. Op 25 Januarie 1939 het 'n span van die Columbia-universiteit die eerste kernsplytingseksperiment in die Verenigde State uitgevoer,<ref>{{cite journal |author1=H. L. Anderson |author2=E. T. Booth |author3=J. R. Dunning |author4=E. Fermi |author5=G. N. Glasoe |author6=F. G. Slack |name-list-style=amp |title=The Fission of Uranium |journal=Physical Review |volume=55 |issue=5 |page=511 |year=1939 |doi=10.1103/PhysRev.55.511.2 |bibcode=1939PhRv...55..511A}}</ref> en dit is in die kelder van Pupin Hall gedoen. Die eksperiment het behels dat uraanoksied in 'n ionisasiekamer geplaas en met neutrone bestraal word, en dat die energie wat so vrygestel word, gemeet word. Die resultate het bevestig dat splyting plaasvind en sterk daarop gedui dat dit bepaald die isotoop uraan-235 was wat splyt. Die volgende dag het die vyfde Washingtonse Konferensie oor Teoretiese Fisika in [[Washington, D.C.]] onder die gesamentlike beskerming van die George Washington-universiteit en die Carnegie-instelling van Washington begin, en die nuus oor kernsplyting het daar nog verder versprei, wat baie meer eksperimentele demonstrasies aangemoedig het.<ref name="rr"/>{{rp|267-270}} Die Hahn-en-Strassmann-artikel van 6 Januarie 1939 het die ontdekking van splyting aangekondig. In hul tweede publikasie oor kernsplyting, in Februarie 1939, het Hahn en Strassmann die term ''Uranspaltung'' (uraansplyting) vir die eerste keer gebruik en die bestaan en vrystelling van bykomende neutrone gedurende die splytingsproses voorspel, wat die moontlikheid van 'n kernkettingreaksie geopen het.<ref>{{cite journal |last1=Hahn |first1=O. |last2=Strassmann |first2=F. |title=Nachweis der Entstehung aktiver Bariumisotope aus Uran und Thorium durch Neutronenbestrahlung; Nachweis weiterer aktiver Bruchstücke bei der Uranspaltung |journal=Naturwissenschaften |volume=27 |issue=6 |pages=89-95 |date=Februarie 1939 |doi=10.1007/BF01488988 |bibcode=1939NW.....27...89H |s2cid=33512939}}</ref> Die artikel van Meitner en Frisch van 11 Februarie 1939 het die proses met die verdeling van 'n vloeistofdruppel vergelyk en die energie wat vrygestel word, op 200&nbsp;MeV geskat.<ref>{{cite journal |last1=Meitner |first1=Lise |last2=Frisch |first2=O. R. |title=Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction |url=https://www.nature.com/articles/143239a0 |journal=Nature |access-date=20 September 2023 |date=1939 |volume=143 |issue=3615 |pages=239-240 |doi=10.1038/143239a0 |bibcode=1939Natur.143..239M |s2cid=4113262 |url-access=subscription}}</ref> Die artikel van Bohr en Wheeler van 1 September 1939 het hierdie vloeistofdruppelmodel gebruik om die besonderhede van splyting te kwantifiseer, insluitend die energie wat vrygestel word, die deursnee vir neutrongeïnduseerde splyting te skat en af te lei dat ²³⁵U die grootste bydraer tot daardie deursnee en tot stadigeneutronsplyting is.<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=Niels |last2=Wheeler |first2=John |title=The Mechanism of Nuclear Fission |journal=Physical Review |date=1939 |volume=56 |issue=5 |pages=426-450 |doi=10.1103/PhysRev.56.426 |bibcode=1939PhRv...56..426B |doi-access=free}}</ref><ref name="rr"/>{{rp|262,311}}<ref name="ww"/>{{rp|9-13}} === Verwesenliking van die splytingskettingreaksie === [[Lêer:Stagg Field reactor.jpg|duimnael|'n Tekening van die eerste kunsmatige reaktor, Chicago Pile-1]] In hierdie tydperk het die Hongaarse fisikus [[Leó Szilárd]] besef dat die neutrongedrewe splyting van swaar atome gebruik kon word om 'n kernkettingreaksie te skep. So 'n reaksie met neutrone was 'n gedagte wat hy in 1933 die eerste keer geformuleer het nadat hy Rutherford se neerhalende opmerkings oor die lewering van krag uit neutronbotsings gelees het. Szilárd kon egter nie 'n neutrongedrewe kettingreaksie met berillium bereik nie. Szilárd het dit so gestel: "As ons 'n element kon vind wat deur neutrone gesplyt word en wat ''twee'' neutrone sou uitstraal wanneer dit ''een'' neutron absorbeer, sou so 'n element, as dit in 'n groot genoeg massa saamgevoeg word, 'n kernkettingreaksie kon onderhou." Op 25 Januarie 1939, nadat hy van Hahn se ontdekking by [[Eugene Wigner]] gehoor het, het Szilárd opgemerk: "As genoeg neutrone uitgestraal word ... dan behoort dit natuurlik moontlik te wees om 'n kettingreaksie te onderhou. Al die dinge wat [[H.G. Wells]] voorspel het, het vir my plotseling werklik gelyk." Nadat die Hahn-en-Strassmann-artikel gepubliseer is, het Szilárd in 'n brief aan Lewis Strauss opgemerk dat "die energie wat in hierdie nuwe reaksie vrygestel word, baie hoër as in alle voorheen bekende gevalle moet wees", wat tot "die grootskaalse lewering van energie en radioaktiewe elemente, en ongelukkig miskien ook tot atoombomme" kon lei.<ref>{{cite book |last1=Zoellner |first1=Tom |title=Uranium |date=2009 |publisher=Viking Penguin |isbn=978-0-670-02064-5 |pages=28-30}}</ref><ref name="rr"/>{{rp|26-28,203-204,213-214,223-225,267-268}} Szilárd het Fermi in New York en Frédéric Joliot-Curie in [[Parys]] daarna aangespoor om nie oor die moontlikheid van 'n kettingreaksie te publiseer nie, sodat die Nazi-regering nie aan die vooraand van wat later as die [[Tweede Wêreldoorlog]] bekend sou staan, van die moontlikhede bewus sou raak nie. Fermi het met 'n mate van huiwering tot selfsensuur ingestem. Joliot-Curie het egter nie, en in April 1939 het sy span in Parys, waaronder Hans von Halban en Lew Kowarski, in die tydskrif ''Nature'' berig dat die aantal neutrone wat met die kernsplyting van uraan uitgestraal word, destyds op 3,5 per splyting gestel is.<ref>{{cite journal |author1=H. Von Halban |author2=F. Joliot |author3=L. Kowarski |name-list-style=amp |title=Number of Neutrons Liberated in the Nuclear Fission of Uranium |journal=Nature |volume=143 |issue=3625 |page=680 |year=1939 |doi=10.1038/143680a0 |bibcode=1939Natur.143..680V |s2cid=4089039 |doi-access=free}}</ref> Szilárd en Walter Zinn het bevind dat "die aantal neutrone wat deur splyting uitgestraal word, omtrent twee is", en Fermi en Anderson het "'n opbrengs van omtrent twee neutrone vir elke neutron wat gevang word" geskat.<ref name="rr"/>{{rp|290-291,295-296}} Met die nuus van splytingsneutrone uit uraansplyting het Szilárd die moontlikheid van 'n kernkettingreaksie met uraan onmiddellik begryp. In die somer van 1939 het Fermi en Szilárd die gedagte van 'n kernreaktor, 'n stapel, voorgestel om hierdie proses te bemiddel. Die stapel sou natuurlike uraan as brandstof gebruik. Fermi het veel vroeër al aangetoon dat neutrone veel doeltreffender deur atome gevang word as hulle lae energie het, die sogenaamde stadige of termiese neutrone, want om kwantumredes het dit die atome na veel groter teikens vir die neutrone laat lyk. Om die sekondêre neutrone wat die splytende uraankerne vrystel, te vertraag, het Fermi en Szilárd dus 'n grafietmoderator voorgestel waarteen die vinnige, hoë-energie- sekondêre neutrone sou bots en so doeltreffend vertraag sou word. Met genoeg uraan en met suiwer genoeg grafiet sou hul stapel teoreties 'n stadigeneutronkettingreaksie kon onderhou, en dit sou op die lewering van hitte sowel as die skepping van radioaktiewe splytingsprodukte uitloop.<ref name="rr"/>{{rp|291,298-302}} In Augustus 1939 het Szilárd, [[Edward Teller|Teller]] en Wigner gedink dat die Duitsers van die splytingskettingreaksie gebruik sou kon maak, en hulle is aangespoor om die aandag van die Amerikaanse regering op die saak te probeer vestig. Hiervoor het hulle [[Albert Einstein]] oorreed om sy naam aan 'n brief aan president [[Franklin D. Roosevelt]] te leen. Op 11 Oktober is die Einstein-Szilárd-brief deur Alexander Sachs afgelewer. Roosevelt het die implikasies vinnig begryp en gesê: "Alex, waarop jy uit is, is om te sorg dat die Nazi's ons nie opblaas nie." Roosevelt het die stigting van die Adviesraad oor Uraan beveel.<ref name="rr"/>{{rp|303-309,312-317}} In Februarie 1940, met die aanmoediging van Fermi en John R. Dunning, kon Alfred O. C. Nier U-235 en U-238 in 'n glas[[massaspektrometrie|massaspektrometer]] van uraantetrachloried skei. Dunning het die U-235-monster daarna met neutrone van die Columbia-universiteit se [[siklotron]] gebombardeer en bevestig dat "U-235 vir die stadigeneutronsplyting van uraan verantwoordelik was".<ref name="rr"/>{{rp|297-298,332}} By die [[Universiteit van Birmingham]] het Frisch met Rudolf Peierls saamgespan, wat aan 'n formule vir die kritieke massa gewerk het. Met die aanname dat isotoopskeiding moontlik was, het hulle ²³⁵U oorweeg, waarvan die deursnee nog nie bepaal was nie, maar wat vermoedelik veel groter as dié van natuurlike uraan was. Hulle het bereken dat slegs 'n halwe kilogram of wat, in 'n volume kleiner as 'n gholfbal, op 'n kettingreaksie vinniger as verdamping sou uitloop, en dat die ontploffing wat daaruit volg, 'n temperatuur hoër as dié binne-in die son en druk groter as dié in die middel van die aarde sou lewer. Die koste van isotoopskeiding sou daarby "in vergelyking met die koste van die oorlog onbeduidend wees". Teen Maart 1940, met die aanmoediging van Mark Oliphant, het hulle die Frisch-Peierls-memorandum in twee dele geskryf: "Oor die konstruksie van 'n 'superbom' gebaseer op 'n kernkettingreaksie in uraan" en "Memorandum oor die eienskappe van 'n radioaktiewe 'superbom'". Op 10 April 1940 is die eerste vergadering van die MAUD-komitee gehou.<ref name="rr"/>{{rp|321-325,330-331,340-341}} In Desember 1940 het Franz Simon in Oxford sy skatting van die grootte van 'n werklike skeidingsaanleg geskryf, waarin hy gasdiffusie as die beste metode vir die skeiding van uraanisotope voorgestel het.<ref name="rr"/>{{rp|339,343}} Op 28 Maart 1941 het Emilio Segrè en Glenn Seaborg berig oor die "sterk aanduidings dat ²³⁹Pu splyting met stadige neutrone ondergaan". Dit het beteken dat chemiese skeiding 'n alternatief vir die skeiding van uraanisotope was: 'n kernreaktor met natuurlike uraan as brandstof kon eerder 'n plutoniumisotoop lewer om ²³⁵U as kernplofstof te vervang. In Mei het hulle aangetoon dat die deursnee van plutonium 1,7 keer dié van U-235 is, en toe plutonium se deursnee vir vinnige splyting op tien keer dié van U-238 gemeet is, het plutonium 'n haalbare opsie vir 'n bom geword.<ref name="rr"/>{{rp|346-355,366-368}} In Oktober 1941 het MAUD sy finale verslag aan die Amerikaanse regering vrygestel. Die verslag het gelui: "Ons het nou tot die gevolgtrekking gekom dat dit moontlik sal wees om 'n doeltreffende uraanbom te maak ... Die materiaal vir die eerste bom kan teen die einde van 1943 gereed wees."<ref name="rr"/>{{rp|368-369}} In November 1941 kon John Dunning en Eugene T. Booth die verryking van uraan deur gasdiffusie oor 'n versperring demonstreer. Op 27 November het Vannevar Bush die Nasionale Akademie van Wetenskappe se derde verslag aan Roosevelt oorhandig; die verslag het onder meer gevra dat alle stelsels vir isotoopskeiding parallel ontwikkel word. Op 6 Desember het Bush en James Conant die Uraankomitee se take herorganiseer, met Harold Urey wat gasdiffusie ontwikkel, [[Ernest Lawrence]] elektromagnetiese skeiding, Eger V. Murphree sentrifuges, en Arthur Compton wat vir teoretiese studies en ontwerp verantwoordelik was.<ref name="rr"/>{{rp|381,387-388}} Op 23 April 1942 het wetenskaplikes van die Metallurgiese Laboratorium sewe moontlike maniere bespreek om plutonium uit bestraalde uraan te onttrek, en hulle het besluit om ondersoek na al sewe te doen. Op 17 Junie is die eerste lading uraannitraathekshidraat met neutrone in die siklotron van die Washington-universiteit in St. Louis gebombardeer, en op 27 Julie was die bestraalde materiaal vir Glenn Seaborg se span gereed. Op 20 Augustus het hulle met ultramikrochemiese tegnieke daarin geslaag om plutonium te onttrek.<ref name="rr"/>{{rp|408-415}} In Mei 1942 het Gertrude Scharff Goldhaber by die Brookhaven Nasionale Laboratorium vir die eerste keer oor die uitstraling van verskeie neutrone gedurende die spontane splyting van uraan berig. Haar navorsing is geheim gehou.<ref>{{cite web |last=Perkowitz |first=Sidney |date=28 Maart 2023 |title=Exploring the nuclear world: the life and science of Gertrude Scharff-Goldhaber |url=https://physicsworld.com/a/exploring-the-nuclear-world-the-life-and-science-of-gertrude-scharff-goldhaber/ |access-date=20 Mei 2026 |website=Physics World}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Scharff-Goldhaber |first1=G. |last2=Klaiber |first2=G. S. |date=1 Augustus 1946 |title=Spontaneous Emission of Neutrons from Uranium |url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRev.70.229.2 |journal=Physical Review |volume=70 |issue=3-4 |pages=229 |doi=10.1103/PhysRev.70.229.2 |issn=0031-899X |url-access=subscription}}</ref> Vanaf April 1939 het die skep van 'n kettingreaksie in natuurlike uraan, eerder as isotoopskeiding, Fermi en Szilárd se doel geword. Hul eerste pogings het 230&nbsp;kg uraanoksied van die Eldorado Radium Corporation gebruik, wat in twee en vyftig houers van 5&nbsp;cm in deursnee en 60&nbsp;cm lank in 'n tenk [[mangaan]]oplossing gepak is, en daarmee kon hulle bevestig dat meer neutrone uitgestraal as geabsorbeer word. Die waterstof in die water het egter die stadige neutrone geabsorbeer wat vir splyting nodig is, en koolstof in die vorm van grafiet is daarna oorweeg weens sy kleiner vangdeursnee. In April 1940 kon Fermi die potensiaal van koolstof vir 'n stadigeneutronkettingreaksie bevestig nadat hy die National Carbon Company se grafietblokke by die Pupin-laboratoriums ontvang het. In Augustus en September het die Columbia-span die deursneemetings uitgebrei deur 'n reeks eksponensiële stapels van 'n uraan-grafietrooster te bou. Fermi se doel was om die kritieke massa te bepaal wat vir volgehoue neutronlewering nodig is, en hy het die lewerfaktor ''k'' omskryf om die kettingreaksie te beoordeel, waarby 'n waarde van 1,0 'n volgehoue kettingreaksie aandui. In September 1941 kon Fermi se span net 'n ''k''-waarde van 0,87 bereik, en in April 1942, voordat die projek in Chicago gesentraliseer is, het hulle 0,918 bereik deur die vog uit die oksied te verwyder. In Mei 1942, nadat een van die eksponensiële stapels by Stagg Field 'n ''k'' van 0,995 bereik het, het Fermi 'n volskaalse kettingreagerende stapel beplan: Chicago Pile-1. Die aanskaf van suiwerder vorme van grafiet, sonder spore van boor en sy groot deursnee, het van die uiterste belang geword, en so ook die aanskaf van hoogs gesuiwerde oksied van Mallinckrodt Chemical Works en uiteindelik van suiwer uraanmetaal uit die Ames-proses, wat die oksiedpseudosfere vervang het. Van 16 November 1942 het Herbert L. Anderson en Walter Zinn in twee skofte 'n stapel gebou wat teen 1 Desember 57 lae bereik het. Die finale stapel het uit omtrent 350&nbsp;ton grafiet, 36,6&nbsp;ton uraanoksied en 5,6&nbsp;ton uraanmetaal bestaan, met tien [[kadmium]]beheerstawe. Op 2 Desember 1942, met ''k'' wat 1,0 nader, het Fermi al die beheerstawe op een na laat verwyder en daarna die laaste een geleidelik verwyder. Die klikke van die neutronteller het toegeneem, en so ook die pennetekenaar, toe Fermi aangekondig het: "Die stapel het krities geword." Hulle het 'n ''k'' van 1,006 bereik, wat beteken het dat die neutronintensiteit elke twee minute verdubbel, benewens dat die stapel plutonium teel.<ref name="rr"/>{{rp|298-301,333-334,394-397,400-401,428-442}} === Manhattan-projek en daarna === {{Sien ook|Manhattan-projek}} In die Verenigde State is 'n volskaalse poging om atoomwapens te maak, laat in 1942 begin. Hierdie werk is in 1943 deur die Amerikaanse Weermag se korps van ingenieurs oorgeneem en as die Manhattan-ingenieursdistrik bekend gestel. Die hoogs geheime [[Manhattan-projek]], soos dit in die omgang bekend was, is deur generaal [[Leslie Groves]] gelei. Onder die projek se dosyne terreine was Hanford in Washington, wat die eerste kernreaktors op industriële skaal gehad het en plutonium gelewer het; Oak Ridge in Tennessee, wat hoofsaaklik met uraanverryking te doen gehad het; en Los Alamos in [[Nieu-Meksiko]], die wetenskaplike middelpunt vir navorsing oor die ontwikkeling en ontwerp van die bom. Ander terreine, veral die Berkeley-stralingslaboratorium en die Metallurgiese Laboratorium aan die Universiteit van Chicago, het belangrike bydraende rolle gespeel. Die algehele wetenskaplike leiding van die projek is deur die fisikus [[Robert Oppenheimer]] bestuur. In Julie 1945 is die eerste atoomplofbare toestel, bekend as "The Gadget", in die woestyn van Nieu-Meksiko in die Trinity-toets ontplof. Dit is met plutonium wat by Hanford geskep is, aangedryf. In Augustus 1945 is nog twee atoomtoestelle teen die Japannese stede [[Hirosjima]] en Nagasaki gebruik: "[[Little Boy]]", 'n uraan-235-bom, en "[[Fat Man]]", 'n plutoniumbom. === Natuurlike splytingskettingreaktors op Aarde === Kritikaliteit in die natuur is ongewoon. By drie ertsneerslae by Oklo in [[Gaboen]] is sestien plekke, die sogenaamde Oklo-fossielreaktors, ontdek waar volgehoue kernsplyting omtrent 2&nbsp;miljard jaar gelede plaasgevind het. Die Franse fisikus Francis Perrin het die Oklo-fossielreaktors in 1972 ontdek, maar Paul Kuroda het dit reeds in 1956 veronderstel.<ref>{{cite journal |author=P. K. Kuroda |doi=10.1063/1.1743058 |title=On the Nuclear Physical Stability of the Uranium Minerals |year=1956 |page=781 |issue=4 |volume=25 |journal=The Journal of Chemical Physics |url=http://nuclearplanet.com/Kuroda%201956.pdf |bibcode=1956JChPh..25..781K}}</ref> Grootskaalse kettingreaksies in natuurlike uraan, deur ligte water gemodereer, het ver in die verlede voorgekom en sou vandag nie moontlik wees nie. Hierdie antieke proses kon slegs ligte water as moderator gebruik omdat natuurlike uraan 2&nbsp;miljard jaar gelede ryker aan die korterlewende splytbare isotoop ²³⁵U was, omtrent 3%, as die natuurlike uraan wat vandag beskikbaar is, wat net 0,7% bevat en tot 3% verryk moet word om in ligwaterreaktors bruikbaar te wees. == Sien ook == * [[Kernfusie]] * [[Kernaandrywing]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leeswerk == * {{cite book |title=DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 |date=Januarie 1993 |publisher=U.S. Department of Energy |url=http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf |id=DOE-HDBK-1019/1-93 |access-date=3 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf |archive-date=19 Maart 2014}} * {{cite book |title=DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 |date=Januarie 1993 |publisher=U.S. Department of Energy |url=http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf |id=DOE-HDBK-1019/2-93 |access-date=3 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf |archive-date=3 Desember 2013}} * {{cite journal |last1=Bulgac |first1=Aurel |last2=Jin |first2=Shi |last3=Stetcu |first3=Ionel |title=Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future |journal=Frontiers in Physics |date=2020 |volume=8 |article-number=63 |doi=10.3389/fphy.2020.00063 |arxiv=1912.00287 |bibcode=2020FrP.....8...63B |doi-access=free}} == Eksterne skakels == * [http://www.atomicarchive.com/Effects/index.shtml The Effects of Nuclear Weapons] * [http://www.aip.org/history/mod/fission/fission1/01.html The Discovery of Nuclear Fission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216210730/http://www.aip.org/history/mod/fission/fission1/01.html |date=16 Februarie 2010}}, 'n historiese weergawe met klank en gidse vir onderwysers van die American Institute of Physics se geskiedenissentrum * [http://www.atomicarchive.com/Fission/Fission1.shtml Nuclear Fission Explained] by atomicarchive.com {{Normdata}} [[Kategorie:Kernfisika]] negt3o841phbbtv6g2mq5oub28xxuy7 0 53726 2976763 2912410 2026-10-08T12:38:56Z ~2026-54325-75 215843 2976763 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Politieke party | party_naam = Partij voor de Dieren | afkorting = PvdD | party_logo = | logobeskrywing = | logo_onderskrif = | leier = Christine Teunissen | slagspreuk = | gestig = [[28 Oktober]] [[2002]] | ontbind = | samesmelting_van = | afgestig_van = | voorafgegaan = | samesmelting_met = | opgevolg = | nuusbrief = | hoofkwartiere = | studente_vleuel = | jeugvleuel = PINK! | ideologie = Groen politiek, dierebevryding, Euroskeptisme | nasionaal = | internasionaal = | kleure = groen | webwerf = [http://www.partijvoordedieren.nl ''partijvoordedieren.nl''] }} Die '''Party vir die Diere''' ([[Nederlands]]: ''Partij voor de Dieren'', afgekort ''PvdD'') is 'n [[Nederland]]se politieke party, wat op [[28 Oktober]] [[2002]] gestig is. Die party staan vir 'n [[dier]]- en omgewingsvriendelike beleid. Nederland is sedert 30 November 2006 die eerste land ter wêreld waarin 'n party met dié hooftema in die parlement verteenwoordig is. Die politieke leier is [[Christine Teunissen]]. Die verkiesings van die nuwe [[Tweede Kamer]] op 22 November 2023 is deur die Party vir die Diere verloor. Die party het 3 setels behaal (-3). Die verkiesings van die nuwe Tweede Kamer op 29 Oktober 2025 is deur die Party vir die Diere nóg verloor nóg gewen. == Partyleiers == * Marianne Thieme: 28 Oktober 2002 – 9 Oktober 2019 * Esther Ouwehand: 9 Oktober 2019 – 5 Junie 2026 * Christine Teunissen: 5 Junie 2026 - nou == Bronne == * [https://www.parlement.com/id/vhnnmt7j73yg/partij_voor_de_dieren_pvdd Partij voor de Dieren (PvdD)], Parlement.com * [https://dnpp.nl/dnpp/pp/pvdd Partij voor de Dieren (PvdD)], DNPP == Eksterne skakels == * [https://www.partijvoordedieren.nl/ Amptelike webwerf] {{Saadjie}} {{Politieke partye in Nederland}} [[Kategorie:Politieke partye in Nederland]] moaciy0ypdcfw436w1kcab0z1xjovuo 0 68915 2976823 2447879 2026-10-08T18:55:57Z Dumbassman 62009 2976823 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Cesar Virata | beeld = Cesar Virata, 1983.jpg | beeldonderskrif = Cesar Virata in 1983 | orde = 4de Eerste Minister van die Filippyne | termynaanvang = [[30 Junie]] [[1981]] | termyneinde = [[25 Februarie]] [[1986]] | president = [[Ferdinand Marcos]] | vise = [[José Roño]] | voorganger = [[Ferdinand Marcos]] | opvolger = [[Salvador Laurel]] | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1930 | geboortemaand = 12 | geboortedag = 12 | geboorteplek = Kawit, Cavite, [[Filippyne]] | sterftedatum = {{SDEO|2026|10|02|1930|12|12}} | sterfteplek = | party = Kilusang Bagong Lipunan (1978–1986) | orde2 = 3de Direkteur-generaal van die Nasionale Ekonomiese en Ontwikkelingsowerheid | termynaanvang2 = [[1983]] | termyneinde2 = [[1984]] | vise2 = | voorganger2 = [[Placido Mapa, Jr.]] | opvolger2 = [[Vicente Valdepeñas, Jr.]] | orde3 = Sekretaris van Finansies | termynaanvang3 = [[9 Februarie]] [[1970]] | termyneinde3 = [[3 Maart]] [[1986]] | vise3 = | voorganger3 = [[Eduardo Romualdez]] | opvolger3 = [[Jaime Ongpin]] | orde4 = Lid van die Parlement vir Cavite | termynaanvang4 = [[30 Junie]] [[1984]] | termyneinde4 = [[25 Maart]] [[1986]] | vise4 = | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = Lid van die Parlement vir Suid-Tagalog | termynaanvang5 = [[12 Junie]] [[1987]] | termyneinde5 = [[5 Junie]] [[1984]] | vise5 = | voorganger5 = | opvolger5 = | eggenoot = Phylita Gamboa Virata | kinders = | alma_mater = | religie = Iglesia Filipina Independiente | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Cesar Virata''' (geb. [[12 Desember]] [[1930]] – 2 Oktober 2026) was 'n [[Filippyne|Filippynse]] politikus. Hy was van [[1970]]-[[1986]] minister van finansies en van [[1981]] tot [[1986]] [[eerste minister]]. == Bronne == * {{cite news|url=http://news.google.com/newspapers?id=mWMaAAAAIBAJ&sjid=YioEAAAAIBAJ&pg=6941,1085661&dq=cesar-virata&hl=en|title=Aquino Abolishes Assembly, Declares Interim Government|date=25 March 1986|work=Milwaukee Journal|publisher=Associated Press|page=3|accessdate=30 September 2010|archive-date=24 Oktober 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024025906/https://news.google.com/newspapers?id=mWMaAAAAIBAJ&sjid=YioEAAAAIBAJ&pg=6941,1085661&dq=cesar-virata&hl=en|url-status=dead}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Virata, Cesar}} [[Kategorie:Eerste Ministers van die Filippyne]] [[Kategorie:Filippynse ministers]] [[Kategorie:Ministers van Finansies]] [[Kategorie:Geboortes in 1930]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] q7gg7airu2c0mhhouk2gomqz9piqspo 0 71086 2977003 1880382 2026-10-09T11:17:32Z JMK 649 skakel 2977003 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Gustav Preller.jpg|duimnael|270px|Gustav Preller, stigterslid van die Afrikaanse Taalgenootskap.]] [[Lêer:Onze Jan.jpg|duimnael|270px|regs|Jan Hendrik Hofmeyr.]] '''Afrikaanse Taalgenootskap''' (afgekort ATG) is op [[13 Desember]] [[1905]] op 'n kongres in [[Pretoria]] onder leiding van [[Gustav Preller]] gestig. Die doel van die Afrikaanse Taalgenootskap was om mense aan te moedig om [[Afrikaans]] te skryf en te praat, om [[Nederlands]] te leer en albei te kan lees. Die stigting van die Afrikaanse Taalgenootskap, saam met die [[Afrikaanse Taalvereniging]], is as die aanvang van die Tweede [[Afrikaanse Beweging|Afrikaanse Taalbeweging]] beskou. [[Die Volkstem]], waar Preller 'n assistentredakteur was, dokumenteer meeste van die genootskap se werksaamhede en vordering. == Geskiedenis == Die toespraak wat [[Onze Jan Hofmeyr]] op 6 Maart 1905 voor ‘Ons Spreekuur’ op Stellenbosch gelewer het, het aanleiding gegee tot die stigting van die genootskap. Hierin het hy gevra: ‘Is 't ons Ernst?', en het 'n sterk pleidooi gelewer het vir die belange van Nederlands in die private en openbare lewe, in die onderwys en in die staatsdiens. Sy toespraak is in ''[[De Zuid-Afrikaan]]'' gepubliseer en ook in pamflette uitgegee. Dit het oral in die land groot belangstelling gaande gemaak.<ref>A. de Villiers: Die Hollandse Taalbeweging in Suid-Afrika. Kaapstad. Naspers, 1936, bl. 175.</ref> As teenreaksie hierop het dr. Gustav Preller 'n pleidooi gelewer vir [[Afrikaans]]. Preller het in ''De Volksstem'' van 19 April tot 14 Junie [[1905]] 'n reeks artikels geskryf onder die opskrif: "Laat 't ons toch ernst wezen", en sy aksie teen Nederlands gerig met die leuse: "Afrikaans schrijven en spreken, Hollands leren, albei lezen".<ref> A. de Villiers: Die Hollandse Taalbeweging in Suid-Afrika. Kaapstad. Nas-pers, 1936, bl. 179. </ref> == Statute == Die volgende is uittreksels van die statute, soos goedgekeur op die eerste jaarvergadering in 1907: === Naam === Daar bestaan 'n vereniging met die naam van ''Die Afrikaanse Taalgenootskap''. === Doel === Doel van die Genootskap is: # Afrikaners te oortuig dat Afrikaans deur Afrikaners as hul spreek- en skryftaal behoort gebruik te word; # ontwikkeling van die Afrikaanse Taal in suiwere vorm; # aankweking en ontwikkeling van 'n suiwere Suid-Afrikaanse nasionaliteitsgevoel. === Middele === Die Genootskap sal trag om sy doel te bereik: # deur Afrikaners aan te moedig om Afrikaans te praat, te lees en te skryf; # deur te werk vir die oprigting van 'n Afrikaanse tydskrif; # deur aanmoediging van verenigings vir die studie van die Afrikaanse taal en geskiedenis; # deur behulpsaam te wees met die uitgifte en verspreiding van goedkoop Afrikaanse boeke en ander geskrifte; # deur pryse uit te loof of eervolle onderskeiding toe te ken vir opstelle en geskrifte in Afrikaans; # deur die versameling van ou en hedendaagse Afrikaanse letterkunde en publikasie daarvan na gelang van omstandighede; # deur die onderwys in die Nederlandse taal en Suid-Afrikaanse geskiedenis op die skole te help bevorder; # deur samewerking met andere vereniginge wat dieselfde doel beoog; # deur alle andere middele ter hand te neem wat kan help om die doel van die Genootskap op wetlike en behoorlike wyse te bevorder. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Geskiedenis van Afrikaans]] * [[Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] rr0eo9stadkdiwhft3fyhj61yktrid3 0 76659 2976900 2639071 2026-10-08T22:36:09Z Jcwf 4 /* Eksterne skakls */ 2976900 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Eilande | naam = Timor | beeld naam = East Timor map mhn.jpg | beeld byskrif = Topografiese kaart van Timor | beeld grootte = | liggingkaart = Timor Locator.svg | inheemse naam = Pulau Timor | inheemse naam skakel = | bynaam = | ligging = [[Suidoos-Asië]] | koördinate = {{Koördinate|09|14|S|124|56|O|aansig=inlyn,titel}} | argipel = [[Klein-Soenda-eilande]] | totale eilande = | hoofeilande = | oppervlak = 30&nbsp;777 [[Vierkante kilometer|vk km]] | hoogste berg = Berg Tatamailau | hoogte = 2&nbsp;960&nbsp;m | land = Indonesië | land admin afdelingstitel = Provinsie | land admin afdelings = Oos-Nusa Tenggara | land admin afdelingstitel 1 = | land admin afdelings 1 = | land admin afdelingstitel 2 = | land admin afdelings 2 = | land hoofstad = [[Koepang]] | land grootste stad = Koepang | land grootste stad bevolking = 349&nbsp;344 | land leiertitel = | land leiernaam = | land 1 = Oos-Timor | land 1 admin afdelingstitel = | land 1 admin afdelings = | land 1 hoofstad = [[Dili]] | land 1 grootste stad = Dili | land 1 grootste stad bevolking = 222&nbsp;323 | land 1 leiertitel = | land 1 leiernaam = | bevolking = 3&nbsp;182&nbsp;693 | bevolking as of = 2014 | digtheid = 94,5 | etniese groepe = | addisionele inligting = }} '''Timor''' ([[Indonesies]]: ''Pulau Timor'') is die grootste en mees oostelike van die [[Klein-Soenda-eilande]]. Dié eiland word begrens deur die oop [[Indiese Oseaan]] in die suidweste, die [[Savusee]] in die weste, die [[Floressee]] in die noordweste, die [[Bandasee]] in die noordooste en die [[Timorsee]] in die suidooste. Dit is sedert 2002 tussen die [[Indonesië|Indonesiese]] provinsie Oos-Nusa Tenggara in die weste met die [[hoofstad]] [[Koepang]] en die onafhanklike [[republiek]] [[Oos-Timor]] met die hoofstad [[Dili]] opgedeel. In die noorde van die Indonesiese Wes-Timor is die [[Enklawe|eksklawe]] Oecusse van Oos-Timor geleë.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Timor |title=Timor |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=19 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512064249/https://www.britannica.com/place/Timor |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Timor island2.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Timor]] [[Lêer:Timor-map.png|duimnael|links|Politiese kaart van Timor]] Timor is in die noordweste van [[Australië]], in die suidweste van [[Nieu-Guinee]], in die suide van die [[Molukke]], in die suidooste van [[Sulawesi]] en in die ooste van [[Java (eiland)|Java]] geleë. Timor het 'n bevolking van 3&nbsp;182&nbsp;693 in 2014 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 33&nbsp;777&nbsp;km². Timor se naam is afgelei van die [[Maleis]]e woord ''timur'' vir "ooste", aangesien dié eiland aan die oostelike einde van die [[Maleise argipel]] geleë is. In teenstelling met die voormalige [[Nederlandse koloniale ryk|Nederlandse kolonie]] Indonesië (sien [[Nederlands-Indië]]) was die oostelike deel van Timor tussen 1586 en 1975 'n [[Portugese Ryk|Portugese kolonie]]. Ná die uitbreek van die rewolusie in [[Portugal]] sou Oos-Timor van Portugal onafhanklik word, maar is deur sy buurland Indonesië beset. Ná die [[Verenigde Nasies]] se intervensie en bemiddeling kon Oos-Timor op 20 Mei 2002 onafhanklik word. Timor se [[geologie]] is gekenmerk deur baie aktiewe [[Vulkaan|vulkane]] wat dié eiland van suidwes na noordoos gevorm het. Timor se vulkane behoort tot die [[Ring van Vuur]] wat die [[Stille Oseaan]] van [[Nieu-Seeland]] tot [[Chili]] omsirkel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage|Timor}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eilande van Indonesië]] [[Kategorie:Geografie van Oos-Timor]] [[Kategorie:Klein-Soenda-eilande]] ei8yl8q3fsouhpt3u6zjh922exx6te7 0 83678 2976855 2973891 2026-10-08T20:10:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976855 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Polokwane Internasionale Lughawe | nativename = <small>(voorheen Gateway Int. Lughawe)</small> | nativename-r = | image = | IATA = PTG | ICAO = FAPP <center>{{Location map|Limpopo|width=200|float=center |caption=|mark=Airplane silhouette.svg|marksize=10 |label=PTG|position=right |lat_deg=23|lat_min=50|lat_sec=43|lat_dir=S |lon_deg=29|lon_min=27|lon_sec=31|lon_dir=E }}<small>Ligging van die lughawe in Limpopo</small></center> | type = Openbaar | owner = | operator = | city-served = [[Polokwane]] (Pietersburg), [[Suid-Afrika]] | location = | elevation-f = 4&nbsp;076 | elevation-m = 1&nbsp;242 | coordinates = {{Koördinate|23|50|43|S|29|27|31|E|aansig=inlyn,titel}} | website = | r1-number = 01/19 | r1-length-f = 8&nbsp;400 | r1-length-m = 2&nbsp;560 | r1-surface = Teer | r2-number = 05/23 | r2-length-f = 7&nbsp;612 | r2-length-m = 2&nbsp;320 | r2-surface = Teer | stat-year = 2010/11 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 58&nbsp; 723<ref>{{en}} {{cite web | url = http://www.ldrt.gov.za/LPFDB/aviation-statistics.html | title = Aviation Statistics | work = Limpopo Province Freight Databank | publisher = Limpopo provinsiale regering | accessdate = 9 Augustus 2013 | archive-date = 2 Januarie 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150102020246/http://www.ldrt.gov.za/LPFDB/aviation-statistics.html | url-status = dead }}</ref> | stat2-header = Vragmassa | stat2-data = 69,4 metrieke ton | stat3-header = Lugbewegings | stat3-data = 7&nbsp;783 | footnotes = Bron: WorldAeroData.com, 16 November 2007. }} '''Polokwane Internasionale Lughawe''', voorheen bekend as '''Pietersburg Internasionale Lughawe''' of '''Gateway Internasionale Lughawe''' ([[IATA-kode|IATA]]: '''PTG''', [[ICAO]]: '''FAPP'''), is 'n lughawe in diens van die stad [[Polokwane]] (tot 2005 bekend as ''Pietersburg'') in die [[Limpopoprovinsie]] van [[Suid-Afrika]]. Die lughawe is 5&nbsp;km noord van die stad geleë.<ref>{{en}} [http://www.golimpopo.com/transport-details_1.html Limpopo Toerisme & Parke: Lugvervoer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302064222/http://www.golimpopo.com/transport-details_1.html |date= 2 Maart 2013 }}</ref> Dit is in 1996 geopen op die perseel van die voormalige [[Lugmagbasis Pietersburg]].<ref name=History>{{en}} [http://home.intekom.com/gateway/gateway1.htm Gateway Internasionale Lughawe: Geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714132642/http://home.intekom.com/gateway/gateway1.htm |date=14 Julie 2008 }}</ref> Die lughawe het geskeduleerde vlugte van en na [[Johannesburg]] se [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], met vyf vlugte op weeksdae, een vlug op Saterdae en twee op Sondae.<ref name=FlightSchedule>{{en}} [http://home.intekom.com/gateway/gateway3.htm Gateway Internasionale Lughawe: Vlugskedules] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714132354/http://home.intekom.com/gateway/gateway3.htm |date=14 Julie 2008 }}</ref> In 2010/11 het die lughawe 7&nbsp;783 vlugte met 58&nbsp;723 passasiers vir die jaar hanteer.<ref name="History" /> In April 2021 het Suid-Afrikaanse Burgerlugvaartowerheid die lughawe se lisensiekategorie weens die onvoldoende voorsiening van veiligheidsdienste vir geskeduleerde kommersiële vlugte afgegradeer. Vervolgens het [[Airlink]] sy vlugte hierheen opgeskort.<ref>{{en}} {{cite news |first=Nomahlubi |last=Sonjica |date=7 April 2021 |title=Airlink suspends flights to Polokwane after airport downgrade for safety reasons |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-04-07-airlink-suspends-flights-to-polokwane-after-airport-downgrade-for-safety-reasons/ |accessdate=7 April 2021 |work=TimesLIVE}}</ref> == Geskiedenis == Die lughawe is op 29 Maart 1996 amptelik deur meneer Thabo Mbeki, destyds die adjunkpresident en in 2005 die President van die Republiek van Suid-Afrika, geopen. Daarna is die lughawe "Pietersburg Internasionale Lughawe" herdoop en het in 2005 die naam Polokwane Internasionale Lughawe gehad. Belangrike amptelike seremonies by die lughawe sluit in die naamgewing van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se Boeing 747-400 ZS-SBK. Die vliegtuig het op 10 April 1999 die naam ''The Great North'' gekry en is later ''Limpopo'' herdoop.<ref>{{Cite web|url=https://www.planespotters.net/airframe/boeing-747-400-n959ww-fortress-transportation-ftai/34210e|title=OPERATOR HISTORY|date=25 September 2026|website=Plane Spotters net|access-date=25 September 2026}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Infrastruktuur in Mei 2005 === In 2005 was daar twee aanloopbane, wat ’n X gevorm het, en vier groot staanblaaie. Die eindpuntgebou het sy eie staanblad gehad, en ’n staanblad met genommerde parkeerareas was links van die beheertoring geleë. Nog ’n staanblad was regs van die beheertoring geleë, met nog een verder regs van die beheertoring.<ref>{{Cite web|url=https://www.ldtcs.gov.za/LPFDB/aviation-infrastructure.html|title=Polokwane International Airport|date=25 September 2026|website=Limpopo Provincial Government|access-date=25 September 2026}}</ref> Verskeie gras- en betonwalle was aangrensend aan die staanblaaie links en regs van die beheertoring en die staanblad na regs van die beheertoring. ’n Groep van drie parallelle loodse was regs van die beheertoring geleë. ’n Lang loods het ’n hoek gevorm met en was regs van die drie parallelle loodse. Een groep loodse (agt, waarvan sommige deur die Suid-Afrikaanse Polisiediens se lugvleuel gebruik is) was agter die graswal agter die staanblaaie links en regs van die beheertoring. Nog ’n groep loodse (vier) was min of meer in lyn met die eerste groep loodse agter ’n betonwal agter die staanblad ver regs van die beheertoring. ’n Derde groep loodse (ook vier) was agter die betonwal regs van die staanblad wat ver regs van die beheertoring geleë was.<gallery mode="packed"> Lêer:1g 2005-05-21 FAPB167 LR 1229x819.jpg|Algehele sig van die infrastruktuur Lêer:1p 2005-05-21 FAPB077 shd25 1229x819.jpg|Staanblad by beheertoring en G&L Aviation se loods Lêer:Verregse staanblad 2005-05-21 FAPB 246 shd25 1229x819.jpg|Die staanblad ver regs van die beheertoring Lêer:1o 2005-05-21 FAPB029 LR 800x533.jpg|Interair Suid-Afrika se loods Lêer:1h 2005-05-21 FAPB198 LR 800x533.jpg|Die beheertoring en ’n gebou Lêer:1i 2005-05-21 FAPB171 LR 800x533.jpg|Groep van agt loodse </gallery> === Latere verbeterings van die infrastruktuur === As deel van die voorbereidings vir die 2010 FIFA Wêreldbeker is die lughawe opgegradeer. Infrastruktuuropgraderings van die lughawe het ’n aanloopbaanverbetering, die modernisering van die passasierseindpuntfasiliteite en die opknapping van die navigasietoerusting behels. Te danke aan hierdie verbeterings kon die lughawe internasionale huurvlugte, ’n groot toevloei van sokkerentoesiaste en amptelike wedstrydafgevaardigdes hanteer.<ref>{{Cite web|url=https://www.kupi.com/en/explore/south-africa/polokwane/polokwane-airport|title=Polokwane Airport|date=25 September 2026|website=Kupi.com|access-date=25 September 2026}}</ref> === Maatskappye wat in 2005 op die lughawe gebaseer was === Maatskappye wat in 2005 op die lughawe gebaseer was, het eMoyeni Air Charter, G&L Aviation asook Interair Suid-Afrika (’n vliegtuiginstandhoudingsorganisasie) ingesluit. eMoyeni Air Charter is in 1994 gestig. Die maatskappy het onder andere helikopters bedryf. In 2005 het dit jag-, plesier-, sake- en uitsigvlugte onderneem. Die naam ''eMoyeni'' beteken “in die wolke”.<ref>{{Cite web|url=Emoyeni%20Air%20Charter/DATA/Emoyeni%20Air%20Charter2.htm|title=eMoyeni Air Charter|date=28 Mei 2005|website=Emoyeni|access-date=28 Mei 2005}}</ref> In 2005 het G&L Aviation huurvlugte, vliegopleiding en die verhuring en verkoop van vliegtuie behartig. G&L Training was by die lughawe gebaseer. Vliegtuie het die Cessna 172 met die registrasienommer ZS-NWG ingesluit. Die Piper Navajo-vliegtuie met die registrasienommers ZS-MLZ en ZS-MNS is te koop aangebied.<gallery mode="packed"> Lêer:G&L Aviation 2005-05-21 FAPB 229 upsize cr 800x533.jpg|G&L Aviation se loods en dienste Lêer:Zsnwg 2005-05-21 FAPB223 LR 800x533.jpg|G&L Aviation se Cessna 172 Lêer:Zsmlz 2004-05-22 FAPI 080 LR 800x531.jpg|G&L Aviation se Navajo ZS-MLZ in 2004 Lêer:Zsmns 2004-05-22 FAPI 084 shd25 800x531.jpg|G&L Aviation se Navajo ZS-MNS in 2004 Lêer:Zsmns 2004-05-22 FAPI 085 shd25 rot 531x800.jpg|G&L Aviation se Navajo ZS-MNS in 2004 </gallery> [[Lêer:Zsijh 2005-05-21 FAPB028 LR 800x533.jpg|duimnael|Boeing 727-116C ZS-IJH op 21 Mei 2005 in Interair Suid-Afrika se loods]] Interair Suid-Afrika was in 2005 ’n nislugredery waarvan die hoofkwartier in Johannesburg, Suid-Afrika was. Dit was ’n streekslugredery wat daarin gespesialiseer het om volledige dienste aan die sakeman te lewer (hoewel die lugredery ook vir ekonomieseklas-passasiers voorsiening gemaak het). Die roetestruktuur van die maatskappy het bestaan uit geskeduleerde dienste na en van Johannesburg na die Indiese Oseaan-eilande asook lande in Wes-Afrika en spesifiek na die Frans-sprekende lande. Vanaf Johannesburg het die maatskappy na Antananarivo, Réunion, Ndola, Libreville, Cotonou, Brazzaville en Ndjamena gevlieg. In Wes-Afrika het die lugredery na Brazzaville, Bamako, Cotonou, Ouagadougou en Libreville gevlieg (sommige van hierdie dienste is in samewerking met Aero Benin onderneem). Die lugredery is ook as ’n vliegtuiginstandhoudingsorganisasie gesertifiseer en het W-, B- en C-dienste op Boeing 707’s, 727’s en 737’s in sy drievak-loods (die lang loods) op Polokwane Internasionale Lughawe uitgevoer.<ref>{{Cite web|url=Interair%20South%20Africa%20niche.htm|title=Company Profile|date=28 Mei 2005|website=Interair South Africa|access-date=28 Mei 2005}}</ref> <ref>{{Cite web|url=Interair%20South%20Africa%20niche.htm|title=Aircraft Maintenance Capabilities|date=28 Mei 2005|website=Interair South Africa|access-date=28 Mei 2005}}</ref> === Boeing 707’s, 727’s en 737's in 2004 en 2005 === Verskeie Boeing 707’s en 727’s en ouer 737’s kon in 2004 en 2005 op Polokwane Internasionale Lughawe gesien word. ’n Hele sewe Boeing 707’s en 727’s was op 21 Mei 2005 op ’n rybaan links van een van die aanloopbane geparkeer. Hierdie groepie vliegtuie het die Boeing 727's met die registrasienommers 5N-BCY, EL-GPX, TC-IYA en S9-BOE asook die Boeing 707's met die registrasienommers ZS-IJI, 5Y-BNJ en 3C-JZW ingesluit. Daarbenewens was daar in 2004 en 2005 twee Boeing 727’s en twee Boeing 737’s op Interair Suid-Afrika se deel van die lughawe. Hierdie vliegtuie was nie almal volledig nie en is waarskynlik gebruik om onderdele vir ander vliegtuie te verskaf, want toe sommige van hulle in 2004 gesien is, was hulle vollediger.<gallery mode="packed"> Lêer:5nbcy 2004-05-22 FAPB 002 LR 800x531.jpg|Boeing 727-235 registrasie 5N-BCY 22 Mei 2004 Lêer:3b 2005-05-21 FAPB276 LR 800x533.jpg|Vier Boeing 707’s en 727’s op 21 Mei 2005 Lêer:Zsiji 2004-05-22 FAPB 002.jpg|Boeing 707 registrasie ZS-IJI op 22 Mei 2004 Lêer:Elgpx 2004-05-22 FAPB 003 600x398.jpg|Boeing 727-23 registrasie EL-GPX op 22 Mei 2004 Lêer:C5gal 2005-05-21 FAPB015 LR 800x533.jpg|Boeing 727-294 registrasie C5-GAL op 21 Mei 2005 Lêer:3dzzm 2005-05-21 FAPB 009 LR 800x533.jpg|Boeing 737-2HC7C registrasie 3D-ZZM op 21 Mei 2005 Lêer:9jafw 2004-05-22 FAPB 009 LR 800x531.jpg|Boeing 737 registrasie 9J-AFW op 22 Mei 2004 Lêer:9jafw 2005-05-21 FAPB023 LR 800x533.jpg|Boeing 737 registrasie 9J-AFW op 21 Mei 2005 </gallery> == Ander lugvaartattraksies in Pietersburg en Polokwane == <gallery mode="packed"> Lêer:Zshaw 1992-09-19 Piet 2 LR 748x510.jpg|Aero Commander 680 ZS-HAW in Pietersburg, 1992 Lêer:358 2004-05-22 Pietersburg 004 LR 800x531.jpg|Canadair Sabre 358 in Polokwane, 2004 Lêer:1 2004-05-22 Pietersburg Int 005 (2) 600x398.jpg|Skymaster Polokwane Internasionale Lughawe 22 Mei 2004 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting in die eerste twee paragrawe rakende die opening van die lughawe en die naamgewing van Boeing 747 ZS-SBK is van gedenkplate in die lughawe verkry. Die inligting rakende die 2005-infrastruktuurbeskrywing van die lughawe en oor G&L Aviation is deur observasie bekom. ''Jet Airliner Production List'' (Boeing) is gebruik om navorsing te doen oor die inligting wat in sommige fotobyskrifte gebruik word.<ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Jet Airliner Production List – Boeing |date=August 2011 |publisher=The Aviation Hobby Shop |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=77, 86, 91, 141, 181 |language=en}}</ref> Die volgende verwysingsbron is ook geraadpleeg:<ref>{{Cite book |last=Bowers |first=Peter |title=Boeing Aircraft since 1916 |publisher=Putnam Aeronautical Books |year=1989 |isbn=0-85177-804-6 |location=London, United Kingdom |pages=637 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.gcmap.com/airport/PTG FAPP Polokwane Internasionale Lughawe] "Great Circle Mapper" {{Passasierslughawens van Suid-Afrika}} {{en-vertaal|Polokwane International Airport}} [[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Polokwane]] c933brcnko1d0m2c61kfkchyhqzja5k 0 86923 2976980 2970262 2026-10-09T09:15:59Z AFM 21229 /* O */ 2976980 wikitext text/x-wiki Die volgende is voorbeelde van [[argaïsme]]s. Die eerste reeks woorde is afkomstig uit die [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]] (HAT), wat bemerk kan word aan "verouderd" of "histories" wat neffens 'n uitdrukking of term aangedui word. Heelparty woorde word uit woordeboeke weggelaat soos die tyd aanbeweeg. Van die redes sluit in: die opsetlike weglaat van streektaalvorme om standaardiseringsdoeleindes; die wysiging van spelreëls soos bepaal word deur die moderne [[AWS]]; die doelbewuste wegdoen van neerhalende, rassistiese, seksistiese of genderleksikon (taalpolitiek); plek wat ingeruim moet word vir [[neologisme]]s; sowel as 'n verskraling in die gebruik van 'n spesifieke woord in 'n sekere tydgleuf.<br /> Die doel van de tweede lys (''Ander voorbeelde'') is om as barometer te dien van watter woorde tans uitgedien is. Dit kan as 'n moontlike toekomstige voedingsbron vir nuwe woorde dien (deur herlewing), of dit kan 'n beter geskiedkundige prentjie skets van taalgeskiedenis wat betref die 20ste eeu. == HAT == === A === * aanbel * aanbelang * aandien * aankomde (volgende, eerskomende) * aapskeloeder * AB-jab * absent (afwesig) * adret * aftob * Algemeenbeskaaf(d) (standaardtaal) * amegtig * ampsbekleder / ampsbekleër (ampsdraer) * [[antimakassar]] * asiel (as 'n inrigting vir kranksinniges) * Avondmaal / Awendmaal * awend (aand) === B === * badplaas (strandplek) * badskamer (badkamer) * baker * beatnik * bedil * bedilal * bedillerig * bedolwe * bedsermoen * beeldradio (televisie) * beeldsend * beeltenis * befloers * behoef * “dit is dan so beslote” * besonke * bestolene * besuide * betoorgrootmoeder * betoorgrootvader * beurtbly * beween * bil * bloubottel * boekanier * boerematriek * bog (vir draai, buiging, kromming) * bombarie * borrie (’n draagbaar om hooi, vrugte ens. te dra) * bors(t)rok * braaf (in die Nederlandse sin van goed, deugsaam – ’n Brawe Hendrikkie) * breekwater (dwangarbeid as vonnis) * busseltjie === C === * Chaldeër (in die sin van ’n sterrewiggelaar, of waarsêer) === D === * daag (dag word) * daagliks/daeliks * “voor dag en dou” * dag (Ek dag jy weet dit) * dagorde (Neerlandisme vir agenda) * damesgek * dandy * dato * denk (as ’n werkwoord op sy eie) * derf/derwe * des (van die) * desennium (dekade) * deser (van hierdie/ van hierdie maand) * deurheen * deursig * dia * diapositief * dien (met dien verstande) * dienaar * donkiebrekfis * doopgetuie * draadloos (vir radio) * [[dragonder]] * drenk (laat drink) * dubbeljoe * [[dubbeltjie]] * duim (maateenheid) * [[duit]] (geldeenheid) * dukaat * durabel * dyn (joune) === E === * eksempel * elkaar * elkers * elpebeen * enerlei * enigerlei * enquête * erd * es (vuurmaakplek) * estimasie (skatting) * estimeer (skat, raam) === F === * faveur * fidusie (vertroue) * fiedel * [[fonograaf]] * fonogram * fonologie (afdeling in die taalkunde wat handel oor klankveranderinge) * fornuis (stoof) * fors * frank (frank en vry) * frivoliteit * frivool === G === * gaarde * gading * gansegaar * garde (krygsmanne) * gebroeders * gedorie(waar) * geheimskrywer (ou benaming vir sekretaris) * gekog * gekrook * gekurkte (sigaret) * gelaars(d) * gelag (is sy letterlike betekenis van gesamentlike koste van ’n geselskap by ’n kroeg of kafee) * gemak (toilet) * gemakshuisie * gemelik * gener (te ~ tyd) * generale (~ sinode/vergadering) * generlei * genote (~ rus, spyse) * geslaene * gesonge * gestig (inrigting) * gestreng * geswind * gevogelte * gewend * gewrog * [[ghienie]] * gimnasium (benaming van enkele skole aan Suid-Afrika) * ginds * glaas- * goedertieren * goedlags * gorletbeker, gorletkan * gorletkom * grammofoon * gramradio * groothertog * groos (trots) === H === * haard * haarlaat * [[haarlemensis]], haarlemmerolie * hak (kap) * halfkap * halftentwa * halsknopie * halsreg * haperig (twyfelend) * hardepad * harlaboerla * harmonika ([[mondfluitjie]]) * harpenaar * “van hawer tot gort” * hebbe * heel (hy “heel” met ’n sindikaat) * heer (menigte of leër) * heerskaar * heester * hefskroefvliegtuig (helikopter) * heidin * heler (iemand wat “heel”) * hendikep * her (gelede; ook “hierheen”/”herwaarts”) * herbergier * [[herneutermes]] * heug * “heup en skenkel slaan” * hink-stap-sprong (vir driesprong) * historie * hoepelrok * hof (vir tuin) * Hooghollands (Nederlands, soos in Suid-Afrika vroeër geskryf en geleer is) * hostel (koshuis) * houthakker * houtjie (tolletjie) * huik * huisvrou (as eggenote) * hyserbediener === I === * ieder * iedereen * imperiaal (papierformaat) * ingesonke * innaai (boekbindery, naaldwerk) * insien (nagaan, deurlees) * introduksie * intyds (betyds) === J === * japon * jentelman/jintelman * jingo * jongedame * jongedogter * jongejuffrou * jongeling * jongenskool (seunskool) * jongere * jongetjie * jongslede * juts === K === * kabaal (verbond, samespanning) * kabriolet * kafdoppies * kalamiteit * kaper (seerower) * kapittelstokkie * kaplaars * “’n bende van Kardoes” * karga * karkis * karos * karosserie * karpet * kasjet (stempel) * Kaspaas * katderm (vioolsnaar) * katjang ~boontjie, ~ghorrie (grondboontjie) * katlagter (kanon) * katsels * kavalier * kaveer * keldertjie (kissie met likeurflesse) * kemel * kin (vir “ken”) * kenning * kerkdorp * kerkhuis * kerkvers * keurslyf * kurang * kindere (Die kindere Israels) * kindeke * kindertuin * kinds (kens) * klapbroek * kleedtafel * klereklopper * klipkuil * kloek (dapper) * kloekheid * kloekmoedig * kloot (koeël) * kloset (toilet) * knaap (lessenaar) * knaks * kneding * knee * knikkebol * knoet (Russiese gesel) * knoopstewel * knuis * koen (dapper) * “van Koerland se vleis eet” (lui wees) * koewertuur * koffiehuis (nie-alkoholiese eet-en-drinkplek in die openbaar) * “land van [[Kokanje]]” (luilekkerland) * Kolonialer (vir inwoners in Kaapprovinsie tydens Tweede Vryheidsoorlog) * komaf (afkoms) * kommosie * kompanjie (deesdae word slegs Kie. gebruik) * kompanjon * kompleksie * komplimenteus * kondee * konfiture * konfoor * konsensie * konsent * konserf * konserveer * konterfeit (skilder, afbeeld) * konterfeitsel (portret) * kontramine * kontrarie * kooi (bed) * koorssiekte (Malaria) * kop of munt (eerder kruis of munt) * kopek * koringharp * korselet * kraam (kraambed) * krawat (ou benaming vir das) * kryg (oorlog/stryd) * kryger * kwerulant * [[kwispedoor]] (spoegbakkie) === L === * laars * laken (wolstof) * lakense * “Die land aan iets hê” * landauer * landheer * langwylig * lasaret (hospitaal vir melaatses) * lasarus (melaatsheid) * ledekant * leerjonge * leërskare * leesdiens * leeuin * lemmie (glasalbaster in limonadebottel) * lende (bv. uit die lendene van Abraham) * let (verhinder) * letterbak * letterkas * letterspesie / ~spys * “van liewerlee” langsamerhand * limiet * loes (’n loesing gee, pak gee, tugtig) * loodsout * loopjonge * “te loor gaan” (verlore raak) * lor * lui (“mense”, tans nog deel van sakelui) * luifel * luuksueus * lykmaal === M === * maagskap * magistraat (landdros) * magistratuur * makel (vlek, gebrek) * mandoor * mannin * manuaal (vir handboek) * margine (kantlyn) * marskramer * masjiensetter * mat ([[Spaanse mat (munt)]]) * matesis (wiskunde) * meester (onderwyser) * meesteres * melksalon * menigwerf * merg * metropolis (moederstad, bv. Kaapstad van Suid-Afrika) * “iemand die mette lees” * middelkerk * mikstuur * millibar * mirakuleus * misbakke * misdui * mitsgaders * moede * moedervlek * moestas (snor) * mog * morrie (nooi van ’n eendstert) * mouskakel * mylmeter * mylpaal (afstandspaal) * mylwyser * “gedenk myner” (dink aan my) === N === * naaister * naak (nader) * nael (spyker) * naelvas (met spykers vasgesit) * nagee * nagkabaai * nagwa * Nataller * Natals * Nederduits (Nederlands) * neef (as aanspreekvorm vir ’n man jonger of min of meer dieselfde ouderdom as jy) * negosiant (koopman) * negosie (handel) * negosiegoed * negosiewinkel * nierknyper (’n soort saal of mansbroek) * nig (as aanspreekvorm vir ’n vrou jonger of min of meer dieselfde ouderdom as jy) * node * noi * nonna * noot (neut) * nopens * Normaal (verkorting van Normaalkollege) * nors/noors * notedop * “nu en dan” (af en toe, partykeer) * nuffie * nummer (nommer) * nurks * nutte * nylperd (seekoei) === O === * oblaat (misbrood) * [[oblietjie]] * obsoleet * oggendty * olel * “in die dae van olim” * “per omgaande pos” * omnibus (vervoermiddel) * omroep (uitsaaidiens) * omsons (tevergeefs) * onbesuis * onderseeboot / onderseër (duikboot) * ongans * ongewroke * onnosel (naïef) * onpassabel * ontgaan (wangedrag) * ontketen (van kettings bevry) * ontstentenis (afwesigheid) * onverlet * onverskillig (eenders) * onvrye * oorlap (oorlel) * oorly (sterf) * [[oortjie]] (een kwart van ’n pennie) * opdat (met die bedoeling, sodat) * opgaan (gaan aflê) * opsetting * opwag (staan en wag totdat iemand opdaag) * oragie * orasie * oulap (pennie) * ounooi * oupaaijaan * outa, outata * outomobiel === P === * paai (pa, ou kêrel, sukkelaar) * Padvinder (Boy Scout) * page (hofknapie) * pagter * pantoen * papa (pappa) * paregorie * parogie * parool (wagwoord) * pendule (klok) * penkop * pennie * perdekrag * peseta * piano (klavier) * pint * pleeg (gewoon wees) * ploeg (versamelnaam vir ’n werkspan; bv. ’n ploeg arbeiders) * ploegbaas (voorman of opsigter van ’n ploeg arbeiders) * plunje * poliets * portfisiedeur * postiljon * predikaattrein * prikkel (stok waarmee diere aangedryf word) * proefsteen * proewe * promovenda * provenier === R === * ransel (’n rugsak) * rapallie * razzia * rededeel * referte * regentes * regisseuse * (dag)register * regulus * reikhals * rekel (kwajong) * “buite die waard reken” (moeilikhede onderskat) * rekenaar (boek met antwoorde of berekenings of iemand wat knap kan reken) * rekenliniaal * rentmeester (tesourier) * rep (jou haas) * retikule * retirade (toilet) * riempiesvelskoen * riggel * robbies * “soos ’n stem des roepende in die woestyn” (vergelyk Markus 1:3) * Rooie (Engelsman, jingo, Kommunis) * rywiel (fiets) === S === * sabander (weghardloop) * sakkerloot!/sapperloot! ([[tussenwerpsel]]) * sameet (fluweel) * sandkoker * scudo * seëpraal / segepraal * seil (as sinekdogee vir ’n skip) * seilklaar (seeklaar) * sekreet (toilet) * sekse (geslag) * selfbevlekking * seminaris * [[sentenaar]] * sermoen * sesponder * sesvoeter * sethaak * setmasjien * settery * seur * siekehuis (hospitaal) * sieltogend (sterwend) * sieltoog * sier (baie klein, uiters min) * sig (voornaamwoord wat “hom”, “haar” of “jou” vervang) * “by my siks” (by my siel!) * silisium (silikon) * siltig * silwerkollekte * sinds * sinjeur * sipier * sjofel * skaak (’n jong vrou ontvoer) * skaftyd (uitskeityd, etenstyd) * skafuur (etensuur) * “skalt en walt” (rondslenter) * skamelbord * skarminkel (lang, skraal mens) * skeet (’n wind laat) * skier (byna, amper) * skooier (rondloper, bedelaar) * skoolkomitee (“skoolbeheerliggaam”) * skoolmeester (onderwyser) * skort ([[voorskoot]]) * skryfburo (skryftafel) * skryn (kissie) * slaapmus / nagmus * “So maer/sleg lyk soos die dood in Sluiters” * “Met snaar en stramboel (tamboer) reis” (te voetreis) * snee * sneef/snewe * snood (gemeen, slegs, misdadig) * soas (soos) * so-effe (so-ewe) * sokophouer * sollisitant * sollisitasie * sollisitasiebrief * sollisiteer * sosiëteit * sottin * spaaider * vroeë en (spade) reëns * Spanjool (vuilsiekte) * spatbord (modderskerm) * speelster (toneelspeelster) * spesie (muntgeld) * spoelkloset (toilet) * spraakkuns (grammatika) * spraakleer (grammatika) * spreekfilm, spreekrolprent * spreekgestoelte * spreekhoring (vroeër gebruik vir hardhorendes om beter te luister; ook alternatiewe benaming vir megafoon) * springbron, springfontein (natuurlik waterbron waar water uit die grond uitspuit) * springriem (springtou) * spuitvliegtuig ([[straalvliegtuig]]) * spys (kos, voedsel) * staak (lang, dun stok; ook ’n tak van ’n familie die gesamentlike afstammelinge van een gemeenskaplike voorouer) * stadhuiswoord; ~term * stede, stee (as [[wisselvorm]] vir plek) * stibium (antimoon) * stof (spog) * stonde (uur) * stoornis (steurnis) * stout (dapper) * straatgerug (straatrumoer) * strapasie * strapats * strawasie * streepbroek * striem (dik sweephoustreep oor die vel; ’n haal) * strykriem * stuiwer (halfpennie) * stukadoor * subiet (dadelik, onmiddellik) * suffrajet * sulks (dit, so iets) * suurkanol (suurknol) * swaelhoutjie ([[vuurhoutjie]]) * swagtel * swartlakense * swartmerrie (lokomotief) * sweepkoker * te syner tyd (op die regte, die bestemde tyd) * synsgelyke === T === * tafellaken * taggentig (80) * taverne (herberg) * teder (vir “teer”) * teekamer (klein restaurant) * teesuiker * tegnikon / technikon * telg * tentkar * tessie * [[tiekie]] * tienponder * toemotor (sedan) * tonteldroog (baie droog) * toorts * towerlantern * tramas * tribuut (skatting, belasting) * trippens * trofee (enige buit in ’n oorlog was as oorwinningsteken opgerig word) * twaalfponder * tweeponder * tweewerf * twintigponder === U === * U-boot * uitbrand (berispe) * uitgedag (uitgedink) * “om uwentwil” (om u ontwil, ter wille van u) === V === * vagevuur (vaevuur) * valreeptrap * vanslewe * vedel (viool) * veertigponder * vereers (“vir eers”) * vergaar, vergader (versamel, insamel) * “tot jou vaders vergader word” (sterf) * vergange (verlede; nou die dag, onlangs) * vergif (gif) * vergood * vergote * vergrowwing * “die kans is verkeke” die kans is verlore * verlaas (“vir laas”) * “iets sonder “verlet” (uitstel) doen” * “na verluid” * vermaagskap * vermeester * verordineer * veroulaas (“vir oulaas”) * verskote (verbleikte) * versover (“vir sover”) * verstoor * verswind (verdwyn) * veste (vesting, fort) * viktorie * vervas (“vir vas” – ongetwyfeld) * vleël * vliegmasjien (vliegtuig) * voetbalie * voetpond * voetwreef * volbrag * voordese (voorheen) * voorkamer (vir voorhuis) * voorkis * vrind (vriend) * vroegstuk (ontbyt) * “’n Oue vryster” (oujongnooi) * vuurslag * vuurtessie * vyfduimspyp * vyfponder === W === * waard (herbergier, hotelbaas) * waterfiskaal (iemand wat toesig hou oor leiwatergebruik) * wederdoper (anabaptis) * weesheer * wei (weiveld) * werwaarts (waarheen) * wet (skerpmaak) * wetsteen (slypsteen) * win (verkry, toeneem in) * winde (klimop) * wis (het geweet) * witwandband == Ander voorbeelde == === A === * aanbot * aanneme * aantig * Aktinosart * almaskie * alras (baie gou) * ambrosyn (Ambrosia) === B === * balorig (balhorig) * beesrin! (uitroep om beeste in byvoorbeeld 'n kraal te ja) * beesruit! (uitroep om beeste uit byvoorbeeld 'n kraal te ja) * begraaf (begrawe) * belief (behaag) * betjoeana (Tswana) * bevrind (bevriend) * bleek (bleik) * bloudruk * boomgaard (boord) * bordynevol (boordensvol) * boud (vol vertroue, stoutmoedig) * bundu (ouer skryfwyse vir boendoe) === C === * camouflage * caries * centaur * cerebellum * cerebrum * chic (sjiek) * conservatoire (konservatorium) * cornea * corona === D === * derf (mis, ontbeer, skade ly) * deursnede (deursnee) * dewyl (omdat, aangesien, daar) * dikwerf (dikwels) * Diluvium (grond gevorm in die Pleistoseen soos sand en leem) * dispens (spens) * ditsy (hetsy) * diwan (divan) * diwidend (dividend) * dog (maar) * doofstomme-inrigting * doofstommeskool * draadberig (telegram) * draadgesprek (telefoongesprek) * draadloosstasie (radiostasie) * draadloostoestel (radio) * dreef (breë pad) * drempel (drumpel) * driewerf (drie maal) * dubbeltjiesroman (goedkoop sensasieverhaal) * dug (bang wees vir, vrees) * duimkruid (omkoopgeld) <br /> === F === * faamrower (persoon wat iemand anders se reputasie aantas) * fabuleer (fabels maak, leuens vertel) * faëton (ligte rytuig met sitplekke wat vorentoe kyk) * fakties (gegrond op feite, deur feite bewys, feitlik, in werklikheid) * faktitief (kousatief, oorsaaklike werkwoord, oorsaaklik) * faktoor (persoon wat namens 'n ander optree of sake doen; agent wat goedere koop en verkoop teen kommissie; saakgelastigde > vervang met faktor) * faktoriseer (as faktoor optree) * faktorisering (aankoop van uitstaande rekeninge van 'n saak deur 'n faktoor wat daardeur die risiko van verlies aanvaar inruil vir 'n ooreengekome afslag) * falbala (geplooide strook soom aan 'n vrouerok uit die 17de en 18de eeu) * faliekant (verkeerd, mis: ''Dit kom faliekant uit. Dit is faliekant verkeerd'' totaal verkeerd) * faling (mislukking, dwaling) * faljiet (bankrot, ''faljiet gaan'') * falsifikasie (daad van vervalsing, vervalste artikel) * familieswak (gebrek aan familie, blindheid vir gebreke van verwante) * fantasieartikel (snuistery, modeartikel) * fantomig (soos fantomig; spookagtig) * fardegalyn (raamwerk om 'n rok te laat uitstaan; hoepelrok; opgestopte kussinkie om 'n vrou se middel vasgeheg; heupkussing) * farmaseut (apteker) * federaliseer (tot 'n federasie verenig, federeer) * federatief (van, wat betrekking het op 'n federasie ('' 'n federatiewe bond'') * federeer (tot 'n federasie verenig) * feil (vryflap, vloerlap; skrop, opvrywe) * felbewoë (hewig ontroer – '' 'n felbewoë bestaan agter die rug hê'') * felrooi (helder rooi) * Fenicies (vervang deur Fenisies) * ferie (nooi) * ferwelerig (fluweelagtig, soos ferweel) * festyn (fees(maal)) * feudaal (feodaal) * feuilleton (vervolgverhaal of ligte leesstof in 'n koerant) * fielt (skurk) * fielterig (skurkagtig, gemeen) * figuurwerk (werk met figure as vername motief) * fiksatief (fikseermiddel) * filippika (hewige strafrede) * filister (iemand met bekrompe, kleingeestige opvattinge) * finansieë (finansies) * fisiokraat (volgeling van die 18de-eeuse ekonoom, Francois Cluesnay, wat geleer het dat die natuurkragte die bron van nasionale voorspoed is en die regte bron van openbare inkomste) * flaarsie (opgeskote meisie; bakvissie) * flatteer (mooier maak, voorstel as wat iets werklik is. ''Hierdie portret flatteer jou.'' ) * flenterdorper (bewoner van 'n agterbuurt) * flierefluiter (rondloper, niksnuts, boemelaar) * florissant (florerend, voorspoedig, welvarend) * floristies (betreffende plante) * floukop (perd wat maklik flou of pootuit raak) * flousvry (wat fout- en steuringsloos werk – ''flousvrye masjiene'' – word tans gebruik vir ''foolproof'') * fluisteraarster (vroulike vorm van fluisteraar) * fluitskip (outydse soort wagskip met 'n smal, ronde romp en drie maste) * foedraal (houer vir iets, waarin dit presies pas. '' 'n foedraal vir tafelsilwer'') * foeliesel (stof waarmee iets gefoelie word, soos tin of kwik) * foksia (fuchsia) * folmink ([[flamink]]) * foment (warm omslag, kompres, pap waarmee 'n siektetoestand behandel word) * fomentasie (behandeling van siektetoestand deur die oplê van fomente) * fomenteer (met warm omslae of pappe behandel) * fonastenie (swakte van die stem) * fondeer (fundeer) * fontenel (fontanel) * fopper (iemand of iets wat fop) * foproom (nagemaakte room; bv. berei deur botter saam met [[gekondenseerde melk]] te klop) * fopsloop (sierkleedjie wat soos 'n sloop lyk en oor 'n kussing gegooi word) * forelwater (water waarin [[forel]]le hou) * fossilisasie (proses of resultaat van fossiliseer, verstening) * fossiliseer (tot fossiel word, versteen) * fototelegram (telegram oorgesend deur middel van fototelegrafie) * foutspeuring (vasstelling van foute by masjinerie en tegniese toerusting; word tans gebruik in rekenaartaal vir ''trouble shooting'') * frappeer ('n sterk indruk maak) * fraseur (persoon met 'n voorliefde vir niksseggende frases) * fratsryer (ryer wat kunstige toertjies met sy ryding uithaal) * fratsvlieër (vlieër wat kunstige toertjies met sy vliegtuig uithaal) * freser (iemand wat met 'n freesmasjien werk; freeswerker) * freule (Nederlandse titel van en aanspreekvorm vir 'n ongetroude dame van die adelstand) * Friesin (vroulik van Fries) * frikkadelbroodjie (klein, ronde broodjie met gemaalde vleis binne-in.) * friseerlamp (lamp waarmee 'n friseertang warm gemaak word) * friseertang (tang waarmee gefriseer word; krulyster) * friseur (iemand wie se ambag dit is om (veral hare) te friseer) * frisuur (haarkapsel) * frommeloor (oorskulp van bv. 'n rugbyspeler wat a.g.v. bepaalde besering geplooi en inmekaar gekrimp is) * frontignac(druif) (fronteljak(druif)) * frugaal (spaarsaam, suinig, matig) * fruktivoor (plantetende dier) * fuiwer (iemand wat [dikwels] fuif, pretmaker) * fumarole (gat in die aarde waar rook of damp uitkom) * fynbrood (witbrood, ''met fynbrood onder die arm kla'' klae terwyl dit heeltemal goed gaan) * fynklerasie (damesonderklere van fynmateriaal; lingerie) * fynskut (iemand wat besonder sekuur skiet) === J === * jaagbaan (baan waarop resies gejaag word) * jaagfiets (resiesfiets) * jaaglokval (spoedlokval, snelstrik) * jaagmotor (renmotor) * jaagpoort (poort in die boeg van 'n skip waardeur geskut afgevuur word) * jaagstrik (spoedlokval, snelstrik) * jaagtitel (titel wat 'n kampioenjaer verwerf) * jaapsnoet (japsnoet) * jaardag (dag waarop 'n gebeurtenis herdenk word) * jaargemiddelde (gemiddelde vir 'n jaar) * jaargetal (syfer van 'n jaartal) * jaarletter (letterteken vasgestel vir die (her)yk van 'n sekere jaar) * jaarweek (tyd van 7 jaar, sabbatsjaar) * jagbuit (buit op die jag gemaak, bv. vleis, tande, horings, velle van wild) * jaggebied (gebied, streek waar gejag word) * jaggees (lus om te jag) * jaggeluk (geluk tydens die jag ondervind) * jagkoors (baie sterk lus om te jag) * jagpad (pad deur jagters gebaan of gebruik) * jagperd (perd afgerig vir die jag, skietperd) * jagterig (haastig, gejaag, senuweeagtig) * jagterm (term i.v.m. die jag) * jagterslatyn (vaktaal van jagters; oordrewe jagterstaal; fantastiese jagtersverhale) * jagtig (haastig, gejag, jagterig – die jagtige lewe) * jagvermaak (vermaak op, tydens 'n jagtog) * jagvliegtuig (vinnige vegvliegtuig) * Jakarta (Djakarta; ''so oud soos die pad na (van) Jakarta'' stokoud) * jakkalsvanger (persoon of hond wat opgelei is om jakkalse te vang) * jakkalsvry (sonder jakkalse, voorsien van 'n heining wat jakkalse uithou) * jakket (swaelstert) * jammerhart (hart vol medelye, jammerte – die ryk man het 'n jammerhart) * jammerpoel (plek of toestand van groot ellende) * janknaphand (faktotum, nutsman) * janmaat (matroos) * Jannie (''Jannie se baadjie aanhê'' – jaloers wees) * jarowisasie (behandeling wat ontkiemende saad tot vinniger bloei laat kom) * jarowiseer (jarowisasie toepas op) * Jas (''ou Jas'' – die duiwel) * jasbeskermer (bekleding oor raamwerk van 'n fiets se agterwiel) * ja-sêer (persoon wat op alles ja sê) * javelyn (ouderwetse werpspies) * jegens (jeens) * jelei, selei, sjelei (jellie) * jenewermoed (moed van 'n dronkaard) * jesebeldosie (poeierdosie) * jesebelsakkie; jesebeltassie (kleinerige vrouehandsakkie vir skoonheidsmiddels; smuktassie) * jilletjie (grap, gekskeerdery) * jô (uitroep van verbasing, ongeloof, skrik) * Jodemeisie (Jodin) * Jodeneus (haakneus wat dikwels by Jode voorkom) * Joderig (soos 'n Jood) * Jodestreek (bedrieglike, listige streek) * Jodetaal (taal deur die Jode gepraat, bv. Hebreeus of Aramees. Jiddisj) * joelblok (houtblok wat op Kersaand feestelik verbrand word) * joggiebaas (persoon wat beheer uitoefen oor gholfjoggies) * joljantjie (darteldawie) * jonge (seun) * jongeliede (jongmense, die jeug) * jongelingskap (tydperk van die jongelingsjare; al die jongelinge) * jongelui (jongmense, jongeliede) * jongenskool (skool vir seuns; seunskool) * jongetjieskind (manlike kind, seun) * jongetjiesklere (seunsklere) * jongetjiesmens (mansmens, man, seun) * jongling (wisselvorm van jongeling) * jongmeid (ongetroude gekleurde vrou) * jongperd (perd wat nog nie uitgegroei is nie) * jongvolk (ongetroude gekleurdes) * jonkas (aanspreekvorm teenoor 'n seun of man. Kêrel, ou maat: ''Kom jonkas, ons moet nou loop'') * Joodsheid (eienskap, toestand van Joods te wees; geaardheid van die Jode) * jors (onopgevoede, agterlike persoon) * josefsbeleid (beleid soos dié van Josef in die Bybel om gedurende die vet jare vir die maer jare te spaar) * jubilee (jubeljaar) * judaswerk (verraad) * juffer (aanspreekvorm vir 'n getroude vrou; juffrou) * jugleer (sterk, waterdigte leersoort, gemaak van die vel van jong beeste) * Junker (Jong Duitse edelman. Lid van die grondbesitters van Oos-Pruise; ook, lid van 'n politieke party wat uit die Pruisiese [[aristokrasie]] voortgekom het) * junksie (verbindingspunt; vereniging. Knooppunt van spoorlyne, spoorwegaansluiting) * jurie (joerie) * juwelig (soos 'n juweel; kostelik) === Q === * quart (twee pinte, vervang deur kwart) * quiëtis (vervang deur kwiëtis) * quiëtisme (vervang deur kwiëtis) === T === * tier (luiperd) === V === * vlaktetier (jagluiperd) === W === * waaggeld – (geld vir spekulasie) * waakhond – (waghond) * waangeloof – (bygeloof) * waardeleer – (leer van die waarde van goedere) * waardigheidsbekleder – (hoogwaardigheidsbekleder/-kleër) * waarmaker – (persoon wat sy woord, belofte gestand doen) * wae – (ww. gewae, waag) * waggelaartjie – (kindjie wat nog leer loop, wat val-val voortstrompel) * wagskip – (verouderde oorlogskip gebruik as opleidingskip) * Wanganella – (Merinoskaapras in Australië geteel) * wapenfeit – (oorlogsdaad, krygsverrigting) * wapenpraal – (spoggery met oorlogstuig) * waringin – (Groot Indiese vyeboom met lugwortels, 'n sierboom met oneetbare vrugte) * warklomp – (verwarde massa; deurmekaar bondel) * wartlemoen – (waatlemoen) * wasmous – (smous wat met 'n wa op die platteland handel gedryf het) * waterlander – (traan, bv. ''toe kom die waterlanders'') * waterlemoen – (waatlemoen) * waterplek – (urinaal) * waterproef – (Godsoordeel waarby die verdagte in die water gegooi is en skuldig verklaar is as hy bo dryf) * watertog – (uitstappie op die water van 'n rivier, meer) * waterwerktuigkunde – (hidromeganika) * wederparty – (teenparty, opponent) * weduvrou – (weduwee) * weefster – (vroulik van wewer) * weekse – (vir weeksdae: ''my weekse klere'') * weektenk – (tenk waarin iets geweek word) * weerkeer (terugkeer, -kom: ''Na 'n maand het hy'' '''weergekeer''' ) * weerkry (ww. terugontvang) * weeromslag (terugslag: ''van die weeromslag lag'': lag omdat 'n ander lag) * weerplig (diensplig) * weersyds (wedersyds) * weerwag (plek waar gegewens omtrent die weer ingesamel en verwerk word) * weesmoeder (vrou wat toesig hou oor 'n weeshuis) * wegbêresertifikaat (sertifikaat deur die Weesheer uitgereik wanneer 'n boedel afgehandel is) * weghaas (haastig weggaan) * weide (grasland, wei) * weking (handeling van te week) * weldadigheidsgenootskap (genootskap wat fondse insamel vir weldadigheid en dit uitdeel) * welgebore (titel van 'n adellike persoon) * welvaar (voorspoedig, gesond wees: ''By die onderneming het ons welgevaar'') * welversnede (in die uitdrukking '' 'n welversnede pen'' : 'n baie goeie styl.) * winkbrou (wenkbrou) * wentelbom (kernbom wat in 'n wentelbaan om die aarde geplaas en voor die voltooiing van die wentelbaan op 'n doelwit afgevuur kan word) * werkeloos (wat niks uitvoer nie, leeglê: ''werkeloos staan en aankyk'') * werkgemeenskap (afdeling, studiegroep van 'n vereniging wat take onderneem) * werkploeg (groep werksmense wat saamwerk) * werkvolk (nie-blanke werkers wat in diens is, bv. op 'n plaas) * werkwillige (persoon wat nie by 'n staking deelneem nie) * wewenaarsbeentjie (einabeentjie, kieliebeentjie) * wewenaarspyn (skerp, kortstondige pyn – soos dié wanneer die wewenaarsbeentjie gestamp word) * whê (uitroep om iemand te vermaak, verleë te laat voel, vervang met '''wê''') * wieling (draaikolk, maalstroom) * wielryer (fietser, fietsryer) * Wiking (uit woordeboek vervang met Viking) * wikkelwa (wa wat 'n mens rondskommel – ''Ounooi se wikkelwa'': die trein) * wildekapok (tontelbos) * wildeman (barbaar, woeste mens) * windam (wendam) * windhandel (spekulasie wat net daarop gemik is om voordeel te trek uit prysverskille) * windklep (lugklep) * windkussing (lugkussing) * windmaak (grootpraat) * windpasteitjie (pasteitjie van blaartert met vleis gevul; vol-au-vent) * windruk (skielike en kragtige windbeweging; windstoot) * windskoot (gholf – mishou, hou in die lug sonder dat die bal geraak word) * wingerdluis ([[filloksera]]) * wingewes (verowerde gebied) * winkelruik (ruik van iets wat nuut is) * winner (wenner) * winpaal (wenpaal) * wintergesig (landskap met sneeu, ys; ook afbeelding daarvan) * winterlaars (stewels van binne uitgevoer en van buite opgeryg met veters of met 'n rits vasgemaak) * wipbal (kombinasie van vlugbal en korfbal wat op 'n trampolien gespeel word deur spanne van bv. 8 spelers van wie twee op 'n keer teen mekaar optree) * wipbrug (ophaalbrug) * wiplig (lig wat op- en neergeslaan kan word) * wipper (toestel wat deur te wip sy vrag kan aflaai) * wisselkind (omgeruilde kind) * witboek (witskrif) * witkaffer (albino) * witklei (kaolien) * Witman (blanke, Europeaan) * Witmens (wit man) * witter (iemand wat afwit) * witvoet (dier met 'n wit poot of pote) * woelsiek (onrustig, rusteloos; oproerig) * woelsug (onrustigheid, rusteloosheid; oproerigheid) * wolfent (wolwe-ent) * wolfhok (hok om 'n wolf in te vang) * wolfshond (wolfhond) * wolfskuil (kuil om 'n wolf in te vang) * wolfsvel (vel van 'n wolf) * Woltoon (Bewoner van die Kaapprovinsie) * wolvin (vroulik van wolf) * wonderdoener (persoon wat wondere verrig) * wonderlamp (toorlamp) * wonderolie (kasterolie) * wonderpeper (jamaikapeper, piment) * woonplaas (plaas/boerdery waarop gewoon word, woonplek) * woordaksent (klemtoon van 'n woord) * woordekraam (baie woorde met min inhoud) * woordvoeging (sintaksis, sinsleer) * woudduiwel (mandril) * wrake (wraak: ''Die wrake Gods'') * wurgberowing (vervang deur ''wurgroof'') * wurmartseny (middel wat ingewandswurms afdryf) * wyders (verder, bowendien, owerigens: ''Dit doen my leed, maar wyders kan ek hieraan niks toevoeg nie'') * wyebekgat: (gat met 'n wye opening, bek) * wyngaard (wingerd ''Kom werk in die wyngaard'' : verkondig die Evangelie) * wynkaart (vervang met ''wynlys'') * wynroeier (apparaat of persoon wat die inhoud van vol wynvate opmeet) * wynstokbladluis (druifluis, filloksera) * wynvomitief (braakwyn) * wysheidskies (verstandtand) * wysigingsontwerp (vervang met wysigingswetsontwerp) * wywebeul (vrouebeul) === Y === * ykwese – (alles wat saamhang met die werk en administrasie van yk) * ysboot – (boot wat oor die ys gly) * yskarretjie – ((stoot)karretjie van 'n roomysverkoper) === Z === * zeboe – (Oosterse os met vetbult op die skouer, wat in Oos-Afrika en Suid-Asië voorkom; bultbees.) * zecchino – (Ou goue muntstuk wat teen die end van die 13de eeu in Venesië geslaan is) [[Kategorie:Leksikologie]] cnnejtsbu9dvxmras2inh12oavo6aod 0 93540 2976941 2838775 2026-10-09T05:32:04Z CommonsDelinker 1161 "ISIL_Caliphate_Seal.svg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Krd|Krd]] verwyder is omrede: No license since 1 October 2026 2976941 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = '''الدولة الإسلامية في العراق والشام'''<br />'''ad-Dawlah al-Islāmīyah fil 'Irāq wa ash-Shām''' |volle_naam = '''Islamitiese Staat in Irak en die Levant''' |algemene_naam = die Islamitiese Staat |beeld_vlag = Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg |beeld_wapen = |simbool_tipe = Seël |beeld_kaart = Territorial control of the ISIS.svg |leuse = باقية وتتمدد<br />''Bāqiyah wa-Tatamaddad''<br /><small>''([[Arabies]] vir: "Oorblywend en uitbreiding")''</small><ref name="national11june">{{cite news |work=The National |last=Hassan |first=Hassan |url=http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/political-reform-in-iraq-will-stem-the-rise-of-islamists#full |title=Political reform in Iraq will stem the rise of Islamists |date=11 Junie 2014 |access-date=18 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206144939/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/political-reform-in-iraq-will-stem-the-rise-of-islamists |archive-date=6 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="carnegie12june">{{cite news |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |last=Khatib |first=Lina |date=12 Junie 2014 |url=http://carnegieendowment.org/2014/06/12/what-takeover-of-mosul-means-for-isis/hdng |title=What the Takeover of Mosul Means for ISIS |access-date=18 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504231121/https://carnegieendowment.org/2014/06/12/what-takeover-of-mosul-means-for-isis/hdng |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |volkslied = ''geen'' |amptelike_tale = [[Arabies]] |hoofstad = [[Ar-Raqqah]], Sirië ''([[de facto]])''<ref>{{cite news |publisher=Al-Monitor |url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/06/syria-iraq-isis-invasions-strength.html |title=ISIS on offense in Iraq |date=10 Junie 2014 |access-date=11 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622154517/https://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/06/syria-iraq-isis-invasions-strength.html |archive-date=22 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/how-did-isis-kidnap-james-foley-2014-8 |title=One Big Question Surrounds The Murder Of US Journalist James Foley By ISIS |work=Business Insider |last=Kelley |first=Michael B. |date=20 Augustus 2014 |access-date=20 Augustus 2014 |quote="...the de facto ISIS capital of Raqqa, Syria..." |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009121855/https://www.businessinsider.com/how-did-isis-kidnap-james-foley-2014-8 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Koördinate|35|57|N|39|1|O}} |latd = 35 |latm = 57 |latNS = N |longd = 39 |longm = 1 |longEW = O |grootste_stad = [[Ar-Raqqah]] |regeringsvorm = [[kalifaat]] |leiertitels = • Selfverklaarde kalief |leiername = "Ibrahim" Abu Bakr<br />al-Baghdadi<ref name="Caliph Ibrahim">{{cite news |last1=Rubin |first1=Alissa J. |title=Militant Leader in Rare Appearance in Iraq |url=http://www.nytimes.com/2014/07/06/world/asia/iraq-abu-bakr-al-baghdadi-sermon-video.html |access-date=6 Julie 2014 |work=The New York Times |date=5 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320094524/https://www.nytimes.com/2014/07/06/world/asia/iraq-abu-bakr-al-baghdadi-sermon-video.html |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Ibrahim">{{cite news |url=http://news.siteintelgroup.com/Jihadist-News/isis-spokesman-declares-caliphate-rebrands-group-as-islamic-state.html |title=ISIS Spokesman Declares Caliphate, Rebrands Group as Islamic State |date=29 Junie 2014 |access-date=29 Junie 2014 |publisher=SITE Institute |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504231318/https://news.siteintelgroup.com/Jihadist-News/isis-spokesman-declares-caliphate-rebrands-group-as-islamic-state.html |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = ''onbekend'' |oppervlakmi² = |persent_water = |bevolking_skatting = ''onbekend'' |bevolking_skatting_jaar = |bevolking_rang = |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = |bevolkingsdigtheidmi² = |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = |BBP_PPP_per_kapita = |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Islamitiese Staat verklaar<br />• Kalifaat verklaar |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[3 Januarie]] [[2014]]<ref name="Voice of America">{{cite web |url=http://www.voanews.com/content/iraqi-city-in-hands-of-alqaidalinked-militants/1823591.html |title=Iraqi City in Hands of Al-Qaida-Linked Militants |publisher=Voice of America |date=4 Januarie 2014 |access-date=16 Januarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404051127/http://www.voanews.com/content/iraqi-city-in-hands-of-alqaidalinked-militants/1823591.html |archive-date=4 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="United Muslim Association of America">{{cite web |url=http://www.umaamerica.net/sites/default/files/2014_06_19_UADV_TheIraqCrisis_FINAL.pdf |title=The Crisis in Iraq |publisher=UMAA |date=18 Junie 2014 |access-date=29 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903095038/http://www.umaamerica.net/sites/default/files/2014_06_19_UADV_TheIraqCrisis_FINAL.pdf |archive-date=3 September 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />[[29 Junie]] [[2014]] |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = ''onbekend'' |geldeenheid_kode = - |land_kode = |tydsone = OAT |utc_afwyking = [[UTC+03:00|+3]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = ''geen'' |skakelkode = ''geen'' |voetskrif = }} Die '''Islamitiese Staat in Irak en die Levant''' (ISIL), ook soms die '''Islamitiese Staat in Irak en Sirië''' (ISIS) of slegs die '''Islamitiese Staat''' (IS) genoem, is 'n [[djihad]]iese militêre groep en 'n voorheen selfbenoemde staat oor dele van [[Sirië]] en [[Irak]]. Die gebied waar ISIS aktief is, het vroeër die [[Levant]] geheet. ISIS streef na 'n [[kalifaat]], 'n staat wat deur 'n [[kalief]], dit wil sê 'n opvolger van die [[Islam]]itiese profeet [[Mohammed]], regeer word. Die oorspronklike Islamitiese kalifaat is in 1924 ontbind toe die [[Ottomaanse Ryk]] ontbind is. ISIS is in 1999 as 'n splintergroep van [[Al-Kaïda]] gestig na die omverwerping van [[Saddam Hoesein]] in Irak. Al-Kaïda het hom later van die groep gedistansieer omdat dit volgens hulle te ekstremisties is. Hulle pas sjaria-wette streng toe (kap diewe se hande af, lyfstraf vir mans wat drink en vroue sonder kopdoeke). Hulle het ook verskeie video's vrygestel waarin hulle joernaliste en ander gevangenes onthoof, soos van die [[onthoofding van 21 Koptiese Christene in Libië, 2015]]. Die organisasie is deur die [[Verenigde Nasies]], die [[Verenigde State van Amerika]], die [[Verenigde Koninkryk]] en verskeie ander lande as 'n terroriste-organisasie verklaar. Volgens [[Amnestie Internasionaal]] is die groep skuldig aan etniese suiwering op 'n historiese skaal. Teen Junie 2014 het meer as een miljoen Irakiërs al as gevolg van ISIS se gewelddadige aanslag uit hulle huise gevlug.<ref>{{cite news |url=http://www.youtube.com/watch?v=85afLXzwVF0 |title=1,000,000 Iraqis Have Fled Their Homes As ISIS Continues Armed Siege |author=[[YouTube]] |date=20 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416011414/https://www.youtube.com/watch?v=85afLXzwVF0 |archive-date=16 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nos.nl/video/662193-miljoen-irakezen-vluchten-voor-isis.html |title=Miljoen Irakezen vluchten voor ISIS |author=Nederlandse Omroep Stichting |date=17 Junie 2014 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009121900/https://nos.nl/video/662193-miljoen-irakezen-vluchten-voor-isis.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Julie 2017 het die groep beheer oor sy grootste stad, [[Mosoel]], aan die Irakse weermag afgestaan.<ref name=":6">{{cite news |url=http://www.presstv.ir/Detail/2017/07/11/528164/Lebanon-Hezbollah-Nasrallah-Mosul-liberation-Daesh-terrorists-Middle-East |title=PressTV-'US created, allowed regional funding of Daesh' |date=11 Julie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815124708/http://presstv.ir/Detail/2017/07/11/528164/Lebanon-Hezbollah-Nasrallah-Mosul-liberation-Daesh-terrorists-Middle-East |archive-date=15 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=26 Maart 2019 }}</ref> Na aanleiding van hierdie groot nederlaag het ISIL grondgebied aan die verskillende state en ander militêre magte wat daaraan gekoppel is, verloor, totdat dit teen November 2017 geen betekenisvolle grondgebied beheer het nie.<ref name="territorial-losses">[http://iswresearch.blogspot.ca/2017/08/russian-airstrikes-in-syria-july-17.html Russia's Syria Mirage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304172513/http://iswresearch.blogspot.ca/2017/08/russian-airstrikes-in-syria-july-17.html |date= 4 Maart 2018 }} Institute for Study of War website. By Matti Suomenaro, et al. 13 Augustus 2017. Besoek op 3 Maart 2018.</ref> Amerikaanse militêre amptenare en gelyktydige militêre ontledings het in Desember 2017 gerapporteer dat die groep net 2 persent van die grondgebied wat hulle voorheen gehad het, behou het.<ref>{{cite web |url=http://www.fox32chicago.com/news/dont-miss/isis-has-lost-98-percent-of-its-territory-officials-say |title=ISIS has lost 98 percent of its territory, officials say |last=FOX |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401044309/http://www.fox32chicago.com/news/dont-miss/isis-has-lost-98-percent-of-its-territory-officials-say |archive-date=1 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 10 Desember 2017 het Irak se eerste minister, Haider al-Abadi, gesê dat Irakse magte die laaste oorblyfsels van die Islamitiese staat van die land verdryf het, drie jaar nadat die militante groep omtrent 'n derde van die gebied van Irak beset het.<ref>{{cite web |url=https://www.theage.com.au/world/islamic-state-completely-evicted-from-iraq-iraqi-pm-says-20171210-h01x2r.html |title=Islamic State completely 'evicted' from Iraq, Iraqi PM says |date=9 Desember 2017 |website=The Age |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515232118/https://www.theage.com.au/world/islamic-state-completely-evicted-from-iraq-iraqi-pm-says-20171210-h01x2r.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen 23 Maart 2019 het ISIL hul finale stukke beheerde gebied verloor en hul "tentstad" en gebiede in Al-Baghuz Fawqani aan die einde van die Slag van Baghuz Fawqani oorgegee.<ref>Philip Issa, Andrea Rosa en Maya Alleruzzo, ''US-allied Syrian force declares victory over Islamic State'', [[The Washington Post]]. 23 March 2019.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Irak]] [[Kategorie:Geskiedenis van Sirië]] [[Kategorie:Islam in Sirië]] [[Kategorie:Islamitiese groepe]] [[Kategorie:Omstrede gebiede]] [[Kategorie:Palmyra]] [[Kategorie:Terrorisme]] nj3r4rd8iamwshoec2h9np992zawisa 0 94219 2976935 2598064 2026-10-09T02:13:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976935 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Istanbul Sabiha Gökçen <br />Internasionale Lughawe | nativename = <small>''Sabiha Gökçen Uluslararası Havalimanı''</small> | image = | image-width = | image2 = Sabiha Gokcen Havaalani Night.JPG | image2-width = 200px | caption = | IATA = SAW | ICAO = LTFJ | type = Openbaar | owner = HEAŞ (Airport Management & Aeronautical Industries Inc) | operator = Limak-GMR-MAHB | city-served = [[Istanboel]] | location = Pendik, [[Istanboel]], [[Turkye]] | hub = * [[Pegasus Airlines]] * [[Turkish Airlines]] * Borajet | elevation-f = 312 | elevation-m = 95 | coordinates = {{Koördinate|40|53|54|N|29|18|33|E|type:airport_region:Istanbul|display=inline,title}} | latd = 40 | latm = 53 | lats = 54 | latNS = N | longd= 29 | longm= 18 | longs= 33 | longEW= E | coordinates_region = TR-34 | pushpin_map = Turkye | pushpin_label = SAW | pushpin_map_caption = <center>Ligging in [[Turkye]]</center> | website = [http://www.sabihagokcen.aero/ sabihagokcen.aero] | metric-rwy = Y | r1-number = 06/24 | r1-length-f = 9 842 | r1-length-m = 3 000 | r1-surface = Beton | stat-year = 2022 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 30 769 728 {{increase}} 24% | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 200 034 {{increase}} 10% | footnotes = Bron: Turkse Lugvaartinligtingspublikasie by EUROCONTROL<ref name="AIP">[http://www.ead.eurocontrol.int/publicuser/protect/pu/main.jsp EAD Basic]. Besoek op 1 Augustus 2011</ref> }} [[Lêer:Istanbul Sabiha taxiing.jpg|duimnael|links|Parkeerblad met die nuwe terminaal aan die linkerkant.]] '''Sabiha Gökçen Internasionale Lughawe''' ([[IATA-kode]]: '''SAW''', [[ICAO]]: '''LTFJ''') is een van die twee internasionale lughawens wat [[Istanboel]], [[Turkye]] bedien. Die fasiliteit is vernoem na Sabiha Gökçen, die eerste vroulike vegvlieënier van Turkye. Dit is geleë 35&nbsp;km (22 myl) suidoos<ref name="AIP" /> van sentrale Istanboel, aan die Asiatiese kant van die twee-kontinentale stad. Dit is gebou omdat Atatürk Internasionale Lughawe (aan die Europese kant) nie groot genoeg was om aan die groeiende passasierseise (beide plaaslik en internasionaal) te voldoen nie. Sabiha Gökçen-lughawe se internasionale terminaalkapasiteit was 3 miljoen passasiers per jaar en die binnelandse terminaalkapasiteit was 'n halfmiljoen passasiers per jaar. In Junie 2007 het die Turkse konglomeraat Limak Holding, Indië se GMR Group en Malaysia Airport Holding Berhad (MAHB) konsortium die kontrak ontvang vir die opgradering en instandhouding van die lughawe. Teen die middel-2008 het werk begin aan die opgradering van die internasionale terminaal om 25 miljoen passasiers per jaar te kan hanteer. Die nuwe terminaal is op 31 Oktober 2009 ingewy. Sabiha Gökçenlughawe het 11.13 miljoen passasiers gehanteer in 2010, 'n 71% toename in vergelyking met 2009.<ref>[http://www.dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=40 2010 lughawestatistiek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001407/http://www.dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=40 |date= 4 Maart 2016 }}. Besoek op 1 Augustus 2011</ref> Die lughawe is van plan om 25 miljoen passasiers teen 2023 te kan hanteer.<ref>[http://www.nasdaq.com/aspx/stock-market-news-story.aspx?storyid=200908040859dowjonesdjonline000380&title=istanbuls-2nd-airport-to-reach-25-million-passengers-by-2023-iha İstanbul's 2nd airport to reach 25 million passengers by 2023]. Nasdaq.com (2011-05-24). Besoek op 1 Augustus 2011</ref><ref>[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/11928901.asp Sabiha Gökçen'de rekor yolcu sayısı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924082237/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/11928901.asp |date=24 September 2015 }}. Hurriyet.com.tr. Besoek op 1 Augustus 2011</ref> In September 2010 is die lughawe bekroon as die wêreld se beste lughawe by die Wêreldkongres van Laekostelugrederye (World Low Cost Airlines Congress) in [[Londen]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Sabiha Gökçen International Airport}} {{DEFAULTSORT:Sabiha Gokcen Internasionale Lughawe}} [[Kategorie:Lughawens in Asië]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Istanboel]] 0fx7485n6qcgnch09fz9tnuorpdmjkn 0 95747 2976804 2940450 2026-10-08T18:26:04Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2976804 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en [[go]]).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=hoofstuk 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=hoofstuk 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land soos [[Nederland]] gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Bittere les (kunsmatige intelligensie)]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[KI-nasionalisme|Kunsmatige intelligensie-nasionalisme]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * ''[[Magnifica Humanitas]]'' * [[Matt Deitke]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Moltbook]] * [[MoltCourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[Pax Silica]] * [[P(doom)]] * [[Porboodskapingenieurswese]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (Julie/Augustus 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (Mei 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' Junie 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (reds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 Desember 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] eqil2cdof162w8rwsr3u6h8dzrywfg1 0 101184 2976998 2679892 2026-10-09T10:36:30Z ~2026-54298-03 215904 /* */ 2976998 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Motorvoertuig |name = [[Beeld:Citroen 2016 logo.svg|30px]]{{spaces|3}}Citroën C1 |image = [[Lêer:Citroen C1 front 20080417.jpg|280px]] |manufacturer = [[Citroën]] |production = 2005– 2014 |assembly = Kolín, [[Tsjeggiese Republiek]] (Toyota Peugeot Citroën Automobile Czech) |class = Stadsmotor |body_style = 3-deur [[luikrug]]<br />5-deur [[luikrug]] |layout = [[motordryfuitleg|Voorenjin, voorwieldryf]] |engine = 1.0 L Toyota 1KR-FE [[inlyndriesilinder|I3]] ([[petrol]])<br />1.4 L Ford DV4 [[inlynviersilinder|I4]] ([[Dieselenjin|diesel]]) |transmission = 5-gang [[handratkas|handrat]]<br />5-gang [[outomatiese ratkas|semi-outomaties]] |wheelbase = 2340 mm |length = 3435 mm |width = 1630 mm |height = 1468 mm |weight = 805 kg (1775 lb) |aka = [[Peugeot 107]]<br />[[Toyota Aygo]] |designer = Donato Coco |successor = C1 II }} Die '''Citroën C1''' is 'n stadsmotor wat deur die [[Frankryk|Franse]] vervaardiger [[Citroën]] vervaardig word sedert Junie 2005. Die C1 is ontwikkel as deel van die B-Zero projek deur [[PSA Peugeot Citroën]] in 'n gesamentlike onderneming met [[Toyota]]. Die Peugeot 107 is identies aan die C1 behalwe vir die voorste buffer en die voor- en agterligte, terwyl die [[Toyota Aygo]] effens meer gedifferensieer is maar nog steeds baie dieselfde lyk. Al die modelle word by die nuwe fasiliteit van die gesamentlike onderneming TPCA (Toyota Peugeot Citroën Automobile) in die stad van Kolín in die Tsjeggiese Republiek gebou. Die projek is by die Geneefse Motorskou bekendgestel in 2005. Die motors is viersitplek, driedeur- of vyfdeur- luikrugmotors wat almal 3,40 meter lank is. Die bakwerk is deur Donato Coco ontwerp. <!--== Verwysings ==--> {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn}} {{Citroën}} {{DEFAULTSORT:Citroen C1}} [[Kategorie:Citroën|C1]] sxdjjpqknchn2jqxuri4oiobh0ds6w2 0 101541 2976840 2883110 2026-10-08T19:27:16Z JMK 649 beter KI beeld, skakels 2976840 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Dr HDA du Toit, valskleur-KI-herskepping.jpg|duimnael|regs|160px|Prof. dr. H.D.A. du Toit het in 1942 van die moedergemeente, Pretoria-Oos, oorgekom as die eerste leraar en hier gebly tot in 1948.^{{{tooltip|KI|KI-konsep van bronfoto, sien lêerinligting}}}]] [[Beeld:NG kerk Bronberg 1960.jpg|duimnael|links|220px|Bronberg se kerkgebou is ontwerp deur [[Hendrik Vermooten]] en ingewy op [[22 Januarie]] [[1955]]. Dié foto is omstreeks 1960 geneem toe die [[Uniegebou]] nog sigbaar was van die kerk af.]] [[Beeld:Ds HC Kinghorn.jpg|duimnael|160px|regs|Ds. [[Herman Kinghorn|Hermanus Charles Kinghorn]], leraar van 1947 tot 1950.]] [[Beeld:LV Rex.jpg|duimnael|regs|160px|Dr. [[Louis Viljoen Rex|Louis Rex]], leraar van 1948 tot 1953.]] [[Beeld:Ds RJ Raath.jpg|regs|160px|duimnael|Ds. R.J. Raath, leraar van 1953 tot sy emeritaat in 1976.]] [[Beeld:Ds DJ Viljoen 1957.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. D.J. Viljoen, studenteleraar van 1955 tot 1957, toe hy studenteleraar word van die dogtergemeente Harmonie, waar hy sou bly tot 1964.]] [[Beeld:Dr HW de Jager.jpg|duimnael|regs|160px|Dr. H.W. de Jager, leraar van 1962 tot 1967.]] Die '''NG gemeente Bronberg''' was tot in die tagtigerjare van die vorige eeu een van die grootste gemeentes van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], nie net in [[Pretoria]] nie, maar landwyd. Ná die ingrypende demografiese veranderings vanaf omstreeks 1990 in die sentrale dele van die hoofstad is Bronberg in 2000 tesame met Arcadia (waarby Meintjeskop vroeër ingelyf is), Burgerspark en Harmonie by die ou moedergemeente [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]] ingelyf. == Afstigting == Tot die aand van [[15 Oktober]] [[1942]] het hierdie gemeente die westelike gedeelte uitgemaak van die destydse besonder groot gemeente [[NG gemeente Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]], met sy vier leraars en byna 90 kerkraadslede. Die gemeente het met sy stigting bestaan uit groot dele van [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]], [[Muckleneuk]] en Arcadia. Die naam is afkomstig van die oorspronklike naam van Muckleneukrand, naamlik die Bronberge. ''[[Beeld]]'' berig op [[20 November]] [[1991]] as volg oor die herkoms van die naam: "Die NG gemeente Bronberg in [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]] wat aanstaande jaar reeds sy vyftigste verjaardag vier het sy naam te danke aan 'n destydse aktevervaardiger wat ook een van die eerste diakens van dié gemeente was. Mnr. Carl Basson (78) van [[Lynnwood]], Pretoria, sê hy het destyds as aktevervaardiger toegang tot die kantoor van die Landmeter-generaal gehad. Toe aangekondig is mense moet voorstelle doen vir dié nuwe gemeente se naam, het hy in dié kantore gaan rondsnuffel. 'Ek het op 'n kaart van 1875 afgekom en ontdek die rant wat van [[Die Wilgers]] tot by [[Unisa]] in Muckleneuk strek, het eers as die Bronbergen bekend gestaan. Die Fonteine is toe nog De Bronen genoem. Op die vergadering wat die gemeente kort daarna gehou het, is verskeie name, onder meer [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]], Ebenaser en Immanuël, voorgestel. Ek het die naam Bronberg laaste voorgestel en aan die mense verduidelik waar dit vandaan kom. Toe vir 'n naam gestem is, het die meeste mense vir Bronberg gestem,' sê mnr. Basson."<ref>{{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/11/20/17/1.html ''Bronberg se naam te danke aan diaken'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 20 November 1991.</ref> Die plek van aanbidding is die veranderde Sunnyside-saal, waar die gemeente Pretoria vroeër buitedienste gehou het en waar die gemeente Pretoria-Oos voor die bou van die huidige Ooskerk sy sentrale bymekaarkomplek gehad het. Dr. H.D.A. du Toit (later van die [[NG gemeente Paarl|Paarl]]) is op Maandagaand [[2 November]] [[1942]], by die eerste stemming tot eerste leraar beroep en hy het met veel vrug tot Junie 1948 in die gemeente gearbei. Ds. H.C. Kinghorn (later van onder meer [[NG gemeente Robertson|Robertson]]) was medeleraar vanaf Mei 1947 tot Junie 1950, en dr. [[Louis Viljoen Rex|Louis V. Rex]] medeleraar vanaf Augustus 1948. Daarna het hy ’n tyd lank alleen gestaan. == Latere ontwikkelings == In ooreenstemming met die beleid van die NG Kerk is die afstigting van Arcadia tot selfstandige gemeente op die kerkraadsvergadering van [[19 Junie]] [[1951]] finaal beklink sodat die Ringskommissie binne enige maande tot die stigting kon oorgaan. 'n Besondere kenmerk van die gemeente was die baie studente en jongmense en die jammerlike, gedurige wisseling van adresse. Die gemeente het destyds reeds 'n eie terrein vir die bou van die toekomstige kerkgebou besit. Dié gebou, ontwerp deur die argitek [[Hendrik Vermooten]], is ingewy op [[22 Januarie]] [[1955]] en nou ’n bedieningspunt van die [[NG gemeente Pretoria]]. In 1952 berig ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]'': “Bronberg bied 'n unieke geleentheid vir geestelike werk onder die nagenoeg duisend jongmense wat in velerlei betrekkings, veral in die staatsdiens, werksaam is en wat vir korter of langer tyd hulle verblyf in haas ontelbare woonstelle en kamers het. Die aanraking met die jongere deel van die gemeente bied veel aan wat bemoedig en besiel. Dat hulle bywoning van die eredienste en hulle belangstelling in alle gemeentelike aangeleenthede so 'n hoë peil handhaaf, getuig van hulle gehegtheid aan kerk en godsdiens. Ons aanddienste is deurgaans ingerig met die oog op die belange van die jeug en deur 'n maandelikse byeenkoms soek ons om as leraar en kerkraad enigsins tred te hou met die gedurige wisseling van ons jongere lidmate. 'n Noukeurige opname van getalle sal sonder twyfel aan die lig bring dat tweeduisend of meer lidmate van ons Kerk binne die gemeentelike grense van Bronberg hulle verblyf het. “Die vaste elemente en die huiseienaars maak 'n betreklik kleine persentasie van ons ledetal uit, maar hulle vorm die kern van die gemeente, wat met groot krag, opoffering en toewyding die hoogste belange van die gemeente steeds behartig het. Bronberg se krag bestaan daarin dat midde in die stadslewe met al sy afleiding die Kerk nog die sentrum van 'n lewende en groeiende gemeentelike lewe uitmaak. Groot lof kom ons ywerige en toegewyde kerkraadslede toe weens die reuse-taak wat hulle moet behartig deur maandeliks hulle wykslede te besoek.” Destyds is deur die publikasie van 'n maandelikse gemeentebrief, ''Die Bronbergse Bode'', gepoog om die onderlinge gemeenskapsband verder te verstewig. == Enkele leraars == * Hendrik Daniël Alphonso du Toit, 1942 - 1948 * [[Herman Kinghorn|Hermanus Charles Kinghorn]], 1947 - 1950 * Dr. [[Louis Viljoen Rex]], 1948 - 1953 * Rudolph Johannes Raath, 1953 - 29 Februarie 1976 (aanvaar sy emeritaat) * Dirk Johannes Viljoen, 1955 - 1957 (studenteleraar; waarna studenteleraar van nuwe dogtergemeente Harmonie) * Dr. Hermanus Wilhelm de Jager, 1962 – 1967 * J.R. Schmidt ... 1972 * P.A. van der Merwe ... 1972 * S.J. Joubert ... 1972 * Michiel Daniel Victor Cloete, 1967 – 28 Februarie 1975 * S.J. Joubert ... 1979 * A.J. Barnard ... 1979 * H.F. Heymann ... 1979 * P. Combrink ... 1979 * Dr. Casparus Johannes Jackson, 1979 - 1995 (aanvaar sy emeritaat) * Abraham Johannes Prinsloo, 1982 - 1988 (aanvaar sy emeritaat) * Dr. Garfield Havemann ... 1985 * Dr. Petrus Jacobus le Roux, 1997 - 2010 (aanvaar sy emeritaat in gemeente Pretoria) * Paul Geertsema? == Die gemeente se samestellende dele == Die gemeente wat nou bekendstaan as [[NG gemeente Pretoria]] is 'n samestelling van wat eens op 'n tyd ses afsonderlike gemeentes was. Die syfers onder die jaartalle dui telkens op die getal belydende lidmate, so ook die totaal. {| class="wikitable sortable" |- ! Naam !! Gestig !! 1960 !! 1972 !! 1979 !! 1985 !! 1990 !! 1995 !! 2000 !! 2015 |- | Pretoria || 1854 || 2240 || 2750 || 2902 || 2430 || 2500 || 2210 || 1800 || 1480 |- | Bronberg || 1942 || 1056 || 2650 || 3689 || 4060 || 3600 || 2540 || 1738 || – |- | Arcadia || 1951 || 1323 || 2368 || 2537 || 3085 || 2120 || 2750 || – || – |- | Burgerspark || 1952 || 847 || 2658 || 3204 || 2758 || 2551 || 2421 || 825 || – |- | Harmonie || 1957 || 1860 || 3891 || 3817 || 3417 || 2030 || 2009 || 640 || – |- | Meintjeskop || 1964 || – || 1739 || 1238 || 1524 || – || – || – || – |- | '''Totaal''' || || '''7&nbsp;326''' || '''16&nbsp;056''' || '''17&nbsp;387''' || '''17&nbsp;274''' || '''12&nbsp;801''' || '''11&nbsp;930''' || '''5&nbsp;003''' || '''1&nbsp;480''' |} == Bronne == * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.google.com/maps/@-25.754111,28.209292,3a,75y,116.73h,96.3t/data=!3m6!1e1!3m4!1ssPx0XLxqeHtGEhA7mXzJzg!2e0!7i13312!8i6656 Die kerkgebou soos te sien op Google Maps]. URL besoek op 30 Julie 2015. * {{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/11/13/10/14.html ''Sunnyside – 'noodkreet' oor misdaad'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 13 November 1997. URL besoek op 30 Julie 2015. * {{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/11/28/4/12.html ''Vier NG gemeentes in middestad gaan saamsmelt ''], ''[[Beeld]]'', 28 November 1998. URL besoek op 30 Julie 2015. {{DEFAULTSORT:Bronberg, NG gemeente}} {{koördinate|25|45|15|S|28|12|35|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Groot-Pretoria]] 29w43l0i6sjng9s08lh3bi3r97wyiaa 6 101640 2976817 2921237 2026-10-08T18:49:02Z JMK 649 weergawe 2976817 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Dr H.D.A. du Toit}} |bron=''Sinode-Album'' |datum=1957 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Dr HDA du Toit, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] gsj02bh19xvwycujw83nmgc6myruqti 0 105142 2976976 2900421 2026-10-09T09:13:33Z AFM 21229 2976976 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Smtickey1.jpg|duimnael|'n Sammy Marks-tiekie wat in 1898 gemunt is.]] [[Lêer:Smtickey2.jpg|duimnael|Die Sammy Marks-tiekie.]] 'n '''Tiekie''' (ook bekend as 'n '''trippens''') is 'n klein silwermuntstuk met die waarde van drie pennies (geskryf as 3d). Dit was 'n betaalmiddel in [[Suid-Afrika]] tot die ingebruikneming van die [[Suid-Afrikaanse rand| desimale geldstelsel]] in [[1961]]. Op die muntstuk was drie bondels [[hout]] en 'n [[Protea (genus)|protea]] afgebeeld. Die herkoms van die woord is onseker, maar dit is moontlik afgelei van die [[Nguni]]-woord tiki vir klein of die Maleise woord tiga vir drie. Daar is ook teorieë wat dit verbind met die pataca ([[Portugees]]) of die [[Frans]]e patac. Suid-Afrikaanse Engels het die woord ''tickey'' aan Afrikaans ontleen. Bekende versamelmunte is die [[Sammy Marks-tiekie]]s. Die [[Paul Kruger]]-tiekie van 1897 het ook versamelwaarde. Weens die [[Groot Depressie]] is daar in 1931 slegs 128 tiekies gemunt en daarom is die 1931-tiekie ook gewild onder versamelaaars. In Afrikaans het die woord “tiekie” (gewoonlik met die betekenis van klein) gelei tot samestellings soos tiekiedraai ('n volksdans), tiekieboks (telefoonhokkie) en langtiekie ('n soort onwettige gebruik van die betaaltelefoon) sowel as die uitdrukkings “'n motor wat op 'n tiekie kan draai” en “as 'n mens vir 'n tiekie gebore is, word jy nooit 'n sikspens nie”. Eric Hoyland, 'n geliefde klein sirkushanswors in Suid-Afrika oor verskeie dekades in die 20ste eeu, het die verhoognaam Tiekie ([[Tickey]]) gehad. Ander name vir ou geldeenhede in die Suid-Afrikaanse geskiedenis is die [[Ryksdaalder|riksdaalder]], [[pond]], sjieling, pennie, floryn, halfkroon, kroon, [[ghienie]], sikspens, oulap, stuiwer, bokstert en [[oortjie]]. Die 3d-munt was 'n Britse erfenis en is in verskillende ander lande van die [[Britse Ryk]] en latere [[Statebond]] gebruik, waaronder [[Brittanje]] self, asook [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]]. Dit is daar die threepence genoem, wat op verskillende maniere uitgespreek is. In Suid-Afrikaanse Engels is dit thrupence (soos in thrah-pins) uitgespreek, wat as 'n sinoniem vir tickey in die spreek- en skryftaal gegeld het. == Sien ook == * [[Tiekiedraai, Fetakgomo|Tiekiedraai]], 'n gehug in [[Fetakgomo Plaaslike Munisipaliteit|Fetakgomo]], [[Limpopoprovinsie]]. [[Kategorie:Geld]] ouyy09m8u6cepkwnkt09bmb579u6wyh 0 105303 2976868 1892784 2026-10-08T20:50:53Z JMK 649 +kat 2976868 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Sekhukhune |titel = Koning van die [[Noord-Sotho's|Marota]] |beeld = [[Lêer:LL1882 pg008 SIKUKUNI.jpg|250px]] |byskrif = |bewind = 1861–1882 |kroning = |inhuldiging = |volle naam = |andertitels = |doop = |geboortedatum = [[1814]] |geboorteplek = |sterftedatum = [[13 Augustus]] [[1882]] |sterfteplek = |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Sekwati]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Mampuru]] |koningin = |gade = |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |dinastie = |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |vader = |moeder = |kinders = }} '''Sekhukhune''', ook gespel '''Sikukuni''' of '''Sekoekoeni''' ([[1814]] – [[13 Augustus]] [[1882]]) was koning van die [[Noord-Sotho's|Marota.]] Sy ryk was geleë tussen die [[Limpopo (rivier)|Limpopo-]] en [[Vaalrivier]] in die hedendaagse [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Limpopo]]. == Lewensloop == Sekhukhune word na die dood van sy vader op 21 September 1861 koning van die Marota. Om sy ryk te versterk en te verdedig teen Europese kolonisering laat hy sy jong onderdane in blanke myne en op plase werk sodat hul salarisse gebruik kon word om gewere van die [[Portugese]] in [[Maputobaai|Delagoabaai]], en ook vee aan te koop. In Mei 1876 verklaar president [[Thomas François Burgers]] van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Suid-Afrikaansche Republiek]] oorlog teen Sekhukhune. Sekhukhune verslaan die Transvaalse leër op 1 Augustus. 'n Volgende aanval van die ''Lydenburgse Vrijwilligerskorps'' word ook afgeweer. Op 16 Februarie 1877 teken die twee partye by Botshabêlô 'n vredesverdrag. Sy oorwinnings dra by tot die vertrek van Burgers en die Britse anneksasie van die Republiek in 1877. Hoewel die Britte die Transvaalse oorlog teen Sekhukhune eers veroordeel het, het hulle na die anneksasie daarmee voortgegaan. In 1878 en 1879 word drie Britse aanvalle met sukses afgeweer totdat Sir [[Garnet Wolseley]] in November 1879 met 'n leër van Britte, Boere en 10&nbsp;000 [[Swazi's|Swazis]] vir Sekhukhune verslaan het. Op 2 Desember word die vlugtende Sekhukhune gevange geneem en op 9 Desember word hy in [[Pretoria]] se gevangenis opgesluit. Op 3 Augustus 1881 word die Konvensie van Pretoria onderteken, waarin in artikel 23 beveel word dat Sekhukhune vrygelaat moes word. Omdat sy [[hoofstad]] afgebrand het, trek hy na 'n plek genaamd Manoge. Op 13 Augustus 1882 word Sekhukhune vermoor deur sy halfboer [[Mampuru]], wat beweer het dat hy die regmatige koning was. Mampuru word die jaar daarop deur die Boere gevange geneem, tot moord veroordeel en in Pretoria opgehang. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.sahistory.org.za/people/king-sekhukhune South African History – King Sekhukhune] {{Normdata}} [[Kategorie:Noord-Sotho's]] [[Kategorie:Geboortes in 1814]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Konings]] [[Kategorie:Sterftes in 1882]] csxoj9ydxf9hkpxqyntqbjs0wzz2s2h 0 106933 2976953 2883476 2026-10-09T07:07:52Z Alabasterstein 40172 new map 2976953 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|duimnael|400px|'n Huis verwoes in 1820 se watersnood]] [[Nederland]] het 'n lang geskiedenis van [[oorstroming]]s, wat '''watersnoodrampe''' genoem word. Keer op keer het duisende mense gesterf en dorpe en stede het verdwyn. Land het see geword en het later weer verslik of is ingepolder. Ondergenoemde jare is bekend vir 'n watersnood wat plaasgevind het:<ref>Bron: [[:nl:Sjabloon:Navigatie stormvloeden Nederland]]</ref> {|class="wikitable" |- | 838 • 1014 • 1042 • 1134 • 1163 • 1164 • 1170 • 1196 • 1212 • 1214 • 1219 • 1220 • 1221 • 1248/1249 • 1277 • 1280 • 1282 • 1287 • 1288 (I) • 1288 (II) • 1322 • 1334 • 1362 • 1374 • 1375 • 1377 • 1404 • 1421 • 1424 • 1468 • 1477 • 1509 • 1514 • 1530 • 1532 • 1552 • 1566 • 1570 • 1610 • 1643 • 1651 • 1675 • 1682 • 1686 • 1703 • 1717 • 1809 • 1820 • 1825 • 1855 • 1861 (I) • 1861 (II) • 1877 • 1906 • 1916 • 1926 • 1953 • 1962 • 1993 • 1995 • 2006. |} Dié gebeurtenisse het hulle stempel op die geskiedenis van die land afgedruk en ook die kultuur en die politieke strukture beïnvloed. Nederland het byvoorbeeld nie net 'n departement van verdediging teen vyandelike aanvalle nie, maar ook 'n organisasie wat ''Rijkswaterstaat'' genoem word en verantwoordelik is vir die bevolking se beveiliging teen oorstromings. <!-- SUBJEKTIEWE STELLING: 'n Beskuldiging dat 'n politikus die onderhoud van dyke verwaarloos is nie gesond vir sy politieke loopbaan nie.--> Die oorstromingsgevaar kan van twee kante af kom: # Die [[Noordsee]], wat die dele van die land kan oorstroom as dit stormagtig is # Die groot riviere [[Ryn]] en [[Maas]] wat die land kan oorstroom ná ’n groot reënval in [[Duitsland]] en [[Frankryk]] Tradisioneel is die rampe genoem na die naamdae van heiliges van die [[Katolieke Kerk]], maar sedert 1953 is dit nie meer gebruiklik nie. == Die Weichsel-ystyd == [[Lêer:Doggerland3er.png|duimnael|400px|Die ystyd se einde en die gevolge vir die kaart van Europa]] Sedert die einde van die laaste [[Ystydperk]] het die Noordsee se vlak gestyg en die bodem van die land gedaal deur die isostatiese verhouding met [[Skandinawië]]. Die druk van die yskap op Skandinawië het verdwyn en die gevolg is dat Nederland daal en Skandinawië styg. In die Weichsel-ystyd het die landys nie die gebied van Nederland bereik soos in die voorlaaste Ries-ystyd die geval was nie. Nederland was 'n [[toendra]] waar mense [[mammoet]]e gejag het. Toe die ys verdwyn, was Engeland nog verbind aan die vasteland en in die middel van die huidige Noordsee was 'n heuwellandskap wat nou die [[Doggersbank]] is. == Doggersland == [[Lêer:Doggerland-af.svg|duimnael|Die tyd van Doggersland|links]] Ná die smelting van die ys in die vroeë [[Holoseen]] was dele van die Noordsee wat die latere Engeland en Nederland verbind nog droë grond. Die [[Teems]] was 'n syrivier van die Ryn, wat na die suide vloei en in die [[Engelse Kanaal]] uitmond. Noord van 'n ou binnemeer lê die heuwels van [[Doggersland]]. Aanvanklik was dit nog deel van die vasteland, maar die seevlak het gestyg en dit het 'n bewoonde eiland geword. Ongeveer 6000&nbsp;v.C. het die laaste verbinding tussen Dover en Calais deurgebreek en het ook Brittanje 'n eiland geword. Ongeveer 5500&nbsp;v.C. was daar moontlik 'n groot [[tsoenami]] wat 'n groot gebied oorstroom het. Doggersland het onder die golwe verdwyn. In die vroeë Holoseen (9000 – 7000&nbsp;v.C.) maak die oop landskap van die [[Pleistoseen]] plek vir bebossing, eers met [[berk]] en [[denneboom|dennebome]] (Preboreaal), later ook [[eike]], [[iep]] en [[haselaar]] (Boreaal). In die Atlantikum vanaf 7000&nbsp;v.C. oorheers [[Els (boom)|els]] en eik. Ongeveer 6200&nbsp;v.C. volg 'n koel tyd. Dit is moontlik veroorsaak deur die [[Agassiz-meer]] in Noord-Amerika, wat heelwat soet water na die [[Atlantiese Oseaan]] laat stroom het.<ref>{{Outeur|H.J.A. Berendsen}} De vorming van het land, 2004, {{ISBN|90-232-4075-8}}</ref> Die Noordsee is 'n vlak epikontinentale see met 'n sanderige bodem wat tydens storms in beweging kan kom. Dit het gelei tot die vorming van 'n [[strandwal]] wat strek van Cap Gris Nez by [[Duinkerken]] tot by Grenen, die noordelikste punt van [[Jutland]] by [[Skagen]]. Die strandwal vorm 'n lang reeks [[duin]]e, maar hulle word onderbreek deur riviere soos die [[Skelde]], [[Ryn]], [[Maas]], [[Vlie]], [[Eems]], [[Weser]] en [[Elbe]]. Die minerale wat hulle vervoer, gee aanleiding tot sedimentasie van leem en sand, maar hul mondings is ook swak punte in die strandwal, waar met stormvloede oorstromings kan ontstaan. Agter die strandwal lê 'n vlak [[lagune]] waar die reste van plantegroei ophoop en laagveen vorm. By oorstromings kan dit weggespoel word, maar partykeer word dit vervang deur klei wat aanslib. == Die Romeine == [[Lêer:Nederland-50AD-af.svg|duimnael|Die kaart van Nederland in 50&nbsp;n.C. In bruin die veen, in geelgroen die seekleigebiede, in blougroen die rivierklei]] Die Romeine begin met [[Julius Caesar|Caesar]] se verowering van [[Gallië]] om belangstelling in hierdie gebied te toon. Die kus lê destyds op ongeveer op dieselfde plek as vandag, maar die landskap is baie verskillend. 'n Groot deel van die gebied bestaan uit [[veenmos|veenmoerasse]], wat onvrugbaar en taamlik ontoeganklik is. In die middel lê 'n soetwatermeer wat die Romeine ''Flevo'' noem; 'n ander, latere naam is ''Aelmere''. Die Vlie voer sy soet water na die sout Noordsee. Die Romeinse politiek, om gebiede te koloniseer deur aan veterane grond in die verowerde gebied aan te bied, faal. Die soldate wil nie hier bly nie. Dis koud, nat en gevaarlik. Tog wil die Romeine die mondings van ''Scaldis'' (Skelde), Mosa (Maas) en Rhenus (Ryn) en die riviere self oorheers. Hulle heg groot waarde aan handel en is ook militêr strategies, veral toe [[Britannia (provinsie)|Britannia]] ook 'n Romeinse provinsie word. In die noorde tussen Vlie en Eems breek die Noordsee deur baie plekke aan die strandwal. Die [[veen]] spoel weg en 'n gebied vorm wat in Friesland die ''wad'' genoem word. Dit is land wat by eb drooglê en by vloed oorstroom. Dele word deur sedimentasie van klei. Die kleigronde is baie vrugbaar, maar ook gevaarlik. Die [[Friese]] wat daar woon, bou heuwels wat ''terp'' genoem word om oorstromings te oorleef. In die winter bind hulle skerp geslypte bene onder hul voete om oor die ysvlakte van een terp na die ander te beweeg. Dit is die begin van [[skaats]]e. Aanvanklik probeer die Romeine die Friese onderwerp, maar die ontoeganklikheid van die gebied maak dit moeilik. Die groot riviere Maas en Ryn bly die noordgrens van ''Germania Inferior'' en aanvanklik maak die Romeine die ''Batavi'', wat op die kleigebied tussen die riviere (die [[Betuwe]]) woon, tot bondgenote. Hierdie gebied is ook vrugbaar, maar kan ook oorstroom – veral in die winter en indien daar stroomop baie reën val. Die hooggeleë sandgrond van die Veluwe noord van die riviere of van ''Toxandria'', die latere Brabant in die suide, is veiliger maar ook minder vrugbaar. == Die eerste meldings == Prudentius van Troyes skryf in sy annale dat die hele ''Frisia'' op 26 Desember 838 deur die see oorstroom is. Met Frisia word in dié tyd die hele Nederlandse kusgebied bedoel. Die water het tot die toppe van die duine gestyg en 2&nbsp;437 lewens geëis. Ook uit die ''Annales Xantenses'' word vir hierdie dag 'n ramp vermeld, maar ook genoem dat dit deur 'n groot werwelwind veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://www.deltawerken.com/227 |title=Webwerf Deltawerken |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903112737/http://www.deltawerken.com/227 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2016 }}</ref> == Ontstaan van die Suidersee == [[Lêer:Allerheiligen1170.svg|duimnael|Die ontstaan van die Suidersee.]] Daar word van graaf Floris II van Holland gemeld dat hy in 1119 gaan jag het in die bos van Creil, wat tussen die huidige [[Enkhuizen]] en [[Stavoren]] geleë is. Dit is eintlik Friesgebied; hy word in 'n tweegeveg met 'n Friese edelman, Galama, gewond en in 1121 sterf hy aan sy wonde. Hierdie Creilse bos word waarskynlik in die Allerheiligevloed van 1 en 2 November 1170 weggespoel.<ref>{{cite web |url=http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |title=Flevoland erfgoed |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125043/http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Vlie en die Marsdiep (tussen Texel en Den Helder) word breë seearms en die vars Aelmere word die sout [[Suidersee]]. Hierdie verandering op die kaart het ook belangrike gevolge vir die konflik tussen Holland en Friesland. Wes-Friesland, die gebied wes van die Vlie, word afgesny van die res van Friesland en ná 'n reeks oorloë word die gebied in 1297 vir goed deel van Holland. Die taal verander van Fries na 'n Nederlandse dialek met 'n Friese grondslag. == Die waterskappe == [[Lêer:Holland1350-af.svg|duimnael|links|450px|De graafskap Holland in 1350]] Middeleeuse dokumente meld dat keer op keer tydens oorstromings tienduisende mense verdrink en dat gebiede verlore gaan. Die huidige Dollard, Lauwerssee, die westelike [[Waddesee]], die Suidersee, die Biesbosch, die Braakman en die Verdronke Lande van Suid-Beveland en van Saeftinghe ontstaan so ná rampe. Aanvanklik word die oppervlakte van die land net kleiner. Die dieptepunt word omstreeks 1200 bereik. In die tweede helfte van die 12de eeu begin die bevolking groei en daar ontstaan 'n geldekonomie wat investerings in waterbeheer moontlik maak. Die graaf van Holland kan in die 13de eeu ''waterskappe'' vestig. Hulle kry bevoegdhede om plaaslik besluite te neem om die water te beheer.<ref name="Borger">''Waterschap en fysische omgeving'' {{Outeur|G.J. Borger}}in: Waterschappen in Nederland: een bestuurskundige verkenning van de institutionele ontwikkeling, Uitgeverij Verloren, 1993, {{ISBN|906550365X}}, {{ISBN|9789065503657}}</ref> Die waterskappe speel sedert hierdie tyd 'n groot rol in die land. Hulle begin polders aanlê, stukke land omring met 'n dyk waarbinne die watervlak gereël kan word. Stadig begin hulle verlore gebied terug verower. Dié gebiede het gewoonlik hulle veen verloor en is nou kleigronde, wat baie vrugbaarder is. 'n Voorbeeld van herwonne gebied is ''Rotta'', 'n nedersetting aan die rivier Rotte wat in die 10de eeu onstaan, maar in die 11de eeu oorstroom is. Omstreeks 1250 word die rivier weer afgesluit met 'n dam en ontstaan op die plek die stad [[Rotterdam]]<ref>{{cite web |url=http://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |title=Radio Rynmond |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123559/https://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 15de eeu word hierdie proses aangehelp met die bou van meulens, wat dit moontlik maak om dieper geleë land te ontwater. Die bou van dyke het egter ook onverwagte en ongewenste gevolge. In die polder Oud Rockanje op Voorne blyk byvoorbeeld dat 'n dyk met sy gewig die veenlaag daaronder 60&nbsp;cm ingedruk het. Dat wil sê dat hierdie dyk telkens verhoog moet word. 'n Ander gevolg is dat indien op die een plek 'n dyk gebou word, op ander plekke die vloed hoër en by eb die stroming sterker word. Daardeur word geule dieper gemaak.<ref name="Borger" /> Die laagveen is nie net deur die see weggespoel nie. Mense het ook hul aandeel gelewer en dit as turf geoes. Dit is 'n gewilde brandstof, maar by uitgrawing van laagveen onstaan 'n vlak meertjie. Dit is die verskil met hoogveen, wat droë land oplewer. In die binneland van Holland het groot mere so ontstaan, soos die Purmer, Beemster en Haarlemmermeer. Dit het die gevaar van oorstroming deur die see net nog groter gemaak. == Elisabetsvloede == Die naamdag van St. Elisabet is 19 November en op dié dag in die 15de eeu vind daar drie maal 'n groot watersnood plaas wat ook politieke gevolge het. Dit val saam met 'n stryd om die politieke mag wat die "Hoekse en Kabeljauwse Twisten" genoem word. Die "Kabeljauwe" is die party van die laaste onafhanklike Hollandse gravin, Jakoba van Beiere, en die Hoeke steun haar neef die hertog van Boergondië wat haar graafskap opeis. === 1404 === Die eerste Elisabetsvloed tref veral die suidweste. In Vlaandere en Seeland is groot skade. Die gravin van Vlaandere gee opdrag om 'n seewerende dyk aan te lê. === 1421 === [[Lêer:Sint Elisabethsvloed 1421.jpg|duimnael|Die Elisabetsvloed van 1421]] Die dyke van die "Grote Waard" of "Hollandse Waard" breek op talle plekke deur. Hierdie ''waard'' – 'n lae gebied tussen die riviere – verander in 'n binnesee, die [[Biesbosch]], en sal nooit weer heeltemal herstel nie. Dit is 'n ramp vir die graafskap Holland omdat hierdie gebied tussen Dordrecht, Geertruidenberg en Heusden die kerngebied van die graafskap vorm.<ref>''Van natuurlandschap tot risicomaatschappij: de geografie van de relatie tussen mens en milieu'', OAPEN (Open Access Publishing in European Networks), {{Outeur|Ton Dietz, Frank den Hertog, Herman van der Wusten}} Amsterdam University Press, 2008, {{ISBN|9053567984}}, {{ISBN|9789053567982}}, 299 bls</ref> Die stad Dordrecht is die belangrikste stad van die graafskap en word eeue lank 'n eilandstad omring deur water. Dordrecht was Kabeljauws, Geertruidenberg was Hoeks en die Grote Waard was 'n strydtoneel. In 1418 word Dordrecht deur die Hoeke beleër en in 1420 Geertruidenberg deur die Kabeljauwe. Tog word ná die ramp probeer om alle deurgebreekte dyke weer te herstel. === 1424 === Die dyke van die Grote Waard is nou herstel, maar opnuut is daar 'n Elisabetsvloed. Alle pogings om die skade van die vorige een te herstel, spoel weg en die geldmiddele om dit opnuut te herstel ontbreek. Die pogings om die Grote Waard terug te verower word gestaak. Dordrecht verloor hiermee sy posisie as eerste stad van Holland omdat skepe nie meer hul goed in dié stad op die mark hoef aan te bied nie. Hierdie ou "stapelreg" het sy betekenis verloor. <!-- Dijken Reimerswaal--> == Die Allerheiligevloed van 1570 == Allerheiligeaand was in 1570 op 'n tydstip toe daar kwaai storms was, en baie slagoffers se lewe is geëis. Die politieke leierskap was nou in [[Madrid]] gesetel, waar [[Filips II van Spanje|Filips II]], die graaf van Holland en Seeland, wat ook koning van Spanje was, gewoon het. Sy voorgangers die hertoë van Boergondië het by watersnode partykeer hul bevolking gesteun in hul nood. Maar Filips het ander sorge, soos oorloë met die Turke. Die volgende jaar kondig hy, pleks van te help, nuwe belastings aan. Toe 'n paar seerowers in 1572 die stad Brielle inneem, word hulle as bevryders ontvang. Dit is die begin van 'n opstand wat in 1648 die Spaanse koning dwing om die Nederlandse Republiek se onafhanklikheid te erken. Vier jaar later stig [[Jan van Riebeeck]] [[Kaapstad]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. <!-- == Die meulens == Landaanwins... HIER KORT IETS --> == Haarlemmermeer == In die 19de eeu het dit moontlik geword om stoom te gebruik om die gemale baie sterker te maak. Een van die grootste mere, die Haarlemmermeer, is nou drooggelê. Dit is waar die lughawe [[Schiphol]] nou lê. == Lely == [[Lêer:Lely-Havermans-kleur.jpg|duimnael|Lely, geteken deur H.J. Haverman (1899)]] [[Lêer:Overstroomde gebieden 1916.jpg|duimnael|links|250px|Die oorstromings van 1916]] In 1891 kom Cornelis Lely, ingenieur en minister van waterstaat, handel en Nywerheid, met 'n plan vorendag om die Suidersee af te sluit met 'n dyk wat die sout water sou vervang deur soet water van die Yssel en ander, kleinere riviere. Die plan behels 'n inpoldering van 225&nbsp;000&nbsp;ha (2&nbsp;250&nbsp;km²) nuwe landbougrond. Die land is aan die industrialiseer, maar landbou is nog 'n belangrike komponent van sy ekonomie. Die parlement is egter nie geesdriftig nie, want dit gaan baie geld kos.<ref name="ABC">Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats,{{Outeur|Donald Langmead, Christine Garnaut}}, ABC-CLIO, 2001, {{ISBN|1-57607-112-X}}, {{ISBN|978-1-57607-112-0}}</ref> In die nag van 13 en 14 Januarie 1916 is daar 'n storm wat op talle plekke die dyke van die Suidersee deurbreek. Dit eis ’n paar dosyn lewens en maak opnuut duidelik Nederland se lang kuslyn is 'n groot swak plek. Dit kos ook baie geld om alle dyke aan die lang kus goed te onderhou. [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] besoek die gebiede wat oorstroom het. Ná die watersnood van 1916 – in die middel van die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarin Nederland neutraal bly – verander die stemming in die Nederlandse parlement. Daar word besef sterker bande tussen Holland en Friesland sal die land sterker maak en dat die projek van Lely, nou die Zuiderzeewerken genoem, die verdediging teen watersnode sal versterk en nie net meer landbougrond oplewer nie. In 1918 word die Zuiderzeewet aangeneem. Die eerste projek, in 1920, is 'n klein afsluitdyk wat die eiland Wieringen met Noord-Holland verbind. Dié dyk is in 1926 gereed. Van 1927–1930 word 'n dyk van Wieringen na die suide aangelê en die Wieringermeer met sy oppervlakte van meer as 200&nbsp;km² word vir die eerste keer sedert die 12de eeu droë land.<ref name="ABC" /> Op 28 Mei 1932 volg die [[Afsluitdyk|afsluiting]] van die [[Suidersee]]. Hierdie projek is 'n welkome bron van werkgeleenthede in die Depressie van die 1930's. Die plan is om 'n treinbaan op die dyk aan te lê, maar omdat die vervoer op die paaie vinnig toeneem, word dit 'n pad met vier bane.<ref name="ABC" /> Nie almal is tevrede met die uitkoms nie. Die vissers wat eeue lank op die Suidersee en die Waddesee gevis het, sien hul toekoms bedreig. [[Lêer:Karte Zuiderzeewerke.png|duimnael|Die Zuiderzeewerken|links|250px]] In 1927 begin die werk aan die eerste groot polder in die nuwe [[Ysselmeer]], die Noordoostpolder. Die werk duur 15 jaar en voor dit voltooi is, word Nederland deur die Duitsers beset. Die Duitsers poog in die Slag om die Afsluitdyk die Nederlandse stelling by Kornwerderzand aan die Friese kant van die dyk inneem, maar hulle faal. ’n Paar dae later moet Nederland sy gebied prysgee, maar hy veg deur ballingskap in Londen. In 1942 is die Noordoostpolder (NOP) gereed en ontstaan 'n rietvlakte van 460&nbsp;km². Die eilande Urk en Schokland word deel van die vasteland. Vinnig kry die afkorting NOP 'n ander betekenis" ''Nederlands Onderduikers Paradijs'', die paradys vir mense wat vir die Nazi's moet wegkruip. Aan die einde van die besetting gaan Wieringermeer opnuut verlore. Die Duitser blaas 'n groot gat in die dyk om luglandings van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] te verhinder en die water vul die polder binne twee dae. Alle gewasse en geboue word verwoes, maar in Desember 1945 word die dyk gedig en die polder droog. Die gevolge van die inpoldering van die Noordoostpolder is nie heeltemaal positief nie. Die grondwatervlak in die aangrensende provinsies Friesland en Overyssel daal en dit skep vir die boere uitdrogingsprobleme. Die planne word verander en die twee volgende polders, Oos- en Suid-Flevoland, word los van die vasteland aangelê met die ''Randmere'' tussen polder en vasteland. Ook hierdie plan gee later probleme met groot algebloei in die randmere. In 1968 is die laaste polder gereed en is dit duidelik Nederland het nie regtig die nuwe landbougrond nodig nie. Die westelike deel van die nuwe polder is effens dieper geleë en het minder goeie grond. Die natuur reageer op opsienbarende wyse op die nuwe situasie en die Oostvaardersplassen-gebied word 'n pragtige natuurgebied, wat deur die owerheid erken word. Heftige diskussies oor die ekologiese gevolge van die inpolderings word gevoer en daar word besluit die laaste groot polder, die Markerwaard, gaan nie gebou word nie. Alle planne om die Waddesee in te polder word ook gestaak. == Die watersnood van 1953 == [[Lêer:StormTrack.png|duimnael|Die storm van 1953]] Tydens 'n swaar storm uit die noordweste wat op 31 Januarie die waters van die Noordsee na Nederland se kus opstu, was dit ook [[springgety]]. Dit is 'n kombinasie wat bitter selde voorkom. Nederland het moeilike tye beleef: Eers die depressie van die jare dertig, toe die oorlog en sy besetting (1940-'45) en daarna die koloniale oorlog in Indonesië (1945-'49) het die dyke verwaarloos gelaat, veral in die suidweste, Seeland, die eilande van Suid-Holland en die weste van Noord-Brabant. Die aandag (en geld) het ook jare lank veral na die gebied van die nuwe Ysselmeer gegaan. In die suidweste is daar net twee klein projekte wat voor 1953 voltooi is: die dyke wat die Brielse Maas op Voorne (1 op die kaart hieronder) en die Braakman (2) in Zeeuse Vlaandere afgesluit het. Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars. Die res van die suidweste word 'n rampgebied. === Ontruiming === <br clear="all" /> {|class="wikitable" style="float:right" |- !Provinsie!! Aantal ontruimde mense |- |Suid-Holland || 29 778 |- |Noord-Brabant|| 19 082 |- |Seeland|| 10 992 |- |Utrecht|| 6 262 |- |Noord-Holland||2 540 |- |Gelderland||2 283 |- |Overyssel||690 |- |Groningen||267 |- |Drente||200 |- |Friesland||196 |} Talle mense, dikwels uit geïsoleerde gemeenskappe van die eilande se dorpe, word ná die ramp van 1953 ontruim. Soms is dit na gemeenskappe in die omgewing, maar ander kere na stede of provinsies in ander dele van die land. Nederland is nog 'n baie sektariese land en talle mense beland in gemeenskappe wat 'n ander geloof en dialek het of gaan van 'n dorpie na die stad.<ref>''Studies in Holland Flood Disaster 1953, Volumes 1-4'', Studies in Holland Flood Disaster 1953, {{Outeur|Instituut voor Sociaal Onderzoek van het Nederlandse Volk}} National Academies, 1955</ref> Vir mense van byvoorbeeld Schouwen kan dit ook lank duur. Die laaste dyk op dié eiland is net nege maande tevore gedig en die eb en vloed wat die eiland twee maal per dag bereik het, het alles weggevee. == Die Delta-plan == [[Lêer:Deltawerke-af.svg|450px|links|duimnael|Die Deltawerke <br /> 1=Brielse Maasdam (1950)*<br /> 2=Braakmandam (1952)*<br /> 3=Stormvloedkering Hollandsche IJssel (1954)<br /> 4=Zandkreekdam (1960)<br /> 5=Veerse Gatdam (1961)<br /> 6=Zeelandbrug (1965)<br /> 7=Grevelingendam (1965)<br /> 8=Volkerakdam (1969)<br /> 9=Haringvlietdam (1971)<br /> 10=Brouwersdam (1971)<br /> 11=Krabbenkreekdam (1972)<br /> 12=Markiezaatskade (1983)<br /> 13=Oesterdam (1986)<br /> 14=Oosterscheldekering (1986)<br /> 15=Philipsdam (1987)<br /> 16=Europoortkering (Maeslant) (1997)<br /> 17=Europoortkering (Hartel) (1997)<br /> 18=Westerscheldetunnel (2003)*<br /> * Amptelik nie deel van die Deltawerke nie.]] :: Sien die [[Deltawerke]] vir die hoofartikel. Ná die ramp van 1953 is daar groot eensgesindheid dat die veiligheid vergroot moet word. Hoewel die tegnologie om dit te verwesenlik nog nie bestaan nie, word besluit om alle see-arms van die suidweste af af te sluit, behalwe die twee wat toegang gee tot die hawens van Rotterdam en Antwerpen. Nederland het 'n verdrag met België oor die Westerskelde wat die laaste ook verbied. Waar nie afgesluit kan word nie, word die dyke op ''deltahoogte'' gebring. Die projek sal ongeveer 'n halwe eeu duur en groot tegnologiese ontwikkeling en finansiële opofferings van die hele bevolking eis. Die doel is om die oorstromingskans te verminder tot een in 10&nbsp;000 jaar. Hoewel tydens die projek veral ekologiese probleme ontstaan en die projek daardeur nog duurder en tegnologies veeleisender word, word die doel eindelik bereik, maar intussen is die seevlak aan die styg, wat die kans op rampe opnuut verhoog. == Die riviere == Die Deltaplan het die aandag van die Ysselmeer na die suidweste verskuif en in 1993 en 1995 ervaar Nederland dat die aandag daardeur opnuut van 'n ander probleem afgelei is: die rivierdyke. Daar is uitsonderlike reënval in Frankryk en Duitsland en 'n golf rivierwater in die Ryn kom na Nederland se kant. Hoewel dit die land 'n paar dae tyd gee vir voorbereidings, is die situasie op sommige plekke kritiek en dit lei opnuut tot grootskaalse ontruiming. Uiteindelik spring Nederland 'n oorstroming vry. == Grondteruggawe == Ná die byna-ramp van 31 Januarie 1995 groei die besef dat dyke soms die probleme net verplaas en nie oplos nie. Soms vergroot dit net die probleme. Dit is veral by riviere die geval. Indien die dyke aan 'n rivier te min ruimte bied, sal die water by hoë vlakke geen uitweg hê nie en dit veroorsaak groot ellende. Ná 1995 is daar gebiede aan die natuur teruggegee deur dyke deur te breek en te verplaas. Dit het nadele omdat boere en ander inwoners hul grond verloor, maar daar is ook voordele. Die veiligheid word verbeter en 'n nuwe natuurgebied onstaan in 'n digbevolkte land waar die natuur ly onder die bevolkingsdruk en die bevolking behoefte het aan ontspanningsmoontlikhede. 'n Voorbeeld van 'n teruggawe is die eiland Tiengemeten in die Haringvliet.<ref>{{cite web |url=https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |title=Natuurmonumenten Tiengemeten |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221184133/https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Die ses boere kry geld vir hul grond en hulp om ander grond te koop. Die oudste polder word drooggehou om aan besoekers te toon hoe hier geboer is. Die res van die eiland word weer aan die soetwatergetye blootgestel en word weer 'n ''kwelder'' pleks van 'n polder. Skotse Hoogland-beeste word gebruik as vervanging van die uitgestorwe oerosse wat oorspronklik hier voorgekom het. Die gebied lok baie besoekers en dit maak die projek ook ekonomies aantreklik. <!-- == Aardverwarming == VOLTOOI ASB --> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Nederland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Oorstromings]] 4pzegtzvbm8o0seqoo5e4n89fi01no0 2976959 2976953 2026-10-09T08:37:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976959 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|duimnael|400px|'n Huis verwoes in 1820 se watersnood]] [[Nederland]] het 'n lang geskiedenis van [[oorstroming]]s, wat '''watersnoodrampe''' genoem word. Keer op keer het duisende mense gesterf en dorpe en stede het verdwyn. Land het see geword en het later weer verslik of is ingepolder. Ondergenoemde jare is bekend vir 'n watersnood wat plaasgevind het:<ref>Bron: [[:nl:Sjabloon:Navigatie stormvloeden Nederland]]</ref> {|class="wikitable" |- | 838 • 1014 • 1042 • 1134 • 1163 • 1164 • 1170 • 1196 • 1212 • 1214 • 1219 • 1220 • 1221 • 1248/1249 • 1277 • 1280 • 1282 • 1287 • 1288 (I) • 1288 (II) • 1322 • 1334 • 1362 • 1374 • 1375 • 1377 • 1404 • 1421 • 1424 • 1468 • 1477 • 1509 • 1514 • 1530 • 1532 • 1552 • 1566 • 1570 • 1610 • 1643 • 1651 • 1675 • 1682 • 1686 • 1703 • 1717 • 1809 • 1820 • 1825 • 1855 • 1861 (I) • 1861 (II) • 1877 • 1906 • 1916 • 1926 • 1953 • 1962 • 1993 • 1995 • 2006. |} Dié gebeurtenisse het hulle stempel op die geskiedenis van die land afgedruk en ook die kultuur en die politieke strukture beïnvloed. Nederland het byvoorbeeld nie net 'n departement van verdediging teen vyandelike aanvalle nie, maar ook 'n organisasie wat ''Rijkswaterstaat'' genoem word en verantwoordelik is vir die bevolking se beveiliging teen oorstromings. <!-- SUBJEKTIEWE STELLING: 'n Beskuldiging dat 'n politikus die onderhoud van dyke verwaarloos is nie gesond vir sy politieke loopbaan nie.--> Die oorstromingsgevaar kan van twee kante af kom: # Die [[Noordsee]], wat die dele van die land kan oorstroom as dit stormagtig is # Die groot riviere [[Ryn]] en [[Maas]] wat die land kan oorstroom ná ’n groot reënval in [[Duitsland]] en [[Frankryk]] Tradisioneel is die rampe genoem na die naamdae van heiliges van die [[Katolieke Kerk]], maar sedert 1953 is dit nie meer gebruiklik nie. == Die Weichsel-ystyd == [[Lêer:Doggerland3er.png|duimnael|400px|Die ystyd se einde en die gevolge vir die kaart van Europa]] Sedert die einde van die laaste [[Ystydperk]] het die Noordsee se vlak gestyg en die bodem van die land gedaal deur die isostatiese verhouding met [[Skandinawië]]. Die druk van die yskap op Skandinawië het verdwyn en die gevolg is dat Nederland daal en Skandinawië styg. In die Weichsel-ystyd het die landys nie die gebied van Nederland bereik soos in die voorlaaste Ries-ystyd die geval was nie. Nederland was 'n [[toendra]] waar mense [[mammoet]]e gejag het. Toe die ys verdwyn, was Engeland nog verbind aan die vasteland en in die middel van die huidige Noordsee was 'n heuwellandskap wat nou die [[Doggersbank]] is. == Doggersland == [[Lêer:Doggerland-af.svg|duimnael|Die tyd van Doggersland|links]] Ná die smelting van die ys in die vroeë [[Holoseen]] was dele van die Noordsee wat die latere Engeland en Nederland verbind nog droë grond. Die [[Teems]] was 'n syrivier van die Ryn, wat na die suide vloei en in die [[Engelse Kanaal]] uitmond. Noord van 'n ou binnemeer lê die heuwels van [[Doggersland]]. Aanvanklik was dit nog deel van die vasteland, maar die seevlak het gestyg en dit het 'n bewoonde eiland geword. Ongeveer 6000&nbsp;v.C. het die laaste verbinding tussen Dover en Calais deurgebreek en het ook Brittanje 'n eiland geword. Ongeveer 5500&nbsp;v.C. was daar moontlik 'n groot [[tsoenami]] wat 'n groot gebied oorstroom het. Doggersland het onder die golwe verdwyn. In die vroeë Holoseen (9000 – 7000&nbsp;v.C.) maak die oop landskap van die [[Pleistoseen]] plek vir bebossing, eers met [[berk]] en [[denneboom|dennebome]] (Preboreaal), later ook [[eike]], [[iep]] en [[haselaar]] (Boreaal). In die Atlantikum vanaf 7000&nbsp;v.C. oorheers [[Els (boom)|els]] en eik. Ongeveer 6200&nbsp;v.C. volg 'n koel tyd. Dit is moontlik veroorsaak deur die [[Agassiz-meer]] in Noord-Amerika, wat heelwat soet water na die [[Atlantiese Oseaan]] laat stroom het.<ref>{{Outeur|H.J.A. Berendsen}} De vorming van het land, 2004, {{ISBN|90-232-4075-8}}</ref> Die Noordsee is 'n vlak epikontinentale see met 'n sanderige bodem wat tydens storms in beweging kan kom. Dit het gelei tot die vorming van 'n [[strandwal]] wat strek van Cap Gris Nez by [[Duinkerken]] tot by Grenen, die noordelikste punt van [[Jutland]] by [[Skagen]]. Die strandwal vorm 'n lang reeks [[duin]]e, maar hulle word onderbreek deur riviere soos die [[Skelde]], [[Ryn]], [[Maas]], [[Vlie]], [[Eems]], [[Weser]] en [[Elbe]]. Die minerale wat hulle vervoer, gee aanleiding tot sedimentasie van leem en sand, maar hul mondings is ook swak punte in die strandwal, waar met stormvloede oorstromings kan ontstaan. Agter die strandwal lê 'n vlak [[lagune]] waar die reste van plantegroei ophoop en laagveen vorm. By oorstromings kan dit weggespoel word, maar partykeer word dit vervang deur klei wat aanslib. == Die Romeine == [[Lêer:Nederland-50AD-af.svg|duimnael|Die kaart van Nederland in 50&nbsp;n.C. In bruin die veen, in geelgroen die seekleigebiede, in blougroen die rivierklei]] Die Romeine begin met [[Julius Caesar|Caesar]] se verowering van [[Gallië]] om belangstelling in hierdie gebied te toon. Die kus lê destyds op ongeveer op dieselfde plek as vandag, maar die landskap is baie verskillend. 'n Groot deel van die gebied bestaan uit [[veenmos|veenmoerasse]], wat onvrugbaar en taamlik ontoeganklik is. In die middel lê 'n soetwatermeer wat die Romeine ''Flevo'' noem; 'n ander, latere naam is ''Aelmere''. Die Vlie voer sy soet water na die sout Noordsee. Die Romeinse politiek, om gebiede te koloniseer deur aan veterane grond in die verowerde gebied aan te bied, faal. Die soldate wil nie hier bly nie. Dis koud, nat en gevaarlik. Tog wil die Romeine die mondings van ''Scaldis'' (Skelde), Mosa (Maas) en Rhenus (Ryn) en die riviere self oorheers. Hulle heg groot waarde aan handel en is ook militêr strategies, veral toe [[Britannia (provinsie)|Britannia]] ook 'n Romeinse provinsie word. In die noorde tussen Vlie en Eems breek die Noordsee deur baie plekke aan die strandwal. Die [[veen]] spoel weg en 'n gebied vorm wat in Friesland die ''wad'' genoem word. Dit is land wat by eb drooglê en by vloed oorstroom. Dele word deur sedimentasie van klei. Die kleigronde is baie vrugbaar, maar ook gevaarlik. Die [[Friese]] wat daar woon, bou heuwels wat ''terp'' genoem word om oorstromings te oorleef. In die winter bind hulle skerp geslypte bene onder hul voete om oor die ysvlakte van een terp na die ander te beweeg. Dit is die begin van [[skaats]]e. Aanvanklik probeer die Romeine die Friese onderwerp, maar die ontoeganklikheid van die gebied maak dit moeilik. Die groot riviere Maas en Ryn bly die noordgrens van ''Germania Inferior'' en aanvanklik maak die Romeine die ''Batavi'', wat op die kleigebied tussen die riviere (die [[Betuwe]]) woon, tot bondgenote. Hierdie gebied is ook vrugbaar, maar kan ook oorstroom – veral in die winter en indien daar stroomop baie reën val. Die hooggeleë sandgrond van die Veluwe noord van die riviere of van ''Toxandria'', die latere Brabant in die suide, is veiliger maar ook minder vrugbaar. == Die eerste meldings == Prudentius van Troyes skryf in sy annale dat die hele ''Frisia'' op 26 Desember 838 deur die see oorstroom is. Met Frisia word in dié tyd die hele Nederlandse kusgebied bedoel. Die water het tot die toppe van die duine gestyg en 2&nbsp;437 lewens geëis. Ook uit die ''Annales Xantenses'' word vir hierdie dag 'n ramp vermeld, maar ook genoem dat dit deur 'n groot werwelwind veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://www.deltawerken.com/227 |title=Webwerf Deltawerken |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903112737/http://www.deltawerken.com/227 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2016 }}</ref> == Ontstaan van die Suidersee == [[Lêer:Allerheiligen1170.svg|duimnael|Die ontstaan van die Suidersee.]] Daar word van graaf Floris II van Holland gemeld dat hy in 1119 gaan jag het in die bos van Creil, wat tussen die huidige [[Enkhuizen]] en [[Stavoren]] geleë is. Dit is eintlik Friesgebied; hy word in 'n tweegeveg met 'n Friese edelman, Galama, gewond en in 1121 sterf hy aan sy wonde. Hierdie Creilse bos word waarskynlik in die Allerheiligevloed van 1 en 2 November 1170 weggespoel.<ref>{{cite web |url=http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |title=Flevoland erfgoed |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125043/http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Vlie en die Marsdiep (tussen Texel en Den Helder) word breë seearms en die vars Aelmere word die sout [[Suidersee]]. Hierdie verandering op die kaart het ook belangrike gevolge vir die konflik tussen Holland en Friesland. Wes-Friesland, die gebied wes van die Vlie, word afgesny van die res van Friesland en ná 'n reeks oorloë word die gebied in 1297 vir goed deel van Holland. Die taal verander van Fries na 'n Nederlandse dialek met 'n Friese grondslag. == Die waterskappe == [[Lêer:Holland1350-af.svg|duimnael|links|450px|De graafskap Holland in 1350]] Middeleeuse dokumente meld dat keer op keer tydens oorstromings tienduisende mense verdrink en dat gebiede verlore gaan. Die huidige Dollard, Lauwerssee, die westelike [[Waddesee]], die Suidersee, die Biesbosch, die Braakman en die Verdronke Lande van Suid-Beveland en van Saeftinghe ontstaan so ná rampe. Aanvanklik word die oppervlakte van die land net kleiner. Die dieptepunt word omstreeks 1200 bereik. In die tweede helfte van die 12de eeu begin die bevolking groei en daar ontstaan 'n geldekonomie wat investerings in waterbeheer moontlik maak. Die graaf van Holland kan in die 13de eeu ''waterskappe'' vestig. Hulle kry bevoegdhede om plaaslik besluite te neem om die water te beheer.<ref name="Borger">''Waterschap en fysische omgeving'' {{Outeur|G.J. Borger}}in: Waterschappen in Nederland: een bestuurskundige verkenning van de institutionele ontwikkeling, Uitgeverij Verloren, 1993, {{ISBN|906550365X}}, {{ISBN|9789065503657}}</ref> Die waterskappe speel sedert hierdie tyd 'n groot rol in die land. Hulle begin polders aanlê, stukke land omring met 'n dyk waarbinne die watervlak gereël kan word. Stadig begin hulle verlore gebied terug verower. Dié gebiede het gewoonlik hulle veen verloor en is nou kleigronde, wat baie vrugbaarder is. 'n Voorbeeld van herwonne gebied is ''Rotta'', 'n nedersetting aan die rivier Rotte wat in die 10de eeu onstaan, maar in die 11de eeu oorstroom is. Omstreeks 1250 word die rivier weer afgesluit met 'n dam en ontstaan op die plek die stad [[Rotterdam]]<ref>{{cite web |url=http://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |title=Radio Rynmond |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123559/https://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 15de eeu word hierdie proses aangehelp met die bou van meulens, wat dit moontlik maak om dieper geleë land te ontwater. Die bou van dyke het egter ook onverwagte en ongewenste gevolge. In die polder Oud Rockanje op Voorne blyk byvoorbeeld dat 'n dyk met sy gewig die veenlaag daaronder 60&nbsp;cm ingedruk het. Dat wil sê dat hierdie dyk telkens verhoog moet word. 'n Ander gevolg is dat indien op die een plek 'n dyk gebou word, op ander plekke die vloed hoër en by eb die stroming sterker word. Daardeur word geule dieper gemaak.<ref name="Borger" /> Die laagveen is nie net deur die see weggespoel nie. Mense het ook hul aandeel gelewer en dit as turf geoes. Dit is 'n gewilde brandstof, maar by uitgrawing van laagveen onstaan 'n vlak meertjie. Dit is die verskil met hoogveen, wat droë land oplewer. In die binneland van Holland het groot mere so ontstaan, soos die Purmer, Beemster en Haarlemmermeer. Dit het die gevaar van oorstroming deur die see net nog groter gemaak. == Elisabetsvloede == Die naamdag van St. Elisabet is 19 November en op dié dag in die 15de eeu vind daar drie maal 'n groot watersnood plaas wat ook politieke gevolge het. Dit val saam met 'n stryd om die politieke mag wat die "Hoekse en Kabeljauwse Twisten" genoem word. Die "Kabeljauwe" is die party van die laaste onafhanklike Hollandse gravin, Jakoba van Beiere, en die Hoeke steun haar neef die hertog van Boergondië wat haar graafskap opeis. === 1404 === Die eerste Elisabetsvloed tref veral die suidweste. In Vlaandere en Seeland is groot skade. Die gravin van Vlaandere gee opdrag om 'n seewerende dyk aan te lê. === 1421 === [[Lêer:Sint Elisabethsvloed 1421.jpg|duimnael|Die Elisabetsvloed van 1421]] Die dyke van die "Grote Waard" of "Hollandse Waard" breek op talle plekke deur. Hierdie ''waard'' – 'n lae gebied tussen die riviere – verander in 'n binnesee, die [[Biesbosch]], en sal nooit weer heeltemal herstel nie. Dit is 'n ramp vir die graafskap Holland omdat hierdie gebied tussen Dordrecht, Geertruidenberg en Heusden die kerngebied van die graafskap vorm.<ref>''Van natuurlandschap tot risicomaatschappij: de geografie van de relatie tussen mens en milieu'', OAPEN (Open Access Publishing in European Networks), {{Outeur|Ton Dietz, Frank den Hertog, Herman van der Wusten}} Amsterdam University Press, 2008, {{ISBN|9053567984}}, {{ISBN|9789053567982}}, 299 bls</ref> Die stad Dordrecht is die belangrikste stad van die graafskap en word eeue lank 'n eilandstad omring deur water. Dordrecht was Kabeljauws, Geertruidenberg was Hoeks en die Grote Waard was 'n strydtoneel. In 1418 word Dordrecht deur die Hoeke beleër en in 1420 Geertruidenberg deur die Kabeljauwe. Tog word ná die ramp probeer om alle deurgebreekte dyke weer te herstel. === 1424 === Die dyke van die Grote Waard is nou herstel, maar opnuut is daar 'n Elisabetsvloed. Alle pogings om die skade van die vorige een te herstel, spoel weg en die geldmiddele om dit opnuut te herstel ontbreek. Die pogings om die Grote Waard terug te verower word gestaak. Dordrecht verloor hiermee sy posisie as eerste stad van Holland omdat skepe nie meer hul goed in dié stad op die mark hoef aan te bied nie. Hierdie ou "stapelreg" het sy betekenis verloor. <!-- Dijken Reimerswaal--> == Die Allerheiligevloed van 1570 == Allerheiligeaand was in 1570 op 'n tydstip toe daar kwaai storms was, en baie slagoffers se lewe is geëis. Die politieke leierskap was nou in [[Madrid]] gesetel, waar [[Filips II van Spanje|Filips II]], die graaf van Holland en Seeland, wat ook koning van Spanje was, gewoon het. Sy voorgangers die hertoë van Boergondië het by watersnode partykeer hul bevolking gesteun in hul nood. Maar Filips het ander sorge, soos oorloë met die Turke. Die volgende jaar kondig hy, pleks van te help, nuwe belastings aan. Toe 'n paar seerowers in 1572 die stad Brielle inneem, word hulle as bevryders ontvang. Dit is die begin van 'n opstand wat in 1648 die Spaanse koning dwing om die Nederlandse Republiek se onafhanklikheid te erken. Vier jaar later stig [[Jan van Riebeeck]] [[Kaapstad]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. <!-- == Die meulens == Landaanwins... HIER KORT IETS --> == Haarlemmermeer == In die 19de eeu het dit moontlik geword om stoom te gebruik om die gemale baie sterker te maak. Een van die grootste mere, die Haarlemmermeer, is nou drooggelê. Dit is waar die lughawe [[Schiphol]] nou lê. == Lely == [[Lêer:Lely-Havermans-kleur.jpg|duimnael|Lely, geteken deur H.J. Haverman (1899)]] [[Lêer:Overstroomde gebieden 1916.jpg|duimnael|links|250px|Die oorstromings van 1916]] In 1891 kom Cornelis Lely, ingenieur en minister van waterstaat, handel en Nywerheid, met 'n plan vorendag om die Suidersee af te sluit met 'n dyk wat die sout water sou vervang deur soet water van die Yssel en ander, kleinere riviere. Die plan behels 'n inpoldering van 225&nbsp;000&nbsp;ha (2&nbsp;250&nbsp;km²) nuwe landbougrond. Die land is aan die industrialiseer, maar landbou is nog 'n belangrike komponent van sy ekonomie. Die parlement is egter nie geesdriftig nie, want dit gaan baie geld kos.<ref name="ABC">Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats,{{Outeur|Donald Langmead, Christine Garnaut}}, ABC-CLIO, 2001, {{ISBN|1-57607-112-X}}, {{ISBN|978-1-57607-112-0}}</ref> In die nag van 13 en 14 Januarie 1916 is daar 'n storm wat op talle plekke die dyke van die Suidersee deurbreek. Dit eis ’n paar dosyn lewens en maak opnuut duidelik Nederland se lang kuslyn is 'n groot swak plek. Dit kos ook baie geld om alle dyke aan die lang kus goed te onderhou. [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] besoek die gebiede wat oorstroom het. Ná die watersnood van 1916 – in die middel van die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarin Nederland neutraal bly – verander die stemming in die Nederlandse parlement. Daar word besef sterker bande tussen Holland en Friesland sal die land sterker maak en dat die projek van Lely, nou die Zuiderzeewerken genoem, die verdediging teen watersnode sal versterk en nie net meer landbougrond oplewer nie. In 1918 word die Zuiderzeewet aangeneem. Die eerste projek, in 1920, is 'n klein afsluitdyk wat die eiland Wieringen met Noord-Holland verbind. Dié dyk is in 1926 gereed. Van 1927–1930 word 'n dyk van Wieringen na die suide aangelê en die Wieringermeer met sy oppervlakte van meer as 200&nbsp;km² word vir die eerste keer sedert die 12de eeu droë land.<ref name="ABC" /> Op 28 Mei 1932 volg die [[Afsluitdyk|afsluiting]] van die [[Suidersee]]. Hierdie projek is 'n welkome bron van werkgeleenthede in die Depressie van die 1930's. Die plan is om 'n treinbaan op die dyk aan te lê, maar omdat die vervoer op die paaie vinnig toeneem, word dit 'n pad met vier bane.<ref name="ABC" /> Nie almal is tevrede met die uitkoms nie. Die vissers wat eeue lank op die Suidersee en die Waddesee gevis het, sien hul toekoms bedreig. [[Lêer:Karte Zuiderzeewerke.png|duimnael|Die Zuiderzeewerken|links|250px]] In 1927 begin die werk aan die eerste groot polder in die nuwe [[Ysselmeer]], die Noordoostpolder. Die werk duur 15 jaar en voor dit voltooi is, word Nederland deur die Duitsers beset. Die Duitsers poog in die Slag om die Afsluitdyk die Nederlandse stelling by Kornwerderzand aan die Friese kant van die dyk inneem, maar hulle faal. ’n Paar dae later moet Nederland sy gebied prysgee, maar hy veg deur ballingskap in Londen. In 1942 is die Noordoostpolder (NOP) gereed en ontstaan 'n rietvlakte van 460&nbsp;km². Die eilande Urk en Schokland word deel van die vasteland. Vinnig kry die afkorting NOP 'n ander betekenis" ''Nederlands Onderduikers Paradijs'', die paradys vir mense wat vir die Nazi's moet wegkruip. Aan die einde van die besetting gaan Wieringermeer opnuut verlore. Die Duitser blaas 'n groot gat in die dyk om luglandings van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] te verhinder en die water vul die polder binne twee dae. Alle gewasse en geboue word verwoes, maar in Desember 1945 word die dyk gedig en die polder droog. Die gevolge van die inpoldering van die Noordoostpolder is nie heeltemaal positief nie. Die grondwatervlak in die aangrensende provinsies Friesland en Overyssel daal en dit skep vir die boere uitdrogingsprobleme. Die planne word verander en die twee volgende polders, Oos- en Suid-Flevoland, word los van die vasteland aangelê met die ''Randmere'' tussen polder en vasteland. Ook hierdie plan gee later probleme met groot algebloei in die randmere. In 1968 is die laaste polder gereed en is dit duidelik Nederland het nie regtig die nuwe landbougrond nodig nie. Die westelike deel van die nuwe polder is effens dieper geleë en het minder goeie grond. Die natuur reageer op opsienbarende wyse op die nuwe situasie en die Oostvaardersplassen-gebied word 'n pragtige natuurgebied, wat deur die owerheid erken word. Heftige diskussies oor die ekologiese gevolge van die inpolderings word gevoer en daar word besluit die laaste groot polder, die Markerwaard, gaan nie gebou word nie. Alle planne om die Waddesee in te polder word ook gestaak. == Die watersnood van 1953 == [[Lêer:StormTrack.png|duimnael|Die storm van 1953]] Tydens 'n swaar storm uit die noordweste wat op 31 Januarie die waters van die Noordsee na Nederland se kus opstu, was dit ook [[springgety]]. Dit is 'n kombinasie wat bitter selde voorkom. Nederland het moeilike tye beleef: Eers die depressie van die jare dertig, toe die oorlog en sy besetting (1940-'45) en daarna die koloniale oorlog in Indonesië (1945-'49) het die dyke verwaarloos gelaat, veral in die suidweste, Seeland, die eilande van Suid-Holland en die weste van Noord-Brabant. Die aandag (en geld) het ook jare lank veral na die gebied van die nuwe Ysselmeer gegaan. In die suidweste is daar net twee klein projekte wat voor 1953 voltooi is: die dyke wat die Brielse Maas op Voorne (1 op die kaart hieronder) en die Braakman (2) in Zeeuse Vlaandere afgesluit het. Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars. Die res van die suidweste word 'n rampgebied. === Ontruiming === <br clear="all" /> {|class="wikitable" style="float:right" |- !Provinsie!! Aantal ontruimde mense |- |Suid-Holland || 29 778 |- |Noord-Brabant|| 19 082 |- |Seeland|| 10 992 |- |Utrecht|| 6 262 |- |Noord-Holland||2 540 |- |Gelderland||2 283 |- |Overyssel||690 |- |Groningen||267 |- |Drente||200 |- |Friesland||196 |} Talle mense, dikwels uit geïsoleerde gemeenskappe van die eilande se dorpe, word ná die ramp van 1953 ontruim. Soms is dit na gemeenskappe in die omgewing, maar ander kere na stede of provinsies in ander dele van die land. Nederland is nog 'n baie sektariese land en talle mense beland in gemeenskappe wat 'n ander geloof en dialek het of gaan van 'n dorpie na die stad.<ref>''Studies in Holland Flood Disaster 1953, Volumes 1-4'', Studies in Holland Flood Disaster 1953, {{Outeur|Instituut voor Sociaal Onderzoek van het Nederlandse Volk}} National Academies, 1955</ref> Vir mense van byvoorbeeld Schouwen kan dit ook lank duur. Die laaste dyk op dié eiland is net nege maande tevore gedig en die eb en vloed wat die eiland twee maal per dag bereik het, het alles weggevee. == Die Delta-plan == [[Lêer:Deltawerke-af.svg|450px|links|duimnael|Die Deltawerke <br /> 1=Brielse Maasdam (1950)*<br /> 2=Braakmandam (1952)*<br /> 3=Stormvloedkering Hollandsche IJssel (1954)<br /> 4=Zandkreekdam (1960)<br /> 5=Veerse Gatdam (1961)<br /> 6=Zeelandbrug (1965)<br /> 7=Grevelingendam (1965)<br /> 8=Volkerakdam (1969)<br /> 9=Haringvlietdam (1971)<br /> 10=Brouwersdam (1971)<br /> 11=Krabbenkreekdam (1972)<br /> 12=Markiezaatskade (1983)<br /> 13=Oesterdam (1986)<br /> 14=Oosterscheldekering (1986)<br /> 15=Philipsdam (1987)<br /> 16=Europoortkering (Maeslant) (1997)<br /> 17=Europoortkering (Hartel) (1997)<br /> 18=Westerscheldetunnel (2003)*<br /> * Amptelik nie deel van die Deltawerke nie.]] :: Sien die [[Deltawerke]] vir die hoofartikel. Ná die ramp van 1953 is daar groot eensgesindheid dat die veiligheid vergroot moet word. Hoewel die tegnologie om dit te verwesenlik nog nie bestaan nie, word besluit om alle see-arms van die suidweste af af te sluit, behalwe die twee wat toegang gee tot die hawens van Rotterdam en Antwerpen. Nederland het 'n verdrag met België oor die Westerskelde wat die laaste ook verbied. Waar nie afgesluit kan word nie, word die dyke op ''deltahoogte'' gebring. Die projek sal ongeveer 'n halwe eeu duur en groot tegnologiese ontwikkeling en finansiële opofferings van die hele bevolking eis. Die doel is om die oorstromingskans te verminder tot een in 10&nbsp;000 jaar. Hoewel tydens die projek veral ekologiese probleme ontstaan en die projek daardeur nog duurder en tegnologies veeleisender word, word die doel eindelik bereik, maar intussen is die seevlak aan die styg, wat die kans op rampe opnuut verhoog. == Die riviere == Die Deltaplan het die aandag van die Ysselmeer na die suidweste verskuif en in 1993 en 1995 ervaar Nederland dat die aandag daardeur opnuut van 'n ander probleem afgelei is: die rivierdyke. Daar is uitsonderlike reënval in Frankryk en Duitsland en 'n golf rivierwater in die Ryn kom na Nederland se kant. Hoewel dit die land 'n paar dae tyd gee vir voorbereidings, is die situasie op sommige plekke kritiek en dit lei opnuut tot grootskaalse ontruiming. Uiteindelik spring Nederland 'n oorstroming vry. == Grondteruggawe == Ná die byna-ramp van 31 Januarie 1995 groei die besef dat dyke soms die probleme net verplaas en nie oplos nie. Soms vergroot dit net die probleme. Dit is veral by riviere die geval. Indien die dyke aan 'n rivier te min ruimte bied, sal die water by hoë vlakke geen uitweg hê nie en dit veroorsaak groot ellende. Ná 1995 is daar gebiede aan die natuur teruggegee deur dyke deur te breek en te verplaas. Dit het nadele omdat boere en ander inwoners hul grond verloor, maar daar is ook voordele. Die veiligheid word verbeter en 'n nuwe natuurgebied onstaan in 'n digbevolkte land waar die natuur ly onder die bevolkingsdruk en die bevolking behoefte het aan ontspanningsmoontlikhede. 'n Voorbeeld van 'n teruggawe is die eiland Tiengemeten in die Haringvliet.<ref>{{cite web |url=https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |title=Natuurmonumenten Tiengemeten |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221184133/https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Die ses boere kry geld vir hul grond en hulp om ander grond te koop. Die oudste polder word drooggehou om aan besoekers te toon hoe hier geboer is. Die res van die eiland word weer aan die soetwatergetye blootgestel en word weer 'n ''kwelder'' pleks van 'n polder. Skotse Hoogland-beeste word gebruik as vervanging van die uitgestorwe oerosse wat oorspronklik hier voorgekom het. Die gebied lok baie besoekers en dit maak die projek ook ekonomies aantreklik. <!-- == Aardverwarming == VOLTOOI ASB --> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Nederland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Oorstromings]] c2z1g5n795v19rbrddkcyxheu3py8vx 2976960 2976959 2026-10-09T08:38:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976960 wikitext text/x-wiki ²²[[Lêer:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|duimnael|400px|'n Huis verwoes in 1820 se watersnood]] [[Nederland]] het 'n lang geskiedenis van [[oorstroming]]s, wat '''watersnoodrampe''' genoem word. Keer op keer het duisende mense gesterf en dorpe en stede het verdwyn. Land het see geword en het later weer verslik of is ingepolder. Ondergenoemde jare is bekend vir 'n watersnood wat plaasgevind het:<ref>Bron: [[:nl:Sjabloon:Navigatie stormvloeden Nederland]]</ref> {|class="wikitable" |- | 838 • 1014 • 1042 • 1134 • 1163 • 1164 • 1170 • 1196 • 1212 • 1214 • 1219 • 1220 • 1221 • 1248/1249 • 1277 • 1280 • 1282 • 1287 • 1288 (I) • 1288 (II) • 1322 • 1334 • 1362 • 1374 • 1375 • 1377 • 1404 • 1421 • 1424 • 1468 • 1477 • 1509 • 1514 • 1530 • 1532 • 1552 • 1566 • 1570 • 1610 • 1643 • 1651 • 1675 • 1682 • 1686 • 1703 • 1717 • 1809 • 1820 • 1825 • 1855 • 1861 (I) • 1861 (II) • 1877 • 1906 • 1916 • 1926 • 1953 • 1962 • 1993 • 1995 • 2006. |} Dié gebeurtenisse het hulle stempel op die geskiedenis van die land afgedruk en ook die kultuur en die politieke strukture beïnvloed. Nederland het byvoorbeeld nie net 'n departement van verdediging teen vyandelike aanvalle nie, maar ook 'n organisasie wat ''Rijkswaterstaat'' genoem word en verantwoordelik is vir die bevolking se beveiliging teen oorstromings. <!-- SUBJEKTIEWE STELLING: 'n Beskuldiging dat 'n politikus die onderhoud van dyke verwaarloos is nie gesond vir sy politieke loopbaan nie.--> Die oorstromingsgevaar kan van twee kante af kom: # Die [[Noordsee]], wat die dele van die land kan oorstroom as dit stormagtig is # Die groot riviere [[Ryn]] en [[Maas]] wat die land kan oorstroom ná ’n groot reënval in [[Duitsland]] en [[Frankryk]] Tradisioneel is die rampe genoem na die naamdae van heiliges van die [[Katolieke Kerk]], maar sedert 1953 is dit nie meer gebruiklik nie. == Die Weichsel-ystyd == [[Lêer:Doggerland3er.png|duimnael|400px|Die ystyd se einde en die gevolge vir die kaart van Europa]] Sedert die einde van die laaste [[Ystydperk]] het die Noordsee se vlak gestyg en die bodem van die land gedaal deur die isostatiese verhouding met [[Skandinawië]]. Die druk van die yskap op Skandinawië het verdwyn en die gevolg is dat Nederland daal en Skandinawië styg. In die Weichsel-ystyd het die landys nie die gebied van Nederland bereik soos in die voorlaaste Ries-ystyd die geval was nie. Nederland was 'n [[toendra]] waar mense [[mammoet]]e gejag het. Toe die ys verdwyn, was Engeland nog verbind aan die vasteland en in die middel van die huidige Noordsee was 'n heuwellandskap wat nou die [[Doggersbank]] is. == Doggersland == [[Lêer:Doggerland-af.svg|duimnael|Die tyd van Doggersland|links]] Ná die smelting van die ys in die vroeë [[Holoseen]] was dele van die Noordsee wat die latere Engeland en Nederland verbind nog droë grond. Die [[Teems]] was 'n syrivier van die Ryn, wat na die suide vloei en in die [[Engelse Kanaal]] uitmond. Noord van 'n ou binnemeer lê die heuwels van [[Doggersland]]. Aanvanklik was dit nog deel van die vasteland, maar die seevlak het gestyg en dit het 'n bewoonde eiland geword. Ongeveer 6000&nbsp;v.C. het die laaste verbinding tussen Dover en Calais deurgebreek en het ook Brittanje 'n eiland geword. Ongeveer 5500&nbsp;v.C. was daar moontlik 'n groot [[tsoenami]] wat 'n groot gebied oorstroom het. Doggersland het onder die golwe verdwyn. In die vroeë Holoseen (9000 – 7000&nbsp;v.C.) maak die oop landskap van die [[Pleistoseen]] plek vir bebossing, eers met [[berk]] en [[denneboom|dennebome]] (Preboreaal), later ook [[eike]], [[iep]] en [[haselaar]] (Boreaal). In die Atlantikum vanaf 7000&nbsp;v.C. oorheers [[Els (boom)|els]] en eik. Ongeveer 6200&nbsp;v.C. volg 'n koel tyd. Dit is moontlik veroorsaak deur die [[Agassiz-meer]] in Noord-Amerika, wat heelwat soet water na die [[Atlantiese Oseaan]] laat stroom het.<ref>{{Outeur|H.J.A. Berendsen}} De vorming van het land, 2004, {{ISBN|90-232-4075-8}}</ref> Die Noordsee is 'n vlak epikontinentale see met 'n sanderige bodem wat tydens storms in beweging kan kom. Dit het gelei tot die vorming van 'n [[strandwal]] wat strek van Cap Gris Nez by [[Duinkerken]] tot by Grenen, die noordelikste punt van [[Jutland]] by [[Skagen]]. Die strandwal vorm 'n lang reeks [[duin]]e, maar hulle word onderbreek deur riviere soos die [[Skelde]], [[Ryn]], [[Maas]], [[Vlie]], [[Eems]], [[Weser]] en [[Elbe]]. Die minerale wat hulle vervoer, gee aanleiding tot sedimentasie van leem en sand, maar hul mondings is ook swak punte in die strandwal, waar met stormvloede oorstromings kan ontstaan. Agter die strandwal lê 'n vlak [[lagune]] waar die reste van plantegroei ophoop en laagveen vorm. By oorstromings kan dit weggespoel word, maar partykeer word dit vervang deur klei wat aanslib. == Die Romeine == [[Lêer:Nederland-50AD-af.svg|duimnael|Die kaart van Nederland in 50&nbsp;n.C. In bruin die veen, in geelgroen die seekleigebiede, in blougroen die rivierklei]] Die Romeine begin met [[Julius Caesar|Caesar]] se verowering van [[Gallië]] om belangstelling in hierdie gebied te toon. Die kus lê destyds op ongeveer op dieselfde plek as vandag, maar die landskap is baie verskillend. 'n Groot deel van die gebied bestaan uit [[veenmos|veenmoerasse]], wat onvrugbaar en taamlik ontoeganklik is. In die middel lê 'n soetwatermeer wat die Romeine ''Flevo'' noem; 'n ander, latere naam is ''Aelmere''. Die Vlie voer sy soet water na die sout Noordsee. Die Romeinse politiek, om gebiede te koloniseer deur aan veterane grond in die verowerde gebied aan te bied, faal. Die soldate wil nie hier bly nie. Dis koud, nat en gevaarlik. Tog wil die Romeine die mondings van ''Scaldis'' (Skelde), Mosa (Maas) en Rhenus (Ryn) en die riviere self oorheers. Hulle heg groot waarde aan handel en is ook militêr strategies, veral toe [[Britannia (provinsie)|Britannia]] ook 'n Romeinse provinsie word. In die noorde tussen Vlie en Eems breek die Noordsee deur baie plekke aan die strandwal. Die [[veen]] spoel weg en 'n gebied vorm wat in Friesland die ''wad'' genoem word. Dit is land wat by eb drooglê en by vloed oorstroom. Dele word deur sedimentasie van klei. Die kleigronde is baie vrugbaar, maar ook gevaarlik. Die [[Friese]] wat daar woon, bou heuwels wat ''terp'' genoem word om oorstromings te oorleef. In die winter bind hulle skerp geslypte bene onder hul voete om oor die ysvlakte van een terp na die ander te beweeg. Dit is die begin van [[skaats]]e. Aanvanklik probeer die Romeine die Friese onderwerp, maar die ontoeganklikheid van die gebied maak dit moeilik. Die groot riviere Maas en Ryn bly die noordgrens van ''Germania Inferior'' en aanvanklik maak die Romeine die ''Batavi'', wat op die kleigebied tussen die riviere (die [[Betuwe]]) woon, tot bondgenote. Hierdie gebied is ook vrugbaar, maar kan ook oorstroom – veral in die winter en indien daar stroomop baie reën val. Die hooggeleë sandgrond van die Veluwe noord van die riviere of van ''Toxandria'', die latere Brabant in die suide, is veiliger maar ook minder vrugbaar. == Die eerste meldings == Prudentius van Troyes skryf in sy annale dat die hele ''Frisia'' op 26 Desember 838 deur die see oorstroom is. Met Frisia word in dié tyd die hele Nederlandse kusgebied bedoel. Die water het tot die toppe van die duine gestyg en 2&nbsp;437 lewens geëis. Ook uit die ''Annales Xantenses'' word vir hierdie dag 'n ramp vermeld, maar ook genoem dat dit deur 'n groot werwelwind veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://www.deltawerken.com/227 |title=Webwerf Deltawerken |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903112737/http://www.deltawerken.com/227 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2016 }}</ref> == Ontstaan van die Suidersee == [[Lêer:Allerheiligen1170.svg|duimnael|Die ontstaan van die Suidersee.]] Daar word van graaf Floris II van Holland gemeld dat hy in 1119 gaan jag het in die bos van Creil, wat tussen die huidige [[Enkhuizen]] en [[Stavoren]] geleë is. Dit is eintlik Friesgebied; hy word in 'n tweegeveg met 'n Friese edelman, Galama, gewond en in 1121 sterf hy aan sy wonde. Hierdie Creilse bos word waarskynlik in die Allerheiligevloed van 1 en 2 November 1170 weggespoel.<ref>{{cite web |url=http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |title=Flevoland erfgoed |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125043/http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Vlie en die Marsdiep (tussen Texel en Den Helder) word breë seearms en die vars Aelmere word die sout [[Suidersee]]. Hierdie verandering op die kaart het ook belangrike gevolge vir die konflik tussen Holland en Friesland. Wes-Friesland, die gebied wes van die Vlie, word afgesny van die res van Friesland en ná 'n reeks oorloë word die gebied in 1297 vir goed deel van Holland. Die taal verander van Fries na 'n Nederlandse dialek met 'n Friese grondslag. == Die waterskappe == [[Lêer:Holland1350-af.svg|duimnael|links|450px|De graafskap Holland in 1350]] Middeleeuse dokumente meld dat keer op keer tydens oorstromings tienduisende mense verdrink en dat gebiede verlore gaan. Die huidige Dollard, Lauwerssee, die westelike [[Waddesee]], die Suidersee, die Biesbosch, die Braakman en die Verdronke Lande van Suid-Beveland en van Saeftinghe ontstaan so ná rampe. Aanvanklik word die oppervlakte van die land net kleiner. Die dieptepunt word omstreeks 1200 bereik. In die tweede helfte van die 12de eeu begin die bevolking groei en daar ontstaan 'n geldekonomie wat investerings in waterbeheer moontlik maak. Die graaf van Holland kan in die 13de eeu ''waterskappe'' vestig. Hulle kry bevoegdhede om plaaslik besluite te neem om die water te beheer.<ref name="Borger">''Waterschap en fysische omgeving'' {{Outeur|G.J. Borger}}in: Waterschappen in Nederland: een bestuurskundige verkenning van de institutionele ontwikkeling, Uitgeverij Verloren, 1993, {{ISBN|906550365X}}, {{ISBN|9789065503657}}</ref> Die waterskappe speel sedert hierdie tyd 'n groot rol in die land. Hulle begin polders aanlê, stukke land omring met 'n dyk waarbinne die watervlak gereël kan word. Stadig begin hulle verlore gebied terug verower. Dié gebiede het gewoonlik hulle veen verloor en is nou kleigronde, wat baie vrugbaarder is. 'n Voorbeeld van herwonne gebied is ''Rotta'', 'n nedersetting aan die rivier Rotte wat in die 10de eeu onstaan, maar in die 11de eeu oorstroom is. Omstreeks 1250 word die rivier weer afgesluit met 'n dam en ontstaan op die plek die stad [[Rotterdam]]<ref>{{cite web |url=http://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |title=Radio Rynmond |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123559/https://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 15de eeu word hierdie proses aangehelp met die bou van meulens, wat dit moontlik maak om dieper geleë land te ontwater. Die bou van dyke het egter ook onverwagte en ongewenste gevolge. In die polder Oud Rockanje op Voorne blyk byvoorbeeld dat 'n dyk met sy gewig die veenlaag daaronder 60&nbsp;cm ingedruk het. Dat wil sê dat hierdie dyk telkens verhoog moet word. 'n Ander gevolg is dat indien op die een plek 'n dyk gebou word, op ander plekke die vloed hoër en by eb die stroming sterker word. Daardeur word geule dieper gemaak.<ref name="Borger" /> Die laagveen is nie net deur die see weggespoel nie. Mense het ook hul aandeel gelewer en dit as turf geoes. Dit is 'n gewilde brandstof, maar by uitgrawing van laagveen onstaan 'n vlak meertjie. Dit is die verskil met hoogveen, wat droë land oplewer. In die binneland van Holland het groot mere so ontstaan, soos die Purmer, Beemster en Haarlemmermeer. Dit het die gevaar van oorstroming deur die see net nog groter gemaak. == Elisabetsvloede == Die naamdag van St. Elisabet is 19 November en op dié dag in die 15de eeu vind daar drie maal 'n groot watersnood plaas wat ook politieke gevolge het. Dit val saam met 'n stryd om die politieke mag wat die "Hoekse en Kabeljauwse Twisten" genoem word. Die "Kabeljauwe" is die party van die laaste onafhanklike Hollandse gravin, Jakoba van Beiere, en die Hoeke steun haar neef die hertog van Boergondië wat haar graafskap opeis. === 1404 === Die eerste Elisabetsvloed tref veral die suidweste. In Vlaandere en Seeland is groot skade. Die gravin van Vlaandere gee opdrag om 'n seewerende dyk aan te lê. === 1421 === [[Lêer:Sint Elisabethsvloed 1421.jpg|duimnael|Die Elisabetsvloed van 1421]] Die dyke van die "Grote Waard" of "Hollandse Waard" breek op talle plekke deur. Hierdie ''waard'' – 'n lae gebied tussen die riviere – verander in 'n binnesee, die [[Biesbosch]], en sal nooit weer heeltemal herstel nie. Dit is 'n ramp vir die graafskap Holland omdat hierdie gebied tussen Dordrecht, Geertruidenberg en Heusden die kerngebied van die graafskap vorm.<ref>''Van natuurlandschap tot risicomaatschappij: de geografie van de relatie tussen mens en milieu'', OAPEN (Open Access Publishing in European Networks), {{Outeur|Ton Dietz, Frank den Hertog, Herman van der Wusten}} Amsterdam University Press, 2008, {{ISBN|9053567984}}, {{ISBN|9789053567982}}, 299 bls</ref> Die stad Dordrecht is die belangrikste stad van die graafskap en word eeue lank 'n eilandstad omring deur water. Dordrecht was Kabeljauws, Geertruidenberg was Hoeks en die Grote Waard was 'n strydtoneel. In 1418 word Dordrecht deur die Hoeke beleër en in 1420 Geertruidenberg deur die Kabeljauwe. Tog word ná die ramp probeer om alle deurgebreekte dyke weer te herstel. === 1424 === Die dyke van die Grote Waard is nou herstel, maar opnuut is daar 'n Elisabetsvloed. Alle pogings om die skade van die vorige een te herstel, spoel weg en die geldmiddele om dit opnuut te herstel ontbreek. Die pogings om die Grote Waard terug te verower word gestaak. Dordrecht verloor hiermee sy posisie as eerste stad van Holland omdat skepe nie meer hul goed in dié stad op die mark hoef aan te bied nie. Hierdie ou "stapelreg" het sy betekenis verloor. <!-- Dijken Reimerswaal--> == Die Allerheiligevloed van 1570 == Allerheiligeaand was in 1570 op 'n tydstip toe daar kwaai storms was, en baie slagoffers se lewe is geëis. Die politieke leierskap was nou in [[Madrid]] gesetel, waar [[Filips II van Spanje|Filips II]], die graaf van Holland en Seeland, wat ook koning van Spanje was, gewoon het. Sy voorgangers die hertoë van Boergondië het by watersnode partykeer hul bevolking gesteun in hul nood. Maar Filips het ander sorge, soos oorloë met die Turke. Die volgende jaar kondig hy, pleks van te help, nuwe belastings aan. Toe 'n paar seerowers in 1572 die stad Brielle inneem, word hulle as bevryders ontvang. Dit is die begin van 'n opstand wat in 1648 die Spaanse koning dwing om die Nederlandse Republiek se onafhanklikheid te erken. Vier jaar later stig [[Jan van Riebeeck]] [[Kaapstad]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. <!-- == Die meulens == Landaanwins... HIER KORT IETS --> == Haarlemmermeer == In die 19de eeu het dit moontlik geword om stoom te gebruik om die gemale baie sterker te maak. Een van die grootste mere, die Haarlemmermeer, is nou drooggelê. Dit is waar die lughawe [[Schiphol]] nou lê. == Lely == [[Lêer:Lely-Havermans-kleur.jpg|duimnael|Lely, geteken deur H.J. Haverman (1899)]] [[Lêer:Overstroomde gebieden 1916.jpg|duimnael|links|250px|Die oorstromings van 1916]] In 1891 kom Cornelis Lely, ingenieur en minister van waterstaat, handel en Nywerheid, met 'n plan vorendag om die Suidersee af te sluit met 'n dyk wat die sout water sou vervang deur soet water van die Yssel en ander, kleinere riviere. Die plan behels 'n inpoldering van 225&nbsp;000&nbsp;ha (2&nbsp;250&nbsp;km²) nuwe landbougrond. Die land is aan die industrialiseer, maar landbou is nog 'n belangrike komponent van sy ekonomie. Die parlement is egter nie geesdriftig nie, want dit gaan baie geld kos.<ref name="ABC">Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats,{{Outeur|Donald Langmead, Christine Garnaut}}, ABC-CLIO, 2001, {{ISBN|1-57607-112-X}}, {{ISBN|978-1-57607-112-0}}</ref> In die nag van 13 en 14 Januarie 1916 is daar 'n storm wat op talle plekke die dyke van die Suidersee deurbreek. Dit eis ’n paar dosyn lewens en maak opnuut duidelik Nederland se lang kuslyn is 'n groot swak plek. Dit kos ook baie geld om alle dyke aan die lang kus goed te onderhou. [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] besoek die gebiede wat oorstroom het. Ná die watersnood van 1916 – in die middel van die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarin Nederland neutraal bly – verander die stemming in die Nederlandse parlement. Daar word besef sterker bande tussen Holland en Friesland sal die land sterker maak en dat die projek van Lely, nou die Zuiderzeewerken genoem, die verdediging teen watersnode sal versterk en nie net meer landbougrond oplewer nie. In 1918 word die Zuiderzeewet aangeneem. Die eerste projek, in 1920, is 'n klein afsluitdyk wat die eiland Wieringen met Noord-Holland verbind. Dié dyk is in 1926 gereed. Van 1927–1930 word 'n dyk van Wieringen na die suide aangelê en die Wieringermeer met sy oppervlakte van meer as 200&nbsp;km² word vir die eerste keer sedert die 12de eeu droë land.<ref name="ABC" /> Op 28 Mei 1932 volg die [[Afsluitdyk|afsluiting]] van die [[Suidersee]]. Hierdie projek is 'n welkome bron van werkgeleenthede in die Depressie van die 1930's. Die plan is om 'n treinbaan op die dyk aan te lê, maar omdat die vervoer op die paaie vinnig toeneem, word dit 'n pad met vier bane.<ref name="ABC" /> Nie almal is tevrede met die uitkoms nie. Die vissers wat eeue lank op die Suidersee en die Waddesee gevis het, sien hul toekoms bedreig. [[Lêer:Karte Zuiderzeewerke.png|duimnael|Die Zuiderzeewerken|links|250px]] In 1927 begin die werk aan die eerste groot polder in die nuwe [[Ysselmeer]], die Noordoostpolder. Die werk duur 15 jaar en voor dit voltooi is, word Nederland deur die Duitsers beset. Die Duitsers poog in die Slag om die Afsluitdyk die Nederlandse stelling by Kornwerderzand aan die Friese kant van die dyk inneem, maar hulle faal. ’n Paar dae later moet Nederland sy gebied prysgee, maar hy veg deur ballingskap in Londen. In 1942 is die Noordoostpolder (NOP) gereed en ontstaan 'n rietvlakte van 460&nbsp;km². Die eilande Urk en Schokland word deel van die vasteland. Vinnig kry die afkorting NOP 'n ander betekenis" ''Nederlands Onderduikers Paradijs'', die paradys vir mense wat vir die Nazi's moet wegkruip. Aan die einde van die besetting gaan Wieringermeer opnuut verlore. Die Duitser blaas 'n groot gat in die dyk om luglandings van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] te verhinder en die water vul die polder binne twee dae. Alle gewasse en geboue word verwoes, maar in Desember 1945 word die dyk gedig en die polder droog. Die gevolge van die inpoldering van die Noordoostpolder is nie heeltemaal positief nie. Die grondwatervlak in die aangrensende provinsies Friesland en Overyssel daal en dit skep vir die boere uitdrogingsprobleme. Die planne word verander en die twee volgende polders, Oos- en Suid-Flevoland, word los van die vasteland aangelê met die ''Randmere'' tussen polder en vasteland. Ook hierdie plan gee later probleme met groot algebloei in die randmere. In 1968 is die laaste polder gereed en is dit duidelik Nederland het nie regtig die nuwe landbougrond nodig nie. Die westelike deel van die nuwe polder is effens dieper geleë en het minder goeie grond. Die natuur reageer op opsienbarende wyse op die nuwe situasie en die Oostvaardersplassen-gebied word 'n pragtige natuurgebied, wat deur die owerheid erken word. Heftige diskussies oor die ekologiese gevolge van die inpolderings word gevoer en daar word besluit die laaste groot polder, die Markerwaard, gaan nie gebou word nie. Alle planne om die Waddesee in te polder word ook gestaak. == Die watersnood van 1953 == [[Lêer:StormTrack.png|duimnael|Die storm van 1953]] Tydens 'n swaar storm uit die noordweste wat op 31 Januarie die waters van die Noordsee na Nederland se kus opstu, was dit ook [[springgety]]. Dit is 'n kombinasie wat bitter selde voorkom. Nederland het moeilike tye beleef: Eers die depressie van die jare dertig, toe die oorlog en sy besetting (1940-'45) en daarna die koloniale oorlog in Indonesië (1945-'49) het die dyke verwaarloos gelaat, veral in die suidweste, Seeland, die eilande van Suid-Holland en die weste van Noord-Brabant. Die aandag (en geld) het ook jare lank veral na die gebied van die nuwe Ysselmeer gegaan. In die suidweste is daar net twee klein projekte wat voor 1953 voltooi is: die dyke wat die Brielse Maas op Voorne (1 op die kaart hieronder) en die Braakman (2) in Zeeuse Vlaandere afgesluit het. Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars. Die res van die suidweste word 'n rampgebied. === Ontruiming === <br clear="all" /> {|class="wikitable" style="float:right" |- !Provinsie!! Aantal ontruimde mense |- |Suid-Holland || 29 778 |- |Noord-Brabant|| 19 082 |- |Seeland|| 10 992 |- |Utrecht|| 6 262 |- |Noord-Holland||2 540 |- |Gelderland||2 283 |- |Overyssel||690 |- |Groningen||267 |- |Drente||200 |- |Friesland||196 |} Talle mense, dikwels uit geïsoleerde gemeenskappe van die eilande se dorpe, word ná die ramp van 1953 ontruim. Soms is dit na gemeenskappe in die omgewing, maar ander kere na stede of provinsies in ander dele van die land. Nederland is nog 'n baie sektariese land en talle mense beland in gemeenskappe wat 'n ander geloof en dialek het of gaan van 'n dorpie na die stad.<ref>''Studies in Holland Flood Disaster 1953, Volumes 1-4'', Studies in Holland Flood Disaster 1953, {{Outeur|Instituut voor Sociaal Onderzoek van het Nederlandse Volk}} National Academies, 1955</ref> Vir mense van byvoorbeeld Schouwen kan dit ook lank duur. Die laaste dyk op dié eiland is net nege maande tevore gedig en die eb en vloed wat die eiland twee maal per dag bereik het, het alles weggevee. == Die Delta-plan == [[Lêer:Deltawerke-af.svg|450px|links|duimnael|Die Deltawerke <br /> 1=Brielse Maasdam (1950)*<br /> 2=Braakmandam (1952)*<br /> 3=Stormvloedkering Hollandsche IJssel (1954)<br /> 4=Zandkreekdam (1960)<br /> 5=Veerse Gatdam (1961)<br /> 6=Zeelandbrug (1965)<br /> 7=Grevelingendam (1965)<br /> 8=Volkerakdam (1969)<br /> 9=Haringvlietdam (1971)<br /> 10=Brouwersdam (1971)<br /> 11=Krabbenkreekdam (1972)<br /> 12=Markiezaatskade (1983)<br /> 13=Oesterdam (1986)<br /> 14=Oosterscheldekering (1986)<br /> 15=Philipsdam (1987)<br /> 16=Europoortkering (Maeslant) (1997)<br /> 17=Europoortkering (Hartel) (1997)<br /> 18=Westerscheldetunnel (2003)*<br /> * Amptelik nie deel van die Deltawerke nie.]] :: Sien die [[Deltawerke]] vir die hoofartikel. Ná die ramp van 1953 is daar groot eensgesindheid dat die veiligheid vergroot moet word. Hoewel die tegnologie om dit te verwesenlik nog nie bestaan nie, word besluit om alle see-arms van die suidweste af af te sluit, behalwe die twee wat toegang gee tot die hawens van Rotterdam en Antwerpen. Nederland het 'n verdrag met België oor die Westerskelde wat die laaste ook verbied. Waar nie afgesluit kan word nie, word die dyke op ''deltahoogte'' gebring. Die projek sal ongeveer 'n halwe eeu duur en groot tegnologiese ontwikkeling en finansiële opofferings van die hele bevolking eis. Die doel is om die oorstromingskans te verminder tot een in 10&nbsp;000 jaar. Hoewel tydens die projek veral ekologiese probleme ontstaan en die projek daardeur nog duurder en tegnologies veeleisender word, word die doel eindelik bereik, maar intussen is die seevlak aan die styg, wat die kans op rampe opnuut verhoog. == Die riviere == Die Deltaplan het die aandag van die Ysselmeer na die suidweste verskuif en in 1993 en 1995 ervaar Nederland dat die aandag daardeur opnuut van 'n ander probleem afgelei is: die rivierdyke. Daar is uitsonderlike reënval in Frankryk en Duitsland en 'n golf rivierwater in die Ryn kom na Nederland se kant. Hoewel dit die land 'n paar dae tyd gee vir voorbereidings, is die situasie op sommige plekke kritiek en dit lei opnuut tot grootskaalse ontruiming. Uiteindelik spring Nederland 'n oorstroming vry. == Grondteruggawe == Ná die byna-ramp van 31 Januarie 1995 groei die besef dat dyke soms die probleme net verplaas en nie oplos nie. Soms vergroot dit net die probleme. Dit is veral by riviere die geval. Indien die dyke aan 'n rivier te min ruimte bied, sal die water by hoë vlakke geen uitweg hê nie en dit veroorsaak groot ellende. Ná 1995 is daar gebiede aan die natuur teruggegee deur dyke deur te breek en te verplaas. Dit het nadele omdat boere en ander inwoners hul grond verloor, maar daar is ook voordele. Die veiligheid word verbeter en 'n nuwe natuurgebied onstaan in 'n digbevolkte land waar die natuur ly onder die bevolkingsdruk en die bevolking behoefte het aan ontspanningsmoontlikhede. 'n Voorbeeld van 'n teruggawe is die eiland Tiengemeten in die Haringvliet.<ref>{{cite web |url=https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |title=Natuurmonumenten Tiengemeten |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221184133/https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Die ses boere kry geld vir hul grond en hulp om ander grond te koop. Die oudste polder word drooggehou om aan besoekers te toon hoe hier geboer is. Die res van die eiland word weer aan die soetwatergetye blootgestel en word weer 'n ''kwelder'' pleks van 'n polder. Skotse Hoogland-beeste word gebruik as vervanging van die uitgestorwe oerosse wat oorspronklik hier voorgekom het. Die gebied lok baie besoekers en dit maak die projek ook ekonomies aantreklik. <!-- == Aardverwarming == VOLTOOI ASB --> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Nederland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Oorstromings]] q9rxgsvhsogtgjr39ehq2wz32ke091j 2976961 2976960 2026-10-09T08:38:41Z Oesjaar 7467 Ai! 2976961 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|duimnael|400px|'n Huis verwoes in 1820 se watersnood]] [[Nederland]] het 'n lang geskiedenis van [[oorstroming]]s, wat '''watersnoodrampe''' genoem word. Keer op keer het duisende mense gesterf en dorpe en stede het verdwyn. Land het see geword en het later weer verslik of is ingepolder. Ondergenoemde jare is bekend vir 'n watersnood wat plaasgevind het:<ref>Bron: [[:nl:Sjabloon:Navigatie stormvloeden Nederland]]</ref> {|class="wikitable" |- | 838 • 1014 • 1042 • 1134 • 1163 • 1164 • 1170 • 1196 • 1212 • 1214 • 1219 • 1220 • 1221 • 1248/1249 • 1277 • 1280 • 1282 • 1287 • 1288 (I) • 1288 (II) • 1322 • 1334 • 1362 • 1374 • 1375 • 1377 • 1404 • 1421 • 1424 • 1468 • 1477 • 1509 • 1514 • 1530 • 1532 • 1552 • 1566 • 1570 • 1610 • 1643 • 1651 • 1675 • 1682 • 1686 • 1703 • 1717 • 1809 • 1820 • 1825 • 1855 • 1861 (I) • 1861 (II) • 1877 • 1906 • 1916 • 1926 • 1953 • 1962 • 1993 • 1995 • 2006. |} Dié gebeurtenisse het hulle stempel op die geskiedenis van die land afgedruk en ook die kultuur en die politieke strukture beïnvloed. Nederland het byvoorbeeld nie net 'n departement van verdediging teen vyandelike aanvalle nie, maar ook 'n organisasie wat ''Rijkswaterstaat'' genoem word en verantwoordelik is vir die bevolking se beveiliging teen oorstromings. <!-- SUBJEKTIEWE STELLING: 'n Beskuldiging dat 'n politikus die onderhoud van dyke verwaarloos is nie gesond vir sy politieke loopbaan nie.--> Die oorstromingsgevaar kan van twee kante af kom: # Die [[Noordsee]], wat die dele van die land kan oorstroom as dit stormagtig is # Die groot riviere [[Ryn]] en [[Maas]] wat die land kan oorstroom ná ’n groot reënval in [[Duitsland]] en [[Frankryk]] Tradisioneel is die rampe genoem na die naamdae van heiliges van die [[Katolieke Kerk]], maar sedert 1953 is dit nie meer gebruiklik nie. == Die Weichsel-ystyd == [[Lêer:Doggerland3er.png|duimnael|400px|Die ystyd se einde en die gevolge vir die kaart van Europa]] Sedert die einde van die laaste [[Ystydperk]] het die Noordsee se vlak gestyg en die bodem van die land gedaal deur die isostatiese verhouding met [[Skandinawië]]. Die druk van die yskap op Skandinawië het verdwyn en die gevolg is dat Nederland daal en Skandinawië styg. In die Weichsel-ystyd het die landys nie die gebied van Nederland bereik soos in die voorlaaste Ries-ystyd die geval was nie. Nederland was 'n [[toendra]] waar mense [[mammoet]]e gejag het. Toe die ys verdwyn, was Engeland nog verbind aan die vasteland en in die middel van die huidige Noordsee was 'n heuwellandskap wat nou die [[Doggersbank]] is. == Doggersland == [[Lêer:Doggerland-af.svg|duimnael|Die tyd van Doggersland|links]] Ná die smelting van die ys in die vroeë [[Holoseen]] was dele van die Noordsee wat die latere Engeland en Nederland verbind nog droë grond. Die [[Teems]] was 'n syrivier van die Ryn, wat na die suide vloei en in die [[Engelse Kanaal]] uitmond. Noord van 'n ou binnemeer lê die heuwels van [[Doggersland]]. Aanvanklik was dit nog deel van die vasteland, maar die seevlak het gestyg en dit het 'n bewoonde eiland geword. Ongeveer 6000&nbsp;v.C. het die laaste verbinding tussen Dover en Calais deurgebreek en het ook Brittanje 'n eiland geword. Ongeveer 5500&nbsp;v.C. was daar moontlik 'n groot [[tsoenami]] wat 'n groot gebied oorstroom het. Doggersland het onder die golwe verdwyn. In die vroeë Holoseen (9000 – 7000&nbsp;v.C.) maak die oop landskap van die [[Pleistoseen]] plek vir bebossing, eers met [[berk]] en [[denneboom|dennebome]] (Preboreaal), later ook [[eike]], [[iep]] en [[haselaar]] (Boreaal). In die Atlantikum vanaf 7000&nbsp;v.C. oorheers [[Els (boom)|els]] en eik. Ongeveer 6200&nbsp;v.C. volg 'n koel tyd. Dit is moontlik veroorsaak deur die [[Agassiz-meer]] in Noord-Amerika, wat heelwat soet water na die [[Atlantiese Oseaan]] laat stroom het.<ref>{{Outeur|H.J.A. Berendsen}} De vorming van het land, 2004, {{ISBN|90-232-4075-8}}</ref> Die Noordsee is 'n vlak epikontinentale see met 'n sanderige bodem wat tydens storms in beweging kan kom. Dit het gelei tot die vorming van 'n [[strandwal]] wat strek van Cap Gris Nez by [[Duinkerken]] tot by Grenen, die noordelikste punt van [[Jutland]] by [[Skagen]]. Die strandwal vorm 'n lang reeks [[duin]]e, maar hulle word onderbreek deur riviere soos die [[Skelde]], [[Ryn]], [[Maas]], [[Vlie]], [[Eems]], [[Weser]] en [[Elbe]]. Die minerale wat hulle vervoer, gee aanleiding tot sedimentasie van leem en sand, maar hul mondings is ook swak punte in die strandwal, waar met stormvloede oorstromings kan ontstaan. Agter die strandwal lê 'n vlak [[lagune]] waar die reste van plantegroei ophoop en laagveen vorm. By oorstromings kan dit weggespoel word, maar partykeer word dit vervang deur klei wat aanslib. == Die Romeine == [[Lêer:Nederland-50AD-af.svg|duimnael|Die kaart van Nederland in 50&nbsp;n.C. In bruin die veen, in geelgroen die seekleigebiede, in blougroen die rivierklei]] Die Romeine begin met [[Julius Caesar|Caesar]] se verowering van [[Gallië]] om belangstelling in hierdie gebied te toon. Die kus lê destyds op ongeveer op dieselfde plek as vandag, maar die landskap is baie verskillend. 'n Groot deel van die gebied bestaan uit [[veenmos|veenmoerasse]], wat onvrugbaar en taamlik ontoeganklik is. In die middel lê 'n soetwatermeer wat die Romeine ''Flevo'' noem; 'n ander, latere naam is ''Aelmere''. Die Vlie voer sy soet water na die sout Noordsee. Die Romeinse politiek, om gebiede te koloniseer deur aan veterane grond in die verowerde gebied aan te bied, faal. Die soldate wil nie hier bly nie. Dis koud, nat en gevaarlik. Tog wil die Romeine die mondings van ''Scaldis'' (Skelde), Mosa (Maas) en Rhenus (Ryn) en die riviere self oorheers. Hulle heg groot waarde aan handel en is ook militêr strategies, veral toe [[Britannia (provinsie)|Britannia]] ook 'n Romeinse provinsie word. In die noorde tussen Vlie en Eems breek die Noordsee deur baie plekke aan die strandwal. Die [[veen]] spoel weg en 'n gebied vorm wat in Friesland die ''wad'' genoem word. Dit is land wat by eb drooglê en by vloed oorstroom. Dele word deur sedimentasie van klei. Die kleigronde is baie vrugbaar, maar ook gevaarlik. Die [[Friese]] wat daar woon, bou heuwels wat ''terp'' genoem word om oorstromings te oorleef. In die winter bind hulle skerp geslypte bene onder hul voete om oor die ysvlakte van een terp na die ander te beweeg. Dit is die begin van [[skaats]]e. Aanvanklik probeer die Romeine die Friese onderwerp, maar die ontoeganklikheid van die gebied maak dit moeilik. Die groot riviere Maas en Ryn bly die noordgrens van ''Germania Inferior'' en aanvanklik maak die Romeine die ''Batavi'', wat op die kleigebied tussen die riviere (die [[Betuwe]]) woon, tot bondgenote. Hierdie gebied is ook vrugbaar, maar kan ook oorstroom – veral in die winter en indien daar stroomop baie reën val. Die hooggeleë sandgrond van die Veluwe noord van die riviere of van ''Toxandria'', die latere Brabant in die suide, is veiliger maar ook minder vrugbaar. == Die eerste meldings == Prudentius van Troyes skryf in sy annale dat die hele ''Frisia'' op 26 Desember 838 deur die see oorstroom is. Met Frisia word in dié tyd die hele Nederlandse kusgebied bedoel. Die water het tot die toppe van die duine gestyg en 2&nbsp;437 lewens geëis. Ook uit die ''Annales Xantenses'' word vir hierdie dag 'n ramp vermeld, maar ook genoem dat dit deur 'n groot werwelwind veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://www.deltawerken.com/227 |title=Webwerf Deltawerken |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903112737/http://www.deltawerken.com/227 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2016 }}</ref> == Ontstaan van die Suidersee == [[Lêer:Allerheiligen1170.svg|duimnael|Die ontstaan van die Suidersee.]] Daar word van graaf Floris II van Holland gemeld dat hy in 1119 gaan jag het in die bos van Creil, wat tussen die huidige [[Enkhuizen]] en [[Stavoren]] geleë is. Dit is eintlik Friesgebied; hy word in 'n tweegeveg met 'n Friese edelman, Galama, gewond en in 1121 sterf hy aan sy wonde. Hierdie Creilse bos word waarskynlik in die Allerheiligevloed van 1 en 2 November 1170 weggespoel.<ref>{{cite web |url=http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |title=Flevoland erfgoed |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125043/http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Vlie en die Marsdiep (tussen Texel en Den Helder) word breë seearms en die vars Aelmere word die sout [[Suidersee]]. Hierdie verandering op die kaart het ook belangrike gevolge vir die konflik tussen Holland en Friesland. Wes-Friesland, die gebied wes van die Vlie, word afgesny van die res van Friesland en ná 'n reeks oorloë word die gebied in 1297 vir goed deel van Holland. Die taal verander van Fries na 'n Nederlandse dialek met 'n Friese grondslag. == Die waterskappe == [[Lêer:Holland1350-af.svg|duimnael|links|450px|De graafskap Holland in 1350]] Middeleeuse dokumente meld dat keer op keer tydens oorstromings tienduisende mense verdrink en dat gebiede verlore gaan. Die huidige Dollard, Lauwerssee, die westelike [[Waddesee]], die Suidersee, die Biesbosch, die Braakman en die Verdronke Lande van Suid-Beveland en van Saeftinghe ontstaan so ná rampe. Aanvanklik word die oppervlakte van die land net kleiner. Die dieptepunt word omstreeks 1200 bereik. In die tweede helfte van die 12de eeu begin die bevolking groei en daar ontstaan 'n geldekonomie wat investerings in waterbeheer moontlik maak. Die graaf van Holland kan in die 13de eeu ''waterskappe'' vestig. Hulle kry bevoegdhede om plaaslik besluite te neem om die water te beheer.<ref name="Borger">''Waterschap en fysische omgeving'' {{Outeur|G.J. Borger}}in: Waterschappen in Nederland: een bestuurskundige verkenning van de institutionele ontwikkeling, Uitgeverij Verloren, 1993, {{ISBN|906550365X}}, {{ISBN|9789065503657}}</ref> Die waterskappe speel sedert hierdie tyd 'n groot rol in die land. Hulle begin polders aanlê, stukke land omring met 'n dyk waarbinne die watervlak gereël kan word. Stadig begin hulle verlore gebied terug verower. Dié gebiede het gewoonlik hulle veen verloor en is nou kleigronde, wat baie vrugbaarder is. 'n Voorbeeld van herwonne gebied is ''Rotta'', 'n nedersetting aan die rivier Rotte wat in die 10de eeu onstaan, maar in die 11de eeu oorstroom is. Omstreeks 1250 word die rivier weer afgesluit met 'n dam en ontstaan op die plek die stad [[Rotterdam]]<ref>{{cite web |url=http://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |title=Radio Rynmond |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123559/https://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 15de eeu word hierdie proses aangehelp met die bou van meulens, wat dit moontlik maak om dieper geleë land te ontwater. Die bou van dyke het egter ook onverwagte en ongewenste gevolge. In die polder Oud Rockanje op Voorne blyk byvoorbeeld dat 'n dyk met sy gewig die veenlaag daaronder 60&nbsp;cm ingedruk het. Dat wil sê dat hierdie dyk telkens verhoog moet word. 'n Ander gevolg is dat indien op die een plek 'n dyk gebou word, op ander plekke die vloed hoër en by eb die stroming sterker word. Daardeur word geule dieper gemaak.<ref name="Borger" /> Die laagveen is nie net deur die see weggespoel nie. Mense het ook hul aandeel gelewer en dit as turf geoes. Dit is 'n gewilde brandstof, maar by uitgrawing van laagveen onstaan 'n vlak meertjie. Dit is die verskil met hoogveen, wat droë land oplewer. In die binneland van Holland het groot mere so ontstaan, soos die Purmer, Beemster en Haarlemmermeer. Dit het die gevaar van oorstroming deur die see net nog groter gemaak. == Elisabetsvloede == Die naamdag van St. Elisabet is 19 November en op dié dag in die 15de eeu vind daar drie maal 'n groot watersnood plaas wat ook politieke gevolge het. Dit val saam met 'n stryd om die politieke mag wat die "Hoekse en Kabeljauwse Twisten" genoem word. Die "Kabeljauwe" is die party van die laaste onafhanklike Hollandse gravin, Jakoba van Beiere, en die Hoeke steun haar neef die hertog van Boergondië wat haar graafskap opeis. === 1404 === Die eerste Elisabetsvloed tref veral die suidweste. In Vlaandere en Seeland is groot skade. Die gravin van Vlaandere gee opdrag om 'n seewerende dyk aan te lê. === 1421 === [[Lêer:Sint Elisabethsvloed 1421.jpg|duimnael|Die Elisabetsvloed van 1421]] Die dyke van die "Grote Waard" of "Hollandse Waard" breek op talle plekke deur. Hierdie ''waard'' – 'n lae gebied tussen die riviere – verander in 'n binnesee, die [[Biesbosch]], en sal nooit weer heeltemal herstel nie. Dit is 'n ramp vir die graafskap Holland omdat hierdie gebied tussen Dordrecht, Geertruidenberg en Heusden die kerngebied van die graafskap vorm.<ref>''Van natuurlandschap tot risicomaatschappij: de geografie van de relatie tussen mens en milieu'', OAPEN (Open Access Publishing in European Networks), {{Outeur|Ton Dietz, Frank den Hertog, Herman van der Wusten}} Amsterdam University Press, 2008, {{ISBN|9053567984}}, {{ISBN|9789053567982}}, 299 bls</ref> Die stad Dordrecht is die belangrikste stad van die graafskap en word eeue lank 'n eilandstad omring deur water. Dordrecht was Kabeljauws, Geertruidenberg was Hoeks en die Grote Waard was 'n strydtoneel. In 1418 word Dordrecht deur die Hoeke beleër en in 1420 Geertruidenberg deur die Kabeljauwe. Tog word ná die ramp probeer om alle deurgebreekte dyke weer te herstel. === 1424 === Die dyke van die Grote Waard is nou herstel, maar opnuut is daar 'n Elisabetsvloed. Alle pogings om die skade van die vorige een te herstel, spoel weg en die geldmiddele om dit opnuut te herstel ontbreek. Die pogings om die Grote Waard terug te verower word gestaak. Dordrecht verloor hiermee sy posisie as eerste stad van Holland omdat skepe nie meer hul goed in dié stad op die mark hoef aan te bied nie. Hierdie ou "stapelreg" het sy betekenis verloor. <!-- Dijken Reimerswaal--> == Die Allerheiligevloed van 1570 == Allerheiligeaand was in 1570 op 'n tydstip toe daar kwaai storms was, en baie slagoffers se lewe is geëis. Die politieke leierskap was nou in [[Madrid]] gesetel, waar [[Filips II van Spanje|Filips II]], die graaf van Holland en Seeland, wat ook koning van Spanje was, gewoon het. Sy voorgangers die hertoë van Boergondië het by watersnode partykeer hul bevolking gesteun in hul nood. Maar Filips het ander sorge, soos oorloë met die Turke. Die volgende jaar kondig hy, pleks van te help, nuwe belastings aan. Toe 'n paar seerowers in 1572 die stad Brielle inneem, word hulle as bevryders ontvang. Dit is die begin van 'n opstand wat in 1648 die Spaanse koning dwing om die Nederlandse Republiek se onafhanklikheid te erken. Vier jaar later stig [[Jan van Riebeeck]] [[Kaapstad]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. <!-- == Die meulens == Landaanwins... HIER KORT IETS --> == Haarlemmermeer == In die 19de eeu het dit moontlik geword om stoom te gebruik om die gemale baie sterker te maak. Een van die grootste mere, die Haarlemmermeer, is nou drooggelê. Dit is waar die lughawe [[Schiphol]] nou lê. == Lely == [[Lêer:Lely-Havermans-kleur.jpg|duimnael|Lely, geteken deur H.J. Haverman (1899)]] [[Lêer:Overstroomde gebieden 1916.jpg|duimnael|links|250px|Die oorstromings van 1916]] In 1891 kom Cornelis Lely, ingenieur en minister van waterstaat, handel en Nywerheid, met 'n plan vorendag om die Suidersee af te sluit met 'n dyk wat die sout water sou vervang deur soet water van die Yssel en ander, kleinere riviere. Die plan behels 'n inpoldering van 225&nbsp;000&nbsp;ha (2&nbsp;250&nbsp;km²) nuwe landbougrond. Die land is aan die industrialiseer, maar landbou is nog 'n belangrike komponent van sy ekonomie. Die parlement is egter nie geesdriftig nie, want dit gaan baie geld kos.<ref name="ABC">Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats,{{Outeur|Donald Langmead, Christine Garnaut}}, ABC-CLIO, 2001, {{ISBN|1-57607-112-X}}, {{ISBN|978-1-57607-112-0}}</ref> In die nag van 13 en 14 Januarie 1916 is daar 'n storm wat op talle plekke die dyke van die Suidersee deurbreek. Dit eis ’n paar dosyn lewens en maak opnuut duidelik Nederland se lang kuslyn is 'n groot swak plek. Dit kos ook baie geld om alle dyke aan die lang kus goed te onderhou. [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] besoek die gebiede wat oorstroom het. Ná die watersnood van 1916 – in die middel van die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarin Nederland neutraal bly – verander die stemming in die Nederlandse parlement. Daar word besef sterker bande tussen Holland en Friesland sal die land sterker maak en dat die projek van Lely, nou die Zuiderzeewerken genoem, die verdediging teen watersnode sal versterk en nie net meer landbougrond oplewer nie. In 1918 word die Zuiderzeewet aangeneem. Die eerste projek, in 1920, is 'n klein afsluitdyk wat die eiland Wieringen met Noord-Holland verbind. Dié dyk is in 1926 gereed. Van 1927–1930 word 'n dyk van Wieringen na die suide aangelê en die Wieringermeer met sy oppervlakte van meer as 200&nbsp;km² word vir die eerste keer sedert die 12de eeu droë land.<ref name="ABC" /> Op 28 Mei 1932 volg die [[Afsluitdyk|afsluiting]] van die [[Suidersee]]. Hierdie projek is 'n welkome bron van werkgeleenthede in die Depressie van die 1930's. Die plan is om 'n treinbaan op die dyk aan te lê, maar omdat die vervoer op die paaie vinnig toeneem, word dit 'n pad met vier bane.<ref name="ABC" /> Nie almal is tevrede met die uitkoms nie. Die vissers wat eeue lank op die Suidersee en die Waddesee gevis het, sien hul toekoms bedreig. [[Lêer:Karte Zuiderzeewerke.png|duimnael|Die Zuiderzeewerken|links|250px]] In 1927 begin die werk aan die eerste groot polder in die nuwe [[Ysselmeer]], die Noordoostpolder. Die werk duur 15 jaar en voor dit voltooi is, word Nederland deur die Duitsers beset. Die Duitsers poog in die Slag om die Afsluitdyk die Nederlandse stelling by Kornwerderzand aan die Friese kant van die dyk inneem, maar hulle faal. ’n Paar dae later moet Nederland sy gebied prysgee, maar hy veg deur ballingskap in Londen. In 1942 is die Noordoostpolder (NOP) gereed en ontstaan 'n rietvlakte van 460&nbsp;km². Die eilande Urk en Schokland word deel van die vasteland. Vinnig kry die afkorting NOP 'n ander betekenis" ''Nederlands Onderduikers Paradijs'', die paradys vir mense wat vir die Nazi's moet wegkruip. Aan die einde van die besetting gaan Wieringermeer opnuut verlore. Die Duitser blaas 'n groot gat in die dyk om luglandings van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] te verhinder en die water vul die polder binne twee dae. Alle gewasse en geboue word verwoes, maar in Desember 1945 word die dyk gedig en die polder droog. Die gevolge van die inpoldering van die Noordoostpolder is nie heeltemaal positief nie. Die grondwatervlak in die aangrensende provinsies Friesland en Overyssel daal en dit skep vir die boere uitdrogingsprobleme. Die planne word verander en die twee volgende polders, Oos- en Suid-Flevoland, word los van die vasteland aangelê met die ''Randmere'' tussen polder en vasteland. Ook hierdie plan gee later probleme met groot algebloei in die randmere. In 1968 is die laaste polder gereed en is dit duidelik Nederland het nie regtig die nuwe landbougrond nodig nie. Die westelike deel van die nuwe polder is effens dieper geleë en het minder goeie grond. Die natuur reageer op opsienbarende wyse op die nuwe situasie en die Oostvaardersplassen-gebied word 'n pragtige natuurgebied, wat deur die owerheid erken word. Heftige diskussies oor die ekologiese gevolge van die inpolderings word gevoer en daar word besluit die laaste groot polder, die Markerwaard, gaan nie gebou word nie. Alle planne om die Waddesee in te polder word ook gestaak. == Die watersnood van 1953 == [[Lêer:StormTrack.png|duimnael|Die storm van 1953]] Tydens 'n swaar storm uit die noordweste wat op 31 Januarie die waters van die Noordsee na Nederland se kus opstu, was dit ook [[springgety]]. Dit is 'n kombinasie wat bitter selde voorkom. Nederland het moeilike tye beleef: Eers die depressie van die jare dertig, toe die oorlog en sy besetting (1940-'45) en daarna die koloniale oorlog in Indonesië (1945-'49) het die dyke verwaarloos gelaat, veral in die suidweste, Seeland, die eilande van Suid-Holland en die weste van Noord-Brabant. Die aandag (en geld) het ook jare lank veral na die gebied van die nuwe Ysselmeer gegaan. In die suidweste is daar net twee klein projekte wat voor 1953 voltooi is: die dyke wat die Brielse Maas op Voorne (1 op die kaart hieronder) en die Braakman (2) in Zeeuse Vlaandere afgesluit het. Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars. Die res van die suidweste word 'n rampgebied. === Ontruiming === <br clear="all" /> {|class="wikitable" style="float:right" |- !Provinsie!! Aantal ontruimde mense |- |Suid-Holland || 29 778 |- |Noord-Brabant|| 19 082 |- |Seeland|| 10 992 |- |Utrecht|| 6 262 |- |Noord-Holland||2 540 |- |Gelderland||2 283 |- |Overyssel||690 |- |Groningen||267 |- |Drente||200 |- |Friesland||196 |} Talle mense, dikwels uit geïsoleerde gemeenskappe van die eilande se dorpe, word ná die ramp van 1953 ontruim. Soms is dit na gemeenskappe in die omgewing, maar ander kere na stede of provinsies in ander dele van die land. Nederland is nog 'n baie sektariese land en talle mense beland in gemeenskappe wat 'n ander geloof en dialek het of gaan van 'n dorpie na die stad.<ref>''Studies in Holland Flood Disaster 1953, Volumes 1-4'', Studies in Holland Flood Disaster 1953, {{Outeur|Instituut voor Sociaal Onderzoek van het Nederlandse Volk}} National Academies, 1955</ref> Vir mense van byvoorbeeld Schouwen kan dit ook lank duur. Die laaste dyk op dié eiland is net nege maande tevore gedig en die eb en vloed wat die eiland twee maal per dag bereik het, het alles weggevee. == Die Delta-plan == [[Lêer:Deltawerke-af.svg|450px|links|duimnael|Die Deltawerke <br /> 1=Brielse Maasdam (1950)*<br /> 2=Braakmandam (1952)*<br /> 3=Stormvloedkering Hollandsche IJssel (1954)<br /> 4=Zandkreekdam (1960)<br /> 5=Veerse Gatdam (1961)<br /> 6=Zeelandbrug (1965)<br /> 7=Grevelingendam (1965)<br /> 8=Volkerakdam (1969)<br /> 9=Haringvlietdam (1971)<br /> 10=Brouwersdam (1971)<br /> 11=Krabbenkreekdam (1972)<br /> 12=Markiezaatskade (1983)<br /> 13=Oesterdam (1986)<br /> 14=Oosterscheldekering (1986)<br /> 15=Philipsdam (1987)<br /> 16=Europoortkering (Maeslant) (1997)<br /> 17=Europoortkering (Hartel) (1997)<br /> 18=Westerscheldetunnel (2003)*<br /> * Amptelik nie deel van die Deltawerke nie.]] :: Sien die [[Deltawerke]] vir die hoofartikel. Ná die ramp van 1953 is daar groot eensgesindheid dat die veiligheid vergroot moet word. Hoewel die tegnologie om dit te verwesenlik nog nie bestaan nie, word besluit om alle see-arms van die suidweste af af te sluit, behalwe die twee wat toegang gee tot die hawens van Rotterdam en Antwerpen. Nederland het 'n verdrag met België oor die Westerskelde wat die laaste ook verbied. Waar nie afgesluit kan word nie, word die dyke op ''deltahoogte'' gebring. Die projek sal ongeveer 'n halwe eeu duur en groot tegnologiese ontwikkeling en finansiële opofferings van die hele bevolking eis. Die doel is om die oorstromingskans te verminder tot een in 10&nbsp;000 jaar. Hoewel tydens die projek veral ekologiese probleme ontstaan en die projek daardeur nog duurder en tegnologies veeleisender word, word die doel eindelik bereik, maar intussen is die seevlak aan die styg, wat die kans op rampe opnuut verhoog. == Die riviere == Die Deltaplan het die aandag van die Ysselmeer na die suidweste verskuif en in 1993 en 1995 ervaar Nederland dat die aandag daardeur opnuut van 'n ander probleem afgelei is: die rivierdyke. Daar is uitsonderlike reënval in Frankryk en Duitsland en 'n golf rivierwater in die Ryn kom na Nederland se kant. Hoewel dit die land 'n paar dae tyd gee vir voorbereidings, is die situasie op sommige plekke kritiek en dit lei opnuut tot grootskaalse ontruiming. Uiteindelik spring Nederland 'n oorstroming vry. == Grondteruggawe == Ná die byna-ramp van 31 Januarie 1995 groei die besef dat dyke soms die probleme net verplaas en nie oplos nie. Soms vergroot dit net die probleme. Dit is veral by riviere die geval. Indien die dyke aan 'n rivier te min ruimte bied, sal die water by hoë vlakke geen uitweg hê nie en dit veroorsaak groot ellende. Ná 1995 is daar gebiede aan die natuur teruggegee deur dyke deur te breek en te verplaas. Dit het nadele omdat boere en ander inwoners hul grond verloor, maar daar is ook voordele. Die veiligheid word verbeter en 'n nuwe natuurgebied onstaan in 'n digbevolkte land waar die natuur ly onder die bevolkingsdruk en die bevolking behoefte het aan ontspanningsmoontlikhede. 'n Voorbeeld van 'n teruggawe is die eiland Tiengemeten in die Haringvliet.<ref>{{cite web |url=https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |title=Natuurmonumenten Tiengemeten |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221184133/https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Die ses boere kry geld vir hul grond en hulp om ander grond te koop. Die oudste polder word drooggehou om aan besoekers te toon hoe hier geboer is. Die res van die eiland word weer aan die soetwatergetye blootgestel en word weer 'n ''kwelder'' pleks van 'n polder. Skotse Hoogland-beeste word gebruik as vervanging van die uitgestorwe oerosse wat oorspronklik hier voorgekom het. Die gebied lok baie besoekers en dit maak die projek ook ekonomies aantreklik. <!-- == Aardverwarming == VOLTOOI ASB --> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Nederland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Oorstromings]] 5hu1ncoryowm5ncmgvjcfpv984slug0 2976963 2976961 2026-10-09T08:42:47Z Oesjaar 7467 /* Lely */ Skakel 2976963 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|duimnael|400px|'n Huis verwoes in 1820 se watersnood]] [[Nederland]] het 'n lang geskiedenis van [[oorstroming]]s, wat '''watersnoodrampe''' genoem word. Keer op keer het duisende mense gesterf en dorpe en stede het verdwyn. Land het see geword en het later weer verslik of is ingepolder. Ondergenoemde jare is bekend vir 'n watersnood wat plaasgevind het:<ref>Bron: [[:nl:Sjabloon:Navigatie stormvloeden Nederland]]</ref> {|class="wikitable" |- | 838 • 1014 • 1042 • 1134 • 1163 • 1164 • 1170 • 1196 • 1212 • 1214 • 1219 • 1220 • 1221 • 1248/1249 • 1277 • 1280 • 1282 • 1287 • 1288 (I) • 1288 (II) • 1322 • 1334 • 1362 • 1374 • 1375 • 1377 • 1404 • 1421 • 1424 • 1468 • 1477 • 1509 • 1514 • 1530 • 1532 • 1552 • 1566 • 1570 • 1610 • 1643 • 1651 • 1675 • 1682 • 1686 • 1703 • 1717 • 1809 • 1820 • 1825 • 1855 • 1861 (I) • 1861 (II) • 1877 • 1906 • 1916 • 1926 • 1953 • 1962 • 1993 • 1995 • 2006. |} Dié gebeurtenisse het hulle stempel op die geskiedenis van die land afgedruk en ook die kultuur en die politieke strukture beïnvloed. Nederland het byvoorbeeld nie net 'n departement van verdediging teen vyandelike aanvalle nie, maar ook 'n organisasie wat ''Rijkswaterstaat'' genoem word en verantwoordelik is vir die bevolking se beveiliging teen oorstromings. <!-- SUBJEKTIEWE STELLING: 'n Beskuldiging dat 'n politikus die onderhoud van dyke verwaarloos is nie gesond vir sy politieke loopbaan nie.--> Die oorstromingsgevaar kan van twee kante af kom: # Die [[Noordsee]], wat die dele van die land kan oorstroom as dit stormagtig is # Die groot riviere [[Ryn]] en [[Maas]] wat die land kan oorstroom ná ’n groot reënval in [[Duitsland]] en [[Frankryk]] Tradisioneel is die rampe genoem na die naamdae van heiliges van die [[Katolieke Kerk]], maar sedert 1953 is dit nie meer gebruiklik nie. == Die Weichsel-ystyd == [[Lêer:Doggerland3er.png|duimnael|400px|Die ystyd se einde en die gevolge vir die kaart van Europa]] Sedert die einde van die laaste [[Ystydperk]] het die Noordsee se vlak gestyg en die bodem van die land gedaal deur die isostatiese verhouding met [[Skandinawië]]. Die druk van die yskap op Skandinawië het verdwyn en die gevolg is dat Nederland daal en Skandinawië styg. In die Weichsel-ystyd het die landys nie die gebied van Nederland bereik soos in die voorlaaste Ries-ystyd die geval was nie. Nederland was 'n [[toendra]] waar mense [[mammoet]]e gejag het. Toe die ys verdwyn, was Engeland nog verbind aan die vasteland en in die middel van die huidige Noordsee was 'n heuwellandskap wat nou die [[Doggersbank]] is. == Doggersland == [[Lêer:Doggerland-af.svg|duimnael|Die tyd van Doggersland|links]] Ná die smelting van die ys in die vroeë [[Holoseen]] was dele van die Noordsee wat die latere Engeland en Nederland verbind nog droë grond. Die [[Teems]] was 'n syrivier van die Ryn, wat na die suide vloei en in die [[Engelse Kanaal]] uitmond. Noord van 'n ou binnemeer lê die heuwels van [[Doggersland]]. Aanvanklik was dit nog deel van die vasteland, maar die seevlak het gestyg en dit het 'n bewoonde eiland geword. Ongeveer 6000&nbsp;v.C. het die laaste verbinding tussen Dover en Calais deurgebreek en het ook Brittanje 'n eiland geword. Ongeveer 5500&nbsp;v.C. was daar moontlik 'n groot [[tsoenami]] wat 'n groot gebied oorstroom het. Doggersland het onder die golwe verdwyn. In die vroeë Holoseen (9000 – 7000&nbsp;v.C.) maak die oop landskap van die [[Pleistoseen]] plek vir bebossing, eers met [[berk]] en [[denneboom|dennebome]] (Preboreaal), later ook [[eike]], [[iep]] en [[haselaar]] (Boreaal). In die Atlantikum vanaf 7000&nbsp;v.C. oorheers [[Els (boom)|els]] en eik. Ongeveer 6200&nbsp;v.C. volg 'n koel tyd. Dit is moontlik veroorsaak deur die [[Agassiz-meer]] in Noord-Amerika, wat heelwat soet water na die [[Atlantiese Oseaan]] laat stroom het.<ref>{{Outeur|H.J.A. Berendsen}} De vorming van het land, 2004, {{ISBN|90-232-4075-8}}</ref> Die Noordsee is 'n vlak epikontinentale see met 'n sanderige bodem wat tydens storms in beweging kan kom. Dit het gelei tot die vorming van 'n [[strandwal]] wat strek van Cap Gris Nez by [[Duinkerken]] tot by Grenen, die noordelikste punt van [[Jutland]] by [[Skagen]]. Die strandwal vorm 'n lang reeks [[duin]]e, maar hulle word onderbreek deur riviere soos die [[Skelde]], [[Ryn]], [[Maas]], [[Vlie]], [[Eems]], [[Weser]] en [[Elbe]]. Die minerale wat hulle vervoer, gee aanleiding tot sedimentasie van leem en sand, maar hul mondings is ook swak punte in die strandwal, waar met stormvloede oorstromings kan ontstaan. Agter die strandwal lê 'n vlak [[lagune]] waar die reste van plantegroei ophoop en laagveen vorm. By oorstromings kan dit weggespoel word, maar partykeer word dit vervang deur klei wat aanslib. == Die Romeine == [[Lêer:Nederland-50AD-af.svg|duimnael|Die kaart van Nederland in 50&nbsp;n.C. In bruin die veen, in geelgroen die seekleigebiede, in blougroen die rivierklei]] Die Romeine begin met [[Julius Caesar|Caesar]] se verowering van [[Gallië]] om belangstelling in hierdie gebied te toon. Die kus lê destyds op ongeveer op dieselfde plek as vandag, maar die landskap is baie verskillend. 'n Groot deel van die gebied bestaan uit [[veenmos|veenmoerasse]], wat onvrugbaar en taamlik ontoeganklik is. In die middel lê 'n soetwatermeer wat die Romeine ''Flevo'' noem; 'n ander, latere naam is ''Aelmere''. Die Vlie voer sy soet water na die sout Noordsee. Die Romeinse politiek, om gebiede te koloniseer deur aan veterane grond in die verowerde gebied aan te bied, faal. Die soldate wil nie hier bly nie. Dis koud, nat en gevaarlik. Tog wil die Romeine die mondings van ''Scaldis'' (Skelde), Mosa (Maas) en Rhenus (Ryn) en die riviere self oorheers. Hulle heg groot waarde aan handel en is ook militêr strategies, veral toe [[Britannia (provinsie)|Britannia]] ook 'n Romeinse provinsie word. In die noorde tussen Vlie en Eems breek die Noordsee deur baie plekke aan die strandwal. Die [[veen]] spoel weg en 'n gebied vorm wat in Friesland die ''wad'' genoem word. Dit is land wat by eb drooglê en by vloed oorstroom. Dele word deur sedimentasie van klei. Die kleigronde is baie vrugbaar, maar ook gevaarlik. Die [[Friese]] wat daar woon, bou heuwels wat ''terp'' genoem word om oorstromings te oorleef. In die winter bind hulle skerp geslypte bene onder hul voete om oor die ysvlakte van een terp na die ander te beweeg. Dit is die begin van [[skaats]]e. Aanvanklik probeer die Romeine die Friese onderwerp, maar die ontoeganklikheid van die gebied maak dit moeilik. Die groot riviere Maas en Ryn bly die noordgrens van ''Germania Inferior'' en aanvanklik maak die Romeine die ''Batavi'', wat op die kleigebied tussen die riviere (die [[Betuwe]]) woon, tot bondgenote. Hierdie gebied is ook vrugbaar, maar kan ook oorstroom – veral in die winter en indien daar stroomop baie reën val. Die hooggeleë sandgrond van die Veluwe noord van die riviere of van ''Toxandria'', die latere Brabant in die suide, is veiliger maar ook minder vrugbaar. == Die eerste meldings == Prudentius van Troyes skryf in sy annale dat die hele ''Frisia'' op 26 Desember 838 deur die see oorstroom is. Met Frisia word in dié tyd die hele Nederlandse kusgebied bedoel. Die water het tot die toppe van die duine gestyg en 2&nbsp;437 lewens geëis. Ook uit die ''Annales Xantenses'' word vir hierdie dag 'n ramp vermeld, maar ook genoem dat dit deur 'n groot werwelwind veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://www.deltawerken.com/227 |title=Webwerf Deltawerken |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903112737/http://www.deltawerken.com/227 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2016 }}</ref> == Ontstaan van die Suidersee == [[Lêer:Allerheiligen1170.svg|duimnael|Die ontstaan van die Suidersee.]] Daar word van graaf Floris II van Holland gemeld dat hy in 1119 gaan jag het in die bos van Creil, wat tussen die huidige [[Enkhuizen]] en [[Stavoren]] geleë is. Dit is eintlik Friesgebied; hy word in 'n tweegeveg met 'n Friese edelman, Galama, gewond en in 1121 sterf hy aan sy wonde. Hierdie Creilse bos word waarskynlik in die Allerheiligevloed van 1 en 2 November 1170 weggespoel.<ref>{{cite web |url=http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |title=Flevoland erfgoed |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125043/http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Vlie en die Marsdiep (tussen Texel en Den Helder) word breë seearms en die vars Aelmere word die sout [[Suidersee]]. Hierdie verandering op die kaart het ook belangrike gevolge vir die konflik tussen Holland en Friesland. Wes-Friesland, die gebied wes van die Vlie, word afgesny van die res van Friesland en ná 'n reeks oorloë word die gebied in 1297 vir goed deel van Holland. Die taal verander van Fries na 'n Nederlandse dialek met 'n Friese grondslag. == Die waterskappe == [[Lêer:Holland1350-af.svg|duimnael|links|450px|De graafskap Holland in 1350]] Middeleeuse dokumente meld dat keer op keer tydens oorstromings tienduisende mense verdrink en dat gebiede verlore gaan. Die huidige Dollard, Lauwerssee, die westelike [[Waddesee]], die Suidersee, die Biesbosch, die Braakman en die Verdronke Lande van Suid-Beveland en van Saeftinghe ontstaan so ná rampe. Aanvanklik word die oppervlakte van die land net kleiner. Die dieptepunt word omstreeks 1200 bereik. In die tweede helfte van die 12de eeu begin die bevolking groei en daar ontstaan 'n geldekonomie wat investerings in waterbeheer moontlik maak. Die graaf van Holland kan in die 13de eeu ''waterskappe'' vestig. Hulle kry bevoegdhede om plaaslik besluite te neem om die water te beheer.<ref name="Borger">''Waterschap en fysische omgeving'' {{Outeur|G.J. Borger}}in: Waterschappen in Nederland: een bestuurskundige verkenning van de institutionele ontwikkeling, Uitgeverij Verloren, 1993, {{ISBN|906550365X}}, {{ISBN|9789065503657}}</ref> Die waterskappe speel sedert hierdie tyd 'n groot rol in die land. Hulle begin polders aanlê, stukke land omring met 'n dyk waarbinne die watervlak gereël kan word. Stadig begin hulle verlore gebied terug verower. Dié gebiede het gewoonlik hulle veen verloor en is nou kleigronde, wat baie vrugbaarder is. 'n Voorbeeld van herwonne gebied is ''Rotta'', 'n nedersetting aan die rivier Rotte wat in die 10de eeu onstaan, maar in die 11de eeu oorstroom is. Omstreeks 1250 word die rivier weer afgesluit met 'n dam en ontstaan op die plek die stad [[Rotterdam]]<ref>{{cite web |url=http://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |title=Radio Rynmond |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123559/https://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 15de eeu word hierdie proses aangehelp met die bou van meulens, wat dit moontlik maak om dieper geleë land te ontwater. Die bou van dyke het egter ook onverwagte en ongewenste gevolge. In die polder Oud Rockanje op Voorne blyk byvoorbeeld dat 'n dyk met sy gewig die veenlaag daaronder 60&nbsp;cm ingedruk het. Dat wil sê dat hierdie dyk telkens verhoog moet word. 'n Ander gevolg is dat indien op die een plek 'n dyk gebou word, op ander plekke die vloed hoër en by eb die stroming sterker word. Daardeur word geule dieper gemaak.<ref name="Borger" /> Die laagveen is nie net deur die see weggespoel nie. Mense het ook hul aandeel gelewer en dit as turf geoes. Dit is 'n gewilde brandstof, maar by uitgrawing van laagveen onstaan 'n vlak meertjie. Dit is die verskil met hoogveen, wat droë land oplewer. In die binneland van Holland het groot mere so ontstaan, soos die Purmer, Beemster en Haarlemmermeer. Dit het die gevaar van oorstroming deur die see net nog groter gemaak. == Elisabetsvloede == Die naamdag van St. Elisabet is 19 November en op dié dag in die 15de eeu vind daar drie maal 'n groot watersnood plaas wat ook politieke gevolge het. Dit val saam met 'n stryd om die politieke mag wat die "Hoekse en Kabeljauwse Twisten" genoem word. Die "Kabeljauwe" is die party van die laaste onafhanklike Hollandse gravin, Jakoba van Beiere, en die Hoeke steun haar neef die hertog van Boergondië wat haar graafskap opeis. === 1404 === Die eerste Elisabetsvloed tref veral die suidweste. In Vlaandere en Seeland is groot skade. Die gravin van Vlaandere gee opdrag om 'n seewerende dyk aan te lê. === 1421 === [[Lêer:Sint Elisabethsvloed 1421.jpg|duimnael|Die Elisabetsvloed van 1421]] Die dyke van die "Grote Waard" of "Hollandse Waard" breek op talle plekke deur. Hierdie ''waard'' – 'n lae gebied tussen die riviere – verander in 'n binnesee, die [[Biesbosch]], en sal nooit weer heeltemal herstel nie. Dit is 'n ramp vir die graafskap Holland omdat hierdie gebied tussen Dordrecht, Geertruidenberg en Heusden die kerngebied van die graafskap vorm.<ref>''Van natuurlandschap tot risicomaatschappij: de geografie van de relatie tussen mens en milieu'', OAPEN (Open Access Publishing in European Networks), {{Outeur|Ton Dietz, Frank den Hertog, Herman van der Wusten}} Amsterdam University Press, 2008, {{ISBN|9053567984}}, {{ISBN|9789053567982}}, 299 bls</ref> Die stad Dordrecht is die belangrikste stad van die graafskap en word eeue lank 'n eilandstad omring deur water. Dordrecht was Kabeljauws, Geertruidenberg was Hoeks en die Grote Waard was 'n strydtoneel. In 1418 word Dordrecht deur die Hoeke beleër en in 1420 Geertruidenberg deur die Kabeljauwe. Tog word ná die ramp probeer om alle deurgebreekte dyke weer te herstel. === 1424 === Die dyke van die Grote Waard is nou herstel, maar opnuut is daar 'n Elisabetsvloed. Alle pogings om die skade van die vorige een te herstel, spoel weg en die geldmiddele om dit opnuut te herstel ontbreek. Die pogings om die Grote Waard terug te verower word gestaak. Dordrecht verloor hiermee sy posisie as eerste stad van Holland omdat skepe nie meer hul goed in dié stad op die mark hoef aan te bied nie. Hierdie ou "stapelreg" het sy betekenis verloor. <!-- Dijken Reimerswaal--> == Die Allerheiligevloed van 1570 == Allerheiligeaand was in 1570 op 'n tydstip toe daar kwaai storms was, en baie slagoffers se lewe is geëis. Die politieke leierskap was nou in [[Madrid]] gesetel, waar [[Filips II van Spanje|Filips II]], die graaf van Holland en Seeland, wat ook koning van Spanje was, gewoon het. Sy voorgangers die hertoë van Boergondië het by watersnode partykeer hul bevolking gesteun in hul nood. Maar Filips het ander sorge, soos oorloë met die Turke. Die volgende jaar kondig hy, pleks van te help, nuwe belastings aan. Toe 'n paar seerowers in 1572 die stad Brielle inneem, word hulle as bevryders ontvang. Dit is die begin van 'n opstand wat in 1648 die Spaanse koning dwing om die Nederlandse Republiek se onafhanklikheid te erken. Vier jaar later stig [[Jan van Riebeeck]] [[Kaapstad]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. <!-- == Die meulens == Landaanwins... HIER KORT IETS --> == Haarlemmermeer == In die 19de eeu het dit moontlik geword om stoom te gebruik om die gemale baie sterker te maak. Een van die grootste mere, die Haarlemmermeer, is nou drooggelê. Dit is waar die lughawe [[Schiphol]] nou lê. == Lely == [[Lêer:Lely-Havermans-kleur.jpg|duimnael|Lely, geteken deur H.J. Haverman (1899)]] [[Lêer:Overstroomde gebieden 1916.jpg|duimnael|links|250px|Die oorstromings van 1916]] In 1891 kom [[Cornelis Lely]], ingenieur en minister van waterstaat, handel en Nywerheid, met 'n plan vorendag om die Suidersee af te sluit met 'n dyk wat die sout water sou vervang deur soet water van die Yssel en ander, kleinere riviere. Die plan behels 'n inpoldering van 225&nbsp;000&nbsp;ha (2&nbsp;250&nbsp;km²) nuwe landbougrond. Die land is aan die industrialiseer, maar landbou is nog 'n belangrike komponent van sy ekonomie. Die parlement is egter nie geesdriftig nie, want dit gaan baie geld kos.<ref name="ABC">Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats,{{Outeur|Donald Langmead, Christine Garnaut}}, ABC-CLIO, 2001, {{ISBN|1-57607-112-X}}, {{ISBN|978-1-57607-112-0}}</ref> In die nag van 13 en 14 Januarie 1916 is daar 'n storm wat op talle plekke die dyke van die Suidersee deurbreek. Dit eis ’n paar dosyn lewens en maak opnuut duidelik Nederland se lang kuslyn is 'n groot swak plek. Dit kos ook baie geld om alle dyke aan die lang kus goed te onderhou. [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] besoek die gebiede wat oorstroom het. Ná die watersnood van 1916 – in die middel van die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarin Nederland neutraal bly – verander die stemming in die Nederlandse parlement. Daar word besef sterker bande tussen Holland en Friesland sal die land sterker maak en dat die projek van Lely, nou die Zuiderzeewerken genoem, die verdediging teen watersnode sal versterk en nie net meer landbougrond oplewer nie. In 1918 word die Zuiderzeewet aangeneem. Die eerste projek, in 1920, is 'n klein afsluitdyk wat die eiland Wieringen met Noord-Holland verbind. Dié dyk is in 1926 gereed. Van 1927–1930 word 'n dyk van Wieringen na die suide aangelê en die Wieringermeer met sy oppervlakte van meer as 200&nbsp;km² word vir die eerste keer sedert die 12de eeu droë land.<ref name="ABC" /> Op 28 Mei 1932 volg die [[Afsluitdyk|afsluiting]] van die [[Suidersee]]. Hierdie projek is 'n welkome bron van werkgeleenthede in die Depressie van die 1930's. Die plan is om 'n treinbaan op die dyk aan te lê, maar omdat die vervoer op die paaie vinnig toeneem, word dit 'n pad met vier bane.<ref name="ABC" /> Nie almal is tevrede met die uitkoms nie. Die vissers wat eeue lank op die Suidersee en die Waddesee gevis het, sien hul toekoms bedreig. [[Lêer:Karte Zuiderzeewerke.png|duimnael|Die Zuiderzeewerken|links|250px]] In 1927 begin die werk aan die eerste groot polder in die nuwe [[Ysselmeer]], die Noordoostpolder. Die werk duur 15 jaar en voor dit voltooi is, word Nederland deur die Duitsers beset. Die Duitsers poog in die Slag om die Afsluitdyk die Nederlandse stelling by Kornwerderzand aan die Friese kant van die dyk inneem, maar hulle faal. ’n Paar dae later moet Nederland sy gebied prysgee, maar hy veg deur ballingskap in Londen. In 1942 is die Noordoostpolder (NOP) gereed en ontstaan 'n rietvlakte van 460&nbsp;km². Die eilande Urk en Schokland word deel van die vasteland. Vinnig kry die afkorting NOP 'n ander betekenis" ''Nederlands Onderduikers Paradijs'', die paradys vir mense wat vir die Nazi's moet wegkruip. Aan die einde van die besetting gaan Wieringermeer opnuut verlore. Die Duitser blaas 'n groot gat in die dyk om luglandings van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] te verhinder en die water vul die polder binne twee dae. Alle gewasse en geboue word verwoes, maar in Desember 1945 word die dyk gedig en die polder droog. Die gevolge van die inpoldering van die Noordoostpolder is nie heeltemaal positief nie. Die grondwatervlak in die aangrensende provinsies Friesland en Overyssel daal en dit skep vir die boere uitdrogingsprobleme. Die planne word verander en die twee volgende polders, Oos- en Suid-Flevoland, word los van die vasteland aangelê met die ''Randmere'' tussen polder en vasteland. Ook hierdie plan gee later probleme met groot algebloei in die randmere. In 1968 is die laaste polder gereed en is dit duidelik Nederland het nie regtig die nuwe landbougrond nodig nie. Die westelike deel van die nuwe polder is effens dieper geleë en het minder goeie grond. Die natuur reageer op opsienbarende wyse op die nuwe situasie en die Oostvaardersplassen-gebied word 'n pragtige natuurgebied, wat deur die owerheid erken word. Heftige diskussies oor die ekologiese gevolge van die inpolderings word gevoer en daar word besluit die laaste groot polder, die Markerwaard, gaan nie gebou word nie. Alle planne om die Waddesee in te polder word ook gestaak. == Die watersnood van 1953 == [[Lêer:StormTrack.png|duimnael|Die storm van 1953]] Tydens 'n swaar storm uit die noordweste wat op 31 Januarie die waters van die Noordsee na Nederland se kus opstu, was dit ook [[springgety]]. Dit is 'n kombinasie wat bitter selde voorkom. Nederland het moeilike tye beleef: Eers die depressie van die jare dertig, toe die oorlog en sy besetting (1940-'45) en daarna die koloniale oorlog in Indonesië (1945-'49) het die dyke verwaarloos gelaat, veral in die suidweste, Seeland, die eilande van Suid-Holland en die weste van Noord-Brabant. Die aandag (en geld) het ook jare lank veral na die gebied van die nuwe Ysselmeer gegaan. In die suidweste is daar net twee klein projekte wat voor 1953 voltooi is: die dyke wat die Brielse Maas op Voorne (1 op die kaart hieronder) en die Braakman (2) in Zeeuse Vlaandere afgesluit het. Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars. Die res van die suidweste word 'n rampgebied. === Ontruiming === <br clear="all" /> {|class="wikitable" style="float:right" |- !Provinsie!! Aantal ontruimde mense |- |Suid-Holland || 29 778 |- |Noord-Brabant|| 19 082 |- |Seeland|| 10 992 |- |Utrecht|| 6 262 |- |Noord-Holland||2 540 |- |Gelderland||2 283 |- |Overyssel||690 |- |Groningen||267 |- |Drente||200 |- |Friesland||196 |} Talle mense, dikwels uit geïsoleerde gemeenskappe van die eilande se dorpe, word ná die ramp van 1953 ontruim. Soms is dit na gemeenskappe in die omgewing, maar ander kere na stede of provinsies in ander dele van die land. Nederland is nog 'n baie sektariese land en talle mense beland in gemeenskappe wat 'n ander geloof en dialek het of gaan van 'n dorpie na die stad.<ref>''Studies in Holland Flood Disaster 1953, Volumes 1-4'', Studies in Holland Flood Disaster 1953, {{Outeur|Instituut voor Sociaal Onderzoek van het Nederlandse Volk}} National Academies, 1955</ref> Vir mense van byvoorbeeld Schouwen kan dit ook lank duur. Die laaste dyk op dié eiland is net nege maande tevore gedig en die eb en vloed wat die eiland twee maal per dag bereik het, het alles weggevee. == Die Delta-plan == [[Lêer:Deltawerke-af.svg|450px|links|duimnael|Die Deltawerke <br /> 1=Brielse Maasdam (1950)*<br /> 2=Braakmandam (1952)*<br /> 3=Stormvloedkering Hollandsche IJssel (1954)<br /> 4=Zandkreekdam (1960)<br /> 5=Veerse Gatdam (1961)<br /> 6=Zeelandbrug (1965)<br /> 7=Grevelingendam (1965)<br /> 8=Volkerakdam (1969)<br /> 9=Haringvlietdam (1971)<br /> 10=Brouwersdam (1971)<br /> 11=Krabbenkreekdam (1972)<br /> 12=Markiezaatskade (1983)<br /> 13=Oesterdam (1986)<br /> 14=Oosterscheldekering (1986)<br /> 15=Philipsdam (1987)<br /> 16=Europoortkering (Maeslant) (1997)<br /> 17=Europoortkering (Hartel) (1997)<br /> 18=Westerscheldetunnel (2003)*<br /> * Amptelik nie deel van die Deltawerke nie.]] :: Sien die [[Deltawerke]] vir die hoofartikel. Ná die ramp van 1953 is daar groot eensgesindheid dat die veiligheid vergroot moet word. Hoewel die tegnologie om dit te verwesenlik nog nie bestaan nie, word besluit om alle see-arms van die suidweste af af te sluit, behalwe die twee wat toegang gee tot die hawens van Rotterdam en Antwerpen. Nederland het 'n verdrag met België oor die Westerskelde wat die laaste ook verbied. Waar nie afgesluit kan word nie, word die dyke op ''deltahoogte'' gebring. Die projek sal ongeveer 'n halwe eeu duur en groot tegnologiese ontwikkeling en finansiële opofferings van die hele bevolking eis. Die doel is om die oorstromingskans te verminder tot een in 10&nbsp;000 jaar. Hoewel tydens die projek veral ekologiese probleme ontstaan en die projek daardeur nog duurder en tegnologies veeleisender word, word die doel eindelik bereik, maar intussen is die seevlak aan die styg, wat die kans op rampe opnuut verhoog. == Die riviere == Die Deltaplan het die aandag van die Ysselmeer na die suidweste verskuif en in 1993 en 1995 ervaar Nederland dat die aandag daardeur opnuut van 'n ander probleem afgelei is: die rivierdyke. Daar is uitsonderlike reënval in Frankryk en Duitsland en 'n golf rivierwater in die Ryn kom na Nederland se kant. Hoewel dit die land 'n paar dae tyd gee vir voorbereidings, is die situasie op sommige plekke kritiek en dit lei opnuut tot grootskaalse ontruiming. Uiteindelik spring Nederland 'n oorstroming vry. == Grondteruggawe == Ná die byna-ramp van 31 Januarie 1995 groei die besef dat dyke soms die probleme net verplaas en nie oplos nie. Soms vergroot dit net die probleme. Dit is veral by riviere die geval. Indien die dyke aan 'n rivier te min ruimte bied, sal die water by hoë vlakke geen uitweg hê nie en dit veroorsaak groot ellende. Ná 1995 is daar gebiede aan die natuur teruggegee deur dyke deur te breek en te verplaas. Dit het nadele omdat boere en ander inwoners hul grond verloor, maar daar is ook voordele. Die veiligheid word verbeter en 'n nuwe natuurgebied onstaan in 'n digbevolkte land waar die natuur ly onder die bevolkingsdruk en die bevolking behoefte het aan ontspanningsmoontlikhede. 'n Voorbeeld van 'n teruggawe is die eiland Tiengemeten in die Haringvliet.<ref>{{cite web |url=https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |title=Natuurmonumenten Tiengemeten |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221184133/https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Die ses boere kry geld vir hul grond en hulp om ander grond te koop. Die oudste polder word drooggehou om aan besoekers te toon hoe hier geboer is. Die res van die eiland word weer aan die soetwatergetye blootgestel en word weer 'n ''kwelder'' pleks van 'n polder. Skotse Hoogland-beeste word gebruik as vervanging van die uitgestorwe oerosse wat oorspronklik hier voorgekom het. Die gebied lok baie besoekers en dit maak die projek ook ekonomies aantreklik. <!-- == Aardverwarming == VOLTOOI ASB --> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Nederland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Oorstromings]] g2phnxpk7y5kp8p6xf94zts6x86huz0 2976964 2976963 2026-10-09T08:44:40Z Oesjaar 7467 /* Haarlemmermeer */ Beter taal. 2976964 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|duimnael|400px|'n Huis verwoes in 1820 se watersnood]] [[Nederland]] het 'n lang geskiedenis van [[oorstroming]]s, wat '''watersnoodrampe''' genoem word. Keer op keer het duisende mense gesterf en dorpe en stede het verdwyn. Land het see geword en het later weer verslik of is ingepolder. Ondergenoemde jare is bekend vir 'n watersnood wat plaasgevind het:<ref>Bron: [[:nl:Sjabloon:Navigatie stormvloeden Nederland]]</ref> {|class="wikitable" |- | 838 • 1014 • 1042 • 1134 • 1163 • 1164 • 1170 • 1196 • 1212 • 1214 • 1219 • 1220 • 1221 • 1248/1249 • 1277 • 1280 • 1282 • 1287 • 1288 (I) • 1288 (II) • 1322 • 1334 • 1362 • 1374 • 1375 • 1377 • 1404 • 1421 • 1424 • 1468 • 1477 • 1509 • 1514 • 1530 • 1532 • 1552 • 1566 • 1570 • 1610 • 1643 • 1651 • 1675 • 1682 • 1686 • 1703 • 1717 • 1809 • 1820 • 1825 • 1855 • 1861 (I) • 1861 (II) • 1877 • 1906 • 1916 • 1926 • 1953 • 1962 • 1993 • 1995 • 2006. |} Dié gebeurtenisse het hulle stempel op die geskiedenis van die land afgedruk en ook die kultuur en die politieke strukture beïnvloed. Nederland het byvoorbeeld nie net 'n departement van verdediging teen vyandelike aanvalle nie, maar ook 'n organisasie wat ''Rijkswaterstaat'' genoem word en verantwoordelik is vir die bevolking se beveiliging teen oorstromings. <!-- SUBJEKTIEWE STELLING: 'n Beskuldiging dat 'n politikus die onderhoud van dyke verwaarloos is nie gesond vir sy politieke loopbaan nie.--> Die oorstromingsgevaar kan van twee kante af kom: # Die [[Noordsee]], wat die dele van die land kan oorstroom as dit stormagtig is # Die groot riviere [[Ryn]] en [[Maas]] wat die land kan oorstroom ná ’n groot reënval in [[Duitsland]] en [[Frankryk]] Tradisioneel is die rampe genoem na die naamdae van heiliges van die [[Katolieke Kerk]], maar sedert 1953 is dit nie meer gebruiklik nie. == Die Weichsel-ystyd == [[Lêer:Doggerland3er.png|duimnael|400px|Die ystyd se einde en die gevolge vir die kaart van Europa]] Sedert die einde van die laaste [[Ystydperk]] het die Noordsee se vlak gestyg en die bodem van die land gedaal deur die isostatiese verhouding met [[Skandinawië]]. Die druk van die yskap op Skandinawië het verdwyn en die gevolg is dat Nederland daal en Skandinawië styg. In die Weichsel-ystyd het die landys nie die gebied van Nederland bereik soos in die voorlaaste Ries-ystyd die geval was nie. Nederland was 'n [[toendra]] waar mense [[mammoet]]e gejag het. Toe die ys verdwyn, was Engeland nog verbind aan die vasteland en in die middel van die huidige Noordsee was 'n heuwellandskap wat nou die [[Doggersbank]] is. == Doggersland == [[Lêer:Doggerland-af.svg|duimnael|Die tyd van Doggersland|links]] Ná die smelting van die ys in die vroeë [[Holoseen]] was dele van die Noordsee wat die latere Engeland en Nederland verbind nog droë grond. Die [[Teems]] was 'n syrivier van die Ryn, wat na die suide vloei en in die [[Engelse Kanaal]] uitmond. Noord van 'n ou binnemeer lê die heuwels van [[Doggersland]]. Aanvanklik was dit nog deel van die vasteland, maar die seevlak het gestyg en dit het 'n bewoonde eiland geword. Ongeveer 6000&nbsp;v.C. het die laaste verbinding tussen Dover en Calais deurgebreek en het ook Brittanje 'n eiland geword. Ongeveer 5500&nbsp;v.C. was daar moontlik 'n groot [[tsoenami]] wat 'n groot gebied oorstroom het. Doggersland het onder die golwe verdwyn. In die vroeë Holoseen (9000 – 7000&nbsp;v.C.) maak die oop landskap van die [[Pleistoseen]] plek vir bebossing, eers met [[berk]] en [[denneboom|dennebome]] (Preboreaal), later ook [[eike]], [[iep]] en [[haselaar]] (Boreaal). In die Atlantikum vanaf 7000&nbsp;v.C. oorheers [[Els (boom)|els]] en eik. Ongeveer 6200&nbsp;v.C. volg 'n koel tyd. Dit is moontlik veroorsaak deur die [[Agassiz-meer]] in Noord-Amerika, wat heelwat soet water na die [[Atlantiese Oseaan]] laat stroom het.<ref>{{Outeur|H.J.A. Berendsen}} De vorming van het land, 2004, {{ISBN|90-232-4075-8}}</ref> Die Noordsee is 'n vlak epikontinentale see met 'n sanderige bodem wat tydens storms in beweging kan kom. Dit het gelei tot die vorming van 'n [[strandwal]] wat strek van Cap Gris Nez by [[Duinkerken]] tot by Grenen, die noordelikste punt van [[Jutland]] by [[Skagen]]. Die strandwal vorm 'n lang reeks [[duin]]e, maar hulle word onderbreek deur riviere soos die [[Skelde]], [[Ryn]], [[Maas]], [[Vlie]], [[Eems]], [[Weser]] en [[Elbe]]. Die minerale wat hulle vervoer, gee aanleiding tot sedimentasie van leem en sand, maar hul mondings is ook swak punte in die strandwal, waar met stormvloede oorstromings kan ontstaan. Agter die strandwal lê 'n vlak [[lagune]] waar die reste van plantegroei ophoop en laagveen vorm. By oorstromings kan dit weggespoel word, maar partykeer word dit vervang deur klei wat aanslib. == Die Romeine == [[Lêer:Nederland-50AD-af.svg|duimnael|Die kaart van Nederland in 50&nbsp;n.C. In bruin die veen, in geelgroen die seekleigebiede, in blougroen die rivierklei]] Die Romeine begin met [[Julius Caesar|Caesar]] se verowering van [[Gallië]] om belangstelling in hierdie gebied te toon. Die kus lê destyds op ongeveer op dieselfde plek as vandag, maar die landskap is baie verskillend. 'n Groot deel van die gebied bestaan uit [[veenmos|veenmoerasse]], wat onvrugbaar en taamlik ontoeganklik is. In die middel lê 'n soetwatermeer wat die Romeine ''Flevo'' noem; 'n ander, latere naam is ''Aelmere''. Die Vlie voer sy soet water na die sout Noordsee. Die Romeinse politiek, om gebiede te koloniseer deur aan veterane grond in die verowerde gebied aan te bied, faal. Die soldate wil nie hier bly nie. Dis koud, nat en gevaarlik. Tog wil die Romeine die mondings van ''Scaldis'' (Skelde), Mosa (Maas) en Rhenus (Ryn) en die riviere self oorheers. Hulle heg groot waarde aan handel en is ook militêr strategies, veral toe [[Britannia (provinsie)|Britannia]] ook 'n Romeinse provinsie word. In die noorde tussen Vlie en Eems breek die Noordsee deur baie plekke aan die strandwal. Die [[veen]] spoel weg en 'n gebied vorm wat in Friesland die ''wad'' genoem word. Dit is land wat by eb drooglê en by vloed oorstroom. Dele word deur sedimentasie van klei. Die kleigronde is baie vrugbaar, maar ook gevaarlik. Die [[Friese]] wat daar woon, bou heuwels wat ''terp'' genoem word om oorstromings te oorleef. In die winter bind hulle skerp geslypte bene onder hul voete om oor die ysvlakte van een terp na die ander te beweeg. Dit is die begin van [[skaats]]e. Aanvanklik probeer die Romeine die Friese onderwerp, maar die ontoeganklikheid van die gebied maak dit moeilik. Die groot riviere Maas en Ryn bly die noordgrens van ''Germania Inferior'' en aanvanklik maak die Romeine die ''Batavi'', wat op die kleigebied tussen die riviere (die [[Betuwe]]) woon, tot bondgenote. Hierdie gebied is ook vrugbaar, maar kan ook oorstroom – veral in die winter en indien daar stroomop baie reën val. Die hooggeleë sandgrond van die Veluwe noord van die riviere of van ''Toxandria'', die latere Brabant in die suide, is veiliger maar ook minder vrugbaar. == Die eerste meldings == Prudentius van Troyes skryf in sy annale dat die hele ''Frisia'' op 26 Desember 838 deur die see oorstroom is. Met Frisia word in dié tyd die hele Nederlandse kusgebied bedoel. Die water het tot die toppe van die duine gestyg en 2&nbsp;437 lewens geëis. Ook uit die ''Annales Xantenses'' word vir hierdie dag 'n ramp vermeld, maar ook genoem dat dit deur 'n groot werwelwind veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://www.deltawerken.com/227 |title=Webwerf Deltawerken |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903112737/http://www.deltawerken.com/227 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2016 }}</ref> == Ontstaan van die Suidersee == [[Lêer:Allerheiligen1170.svg|duimnael|Die ontstaan van die Suidersee.]] Daar word van graaf Floris II van Holland gemeld dat hy in 1119 gaan jag het in die bos van Creil, wat tussen die huidige [[Enkhuizen]] en [[Stavoren]] geleë is. Dit is eintlik Friesgebied; hy word in 'n tweegeveg met 'n Friese edelman, Galama, gewond en in 1121 sterf hy aan sy wonde. Hierdie Creilse bos word waarskynlik in die Allerheiligevloed van 1 en 2 November 1170 weggespoel.<ref>{{cite web |url=http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |title=Flevoland erfgoed |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125043/http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Vlie en die Marsdiep (tussen Texel en Den Helder) word breë seearms en die vars Aelmere word die sout [[Suidersee]]. Hierdie verandering op die kaart het ook belangrike gevolge vir die konflik tussen Holland en Friesland. Wes-Friesland, die gebied wes van die Vlie, word afgesny van die res van Friesland en ná 'n reeks oorloë word die gebied in 1297 vir goed deel van Holland. Die taal verander van Fries na 'n Nederlandse dialek met 'n Friese grondslag. == Die waterskappe == [[Lêer:Holland1350-af.svg|duimnael|links|450px|De graafskap Holland in 1350]] Middeleeuse dokumente meld dat keer op keer tydens oorstromings tienduisende mense verdrink en dat gebiede verlore gaan. Die huidige Dollard, Lauwerssee, die westelike [[Waddesee]], die Suidersee, die Biesbosch, die Braakman en die Verdronke Lande van Suid-Beveland en van Saeftinghe ontstaan so ná rampe. Aanvanklik word die oppervlakte van die land net kleiner. Die dieptepunt word omstreeks 1200 bereik. In die tweede helfte van die 12de eeu begin die bevolking groei en daar ontstaan 'n geldekonomie wat investerings in waterbeheer moontlik maak. Die graaf van Holland kan in die 13de eeu ''waterskappe'' vestig. Hulle kry bevoegdhede om plaaslik besluite te neem om die water te beheer.<ref name="Borger">''Waterschap en fysische omgeving'' {{Outeur|G.J. Borger}}in: Waterschappen in Nederland: een bestuurskundige verkenning van de institutionele ontwikkeling, Uitgeverij Verloren, 1993, {{ISBN|906550365X}}, {{ISBN|9789065503657}}</ref> Die waterskappe speel sedert hierdie tyd 'n groot rol in die land. Hulle begin polders aanlê, stukke land omring met 'n dyk waarbinne die watervlak gereël kan word. Stadig begin hulle verlore gebied terug verower. Dié gebiede het gewoonlik hulle veen verloor en is nou kleigronde, wat baie vrugbaarder is. 'n Voorbeeld van herwonne gebied is ''Rotta'', 'n nedersetting aan die rivier Rotte wat in die 10de eeu onstaan, maar in die 11de eeu oorstroom is. Omstreeks 1250 word die rivier weer afgesluit met 'n dam en ontstaan op die plek die stad [[Rotterdam]]<ref>{{cite web |url=http://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |title=Radio Rynmond |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123559/https://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 15de eeu word hierdie proses aangehelp met die bou van meulens, wat dit moontlik maak om dieper geleë land te ontwater. Die bou van dyke het egter ook onverwagte en ongewenste gevolge. In die polder Oud Rockanje op Voorne blyk byvoorbeeld dat 'n dyk met sy gewig die veenlaag daaronder 60&nbsp;cm ingedruk het. Dat wil sê dat hierdie dyk telkens verhoog moet word. 'n Ander gevolg is dat indien op die een plek 'n dyk gebou word, op ander plekke die vloed hoër en by eb die stroming sterker word. Daardeur word geule dieper gemaak.<ref name="Borger" /> Die laagveen is nie net deur die see weggespoel nie. Mense het ook hul aandeel gelewer en dit as turf geoes. Dit is 'n gewilde brandstof, maar by uitgrawing van laagveen onstaan 'n vlak meertjie. Dit is die verskil met hoogveen, wat droë land oplewer. In die binneland van Holland het groot mere so ontstaan, soos die Purmer, Beemster en Haarlemmermeer. Dit het die gevaar van oorstroming deur die see net nog groter gemaak. == Elisabetsvloede == Die naamdag van St. Elisabet is 19 November en op dié dag in die 15de eeu vind daar drie maal 'n groot watersnood plaas wat ook politieke gevolge het. Dit val saam met 'n stryd om die politieke mag wat die "Hoekse en Kabeljauwse Twisten" genoem word. Die "Kabeljauwe" is die party van die laaste onafhanklike Hollandse gravin, Jakoba van Beiere, en die Hoeke steun haar neef die hertog van Boergondië wat haar graafskap opeis. === 1404 === Die eerste Elisabetsvloed tref veral die suidweste. In Vlaandere en Seeland is groot skade. Die gravin van Vlaandere gee opdrag om 'n seewerende dyk aan te lê. === 1421 === [[Lêer:Sint Elisabethsvloed 1421.jpg|duimnael|Die Elisabetsvloed van 1421]] Die dyke van die "Grote Waard" of "Hollandse Waard" breek op talle plekke deur. Hierdie ''waard'' – 'n lae gebied tussen die riviere – verander in 'n binnesee, die [[Biesbosch]], en sal nooit weer heeltemal herstel nie. Dit is 'n ramp vir die graafskap Holland omdat hierdie gebied tussen Dordrecht, Geertruidenberg en Heusden die kerngebied van die graafskap vorm.<ref>''Van natuurlandschap tot risicomaatschappij: de geografie van de relatie tussen mens en milieu'', OAPEN (Open Access Publishing in European Networks), {{Outeur|Ton Dietz, Frank den Hertog, Herman van der Wusten}} Amsterdam University Press, 2008, {{ISBN|9053567984}}, {{ISBN|9789053567982}}, 299 bls</ref> Die stad Dordrecht is die belangrikste stad van die graafskap en word eeue lank 'n eilandstad omring deur water. Dordrecht was Kabeljauws, Geertruidenberg was Hoeks en die Grote Waard was 'n strydtoneel. In 1418 word Dordrecht deur die Hoeke beleër en in 1420 Geertruidenberg deur die Kabeljauwe. Tog word ná die ramp probeer om alle deurgebreekte dyke weer te herstel. === 1424 === Die dyke van die Grote Waard is nou herstel, maar opnuut is daar 'n Elisabetsvloed. Alle pogings om die skade van die vorige een te herstel, spoel weg en die geldmiddele om dit opnuut te herstel ontbreek. Die pogings om die Grote Waard terug te verower word gestaak. Dordrecht verloor hiermee sy posisie as eerste stad van Holland omdat skepe nie meer hul goed in dié stad op die mark hoef aan te bied nie. Hierdie ou "stapelreg" het sy betekenis verloor. <!-- Dijken Reimerswaal--> == Die Allerheiligevloed van 1570 == Allerheiligeaand was in 1570 op 'n tydstip toe daar kwaai storms was, en baie slagoffers se lewe is geëis. Die politieke leierskap was nou in [[Madrid]] gesetel, waar [[Filips II van Spanje|Filips II]], die graaf van Holland en Seeland, wat ook koning van Spanje was, gewoon het. Sy voorgangers die hertoë van Boergondië het by watersnode partykeer hul bevolking gesteun in hul nood. Maar Filips het ander sorge, soos oorloë met die Turke. Die volgende jaar kondig hy, pleks van te help, nuwe belastings aan. Toe 'n paar seerowers in 1572 die stad Brielle inneem, word hulle as bevryders ontvang. Dit is die begin van 'n opstand wat in 1648 die Spaanse koning dwing om die Nederlandse Republiek se onafhanklikheid te erken. Vier jaar later stig [[Jan van Riebeeck]] [[Kaapstad]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. <!-- == Die meulens == Landaanwins... HIER KORT IETS --> == Haarlemmermeer == In die 19de eeu het dit moontlik geword om stoom te gebruik om die gemale baie sterker te maak. Een van die grootste mere, die Haarlemmermeer, is nou drooggelê. Dit is waar die lughawe [[Schiphol]] nou geleë is. == Lely == [[Lêer:Lely-Havermans-kleur.jpg|duimnael|Lely, geteken deur H.J. Haverman (1899)]] [[Lêer:Overstroomde gebieden 1916.jpg|duimnael|links|250px|Die oorstromings van 1916]] In 1891 kom [[Cornelis Lely]], ingenieur en minister van waterstaat, handel en Nywerheid, met 'n plan vorendag om die Suidersee af te sluit met 'n dyk wat die sout water sou vervang deur soet water van die Yssel en ander, kleinere riviere. Die plan behels 'n inpoldering van 225&nbsp;000&nbsp;ha (2&nbsp;250&nbsp;km²) nuwe landbougrond. Die land is aan die industrialiseer, maar landbou is nog 'n belangrike komponent van sy ekonomie. Die parlement is egter nie geesdriftig nie, want dit gaan baie geld kos.<ref name="ABC">Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats,{{Outeur|Donald Langmead, Christine Garnaut}}, ABC-CLIO, 2001, {{ISBN|1-57607-112-X}}, {{ISBN|978-1-57607-112-0}}</ref> In die nag van 13 en 14 Januarie 1916 is daar 'n storm wat op talle plekke die dyke van die Suidersee deurbreek. Dit eis ’n paar dosyn lewens en maak opnuut duidelik Nederland se lang kuslyn is 'n groot swak plek. Dit kos ook baie geld om alle dyke aan die lang kus goed te onderhou. [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] besoek die gebiede wat oorstroom het. Ná die watersnood van 1916 – in die middel van die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarin Nederland neutraal bly – verander die stemming in die Nederlandse parlement. Daar word besef sterker bande tussen Holland en Friesland sal die land sterker maak en dat die projek van Lely, nou die Zuiderzeewerken genoem, die verdediging teen watersnode sal versterk en nie net meer landbougrond oplewer nie. In 1918 word die Zuiderzeewet aangeneem. Die eerste projek, in 1920, is 'n klein afsluitdyk wat die eiland Wieringen met Noord-Holland verbind. Dié dyk is in 1926 gereed. Van 1927–1930 word 'n dyk van Wieringen na die suide aangelê en die Wieringermeer met sy oppervlakte van meer as 200&nbsp;km² word vir die eerste keer sedert die 12de eeu droë land.<ref name="ABC" /> Op 28 Mei 1932 volg die [[Afsluitdyk|afsluiting]] van die [[Suidersee]]. Hierdie projek is 'n welkome bron van werkgeleenthede in die Depressie van die 1930's. Die plan is om 'n treinbaan op die dyk aan te lê, maar omdat die vervoer op die paaie vinnig toeneem, word dit 'n pad met vier bane.<ref name="ABC" /> Nie almal is tevrede met die uitkoms nie. Die vissers wat eeue lank op die Suidersee en die Waddesee gevis het, sien hul toekoms bedreig. [[Lêer:Karte Zuiderzeewerke.png|duimnael|Die Zuiderzeewerken|links|250px]] In 1927 begin die werk aan die eerste groot polder in die nuwe [[Ysselmeer]], die Noordoostpolder. Die werk duur 15 jaar en voor dit voltooi is, word Nederland deur die Duitsers beset. Die Duitsers poog in die Slag om die Afsluitdyk die Nederlandse stelling by Kornwerderzand aan die Friese kant van die dyk inneem, maar hulle faal. ’n Paar dae later moet Nederland sy gebied prysgee, maar hy veg deur ballingskap in Londen. In 1942 is die Noordoostpolder (NOP) gereed en ontstaan 'n rietvlakte van 460&nbsp;km². Die eilande Urk en Schokland word deel van die vasteland. Vinnig kry die afkorting NOP 'n ander betekenis" ''Nederlands Onderduikers Paradijs'', die paradys vir mense wat vir die Nazi's moet wegkruip. Aan die einde van die besetting gaan Wieringermeer opnuut verlore. Die Duitser blaas 'n groot gat in die dyk om luglandings van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] te verhinder en die water vul die polder binne twee dae. Alle gewasse en geboue word verwoes, maar in Desember 1945 word die dyk gedig en die polder droog. Die gevolge van die inpoldering van die Noordoostpolder is nie heeltemaal positief nie. Die grondwatervlak in die aangrensende provinsies Friesland en Overyssel daal en dit skep vir die boere uitdrogingsprobleme. Die planne word verander en die twee volgende polders, Oos- en Suid-Flevoland, word los van die vasteland aangelê met die ''Randmere'' tussen polder en vasteland. Ook hierdie plan gee later probleme met groot algebloei in die randmere. In 1968 is die laaste polder gereed en is dit duidelik Nederland het nie regtig die nuwe landbougrond nodig nie. Die westelike deel van die nuwe polder is effens dieper geleë en het minder goeie grond. Die natuur reageer op opsienbarende wyse op die nuwe situasie en die Oostvaardersplassen-gebied word 'n pragtige natuurgebied, wat deur die owerheid erken word. Heftige diskussies oor die ekologiese gevolge van die inpolderings word gevoer en daar word besluit die laaste groot polder, die Markerwaard, gaan nie gebou word nie. Alle planne om die Waddesee in te polder word ook gestaak. == Die watersnood van 1953 == [[Lêer:StormTrack.png|duimnael|Die storm van 1953]] Tydens 'n swaar storm uit die noordweste wat op 31 Januarie die waters van die Noordsee na Nederland se kus opstu, was dit ook [[springgety]]. Dit is 'n kombinasie wat bitter selde voorkom. Nederland het moeilike tye beleef: Eers die depressie van die jare dertig, toe die oorlog en sy besetting (1940-'45) en daarna die koloniale oorlog in Indonesië (1945-'49) het die dyke verwaarloos gelaat, veral in die suidweste, Seeland, die eilande van Suid-Holland en die weste van Noord-Brabant. Die aandag (en geld) het ook jare lank veral na die gebied van die nuwe Ysselmeer gegaan. In die suidweste is daar net twee klein projekte wat voor 1953 voltooi is: die dyke wat die Brielse Maas op Voorne (1 op die kaart hieronder) en die Braakman (2) in Zeeuse Vlaandere afgesluit het. Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars. Die res van die suidweste word 'n rampgebied. === Ontruiming === <br clear="all" /> {|class="wikitable" style="float:right" |- !Provinsie!! Aantal ontruimde mense |- |Suid-Holland || 29 778 |- |Noord-Brabant|| 19 082 |- |Seeland|| 10 992 |- |Utrecht|| 6 262 |- |Noord-Holland||2 540 |- |Gelderland||2 283 |- |Overyssel||690 |- |Groningen||267 |- |Drente||200 |- |Friesland||196 |} Talle mense, dikwels uit geïsoleerde gemeenskappe van die eilande se dorpe, word ná die ramp van 1953 ontruim. Soms is dit na gemeenskappe in die omgewing, maar ander kere na stede of provinsies in ander dele van die land. Nederland is nog 'n baie sektariese land en talle mense beland in gemeenskappe wat 'n ander geloof en dialek het of gaan van 'n dorpie na die stad.<ref>''Studies in Holland Flood Disaster 1953, Volumes 1-4'', Studies in Holland Flood Disaster 1953, {{Outeur|Instituut voor Sociaal Onderzoek van het Nederlandse Volk}} National Academies, 1955</ref> Vir mense van byvoorbeeld Schouwen kan dit ook lank duur. Die laaste dyk op dié eiland is net nege maande tevore gedig en die eb en vloed wat die eiland twee maal per dag bereik het, het alles weggevee. == Die Delta-plan == [[Lêer:Deltawerke-af.svg|450px|links|duimnael|Die Deltawerke <br /> 1=Brielse Maasdam (1950)*<br /> 2=Braakmandam (1952)*<br /> 3=Stormvloedkering Hollandsche IJssel (1954)<br /> 4=Zandkreekdam (1960)<br /> 5=Veerse Gatdam (1961)<br /> 6=Zeelandbrug (1965)<br /> 7=Grevelingendam (1965)<br /> 8=Volkerakdam (1969)<br /> 9=Haringvlietdam (1971)<br /> 10=Brouwersdam (1971)<br /> 11=Krabbenkreekdam (1972)<br /> 12=Markiezaatskade (1983)<br /> 13=Oesterdam (1986)<br /> 14=Oosterscheldekering (1986)<br /> 15=Philipsdam (1987)<br /> 16=Europoortkering (Maeslant) (1997)<br /> 17=Europoortkering (Hartel) (1997)<br /> 18=Westerscheldetunnel (2003)*<br /> * Amptelik nie deel van die Deltawerke nie.]] :: Sien die [[Deltawerke]] vir die hoofartikel. Ná die ramp van 1953 is daar groot eensgesindheid dat die veiligheid vergroot moet word. Hoewel die tegnologie om dit te verwesenlik nog nie bestaan nie, word besluit om alle see-arms van die suidweste af af te sluit, behalwe die twee wat toegang gee tot die hawens van Rotterdam en Antwerpen. Nederland het 'n verdrag met België oor die Westerskelde wat die laaste ook verbied. Waar nie afgesluit kan word nie, word die dyke op ''deltahoogte'' gebring. Die projek sal ongeveer 'n halwe eeu duur en groot tegnologiese ontwikkeling en finansiële opofferings van die hele bevolking eis. Die doel is om die oorstromingskans te verminder tot een in 10&nbsp;000 jaar. Hoewel tydens die projek veral ekologiese probleme ontstaan en die projek daardeur nog duurder en tegnologies veeleisender word, word die doel eindelik bereik, maar intussen is die seevlak aan die styg, wat die kans op rampe opnuut verhoog. == Die riviere == Die Deltaplan het die aandag van die Ysselmeer na die suidweste verskuif en in 1993 en 1995 ervaar Nederland dat die aandag daardeur opnuut van 'n ander probleem afgelei is: die rivierdyke. Daar is uitsonderlike reënval in Frankryk en Duitsland en 'n golf rivierwater in die Ryn kom na Nederland se kant. Hoewel dit die land 'n paar dae tyd gee vir voorbereidings, is die situasie op sommige plekke kritiek en dit lei opnuut tot grootskaalse ontruiming. Uiteindelik spring Nederland 'n oorstroming vry. == Grondteruggawe == Ná die byna-ramp van 31 Januarie 1995 groei die besef dat dyke soms die probleme net verplaas en nie oplos nie. Soms vergroot dit net die probleme. Dit is veral by riviere die geval. Indien die dyke aan 'n rivier te min ruimte bied, sal die water by hoë vlakke geen uitweg hê nie en dit veroorsaak groot ellende. Ná 1995 is daar gebiede aan die natuur teruggegee deur dyke deur te breek en te verplaas. Dit het nadele omdat boere en ander inwoners hul grond verloor, maar daar is ook voordele. Die veiligheid word verbeter en 'n nuwe natuurgebied onstaan in 'n digbevolkte land waar die natuur ly onder die bevolkingsdruk en die bevolking behoefte het aan ontspanningsmoontlikhede. 'n Voorbeeld van 'n teruggawe is die eiland Tiengemeten in die Haringvliet.<ref>{{cite web |url=https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |title=Natuurmonumenten Tiengemeten |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221184133/https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Die ses boere kry geld vir hul grond en hulp om ander grond te koop. Die oudste polder word drooggehou om aan besoekers te toon hoe hier geboer is. Die res van die eiland word weer aan die soetwatergetye blootgestel en word weer 'n ''kwelder'' pleks van 'n polder. Skotse Hoogland-beeste word gebruik as vervanging van die uitgestorwe oerosse wat oorspronklik hier voorgekom het. Die gebied lok baie besoekers en dit maak die projek ook ekonomies aantreklik. <!-- == Aardverwarming == VOLTOOI ASB --> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Nederland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Oorstromings]] 12032z36ucm8izntnedjjbrxs3olv98 2976965 2976964 2026-10-09T08:45:24Z Oesjaar 7467 /* Lely */ Verbeter 2976965 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|duimnael|400px|'n Huis verwoes in 1820 se watersnood]] [[Nederland]] het 'n lang geskiedenis van [[oorstroming]]s, wat '''watersnoodrampe''' genoem word. Keer op keer het duisende mense gesterf en dorpe en stede het verdwyn. Land het see geword en het later weer verslik of is ingepolder. Ondergenoemde jare is bekend vir 'n watersnood wat plaasgevind het:<ref>Bron: [[:nl:Sjabloon:Navigatie stormvloeden Nederland]]</ref> {|class="wikitable" |- | 838 • 1014 • 1042 • 1134 • 1163 • 1164 • 1170 • 1196 • 1212 • 1214 • 1219 • 1220 • 1221 • 1248/1249 • 1277 • 1280 • 1282 • 1287 • 1288 (I) • 1288 (II) • 1322 • 1334 • 1362 • 1374 • 1375 • 1377 • 1404 • 1421 • 1424 • 1468 • 1477 • 1509 • 1514 • 1530 • 1532 • 1552 • 1566 • 1570 • 1610 • 1643 • 1651 • 1675 • 1682 • 1686 • 1703 • 1717 • 1809 • 1820 • 1825 • 1855 • 1861 (I) • 1861 (II) • 1877 • 1906 • 1916 • 1926 • 1953 • 1962 • 1993 • 1995 • 2006. |} Dié gebeurtenisse het hulle stempel op die geskiedenis van die land afgedruk en ook die kultuur en die politieke strukture beïnvloed. Nederland het byvoorbeeld nie net 'n departement van verdediging teen vyandelike aanvalle nie, maar ook 'n organisasie wat ''Rijkswaterstaat'' genoem word en verantwoordelik is vir die bevolking se beveiliging teen oorstromings. <!-- SUBJEKTIEWE STELLING: 'n Beskuldiging dat 'n politikus die onderhoud van dyke verwaarloos is nie gesond vir sy politieke loopbaan nie.--> Die oorstromingsgevaar kan van twee kante af kom: # Die [[Noordsee]], wat die dele van die land kan oorstroom as dit stormagtig is # Die groot riviere [[Ryn]] en [[Maas]] wat die land kan oorstroom ná ’n groot reënval in [[Duitsland]] en [[Frankryk]] Tradisioneel is die rampe genoem na die naamdae van heiliges van die [[Katolieke Kerk]], maar sedert 1953 is dit nie meer gebruiklik nie. == Die Weichsel-ystyd == [[Lêer:Doggerland3er.png|duimnael|400px|Die ystyd se einde en die gevolge vir die kaart van Europa]] Sedert die einde van die laaste [[Ystydperk]] het die Noordsee se vlak gestyg en die bodem van die land gedaal deur die isostatiese verhouding met [[Skandinawië]]. Die druk van die yskap op Skandinawië het verdwyn en die gevolg is dat Nederland daal en Skandinawië styg. In die Weichsel-ystyd het die landys nie die gebied van Nederland bereik soos in die voorlaaste Ries-ystyd die geval was nie. Nederland was 'n [[toendra]] waar mense [[mammoet]]e gejag het. Toe die ys verdwyn, was Engeland nog verbind aan die vasteland en in die middel van die huidige Noordsee was 'n heuwellandskap wat nou die [[Doggersbank]] is. == Doggersland == [[Lêer:Doggerland-af.svg|duimnael|Die tyd van Doggersland|links]] Ná die smelting van die ys in die vroeë [[Holoseen]] was dele van die Noordsee wat die latere Engeland en Nederland verbind nog droë grond. Die [[Teems]] was 'n syrivier van die Ryn, wat na die suide vloei en in die [[Engelse Kanaal]] uitmond. Noord van 'n ou binnemeer lê die heuwels van [[Doggersland]]. Aanvanklik was dit nog deel van die vasteland, maar die seevlak het gestyg en dit het 'n bewoonde eiland geword. Ongeveer 6000&nbsp;v.C. het die laaste verbinding tussen Dover en Calais deurgebreek en het ook Brittanje 'n eiland geword. Ongeveer 5500&nbsp;v.C. was daar moontlik 'n groot [[tsoenami]] wat 'n groot gebied oorstroom het. Doggersland het onder die golwe verdwyn. In die vroeë Holoseen (9000 – 7000&nbsp;v.C.) maak die oop landskap van die [[Pleistoseen]] plek vir bebossing, eers met [[berk]] en [[denneboom|dennebome]] (Preboreaal), later ook [[eike]], [[iep]] en [[haselaar]] (Boreaal). In die Atlantikum vanaf 7000&nbsp;v.C. oorheers [[Els (boom)|els]] en eik. Ongeveer 6200&nbsp;v.C. volg 'n koel tyd. Dit is moontlik veroorsaak deur die [[Agassiz-meer]] in Noord-Amerika, wat heelwat soet water na die [[Atlantiese Oseaan]] laat stroom het.<ref>{{Outeur|H.J.A. Berendsen}} De vorming van het land, 2004, {{ISBN|90-232-4075-8}}</ref> Die Noordsee is 'n vlak epikontinentale see met 'n sanderige bodem wat tydens storms in beweging kan kom. Dit het gelei tot die vorming van 'n [[strandwal]] wat strek van Cap Gris Nez by [[Duinkerken]] tot by Grenen, die noordelikste punt van [[Jutland]] by [[Skagen]]. Die strandwal vorm 'n lang reeks [[duin]]e, maar hulle word onderbreek deur riviere soos die [[Skelde]], [[Ryn]], [[Maas]], [[Vlie]], [[Eems]], [[Weser]] en [[Elbe]]. Die minerale wat hulle vervoer, gee aanleiding tot sedimentasie van leem en sand, maar hul mondings is ook swak punte in die strandwal, waar met stormvloede oorstromings kan ontstaan. Agter die strandwal lê 'n vlak [[lagune]] waar die reste van plantegroei ophoop en laagveen vorm. By oorstromings kan dit weggespoel word, maar partykeer word dit vervang deur klei wat aanslib. == Die Romeine == [[Lêer:Nederland-50AD-af.svg|duimnael|Die kaart van Nederland in 50&nbsp;n.C. In bruin die veen, in geelgroen die seekleigebiede, in blougroen die rivierklei]] Die Romeine begin met [[Julius Caesar|Caesar]] se verowering van [[Gallië]] om belangstelling in hierdie gebied te toon. Die kus lê destyds op ongeveer op dieselfde plek as vandag, maar die landskap is baie verskillend. 'n Groot deel van die gebied bestaan uit [[veenmos|veenmoerasse]], wat onvrugbaar en taamlik ontoeganklik is. In die middel lê 'n soetwatermeer wat die Romeine ''Flevo'' noem; 'n ander, latere naam is ''Aelmere''. Die Vlie voer sy soet water na die sout Noordsee. Die Romeinse politiek, om gebiede te koloniseer deur aan veterane grond in die verowerde gebied aan te bied, faal. Die soldate wil nie hier bly nie. Dis koud, nat en gevaarlik. Tog wil die Romeine die mondings van ''Scaldis'' (Skelde), Mosa (Maas) en Rhenus (Ryn) en die riviere self oorheers. Hulle heg groot waarde aan handel en is ook militêr strategies, veral toe [[Britannia (provinsie)|Britannia]] ook 'n Romeinse provinsie word. In die noorde tussen Vlie en Eems breek die Noordsee deur baie plekke aan die strandwal. Die [[veen]] spoel weg en 'n gebied vorm wat in Friesland die ''wad'' genoem word. Dit is land wat by eb drooglê en by vloed oorstroom. Dele word deur sedimentasie van klei. Die kleigronde is baie vrugbaar, maar ook gevaarlik. Die [[Friese]] wat daar woon, bou heuwels wat ''terp'' genoem word om oorstromings te oorleef. In die winter bind hulle skerp geslypte bene onder hul voete om oor die ysvlakte van een terp na die ander te beweeg. Dit is die begin van [[skaats]]e. Aanvanklik probeer die Romeine die Friese onderwerp, maar die ontoeganklikheid van die gebied maak dit moeilik. Die groot riviere Maas en Ryn bly die noordgrens van ''Germania Inferior'' en aanvanklik maak die Romeine die ''Batavi'', wat op die kleigebied tussen die riviere (die [[Betuwe]]) woon, tot bondgenote. Hierdie gebied is ook vrugbaar, maar kan ook oorstroom – veral in die winter en indien daar stroomop baie reën val. Die hooggeleë sandgrond van die Veluwe noord van die riviere of van ''Toxandria'', die latere Brabant in die suide, is veiliger maar ook minder vrugbaar. == Die eerste meldings == Prudentius van Troyes skryf in sy annale dat die hele ''Frisia'' op 26 Desember 838 deur die see oorstroom is. Met Frisia word in dié tyd die hele Nederlandse kusgebied bedoel. Die water het tot die toppe van die duine gestyg en 2&nbsp;437 lewens geëis. Ook uit die ''Annales Xantenses'' word vir hierdie dag 'n ramp vermeld, maar ook genoem dat dit deur 'n groot werwelwind veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://www.deltawerken.com/227 |title=Webwerf Deltawerken |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903112737/http://www.deltawerken.com/227 |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2016 }}</ref> == Ontstaan van die Suidersee == [[Lêer:Allerheiligen1170.svg|duimnael|Die ontstaan van die Suidersee.]] Daar word van graaf Floris II van Holland gemeld dat hy in 1119 gaan jag het in die bos van Creil, wat tussen die huidige [[Enkhuizen]] en [[Stavoren]] geleë is. Dit is eintlik Friesgebied; hy word in 'n tweegeveg met 'n Friese edelman, Galama, gewond en in 1121 sterf hy aan sy wonde. Hierdie Creilse bos word waarskynlik in die Allerheiligevloed van 1 en 2 November 1170 weggespoel.<ref>{{cite web |url=http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |title=Flevoland erfgoed |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125043/http://www.flevolanderfgoed.nl/home/kunst/noordoostpolder/creil.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Vlie en die Marsdiep (tussen Texel en Den Helder) word breë seearms en die vars Aelmere word die sout [[Suidersee]]. Hierdie verandering op die kaart het ook belangrike gevolge vir die konflik tussen Holland en Friesland. Wes-Friesland, die gebied wes van die Vlie, word afgesny van die res van Friesland en ná 'n reeks oorloë word die gebied in 1297 vir goed deel van Holland. Die taal verander van Fries na 'n Nederlandse dialek met 'n Friese grondslag. == Die waterskappe == [[Lêer:Holland1350-af.svg|duimnael|links|450px|De graafskap Holland in 1350]] Middeleeuse dokumente meld dat keer op keer tydens oorstromings tienduisende mense verdrink en dat gebiede verlore gaan. Die huidige Dollard, Lauwerssee, die westelike [[Waddesee]], die Suidersee, die Biesbosch, die Braakman en die Verdronke Lande van Suid-Beveland en van Saeftinghe ontstaan so ná rampe. Aanvanklik word die oppervlakte van die land net kleiner. Die dieptepunt word omstreeks 1200 bereik. In die tweede helfte van die 12de eeu begin die bevolking groei en daar ontstaan 'n geldekonomie wat investerings in waterbeheer moontlik maak. Die graaf van Holland kan in die 13de eeu ''waterskappe'' vestig. Hulle kry bevoegdhede om plaaslik besluite te neem om die water te beheer.<ref name="Borger">''Waterschap en fysische omgeving'' {{Outeur|G.J. Borger}}in: Waterschappen in Nederland: een bestuurskundige verkenning van de institutionele ontwikkeling, Uitgeverij Verloren, 1993, {{ISBN|906550365X}}, {{ISBN|9789065503657}}</ref> Die waterskappe speel sedert hierdie tyd 'n groot rol in die land. Hulle begin polders aanlê, stukke land omring met 'n dyk waarbinne die watervlak gereël kan word. Stadig begin hulle verlore gebied terug verower. Dié gebiede het gewoonlik hulle veen verloor en is nou kleigronde, wat baie vrugbaarder is. 'n Voorbeeld van herwonne gebied is ''Rotta'', 'n nedersetting aan die rivier Rotte wat in die 10de eeu onstaan, maar in die 11de eeu oorstroom is. Omstreeks 1250 word die rivier weer afgesluit met 'n dam en ontstaan op die plek die stad [[Rotterdam]]<ref>{{cite web |url=http://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |title=Radio Rynmond |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123559/https://www.rijnmond.nl/nieuws/96454/Rotta-onder-de-markthal |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 15de eeu word hierdie proses aangehelp met die bou van meulens, wat dit moontlik maak om dieper geleë land te ontwater. Die bou van dyke het egter ook onverwagte en ongewenste gevolge. In die polder Oud Rockanje op Voorne blyk byvoorbeeld dat 'n dyk met sy gewig die veenlaag daaronder 60&nbsp;cm ingedruk het. Dat wil sê dat hierdie dyk telkens verhoog moet word. 'n Ander gevolg is dat indien op die een plek 'n dyk gebou word, op ander plekke die vloed hoër en by eb die stroming sterker word. Daardeur word geule dieper gemaak.<ref name="Borger" /> Die laagveen is nie net deur die see weggespoel nie. Mense het ook hul aandeel gelewer en dit as turf geoes. Dit is 'n gewilde brandstof, maar by uitgrawing van laagveen onstaan 'n vlak meertjie. Dit is die verskil met hoogveen, wat droë land oplewer. In die binneland van Holland het groot mere so ontstaan, soos die Purmer, Beemster en Haarlemmermeer. Dit het die gevaar van oorstroming deur die see net nog groter gemaak. == Elisabetsvloede == Die naamdag van St. Elisabet is 19 November en op dié dag in die 15de eeu vind daar drie maal 'n groot watersnood plaas wat ook politieke gevolge het. Dit val saam met 'n stryd om die politieke mag wat die "Hoekse en Kabeljauwse Twisten" genoem word. Die "Kabeljauwe" is die party van die laaste onafhanklike Hollandse gravin, Jakoba van Beiere, en die Hoeke steun haar neef die hertog van Boergondië wat haar graafskap opeis. === 1404 === Die eerste Elisabetsvloed tref veral die suidweste. In Vlaandere en Seeland is groot skade. Die gravin van Vlaandere gee opdrag om 'n seewerende dyk aan te lê. === 1421 === [[Lêer:Sint Elisabethsvloed 1421.jpg|duimnael|Die Elisabetsvloed van 1421]] Die dyke van die "Grote Waard" of "Hollandse Waard" breek op talle plekke deur. Hierdie ''waard'' – 'n lae gebied tussen die riviere – verander in 'n binnesee, die [[Biesbosch]], en sal nooit weer heeltemal herstel nie. Dit is 'n ramp vir die graafskap Holland omdat hierdie gebied tussen Dordrecht, Geertruidenberg en Heusden die kerngebied van die graafskap vorm.<ref>''Van natuurlandschap tot risicomaatschappij: de geografie van de relatie tussen mens en milieu'', OAPEN (Open Access Publishing in European Networks), {{Outeur|Ton Dietz, Frank den Hertog, Herman van der Wusten}} Amsterdam University Press, 2008, {{ISBN|9053567984}}, {{ISBN|9789053567982}}, 299 bls</ref> Die stad Dordrecht is die belangrikste stad van die graafskap en word eeue lank 'n eilandstad omring deur water. Dordrecht was Kabeljauws, Geertruidenberg was Hoeks en die Grote Waard was 'n strydtoneel. In 1418 word Dordrecht deur die Hoeke beleër en in 1420 Geertruidenberg deur die Kabeljauwe. Tog word ná die ramp probeer om alle deurgebreekte dyke weer te herstel. === 1424 === Die dyke van die Grote Waard is nou herstel, maar opnuut is daar 'n Elisabetsvloed. Alle pogings om die skade van die vorige een te herstel, spoel weg en die geldmiddele om dit opnuut te herstel ontbreek. Die pogings om die Grote Waard terug te verower word gestaak. Dordrecht verloor hiermee sy posisie as eerste stad van Holland omdat skepe nie meer hul goed in dié stad op die mark hoef aan te bied nie. Hierdie ou "stapelreg" het sy betekenis verloor. <!-- Dijken Reimerswaal--> == Die Allerheiligevloed van 1570 == Allerheiligeaand was in 1570 op 'n tydstip toe daar kwaai storms was, en baie slagoffers se lewe is geëis. Die politieke leierskap was nou in [[Madrid]] gesetel, waar [[Filips II van Spanje|Filips II]], die graaf van Holland en Seeland, wat ook koning van Spanje was, gewoon het. Sy voorgangers die hertoë van Boergondië het by watersnode partykeer hul bevolking gesteun in hul nood. Maar Filips het ander sorge, soos oorloë met die Turke. Die volgende jaar kondig hy, pleks van te help, nuwe belastings aan. Toe 'n paar seerowers in 1572 die stad Brielle inneem, word hulle as bevryders ontvang. Dit is die begin van 'n opstand wat in 1648 die Spaanse koning dwing om die Nederlandse Republiek se onafhanklikheid te erken. Vier jaar later stig [[Jan van Riebeeck]] [[Kaapstad]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. <!-- == Die meulens == Landaanwins... HIER KORT IETS --> == Haarlemmermeer == In die 19de eeu het dit moontlik geword om stoom te gebruik om die gemale baie sterker te maak. Een van die grootste mere, die Haarlemmermeer, is nou drooggelê. Dit is waar die lughawe [[Schiphol]] nou geleë is. == Lely == [[Lêer:Lely-Havermans-kleur.jpg|duimnael|Lely, geteken deur H.J. Haverman (1899)]] [[Lêer:Overstroomde gebieden 1916.jpg|duimnael|links|250px|Die oorstromings van 1916]] In 1891 kom [[Cornelis Lely]], ingenieur en minister van waterstaat, handel en Nywerheid, met 'n plan vorendag om die Suidersee af te sluit met 'n dyk wat die soutwater sou vervang deur soetwater van die Yssel en ander, kleinere riviere. Die plan behels 'n inpoldering van 225&nbsp;000&nbsp;ha (2&nbsp;250&nbsp;km²) nuwe landbougrond. Die land is aan die industrialiseer, maar landbou is nog 'n belangrike komponent van sy ekonomie. Die parlement is egter nie geesdriftig nie, want dit gaan baie geld kos.<ref name="ABC">Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats,{{Outeur|Donald Langmead, Christine Garnaut}}, ABC-CLIO, 2001, {{ISBN|1-57607-112-X}}, {{ISBN|978-1-57607-112-0}}</ref> In die nag van 13 en 14 Januarie 1916 is daar 'n storm wat op talle plekke die dyke van die Suidersee deurbreek. Dit eis ’n paar dosyn lewens en maak opnuut duidelik Nederland se lang kuslyn is 'n groot swak plek. Dit kos ook baie geld om alle dyke aan die lang kus goed te onderhou. [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] besoek die gebiede wat oorstroom het. Ná die watersnood van 1916 – in die middel van die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarin Nederland neutraal bly – verander die stemming in die Nederlandse parlement. Daar word besef sterker bande tussen Holland en Friesland sal die land sterker maak en dat die projek van Lely, nou die Zuiderzeewerken genoem, die verdediging teen watersnode sal versterk en nie net meer landbougrond oplewer nie. In 1918 word die Zuiderzeewet aangeneem. Die eerste projek, in 1920, is 'n klein afsluitdyk wat die eiland Wieringen met Noord-Holland verbind. Dié dyk is in 1926 gereed. Van 1927–1930 word 'n dyk van Wieringen na die suide aangelê en die Wieringermeer met sy oppervlakte van meer as 200&nbsp;km² word vir die eerste keer sedert die 12de eeu droë land.<ref name="ABC" /> Op 28 Mei 1932 volg die [[Afsluitdyk|afsluiting]] van die [[Suidersee]]. Hierdie projek is 'n welkome bron van werkgeleenthede in die Depressie van die 1930's. Die plan is om 'n treinbaan op die dyk aan te lê, maar omdat die vervoer op die paaie vinnig toeneem, word dit 'n pad met vier bane.<ref name="ABC" /> Nie almal is tevrede met die uitkoms nie. Die vissers wat eeue lank op die Suidersee en die Waddesee gevis het, sien hul toekoms bedreig. [[Lêer:Karte Zuiderzeewerke.png|duimnael|Die Zuiderzeewerken|links|250px]] In 1927 begin die werk aan die eerste groot polder in die nuwe [[Ysselmeer]], die Noordoostpolder. Die werk duur 15 jaar en voor dit voltooi is, word Nederland deur die Duitsers beset. Die Duitsers poog in die Slag om die Afsluitdyk die Nederlandse stelling by Kornwerderzand aan die Friese kant van die dyk inneem, maar hulle faal. ’n Paar dae later moet Nederland sy gebied prysgee, maar hy veg deur ballingskap in Londen. In 1942 is die Noordoostpolder (NOP) gereed en ontstaan 'n rietvlakte van 460&nbsp;km². Die eilande Urk en Schokland word deel van die vasteland. Vinnig kry die afkorting NOP 'n ander betekenis" ''Nederlands Onderduikers Paradijs'', die paradys vir mense wat vir die Nazi's moet wegkruip. Aan die einde van die besetting gaan Wieringermeer opnuut verlore. Die Duitser blaas 'n groot gat in die dyk om luglandings van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] te verhinder en die water vul die polder binne twee dae. Alle gewasse en geboue word verwoes, maar in Desember 1945 word die dyk gedig en die polder droog. Die gevolge van die inpoldering van die Noordoostpolder is nie heeltemaal positief nie. Die grondwatervlak in die aangrensende provinsies Friesland en Overyssel daal en dit skep vir die boere uitdrogingsprobleme. Die planne word verander en die twee volgende polders, Oos- en Suid-Flevoland, word los van die vasteland aangelê met die ''Randmere'' tussen polder en vasteland. Ook hierdie plan gee later probleme met groot algebloei in die randmere. In 1968 is die laaste polder gereed en is dit duidelik Nederland het nie regtig die nuwe landbougrond nodig nie. Die westelike deel van die nuwe polder is effens dieper geleë en het minder goeie grond. Die natuur reageer op opsienbarende wyse op die nuwe situasie en die Oostvaardersplassen-gebied word 'n pragtige natuurgebied, wat deur die owerheid erken word. Heftige diskussies oor die ekologiese gevolge van die inpolderings word gevoer en daar word besluit die laaste groot polder, die Markerwaard, gaan nie gebou word nie. Alle planne om die Waddesee in te polder word ook gestaak. == Die watersnood van 1953 == [[Lêer:StormTrack.png|duimnael|Die storm van 1953]] Tydens 'n swaar storm uit die noordweste wat op 31 Januarie die waters van die Noordsee na Nederland se kus opstu, was dit ook [[springgety]]. Dit is 'n kombinasie wat bitter selde voorkom. Nederland het moeilike tye beleef: Eers die depressie van die jare dertig, toe die oorlog en sy besetting (1940-'45) en daarna die koloniale oorlog in Indonesië (1945-'49) het die dyke verwaarloos gelaat, veral in die suidweste, Seeland, die eilande van Suid-Holland en die weste van Noord-Brabant. Die aandag (en geld) het ook jare lank veral na die gebied van die nuwe Ysselmeer gegaan. In die suidweste is daar net twee klein projekte wat voor 1953 voltooi is: die dyke wat die Brielse Maas op Voorne (1 op die kaart hieronder) en die Braakman (2) in Zeeuse Vlaandere afgesluit het. Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars. Die res van die suidweste word 'n rampgebied. === Ontruiming === <br clear="all" /> {|class="wikitable" style="float:right" |- !Provinsie!! Aantal ontruimde mense |- |Suid-Holland || 29 778 |- |Noord-Brabant|| 19 082 |- |Seeland|| 10 992 |- |Utrecht|| 6 262 |- |Noord-Holland||2 540 |- |Gelderland||2 283 |- |Overyssel||690 |- |Groningen||267 |- |Drente||200 |- |Friesland||196 |} Talle mense, dikwels uit geïsoleerde gemeenskappe van die eilande se dorpe, word ná die ramp van 1953 ontruim. Soms is dit na gemeenskappe in die omgewing, maar ander kere na stede of provinsies in ander dele van die land. Nederland is nog 'n baie sektariese land en talle mense beland in gemeenskappe wat 'n ander geloof en dialek het of gaan van 'n dorpie na die stad.<ref>''Studies in Holland Flood Disaster 1953, Volumes 1-4'', Studies in Holland Flood Disaster 1953, {{Outeur|Instituut voor Sociaal Onderzoek van het Nederlandse Volk}} National Academies, 1955</ref> Vir mense van byvoorbeeld Schouwen kan dit ook lank duur. Die laaste dyk op dié eiland is net nege maande tevore gedig en die eb en vloed wat die eiland twee maal per dag bereik het, het alles weggevee. == Die Delta-plan == [[Lêer:Deltawerke-af.svg|450px|links|duimnael|Die Deltawerke <br /> 1=Brielse Maasdam (1950)*<br /> 2=Braakmandam (1952)*<br /> 3=Stormvloedkering Hollandsche IJssel (1954)<br /> 4=Zandkreekdam (1960)<br /> 5=Veerse Gatdam (1961)<br /> 6=Zeelandbrug (1965)<br /> 7=Grevelingendam (1965)<br /> 8=Volkerakdam (1969)<br /> 9=Haringvlietdam (1971)<br /> 10=Brouwersdam (1971)<br /> 11=Krabbenkreekdam (1972)<br /> 12=Markiezaatskade (1983)<br /> 13=Oesterdam (1986)<br /> 14=Oosterscheldekering (1986)<br /> 15=Philipsdam (1987)<br /> 16=Europoortkering (Maeslant) (1997)<br /> 17=Europoortkering (Hartel) (1997)<br /> 18=Westerscheldetunnel (2003)*<br /> * Amptelik nie deel van die Deltawerke nie.]] :: Sien die [[Deltawerke]] vir die hoofartikel. Ná die ramp van 1953 is daar groot eensgesindheid dat die veiligheid vergroot moet word. Hoewel die tegnologie om dit te verwesenlik nog nie bestaan nie, word besluit om alle see-arms van die suidweste af af te sluit, behalwe die twee wat toegang gee tot die hawens van Rotterdam en Antwerpen. Nederland het 'n verdrag met België oor die Westerskelde wat die laaste ook verbied. Waar nie afgesluit kan word nie, word die dyke op ''deltahoogte'' gebring. Die projek sal ongeveer 'n halwe eeu duur en groot tegnologiese ontwikkeling en finansiële opofferings van die hele bevolking eis. Die doel is om die oorstromingskans te verminder tot een in 10&nbsp;000 jaar. Hoewel tydens die projek veral ekologiese probleme ontstaan en die projek daardeur nog duurder en tegnologies veeleisender word, word die doel eindelik bereik, maar intussen is die seevlak aan die styg, wat die kans op rampe opnuut verhoog. == Die riviere == Die Deltaplan het die aandag van die Ysselmeer na die suidweste verskuif en in 1993 en 1995 ervaar Nederland dat die aandag daardeur opnuut van 'n ander probleem afgelei is: die rivierdyke. Daar is uitsonderlike reënval in Frankryk en Duitsland en 'n golf rivierwater in die Ryn kom na Nederland se kant. Hoewel dit die land 'n paar dae tyd gee vir voorbereidings, is die situasie op sommige plekke kritiek en dit lei opnuut tot grootskaalse ontruiming. Uiteindelik spring Nederland 'n oorstroming vry. == Grondteruggawe == Ná die byna-ramp van 31 Januarie 1995 groei die besef dat dyke soms die probleme net verplaas en nie oplos nie. Soms vergroot dit net die probleme. Dit is veral by riviere die geval. Indien die dyke aan 'n rivier te min ruimte bied, sal die water by hoë vlakke geen uitweg hê nie en dit veroorsaak groot ellende. Ná 1995 is daar gebiede aan die natuur teruggegee deur dyke deur te breek en te verplaas. Dit het nadele omdat boere en ander inwoners hul grond verloor, maar daar is ook voordele. Die veiligheid word verbeter en 'n nuwe natuurgebied onstaan in 'n digbevolkte land waar die natuur ly onder die bevolkingsdruk en die bevolking behoefte het aan ontspanningsmoontlikhede. 'n Voorbeeld van 'n teruggawe is die eiland Tiengemeten in die Haringvliet.<ref>{{cite web |url=https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |title=Natuurmonumenten Tiengemeten |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221184133/https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebied/tiengemeten/veelgestelde-vragen |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>Die ses boere kry geld vir hul grond en hulp om ander grond te koop. Die oudste polder word drooggehou om aan besoekers te toon hoe hier geboer is. Die res van die eiland word weer aan die soetwatergetye blootgestel en word weer 'n ''kwelder'' pleks van 'n polder. Skotse Hoogland-beeste word gebruik as vervanging van die uitgestorwe oerosse wat oorspronklik hier voorgekom het. Die gebied lok baie besoekers en dit maak die projek ook ekonomies aantreklik. <!-- == Aardverwarming == VOLTOOI ASB --> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geografie van Nederland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Oorstromings]] db7n2n7r02iuiqqau7w99gse6iz5ehs 1 106938 2976966 1770941 2026-10-09T08:54:12Z Oesjaar 7467 /* Watersnood */ Jou mening! 2976966 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Watersnood == Hoekom dink ek aan 'n watersnood as 'n tekort aan water. Die HAT is tog duidelik, watersnood = oorstroming. Ah, waternood vs. water'''s'''nood! Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 06:15, 3 Februarie 2016 (UTC) ::{ping|BurgertB}}, jou mening hier sal waardeer word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:54, 9 Oktober 2026 (UTC) cpf5v3svajh1muaprufbd97yw3bbw1r 2976968 2976966 2026-10-09T08:55:45Z Oesjaar 7467 /* Watersnood */ Vraag aan Jcwf. 2976968 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Watersnood == Hoekom dink ek aan 'n watersnood as 'n tekort aan water. Die HAT is tog duidelik, watersnood = oorstroming. Ah, waternood vs. water'''s'''nood! Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 06:15, 3 Februarie 2016 (UTC) ::{{ping|BurgertB}}, jou mening hier sal waardeer word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:54, 9 Oktober 2026 (UTC) == Vraag aan prof. Jaap == {{ping|Jcwf}}, kyk asb. na hierdie sin: ''Hierdie twee gebiede bly goed ooreind?? in die natuurgeweld wat nou losbars.'' Ek is nie seker wat jy bedoel nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:55, 9 Oktober 2026 (UTC) m4rzrrwstxg2rtjkzi2apmqhzqthala 6 116953 2976766 1511397 2026-10-08T13:01:56Z JMK 649 2976766 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Dr. [[Dwight Snyman]]}} |bron=''Hier Is Ons Skrywers!'' |datum=Omstreeks 1940 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] 0a8ooeoh951vg4inq6kjen24chw7qmv 2976767 2976766 2026-10-08T13:14:48Z JMK 649 weergawe 2976767 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Dr. [[Dwight Snyman]]}} |bron=''Hier Is Ons Skrywers!'' |datum=Omstreeks 1940 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Dr DR Snyman, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] ta56q1loyq52ud9xlu37zyneyegnlea 0 118728 2976789 2976646 2026-10-08T15:09:36Z BurgertB 2401 /* Huis van Alpin (848–1034) */ skakel 2976789 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Monargie van Skotland |kleur = |beeld = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |beeld_wydte = 210px |beeld_onderskrif = ’n Voorbeeld van die Skotse koninklike wapen. |beeld2 = MK18545 Bannockburn Robert the Bruce.jpg |beeld2_wydte = 210px |beeld2_onderskrif = Robert the Bruce. |opskrif1 = Eerste monarg |1 = [[Kenneth MacAlpin]] |opskrif2 = Laaste monarg |2 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |opskrif3 = Stigting |3 = [[843]] |opskrif4 = Afskaffing |4 = [[1 Mei]] [[1707]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} Die '''monarg van Skotland''' was die staatshoof van die [[Koninkryk van Skotland]]. Volgens tradisie was die eerste '''koning van Skotland''' ([[Engels]]: ''King of Scots''; Middelskots: ''King of Scottis'', moderne [[Skots]]: ''King o Scots'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìghrean Albannaich'') [[Kenneth MacAlpin]] (Cináed mac Ailpín), wat die staat in 843 gestig het. Die onderskeid tussen die Koninkryk van Skotland en die Koninkryk van die [[Pikte]] is eerder die resultaat van latere [[Middeleeuse]] mites en verwarring weens die naamsverandering van ''Rex Pictorum'' (koning van die Pikte) tot ''Rí Alban'' (koning van Alba) tydens die bewind van Donald II, toe omstreeks die einde van die [[19de eeu]] in die annale oorgeslaan is van [[Latyn]] na die omgangstaal. Teen dié tyd het die woord Alba in Skots-Gaelies verwys na die Koninkryk van die Pikte, eerder as [[Brittanje]] (die ouer betekenis).<ref>Broun, ''Scottish Independence''. ble. 71–97.</ref> Die Koninkryk van die Pikte het in Gaelies bekend geword as die Koninkryk van Alba, en later as ''Scotland'' in Engels en Skots; dit is vandag nog so bekend. Teen die laat 11de eeu op die laatste het Skotse konings die Latynse term ''rex Scottorum'' (koning van Skotland) vir hulself gebruik. Die titel ''King of Scots'' het in onbruik verval ná 1707, toe Skotland en Engeland verenig en [[Groot-Brittanje]] geword het. [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste monarg van Skotland en Engeland en die eerste monarg van Groot-Brittanje, hoewel die twee koninkryke sedert 1603 al dieselfde monarg gehad het. Haar oom, [[Karel II van Engeland|Karel II]], was die laaste Skotse monarg wat in Skotland gekroon is – in 1651 in Scone. == Wapens == <center> <gallery> Lêer:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|Willem I - Jakobus VI Lêer:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|Jakobus VI - Jakobus VII Lêer:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|Willem III en Maria II Lêer:Coat of Arms of Great Britain in Scotland (1707-1714).svg|Anna Lêer:Royal Standard of Scotland.svg|Vlag van die konings van Skotland </gallery> </center> == Lys van monarge van Skotland == === Huis van Alpin (848–1034) === {{Hoofartikel|Huis van Alpin}} Die bewind van Kenneth MacAlpin was die begin van wat dikwels die [[Huis van Alpin]] genoem word, hoewel dit ’n heel moderne term is. Sy afstammelinge was in twee takke verdeel; die troon sou tussen hulle wissel; die dood van ’n koning van een tak sou gevolg word deur ’n oorlog of sy moord deur ’n aanspraakmaker van die ander tak. Malcolm II was die laaste koning van die Huis van Alpin. Hy het daarin geslaag om van al sy teenstanders ontslae te raak en omdat hy geen seuns gehad het nie, het die troon ná sy dood gegaan aan Duncan I, sy dogter se seun. Dit was die begin van die Huis van Dunkeld. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:History-kenneth.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Kenneth MacAlpin]]'''<br /><small>(Coinneach mac Ailpein)</small> |align="center"|Cináed mac Ailpín<br />Ciniod m. Ailpin |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata |align="center"|843/848 – 13&nbsp;Februarie 858 |align="center"|<small>Rex Pictorum<br />("Koning van die Pikte")</small> |align="center"|An Ferbasach,<br /><small>"die Veroweraar "<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 83.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Donald MacAlpin.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald I]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Ailpein)</small> |align="center"|Domnall mac Ailpín |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata; broer van Kenneth MacAlpin |align="center"|858 – 13 April 862 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]]'''<br /><small>(Còiseam mac Choinnich)</small> |align="center"|Causantín mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|862–877 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"|An Finn-Shoichleach,<br /><small>"die Een met Oorvloedige Wyn"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 85.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Áed, king of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Áed]]'''<br /><small>(Aodh mac Choinnich)</small> |align="center"|Áed mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|877–878 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Gregorius the Great or Giric of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Giric]]'''<br /><small>(Griogair mac Dhunghail)</small> |align="center"|Giric mac Dúngail |align="center"|Seun van Donald I |align="center"|878–889 |align="center"| |align="center"|Mac Rath,<br /><small>"Seun van Geluk"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 87.</ref></small> |- |align="center"| |align="center"|'''''[[Eochaid]]''''' |align="center"|Eochaid mac Run |align="center"|† Kleinseun van Kenneth MacAlpin |align="center"|*878–889? |align="center"| |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Domnall Dásachtach.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald II]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Chòiseim)</small> |align="center"|Domnall mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn I |align="center"|889–900 |align="center"|<small>Rí Alban<br />("Koning van Skotland")</small><br /><small>Rì nan Albannaich<br />("Koning van Skotland")</small> |align="center"|Dásachtach,<br /><small>die "Waansinnige" of "Psigopaat"<ref>Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 58.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine III of Scotland (cropped).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]'''<br /><small>(Còiseam mac Aoidh)</small> |align="center"|Causantín mac Áeda |align="center"|Seun van Áed |align="center"|900–943 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Midhaise,<br /><small>"die Middeljarige"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 91; Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 65.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm I]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhòmhnaill)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Domnaill |align="center"|Seun van Donald II |align="center"|943–954 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Bodhbhdercc,<br /><small>"die Gevaarlike Rooie"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 93.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:An Ionsaighthigh.jpg|100px]] |align="center"|'''Indulf''' |align="center"|Ildulb mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn II |align="center"|954–962 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Ionsaighthigh,<br /><small>"die Aggressor"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 94.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Dub, King of Scotland d. 967, r. 962-967.jpg|100px]] |align="center"|[[Dubh van Skotland|'''Dubh''']]<br />(Dub of Duff)<br /><small>(Dubh mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Dub mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|962–967 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|Dén,<br /><small>"die Kragtige"<ref>''Duan Albanach'', 23 [http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html hier]</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Culenus, King of Scotland, 966 (crop).jpg|100px]] |align="center"|[[Culen van Skotland|'''Culen''']]<br /><small>(Cailean)</small> |align="center"|Cuilén mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"|967–971 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionn,<br /><small>"die Witte"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 95.</ref></small> |- |align="center"|— |align="center"|'''Amlaíb'''<br /><small>(Amhlaigh)</small> |align="center"|Amlaíb mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"| 973–977 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth II'''<br /><small>(Coinneach mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Cináed mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|971–995 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionnghalach,<br /><small>"die Broedermoordenaar"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 96.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine IV (Alba).jpg|100px]] |align="center"|'''Konstantyn III'''<br /><small>(Còiseam mac Chailein)</small> |align="center"|Causantín mac Cuiléin |align="center"|Seun van Cuilén |align="center"|995–997 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth III'''<br /><small>(Coinneach mac Dhuibh)</small> |align="center"|Cináed mac Duib |align="center"|Seun van Dub |align="center"|997 – 25 Maart 1005 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Donn,<br /><small>"die Hoofman"/ "die Bruine " |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm II'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Choinnich)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth II |align="center"|1005–1034 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scotiae</small> |align="center"|Forranach,<br /><small>"die Vernietiger"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 99–100.</ref></small> |} <nowiki>*</nowiki> Getuienis van Eochaid se bewind is onduidelik; hy was dalk nooit koning nie of het saam met Giric regeer. Amlaíb is net bekend vanweë ’n verwysing na sy dood in 977, waar hy koning van Alba genoem word; dit is bekend dat Kenneth II in 972–973 steeds koning was en daarom moes Amlaíb die bewind tussen 973 en 977 oorgeneem het. <nowiki>†</nowiki> Eochiad was ’n seun van Run, koning van Strathclyde, maar sy ma was ’n dogter van Kenneth MacAlpin. === Huis van Dunkeld (1034–1286) === {{Hoofartikel|Huis van Dunkeld}} Duncan het die troon bestyg as die seun van Malcolm II se dogter. Hy was ook die erfgenaam van Malcolm I omdat sy oupa aan vaderskant, Duncan van Atholl, die derde oudste seun van Malcolm I was.<ref>{{Cite web |url=http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |title=Royal Blood |access-date=20 Januarie 2017 |archive-date=13 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213024630/http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |url-status=dead }}</ref> Die Huis van Dunkeld was dus nou verwant aan die Huis van Alpin. Macbeth het Duncan in ’n geveg gedood en daarna lank en redelik suksesvol regeer. In ’n reeks gevegte tussen 1057 en 1058 het Duncan se seun, Malcolm III, Macbeth verslaan en doodgemaak, asook Macbeth se stiefseun en erfgenaam, Lulach. Hy het toe die troon opgeëis. Die dinastiese gevegte het nie daar geëindig nie: ná Malcolm se dood in ’n geveg het sy broer Donald Ban aanspraak gemaak op die troon en Malcolm se seuns uit Skotland verban. ’n Burgeroorlog het in die familie uitgebreek, met Donald Ban en Malcolm se seun Edmund aan die een kant en Malcolm se ander seuns, wat deur Engeland gerugsteun is, aan die ander – hulle is aanvanklik deur Duncan II aangevoer en daarna deur Edgar. Edgar het geseëvier en sy oom en broer na kloosters gestuur. Ná die bewind van David I was die Skotse opvolging volgens eersgeboortereg; die troon het gegaan van vader na seun en, indien onmoontlik, van broer na broer. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Donnchad I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Duncan I]]'''<br /><small>(Donnchadh mac Crìonain) </small> |align="center"| Donnchad mac Crínáin |align="center"| Kleinseun van Malcolm II |align="center"| 1034–1040 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|<small>An t-Ilgarach, <br />"die Sieke"</small><ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 101.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Macbeth of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Macbeth van Skotland|Macbeth]]'''<br /><small>(MacBheatha mac Fhionnlaigh) </small> |align="center"| Mac Bethad mac Findláich |align="center"|1) Seun van Mormaer Findláech<br />2) Kleinseun van Malcolm II<br />3) Man van Gruoch, kleindogter van Kenneth III |align="center"|1040–1057 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Rí Deircc, <br /><small>"die Rooi Koning"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102">Skene, ''Chronicles'', bl. 102.</ref> |- |align="center"| – |align="center"|'''[[Lulach]]'''<br /><small>(Lughlagh mac Gille Chomghain)</small> |align="center"| Lulach mac Gille Comgaín |align="center"|1) Seun van Gille Coemgáin, Mormaer van Moray<br />2) Kleinseun van Kenneth III<br /><small>(Huis van Alpin)</small> |align="center"|1057–1058 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Tairbith, <br /><small>"die Ongelukkige"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102"/><br />-<br />Fatuus<br /><small>"die Onnosele"</small><ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. i, bl. 603.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm III and Queen Margaret from the Seton Armorial, 1591.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm III]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1058–1093 |align="center"|<small>Rí Alban / Scottorum basileus</small> |align="center"|? Cenn Mór <small>("Canmore"), <br />"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief">Dié naam is waarskynlik aanvanklik net gebruik vir Mael Coluim IV, Mael Coluim III se kleinseun, en daarna verwar; sien Duncan, '' Kingship of the Scots'', bl. 51–52, 74–75; Oram, ''David I'', bl. 17, nota 1.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Donald III of Scotland - 16th-17th Century.jpg|100px]] |align="center"|'''Donald III'''<br /><small>(Dòmhnall mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Domnall mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1093–1097 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Bán, <br /><small>"die Regverdige"</small> |- |align="center"|[[Lêer:Duncan II, King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Duncan II'''<br /><small>(Donnchadh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Donnchad mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1094 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:King Edgar of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Edgar'''<br /><small>(Eagar mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Étgar mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1097–1107 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Probus, <br /><small>"die Dappere"<ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, bl. 141.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander I (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander I'''<br /><small>(Alasdair mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"| Alaxandair mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm III |align="center"|1107–1124 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:DavidIofScotland.jpg|100px]] |align="center"|'''David I'''<br /><small>(Dàibhidh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Dabíd mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1124–1153 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm iv.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm IV'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Eanraig) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1153–1165 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Virgo, <br /><small>"die Maagd"</small><br />-<br />Cenn Mór, <br /><small>"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief" /> |- |align="center"|[[Lêer:William the Lion portrait.jpg|100px]] |align="center"|'''William I'''<br /><small>(Uilleam mac Eanraig) </small> |align="center"| Uilliam mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1165–1214 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"|"die Leeu"<br />-<br />Garbh, <br /><small>"die Rowwe"</small><ref>Annals of Ulster, s.a. 1214.6; Annals of Loch Cé, s.a. 1213.10.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander II (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander II'''<br /><small>(Alasdair mac Uilleim) </small> |align="center"| Alaxandair mac Uilliam |align="center"| Seun van William I |align="center"|1214–1249 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Alexander III, King of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''Alexander III'''<br /><small>(Alasdair mac Alasdair) </small> |align="center"| Alaxandair mac Alaxandair |align="center"| Seun van Alexander II |align="center"|1249–1286 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |} === Huis van Sverre (1286–1290) === {{Hoofartikel|Huis van Sverre}} Die laaste koning van die Huis van Dunkeld was Alexander III. Hy en sy vrou het twee seuns en ’n dogter gehad. Teen 1286 was sy seuns dood en sy dogter, Margaret, het ’n dogter by Erik II van Noorweë gehad, ook Margaret. Sy dogter is egter daarna dood. Alexander het weer getrou, maar vroeg in 1286 is hy in ’n ongeluk dood. Sy tweede vrou, Yolande van Dreux, was swanger, maar teen November 1286 is alle hoop laat vaar dat haar kind lewend gebore sou word. Die Bewaarders van Skotland het toe Alexander se driejarige kleindogter, Margaret van Noorweë, in die Verdrag van Salisbury as koningin van Skotland aangewys. Sy het tot in 1290 in Noorweë gebly en is toe na Engeland gestuur. Sy is egter op die vaart oorlede en het nooit haar voet op Skotse grond gesit nie. Sy word dus soms nie as koningin erken nie. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Huwelik !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Margaret, Maid of Norway imaginary.jpg|100px]] |align="center"|'''Margaret''' |align="center"| Kleindogter van Alexander III <br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks April 1283, <br />dogter van Erik II van Noorweë en Margaret van Skotland |align="center"|1286–1290 |align="center"|Ongetroud |align="center"| September/Oktober 1290 |} === Eerste tussenregering (1290–1292) === === Huis van Balliol (1292–1296) === {{Hoofartikel|Huis van Balliol}} Die dood van Margaret van Noorweë het ’n twee jaar lange tussenregering in Skotland ingelui weens ’n opvolgingskrisis. Die afstammelinge van William I was uitgesterf en daar was nie ’n duidelike erfgenaam volgens eerstegeboortereg nie. Dertien kandidate het na vore getree, onder andere John de Balliol, die agterkleinseun van William I se jonger broer David van Huntingdon, en Robert de Brus, lord van Annandale, David van Huntingdon se kleinseun. Die Skotte het [[Eduard I van Engeland]] gevra om oor ’n opvolger te beslis. Hy het dit gedoen, maar die Skotte gedwing om aan hom as opperleenheer trou te sweer. Eindelik is John de Balliol gekies; hy was ’n swak en onbekwame leier en is in 1296 gedwing om te abdikeer deur Eduard I, wat toe probeer het om Skotland by Engeland in te lyf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:SetonArmorialJohnBalliolAndWife.jpg|100px]] |align="center"|''' John Balliol''' |align="center| Agterkleinseun van David van Huntingdon, broer van William I<br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks 1249 |align="center"|1292–1296 |align="center"| Omstreeks 25 November 1314<br />[[Frankryk]] |align="center"| ''Toom Tabard'',<br /><small>"Leë Mantel"</small> |} === Tweede tussenregering (1296–1306) === === Huis van Bruce (1306–1371) === {{Hoofartikel|Huis van Bruce}} Skotland het 10 jaar lank nie ’n eie koning gehad nie. Die Skotte het egter geweier om deur Engeland regeer te word; eers het William Wallace en, ná sy teregstelling, Robert the Bruce (die kleinseun van die 1292-aanspraakmaker Robert de Brus) teen Engeland geveg. Bruce en sy ondersteuners het ’n medeaanspraakmaker op die troon, John III Comyn, lord van Badenoch, op 10 Februarie 1306 in [[Dumfries]] vermoor. Robert is kort daarna in Scone tot koning van Skotland gekroon. Sy energie en die opvolging van die sterk Eduard I in Engeland deur sy swakker seun, Eduard II, het Skotland help bevry van Engelse heerskappy. Teen 1329 het Engeland in ’n verdrag Skotland se onafhanklikheid aanvaar. Robert se seun David het die troon as kind bestyg. Engeland het hul oorlog teen Skotland hervat en David is deur Edward Balliol, die seun van koning Jan, gedwing om te vlug. Edward het homself toe laat kroon as koning van Skotland (1332–1336) en van die Skotse grondgebied in die suide aan Engeland gegee voordat hy uitgedryf is. David het ’n groot deel van sy lewe in bannelingskap deurgebring – eers in vryheid in Frankryk en daarna in gevangenskap in Engeland; hy het eers in 1357 na Skotland teruggekeer. Hy het nie kinders gehad nie en met sy dood in 1371 het die Huis van Bruce uitgesterf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Robert I and Isabella of Mar.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert I'''<br /><small>(Raibeart a Briuis)</small> |align="center"|Agter-agterkleinseun van David van Huntingdon (broer van William I) |align="center"|[[11 Julie]] [[1274]] |align="center"|1306–1329 |align="center"|[[7 Junie]] [[1329]], op 54 |align="center"|''the Bruce'' |- |align="center"|[[Lêer:David II of Scotland by Sylvester Harding 1797.jpg|100px]] |align="center"|'''David II'''<br /><small>(Dàibhidh Bruis)</small> |align="center"|Seun van Robert I |align="center"|[[5 Maart]] [[1324]] |align="center"|1329–1371 |align="center"|[[22 Februarie]] [[1371]], op 46 |align="center"| |} ;Betwiste aanspraakmaker '''Edward Balliol''' was die seun van koning John Balliol, wat self vier jaar lank regeer het. Nadat hy geabdikeer het, het John in Frankryk gaan woon. Terwyl David II minderjarig was, het Edward Balliol die geleentheid aangegryp om aanspraak op die troon te maak. Hy is deur die Engelse gesteun en het David se magte verslaan en homself in 1332 as koning laat kroon. Hy is gou deur Skotse magte verslaan en teruggestuur na Engeland. Met Engelse steun sou hy nog twee keer probeer om die troon oor te neem: in 1333 en 1335. Sy tydjie op die troon was elke keer kort voordat hy weer teruggestuur is Engeland toe – die laaste keer in 1336. Toe David in 1341 terugkeer uit bannelingskap, het Edward die meeste van sy steun verloor. Toe David II in 1346 in ’n geveg gevang is, het Edward nog ’n laaste poging aangewend om die troon op te eis, maar hy het min steun gehad en die veldtog het misluk. In 1356 het hy afstand gedoen van enige aanspraak op die Skotse troon. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Edward Balliol.jpg|100px]] |align="center"|'''''Edward Balliol''''' |align="center"|Seun van ’n voormalige koning, Engelse kandidaat om die verbanne David II te vervang |align="center"|[[1283]] |align="center"|1332–1336<br /><small>(as teenstander van David II)</small> |align="center"|[[1367]] |align="center"| |} === Huis van Stewart/Stuart === ==== Stewart (1371–1567) ==== Robert the Steward ("die Hofmeester") was ’n kleinseun van Robert I. Hy is in [[1316]] gebore en was dus ouer as sy oom, David II. Toe hy koning word, was hy dus al te oud om op ’n lewendige manier te regeer. Dit was ook die geval met sy seun, Robert III, wat lewenslange beserings opgedoen het in ’n perdry-ongeluk. Hulle is gevolg deur ’n reeks regentskappe vanweë die jong ouderdom van die opvolgers. Die Stewart-tydperk is dus gekenmerk deur tye van min aktiwiteit waarin die adellikes groot mag uitgeoefen het, gevolg deur tye waarin die monarg regeer het en waartydens hulle probeer het om die probleme op te los wat veroorsaak is deur hul jeug en die langtermynuitwerking van vorige bewinde. Om oor Skotland te regeer het al hoe moeiliker geword, terwyl die magtige adel al hoe meer onregeerbaar geword het; Jakobus I se pogings om die wanorde in die ryk te beëindig het gelei tot ’n sluipmoord op hom; [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] is in ’n siviele oorlog tussen hom en die adel, wat deur sy eie seun gelei is, dood. [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]], wat ’n streng leier was en die aristokrate onderduk het, is in die Slag van Flodden dood. Daarna is sy vrou, [[Margaret Tudor]], wat die benoemde regent vir hul jong seun, Jakobus V, was, deur die adel onttroon. Jakobus V se eie vrou, Maria van Guise, het oor Skotland regeer tydens die regentskap van haar jong dogter, [[Maria I van Skotland|Maria I]], deur die adellike faksies te verdeel en oorwin en deur Franse omkoopgeld vrylik uit te deel. Eindelik was Maria I, die dogter van Jakobus V, nie in staat om Skotland te regeer nie weens die teenstand van die adel en die onversoenlikheid van die bevolking, wat ten gunste van [[Calvinisme]] was en haar [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]] afgekeur het; sy is gedwing om te abdikeer en na Engeland te vlug. Hier is sy 18 jaar lank gevange gehou en eindelik tereggestel weens verraad teen die Engelse koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]]. Ná haar abdikasie het haar seun, wie se pa ’n junior lid van die Stewart-familie was, koning geword. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Robert and Euphemia.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert II'''<br />"die Hofmeester"<br />(''"the Steward"'') |align="center"|Raibeart II Stiùbhairt |align="center"|Kleinseun van Robert I (eersgeboorte) |align="center"|[[2 Maart]] [[1316]] |align="center"|1371–1390 |align="center"|[[19 April]] [[1390]]<br />op 74 |- |align="center"|[[Lêer:Robert III and Annabella Drummond.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert III'''<br />(geb. John Stewart) |align="center"|Raibeart III Stiùbhairt, ''An Righ Bhacaigh'') |align="center"|Seun van Robert II (eersgeboorte) |align="center"|Omstreeks [[1337]] |align="center"|1390–1406 |align="center"|[[4 April]] [[1406]]<br />op sowat 69 |- |align="center"|[[Lêer:King James I of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus I'''<br />(''James I'') |align="center"|Seumas I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Robert III (eersgeboorte) |align="center"|Laat Julie [[1394]] |align="center"|1406–1437 |align="center"| [[21 Februarie]] [[1437]]<br />op sowat 42 |- |align="center"|[[Lêer:James II of Scotland 17th century.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Skotland|Jakobus II]]'''<br />(''James II'') |align="center"|Seumas II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus I (eersgeboorte) |align="center"| [[16 Oktober]] [[1430]] |align="center"|1437–1460 |align="center"|[[3 Augustus]] [[1460]]<br />op 29 |- |align="center"|[[Lêer:James III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]]'''<br />(''James III'') |align="center"|Seumas III Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus II (eersgeboorte) |align="center"|[[10 Julie]] [[1451]] |align="center"|1460–1488 |align="center"|[[11 Junie]] [[1488]]<br />Slag van Sauchieburn<br />op 36 |- |align="center"|[[Lêer:James IV King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]]'''<br />(''James IV'') |align="center"|Seumas IV Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus III (eersgeboorte) |align="center"|[[17 Maart]] [[1473]] |align="center"|1488–1513 |align="center"|[[9 September]] [[1513]]<br />Slag van Flodden Field, Engeland<br />op 40 |- |align="center"|[[Lêer:James V of Scotland2.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus V van Skotland|Jakobus V]]'''<br />(''James V'') |align="center"|Seumas V Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus IV (eersgeboorte) |align="center"|[[15 April]] [[1512]] |align="center"|1513–1542 |align="center"|[[14 Desember]] [[1542]]<br />Falkland-paleis, Fife<br />op 30 |- |align="center"|[[Lêer:Mary Queen of Scots Blairs Museum.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria I van Skotland|Maria I]]'''<br />(''Mary Queen of Scots'') |align="center"|Màiri Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus V (eersgeboorte) |align="center"|[[8 Desember]] [[1542]] |align="center"|1542–1567 |align="center"|[[8 Februarie]] [[1587]]<br />Fotheringhay-kasteel, Engeland<br />op 44 (tereggestel) |} ==== Stuart (1567–1651) ==== Die Stewarts van Lennox was ’n junior tak van die Stewart-familie. Hulle was nie direkte manlike afstammelinge van Robert II, die eerste Stewart koning, nie maar van sy afstammeling Alexander Stewart, 4de Hofmeester van Skotland. In die verdrag van die Auld-alliansie met Frankryk het hulle hul van na die Franse vorm, Stuart, verander. Die seun van die Graaf van Lennox, Hendrik, lord Darnley, het met Maria I van Skotland getrou en hul seun, as die eerste koning van die Lennox-tak van die Stewart-familie, het as ’n Stuart regeer. [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]] het in 1603 ook koning van Engeland en Ierland geword as Jakobus I ná die dood van sy agterkleinniggie Elizabeth I. Hoewel die twee lande onafhanklik gebly het, was die monargie hoofsaaklik in Engeland gesetel. [[Karel I van Engeland|Karel I]], Jakobus se seun, is tereggestel tydens die Engelse burgeroorlog, wat agt jaar geduur het. Die Engelse parlement het toe hul monargie afgeskaf. Die Skotte het besluit om bande met Engeland te verbreek en aangekondig Karel I se seun, [[Karel II van Engeland|Karel II]], sou koning van Skotland word. Hy het tot in 1651 regeer, waarna die weermag van [[Oliver Cromwell]] Skotland beset en Karel II in ballingskap gedryf het. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:JamesIEngland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]]'''<br />(''James VI'') |align="center"|Seumas VI Stiùbhairt |align="center"|Seun van Maria I (eersgeboorte) |align="center"|[[19 Junie]] [[1566]] |align="center"|1567–1625 |align="center"|[[27 Maart]] [[1625]]<br />Theobalds House, Engeland<br />op 58 |- |align="center"|[[Lêer:King Charles I after original by van Dyck.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Karel I van Engeland|Karel I]]'''<br />(''Charles I'') |align="center"|Teàrlach I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus VI (eersgeboorte) |align="center"|[[19 November]] [[1600]] |align="center"|1625–1649 |align="center"|[[30 Januarie]] [[1649]]<br />Paleis van Whitehall, [[City of Westminster|Westminster]], Engeland<br />op 48 (tereggestel) |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1649–1651 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |} === Huis van Stuart (herstel) (1660–1707) === Met die herinstelling van die monargie het die Stuarts weer konings van Skotland geword. Tydens die bewind van Karel II is die Skotse parlement egter afgeskaf en is sy broer, [[Jakobus II van Engeland|Jakobus]], aangestel as goewerneur van Skotland. Jakobus self het in 1685 koning James VII geword. Hy is egter drie jaar later weens sy Katolieke geloof uit Engeland verdryf. Sy dogter, [[Maria II van Engeland|Maria]], en haar man, [[Willem III van Engeland|Willem van Oranje]], is die troon aangebied. Hulle het saam regeer as Willem III en Maria II. ’n Poging om ’n Skotse koloniale ryk as teenvoeter vir Engeland te stig het misluk en die Skotse adellikes wat dit vir hul eie gewin gefinansier het, was daarna bankrot. In dié tyd het [[Anna van Groot-Brittanje|koningin Anna]], die dogter van Jakobus II en suster van Maria II, die troon bestyg. Sy het verskeie kinders gehad, maar het almal oorleef. Daarna was haar halfbroer, Jakobus, wat toe in bannelingskap in Frankryk gewoon het, haar erfgenaam. Die Engelse het die [[Protestantisme|Protestantse]] [[Sophia van die Palts|Sophia van Hannover]] (’n kleindogter van Jakobus VI) as erfgenaam verkies. Die Skotte, wat prins James verkies het (as ’n Stuart was hy van Skotse afkoms), het gedreig om van Engeland af weg te breek en James as koning te kies. Om die unie tussen die twee lande te bewaar, het die Engelse ’n plan beraam om Skotland en Engeland te verenig in een koninkryk, die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]], wat deur een monarg regeer word en met ’n enkele parlement. Albei nasionale parlemente het ingestem (die Skotte teensinnig). Hoewel monarge daarna steeds oor Skotland regeer het, het hulle dit in die eerste plek gedoen as monarge van Groot-Brittanje, en van 1801 af van die [[Verenigde Koninkryk]]. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1660–1685 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |- |align="center"|[[Lêer:James II (Gennari Benedetto).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]]'''<br />(''James VII'') |align="center"|Seumas VII Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"| [[14 Oktober]] [[1633]] |align="center"|1685–1688 |align="center"|[[16 September]] [[1701]]<br />Château de Saint-Germain-en-Laye, Frankryk<br />op 67 |- |align="center"|[[Lêer:Mary II - Kneller 1690.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria II van Engeland|Maria II]]'''<br />(''Mary II'') |align="center"|Màiri II Stiùbhairt |align="center"|Kleindogter van Karel I<br />(troon aangebied deur die parlement) |align="center"|[[30 April]] [[1662]]<br /> as dogter van Jakobus VII |align="center"|1689–1694 |align="center"| [[28 Desember]] [[1694]]<br />[[Kensington-paleis]], Engeland<br />op 32 |- |align="center"|[[Lêer:King William III of England, (1650-1702) (lighter).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Willem III van Engeland|Willem III]]'''<br />(''William III'') |align="center"|Uilleam Orains<br />("Willem van Oranje") |align="center"| |align="center"|[[4 November]] [[1650]] |align="center"|1689–1702 |align="center"|[[8 Maart]] [[1702]]<br />Kensington-paleis<br />op 51 |- |align="center"|[[Lêer:Dahl, Michael - Queen Anne - NPG 6187.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]'''<br />(''Anne'') |align="center"|Anna Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus VII |align="center"|[[6 Februarie]] [[1665]] |align="center"|1702–1707 <br /><small>Koningin van Groot-Brittanje en Ierland<br />1707–1714</small> |align="center"|[[1 Augustus]] [[1714]]<br />Kensington-paleis<br />op 49 |} == Jakobitiese aanspraakmakers == Jakobus VII het bly aanspraak maak op die troon van Skotland, Engeland en Ierland. Toe hy in 1701 sterf, het sy seun, Jakobus, vir die res van sy lewe ’n aanspraakmaker geword en homself Jakobus VIII van Skotland en III van Engeland en Ierland genoem, selfs nadat Engeland en Skotland saam Groot-Brittanje geword het. In 1715, ’n jaar ná die dood van sy halfsuster, koningin Anna, en die troonbestyging van hul neef [[George I van Groot-Brittanje|George van Hannover]], het Jakobus in Skotland aangekom en die troon probeer opeis. Hy het misluk en moes noodgedwonge terug Europa toe vlug. ’n Tweede poging deur sy seun, Karel, namens sy pa het ook misluk. Albei Jakobus se kinders is sonder erfgename dood. * Jakobus VIII (Seumas VIII), ook bekend as "die Ou Aanspraakmaker", seun van Jakobus VII – van 1701 tot met sy dood in 1766. * Karel III (Teàrlach III), ook bekend as "die Jong Aanspraakmaker" en dikwels ''Bonnie Prince Charlie'' genoem, seun van Jakobus VIII – 1766 tot met sy dood in 1788 (sonder kinders). * Hendrik I (Eanraig I), broer van Karel III en seun van Jakobus VIII – 1788 tot met sy dood in 1807 (ongetroud). Ná 1807 het die Jakobitiese aanspraakmaking gegaan na die [[Huis van Savoje]] (1807–1840), daarna die [[Modena]]-tak van die [[Habsburg|Huis van Habsburg-Lorraine]] (1840–1919) en eindelik die [[Huis van Wittelsbach]] (sedert 1919). Die huidige erfgenaam is Franz, die Hertog van [[Beiere]]. Nie hy of enige van sy voorgangers het die troon probeer opeis nie. == Sien ook == * [[Lys van monarge van Brittanje]] * [[Lys van monarge van Engeland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History: AD 500–1286'', 2 Vols, (Edinburg, 1922) * {{citation |last=Broun |first=Dauvit |title=Scottish Independence and the Idea of Britain. From the Picts to Alexander III. |publisher=Edinburgh University Press |year=2007 |isbn=978-0-7486-2360-0 }} * Hudson, Benjamin T., ''Kings of Celtic Scotland'', (Westport, 1994) * Skene, W.F. (red.), ''Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots and other Early Memorials of Scottish History'', (Edinburg, 1867) [[Kategorie:Skotse monarge| ]] kgtyg6ds5ecs5ojl78vs8lhzz5xezze 2976819 2976789 2026-10-08T18:51:11Z BurgertB 2401 Verbeter 2976819 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Monargie van Skotland |kleur = |beeld = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |beeld_wydte = 210px |beeld_onderskrif = ’n Voorbeeld van die Skotse koninklike wapen. |beeld2 = MK18545 Bannockburn Robert the Bruce.jpg |beeld2_wydte = 210px |beeld2_onderskrif = Robert the Bruce. |opskrif1 = Eerste monarg |1 = [[Kenneth MacAlpin]] |opskrif2 = Laaste monarg |2 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |opskrif3 = Stigting |3 = [[843]] |opskrif4 = Afskaffing |4 = [[1 Mei]] [[1707]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} Die '''monarg van Skotland''' was die staatshoof van die [[Koninkryk van Skotland]]. Volgens tradisie was die eerste '''koning van Skotland''' ([[Engels]]: ''King of Scots''; Middelskots: ''King of Scottis'', moderne [[Skots]]: ''King o Scots'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìghrean Albannaich'') [[Kenneth MacAlpin]] (Cináed mac Ailpín), wat die staat in 843 gestig het. Die onderskeid tussen die Koninkryk van Skotland en die Koninkryk van die [[Pikte]] is eerder die resultaat van latere [[Middeleeuse]] mites en verwarring weens die naamsverandering van ''Rex Pictorum'' (koning van die Pikte) tot ''Rí Alban'' (koning van Alba) tydens die bewind van Donald II, toe omstreeks die einde van die [[19de eeu]] in die annale oorgeslaan is van [[Latyn]] na die omgangstaal. Teen dié tyd het die woord Alba in Skots-Gaelies verwys na die Koninkryk van die Pikte, eerder as [[Brittanje]] (die ouer betekenis).<ref>Broun, ''Scottish Independence''. ble. 71–97.</ref> Die Koninkryk van die Pikte het in Gaelies bekend geword as die Koninkryk van Alba, en later as ''Scotland'' in Engels en Skots; dit is vandag nog so bekend. Teen die laat 11de eeu op die laatste het Skotse konings die Latynse term ''rex Scottorum'' (koning van Skotland) vir hulself gebruik. Die titel ''King of Scots'' het in onbruik verval ná 1707, toe Skotland en Engeland verenig en [[Groot-Brittanje]] geword het. [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste monarg van Skotland en Engeland en die eerste monarg van Groot-Brittanje, hoewel die twee koninkryke sedert 1603 al dieselfde monarg gehad het. Haar oom, [[Karel II van Engeland|Karel II]], was die laaste Skotse monarg wat in Skotland gekroon is – in 1651 in Scone. == Wapens == <center> <gallery> Lêer:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|Willem I - Jakobus VI Lêer:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|Jakobus VI - Jakobus VII Lêer:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|Willem III en Maria II Lêer:Coat of Arms of Great Britain in Scotland (1707-1714).svg|Anna Lêer:Royal Standard of Scotland.svg|Vlag van die konings van Skotland </gallery> </center> == Lys van monarge van Skotland == === Huis van Alpin (848–1034) === {{Hoofartikel|Huis van Alpin}} Die bewind van Kenneth MacAlpin was die begin van wat dikwels die [[Huis van Alpin]] genoem word, hoewel dit ’n heel moderne term is. Sy afstammelinge was in twee takke verdeel; die troon sou tussen hulle wissel; die dood van ’n koning van een tak sou gevolg word deur ’n oorlog of sy moord deur ’n aanspraakmaker van die ander tak. Malcolm II was die laaste koning van die Huis van Alpin. Hy het daarin geslaag om van al sy teenstanders ontslae te raak en omdat hy geen seuns gehad het nie, het die troon ná sy dood gegaan aan Duncan I, sy dogter se seun. Dit was die begin van die Huis van Dunkeld. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:History-kenneth.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Kenneth MacAlpin]]'''<br /><small>(Coinneach mac Ailpein)</small> |align="center"|Cináed mac Ailpín<br />Ciniod m. Ailpin |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata |align="center"|843/848 – 13&nbsp;Februarie 858 |align="center"|<small>Rex Pictorum<br />("Koning van die Pikte")</small> |align="center"|An Ferbasach,<br /><small>"Die Veroweraar "<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 83.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Donald MacAlpin.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald I]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Ailpein)</small> |align="center"|Domnall mac Ailpín |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata; broer van Kenneth MacAlpin |align="center"|858 – 13 April 862 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]]'''<br /><small>(Còiseam mac Choinnich)</small> |align="center"|Causantín mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|862–877 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"|An Finn-Shoichleach,<br /><small>"Die Een met Oorvloedige Wyn"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 85.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Áed, king of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Áed]]'''<br /><small>(Aodh mac Choinnich)</small> |align="center"|Áed mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|877–878 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Gregorius the Great or Giric of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Giric]]'''<br /><small>(Griogair mac Dhunghail)</small> |align="center"|Giric mac Dúngail |align="center"|Seun van Donald I |align="center"|878–889 |align="center"| |align="center"|Mac Rath,<br /><small>"Seun van Geluk"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 87.</ref></small> |- |align="center"| |align="center"|'''''[[Eochaid]]''''' |align="center"|Eochaid mac Run |align="center"|† Kleinseun van Kenneth MacAlpin |align="center"|*878–889? |align="center"| |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Domnall Dásachtach.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald II]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Chòiseim)</small> |align="center"|Domnall mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn I |align="center"|889–900 |align="center"|<small>Rí Alban<br />("Koning van Skotland")</small><br /><small>Rì nan Albannaich<br />("Koning van Skotland")</small> |align="center"|Dásachtach,<br /><small>"Die "Waansinnige"<ref>Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 58.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine III of Scotland (cropped).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]'''<br /><small>(Còiseam mac Aoidh)</small> |align="center"|Causantín mac Áeda |align="center"|Seun van Áed |align="center"|900–943 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Midhaise,<br /><small>"Die Middeljarige"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 91; Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 65.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm I]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhòmhnaill)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Domnaill |align="center"|Seun van Donald II |align="center"|943–954 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Bodhbhdercc,<br /><small>"Die Gevaarlike Rooie"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 93.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:An Ionsaighthigh.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Indulf van Skotland|Indulf]]''' |align="center"|Ildulb mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn II |align="center"|954–962 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Ionsaighthigh,<br /><small>"Die Aanvaller"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 94.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Dub, King of Scotland d. 967, r. 962-967.jpg|100px]] |align="center"|[[Dubh van Skotland|'''Dubh''']]<br />(Dub of Duff)<br /><small>(Dubh mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Dub mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|962–967 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|Dén,<br /><small>"Die Kragtige"<ref>''Duan Albanach'', 23 [http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html hier]</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Culenus, King of Scotland, 966 (crop).jpg|100px]] |align="center"|[[Culen van Skotland|'''Culen''']]<br /><small>(Cailean)</small> |align="center"|Cuilén mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"|967–971 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionn,<br /><small>"Die Witte"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 95.</ref></small> |- |align="center"|— |align="center"|'''Amlaíb'''<br /><small>(Amhlaigh)</small> |align="center"|Amlaíb mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"| 973–977 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth II'''<br /><small>(Coinneach mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Cináed mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|971–995 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionnghalach,<br /><small>"Die Broedermoordenaar"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 96.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine IV (Alba).jpg|100px]] |align="center"|'''Konstantyn III'''<br /><small>(Còiseam mac Chailein)</small> |align="center"|Causantín mac Cuiléin |align="center"|Seun van Cuilén |align="center"|995–997 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth III'''<br /><small>(Coinneach mac Dhuibh)</small> |align="center"|Cináed mac Duib |align="center"|Seun van Dub |align="center"|997 – 25 Maart 1005 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Donn,<br /><small>"Die Hoofman"/ "Die Bruine " |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm II'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Choinnich)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth II |align="center"|1005–1034 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scotiae</small> |align="center"|Forranach,<br /><small>"Die Vernietiger"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 99–100.</ref></small> |} <nowiki>*</nowiki> Getuienis van Eochaid se bewind is onduidelik; hy was dalk nooit koning nie of het saam met Giric regeer. Amlaíb is net bekend vanweë ’n verwysing na sy dood in 977, waar hy koning van Alba genoem word; dit is bekend dat Kenneth II in 972–973 steeds koning was en daarom moes Amlaíb die bewind tussen 973 en 977 oorgeneem het. <nowiki>†</nowiki> Eochiad was ’n seun van Run, koning van Strathclyde, maar sy ma was ’n dogter van Kenneth MacAlpin. === Huis van Dunkeld (1034–1286) === {{Hoofartikel|Huis van Dunkeld}} Duncan het die troon bestyg as die seun van Malcolm II se dogter. Hy was ook die erfgenaam van Malcolm I omdat sy oupa aan vaderskant, Duncan van Atholl, die derde oudste seun van Malcolm I was.<ref>{{Cite web |url=http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |title=Royal Blood |access-date=20 Januarie 2017 |archive-date=13 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213024630/http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |url-status=dead }}</ref> Die Huis van Dunkeld was dus nou verwant aan die Huis van Alpin. Macbeth het Duncan in ’n geveg gedood en daarna lank en redelik suksesvol regeer. In ’n reeks gevegte tussen 1057 en 1058 het Duncan se seun, Malcolm III, Macbeth verslaan en doodgemaak, asook Macbeth se stiefseun en erfgenaam, Lulach. Hy het toe die troon opgeëis. Die dinastiese gevegte het nie daar geëindig nie: ná Malcolm se dood in ’n geveg het sy broer Donald Ban aanspraak gemaak op die troon en Malcolm se seuns uit Skotland verban. ’n Burgeroorlog het in die familie uitgebreek, met Donald Ban en Malcolm se seun Edmund aan die een kant en Malcolm se ander seuns, wat deur Engeland gerugsteun is, aan die ander – hulle is aanvanklik deur Duncan II aangevoer en daarna deur Edgar. Edgar het geseëvier en sy oom en broer na kloosters gestuur. Ná die bewind van David I was die Skotse opvolging volgens eersgeboortereg; die troon het gegaan van vader na seun en, indien onmoontlik, van broer na broer. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Donnchad I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Duncan I]]'''<br /><small>(Donnchadh mac Crìonain) </small> |align="center"| Donnchad mac Crínáin |align="center"| Kleinseun van Malcolm II |align="center"| 1034–1040 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|<small>An t-Ilgarach, <br />"Die Sieke"</small><ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 101.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Macbeth of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Macbeth van Skotland|Macbeth]]'''<br /><small>(MacBheatha mac Fhionnlaigh) </small> |align="center"| Mac Bethad mac Findláich |align="center"|1) Seun van Mormaer Findláech<br />2) Kleinseun van Malcolm II<br />3) Man van Gruoch, kleindogter van Kenneth III |align="center"|1040–1057 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Rí Deircc, <br /><small>"Die Rooi Koning"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102">Skene, ''Chronicles'', bl. 102.</ref> |- |align="center"| – |align="center"|'''[[Lulach]]'''<br /><small>(Lughlagh mac Gille Chomghain)</small> |align="center"| Lulach mac Gille Comgaín |align="center"|1) Seun van Gille Coemgáin, Mormaer van Moray<br />2) Kleinseun van Kenneth III<br /><small>(Huis van Alpin)</small> |align="center"|1057–1058 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Tairbith, <br /><small>"Die Ongelukkige"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102"/><br />-<br />Fatuus<br /><small>"Die Onnosele"</small><ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. i, bl. 603.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm III and Queen Margaret from the Seton Armorial, 1591.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm III]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1058–1093 |align="center"|<small>Rí Alban / Scottorum basileus</small> |align="center"|? Cenn Mór <small>("Canmore"), <br />"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief">Dié naam is waarskynlik aanvanklik net gebruik vir Mael Coluim IV, Mael Coluim III se kleinseun, en daarna verwar; sien Duncan, '' Kingship of the Scots'', bl. 51–52, 74–75; Oram, ''David I'', bl. 17, nota 1.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Donald III of Scotland - 16th-17th Century.jpg|100px]] |align="center"|'''Donald III'''<br /><small>(Dòmhnall mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Domnall mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1093–1097 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Bán, <br /><small>"Die Regverdige"</small> |- |align="center"|[[Lêer:Duncan II, King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Duncan II'''<br /><small>(Donnchadh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Donnchad mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1094 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:King Edgar of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Edgar'''<br /><small>(Eagar mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Étgar mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1097–1107 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Probus, <br /><small>"Die Dappere"<ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, bl. 141.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander I (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander I'''<br /><small>(Alasdair mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"| Alaxandair mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm III |align="center"|1107–1124 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:DavidIofScotland.jpg|100px]] |align="center"|'''David I'''<br /><small>(Dàibhidh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Dabíd mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1124–1153 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm iv.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm IV'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Eanraig) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1153–1165 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Virgo, <br /><small>"Die Maagd"</small><br />-<br />Cenn Mór, <br /><small>"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief" /> |- |align="center"|[[Lêer:William the Lion portrait.jpg|100px]] |align="center"|'''William I'''<br /><small>(Uilleam mac Eanraig) </small> |align="center"| Uilliam mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1165–1214 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"|"Die Leeu"<br />-<br />Garbh, <br /><small>"Die Rowwe"</small><ref>Annals of Ulster, s.a. 1214.6; Annals of Loch Cé, s.a. 1213.10.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander II (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander II'''<br /><small>(Alasdair mac Uilleim) </small> |align="center"| Alaxandair mac Uilliam |align="center"| Seun van William I |align="center"|1214–1249 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Alexander III, King of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''Alexander III'''<br /><small>(Alasdair mac Alasdair) </small> |align="center"| Alaxandair mac Alaxandair |align="center"| Seun van Alexander II |align="center"|1249–1286 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |} === Huis van Sverre (1286–1290) === {{Hoofartikel|Huis van Sverre}} Die laaste koning van die Huis van Dunkeld was Alexander III. Hy en sy vrou het twee seuns en ’n dogter gehad. Teen 1286 was sy seuns dood en sy dogter, Margaret, het ’n dogter by Erik II van Noorweë gehad, ook Margaret. Sy dogter is egter daarna dood. Alexander het weer getrou, maar vroeg in 1286 is hy in ’n ongeluk dood. Sy tweede vrou, Yolande van Dreux, was swanger, maar teen November 1286 is alle hoop laat vaar dat haar kind lewend gebore sou word. Die Bewaarders van Skotland het toe Alexander se driejarige kleindogter, Margaret van Noorweë, in die Verdrag van Salisbury as koningin van Skotland aangewys. Sy het tot in 1290 in Noorweë gebly en is toe na Engeland gestuur. Sy is egter op die vaart oorlede en het nooit haar voet op Skotse grond gesit nie. Sy word dus soms nie as koningin erken nie. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Huwelik !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Margaret, Maid of Norway imaginary.jpg|100px]] |align="center"|'''Margaret''' |align="center"| Kleindogter van Alexander III <br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks April 1283, <br />dogter van Erik II van Noorweë en Margaret van Skotland |align="center"|1286–1290 |align="center"|Ongetroud |align="center"| September/Oktober 1290 |} === Eerste tussenregering (1290–1292) === === Huis van Balliol (1292–1296) === {{Hoofartikel|Huis van Balliol}} Die dood van Margaret van Noorweë het ’n twee jaar lange tussenregering in Skotland ingelui weens ’n opvolgingskrisis. Die afstammelinge van William I was uitgesterf en daar was nie ’n duidelike erfgenaam volgens eerstegeboortereg nie. Dertien kandidate het na vore getree, onder andere John de Balliol, die agterkleinseun van William I se jonger broer David van Huntingdon, en Robert de Brus, lord van Annandale, David van Huntingdon se kleinseun. Die Skotte het [[Eduard I van Engeland]] gevra om oor ’n opvolger te beslis. Hy het dit gedoen, maar die Skotte gedwing om aan hom as opperleenheer trou te sweer. Eindelik is John de Balliol gekies; hy was ’n swak en onbekwame leier en is in 1296 gedwing om te abdikeer deur Eduard I, wat toe probeer het om Skotland by Engeland in te lyf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:SetonArmorialJohnBalliolAndWife.jpg|100px]] |align="center"|''' John Balliol''' |align="center| Agterkleinseun van David van Huntingdon, broer van William I<br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks 1249 |align="center"|1292–1296 |align="center"| Omstreeks 25 November 1314<br />[[Frankryk]] |align="center"| ''Toom Tabard'',<br /><small>"Leë Mantel"</small> |} === Tweede tussenregering (1296–1306) === === Huis van Bruce (1306–1371) === {{Hoofartikel|Huis van Bruce}} Skotland het 10 jaar lank nie ’n eie koning gehad nie. Die Skotte het egter geweier om deur Engeland regeer te word; eers het William Wallace en, ná sy teregstelling, Robert the Bruce (die kleinseun van die 1292-aanspraakmaker Robert de Brus) teen Engeland geveg. Bruce en sy ondersteuners het ’n medeaanspraakmaker op die troon, John III Comyn, lord van Badenoch, op 10 Februarie 1306 in [[Dumfries]] vermoor. Robert is kort daarna in Scone tot koning van Skotland gekroon. Sy energie en die opvolging van die sterk Eduard I in Engeland deur sy swakker seun, Eduard II, het Skotland help bevry van Engelse heerskappy. Teen 1329 het Engeland in ’n verdrag Skotland se onafhanklikheid aanvaar. Robert se seun David het die troon as kind bestyg. Engeland het hul oorlog teen Skotland hervat en David is deur Edward Balliol, die seun van koning Jan, gedwing om te vlug. Edward het homself toe laat kroon as koning van Skotland (1332–1336) en van die Skotse grondgebied in die suide aan Engeland gegee voordat hy uitgedryf is. David het ’n groot deel van sy lewe in bannelingskap deurgebring – eers in vryheid in Frankryk en daarna in gevangenskap in Engeland; hy het eers in 1357 na Skotland teruggekeer. Hy het nie kinders gehad nie en met sy dood in 1371 het die Huis van Bruce uitgesterf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Robert I and Isabella of Mar.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert I'''<br /><small>(Raibeart a Briuis)</small> |align="center"|Agter-agterkleinseun van David van Huntingdon (broer van William I) |align="center"|[[11 Julie]] [[1274]] |align="center"|1306–1329 |align="center"|[[7 Junie]] [[1329]], op 54 |align="center"|''the Bruce'' |- |align="center"|[[Lêer:David II of Scotland by Sylvester Harding 1797.jpg|100px]] |align="center"|'''David II'''<br /><small>(Dàibhidh Bruis)</small> |align="center"|Seun van Robert I |align="center"|[[5 Maart]] [[1324]] |align="center"|1329–1371 |align="center"|[[22 Februarie]] [[1371]], op 46 |align="center"| |} ;Betwiste aanspraakmaker '''Edward Balliol''' was die seun van koning John Balliol, wat self vier jaar lank regeer het. Nadat hy geabdikeer het, het John in Frankryk gaan woon. Terwyl David II minderjarig was, het Edward Balliol die geleentheid aangegryp om aanspraak op die troon te maak. Hy is deur die Engelse gesteun en het David se magte verslaan en homself in 1332 as koning laat kroon. Hy is gou deur Skotse magte verslaan en teruggestuur na Engeland. Met Engelse steun sou hy nog twee keer probeer om die troon oor te neem: in 1333 en 1335. Sy tydjie op die troon was elke keer kort voordat hy weer teruggestuur is Engeland toe – die laaste keer in 1336. Toe David in 1341 terugkeer uit bannelingskap, het Edward die meeste van sy steun verloor. Toe David II in 1346 in ’n geveg gevang is, het Edward nog ’n laaste poging aangewend om die troon op te eis, maar hy het min steun gehad en die veldtog het misluk. In 1356 het hy afstand gedoen van enige aanspraak op die Skotse troon. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Edward Balliol.jpg|100px]] |align="center"|'''''Edward Balliol''''' |align="center"|Seun van ’n voormalige koning, Engelse kandidaat om die verbanne David II te vervang |align="center"|[[1283]] |align="center"|1332–1336<br /><small>(as teenstander van David II)</small> |align="center"|[[1367]] |align="center"| |} === Huis van Stewart/Stuart === ==== Stewart (1371–1567) ==== Robert the Steward ("Die Hofmeester") was ’n kleinseun van Robert I. Hy is in [[1316]] gebore en was dus ouer as sy oom, David II. Toe hy koning word, was hy dus al te oud om op ’n lewendige manier te regeer. Dit was ook die geval met sy seun, Robert III, wat lewenslange beserings opgedoen het in ’n perdry-ongeluk. Hulle is gevolg deur ’n reeks regentskappe vanweë die jong ouderdom van die opvolgers. Die Stewart-tydperk is dus gekenmerk deur tye van min aktiwiteit waarin die adellikes groot mag uitgeoefen het, gevolg deur tye waarin die monarg regeer het en waartydens hulle probeer het om die probleme op te los wat veroorsaak is deur hul jeug en die langtermynuitwerking van vorige bewinde. Om oor Skotland te regeer het al hoe moeiliker geword, terwyl die magtige adel al hoe meer onregeerbaar geword het; Jakobus I se pogings om die wanorde in die ryk te beëindig het gelei tot ’n sluipmoord op hom; [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] is in ’n siviele oorlog tussen hom en die adel, wat deur sy eie seun gelei is, dood. [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]], wat ’n streng leier was en die aristokrate onderduk het, is in die Slag van Flodden dood. Daarna is sy vrou, [[Margaret Tudor]], wat die benoemde regent vir hul jong seun, Jakobus V, was, deur die adel onttroon. Jakobus V se eie vrou, Maria van Guise, het oor Skotland regeer tydens die regentskap van haar jong dogter, [[Maria I van Skotland|Maria I]], deur die adellike faksies te verdeel en oorwin en deur Franse omkoopgeld vrylik uit te deel. Eindelik was Maria I, die dogter van Jakobus V, nie in staat om Skotland te regeer nie weens die teenstand van die adel en die onversoenlikheid van die bevolking, wat ten gunste van [[Calvinisme]] was en haar [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]] afgekeur het; sy is gedwing om te abdikeer en na Engeland te vlug. Hier is sy 18 jaar lank gevange gehou en eindelik tereggestel weens verraad teen die Engelse koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]]. Ná haar abdikasie het haar seun, wie se pa ’n junior lid van die Stewart-familie was, koning geword. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Robert and Euphemia.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert II'''<br />"Die Hofmeester"<br />(''"the Steward"'') |align="center"|Raibeart II Stiùbhairt |align="center"|Kleinseun van Robert I (eersgeboorte) |align="center"|[[2 Maart]] [[1316]] |align="center"|1371–1390 |align="center"|[[19 April]] [[1390]]<br />op 74 |- |align="center"|[[Lêer:Robert III and Annabella Drummond.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert III'''<br />(geb. John Stewart) |align="center"|Raibeart III Stiùbhairt, ''An Righ Bhacaigh'') |align="center"|Seun van Robert II (eersgeboorte) |align="center"|Omstreeks [[1337]] |align="center"|1390–1406 |align="center"|[[4 April]] [[1406]]<br />op sowat 69 |- |align="center"|[[Lêer:King James I of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus I'''<br />(''James I'') |align="center"|Seumas I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Robert III (eersgeboorte) |align="center"|Laat Julie [[1394]] |align="center"|1406–1437 |align="center"| [[21 Februarie]] [[1437]]<br />op sowat 42 |- |align="center"|[[Lêer:James II of Scotland 17th century.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Skotland|Jakobus II]]'''<br />(''James II'') |align="center"|Seumas II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus I (eersgeboorte) |align="center"| [[16 Oktober]] [[1430]] |align="center"|1437–1460 |align="center"|[[3 Augustus]] [[1460]]<br />op 29 |- |align="center"|[[Lêer:James III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]]'''<br />(''James III'') |align="center"|Seumas III Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus II (eersgeboorte) |align="center"|[[10 Julie]] [[1451]] |align="center"|1460–1488 |align="center"|[[11 Junie]] [[1488]]<br />Slag van Sauchieburn<br />op 36 |- |align="center"|[[Lêer:James IV King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]]'''<br />(''James IV'') |align="center"|Seumas IV Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus III (eersgeboorte) |align="center"|[[17 Maart]] [[1473]] |align="center"|1488–1513 |align="center"|[[9 September]] [[1513]]<br />Slag van Flodden Field, Engeland<br />op 40 |- |align="center"|[[Lêer:James V of Scotland2.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus V van Skotland|Jakobus V]]'''<br />(''James V'') |align="center"|Seumas V Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus IV (eersgeboorte) |align="center"|[[15 April]] [[1512]] |align="center"|1513–1542 |align="center"|[[14 Desember]] [[1542]]<br />Falkland-paleis, Fife<br />op 30 |- |align="center"|[[Lêer:Mary Queen of Scots Blairs Museum.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria I van Skotland|Maria I]]'''<br />(''Mary Queen of Scots'') |align="center"|Màiri Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus V (eersgeboorte) |align="center"|[[8 Desember]] [[1542]] |align="center"|1542–1567 |align="center"|[[8 Februarie]] [[1587]]<br />Fotheringhay-kasteel, Engeland<br />op 44 (tereggestel) |} ==== Stuart (1567–1651) ==== Die Stewarts van Lennox was ’n junior tak van die Stewart-familie. Hulle was nie direkte manlike afstammelinge van Robert II, die eerste Stewart koning, nie maar van sy afstammeling Alexander Stewart, 4de Hofmeester van Skotland. In die verdrag van die Auld-alliansie met Frankryk het hulle hul van na die Franse vorm, Stuart, verander. Die seun van die Graaf van Lennox, Hendrik, lord Darnley, het met Maria I van Skotland getrou en hul seun, as die eerste koning van die Lennox-tak van die Stewart-familie, het as ’n Stuart regeer. [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]] het in 1603 ook koning van Engeland en Ierland geword as Jakobus I ná die dood van sy agterkleinniggie Elizabeth I. Hoewel die twee lande onafhanklik gebly het, was die monargie hoofsaaklik in Engeland gesetel. [[Karel I van Engeland|Karel I]], Jakobus se seun, is tereggestel tydens die Engelse burgeroorlog, wat agt jaar geduur het. Die Engelse parlement het toe hul monargie afgeskaf. Die Skotte het besluit om bande met Engeland te verbreek en aangekondig Karel I se seun, [[Karel II van Engeland|Karel II]], sou koning van Skotland word. Hy het tot in 1651 regeer, waarna die weermag van [[Oliver Cromwell]] Skotland beset en Karel II in ballingskap gedryf het. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:JamesIEngland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]]'''<br />(''James VI'') |align="center"|Seumas VI Stiùbhairt |align="center"|Seun van Maria I (eersgeboorte) |align="center"|[[19 Junie]] [[1566]] |align="center"|1567–1625 |align="center"|[[27 Maart]] [[1625]]<br />Theobalds House, Engeland<br />op 58 |- |align="center"|[[Lêer:King Charles I after original by van Dyck.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Karel I van Engeland|Karel I]]'''<br />(''Charles I'') |align="center"|Teàrlach I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus VI (eersgeboorte) |align="center"|[[19 November]] [[1600]] |align="center"|1625–1649 |align="center"|[[30 Januarie]] [[1649]]<br />Paleis van Whitehall, [[City of Westminster|Westminster]], Engeland<br />op 48 (tereggestel) |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1649–1651 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |} === Huis van Stuart (herstel) (1660–1707) === Met die herinstelling van die monargie het die Stuarts weer konings van Skotland geword. Tydens die bewind van Karel II is die Skotse parlement egter afgeskaf en is sy broer, [[Jakobus II van Engeland|Jakobus]], aangestel as goewerneur van Skotland. Jakobus self het in 1685 koning James VII geword. Hy is egter drie jaar later weens sy Katolieke geloof uit Engeland verdryf. Sy dogter, [[Maria II van Engeland|Maria]], en haar man, [[Willem III van Engeland|Willem van Oranje]], is die troon aangebied. Hulle het saam regeer as Willem III en Maria II. ’n Poging om ’n Skotse koloniale ryk as teenvoeter vir Engeland te stig het misluk en die Skotse adellikes wat dit vir hul eie gewin gefinansier het, was daarna bankrot. In dié tyd het [[Anna van Groot-Brittanje|koningin Anna]], die dogter van Jakobus II en suster van Maria II, die troon bestyg. Sy het verskeie kinders gehad, maar het almal oorleef. Daarna was haar halfbroer, Jakobus, wat toe in bannelingskap in Frankryk gewoon het, haar erfgenaam. Die Engelse het die [[Protestantisme|Protestantse]] [[Sophia van die Palts|Sophia van Hannover]] (’n kleindogter van Jakobus VI) as erfgenaam verkies. Die Skotte, wat prins James verkies het (as ’n Stuart was hy van Skotse afkoms), het gedreig om van Engeland af weg te breek en James as koning te kies. Om die unie tussen die twee lande te bewaar, het die Engelse ’n plan beraam om Skotland en Engeland te verenig in een koninkryk, die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]], wat deur een monarg regeer word en met ’n enkele parlement. Albei nasionale parlemente het ingestem (die Skotte teensinnig). Hoewel monarge daarna steeds oor Skotland regeer het, het hulle dit in die eerste plek gedoen as monarge van Groot-Brittanje, en van 1801 af van die [[Verenigde Koninkryk]]. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1660–1685 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |- |align="center"|[[Lêer:James II (Gennari Benedetto).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]]'''<br />(''James VII'') |align="center"|Seumas VII Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"| [[14 Oktober]] [[1633]] |align="center"|1685–1688 |align="center"|[[16 September]] [[1701]]<br />Château de Saint-Germain-en-Laye, Frankryk<br />op 67 |- |align="center"|[[Lêer:Mary II - Kneller 1690.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria II van Engeland|Maria II]]'''<br />(''Mary II'') |align="center"|Màiri II Stiùbhairt |align="center"|Kleindogter van Karel I<br />(troon aangebied deur die parlement) |align="center"|[[30 April]] [[1662]]<br /> as dogter van Jakobus VII |align="center"|1689–1694 |align="center"| [[28 Desember]] [[1694]]<br />[[Kensington-paleis]], Engeland<br />op 32 |- |align="center"|[[Lêer:King William III of England, (1650-1702) (lighter).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Willem III van Engeland|Willem III]]'''<br />(''William III'') |align="center"|Uilleam Orains<br />("Willem van Oranje") |align="center"| |align="center"|[[4 November]] [[1650]] |align="center"|1689–1702 |align="center"|[[8 Maart]] [[1702]]<br />Kensington-paleis<br />op 51 |- |align="center"|[[Lêer:Dahl, Michael - Queen Anne - NPG 6187.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]'''<br />(''Anne'') |align="center"|Anna Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus VII |align="center"|[[6 Februarie]] [[1665]] |align="center"|1702–1707 <br /><small>Koningin van Groot-Brittanje en Ierland<br />1707–1714</small> |align="center"|[[1 Augustus]] [[1714]]<br />Kensington-paleis<br />op 49 |} == Jakobitiese aanspraakmakers == Jakobus VII het bly aanspraak maak op die troon van Skotland, Engeland en Ierland. Toe hy in 1701 sterf, het sy seun, Jakobus, vir die res van sy lewe ’n aanspraakmaker geword en homself Jakobus VIII van Skotland en III van Engeland en Ierland genoem, selfs nadat Engeland en Skotland saam Groot-Brittanje geword het. In 1715, ’n jaar ná die dood van sy halfsuster, koningin Anna, en die troonbestyging van hul neef [[George I van Groot-Brittanje|George van Hannover]], het Jakobus in Skotland aangekom en die troon probeer opeis. Hy het misluk en moes noodgedwonge terug Europa toe vlug. ’n Tweede poging deur sy seun, Karel, namens sy pa het ook misluk. Albei Jakobus se kinders is sonder erfgename dood. * Jakobus VIII (Seumas VIII), ook bekend as "Die Ou Aanspraakmaker", seun van Jakobus VII – van 1701 tot met sy dood in 1766. * Karel III (Teàrlach III), ook bekend as "Die Jong Aanspraakmaker" en dikwels ''Bonnie Prince Charlie'' genoem, seun van Jakobus VIII – 1766 tot met sy dood in 1788 (sonder kinders). * Hendrik I (Eanraig I), broer van Karel III en seun van Jakobus VIII – 1788 tot met sy dood in 1807 (ongetroud). Ná 1807 het die Jakobitiese aanspraakmaking gegaan na die [[Huis van Savoje]] (1807–1840), daarna die [[Modena]]-tak van die [[Habsburg|Huis van Habsburg-Lorraine]] (1840–1919) en eindelik die [[Huis van Wittelsbach]] (sedert 1919). Die huidige erfgenaam is Franz, die Hertog van [[Beiere]]. Nie hy of enige van sy voorgangers het die troon probeer opeis nie. == Sien ook == * [[Lys van monarge van Brittanje]] * [[Lys van monarge van Engeland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History: AD 500–1286'', 2 Vols, (Edinburg, 1922) * {{citation |last=Broun |first=Dauvit |title=Scottish Independence and the Idea of Britain. From the Picts to Alexander III. |publisher=Edinburgh University Press |year=2007 |isbn=978-0-7486-2360-0 }} * Hudson, Benjamin T., ''Kings of Celtic Scotland'', (Westport, 1994) * Skene, W.F. (red.), ''Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots and other Early Memorials of Scottish History'', (Edinburg, 1867) [[Kategorie:Skotse monarge| ]] rhxbhqq46ec1vbb9cvfjonpg05gn7cq 2976878 2976819 2026-10-08T21:20:30Z BurgertB 2401 Skakel 2976878 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Monargie van Skotland |kleur = |beeld = Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg |beeld_wydte = 210px |beeld_onderskrif = ’n Voorbeeld van die Skotse koninklike wapen. |beeld2 = MK18545 Bannockburn Robert the Bruce.jpg |beeld2_wydte = 210px |beeld2_onderskrif = Robert the Bruce. |opskrif1 = Eerste monarg |1 = [[Kenneth MacAlpin]] |opskrif2 = Laaste monarg |2 = [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]] |opskrif3 = Stigting |3 = [[843]] |opskrif4 = Afskaffing |4 = [[1 Mei]] [[1707]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = }} Die '''monarg van Skotland''' was die staatshoof van die [[Koninkryk van Skotland]]. Volgens tradisie was die eerste '''koning van Skotland''' ([[Engels]]: ''King of Scots''; Middelskots: ''King of Scottis'', moderne [[Skots]]: ''King o Scots'', [[Skots-Gaelies]]: ''Rìghrean Albannaich'') [[Kenneth MacAlpin]] (Cináed mac Ailpín), wat die staat in 843 gestig het. Die onderskeid tussen die Koninkryk van Skotland en die Koninkryk van die [[Pikte]] is eerder die resultaat van latere [[Middeleeuse]] mites en verwarring weens die naamsverandering van ''Rex Pictorum'' (koning van die Pikte) tot ''Rí Alban'' (koning van Alba) tydens die bewind van Donald II, toe omstreeks die einde van die [[19de eeu]] in die annale oorgeslaan is van [[Latyn]] na die omgangstaal. Teen dié tyd het die woord Alba in Skots-Gaelies verwys na die Koninkryk van die Pikte, eerder as [[Brittanje]] (die ouer betekenis).<ref>Broun, ''Scottish Independence''. ble. 71–97.</ref> Die Koninkryk van die Pikte het in Gaelies bekend geword as die Koninkryk van Alba, en later as ''Scotland'' in Engels en Skots; dit is vandag nog so bekend. Teen die laat 11de eeu op die laatste het Skotse konings die Latynse term ''rex Scottorum'' (koning van Skotland) vir hulself gebruik. Die titel ''King of Scots'' het in onbruik verval ná 1707, toe Skotland en Engeland verenig en [[Groot-Brittanje]] geword het. [[Anna van Groot-Brittanje|Koningin Anna]] was die laaste monarg van Skotland en Engeland en die eerste monarg van Groot-Brittanje, hoewel die twee koninkryke sedert 1603 al dieselfde monarg gehad het. Haar oom, [[Karel II van Engeland|Karel II]], was die laaste Skotse monarg wat in Skotland gekroon is – in 1651 in Scone. == Wapens == <center> <gallery> Lêer:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|Willem I - Jakobus VI Lêer:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|Jakobus VI - Jakobus VII Lêer:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|Willem III en Maria II Lêer:Coat of Arms of Great Britain in Scotland (1707-1714).svg|Anna Lêer:Royal Standard of Scotland.svg|Vlag van die konings van Skotland </gallery> </center> == Lys van monarge van Skotland == === Huis van Alpin (848–1034) === {{Hoofartikel|Huis van Alpin}} Die bewind van Kenneth MacAlpin was die begin van wat dikwels die [[Huis van Alpin]] genoem word, hoewel dit ’n heel moderne term is. Sy afstammelinge was in twee takke verdeel; die troon sou tussen hulle wissel; die dood van ’n koning van een tak sou gevolg word deur ’n oorlog of sy moord deur ’n aanspraakmaker van die ander tak. Malcolm II was die laaste koning van die Huis van Alpin. Hy het daarin geslaag om van al sy teenstanders ontslae te raak en omdat hy geen seuns gehad het nie, het die troon ná sy dood gegaan aan Duncan I, sy dogter se seun. Dit was die begin van die Huis van Dunkeld. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:History-kenneth.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Kenneth MacAlpin]]'''<br /><small>(Coinneach mac Ailpein)</small> |align="center"|Cináed mac Ailpín<br />Ciniod m. Ailpin |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata |align="center"|843/848 – 13&nbsp;Februarie 858 |align="center"|<small>Rex Pictorum<br />("Koning van die Pikte")</small> |align="center"|An Ferbasach,<br /><small>"Die Veroweraar "<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 83.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Donald MacAlpin.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald I]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Ailpein)</small> |align="center"|Domnall mac Ailpín |align="center"|Seun van Alpin, koning van Dál Riata; broer van Kenneth MacAlpin |align="center"|858 – 13 April 862 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]]'''<br /><small>(Còiseam mac Choinnich)</small> |align="center"|Causantín mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|862–877 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"|An Finn-Shoichleach,<br /><small>"Die Een met Oorvloedige Wyn"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 85.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Áed, king of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Áed]]'''<br /><small>(Aodh mac Choinnich)</small> |align="center"|Áed mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth MacAlpin |align="center"|877–878 |align="center"|<small>Rex Pictorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Gregorius the Great or Giric of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Giric]]'''<br /><small>(Griogair mac Dhunghail)</small> |align="center"|Giric mac Dúngail |align="center"|Seun van Donald I |align="center"|878–889 |align="center"| |align="center"|Mac Rath,<br /><small>"Seun van Geluk"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 87.</ref></small> |- |align="center"| |align="center"|'''''[[Eochaid]]''''' |align="center"|Eochaid mac Run |align="center"|† Kleinseun van Kenneth MacAlpin |align="center"|*878–889? |align="center"| |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Domnall Dásachtach.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Donald II]]'''<br /><small>(Dòmhnall mac Chòiseim)</small> |align="center"|Domnall mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn I |align="center"|889–900 |align="center"|<small>Rí Alban<br />("Koning van Skotland")</small><br /><small>Rì nan Albannaich<br />("Koning van Skotland")</small> |align="center"|Dásachtach,<br /><small>"Die "Waansinnige"<ref>Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 58.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine III of Scotland (cropped).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]'''<br /><small>(Còiseam mac Aoidh)</small> |align="center"|Causantín mac Áeda |align="center"|Seun van Áed |align="center"|900–943 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Midhaise,<br /><small>"Die Middeljarige"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 91; Hudson, ''Celtic Kings'', bl. 65.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm I]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhòmhnaill)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Domnaill |align="center"|Seun van Donald II |align="center"|943–954 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Bodhbhdercc,<br /><small>"Die Gevaarlike Rooie"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 93.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:An Ionsaighthigh.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Indulf van Skotland|Indulf]]''' |align="center"|Ildulb mac Causantín |align="center"|Seun van Konstantyn II |align="center"|954–962 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Ionsaighthigh,<br /><small>"Die Aanvaller"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 94.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Dub, King of Scotland d. 967, r. 962-967.jpg|100px]] |align="center"|[[Dubh van Skotland|'''Dubh''']]<br />(Dub of Duff)<br /><small>(Dubh mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Dub mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|962–967 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|Dén,<br /><small>"Die Kragtige"<ref>''Duan Albanach'', 23 [http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html hier]</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Culenus, King of Scotland, 966 (crop).jpg|100px]] |align="center"|[[Culen van Skotland|'''Culen''']]<br /><small>(Cailean)</small> |align="center"|Cuilén mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"|967–971 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionn,<br /><small>"Die Witte"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 95.</ref></small> |- |align="center"|— |align="center"|'''[[Amlaib van Skotland|Amlaíb]]'''<br /><small>(Amhlaigh)</small> |align="center"|Amlaíb mac Ilduilb |align="center"|Seun van Indulf |align="center"| 973–977 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth II'''<br /><small>(Coinneach mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"|Cináed mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm I |align="center"|971–995 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Fionnghalach,<br /><small>"Die Broedermoordenaar"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 96.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Constantine IV (Alba).jpg|100px]] |align="center"|'''Konstantyn III'''<br /><small>(Còiseam mac Chailein)</small> |align="center"|Causantín mac Cuiléin |align="center"|Seun van Cuilén |align="center"|995–997 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Kenneth III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Kenneth III'''<br /><small>(Coinneach mac Dhuibh)</small> |align="center"|Cináed mac Duib |align="center"|Seun van Dub |align="center"|997 – 25 Maart 1005 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|An Donn,<br /><small>"Die Hoofman"/ "Die Bruine " |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm II of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm II'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Choinnich)</small> |align="center"|Máel Coluim mac Cináeda |align="center"|Seun van Kenneth II |align="center"|1005–1034 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scotiae</small> |align="center"|Forranach,<br /><small>"Die Vernietiger"<ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 99–100.</ref></small> |} <nowiki>*</nowiki> Getuienis van Eochaid se bewind is onduidelik; hy was dalk nooit koning nie of het saam met Giric regeer. Amlaíb is net bekend vanweë ’n verwysing na sy dood in 977, waar hy koning van Alba genoem word; dit is bekend dat Kenneth II in 972–973 steeds koning was en daarom moes Amlaíb die bewind tussen 973 en 977 oorgeneem het. <nowiki>†</nowiki> Eochiad was ’n seun van Run, koning van Strathclyde, maar sy ma was ’n dogter van Kenneth MacAlpin. === Huis van Dunkeld (1034–1286) === {{Hoofartikel|Huis van Dunkeld}} Duncan het die troon bestyg as die seun van Malcolm II se dogter. Hy was ook die erfgenaam van Malcolm I omdat sy oupa aan vaderskant, Duncan van Atholl, die derde oudste seun van Malcolm I was.<ref>{{Cite web |url=http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |title=Royal Blood |access-date=20 Januarie 2017 |archive-date=13 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213024630/http://www.royalblood.co.uk/D161/I161809.html |url-status=dead }}</ref> Die Huis van Dunkeld was dus nou verwant aan die Huis van Alpin. Macbeth het Duncan in ’n geveg gedood en daarna lank en redelik suksesvol regeer. In ’n reeks gevegte tussen 1057 en 1058 het Duncan se seun, Malcolm III, Macbeth verslaan en doodgemaak, asook Macbeth se stiefseun en erfgenaam, Lulach. Hy het toe die troon opgeëis. Die dinastiese gevegte het nie daar geëindig nie: ná Malcolm se dood in ’n geveg het sy broer Donald Ban aanspraak gemaak op die troon en Malcolm se seuns uit Skotland verban. ’n Burgeroorlog het in die familie uitgebreek, met Donald Ban en Malcolm se seun Edmund aan die een kant en Malcolm se ander seuns, wat deur Engeland gerugsteun is, aan die ander – hulle is aanvanklik deur Duncan II aangevoer en daarna deur Edgar. Edgar het geseëvier en sy oom en broer na kloosters gestuur. Ná die bewind van David I was die Skotse opvolging volgens eersgeboortereg; die troon het gegaan van vader na seun en, indien onmoontlik, van broer na broer. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Moderne Engelse naam <br /><small>(met moderne Gaeliese ekwivalent)</small> !width=15%|Middeleeuse Gaeliese naam !width=10%|Dinastiese status !width=10%|Bewind !width=10%|Titel !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Donnchad I.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Duncan I]]'''<br /><small>(Donnchadh mac Crìonain) </small> |align="center"| Donnchad mac Crínáin |align="center"| Kleinseun van Malcolm II |align="center"| 1034–1040 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"|<small>An t-Ilgarach, <br />"Die Sieke"</small><ref>Skene, ''Chronicles'', bl. 101.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Macbeth of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Macbeth van Skotland|Macbeth]]'''<br /><small>(MacBheatha mac Fhionnlaigh) </small> |align="center"| Mac Bethad mac Findláich |align="center"|1) Seun van Mormaer Findláech<br />2) Kleinseun van Malcolm II<br />3) Man van Gruoch, kleindogter van Kenneth III |align="center"|1040–1057 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Rí Deircc, <br /><small>"Die Rooi Koning"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102">Skene, ''Chronicles'', bl. 102.</ref> |- |align="center"| – |align="center"|'''[[Lulach]]'''<br /><small>(Lughlagh mac Gille Chomghain)</small> |align="center"| Lulach mac Gille Comgaín |align="center"|1) Seun van Gille Coemgáin, Mormaer van Moray<br />2) Kleinseun van Kenneth III<br /><small>(Huis van Alpin)</small> |align="center"|1057–1058 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Tairbith, <br /><small>"Die Ongelukkige"</small><ref name="Skene, Chronicles, bl. 102"/><br />-<br />Fatuus<br /><small>"Die Onnosele"</small><ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. i, bl. 603.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm III and Queen Margaret from the Seton Armorial, 1591.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Malcolm III]]'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1058–1093 |align="center"|<small>Rí Alban / Scottorum basileus</small> |align="center"|? Cenn Mór <small>("Canmore"), <br />"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief">Dié naam is waarskynlik aanvanklik net gebruik vir Mael Coluim IV, Mael Coluim III se kleinseun, en daarna verwar; sien Duncan, '' Kingship of the Scots'', bl. 51–52, 74–75; Oram, ''David I'', bl. 17, nota 1.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Donald III of Scotland - 16th-17th Century.jpg|100px]] |align="center"|'''Donald III'''<br /><small>(Dòmhnall mac Dhonnchaidh) </small> |align="center"| Domnall mac Donnchada |align="center"| Seun van Duncan I |align="center"|1093–1097 |align="center"|<small>Rí Alban</small> |align="center"| Bán, <br /><small>"Die Regverdige"</small> |- |align="center"|[[Lêer:Duncan II, King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Duncan II'''<br /><small>(Donnchadh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Donnchad mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1094 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:King Edgar of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Edgar'''<br /><small>(Eagar mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Étgar mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1097–1107 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Probus, <br /><small>"Die Dappere"<ref>Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, bl. 141.</ref></small> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander I (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander I'''<br /><small>(Alasdair mac Mhaoil Chaluim)</small> |align="center"| Alaxandair mac Maíl Choluim |align="center"|Seun van Malcolm III |align="center"|1107–1124 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:DavidIofScotland.jpg|100px]] |align="center"|'''David I'''<br /><small>(Dàibhidh mac Mhaoil Chaluim) </small> |align="center"| Dabíd mac Maíl Choluim |align="center"| Seun van Malcolm III |align="center"|1124–1153 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Malcolm iv.jpg|100px]] |align="center"|'''Malcolm IV'''<br /><small>(Maol Chaluim mac Eanraig) </small> |align="center"| Máel Coluim mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1153–1165 |align="center"|<small>Rí Alban/ Rex Scottorum</small> |align="center"| Virgo, <br /><small>"Die Maagd"</small><br />-<br />Cenn Mór, <br /><small>"Groot Hoofman"</small><ref name="Great Chief" /> |- |align="center"|[[Lêer:William the Lion portrait.jpg|100px]] |align="center"|'''William I'''<br /><small>(Uilleam mac Eanraig) </small> |align="center"| Uilliam mac Eanric |align="center"| Kleinseun van David I |align="center"|1165–1214 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"|"Die Leeu"<br />-<br />Garbh, <br /><small>"Die Rowwe"</small><ref>Annals of Ulster, s.a. 1214.6; Annals of Loch Cé, s.a. 1213.10.</ref> |- |align="center"|[[Lêer:Alexander II (Alba) i.JPG|100px]] |align="center"|'''Alexander II'''<br /><small>(Alasdair mac Uilleim) </small> |align="center"| Alaxandair mac Uilliam |align="center"| Seun van William I |align="center"|1214–1249 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |- |align="center"|[[Lêer:Alexander III, King of Scots.jpg|100px]] |align="center"|'''Alexander III'''<br /><small>(Alasdair mac Alasdair) </small> |align="center"| Alaxandair mac Alaxandair |align="center"| Seun van Alexander II |align="center"|1249–1286 |align="center"|<small>Rí Alban / Rex Scottorum</small> |align="center"| |} === Huis van Sverre (1286–1290) === {{Hoofartikel|Huis van Sverre}} Die laaste koning van die Huis van Dunkeld was Alexander III. Hy en sy vrou het twee seuns en ’n dogter gehad. Teen 1286 was sy seuns dood en sy dogter, Margaret, het ’n dogter by Erik II van Noorweë gehad, ook Margaret. Sy dogter is egter daarna dood. Alexander het weer getrou, maar vroeg in 1286 is hy in ’n ongeluk dood. Sy tweede vrou, Yolande van Dreux, was swanger, maar teen November 1286 is alle hoop laat vaar dat haar kind lewend gebore sou word. Die Bewaarders van Skotland het toe Alexander se driejarige kleindogter, Margaret van Noorweë, in die Verdrag van Salisbury as koningin van Skotland aangewys. Sy het tot in 1290 in Noorweë gebly en is toe na Engeland gestuur. Sy is egter op die vaart oorlede en het nooit haar voet op Skotse grond gesit nie. Sy word dus soms nie as koningin erken nie. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Huwelik !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Margaret, Maid of Norway imaginary.jpg|100px]] |align="center"|'''Margaret''' |align="center"| Kleindogter van Alexander III <br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks April 1283, <br />dogter van Erik II van Noorweë en Margaret van Skotland |align="center"|1286–1290 |align="center"|Ongetroud |align="center"| September/Oktober 1290 |} === Eerste tussenregering (1290–1292) === === Huis van Balliol (1292–1296) === {{Hoofartikel|Huis van Balliol}} Die dood van Margaret van Noorweë het ’n twee jaar lange tussenregering in Skotland ingelui weens ’n opvolgingskrisis. Die afstammelinge van William I was uitgesterf en daar was nie ’n duidelike erfgenaam volgens eerstegeboortereg nie. Dertien kandidate het na vore getree, onder andere John de Balliol, die agterkleinseun van William I se jonger broer David van Huntingdon, en Robert de Brus, lord van Annandale, David van Huntingdon se kleinseun. Die Skotte het [[Eduard I van Engeland]] gevra om oor ’n opvolger te beslis. Hy het dit gedoen, maar die Skotte gedwing om aan hom as opperleenheer trou te sweer. Eindelik is John de Balliol gekies; hy was ’n swak en onbekwame leier en is in 1296 gedwing om te abdikeer deur Eduard I, wat toe probeer het om Skotland by Engeland in te lyf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:SetonArmorialJohnBalliolAndWife.jpg|100px]] |align="center"|''' John Balliol''' |align="center| Agterkleinseun van David van Huntingdon, broer van William I<br /><small>(Huis van Dunkeld)</small> |align="center"| Omstreeks 1249 |align="center"|1292–1296 |align="center"| Omstreeks 25 November 1314<br />[[Frankryk]] |align="center"| ''Toom Tabard'',<br /><small>"Leë Mantel"</small> |} === Tweede tussenregering (1296–1306) === === Huis van Bruce (1306–1371) === {{Hoofartikel|Huis van Bruce}} Skotland het 10 jaar lank nie ’n eie koning gehad nie. Die Skotte het egter geweier om deur Engeland regeer te word; eers het William Wallace en, ná sy teregstelling, Robert the Bruce (die kleinseun van die 1292-aanspraakmaker Robert de Brus) teen Engeland geveg. Bruce en sy ondersteuners het ’n medeaanspraakmaker op die troon, John III Comyn, lord van Badenoch, op 10 Februarie 1306 in [[Dumfries]] vermoor. Robert is kort daarna in Scone tot koning van Skotland gekroon. Sy energie en die opvolging van die sterk Eduard I in Engeland deur sy swakker seun, Eduard II, het Skotland help bevry van Engelse heerskappy. Teen 1329 het Engeland in ’n verdrag Skotland se onafhanklikheid aanvaar. Robert se seun David het die troon as kind bestyg. Engeland het hul oorlog teen Skotland hervat en David is deur Edward Balliol, die seun van koning Jan, gedwing om te vlug. Edward het homself toe laat kroon as koning van Skotland (1332–1336) en van die Skotse grondgebied in die suide aan Engeland gegee voordat hy uitgedryf is. David het ’n groot deel van sy lewe in bannelingskap deurgebring – eers in vryheid in Frankryk en daarna in gevangenskap in Engeland; hy het eers in 1357 na Skotland teruggekeer. Hy het nie kinders gehad nie en met sy dood in 1371 het die Huis van Bruce uitgesterf. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Robert I and Isabella of Mar.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert I'''<br /><small>(Raibeart a Briuis)</small> |align="center"|Agter-agterkleinseun van David van Huntingdon (broer van William I) |align="center"|[[11 Julie]] [[1274]] |align="center"|1306–1329 |align="center"|[[7 Junie]] [[1329]], op 54 |align="center"|''the Bruce'' |- |align="center"|[[Lêer:David II of Scotland by Sylvester Harding 1797.jpg|100px]] |align="center"|'''David II'''<br /><small>(Dàibhidh Bruis)</small> |align="center"|Seun van Robert I |align="center"|[[5 Maart]] [[1324]] |align="center"|1329–1371 |align="center"|[[22 Februarie]] [[1371]], op 46 |align="center"| |} ;Betwiste aanspraakmaker '''Edward Balliol''' was die seun van koning John Balliol, wat self vier jaar lank regeer het. Nadat hy geabdikeer het, het John in Frankryk gaan woon. Terwyl David II minderjarig was, het Edward Balliol die geleentheid aangegryp om aanspraak op die troon te maak. Hy is deur die Engelse gesteun en het David se magte verslaan en homself in 1332 as koning laat kroon. Hy is gou deur Skotse magte verslaan en teruggestuur na Engeland. Met Engelse steun sou hy nog twee keer probeer om die troon oor te neem: in 1333 en 1335. Sy tydjie op die troon was elke keer kort voordat hy weer teruggestuur is Engeland toe – die laaste keer in 1336. Toe David in 1341 terugkeer uit bannelingskap, het Edward die meeste van sy steun verloor. Toe David II in 1346 in ’n geveg gevang is, het Edward nog ’n laaste poging aangewend om die troon op te eis, maar hy het min steun gehad en die veldtog het misluk. In 1356 het hy afstand gedoen van enige aanspraak op die Skotse troon. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Naam !width=15%| Dinastiese status !width=10%| Gebore !width=10%|Bewind !width=10%|Oorlede !width=15%|Bynaam |- |align="center"|[[Lêer:Edward Balliol.jpg|100px]] |align="center"|'''''Edward Balliol''''' |align="center"|Seun van ’n voormalige koning, Engelse kandidaat om die verbanne David II te vervang |align="center"|[[1283]] |align="center"|1332–1336<br /><small>(as teenstander van David II)</small> |align="center"|[[1367]] |align="center"| |} === Huis van Stewart/Stuart === ==== Stewart (1371–1567) ==== Robert the Steward ("Die Hofmeester") was ’n kleinseun van Robert I. Hy is in [[1316]] gebore en was dus ouer as sy oom, David II. Toe hy koning word, was hy dus al te oud om op ’n lewendige manier te regeer. Dit was ook die geval met sy seun, Robert III, wat lewenslange beserings opgedoen het in ’n perdry-ongeluk. Hulle is gevolg deur ’n reeks regentskappe vanweë die jong ouderdom van die opvolgers. Die Stewart-tydperk is dus gekenmerk deur tye van min aktiwiteit waarin die adellikes groot mag uitgeoefen het, gevolg deur tye waarin die monarg regeer het en waartydens hulle probeer het om die probleme op te los wat veroorsaak is deur hul jeug en die langtermynuitwerking van vorige bewinde. Om oor Skotland te regeer het al hoe moeiliker geword, terwyl die magtige adel al hoe meer onregeerbaar geword het; Jakobus I se pogings om die wanorde in die ryk te beëindig het gelei tot ’n sluipmoord op hom; [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] is in ’n siviele oorlog tussen hom en die adel, wat deur sy eie seun gelei is, dood. [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]], wat ’n streng leier was en die aristokrate onderduk het, is in die Slag van Flodden dood. Daarna is sy vrou, [[Margaret Tudor]], wat die benoemde regent vir hul jong seun, Jakobus V, was, deur die adel onttroon. Jakobus V se eie vrou, Maria van Guise, het oor Skotland regeer tydens die regentskap van haar jong dogter, [[Maria I van Skotland|Maria I]], deur die adellike faksies te verdeel en oorwin en deur Franse omkoopgeld vrylik uit te deel. Eindelik was Maria I, die dogter van Jakobus V, nie in staat om Skotland te regeer nie weens die teenstand van die adel en die onversoenlikheid van die bevolking, wat ten gunste van [[Calvinisme]] was en haar [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]] afgekeur het; sy is gedwing om te abdikeer en na Engeland te vlug. Hier is sy 18 jaar lank gevange gehou en eindelik tereggestel weens verraad teen die Engelse koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]]. Ná haar abdikasie het haar seun, wie se pa ’n junior lid van die Stewart-familie was, koning geword. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Robert and Euphemia.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert II'''<br />"Die Hofmeester"<br />(''"the Steward"'') |align="center"|Raibeart II Stiùbhairt |align="center"|Kleinseun van Robert I (eersgeboorte) |align="center"|[[2 Maart]] [[1316]] |align="center"|1371–1390 |align="center"|[[19 April]] [[1390]]<br />op 74 |- |align="center"|[[Lêer:Robert III and Annabella Drummond.jpg|100px]] |align="center"|'''Robert III'''<br />(geb. John Stewart) |align="center"|Raibeart III Stiùbhairt, ''An Righ Bhacaigh'') |align="center"|Seun van Robert II (eersgeboorte) |align="center"|Omstreeks [[1337]] |align="center"|1390–1406 |align="center"|[[4 April]] [[1406]]<br />op sowat 69 |- |align="center"|[[Lêer:King James I of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''Jakobus I'''<br />(''James I'') |align="center"|Seumas I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Robert III (eersgeboorte) |align="center"|Laat Julie [[1394]] |align="center"|1406–1437 |align="center"| [[21 Februarie]] [[1437]]<br />op sowat 42 |- |align="center"|[[Lêer:James II of Scotland 17th century.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Skotland|Jakobus II]]'''<br />(''James II'') |align="center"|Seumas II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus I (eersgeboorte) |align="center"| [[16 Oktober]] [[1430]] |align="center"|1437–1460 |align="center"|[[3 Augustus]] [[1460]]<br />op 29 |- |align="center"|[[Lêer:James III of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]]'''<br />(''James III'') |align="center"|Seumas III Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus II (eersgeboorte) |align="center"|[[10 Julie]] [[1451]] |align="center"|1460–1488 |align="center"|[[11 Junie]] [[1488]]<br />Slag van Sauchieburn<br />op 36 |- |align="center"|[[Lêer:James IV King of Scotland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]]'''<br />(''James IV'') |align="center"|Seumas IV Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus III (eersgeboorte) |align="center"|[[17 Maart]] [[1473]] |align="center"|1488–1513 |align="center"|[[9 September]] [[1513]]<br />Slag van Flodden Field, Engeland<br />op 40 |- |align="center"|[[Lêer:James V of Scotland2.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus V van Skotland|Jakobus V]]'''<br />(''James V'') |align="center"|Seumas V Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus IV (eersgeboorte) |align="center"|[[15 April]] [[1512]] |align="center"|1513–1542 |align="center"|[[14 Desember]] [[1542]]<br />Falkland-paleis, Fife<br />op 30 |- |align="center"|[[Lêer:Mary Queen of Scots Blairs Museum.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria I van Skotland|Maria I]]'''<br />(''Mary Queen of Scots'') |align="center"|Màiri Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus V (eersgeboorte) |align="center"|[[8 Desember]] [[1542]] |align="center"|1542–1567 |align="center"|[[8 Februarie]] [[1587]]<br />Fotheringhay-kasteel, Engeland<br />op 44 (tereggestel) |} ==== Stuart (1567–1651) ==== Die Stewarts van Lennox was ’n junior tak van die Stewart-familie. Hulle was nie direkte manlike afstammelinge van Robert II, die eerste Stewart koning, nie maar van sy afstammeling Alexander Stewart, 4de Hofmeester van Skotland. In die verdrag van die Auld-alliansie met Frankryk het hulle hul van na die Franse vorm, Stuart, verander. Die seun van die Graaf van Lennox, Hendrik, lord Darnley, het met Maria I van Skotland getrou en hul seun, as die eerste koning van die Lennox-tak van die Stewart-familie, het as ’n Stuart regeer. [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]] het in 1603 ook koning van Engeland en Ierland geword as Jakobus I ná die dood van sy agterkleinniggie Elizabeth I. Hoewel die twee lande onafhanklik gebly het, was die monargie hoofsaaklik in Engeland gesetel. [[Karel I van Engeland|Karel I]], Jakobus se seun, is tereggestel tydens die Engelse burgeroorlog, wat agt jaar geduur het. Die Engelse parlement het toe hul monargie afgeskaf. Die Skotte het besluit om bande met Engeland te verbreek en aangekondig Karel I se seun, [[Karel II van Engeland|Karel II]], sou koning van Skotland word. Hy het tot in 1651 regeer, waarna die weermag van [[Oliver Cromwell]] Skotland beset en Karel II in ballingskap gedryf het. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:JamesIEngland.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]]'''<br />(''James VI'') |align="center"|Seumas VI Stiùbhairt |align="center"|Seun van Maria I (eersgeboorte) |align="center"|[[19 Junie]] [[1566]] |align="center"|1567–1625 |align="center"|[[27 Maart]] [[1625]]<br />Theobalds House, Engeland<br />op 58 |- |align="center"|[[Lêer:King Charles I after original by van Dyck.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Karel I van Engeland|Karel I]]'''<br />(''Charles I'') |align="center"|Teàrlach I Stiùbhairt |align="center"|Seun van Jakobus VI (eersgeboorte) |align="center"|[[19 November]] [[1600]] |align="center"|1625–1649 |align="center"|[[30 Januarie]] [[1649]]<br />Paleis van Whitehall, [[City of Westminster|Westminster]], Engeland<br />op 48 (tereggestel) |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1649–1651 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |} === Huis van Stuart (herstel) (1660–1707) === Met die herinstelling van die monargie het die Stuarts weer konings van Skotland geword. Tydens die bewind van Karel II is die Skotse parlement egter afgeskaf en is sy broer, [[Jakobus II van Engeland|Jakobus]], aangestel as goewerneur van Skotland. Jakobus self het in 1685 koning James VII geword. Hy is egter drie jaar later weens sy Katolieke geloof uit Engeland verdryf. Sy dogter, [[Maria II van Engeland|Maria]], en haar man, [[Willem III van Engeland|Willem van Oranje]], is die troon aangebied. Hulle het saam regeer as Willem III en Maria II. ’n Poging om ’n Skotse koloniale ryk as teenvoeter vir Engeland te stig het misluk en die Skotse adellikes wat dit vir hul eie gewin gefinansier het, was daarna bankrot. In dié tyd het [[Anna van Groot-Brittanje|koningin Anna]], die dogter van Jakobus II en suster van Maria II, die troon bestyg. Sy het verskeie kinders gehad, maar het almal oorleef. Daarna was haar halfbroer, Jakobus, wat toe in bannelingskap in Frankryk gewoon het, haar erfgenaam. Die Engelse het die [[Protestantisme|Protestantse]] [[Sophia van die Palts|Sophia van Hannover]] (’n kleindogter van Jakobus VI) as erfgenaam verkies. Die Skotte, wat prins James verkies het (as ’n Stuart was hy van Skotse afkoms), het gedreig om van Engeland af weg te breek en James as koning te kies. Om die unie tussen die twee lande te bewaar, het die Engelse ’n plan beraam om Skotland en Engeland te verenig in een koninkryk, die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]], wat deur een monarg regeer word en met ’n enkele parlement. Albei nasionale parlemente het ingestem (die Skotte teensinnig). Hoewel monarge daarna steeds oor Skotland regeer het, het hulle dit in die eerste plek gedoen as monarge van Groot-Brittanje, en van 1801 af van die [[Verenigde Koninkryk]]. {|width=100% class="wikitable" !width=10%|Portret !width=15%|Afrikaanse naam <br />(Engelse naam) !width=15%|Skotse naam !width=15%|Dinastiese status !width=15%|Gebore !width=15%|Bewind !width=15%|Oorlede |- |align="center"|[[Lêer:Charles II of England.jpeg|100px]] |align="center"|'''[[Karel II van Engeland|Karel II]]'''<br />(''Charles II'') |align="center"|Teàrlach II Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"|[[29 Mei]] [[1630]] |align="center"|1660–1685 |align="center"|[[6 Februarie]] [[1685]]<br />Paleis van Whitehall, Westminster, Engeland<br />op 54 |- |align="center"|[[Lêer:James II (Gennari Benedetto).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]]'''<br />(''James VII'') |align="center"|Seumas VII Stiùbhairt |align="center"|Seun van Karel I (eersgeboorte) |align="center"| [[14 Oktober]] [[1633]] |align="center"|1685–1688 |align="center"|[[16 September]] [[1701]]<br />Château de Saint-Germain-en-Laye, Frankryk<br />op 67 |- |align="center"|[[Lêer:Mary II - Kneller 1690.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Maria II van Engeland|Maria II]]'''<br />(''Mary II'') |align="center"|Màiri II Stiùbhairt |align="center"|Kleindogter van Karel I<br />(troon aangebied deur die parlement) |align="center"|[[30 April]] [[1662]]<br /> as dogter van Jakobus VII |align="center"|1689–1694 |align="center"| [[28 Desember]] [[1694]]<br />[[Kensington-paleis]], Engeland<br />op 32 |- |align="center"|[[Lêer:King William III of England, (1650-1702) (lighter).jpg|100px]] |align="center"|'''[[Willem III van Engeland|Willem III]]'''<br />(''William III'') |align="center"|Uilleam Orains<br />("Willem van Oranje") |align="center"| |align="center"|[[4 November]] [[1650]] |align="center"|1689–1702 |align="center"|[[8 Maart]] [[1702]]<br />Kensington-paleis<br />op 51 |- |align="center"|[[Lêer:Dahl, Michael - Queen Anne - NPG 6187.jpg|100px]] |align="center"|'''[[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]'''<br />(''Anne'') |align="center"|Anna Stiùbhairt |align="center"|Dogter van Jakobus VII |align="center"|[[6 Februarie]] [[1665]] |align="center"|1702–1707 <br /><small>Koningin van Groot-Brittanje en Ierland<br />1707–1714</small> |align="center"|[[1 Augustus]] [[1714]]<br />Kensington-paleis<br />op 49 |} == Jakobitiese aanspraakmakers == Jakobus VII het bly aanspraak maak op die troon van Skotland, Engeland en Ierland. Toe hy in 1701 sterf, het sy seun, Jakobus, vir die res van sy lewe ’n aanspraakmaker geword en homself Jakobus VIII van Skotland en III van Engeland en Ierland genoem, selfs nadat Engeland en Skotland saam Groot-Brittanje geword het. In 1715, ’n jaar ná die dood van sy halfsuster, koningin Anna, en die troonbestyging van hul neef [[George I van Groot-Brittanje|George van Hannover]], het Jakobus in Skotland aangekom en die troon probeer opeis. Hy het misluk en moes noodgedwonge terug Europa toe vlug. ’n Tweede poging deur sy seun, Karel, namens sy pa het ook misluk. Albei Jakobus se kinders is sonder erfgename dood. * Jakobus VIII (Seumas VIII), ook bekend as "Die Ou Aanspraakmaker", seun van Jakobus VII – van 1701 tot met sy dood in 1766. * Karel III (Teàrlach III), ook bekend as "Die Jong Aanspraakmaker" en dikwels ''Bonnie Prince Charlie'' genoem, seun van Jakobus VIII – 1766 tot met sy dood in 1788 (sonder kinders). * Hendrik I (Eanraig I), broer van Karel III en seun van Jakobus VIII – 1788 tot met sy dood in 1807 (ongetroud). Ná 1807 het die Jakobitiese aanspraakmaking gegaan na die [[Huis van Savoje]] (1807–1840), daarna die [[Modena]]-tak van die [[Habsburg|Huis van Habsburg-Lorraine]] (1840–1919) en eindelik die [[Huis van Wittelsbach]] (sedert 1919). Die huidige erfgenaam is Franz, die Hertog van [[Beiere]]. Nie hy of enige van sy voorgangers het die troon probeer opeis nie. == Sien ook == * [[Lys van monarge van Brittanje]] * [[Lys van monarge van Engeland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History: AD 500–1286'', 2 Vols, (Edinburg, 1922) * {{citation |last=Broun |first=Dauvit |title=Scottish Independence and the Idea of Britain. From the Picts to Alexander III. |publisher=Edinburgh University Press |year=2007 |isbn=978-0-7486-2360-0 }} * Hudson, Benjamin T., ''Kings of Celtic Scotland'', (Westport, 1994) * Skene, W.F. (red.), ''Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots and other Early Memorials of Scottish History'', (Edinburg, 1867) [[Kategorie:Skotse monarge| ]] arm6xk6jnyyihcrlw1xytby3em3ktql 0 118773 2976910 2863575 2026-10-08T23:35:51Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976910 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Kenneth MacAlpin |titel = Koning van die Pikte |beeld = [[Lêer:History-kenneth.jpg|border|200px]] |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = [[843]] – [[13 Februarie]] [[858]] |kroning = |inhuldiging = |volle naam = Cináed mac Ailpín |andertitels = |geboortedatum = [[810]] |geboorteplek = Iona, [[Skotland]] |doop = |sterftedatum = {{Sterftedatum|858|2|13}} |sterfteplek = Skotland |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = Drest X |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Donald I]] |koningin = |gade = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |kinders = |vader = Alpín mac Echdach |moeder = }} '''Cináed mac Ailpín''' ([[Skots-Gaelies]]: ''Coinneach mac Ailpein''), algemeen bekend as '''Kenneth MacAlpin''' en op die meeste koningslyste aangedui as '''Kenneth I'''; [[810]] – [[13 Februarie]] [[858]]) was ’n koning van die [[Pikte]] wat volgens Skotse [[mite]]s die eerste koning van [[Skotland]] was. Hy het dus ná sy dood ook bekend geraak onder die bynaam ''An Ferbasach'', "Die Veroweraar".<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 83.</ref> Die dinastie wat vir die grootste deel van die [[Middeleeue]] oor Skotland regeer het, het van hom afgestam. == Betwiste koningskap == Die mite oor Kenneth, veroweraar van die Pikte en stigter van die [[Koninkryk Alba]], het ontstaan ’n paar eeue ná die regte Kenneth se dood. Tydens die bewind van [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]], toe die Kronieke van die Konings van Alba saamgestel is, is geskryf: {{quote|So Kinadius son of Alpinus, first of the Scots, ruled this Pictland prosperously for 16 years. Pictland was named after the Picts, whom, as we have said, Kinadius destroyed. ... Two years before he came to Pictland, he had received the kingdom of [[Dál Riata]].}} In die 15de eeu het Andrew van Wyntoun se ''Orygynale Cronykil of Scotland'', ’n geskiedenis in rymvorm, die volgende tot die kronieke se weergawe bygevoeg: {{quote|Quhen Alpyne this kyng was dede, He left a sowne wes cal'd Kyned,<br/>Dowchty man he wes and stout, All the Peychtis he put out.<br/>Gret bataylis than dyd he, To pwt in freedom his cuntre!}} Toe die humanis George Buchanan, wat nie baie geloofwaardig was nie, sy geskiedenis ''Rerum Scoticarum Historia'' in die 1570's geskryf het, is baie sensasionale besonderhede by die storie gelas. Buchanan het ’n voorval genoem waartydens Kenneth se pa deur die Pikte vermoor is; Kenneth het toe sy dood gewreek en die Pikte verower. Historici van die 19de eeu soos William Forbes Skene het die vroeë Skotse geskiedenis akkurater weergegee, terwyl [[Kelte|Keltoloë]] soos Whitley Stokes en Kuno Meyer krities na Walliese en Ierse bronne gekyk het. Baie van die misleidende besonderhede is uit geleerdes se weergawe van die geskiedenis verwyder, al het dit deel van die mites gebly. Eerder as dat Kenneth die Pikte verower het, het die idee ontstaan dat hy deur sy Piktiese ma die troon geërf het. Dit word deur [[Bede]] genoem en is blykbaar die enigste manier om sin te maak van die Lys van die Konings van die Pikte wat in die Piktiese Kronieke genoem word. Daarvolgens was Kenneth ’n [[Gael]] en die koning van [[Dál Riata]]. Latere historici het dele van die verhaal soos deur Skene en daaropvolgende historici uiteengesit, verwerp terwyl hulle ander dele aanvaar het. Die kenner van die Middeleeue Alex Woolf het in 2004 in ’n onderhoud met die koerant ''The Scotsman'' gesê die mite van Kenneth wat die Pikte verower het, het omstreeks 1210, 1220 ontstaan. "Daar is eintlik geen aanduiding dat hy Skots was nie. As jy na bronne uit dié tyd kyk, was daar nog vier Piktiese konings ná hom. Hy is dus die vyfde laaste Piktiese koning, eerder as die eerste Skotse koning."<ref>Johnston, Ian. [http://thescotsman.scotsman.com/index.cfm?id=1149902004 "First king of the Scots? Actually he was a Pict"].''The Scotsman'', 2 Oktober 2004.</ref> Baie ander historici het met Woolf saamgestem, soos Foster,<ref>Foster, ''Picts, Gaels and Scots'', pp. 107–108</ref> Broun<ref>Broun, "Kenneth mac Alpin"</ref> Forsyth<ref>Forsyth, "Scotland to 1100", pp. 28–32</ref> en Duncan<ref>Duncan, ''Kingship of the Scots'', pp. 8–10</ref> Dit lyk dus of die huidige konsensus is dat die koningskappe van die Gaele en Pikte geleidelik vermeng het.<ref>Volgens Herbert, ''Rí Éirenn, Rí Alban, kingship and identity in the ninth and tenth centuries'', p. 71.</ref> Dit het begin by Kenneth en was voltooi teen die bewind van [[Constantine II van Skotland|Constantine II]]. Dit het daartoe gelei dat die titel "koning van die Pikte" verander het in "koning van Alba". == Lewe == Kenneth se oorsprong is onduidelik, so ook enige verbintenisse met ander konings van die Pikte en Dál Riata. Uit ’n manuskrip van omstreeks 1130 blyk dit hy is ’n afstammeling van [[Malcolm II van Skotland]]. Middeleeuse stambome is nie baie betroubaar nie, maar baie historici aanvaar hy het afgestam van koning Cenél nGabráin van Dál Riata, of ten minste van ’n minder belangrike familie van dié koninkryk. Sy opkoms as koning hou waarskynlik verband met die einde van die vorige dinastie, wat twee tot vier geslagte lank oor Piktland regeer het. Dit was ná die dood van koning Uen, die seun van Óengus van Piktland, sy broer Bran, [[Áed]] mac Boanta en ander wat in 839 teen die [[Wikings]] geveg het. Dit lyk of die opvolgingskrisis wat toe ontstaan het, as die Piktiese Koningslys betroubaar is, minstens vier aanspraakmakers op die troon opgelewer het. Kenneth se bewind het in 843 begin, maar dit was waarskynlik eers teen 848 dat hy die laaste van sy teenstanders oorwin en sy mag gevestig het. Die Piktiese Koningslys noem hy was twee jaar lank koning van Dál Riata voordat hy in 843 koning van die Pikte geword het, maar dit word nie algemeen aanvaar nie. Volgens die Kronieke van die Konings van Alba het Kenneth die Sakse ses keer aangeval, Melrose verower en Dunbar afgebrand; daar word ook genoem die Wikings het Piktland tot ver in die binneland verwoes.<ref>Oor Dál Riata, sien Broun, "Kenneth mac Alpin"; Foster, ''Picts, Gaels and Scots'', pp. 111–112.</ref> Tydens Kenneth se bewind was daar ook ’n toename van Nore aan die buitewyke van moderne Skotland. Shetland, Orkney, Caithness, Sutherland, die [[Buite-Hebride]] en die [[eiland Man]] het bewoon geraak; die bande tussen Kenneth se koninkryk en [[Ierland]] het verswak en dié met [[Engeland|Suid-Engeland]] en die vasteland is feitlik verbreek. In die lig hiervan moes Kenneth en sy opvolgers noodgedwonge hul posisie in hul koninkryk konsolideer, en die vereniging van die Pikte en die Gaele, wat reeds verskeie eeue lank gevorder het, is so bespoedig. Teen die tyd van [[Donald II]] is die konings nie meer koning van die Gaele of van die Skotte genoem nie, maar van Alba.<ref>Lynch, Michael, ''A New History of Scotland''</ref> == Dood en nageslag == Kenneth is op 13 Februarie 858 aan ’n gewas dood, moontlik naby [[Scone, Perth and Kinross|Scone]]. Die annale berig oor die dood van die "koning van die Pikte", nie die "koning van Alba" nie. Laasgenoemde is eers gebruik in die tyd van Kenneth se kleinseuns, Donald II (Domnall mac Causantín) en Constantine II (Constantín mac Áeda). Die ''Fragmentary Annals of Ireland'' haal ’n gedig aan waarin Kenneth se dood betreur word:<blockquote>Because Cináed with many troops lives no longer<br/>there is weeping in every house;<br/>there is no king of his worth under heaven<br/>as far as the borders of Rome.<ref>''Fragmentary Annals of Ireland'', FA 285.</ref></blockquote> Kenneth het minstens twee seuns agtergelaat, Constantine I en Áed, wat albei later koning geword het, asook minstens twee dogters. Een was getroud met Run, koning van die Koninkryk Strathclyde; uit dié huwelik is koning [[Eochaid]] van Skotland gebore. Die ander een het met twee belangrike Ierse konings getrou: Aed Finliath van die Cenél nEógain en Flann Sinna van Clann Cholmáin. As die vrou en ma van konings het die Annale van Ulster oor haar dood in 913 berig – buitengewoon in die mansgesentreerde kronieke van dié tyd. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{Refbegin|3}} * John Bannerman, "The Scottish Takeover of Pictland" in Dauvit Broun & Thomas Owen Clancy (eds.) ''Spes Scotorum: Hope of Scots. Saint Columba, Iona and Scotland.'' T & T Clark, Edinburgh, 1999. {{ISBN|0-567-08682-8}} * Dauvit Broun, "Kenneth mac Alpin" in Michael Lynch (red.) ''The Oxford Companion to Scottish History.'' Oxford: Oxford UP, {{ISBN|0-19-211696-7}} * Dauvit Broun, "Pictish Kings 761–839: Integration with {{lang|gd|Dál Riata}} or Separate Development" in Sally Foster (red.) ''The St Andrews Sarcophagus'' Dublin: Four Courts Press, {{ISBN|1-85182-414-6}} * Dauvit Broun, "Dunkeld and the origins of Scottish Identity" in Dauvit Broun and Thomas Owen Clancy (eds), op. cit. * Thomas Owen Clancy, "{{lang|gd|Caustantín}} son of Fergus" in Lynch (red.), op. cit. * A.A.M. Duncan, ''The Kingship of the Scots 842–1292: Succession and Independence.'' Edinburgh: Edinburgh University Press, 2002. {{ISBN|0-7486-1626-8}} * Katherine Forsyth, "Scotland to 1100" in Jenny Wormald (red.) ''Scotland: A History.'' Oxford: Oxford UP, {{ISBN|0-19-820615-1}} * Sally Foster, ''Picts, Gaels and Scots: Early Historic Scotland.'' London: Batsford, {{ISBN|0-7134-8874-3}} * Máire Herbert, "''{{lang|gd|Ri Éirenn, Ri Alban}}'': kingship and identity in the ninth and tenth centuries" in Simon Taylor (red.), ''Kings, clerics and chronicles in Scotland 500–1297.'' Dublin: Fourt Courts Press, {{ISBN|1-85182-516-9}} * Michael A. O'Brien (red.) met inl. deur John V. Kelleher, ''{{lang|la|Corpus genealogiarum Hiberniae}}''. Dublin Institute for Advanced Studies. 1976. / partial digital edition: Donnchadh Ó Corráin (red.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]. University College, Cork: [http://celt.ucc.ie/ Corpus of Electronic Texts]. 1997. * {{lang|gd|Donnchadh Ó Corráin}}, "Vikings in Ireland and Scotland in the ninth century" in ''Peritia'' 12 (1998), pp.&nbsp;296–339. [http://www.ucc.ie/celt/Vikings%20in%20Scotland%20and%20Ireland.pdf Etext (pdf)] * Alex Woolf, "Constantine II" in Lynch (red.), op. cit. * Alex Woolf, "Kingdom of the Isles" in Lynch (red.), op. cit. *''Sien ook '''"Eksterne skakels"'''.'' {{Refend}} == Eksterne skakels == *[http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html Annale van Ulster, deel 1, by CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html vertaal]) *[http://www.readbookonline.net/readOnLine/2026/ ’n Gedig deur Robert Louis Stevenson – Heather Ale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031103212433/http://www.readbookonline.net/readOnLine/2026/ |date= 3 November 2003 }} *[http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html Annale van Tigernach, by CELT] (geen vertaling beskikbaar) *[http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/index.html Annale van die Vier Meesters, deel 1, by CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/index.html vertaal]) *[http://www.ucc.ie/celt/published/G100028/text002.html Duan Albanach, by CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100028/text002.html vertaal]) *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Kenneth MacAlpin|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 810]] [[Kategorie:Huis van Alpin]] [[Kategorie:Sterftes in 858]] 7gp69wrwqsg2glaj0o3pbock3lxzn56 0 118788 2976911 2856622 2026-10-08T23:36:24Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976911 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Donald I |titel = Koning van die Pikte |beeld = [[Lêer:Donald MacAlpin.jpg|border|170px]] |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = [[858]]–[[13 April]] [[862]] |volle naam = Domnall mac Ailpín |andertitels = |geboortedatum = [[812]] |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = 13 April 862 |sterfteplek = |begraweplek = [[Binne-Hebride|Iona]] |begrafnisdatum = |voorganger = [[Kenneth MacAlpin|Kenneth I]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]] |kinders = [[Giric]] ? |vader = Alpín mac Echdach |moeder = }} '''Domnall mac Ailpín''' ([[Skots-Gaelies]]: ''Dòmhnall mac Ailpein'', ook bekend as '''Donald MacAlpin''' en op die meeste koninglyste aangedui as '''Donald I'''; [[812]] &ndash; [[13 April]] [[862]]) was van [[858]] tot met sy dood in 862 koning van die [[Pikte]]. Hy het sy broer, [[Kenneth MacAlpin|Kenneth I]], opgevolg. == Bewind == Volgens die Kronieke van die Konings van Alba het Domnall vier jaar lank regeer, wat ooreenstem met die Annale van Ulster, waarvolgens hy sy broer met dié se dood in Februarie 858 opgevolg het en self in April 862 dood is.<ref>Annale van Ulster, s.a. 858 & 862.</ref> Volgens die Kronieke van Melrose was Domnall "in oorlogstyd ’n sterk soldaat ... daar word gesê hy is by [[Scone, Perth and Kinross|Scone]] in ’n sluipmoordaanval dood."<ref>Anderson, ''ESSH'', p. 291.</ref> Geen ander bron noem dat Domnall ’n gewelddadige dood gesterf het nie. Domnall het vermoedelik nie kinders gehad nie, hoewel al voorgestel is dat [[Giric]] sy seun was en dat dié se [[patroniem]] ''mac Domnaill'' was eerder as die algemeen aanvaarde ''mac Dúngail''.<ref>Smyth, p. 187.</ref> Dit word egter nie algemeen geglo nie.<ref>Vergelyk Duncan, p. 11ff.</ref> Domnall is by die paleis van Cinnbelachoir of by Rathinveralmond dood. Die ligging van albei plekke is onbekend, maar dit was dalk dieselfde plek en vermoedelik naby die samevloei van die Almond- en die Tay-rivier, naby Scone.<ref>Anderson, ''ESSH'', p. 291; Duncan, pp. 10&ndash;11.</ref> Hy is op die eiland [[Binne-Hebride|Iona]] begrawe. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == {{refbegin}} * Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286'', volume 1. Herdruk met korreksies. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}} * Duncan, A.A.M., ''The Kingship of the Scots 842&ndash;1292: Succession and Independence.'' Edinburg: Edinburgh University Press, 2002. {{ISBN|0-7486-1626-8}} * Smyth, Alfred P., ''Warlords and Holy Men: Scotland AD 80&ndash;1000.'' Edinburg: Edinburgh University Press, 1984. {{ISBN|0-7486-0100-7}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html Annale van Ulster, deel 1, by CELT] * [http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Konings van Alba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html |date= 6 Junie 2007 }} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Domnall mac Ailpín|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 812]] [[Kategorie:Huis van Alpin]] [[Kategorie:Sterftes in 862]] 45fyl4hm119dflpzayiu12y344qkt3x 0 118792 2976912 2910402 2026-10-08T23:36:53Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976912 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Konstantyn I |titel = Koning van die Pikte |beeld = [[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|border|200px]] |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 862–877 |volle naam = Causantín mac Cináeda |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 836 |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = [[877]] |sterfteplek = |begraweplek = [[Binne-Hebride|Iona]] |begrafnisdatum = |voorganger = [[Donald I]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Áed]] |kinders = [[Donald II]] |vader = [[Kenneth I]] |moeder = }} '''Causantín mac Cináeda''' ([[Skots-Gaelies]]: ''Còiseam mac Choinnich''; omstreeks 836 – 877) ook bekend as '''Konstantyn I''', was die seun van [[Kenneth MacAlpin]] en het sy oom [[Donald I]] op 13 April 862 opgevolg as koning van die [[Pikte]]. Dit is waarskynlik dat die [[Wikings]] wat in [[Ierland]], [[Northumbrië]] en Noord-[[Brittanje]] gestasioneer was, meer bedrywig tydens Konstantyn se bewind was. Hy is dood tydens een so ’n inval. == Bronne == Min rekords oor die Noord-Brittanje van die 9de eeu het behoue gebly. Die hoofbron van inligting is die Kronieke van die Konings van Alba, wat nes ander bronne van dié tyd nie baie betroubaar is nie. Die lys van Piktiese konings eindig met die naam van Konstantyn, wat beskou word as die 17de en laaste koning van die Pikte.<ref>Broun, ''Irish Identity'', p. 168–169; Anderson, ''Kings and Kingship'', p. 78</ref> == Amlaíb en Ímar == Dit lyk of die Wikings se bedrywighede in Noord-Brittanje ’n hoogtepunt tysens Konstantyn se bewind bereik het. Wikingleërs is gelei deur ’n klein groep mans wat familie was. Twee van hulle wat deur verskeie bronne genoem word, is Ívarr (Ímar in Ierse bronne), wat bedrywig was van [[Oos-Anglië]] tot Ierland, en Amlaíb (of Óláfr). Ook ander wat aan hulle verwant was, word in bronne genoem wat behoue gebly het.<ref name="down">Downham, Woolf.</ref> Wikingbedrywighede in Brittanje het in 865 toegeneem toe ’n groep in Oos-Anglië land. Nadat hulle heffings van die Oos-Angliese koning geëis het, het hulle noord getrek en [[York]], hoofstad van die Northumbriërs, oorgeneem.<ref name="down" /> Twee moontlike toekomstige konings is dood in ’n aanval op die Wikings, moontlik op 21 Maart 867. Ecgberht het daarna koning van Northumbrië geword.<ref>Downham, Higham, Woolf.</ref> Hul volgende teiken was [[Mercië]], waar koning Burgred hulle verdryf het met behulp van sy swaer, koning [[Ethelred van Wessex]].<ref>Keynes ...</ref> Terwyl groepe Wikings Oos-Anglië, Mercië en Northumbrië aangeval het, was ander Wikingleërs in die verre noorde bedrywig. Amlaíb en Auisle (Ásl of Auðgísl), wat glo sy broer was, het ’n leër na Piktland gelei waar hulle in 866 heffings geëis en gevangenes geneem het. Latere bronne waarvan die betroubaarheid nie seker is nie, lui dat Auisle in 867 deur Amlaíb doodgemaak is in ’n geskil oor laasgenoemde se vrou. Amlaíb verdwyn ná sy terugkeer na Ierland in 871 uit dié land se annale. Volgens die Kronieke van die Konings van Alba het Konstantyn hom in óf 871 óf 872 doodgemaak toe hy terugkeer om nog heffings te eis.<ref>Woolf, Downham.</ref> Ímar is in 873 dood.<ref>Woolf, Downham, AU 873.3</ref> == Einde van die Piktiese koninkryk == In 875 het die Kronieke en die Annale van Ulster berig oor nog ’n Wikingaanval in Piktland waarin talle Pikte doodgemaak is. In 877 is Konstantyn gevang en tereggestel (of miskien in ’n geveg gedood) nadat hy weer die Wikings teengestaan het.<ref>Raymond Lamont-Brown, ''St Andrews: City by the Northern Sea'' (Edinburg: Berlinn, 2006), 9.</ref> Hoewel daar konsensus is oor die tyd en algemene manier van sy dood, is dit nie duidelik waar dit gebeur het nie. Verskeie plekke word in geskrifte genoem. Konstantyn is op [[Binne-Hebride|Iona]] begrawe. Sy seun Donald II en dié se afstammelinge is die hooflyn van die konings van Alba en later Skotland. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == {{Refbegin|2}} *{{citation |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster, AD 431–1201 |accessdate=2007-10-02 |year=2003 |work= |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} *{{citation |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100016/ |title=Chronicon Scotorum |accessdate=2007-10-29 |year=2003 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} *{{citation |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100028/ |title=Lebor Bretnach (The Irish version of the Historia Britonum of Nennius) |accessdate=2008-10-04 |year=2002 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} *{{citation |last=Anderson |first=Alan Orr |title=Early Sources of Scottish History A.D. 500 to 1286 |volume=I |year=1990 |edition=2nd |publisher=Paul Watkins |location=Stamford |isbn=1-871615-03-8}} *{{citation |last=Bannerman |first=John |contribution =The Scottish Takeover of Pictland and the relics of Columba |editor-last=Broun |editor-first=Dauvit |editor2-last=Clancy |editor2-first=Thomas Owen |title=Spes Scotorum: Hope of Scots. Saint Columba, Iona and Scotland |location=Edinburgh |publisher=T. & T. Clark |year=1999 |isbn=0-567-08682-8 |pages=71–94 }} * {{citation |last=Downham |first=Clare |title=Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to A.D. 1014 |location=Edinburgh |publisher=Dunedin |year=2007 |isbn=978-1-903765-89-0 }} *{{citation |last=Higham |first=N. J. |title=The Kingdom of Northumbria AD 350–1100 |year=1993 |publisher=Sutton |location=Stroud |isbn=0-86299-730-5}} *{{citation |last=Smyth |first=Alfred P. |title=Warlords and Holy Men: Scotland AD 80–1000 |year=1984 |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh |isbn=0-7486-0100-7}} *{{citation |last=Woolf |first=Alex |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |year=2007 |series=The New Edinburgh History of Scotland |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh |volume=2 |isbn=978-0-7486-1234-5}} {{Refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html Annale van Ulster, deel 1, by CELT] * [http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Konings van Alba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html |date= 6 Junie 2007 }} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Causantín mac Cináeda|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 836]] [[Kategorie:Huis van Alpin]] [[Kategorie:Sterftes in 877]] l1eil6l00rprde32mr3801tl7hz9t5a 0 118796 2976913 2472426 2026-10-08T23:37:51Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976913 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Áed |titel = Koning van Skotland |beeld = [[Lêer:Áed, king of Scots.jpg|border|170px]] |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 877–878 |kroning = |inhuldiging = |volle naam = Áed mac Cináeda |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 840 |geboorteplek = |sterftedatum = 878 |sterfteplek = [[Skotland]] |begraweplek = [[Binne-Hebride|Iona]] |begrafnisdatum = |voorganger = [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Giric]] |vader = [[Kenneth I]] |moeder = }} '''Áed''' (volle naam: '''Áed mac Cináeda'''; omstreeks 840-878) was ’n seun van [[Kenneth MacAlpin]]. Hy het in [[877]] koning van [[Skotland]] geword toe hy sy broer [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]] opvolg. Sy bynaam was "Wit Blom" of "Wit Voet". == Bronne == Baie min is oor Áed bekend. Volgens die Kronieke van die Konings van Alba was hy ’n jaar lank koning waarin niks merkwaardigs gebeur het nie en is hy by Nrurim verslaan. Nrurim word egter nie geïdentifiseer nie. In Andrew van Wyntoun se ''Orygynale Cronykil of Scotland'' word ’n effens langer weergawe van Áed se bewind aangetref. Daarvolgens is hy ná ’n bewind van ’n jaar deur sy opvolger, [[Giric]], in Strathallan vermoor. Ander koningslyste is van dieselfde mening. Áed se seun [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] het in 900 koning geword. Die idee dat Donald II van Strathclyde ’n seun van hom was, geskoei op ’n verwarrende inskrywing in die Kronieke van die Konings van Alba, word betwis. == Eksterne skakels == *[http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Konings van Alba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html |date= 6 Junie 2007 }} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Áed mac Cináeda|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Aed}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] [[Kategorie:Sterftes in 878]] 2mz2nhi4dqowwncbslzi83mxg7uw5a4 0 118838 2976914 2859706 2026-10-08T23:38:22Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976914 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Giric |titel = Koning van Skotland |beeld = [[Lêer:Gregorius the Great or Giric of Scotland.jpg|border|170px]] |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 878-889 |kroning = |inhuldiging = |volle naam = Giric mac Dungail |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 832 |geboorteplek = |sterftedatum = Ná 889 |sterfteplek = |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Áed]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Donald II]] |vader = [[Donald I]] |moeder = }} '''Giric''' (volle naam: '''Giric mac Dúngail'''; [[Skots-Gaelies]]: ''Griogair mac Dhunghail''; omstreeks [[832]]-[[889]]) was van 878 tot 889 koning van [[Skotland]]. Hy het saam met sy broers- of pleegkind [[Eochaid]] regeer. Sy bynaam was '''Mac Rath''' ("Seun van Geluk").<ref name="Skene"> Skene, W.F. (red.), ''Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots and other Early Memorials of Scottish History'', (Edinburg, 1867)</ref> Sekere Skotse kroniekskrywers het hom "Gregorius die Grote" genoem en vertel hy het die helfte van [[Engeland]] en ook [[Ierland]] verower. Ierse annale en Angel-Saksiese geskrifte noem hom egter nie. == Lewe == Die verwantskap tussen Giric en Eochaid is nie heeltemal duidelik nie. Eochaid word soms Giric se broers- of pleegkind genoem, en soms sy neef of kleinneef.<ref>{{cite web |title=Eochaid and Giric |url=http://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/monarchs/eochaidgiric.html |website=Undiscovered Scotland |access-date=9 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719000129/https://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/monarchs/eochaidgiric.html |archive-date=19 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Eochaid kon nie koning word nie omdat hy deur die vroulike lyn van die Skotse konings afgestam het. Hy het blykbaar met Giric, seun van koning [[Donald I]], saamgespan om koning [[Áed]] te vermoor. Giric het Eochaid daarna gedwing om sy heerskappy met hom te deel.<ref name="Scot24">Ross, Stewart: ''Monarchs of Scotland.'' Lochar Publishing, 1990. {{ISBN|0-948403-38-1}}, S. 24</ref> Min is bekend oor die lewe en bewind van Giric en die feite wat wel bekend is, is teenstrydig. Die enigste sekere inligting is dat hy tydens ’n veldslag deur sy broerskind Donald gedood is.<ref name="Scot24"/> Donald het Eochaid daarna verban en die troon bestyg as [[Donald II]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/SCOTLAND.htm#_Toc253996176 Biografie op ''www.fmg.ac''] *[https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Konings van Alba] [[Kategorie:Huis van Alpin]] [[Kategorie:Sterftes in 889]] bv8eomq8bnaokjrb7yfcogpoz0t5zcy 0 118841 2976901 2472650 2026-10-08T23:21:23Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Donald II]] na [[Donald II van Skotland]] geskuif 2472650 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Donald II |titel = Koning van [[Koninkryk Alba|Alba]] |beeld = [[Beeld:Domnall Dásachtach.jpg|200px]] |byskrif = ’n 18de-eeuse voorstelling van Donald II. |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 889-900 |kroning = |inhuldiging = |volle naam = Domnall mac Causantín |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 860 |geboorteplek = |sterftedatum = 900 |sterfteplek = |begraweplek = [[Binne-Hebride|Iona]] |begrafnisdatum = |voorganger = [[Giric]] |kinders = [[Malcolm I van Skotland|Malcolm I]] |opvolgertipe = |opvolger = [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] |vader = [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]] |moeder = }} '''Domnall mac Causantín''' ([[Skots-Gaelies]]: ''Dòmhnall mac Chòiseim''; omstreeks 860-900), bekend as '''Donald II''', was in die laat [[9de eeu]] koning van [[Koninkryk Alba|Alba]]. Hy was die seun van [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]] en het die bynaam '''Dásachtach''', "die Waansinnige ", gehad.<ref>''ESSH'', p. 358; Kelly, ''Early Irish Law'', pp. 92&ndash;93 & 308: "The ''dásachtach'' is the person with manic symptoms who is liable to behave in a violent and destructive manner." The ''dásachtach'' is not responsible for his actions. The same word is used of enraged cattle.</ref> == Lewe == Donald het die troon bestyg ná die dood of afsetting van [[Giric]]; die datum is nie heeltemal seker nie, maar dit was omstreeks 889. Volgens die Kronieke van die Koning van Alba was hy 11 jaar lank koning, van 889 tot 900. Die [[Nordiërs]] het [[Pikte|Piktland]] in dié tyd verwoes. Tydens sy bewind het ’n veldslag plaasgevind tussen Dene en Skotte by Innisibsolian, wat die Skotte gewen het. Donald is by Opidum Fother (die moderne [[Dunnottar]]) gedood.<ref>''ESSH'', pp. 395&ndash;397.</ref> Sommige glo hy is deur [[Gaele]] vermoor, eerder as Nordiërs, terwyl ander berig hy is by Forres dood.<ref>''ESSH'', pp. 395&ndash;398.</ref> Hy is op die eiland Iona, [[Binne-Hebride]], begrawe. Die Kronieke van die Konings van Alba plaas Donald net voor sy neef Konstantyn II. Sy seun, Malcolm, het later die troon bestyg as [[Malcolm I]]. == Sien ook == *[[Lys van monarge van Skotland]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Teks by University College Cork, onder meer van die Annale van Ulster, die Chronicon Scotorum en stambome] * [http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Knings van Alba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html |date= 6 Junie 2007 }} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Donald II of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 900]] 1u01yfamjt4j9gmcalqe4eqobd3034t 0 118871 2976915 2857377 2026-10-08T23:38:50Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976915 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Eochaid |titel = Koning van Skotland ''(betwis)'' |beeld = |byskrif = |dinastie = |bewind = 878-889? |volle naam = Eochaid mac Run |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 860 |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = Ná 889 |sterfteplek = |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Áed]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Donald II]] |kinders = |vader = Run, koning van Strathclyde |moeder = }} '''Eochaid''' (volle naam: '''Eochaid mac Run'''; omstreeks 860 – ná 889) was moontlik van [[878]] tot [[889]] koning van [[Skotland]]. Hy was ’n seun van Run, koning van [[Koninkryk Strathclyde|Strathclyde]], en sy ma kon ’n dogter gewees het van [[Kenneth MacAlpin]]. Hy het vermoedelik saam met [[Giric]] regeer. Bewyse van Eochaid se bewind word in die Kronieke van die Konings van Alba gevind, waar gesê word: <blockquote>''En Eochodius, seun van Run, koning van die Britte, kleinseun van Kenneth deur sy dogter, het 11 jaar lank regeer; hoewel ander sê Ciricium (Giric), die seun van iemand anders, het in dié tyd regeer, want hy het Eochaid se pleegpa en beskermer geword. ''En in sy tweede jaar het Aed, seun van Niall, gesterf. ''En in sy negende jaar, op die dag van sint Cirici (Cyrus), het ’n sonsverduistering plaasgevind. Eochaid en sy pleegpa is toe uit die koninkryk verban.'' </blockquote> Dit is min af meer al wat bekend is van Eochaid se bewind. Die dood van Aed, seun van Niall Caille, word geraam op 20 November 879 en die [[sonsverduistering]] op 16 Junie 885. Die woorde "ander sê" dui daarop dat daar in dié tyd al verwarring oor Eochaid was. Sommige weergawes van die Kronieke van die Konings van Alba sluit Eochaid uit, en die Duan Albanach laat hom en Giric albei uit ([[Áed]] word gevolg deur [[Donald II]], seun van [[Konstantyn I]]). Die Duan sluit egter ook sommige vroeëre konings uit en dit is nie seker of dit per ongeluk of met opset is nie. Sommige geleerdes meen Giric het wel regeer, maar nie Eochaid nie. Laasgenoemde se inskrywing in die Kronieke kan byvoorbeeld verwyder word sonder dat dit aan die leesbaarheid verskil maak, maar nie Giric s’n nie – dit noem Giric se [[naamdag]] as die dag waarop die sonsverduistering plaasgevind het. Daar is dus geen konsensus oor of Eochaid koning van Skotland, koning van Strathclyde of glad nie koning was nie. == Bronne == {{refbegin}} * Dumville, David, Kronieke van die Konings van Alba in Simon Taylor (red.), ''Kings, clerics and chronicles in Scotland 500–1297.'' Fourt Courts Press, Dublin, 2000. {{ISBN|1-85182-516-9}} * Duncan, A.A.M., ''The Kingship of the Scots 842&ndash;1292: Succession and Independence.'' Edinburgh University Press, Edinburg, 2002. {{ISBN|0-7486-1626-8}} * Hudson, Benjamin T., ''The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages.'' Greenwood, Londen, 1996. * Smyth, Alfred P., ''Warlords and Holy Men: Scotland AD 80&ndash;1000.'' E.J. Arnold, Londen, 1984 (deur Edinburgh UP herdruk). {{ISBN|0-7486-0100-7}} {{refend}} == Eksterne skakels == *[https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Konings van Alba] *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Eochaid, son of Rhun|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] 1y7zoturiyz11e9m6076sbljf29jf41 0 118872 2976916 2975733 2026-10-08T23:39:50Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976916 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Konstantyn II |titel = Koning van Skotland |beeld = |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 900-943 |volle naam = Constantín mac Áeda |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 874 |geboorteplek = |sterftedatum = 952 |sterfteplek = |begraweplek = [[Binne-Hebride|Iona]] |voorganger = [[Donald II]] |opvolger = [[Malcolm I]] |kinders = O.a. [[Indulf]] |vader = [[Áed]] |moeder = }} '''Konstantyn II''' (volle naam: '''Constantín mac Áeda''', [[Skots-Gaelies]]: ''Còiseam mac Aoidh''; omstreeks 874&nbsp;– 952) was die seun van koning [[Áed]] en self koning van [[Skotland]], wat toe bekend was as Alba. Die [[Koninkryk Alba]], waarvan die oorsprong teruggespeur kan word na die tyd van Konstantyn, was in Noord-[[Brittanje]]. == Lewe == Konstantyn se oupa, [[Kenneth MacAlpin]], was die eerste lid van die familie wat sover bekend ’n koning was, maar hy is koning van die [[Pikte]] genoem. Die verandering in die titel "koning van die Pikte" in "koning van Alba" was deel van ’n groter transformasie van Piktland. Konstantyn II se bewind is, nes dié van sy voorgangers, oorheers deur die bedrywighede van die [[Wikings]] in wat vandag Brittanje is. Tydens Konstantyn se bewind het die heersers van die suidelike koninkryke Wessex en Mercië, later die [[Koninkryk van Engeland]], hul grondgebied noordwaarts uitgebrei tot in die betwiste koninkryke van [[Northumbrië]]. Konstantyn het eers met die suidelike heersers saamgespan teen die Wikings, maar mettertyd het konflik ingetree. Die Engelse koning [[Athelstan van Engeland|Athelstan]] het Konstantyn in 927 en 934 suksesvol onderwerp, maar die twee het weer in 937 gebots toe Konstantyn, in ’n bondgenootskap met die [[Strathclyde]]-Britte en die Wikings van [[Dublin]], Athelstan se koninkryk binneval. Hy is egter verslaan. In 943 het Konstantyn geabdikeer en in ’n klooster afgetree, waar hy in 952 oorlede is. Hy is opgevolg deur sy voorganger, [[Donald II]], se seun [[Malcolm I]]. Konstantyn het tot met die vereniging van die koninkryke in 1603 die langste in Skotland regeer naas [[Willem I van Skotland|Willem die Leeu]]. Sy bewind het vermoedelik ’n beslissende rol gespeel in die [[Gaele|vergaelisering]] van Piktland. In sy tyd is die woorde "Skots" en "Skotland" die eerste keer gebruik om te verwys na ’n deel van wat vandag Skotland is. == Sien ook == *[[Lys van monarge van Skotland]] == Bron == *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Constantine II of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] [[Kategorie:Sterftes in 952]] 9ek408w5cgway37zwl2xjbwzlka290c 0 118874 2976917 2976629 2026-10-08T23:40:17Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976917 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Malcolm I |titel = [[Lys van monarge van Skotland|Koning van Skotland]] |beeld = [[Beeld:Malcolm I.jpg|200px]] |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 943-954 |volle naam = Máel Coluim mac Domnaill |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 895 |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = [[954]] |sterfteplek = |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Indulf]] |kinders = [[Dub]] <br />[[Kenneth II]] |vader = [[Donald II]] |moeder = }} '''Malcolm I''' (volle naam: '''Máel Coluim mac Domnaill'''; omstreeks 895-954) was van 943 tot 954 koning van [[Skotland]] nadat sy neef [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] afgetree het om ’n [[monnik]] te word. Hy was die seun van [[Donald II]]. == Lewe == Sy pa is in 900 oorlede en Malcolm kon dus nie later as 901 gebore gewees het nie. Teen die 940's was hy dus nie meer ’n jong man nie en het hy dalk ongeduldig geword om die troon te bestyg. Volgens die ''Profesie van Berchán'' uit die [[11de eeu]], ’n geskiedenis in die vorm van ’n veronderstelde profesie, is Konstantyn II dus gedwing om in 943 te abdikeer en ’n klooster te gaan aftree sodat Malcolm kon koning word.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', p. 175; Anderson, ''Early Sources'', pp. 444–448</ref> In 945 het [[Edmund I van Engeland]] ’n ooreenkoms met Malcolm aangegaan en in ruil daarvoor Strathclyde aan hom afgestaan.<ref>Anderson, ''Early Sources'', pp. 449–450.</ref> Volgens die Kronieke van die Konings van Alba het Malcolm Moray aangeval en Cellach verslaan, maar dit is onbekend wie Cellach was. Dit lyk of Malcolm by sy ooreenkoms met Edmund gehou het en of dit hernu is deur Edmund se opvolger, [[Edred van Engeland|Edred]]. In 950 het Malcolm volgens die Kronieke van die Konings van Alba Engeland geplunder tot by die Teesrivier en beslag gelê op baie mense en beeste.<ref>Anderson, ''Early Sources'', pp. 452–453.</ref> Konstantyn se naam word ook aan die plundertog gekoppel, maar Woolf glo dit is ’n latere toevoeging.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 178–181.</ref><ref>''Anglo-Saxon Chronicle'', Ms. D, s.a. 948, Ms. B, s.a. 946; Duncan, p. 24.</ref> Volgens die Annale van Ulster is Malcolm in 954 gedood. Hy is op die eiland [[Binne-Hebride|Iona]] begrawe.<ref>Anderson, ''Early Sources'', pp. 452–454</ref> Sy twee seuns, [[Dub]] en [[Kenneth II|Kenneth]], was albei later konings. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == {{Refbegin}} *{{citation |last=Anderson |first=Alan Orr |title=Early Sources of Scottish History A.D. 500 to 1286 |volume=I |year=1990 |edition=2nd |publisher=Paul Watkins |location=Stamford |isbn=1-871615-03-8}} *{{citation |last=Woolf |first=Alex |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |year=2007 |series=The New Edinburgh History of Scotland |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |volume=2 |isbn=978-0-7486-1234-5}} {{Refend}} == Eksterne skakels == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Elektroniese teks] by die University College Cork, onder meer die Annale van Ulster en Chronicon Scotorum * [http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Konings van Alba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html |date= 6 Junie 2007 }} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Malcolm I of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] [[Kategorie:Sterftes in 954]] ej2okkiyxim2jf06f6njgi4gxpa80l6 0 119380 2976929 2943067 2026-10-09T00:11:37Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Stuart]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976929 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Maria I |titel = [[Lys van monarge van Skotland|Koningin van Skotland]] |beeld = [[Beeld:Mary Stuart Queen.jpg|200px]] |byskrif = |dinastie = |bewind = 14 Desember 1542&nbsp;– 24 Julie 1567 |geboortedatum = 8 Desember 1542<ref>Volgens biskop John Lesley is Maria op die 7de gebore, maar Maria en John Knox het beweer dit was die 8ste, die feesdag van die Onbevlekte Ontvangenis van die [[Maagd Maria]]. Sien verwysings 2 en 3.</ref><ref>Fraser, Antonia (1994) [1969]. Mary Queen of Scots. Londen: Weidenfeld and Nicolson. {{ISBN|978-0-297-17773-9}}</ref><ref>Wormald, Jenny (1988). Mary, Queen of Scots. Londen: George Philip. {{ISBN|978-0-540-01131-5}}</ref> |geboorteplek = Linlithgow, [[Skotland]] |sterftedatum = {{SDEO|1542|12|8|1587|2|8}}<ref>Hoewel Kotolieke Europa in die 1580's oorgeslaan het na die [[Gregoriaanse kalender]], het Engeland en Skotland die [[Juliaanse kalender]] behou tot in 1752. In hierdie artikel is datums voor 1752 volgens die Juliaanse kalender; daar word egter aangeneem dat ’n spesifieke jaar op 1 Januarie begin het, eerder as op 25 Maart.</ref> |sterfteplek = [[Northamptonshire]], [[Engeland]] |voorganger = [[Jakobus V]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]] |eggenoot = Frans II van Frankryk <br />Henry Stuart, lord Darnley <br />James Hepburn, Graaf van Bothwell |kinders = Jakobus VI van Skotland (Jakobus I van Engeland) |vader = Jakobus V |moeder = Maria van Guise }} '''Maria I van Skotland''' ([[Engels]]: ''Mary, Queen of Scots''; 8 Desember 1542 – 8 Februarie 1587), ook bekend as '''Maria Stuart''', het van 14&nbsp;Desember 1542 to 24 Julie 1567 oor [[Skotland]] regeer. == Lewe == Sy was die enigste oorlewende en wettige kind van [[Jakobus V]]; sy was net ses dae oud toe haar pa sterf en sy die troon bestyg. Sy het die grootste deel van haar kinderjare in [[Frankryk]] deurgebring terwyl Skotland onder die bewind van regente was. In 1558 is sy getroud met [[Frans II van Frankryk|Frans]], die troonopvolger van Frankryk. Hy het die Franse troon in 1559 as koning [[Frans II]] bestyg, en Maria was vir ’n kort rukkie die koningingemaal, tot met Frans se dood in Desember 1560. Sy het die volgende jaar as weduwee na Skotland teruggekeer en is vier jaar later getroud met haar neef, Henry Stuart, lord Darnley, maar hul huwelik was ongelukkig. In Februarie 1567 is sy huis deur ’n ontploffing verwoes en sy lyk in die tuin gevind; hy was vermoor. Daar is algemeen geglo James Hepburn, Graaf van Bothwell, het Darnley se dood gereël, maar hy is in April 1567 vrygespreek en het die volgende maand met Maria getrou. Ná ’n opstand teen die egpaar is Maria in die Loch Leven-kasteel aangehou. Op 24 Julie 1567 is sy gedwing om te abdikeer ten gunste van [[Jakobus I van Engeland|Jakobus VI]], haar eenjarige seun by Darnley. Ná ’n onsuksesvolle poging om die troon terug te wen, het sy suidwaarts gevlug en die beskerming van haar kleinniggie [[Elizabeth I van Engeland]] gevra. Maria het vroeër aanspraak op Elizabeth se troon gemaak en is deur baie Engelse [[Katolieke Kerk|Katolieke]] as die wettige monarg van Engeland beskou. Omdat sy haar as ’n bedreiging beskou het, het Elizabeth haar in verskeie [[Kasteel|kastele]] en herehuise in die Engelse binneland laat opsluit. Ná 18 en ’n half jaar in aanhouding is Maria in 1586 skuldig bevind aan ’n sameswering om Elizabeth te vermoor. Sy is die volgende jaar tereggestel. == Bibliografie == *Swart, Marius J.: Raar leiers. Stellenbosch: U.U.B., 1967. == Notas en verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.royal.gov.uk/HistoryoftheMonarchy/Scottish%20Monarchs(400ad-1603)/TheStewarts/MaryQueenofScots.aspx Biografie op die amptelike webtuiste van die Britse monargie] *{{Commons-kategorie inlyn|Mary, Queen of Scots}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Mary, Queen of Scots|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1542]] [[Kategorie:Huis van Stuart]] [[Kategorie:Sterftes in 1587]] 5878nb02jqixmj1rvbhdar2a70dynqo 0 119383 2976930 2943068 2026-10-09T00:16:43Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Monaerge]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976930 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Jakobus V |titel = [[Lys van monarge van Skotland|Koning van Skotland]] |beeld = [[Beeld:Portrait of James V of Scotland (1512 - 1542).jpg|200px]] |byskrif = Jakobus op sowat 25 jaar. |dinastie = [[Huis van Stuart|Stuart]] |bewind = 9 September 1513 – 14 Desember 1542 |geboortedatum = {{Geboortedatum|1512|4|10}} |geboorteplek = Linlithgow, [[Skotland]] |sterftedatum = {{SDEO|1512|4|10|1542|12|14}} |sterfteplek = [[Fife]], Skotland |voorganger = [[Jakobus IV]] |opvolger = [[Maria I van Skotland|Maria I]] |eggenoot = Madeleine van Valois (1537)<br />Maria van Guise (1538–'42) |kinders = Maria I |vader = James IV |moeder = [[Margaret Tudor]] }} '''Jakobus V''' (10 April 1512 – 14 Desember 1542) was van 9 September 1513 tot met sy dood koning van [[Skotland]]. Sy enigste oorlewende wettige kind, [[Maria I van Skotland|Maria I]], het hom opgevolg toe sy net ses dae oud was. Hy was die seun van [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]] en sy vrou, [[Margaret Tudor]], ’n dogter van [[Hendrik VII van Engeland]]. Hy was die enigste wettige kind van sy pa wat ’n volwasse lewe bereik het. Hy het op 17 maande koning geword toe sy pa op 9 September 1513 in ’n veldslag gedood is. == Lewe == Tydens Jakobus se kinderdae het regente die land regeer. In die herfs van 1524 het hy sy regente afgedank en sy ma het hom tot volwasse heerser verklaar. In 1525 het Archibald Douglas, Graaf van Angus, die jong koning se stiefpa, sy voog geword en hom drie jaar lank feitlik as ’n gevangene aangehou sodat hy mag namens hom kon uitoefen. Verskeie pogings om hom te bevry het misluk en eindelik het Jakobus in 1528 self ontsnap en die regering oorgeneem. [[Beeld:James V groat 1526 1704.jpg|duimnael|250px|links|’n Agtstuiwerstuk van Jakobus V.]] Die eerste stap wat Jakobus as koning geneem het, was om van Angus ontslae te raak. Die graaf en sy gesin is verban en Jakobus het beslag op hul kasteel gelê. Hy het toe die grensrebelle en die hoofde van die [[Buite-Hebride|Westelike Eilande]] aan sy bewind onderwerp. Hy het sy inkomste verhoog deur strenger beheer oor koninklike landgoedere uit te oefen en uit winste van regs-, doeane- en feodale regte. Hy het groot bedrae bestee aan bouwerk by sy [[Kasteel|kastele]].<ref>Dunbar, John G., ''Scottish Royal Palaces'', Tuckwell (1999).</ref> Hy het na [[Frankryk]] geseil vir sy eerste troue en die Skotse vloot verder opgebou. Binnelandse en internasionale beleidsrigtings is beïnvloed deur die [[Protestantse Hervorming|Hervoring]], veral nadat [[Hendrik VIII van Engeland]] weggeskeur het van die [[Katolieke Kerk]]. Hoewel Jakobus aangeraai is om Hendrik in September 1541 te ontmoet, het Jakobus nie opgedaag nie en die Engelse het dit beskou as ’n teken dat Skotland kop in een mus met die Franse en Katolisisme is, en dit was ’n rede vir oorlog.<ref>Campbell, Thomas P., ''Henry VIII and the Art of Majesty, Tapestries at the Tudor Court'', Yale (2007), 261:</ref> In Julie 1541 het Jakobus boonop die titel "lord van [[Ierland]]" (''dominus Hiberniae'') aangeneem as ’n verdere uittarting van Hendrik VIII, wat later koning van Ierland sou word.<ref>Thomas D'Arcy McGee (1862), ''A Popular History of Ireland: from the Earliest Period to the Emancipation of the Catholics''. Boek VII, hoofstuk III.</ref> == Oorlog teen Engeland == Ná die dood van Jakobus se ma in 1541 was daar geen rede meer om vrede met Engeland te handhaaf nie, en ’n oorlog het uitgebreek. Aanvanklik het die Skotte in Augustus 1542 ’n veldslag gewen, maar hulle het in November van dié jaar die Slag van Solway Moss verloor. Op 6 Desember het Jakobus siek geword en kort daarna die tyding gekry dat sy enigste oorlewende wettige kind, ’n dogtertjie, gebore is. Hy is in die nag van 15 Desember oorlede. Hy is deur sy dogtertjie, [[Maria I van Skotland|Maria]], opgevolg toe sy net ses dae oud was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|James V of Scotland}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:James V of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1512]] [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 1542]] [[Kategorie:Monaerge]] okidsrgnhv79gegsfusmtf6xtbqao28 2976931 2976930 2026-10-09T00:17:42Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Monaerge]] verwyder; [[:Kategorie:Engelse monarge]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976931 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Jakobus V |titel = [[Lys van monarge van Skotland|Koning van Skotland]] |beeld = [[Beeld:Portrait of James V of Scotland (1512 - 1542).jpg|200px]] |byskrif = Jakobus op sowat 25 jaar. |dinastie = [[Huis van Stuart|Stuart]] |bewind = 9 September 1513 – 14 Desember 1542 |geboortedatum = {{Geboortedatum|1512|4|10}} |geboorteplek = Linlithgow, [[Skotland]] |sterftedatum = {{SDEO|1512|4|10|1542|12|14}} |sterfteplek = [[Fife]], Skotland |voorganger = [[Jakobus IV]] |opvolger = [[Maria I van Skotland|Maria I]] |eggenoot = Madeleine van Valois (1537)<br />Maria van Guise (1538–'42) |kinders = Maria I |vader = James IV |moeder = [[Margaret Tudor]] }} '''Jakobus V''' (10 April 1512 – 14 Desember 1542) was van 9 September 1513 tot met sy dood koning van [[Skotland]]. Sy enigste oorlewende wettige kind, [[Maria I van Skotland|Maria I]], het hom opgevolg toe sy net ses dae oud was. Hy was die seun van [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]] en sy vrou, [[Margaret Tudor]], ’n dogter van [[Hendrik VII van Engeland]]. Hy was die enigste wettige kind van sy pa wat ’n volwasse lewe bereik het. Hy het op 17 maande koning geword toe sy pa op 9 September 1513 in ’n veldslag gedood is. == Lewe == Tydens Jakobus se kinderdae het regente die land regeer. In die herfs van 1524 het hy sy regente afgedank en sy ma het hom tot volwasse heerser verklaar. In 1525 het Archibald Douglas, Graaf van Angus, die jong koning se stiefpa, sy voog geword en hom drie jaar lank feitlik as ’n gevangene aangehou sodat hy mag namens hom kon uitoefen. Verskeie pogings om hom te bevry het misluk en eindelik het Jakobus in 1528 self ontsnap en die regering oorgeneem. [[Beeld:James V groat 1526 1704.jpg|duimnael|250px|links|’n Agtstuiwerstuk van Jakobus V.]] Die eerste stap wat Jakobus as koning geneem het, was om van Angus ontslae te raak. Die graaf en sy gesin is verban en Jakobus het beslag op hul kasteel gelê. Hy het toe die grensrebelle en die hoofde van die [[Buite-Hebride|Westelike Eilande]] aan sy bewind onderwerp. Hy het sy inkomste verhoog deur strenger beheer oor koninklike landgoedere uit te oefen en uit winste van regs-, doeane- en feodale regte. Hy het groot bedrae bestee aan bouwerk by sy [[Kasteel|kastele]].<ref>Dunbar, John G., ''Scottish Royal Palaces'', Tuckwell (1999).</ref> Hy het na [[Frankryk]] geseil vir sy eerste troue en die Skotse vloot verder opgebou. Binnelandse en internasionale beleidsrigtings is beïnvloed deur die [[Protestantse Hervorming|Hervoring]], veral nadat [[Hendrik VIII van Engeland]] weggeskeur het van die [[Katolieke Kerk]]. Hoewel Jakobus aangeraai is om Hendrik in September 1541 te ontmoet, het Jakobus nie opgedaag nie en die Engelse het dit beskou as ’n teken dat Skotland kop in een mus met die Franse en Katolisisme is, en dit was ’n rede vir oorlog.<ref>Campbell, Thomas P., ''Henry VIII and the Art of Majesty, Tapestries at the Tudor Court'', Yale (2007), 261:</ref> In Julie 1541 het Jakobus boonop die titel "lord van [[Ierland]]" (''dominus Hiberniae'') aangeneem as ’n verdere uittarting van Hendrik VIII, wat later koning van Ierland sou word.<ref>Thomas D'Arcy McGee (1862), ''A Popular History of Ireland: from the Earliest Period to the Emancipation of the Catholics''. Boek VII, hoofstuk III.</ref> == Oorlog teen Engeland == Ná die dood van Jakobus se ma in 1541 was daar geen rede meer om vrede met Engeland te handhaaf nie, en ’n oorlog het uitgebreek. Aanvanklik het die Skotte in Augustus 1542 ’n veldslag gewen, maar hulle het in November van dié jaar die Slag van Solway Moss verloor. Op 6 Desember het Jakobus siek geword en kort daarna die tyding gekry dat sy enigste oorlewende wettige kind, ’n dogtertjie, gebore is. Hy is in die nag van 15 Desember oorlede. Hy is deur sy dogtertjie, [[Maria I van Skotland|Maria]], opgevolg toe sy net ses dae oud was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|James V of Scotland}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:James V of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1512]] [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 1542]] [[Kategorie:Engelse monarge]] ld8gayct34bcjlzcngduc97ydmnfy8z 2976932 2976931 2026-10-09T00:18:03Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Huis van Stuart]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976932 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Jakobus V |titel = [[Lys van monarge van Skotland|Koning van Skotland]] |beeld = [[Beeld:Portrait of James V of Scotland (1512 - 1542).jpg|200px]] |byskrif = Jakobus op sowat 25 jaar. |dinastie = [[Huis van Stuart|Stuart]] |bewind = 9 September 1513 – 14 Desember 1542 |geboortedatum = {{Geboortedatum|1512|4|10}} |geboorteplek = Linlithgow, [[Skotland]] |sterftedatum = {{SDEO|1512|4|10|1542|12|14}} |sterfteplek = [[Fife]], Skotland |voorganger = [[Jakobus IV]] |opvolger = [[Maria I van Skotland|Maria I]] |eggenoot = Madeleine van Valois (1537)<br />Maria van Guise (1538–'42) |kinders = Maria I |vader = James IV |moeder = [[Margaret Tudor]] }} '''Jakobus V''' (10 April 1512 – 14 Desember 1542) was van 9 September 1513 tot met sy dood koning van [[Skotland]]. Sy enigste oorlewende wettige kind, [[Maria I van Skotland|Maria I]], het hom opgevolg toe sy net ses dae oud was. Hy was die seun van [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]] en sy vrou, [[Margaret Tudor]], ’n dogter van [[Hendrik VII van Engeland]]. Hy was die enigste wettige kind van sy pa wat ’n volwasse lewe bereik het. Hy het op 17 maande koning geword toe sy pa op 9 September 1513 in ’n veldslag gedood is. == Lewe == Tydens Jakobus se kinderdae het regente die land regeer. In die herfs van 1524 het hy sy regente afgedank en sy ma het hom tot volwasse heerser verklaar. In 1525 het Archibald Douglas, Graaf van Angus, die jong koning se stiefpa, sy voog geword en hom drie jaar lank feitlik as ’n gevangene aangehou sodat hy mag namens hom kon uitoefen. Verskeie pogings om hom te bevry het misluk en eindelik het Jakobus in 1528 self ontsnap en die regering oorgeneem. [[Beeld:James V groat 1526 1704.jpg|duimnael|250px|links|’n Agtstuiwerstuk van Jakobus V.]] Die eerste stap wat Jakobus as koning geneem het, was om van Angus ontslae te raak. Die graaf en sy gesin is verban en Jakobus het beslag op hul kasteel gelê. Hy het toe die grensrebelle en die hoofde van die [[Buite-Hebride|Westelike Eilande]] aan sy bewind onderwerp. Hy het sy inkomste verhoog deur strenger beheer oor koninklike landgoedere uit te oefen en uit winste van regs-, doeane- en feodale regte. Hy het groot bedrae bestee aan bouwerk by sy [[Kasteel|kastele]].<ref>Dunbar, John G., ''Scottish Royal Palaces'', Tuckwell (1999).</ref> Hy het na [[Frankryk]] geseil vir sy eerste troue en die Skotse vloot verder opgebou. Binnelandse en internasionale beleidsrigtings is beïnvloed deur die [[Protestantse Hervorming|Hervoring]], veral nadat [[Hendrik VIII van Engeland]] weggeskeur het van die [[Katolieke Kerk]]. Hoewel Jakobus aangeraai is om Hendrik in September 1541 te ontmoet, het Jakobus nie opgedaag nie en die Engelse het dit beskou as ’n teken dat Skotland kop in een mus met die Franse en Katolisisme is, en dit was ’n rede vir oorlog.<ref>Campbell, Thomas P., ''Henry VIII and the Art of Majesty, Tapestries at the Tudor Court'', Yale (2007), 261:</ref> In Julie 1541 het Jakobus boonop die titel "lord van [[Ierland]]" (''dominus Hiberniae'') aangeneem as ’n verdere uittarting van Hendrik VIII, wat later koning van Ierland sou word.<ref>Thomas D'Arcy McGee (1862), ''A Popular History of Ireland: from the Earliest Period to the Emancipation of the Catholics''. Boek VII, hoofstuk III.</ref> == Oorlog teen Engeland == Ná die dood van Jakobus se ma in 1541 was daar geen rede meer om vrede met Engeland te handhaaf nie, en ’n oorlog het uitgebreek. Aanvanklik het die Skotte in Augustus 1542 ’n veldslag gewen, maar hulle het in November van dié jaar die Slag van Solway Moss verloor. Op 6 Desember het Jakobus siek geword en kort daarna die tyding gekry dat sy enigste oorlewende wettige kind, ’n dogtertjie, gebore is. Hy is in die nag van 15 Desember oorlede. Hy is deur sy dogtertjie, [[Maria I van Skotland|Maria]], opgevolg toe sy net ses dae oud was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|James V of Scotland}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:James V of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1512]] [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 1542]] [[Kategorie:Engelse monarge]] [[Kategorie:Huis van Stuart]] hnd0u3cglf1so5bdk2bt6g2n3d97utw 2976933 2976932 2026-10-09T00:18:19Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Engelse monarge]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976933 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Jakobus V |titel = [[Lys van monarge van Skotland|Koning van Skotland]] |beeld = [[Beeld:Portrait of James V of Scotland (1512 - 1542).jpg|200px]] |byskrif = Jakobus op sowat 25 jaar. |dinastie = [[Huis van Stuart|Stuart]] |bewind = 9 September 1513 – 14 Desember 1542 |geboortedatum = {{Geboortedatum|1512|4|10}} |geboorteplek = Linlithgow, [[Skotland]] |sterftedatum = {{SDEO|1512|4|10|1542|12|14}} |sterfteplek = [[Fife]], Skotland |voorganger = [[Jakobus IV]] |opvolger = [[Maria I van Skotland|Maria I]] |eggenoot = Madeleine van Valois (1537)<br />Maria van Guise (1538–'42) |kinders = Maria I |vader = James IV |moeder = [[Margaret Tudor]] }} '''Jakobus V''' (10 April 1512 – 14 Desember 1542) was van 9 September 1513 tot met sy dood koning van [[Skotland]]. Sy enigste oorlewende wettige kind, [[Maria I van Skotland|Maria I]], het hom opgevolg toe sy net ses dae oud was. Hy was die seun van [[Jakobus IV van Skotland|Jakobus IV]] en sy vrou, [[Margaret Tudor]], ’n dogter van [[Hendrik VII van Engeland]]. Hy was die enigste wettige kind van sy pa wat ’n volwasse lewe bereik het. Hy het op 17 maande koning geword toe sy pa op 9 September 1513 in ’n veldslag gedood is. == Lewe == Tydens Jakobus se kinderdae het regente die land regeer. In die herfs van 1524 het hy sy regente afgedank en sy ma het hom tot volwasse heerser verklaar. In 1525 het Archibald Douglas, Graaf van Angus, die jong koning se stiefpa, sy voog geword en hom drie jaar lank feitlik as ’n gevangene aangehou sodat hy mag namens hom kon uitoefen. Verskeie pogings om hom te bevry het misluk en eindelik het Jakobus in 1528 self ontsnap en die regering oorgeneem. [[Beeld:James V groat 1526 1704.jpg|duimnael|250px|links|’n Agtstuiwerstuk van Jakobus V.]] Die eerste stap wat Jakobus as koning geneem het, was om van Angus ontslae te raak. Die graaf en sy gesin is verban en Jakobus het beslag op hul kasteel gelê. Hy het toe die grensrebelle en die hoofde van die [[Buite-Hebride|Westelike Eilande]] aan sy bewind onderwerp. Hy het sy inkomste verhoog deur strenger beheer oor koninklike landgoedere uit te oefen en uit winste van regs-, doeane- en feodale regte. Hy het groot bedrae bestee aan bouwerk by sy [[Kasteel|kastele]].<ref>Dunbar, John G., ''Scottish Royal Palaces'', Tuckwell (1999).</ref> Hy het na [[Frankryk]] geseil vir sy eerste troue en die Skotse vloot verder opgebou. Binnelandse en internasionale beleidsrigtings is beïnvloed deur die [[Protestantse Hervorming|Hervoring]], veral nadat [[Hendrik VIII van Engeland]] weggeskeur het van die [[Katolieke Kerk]]. Hoewel Jakobus aangeraai is om Hendrik in September 1541 te ontmoet, het Jakobus nie opgedaag nie en die Engelse het dit beskou as ’n teken dat Skotland kop in een mus met die Franse en Katolisisme is, en dit was ’n rede vir oorlog.<ref>Campbell, Thomas P., ''Henry VIII and the Art of Majesty, Tapestries at the Tudor Court'', Yale (2007), 261:</ref> In Julie 1541 het Jakobus boonop die titel "lord van [[Ierland]]" (''dominus Hiberniae'') aangeneem as ’n verdere uittarting van Hendrik VIII, wat later koning van Ierland sou word.<ref>Thomas D'Arcy McGee (1862), ''A Popular History of Ireland: from the Earliest Period to the Emancipation of the Catholics''. Boek VII, hoofstuk III.</ref> == Oorlog teen Engeland == Ná die dood van Jakobus se ma in 1541 was daar geen rede meer om vrede met Engeland te handhaaf nie, en ’n oorlog het uitgebreek. Aanvanklik het die Skotte in Augustus 1542 ’n veldslag gewen, maar hulle het in November van dié jaar die Slag van Solway Moss verloor. Op 6 Desember het Jakobus siek geword en kort daarna die tyding gekry dat sy enigste oorlewende wettige kind, ’n dogtertjie, gebore is. Hy is in die nag van 15 Desember oorlede. Hy is deur sy dogtertjie, [[Maria I van Skotland|Maria]], opgevolg toe sy net ses dae oud was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|James V of Scotland}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:James V of Scotland|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1512]] [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 1542]] [[Kategorie:Huis van Stuart]] gxbq7luz1znhepiew6nct1jwus48lau 0 119604 2976984 2729919 2026-10-09T09:33:57Z ~2026-54240-61 215899 /* */ 2976984 wikitext text/x-wiki nobelprize for peace{{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Navi Pillay | beeld = Navi Pillay June 2014.jpg | beeldonderskrif = Navi Pillay in 2014 | orde = [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir Menseregte | termynaanvang = [[1 September]] [[2008]] | termyneinde = [[31 Augustus]] [[2014]] | vise = Kang Kyung-wha<br />Flavia Pansieri | voorganger = [[Louise Arbour]] | opvolger = [[Prins Zeid bin Ra'ad]] | geboortedatum = Navanethem Pillay<br />{{Geboortedatum en ouderdom|1941|9|23}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = | orde2 = [[Internasionale Strafhof]]-regter | termynaanvang2 = [[11 Maart]] [[2003]] | termyneinde2 = [[31 Augustus]] [[2008]] | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = President van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang3 = [[1999]] | termyneinde3 = [[2003]] | voorganger3 = [[Laity Kama]] | opvolger3 = [[Erik Møse]] | orde4 = Regter van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang4 = [[1995]] | termyneinde4 = [[2003]] | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = Regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]] | termynaanvang5 = [[1995]] | termyneinde5 = [[1995]] | voorganger5 = | opvolger5 = | eggenoot = Gaby Pillay | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]]<br />Harvard Law School | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Navanethem "Navi" Pillay''' (gebore [[23 September]] [[1941]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse juris wat van 2008 tot 2014 as die [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir [[Menseregte]] gedien het. 'n Suid-Afrikaner van [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiese]] [[Tamils]]e oorsprong, sy was die eerste nie-blanke vroulike regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]]. Sy het ook as 'n regter van die [[Internasionale Strafhof]] en president van die Internasionale Straftribunaal vir [[Rwanda]] gedien. As die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte is Pillay in September 2014 deur Prins Zeid bin Ra'ad opgevolg. In April 2015 word Pillay die 16de Kommissaris van die Internasionale Kommissie teen die [[doodstraf]].<ref>{{cite web|url=http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|title=Navanethem Pillay new ICDP Commissioner {{!}} International Commission against the Death Penalty|website=www.icomdp.org|accessdate=12 Junie 2016|archive-date=29 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529105458/http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|url-status=dead}}</ref> == Vroeë lewe == Pillay is gebore in 1941 in 'n verarmde omgewing van [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], in die destydse [[Unie van Suid-Afrika]].<ref name="reuters-factbox">''[[Reuters]]'' (28 Julie 2008). "[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=20 Maart 2020 }}". Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy is van Tamilse afkoms en haar vader was 'n busbestuurder. In Januarie 1965 trou sy met mede-prokureur Gaby Pillay.<ref name=reddy>[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=23 Januarie 2021 }} (11 Augustus 2002). ''Voices of Resistance''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Hulle het twee dogters.<ref name="un">{{cite web |url=http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |title=Navanethem (Navi) Pillay, United Nations High Commissioner for Human Rights |publisher=un.org |access-date=15 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321094957/http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |archive-date=21 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van skenkings van haar plaaslike Indiese gemeenskap verwerf Pillay 'n BA in 1963 en 'n LLB in 1965 aan die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]].<ref name="smh">Maggie Farley (26 Julie 2008). "[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]". ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref><ref name=rhodes>Paul Walters (1 April 2005). [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060926231120/http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc |date=26 September 2006 }}. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy het later die Harvard Law School bygewoon, waaraan sy in 1982 'n LLM en in 1988 'n doktorsgraad in regswetenskap verwerf het. Pillay is die eerste Suid-Afrikaner wat 'n doktorsgraad in reg aan die Harvard Law School verwerf het.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Women Marching Into the 21st Century: Wathint' Abafazi, Wathint' Imbokodo|author=Human Sciences Research Council. Group: Democracy and Governance|date=2000|publisher=Human Sciences Research Council|isbn=9780796919663|url=https://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC}}</ref><ref name=HLB>Emily Newburger (Spring 2006). "[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]". ''Harvard Law Bulletin''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Navanethem Pillay}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pillay, Navanethem}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] 5m82thmiu9g9upr2bamc1y51sm2qxi9 2976987 2976984 2026-10-09T09:47:38Z Oesjaar 7467 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-54240-61|~2026-54240-61]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 2729919 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Navi Pillay | beeld = Navi Pillay June 2014.jpg | beeldonderskrif = Navi Pillay in 2014 | orde = [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir Menseregte | termynaanvang = [[1 September]] [[2008]] | termyneinde = [[31 Augustus]] [[2014]] | vise = Kang Kyung-wha<br />Flavia Pansieri | voorganger = [[Louise Arbour]] | opvolger = [[Prins Zeid bin Ra'ad]] | geboortedatum = Navanethem Pillay<br />{{Geboortedatum en ouderdom|1941|9|23}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = | orde2 = [[Internasionale Strafhof]]-regter | termynaanvang2 = [[11 Maart]] [[2003]] | termyneinde2 = [[31 Augustus]] [[2008]] | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = President van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang3 = [[1999]] | termyneinde3 = [[2003]] | voorganger3 = [[Laity Kama]] | opvolger3 = [[Erik Møse]] | orde4 = Regter van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang4 = [[1995]] | termyneinde4 = [[2003]] | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = Regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]] | termynaanvang5 = [[1995]] | termyneinde5 = [[1995]] | voorganger5 = | opvolger5 = | eggenoot = Gaby Pillay | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]]<br />Harvard Law School | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Navanethem "Navi" Pillay''' (gebore [[23 September]] [[1941]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse juris wat van 2008 tot 2014 as die [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir [[Menseregte]] gedien het. 'n Suid-Afrikaner van [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiese]] [[Tamils]]e oorsprong, sy was die eerste nie-blanke vroulike regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]]. Sy het ook as 'n regter van die [[Internasionale Strafhof]] en president van die Internasionale Straftribunaal vir [[Rwanda]] gedien. As die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte is Pillay in September 2014 deur Prins Zeid bin Ra'ad opgevolg. In April 2015 word Pillay die 16de Kommissaris van die Internasionale Kommissie teen die [[doodstraf]].<ref>{{cite web|url=http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|title=Navanethem Pillay new ICDP Commissioner {{!}} International Commission against the Death Penalty|website=www.icomdp.org|accessdate=12 Junie 2016|archive-date=29 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529105458/http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|url-status=dead}}</ref> == Vroeë lewe == Pillay is gebore in 1941 in 'n verarmde omgewing van [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], in die destydse [[Unie van Suid-Afrika]].<ref name="reuters-factbox">''[[Reuters]]'' (28 Julie 2008). "[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=20 Maart 2020 }}". Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy is van Tamilse afkoms en haar vader was 'n busbestuurder. In Januarie 1965 trou sy met mede-prokureur Gaby Pillay.<ref name=reddy>[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=23 Januarie 2021 }} (11 Augustus 2002). ''Voices of Resistance''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Hulle het twee dogters.<ref name="un">{{cite web |url=http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |title=Navanethem (Navi) Pillay, United Nations High Commissioner for Human Rights |publisher=un.org |access-date=15 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321094957/http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |archive-date=21 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van skenkings van haar plaaslike Indiese gemeenskap verwerf Pillay 'n BA in 1963 en 'n LLB in 1965 aan die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]].<ref name=smh>Maggie Farley (26 Julie 2008). "[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]". ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref><ref name=rhodes>Paul Walters (1 April 2005). [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060926231120/http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc |date=26 September 2006 }}. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy het later die Harvard Law School bygewoon, waaraan sy in 1982 'n LLM en in 1988 'n doktorsgraad in regswetenskap verwerf het. Pillay is die eerste Suid-Afrikaner wat 'n doktorsgraad in reg aan die Harvard Law School verwerf het.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Women Marching Into the 21st Century: Wathint' Abafazi, Wathint' Imbokodo|author=Human Sciences Research Council. Group: Democracy and Governance|date=2000|publisher=Human Sciences Research Council|isbn=9780796919663|url=https://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC}}</ref><ref name=HLB>Emily Newburger (Spring 2006). "[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]". ''Harvard Law Bulletin''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Navanethem Pillay}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pillay, Navanethem}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] i1fxpab9xvnn0c0qm6281qlfetlmkzd 2976989 2976987 2026-10-09T09:51:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976989 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Navi Pillay | beeld = Navi Pillay June 2014.jpg | beeldonderskrif = Navi Pillay in 2014 | orde = [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir Menseregte | termynaanvang = [[1 September]] [[2008]] | termyneinde = [[31 Augustus]] [[2014]] | vise = Kang Kyung-wha<br />Flavia Pansieri | voorganger = [[Louise Arbour]] | opvolger = [[Prins Zeid bin Ra'ad]] | geboortedatum = Navanethem Pillay<br />{{Geboortedatum en ouderdom|1941|9|23}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = | orde2 = [[Internasionale Strafhof]]-regter | termynaanvang2 = [[11 Maart]] [[2003]] | termyneinde2 = [[31 Augustus]] [[2008]] | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = President van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang3 = [[1999]] | termyneinde3 = [[2003]] | voorganger3 = [[Laity Kama]] | opvolger3 = [[Erik Møse]] | orde4 = Regter van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang4 = [[1995]] | termyneinde4 = [[2003]] | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = Regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]] | termynaanvang5 = [[1995]] | termyneinde5 = [[1995]] | voorganger5 = | opvolger5 = | eggenoot = Gaby Pillay | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]]<br />Harvard Law School | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Navanethem "Navi" Pillay''' (gebore [[23 September]] [[1941]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse juris wat van 2008 tot 2014 as die [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir [[Menseregte]] gedien het. 'n Suid-Afrikaner van [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiese]] [[Tamils]]e oorsprong, sy was die eerste nie-blanke vroulike regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]]. Sy het ook as 'n regter van die [[Internasionale Strafhof]] en president van die Internasionale Straftribunaal vir [[Rwanda]] gedien. As die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte is Pillay in September 2014 deur Prins Zeid bin Ra'ad opgevolg. In April 2015 word Pillay die 16de Kommissaris van die Internasionale Kommissie teen die [[doodstraf]].<ref>{{cite web|url=http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|title=Navanethem Pillay new ICDP Commissioner {{!}} International Commission against the Death Penalty|website=www.icomdp.org|accessdate=12 Junie 2016|archive-date=29 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529105458/http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|url-status=dead}}</ref> Op 9 Oktober 2026 is die [[Nobelprys vir Vrede]] aan haar toegeken. == Vroeë lewe == Pillay is gebore in 1941 in 'n verarmde omgewing van [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], in die destydse [[Unie van Suid-Afrika]].<ref name="reuters-factbox">''[[Reuters]]'' (28 Julie 2008). "[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=20 Maart 2020 }}". Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy is van Tamilse afkoms en haar vader was 'n busbestuurder. In Januarie 1965 trou sy met mede-prokureur Gaby Pillay.<ref name=reddy>[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=23 Januarie 2021 }} (11 Augustus 2002). ''Voices of Resistance''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Hulle het twee dogters.<ref name="un">{{cite web |url=http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |title=Navanethem (Navi) Pillay, United Nations High Commissioner for Human Rights |publisher=un.org |access-date=15 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321094957/http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |archive-date=21 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van skenkings van haar plaaslike Indiese gemeenskap verwerf Pillay 'n BA in 1963 en 'n LLB in 1965 aan die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]].<ref name=smh>Maggie Farley (26 Julie 2008). "[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]". ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref><ref name=rhodes>Paul Walters (1 April 2005). [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060926231120/http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc |date=26 September 2006 }}. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy het later die Harvard Law School bygewoon, waaraan sy in 1982 'n LLM en in 1988 'n doktorsgraad in regswetenskap verwerf het. Pillay is die eerste Suid-Afrikaner wat 'n doktorsgraad in reg aan die Harvard Law School verwerf het.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Women Marching Into the 21st Century: Wathint' Abafazi, Wathint' Imbokodo|author=Human Sciences Research Council. Group: Democracy and Governance|date=2000|publisher=Human Sciences Research Council|isbn=9780796919663|url=https://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC}}</ref><ref name=HLB>Emily Newburger (Spring 2006). "[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]". ''Harvard Law Bulletin''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Navanethem Pillay}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pillay, Navanethem}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] iavvnyc236nlyollkqjg8a4j0bjqebw 2976990 2976989 2026-10-09T09:52:11Z Oesjaar 7467 Verwysing. 2976990 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Navi Pillay | beeld = Navi Pillay June 2014.jpg | beeldonderskrif = Navi Pillay in 2014 | orde = [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir Menseregte | termynaanvang = [[1 September]] [[2008]] | termyneinde = [[31 Augustus]] [[2014]] | vise = Kang Kyung-wha<br />Flavia Pansieri | voorganger = [[Louise Arbour]] | opvolger = [[Prins Zeid bin Ra'ad]] | geboortedatum = Navanethem Pillay<br />{{Geboortedatum en ouderdom|1941|9|23}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = | orde2 = [[Internasionale Strafhof]]-regter | termynaanvang2 = [[11 Maart]] [[2003]] | termyneinde2 = [[31 Augustus]] [[2008]] | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = President van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang3 = [[1999]] | termyneinde3 = [[2003]] | voorganger3 = [[Laity Kama]] | opvolger3 = [[Erik Møse]] | orde4 = Regter van die Internasionale Straftribunaal vir Rwanda | termynaanvang4 = [[1995]] | termyneinde4 = [[2003]] | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = Regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]] | termynaanvang5 = [[1995]] | termyneinde5 = [[1995]] | voorganger5 = | opvolger5 = | eggenoot = Gaby Pillay | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]]<br />Harvard Law School | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Navanethem "Navi" Pillay''' (gebore [[23 September]] [[1941]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse juris wat van 2008 tot 2014 as die [[Verenigde Nasies]] se Hoë Kommissaris vir [[Menseregte]] gedien het. 'n Suid-Afrikaner van [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiese]] [[Tamils]]e oorsprong, sy was die eerste nie-blanke vroulike regter van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]]. Sy het ook as 'n regter van die [[Internasionale Strafhof]] en president van die Internasionale Straftribunaal vir [[Rwanda]] gedien. As die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte is Pillay in September 2014 deur Prins Zeid bin Ra'ad opgevolg. In April 2015 word Pillay die 16de Kommissaris van die Internasionale Kommissie teen die [[doodstraf]].<ref>{{cite web|url=http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|title=Navanethem Pillay new ICDP Commissioner {{!}} International Commission against the Death Penalty|website=www.icomdp.org|accessdate=12 Junie 2016|archive-date=29 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529105458/http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|url-status=dead}}</ref> Op 9 Oktober 2026 is die [[Nobelprys vir Vrede]] aan haar toegeken.<ref>https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/wereldnuus-amerika-val-iran-1ste-keer-sedert-einde-julie-aan-20260831-0381</ref> == Vroeë lewe == Pillay is gebore in 1941 in 'n verarmde omgewing van [[Durban]], [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]], in die destydse [[Unie van Suid-Afrika]].<ref name="reuters-factbox">''[[Reuters]]'' (28 Julie 2008). "[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=20 Maart 2020 }}". Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy is van Tamilse afkoms en haar vader was 'n busbestuurder. In Januarie 1965 trou sy met mede-prokureur Gaby Pillay.<ref name=reddy>[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=23 Januarie 2021 }} (11 Augustus 2002). ''Voices of Resistance''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Hulle het twee dogters.<ref name="un">{{cite web |url=http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |title=Navanethem (Navi) Pillay, United Nations High Commissioner for Human Rights |publisher=un.org |access-date=15 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321094957/http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139 |archive-date=21 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van skenkings van haar plaaslike Indiese gemeenskap verwerf Pillay 'n BA in 1963 en 'n LLB in 1965 aan die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]].<ref name=smh>Maggie Farley (26 Julie 2008). "[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]". ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref><ref name=rhodes>Paul Walters (1 April 2005). [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060926231120/http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc |date=26 September 2006 }}. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> Sy het later die Harvard Law School bygewoon, waaraan sy in 1982 'n LLM en in 1988 'n doktorsgraad in regswetenskap verwerf het. Pillay is die eerste Suid-Afrikaner wat 'n doktorsgraad in reg aan die Harvard Law School verwerf het.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Women Marching Into the 21st Century: Wathint' Abafazi, Wathint' Imbokodo|author=Human Sciences Research Council. Group: Democracy and Governance|date=2000|publisher=Human Sciences Research Council|isbn=9780796919663|url=https://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC}}</ref><ref name=HLB>Emily Newburger (Spring 2006). "[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]". ''Harvard Law Bulletin''. Besoek op 30 Julie 2008.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Navanethem Pillay}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pillay, Navanethem}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8ekanxn24i9v34p4f0d3j4l452f7hbl 0 140111 2976787 2976692 2026-10-08T15:03:40Z BurgertB 2401 Rol weergawe [[Special:Diff/2976692|2976692]] deur [[Special:Contributions/~2026-54121-76|~2026-54121-76]] ([[User talk:~2026-54121-76|bespreek]]) terug. Vertalings in byskrif is vol spelfoute 2976787 wikitext text/x-wiki [[Beeld:OortCloud P-sys-af.png|thumb|280px|’n 3D-diagram van die Oort- en Hillswolk in vergelyking met die res van die Sonnestelsel.]] Die '''Hillswolk''' (ook die '''binneste Oortwolk''' genoem) is ’n groot teoretiese skyf aan die binnekant van die [[Oortwolk]]. Die verste grens sal sowat 20&nbsp;000 tot 30&nbsp;000&nbsp;[[AE]] van die [[Son]] af wees en sy naaste grens tussen rofweg 250 en 1&nbsp;500&nbsp;AE, ver anderkant die [[planete]] en [[Kuipergordel]]voorwerpe. Afstande kan egter veel groter wees. As dit bestaan, bevat die Hillswolk rofweg vyf keer soveel [[komete]] as die Oortwolk.<ref name=SOA>{{cite journal|title= The Formation and Extent of the Solar System Comet Cloud|journal= The Astronomical Journal|volume= 94|pages= 1330 |date= 1987|bibcode = 1987AJ.....94.1330D|last1 = Duncan|first1 = M.|last2= Quinn|first2= T.|last3= Tremaine|first3= S.|doi= 10.1086/114571}}</ref> Oortwolkkomete word voortdurend deur hulle omgewing versteur. ’n Taamlike deel verlaat die [[Sonnestelsel]] of beweeg na die binneste Sonnestelsel. Dié voorraad komete moes dus al lank gelede uitgeput gewees het, maar dit is nie. Die Hillswolkteorie verduidelik die duursaamheid van die Oortwolk, want daarvolgens word laasgenoemde wolk deur die Hillswolk aangevul. Voorwerpe wat uit die Hillswolk geskiet word, beland waarskynlik eindelik in die klassieke Oortwolkstreek en bevolk dit op dié manier.<ref>{{Cite magazine| title= The Formation of the Oort cloud and the Primitive Galactic Environment | author= J. A. Fernandez | journal= Icarus | volume= 129 | issue= 1 | pages= 106–119 | year= 1997 | doi= 10.1006/icar.1997.5754 |bibcode = 1997Icar..129..106F }}</ref> Die Hillswolk het moontlik die grootste konsentrasie komete in die hele Sonnestelsel. Die bestaan van die Hillswolk is geloofwaardig, want baie sulke voorwerpe is al ontdek. Dit kan digter as die Oortwolk wees.<ref name="hills1981">{{cite journal |author= Jack G. Hills |date= 1981 |title= Comet showers and the steady-state infall of comets from the Oort Cloud |journal= Astronomical Journal |volume= 86 |pages= 1730–1740 |bibcode= 1981AJ.....86.1730H |doi= 10.1086/113058 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://fermat.nap.edu/books/0309043336/html/251.html |title = Planetary Sciences: American and Soviet Research, Proceedings from the U.S.-U.S.S.R. Workshop on Planetary Sciences, p. 251 |date = 1991 |accessdate = 7 November 2007 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Swaartekrag]]wisselwerkings met die naaste [[ster]]re en [[gety]]kragte in die Melkweg het veroorsaak dat die voorwerpe in die Oortwolk ronde wentelbane het. Dit is dalk nie die geval met die Hillswolk nie. Die Hillswolk se totale massa is onbekend, maar sommige wetenskaplikes meen dit kan groter as dié van die Oortwolk wees. ==Geskiedenis== ===Oorspronklike Oortwolkmodel=== [[Beeld:ErnstJuliusOpik.jpg|thumb|100px|Ernst Öpik.]] Tussen 1932 en 1981 het sterrekundiges geglo die Oortwolk, wat die teorie van [[Ernst Öpik]] en [[Jan Oort]] was, en die Kuipergordel was die enigste bronne van komete in die Sonnestelsel. In 1932 het die [[Estland|Estiese]] sterrekundige Ernst Öpik voorgestel die oorsprong van komete is ’n wolk wat om die buitenste grens van die Sonnestelsel wentel.<ref>{{Cite article | title=Note on Stellar Perturbations of Nearby Parabolic Orbits | author=Ernst Öpik | journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences | volume=67 | pages=169–182 | date=1932 }}</ref> In 1950 is die idee onafhanklik deur die [[Holland]]se sterrekundige Jan Oort gebruik om ’n oënskynlike teenstelling te verduidelik: Komete word ná ’n paar besoeke aan die binneste Sonnestelsel vernietig, en as hulle miljarde jare lank al bestaan (sedert die begin van die Sonnestelsel), sou geen van hulle meer bestaan het nie.<ref>{{Cite journal | title=The Structure of the Cloud of Comets Surrounding the Solar System and a Hypothesis Concerning its Origin | author=Jan Oort | journal=Bull. Astron. Inst. Neth. | volume=11 | pages=91–110 | date=1950 | bibcode=1950BAN....11...91O }}</ref> Oort het 46 komete vir sy studie gekies wat tussen 1850 en 1952 die beste waarneembaar was. Die verspreiding van die omgekeerde van die liggame se [[Ellips|lengteas]] het ’n maksimum frekwensie aangedui wat op die bestaan van ’n [[Oortwolk|reservoir van komete]] gewys het tussen 40&nbsp;000 en 150&nbsp;000&nbsp;AE van die Son af. Hierdie reservoir, geleë by die grense van die Son se invloedsfeer (astrodinamika), sou blootgestel wees aan versteurings deur sterre, wat moontlik komete uit die wolk na binne of buite sou slinger. ===Nuwe model=== [[Beeld:Hills.gif|thumb|links|150px|Jack G. Hills, wat eerste die Hillswolk voorgestel het.]] In die 1980's het sterrekundiges besef die hoofwolk het dalk ’n binneste deel wat kon begin by sowat 3&nbsp;000&nbsp;AE van die Son af en kon strek tot die klassieke wolk by 20&nbsp;000&nbsp;AE. Volgens die meeste ramings het die Hillswolk ’n bevolking van sowat 20&nbsp;biljoen<!-- biljoen is reg hier --> (omtrent vyf tot tien keer dié van die buitenste wolk), hoewel die hoeveelheid tot tien keer soveel kan wees.<ref>{{Cite article | url=http://young-earth-creationism.blogspot.com/2012/05/oung-earth-evidence-short-period-comets.html | title=Young Earth Evidence – Short-period Comets | author=Dave E. Matson | date=Mei 2012 | publisher=Young Earth Creationism }}</ref> Die hoofmodel van ’n "binneste wolk" is in 1981 deur die sterrekundige [[Jack G. Hills|J.G. Hills]] voorgestel (die Hillswolk is na hom genoem). Hy het bereken die verbygang van ’n ster naby aan die Sonnestelsel kon uitwissings op Aarde veroorsaak en ’n "komeettrein" veroorsaak het. Sy navorsing het juis gewys die wentelbaan van die meeste wolkkomete het ’n [[Ellips|halwe lengteas]] van 10&nbsp;000&nbsp;AE, baie nader aan die Son as die voorgestelde afstand van die Oortwolk.<ref name="hills1981"/> Boonop sou die invloed van die nabygeleë sterre en galaktiese getykragte die komete van die Oortwolk óf nader aan die Son óf na buite die sonnestelsel geslinger het. Om vir hierdie kwessies voorsiening te maak, het hy die bestaan van ’n binneste wolk voorgestel wat tienhonderde soveel komete kon bevat as die buitenste halo.<ref name="hills1981"/> Die binneste wolk sou dus die buitenste wolk kon aanvul. In die jare wat gevolg het, het ander sterrekundiges na die Hillswolk gesoek en [[Komeet#Lang periode|langtermynkomete]] bestudeer. Sidney van den Bergh en Mark E. Bailey het die struktuur van die Hillswolk onderskeidelik in 1982 en 1983 voorgestel.<ref name="Inner oort cloud">{{Cite journal |bibcode = 1988MNRAS.235....1B|title = Cratering constraints on the inner Oort cloud : Steady-state models|url = https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1988-11-01_235_1/page/1|journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume = 235|pages = 1–32|last1 = Bailey|first1 = M. E.|last2 = Stagg|first2 = C. R.|year = 1988|doi = 10.1093/mnras/235.1.1}}</ref> In 1986 het Bailey verklaar die meeste komete in die Sonnestelsel kom nie van die Oortwolk af nie, maar nader aan die Son, van ’n binneste wolk met ’n wentelbaan met ’n halwe lengteas van 5&nbsp;000&nbsp;AE.<ref name="Inner oort cloud2">{{Cite journal |bibcode = 1988MNRAS.235....1B|title = Cratering constraints on the inner Oort cloud : Steady-state models|url = https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1988-11-01_235_1/page/1|journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume = 235|pages = 1–32|last1 = Bailey|first1 = M. E.|last2 = Stagg|first2 = C. R.|year = 1988|doi = 10.1093/mnras/235.1.1}}</ref> Victor Clube en Bill Napier het in 1987 en RB Stothers in 1988 op dié navorsing uitgebrei.<ref name="Inner oort cloud" /> ==Eienskappe== ===Struktuur en samestelling=== [[Beeld:Kuiper oort.jpg|300px|thumb|’n Kunstenaar se voorstelling van die Oort- en Hillswolk en die Kuipergordel (inlas).]] Komete in die Oortwolk word voortdurend deur hulle omgewing en verafgeleë voorwerpe versteur. ’n Ansienlike hoeveelheid word óf na buite die Sonnestelsel óf na binne geslinger. Die Oortwolk sou dus lank gelede al uitgeput moes gewees het, maar dit bestaan steeds. Die Hillswolkteorie kan dit verklaar. J.G. Hills en ander wetenskaplikes het voorgestel die wolk word deur komete uit die Hillswolk aangevul.<ref>{{Cite article | title=The Formation of the Oort Cloud and the Primitive Galactic Environment | author=J. A. Fernandez | journal=Icarus | volume=129 | number=1 | pages=106–119 | date=September 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5754 |bibcode = 1997Icar..129..106F }}</ref> Dit is ook moontlik dat die Hillswolk die grootste konsentrasie komete in die Sonnestelsel is.<ref name="Inner oort cloud" /> Dit is baie digter as die buitenste Oortwolk; dit is na raming sowat 5&nbsp;000 tot 20&nbsp;000&nbsp;AE groot. In teenstelling daarmee is die Oortwolk tussen 20&nbsp;000 en 50&nbsp;000&nbsp;AE groot.<ref>{{Cite article|url=http://www.universetoday.com/32522/oort-cloud/|title=What is the Oort Cloud?|date=10 Augustus 2015|author=Matt Williams|publisher=Universe Today|accessdate=20 Februarie 2016}}</ref> Die Hillswolk se massa is onbekend. Sommige wetenskaplikes glo dit kan vyf keer so groot as dié van die Oortwolk wees.<ref>[http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?bibcode=1987AJ.....94.1330D&db_key=AST&page_ind=0&data_type=GIF&type=SCREEN_VIEW&classic=YES The Formation and Extent of the Solar System Comet Cloud]</ref> Mark E. Bailey raam die massa op 13,8&nbsp;[[aardmassa]]s – as die meeste liggame by 10&nbsp;000&nbsp;AE geleë is.<ref name="Inner oort cloud2" /> As die ontleding van komete verteenwoordigend van die hele wolk is, bestaan die meeste Hillswolkvoorwerpe uit verskeie yse, soos [[water]], [[metaan]], [[etaan]], [[koolstofmonoksied]] en [[blousuur]].<ref>E.L. Gibb, M.J. Mumma, N. Dello Russo, M.A. DiSanti en K. Magee-Sauer (2003). "Methane in Oort Cloud comets".</ref> Die ontdekking van die voorwerp 1996&nbsp;PW, ’n [[asteroïde]] in die tipiese wentelbaan van ’n langtermynkomeet, dui egter daarop dat die wolk ook rotsagtige liggame kan bevat.<ref>{{Cite article | title=Origin and Evolution of the Unusual Object 1996 PW: Asteroids from the Oort Cloud? | author1=P.R. Weissman |author2=H.F. Levison | journal=Astrophysical Journal Letters | volume=488 | pages=L133 | date=Oktober 1997 | doi=10.1086/310940 |bibcode = 1997ApJ...488L.133W }}</ref> Die koolstofontleding en isotoopverhoudings van [[stikstof]] in eerstens die komete van die families van die Oortwolk en tweedens in die liggame in die [[Jupiter]]streek wys min verskille, al is hulle so ver van mekaar af. Dit dui daarop dat albei uit ’n [[protoplanetêre skyf]] gevrom het,<ref>D. Hutsemekers, J. Manfroid, E. Jehin, C. Arpigny, A. Cochran, R. Schulz, J.A. Stüwe, and J.M. Zucconi (2005). "Isotopic abundances of carbon and nitrogen in Jupiter-family and Oort Cloud comets".</ref> ’n gevolgtrekking wat ondersteun word deur studies van komeetwolkgroottes en die onlangse impakstudie van [[Tempel 1|Komeet Tempel 1]].<ref>Michael J. Mumma, Michael A. DiSanti, Karen Magee-Sauer et al. (2005). "Parent Volatiles in Comet 9P/Tempel 1: Before and After Impact". Science Express 310 (5746): 270–274.</ref> ===Vorming=== Baie wetenskaplikes glo die Hillswolk het ontstaan uit ’n nabye wisselwerking (800&nbsp;AE) tussen die Son en ’n ander ster binne die eerste 800&nbsp;miljoen jaar van die Sonnestelsel, wat die vreemde wentelbaan van [[90377 Sedna]] kan verduidelik. Dié liggaam behoort nie te wees waar dit is nie, want dit word nie deur Jupiter, [[Neptunus]] of getykragte beïnvloed nie.<ref>Ciel et espace, Januarie 2006</ref> Dit is dan moontlik dat die Hillswolk "jonger" as die Oortwolk is. Maar net Sedna het dié afwykende eienskappe; vir [[(87269) 2000 OO67|{{mp|2000 OO|67}}]] en [[(308933) 2006 SQ372|{{mp|2006 SQ|372}}]] is dié teorie nie nodig nie, want albei wentel naby aan die Sonnestelsel se [[reuseplanete]]. ==Moontlike Hillswolkvoorwerpe== {| class="wikitable" style="float: right; margin-right: 0; margin-left: 1em; text-align: center;" |- ! Naam || Deursnee<br />(km) || [[Perihelium]]<br />(AE) || [[Afelium]]<br />(AE) || Ontdekking |- | align="left" | 2012 VP113 || 315 tot 640 || 80,5 || 445 || 2012 |- | align="left" | (90377) Sedna || 995 tot 1 060 || 76,1 || 935 || 2003 |- | align="left" | {{mp|2000 OO|67}} || 28 tot 87 || 20,8 || 1 014,2 || 2000 |- | align="left" | {{mp|2006 SQ|372}}|| 50 tot 100 || 24,17 || 2 005,38 || 2006 |} Liggame in die Hillswolk bestaan hoofsaaklik uit waterys, metaan en ammoniak. Sterrekundiges glo langtermynkomete kom uit die Hillswolk, soos Komeet Hyakutake. In hulle artikel om die ontdekking van Sedna aan te kondig het Mike Brown en kollegas beweer hulle het die eerste Oortwolkvoorwerp waargeneem. Hulle het bevind dat Sedna se [[perihelium]] (76&nbsp;AE), anders as dié van [[Verstrooide skyf|verstrooideskyfvoorwerpe]] soos [[Eris (dwergplaneet)|Eris]], te ver was dat die swaartekrag van [[Neptunus]] ’n invloed op sy evolusie kon gehad het.<ref name=Mike>{{Cite article| title=Discovery of a Candidate Inner Oort Cloud Planetoid |author1=Mike Brown |author2=David Rabinowitz |author3=Chad Trujillo |journal=Astrophysical Journal| bibcode=2004ApJ...617..645B| date=2004| volume=617| pages=645–649| number=1|doi=10.1086/422095|arxiv = astro-ph/0404456 }}</ref> Die skrywers het Sedna beskou as ’n "binne-Oortwolkvoorwerp".<ref name="Swiss">{{Cite book|author1=David Jewitt |author2=Alessandro Morbidelli |author3=Heike Rauer |title= Trans-Neptunian Objects and Comets: Saas-Fee Advanced Course 35. Swiss Society for Astrophysics and Astronomy |number= 1 |editor=Berlin: Springer |place=Berlyn |date=2007|isbn=978-3-540-71957-1 |lccn=2007934029 |pages=86}}</ref><ref name="LykDyn">{{Cite article|author1=Patryk Sofia Lykawka|author2=Mukai Tadashi|date=2007|title=Dynamical Classification of Trans-Neptunian Objects: Probing their Origin, Evolution, and Interrelation|journal=Icarus|volume=189|number=1|pages=213–232 |bibcode=2007Icar..189..213L|doi=10.1016/j.icarus.2007.01.001}}</ref> Sedna is egter heeltemal te naby aan die Son om ’n Hillswolkvoorwerp te wees en sy [[ashelling]] is byna dieselfde as dié van die planete en die Kuipergordel. Aansienlike geheimsinnigheid omhul {{mpl|2008 KV|42}}, met sy [[Retrograde en prograde beweging|retrograde wentelbaan]], wat kan beteken dit kom uit die Hillswolk of dalk die Oortwolk.<ref>[http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/astronomie/d/2008-kv42-lasteroide-qui-tourne-a-lenvers_16593/ Actualité > 2008 KV42, l'astéroïde qui tourne à l'envers<!-- Bot generated title -->]</ref> Dieselfde geld vir [[damokloïde]]s, wat ’n twyfelagtige oorsprong het, soos die voorwerp waarna dié kategorie genoem is, 5335&nbsp;Damokles. [[Beeld:Comet P1 McNaught02 - 23-01-07.jpg|thumb|240px|Komeet McNaught.]] ===Komete=== Sterrekundiges glo baie komete kom uit dieselfde streek as die Hillswolk; hulle fokus veral op dié met ’n [[afelium]] van groter as 1&nbsp;000&nbsp;AE (wat dus uit ’n verder bron as die Kuipergordel kom), maar kleiner as 10&nbsp;000&nbsp;AE (anders is hulle te naby aan die Oortwolk). ’n Paar bekende komete lê groot afstande af en is kandidate vir Hillswolkvoorwerpe. Komeet Lovejoy, wat in Maart 2007 ontdek is, het ’n afelium van 2&nbsp;850&nbsp;AE.<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=C%2F2007+E2 JPL Small-Body Database Browser C/2007 E2 (Lovejoy)]</ref> Komeet Hyakutake, wat in 1996 ontdek is, se afelium is 3&nbsp;410&nbsp;AE en Komeet Machholz, wat in 2004 ontdek is, gaan selfs verder: tot by 4&nbsp;787&nbsp;AE. Komeet McNaught, wat in 2006 ontdek is, was een van die helderste komete in onlangse jare en het ’n afelium van 4&nbsp;100&nbsp;AE. Een van die verste bekende komete is Komeet West, wat in 1975 ontdek is; dit gaan tot by 13&nbsp;560&nbsp;AE. ===Sedna, die eerste kandidaat=== [[Beeld:Planetoid 90377 sedna animation location.gif|thumb|320px|Animasie met Sedna se wentelbaan in rooi en die Hillswolk in blou.]] [[Beeld:Artist's conception of Sedna.jpg|thumb|220px|links|’n Kunstenaar se voorstelling van Sedna.]] [[90377 Sedna|Sedna]] is ’n [[kleinplaneet]] wat op 14 November 2003 ontdek is. [[Spektroskopie]]se metings wys sy oppervlaksamestelling is soortgelyk aan dié van ander [[trans-Neptunus-voorwerp]]e: Dit bestaan hoofsaaklik uit ’n mengsel van waterys, metaan en stikstof met [[tolien]]. Dit het een van die rooiste oppervlakke in die Sonnestelsel. Dit kan dalk een van die eerste Hillsvoorwerpe wees wat waargeneem is. Sedna is egter baie nader as die voorgestelde afstand van die Hillswolk. Die voorwerp, wat op ’n afstand van sowat 90&nbsp;AE van die Son ontdek is, beweeg in ’n [[Ellips|elliptiese]] wentelbaan van 11&nbsp;400 jaar, met ’n perihelium (naaste afstand) van net 76&nbsp;AE van die Son af (die volgende perihelium is in 2076). Sy afelium (verste afstand) is 936&nbsp;AE. Sedna kan egter ook nie as ’n Kuipergordelvoorwerp beskou word nie, want sy baan kom nie naby die Kuipergordel by 50&nbsp;AE nie. Sedna is ’n losliggende voorwerp en is dus nie in ’n [[Baanresonansie|resonansie]] met Neptunus nie. ===2012 VP113=== Die ontdekking van die trans-Neptunus-voorwerp [[2012 VP113|{{mp|2012 VP|113}}]] is in Maart 2014 aangekondig. Dit het ’n soortgelyke wentelbaan as Sedna, met ’n perihelium wat nie naby Neptunus kom nie. Sy wentelbaan lê tussen 80 en 400&nbsp;AE van die Son af. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Verdere leesstof== * {{cite journal|last=Heisler| first=Julia| authorlink=Julia Heisler| author2=Scott Tremaine| title=The influence of the galactic tidal field on the Oort comet cloud |url=https://archive.org/details/icarus_1986-01_65_1/page/13| journal=Icarus| volume=65| issue=1| page=13| year=1986 |doi=10.1016/0019-1035(86)90060-6|bibcode = 1986Icar...65...13H }} * {{cite book|chapter-url=http://www.lpi.usra.edu/books/CometsII/7031.pdf|chapter=Oort Cloud Formation and Dynamics|authors=Dones, L.; Weissman, P. R.; Levison, H. F.; Duncan, M. J.|year=2004|title=Star Formation in the Interstellar Medium: In Honor of David Hollenbach, Chris McKee and Frank Shu|journal=<!-- -->|series=ASP Conference Proceedings|volume=323|editor= D. Johnstone|editor2= F.C. Adams|editor3= D.N.C. Lin|editor4= D.A. Neufeld|editor5= E.C. Ostriker|location=San Francisco|publisher=Astronomical Society of the Pacific|page=371|bibcode=2004ASPC..323.....J}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Hills Cloud}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sonnestelsel]] [[Kategorie:Teoretiese fisika]] [[Kategorie:Kleinplanete]] [[Kategorie:Komete]] [[Kategorie:Hipotetiese hemelliggame]] sl62lmfrh7184139z5i2m7lrzdhx1ys 2976997 2976787 2026-10-09T10:22:13Z ~2026-54269-94 215903 Rol weergawe [[Special:Diff/2976787|2976787]] deur [[Special:Contributions/BurgertB|BurgertB]] ([[User talk:BurgertB|bespreek]]) terug. Die tyd wat jy aan kommentaar bestee het, sal genoeg wees om [[c:Template:I18n kuiper belt oort cloud|enige teksfout]] self reg te stel. Doen dit net en wag vir die volgende lêeroplaai-iterasie. 2976997 wikitext text/x-wiki [[Beeld:OortCloud P-sys-af.png|thumb|280px|’n 3D-diagram van die Oort- en Hillswolk in vergelyking met die res van die Sonnestelsel.]] Die '''Hillswolk''' (ook die '''binneste Oortwolk''' genoem) is ’n groot teoretiese skyf aan die binnekant van die [[Oortwolk]]. Die verste grens sal sowat 20&nbsp;000 tot 30&nbsp;000&nbsp;[[AE]] van die [[Son]] af wees en sy naaste grens tussen rofweg 250 en 1&nbsp;500&nbsp;AE, ver anderkant die [[planete]] en [[Kuipergordel]]voorwerpe. Afstande kan egter veel groter wees. As dit bestaan, bevat die Hillswolk rofweg vyf keer soveel [[komete]] as die Oortwolk.<ref name=SOA>{{cite journal|title= The Formation and Extent of the Solar System Comet Cloud|journal= The Astronomical Journal|volume= 94|pages= 1330 |date= 1987|bibcode = 1987AJ.....94.1330D|last1 = Duncan|first1 = M.|last2= Quinn|first2= T.|last3= Tremaine|first3= S.|doi= 10.1086/114571}}</ref> Oortwolkkomete word voortdurend deur hulle omgewing versteur. ’n Taamlike deel verlaat die [[Sonnestelsel]] of beweeg na die binneste Sonnestelsel. Dié voorraad komete moes dus al lank gelede uitgeput gewees het, maar dit is nie. Die Hillswolkteorie verduidelik die duursaamheid van die Oortwolk, want daarvolgens word laasgenoemde wolk deur die Hillswolk aangevul. Voorwerpe wat uit die Hillswolk geskiet word, beland waarskynlik eindelik in die klassieke Oortwolkstreek en bevolk dit op dié manier.<ref>{{Cite magazine| title= The Formation of the Oort cloud and the Primitive Galactic Environment | author= J. A. Fernandez | journal= Icarus | volume= 129 | issue= 1 | pages= 106–119 | year= 1997 | doi= 10.1006/icar.1997.5754 |bibcode = 1997Icar..129..106F }}</ref> Die Hillswolk het moontlik die grootste konsentrasie komete in die hele Sonnestelsel. Die bestaan van die Hillswolk is geloofwaardig, want baie sulke voorwerpe is al ontdek. Dit kan digter as die Oortwolk wees.<ref name="hills1981">{{cite journal |author= Jack G. Hills |date= 1981 |title= Comet showers and the steady-state infall of comets from the Oort Cloud |journal= Astronomical Journal |volume= 86 |pages= 1730–1740 |bibcode= 1981AJ.....86.1730H |doi= 10.1086/113058 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://fermat.nap.edu/books/0309043336/html/251.html |title = Planetary Sciences: American and Soviet Research, Proceedings from the U.S.-U.S.S.R. Workshop on Planetary Sciences, p. 251 |date = 1991 |accessdate = 7 November 2007 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Swaartekrag]]wisselwerkings met die naaste [[ster]]re en [[gety]]kragte in die Melkweg het veroorsaak dat die voorwerpe in die Oortwolk ronde wentelbane het. Dit is dalk nie die geval met die Hillswolk nie. Die Hillswolk se totale massa is onbekend, maar sommige wetenskaplikes meen dit kan groter as dié van die Oortwolk wees. ==Geskiedenis== ===Oorspronklike Oortwolkmodel=== [[Beeld:ErnstJuliusOpik.jpg|thumb|100px|Ernst Öpik.]] Tussen 1932 en 1981 het sterrekundiges geglo die Oortwolk, wat die teorie van [[Ernst Öpik]] en [[Jan Oort]] was, en die Kuipergordel was die enigste bronne van komete in die Sonnestelsel. In 1932 het die [[Estland|Estiese]] sterrekundige Ernst Öpik voorgestel die oorsprong van komete is ’n wolk wat om die buitenste grens van die Sonnestelsel wentel.<ref>{{Cite article | title=Note on Stellar Perturbations of Nearby Parabolic Orbits | author=Ernst Öpik | journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences | volume=67 | pages=169–182 | date=1932 }}</ref> In 1950 is die idee onafhanklik deur die [[Holland]]se sterrekundige Jan Oort gebruik om ’n oënskynlike teenstelling te verduidelik: Komete word ná ’n paar besoeke aan die binneste Sonnestelsel vernietig, en as hulle miljarde jare lank al bestaan (sedert die begin van die Sonnestelsel), sou geen van hulle meer bestaan het nie.<ref>{{Cite journal | title=The Structure of the Cloud of Comets Surrounding the Solar System and a Hypothesis Concerning its Origin | author=Jan Oort | journal=Bull. Astron. Inst. Neth. | volume=11 | pages=91–110 | date=1950 | bibcode=1950BAN....11...91O }}</ref> Oort het 46 komete vir sy studie gekies wat tussen 1850 en 1952 die beste waarneembaar was. Die verspreiding van die omgekeerde van die liggame se [[Ellips|lengteas]] het ’n maksimum frekwensie aangedui wat op die bestaan van ’n [[Oortwolk|reservoir van komete]] gewys het tussen 40&nbsp;000 en 150&nbsp;000&nbsp;AE van die Son af. Hierdie reservoir, geleë by die grense van die Son se invloedsfeer (astrodinamika), sou blootgestel wees aan versteurings deur sterre, wat moontlik komete uit die wolk na binne of buite sou slinger. ===Nuwe model=== [[Beeld:Hills.gif|thumb|links|150px|Jack G. Hills, wat eerste die Hillswolk voorgestel het.]] In die 1980's het sterrekundiges besef die hoofwolk het dalk ’n binneste deel wat kon begin by sowat 3&nbsp;000&nbsp;AE van die Son af en kon strek tot die klassieke wolk by 20&nbsp;000&nbsp;AE. Volgens die meeste ramings het die Hillswolk ’n bevolking van sowat 20&nbsp;biljoen<!-- biljoen is reg hier --> (omtrent vyf tot tien keer dié van die buitenste wolk), hoewel die hoeveelheid tot tien keer soveel kan wees.<ref>{{Cite article | url=http://young-earth-creationism.blogspot.com/2012/05/oung-earth-evidence-short-period-comets.html | title=Young Earth Evidence – Short-period Comets | author=Dave E. Matson | date=Mei 2012 | publisher=Young Earth Creationism }}</ref> Die hoofmodel van ’n "binneste wolk" is in 1981 deur die sterrekundige [[Jack G. Hills|J.G. Hills]] voorgestel (die Hillswolk is na hom genoem). Hy het bereken die verbygang van ’n ster naby aan die Sonnestelsel kon uitwissings op Aarde veroorsaak en ’n "komeettrein" veroorsaak het. Sy navorsing het juis gewys die wentelbaan van die meeste wolkkomete het ’n [[Ellips|halwe lengteas]] van 10&nbsp;000&nbsp;AE, baie nader aan die Son as die voorgestelde afstand van die Oortwolk.<ref name="hills1981"/> Boonop sou die invloed van die nabygeleë sterre en galaktiese getykragte die komete van die Oortwolk óf nader aan die Son óf na buite die sonnestelsel geslinger het. Om vir hierdie kwessies voorsiening te maak, het hy die bestaan van ’n binneste wolk voorgestel wat tienhonderde soveel komete kon bevat as die buitenste halo.<ref name="hills1981"/> Die binneste wolk sou dus die buitenste wolk kon aanvul. In die jare wat gevolg het, het ander sterrekundiges na die Hillswolk gesoek en [[Komeet#Lang periode|langtermynkomete]] bestudeer. Sidney van den Bergh en Mark E. Bailey het die struktuur van die Hillswolk onderskeidelik in 1982 en 1983 voorgestel.<ref name="Inner oort cloud">{{Cite journal |bibcode = 1988MNRAS.235....1B|title = Cratering constraints on the inner Oort cloud : Steady-state models|url = https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1988-11-01_235_1/page/1|journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume = 235|pages = 1–32|last1 = Bailey|first1 = M. E.|last2 = Stagg|first2 = C. R.|year = 1988|doi = 10.1093/mnras/235.1.1}}</ref> In 1986 het Bailey verklaar die meeste komete in die Sonnestelsel kom nie van die Oortwolk af nie, maar nader aan die Son, van ’n binneste wolk met ’n wentelbaan met ’n halwe lengteas van 5&nbsp;000&nbsp;AE.<ref name="Inner oort cloud2">{{Cite journal |bibcode = 1988MNRAS.235....1B|title = Cratering constraints on the inner Oort cloud : Steady-state models|url = https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1988-11-01_235_1/page/1|journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume = 235|pages = 1–32|last1 = Bailey|first1 = M. E.|last2 = Stagg|first2 = C. R.|year = 1988|doi = 10.1093/mnras/235.1.1}}</ref> Victor Clube en Bill Napier het in 1987 en RB Stothers in 1988 op dié navorsing uitgebrei.<ref name="Inner oort cloud" /> ==Eienskappe== ===Struktuur en samestelling=== [[Beeld:Kuiper belt oort cloud.svg|300px|thumb|’n Kunstenaar se voorstelling van die Oort- en Hillswolk en die Kuipergordel (inlas).]] Komete in die Oortwolk word voortdurend deur hulle omgewing en verafgeleë voorwerpe versteur. ’n Ansienlike hoeveelheid word óf na buite die Sonnestelsel óf na binne geslinger. Die Oortwolk sou dus lank gelede al uitgeput moes gewees het, maar dit bestaan steeds. Die Hillswolkteorie kan dit verklaar. J.G. Hills en ander wetenskaplikes het voorgestel die wolk word deur komete uit die Hillswolk aangevul.<ref>{{Cite article | title=The Formation of the Oort Cloud and the Primitive Galactic Environment | author=J. A. Fernandez | journal=Icarus | volume=129 | number=1 | pages=106–119 | date=September 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5754 |bibcode = 1997Icar..129..106F }}</ref> Dit is ook moontlik dat die Hillswolk die grootste konsentrasie komete in die Sonnestelsel is.<ref name="Inner oort cloud" /> Dit is baie digter as die buitenste Oortwolk; dit is na raming sowat 5&nbsp;000 tot 20&nbsp;000&nbsp;AE groot. In teenstelling daarmee is die Oortwolk tussen 20&nbsp;000 en 50&nbsp;000&nbsp;AE groot.<ref>{{Cite article|url=http://www.universetoday.com/32522/oort-cloud/|title=What is the Oort Cloud?|date=10 Augustus 2015|author=Matt Williams|publisher=Universe Today|accessdate=20 Februarie 2016}}</ref> Die Hillswolk se massa is onbekend. Sommige wetenskaplikes glo dit kan vyf keer so groot as dié van die Oortwolk wees.<ref>[http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?bibcode=1987AJ.....94.1330D&db_key=AST&page_ind=0&data_type=GIF&type=SCREEN_VIEW&classic=YES The Formation and Extent of the Solar System Comet Cloud]</ref> Mark E. Bailey raam die massa op 13,8&nbsp;[[aardmassa]]s – as die meeste liggame by 10&nbsp;000&nbsp;AE geleë is.<ref name="Inner oort cloud2" /> As die ontleding van komete verteenwoordigend van die hele wolk is, bestaan die meeste Hillswolkvoorwerpe uit verskeie yse, soos [[water]], [[metaan]], [[etaan]], [[koolstofmonoksied]] en [[blousuur]].<ref>E.L. Gibb, M.J. Mumma, N. Dello Russo, M.A. DiSanti en K. Magee-Sauer (2003). "Methane in Oort Cloud comets".</ref> Die ontdekking van die voorwerp 1996&nbsp;PW, ’n [[asteroïde]] in die tipiese wentelbaan van ’n langtermynkomeet, dui egter daarop dat die wolk ook rotsagtige liggame kan bevat.<ref>{{Cite article | title=Origin and Evolution of the Unusual Object 1996 PW: Asteroids from the Oort Cloud? | author1=P.R. Weissman |author2=H.F. Levison | journal=Astrophysical Journal Letters | volume=488 | pages=L133 | date=Oktober 1997 | doi=10.1086/310940 |bibcode = 1997ApJ...488L.133W }}</ref> Die koolstofontleding en isotoopverhoudings van [[stikstof]] in eerstens die komete van die families van die Oortwolk en tweedens in die liggame in die [[Jupiter]]streek wys min verskille, al is hulle so ver van mekaar af. Dit dui daarop dat albei uit ’n [[protoplanetêre skyf]] gevrom het,<ref>D. Hutsemekers, J. Manfroid, E. Jehin, C. Arpigny, A. Cochran, R. Schulz, J.A. Stüwe, and J.M. Zucconi (2005). "Isotopic abundances of carbon and nitrogen in Jupiter-family and Oort Cloud comets".</ref> ’n gevolgtrekking wat ondersteun word deur studies van komeetwolkgroottes en die onlangse impakstudie van [[Tempel 1|Komeet Tempel 1]].<ref>Michael J. Mumma, Michael A. DiSanti, Karen Magee-Sauer et al. (2005). "Parent Volatiles in Comet 9P/Tempel 1: Before and After Impact". Science Express 310 (5746): 270–274.</ref> ===Vorming=== Baie wetenskaplikes glo die Hillswolk het ontstaan uit ’n nabye wisselwerking (800&nbsp;AE) tussen die Son en ’n ander ster binne die eerste 800&nbsp;miljoen jaar van die Sonnestelsel, wat die vreemde wentelbaan van [[90377 Sedna]] kan verduidelik. Dié liggaam behoort nie te wees waar dit is nie, want dit word nie deur Jupiter, [[Neptunus]] of getykragte beïnvloed nie.<ref>Ciel et espace, Januarie 2006</ref> Dit is dan moontlik dat die Hillswolk "jonger" as die Oortwolk is. Maar net Sedna het dié afwykende eienskappe; vir [[(87269) 2000 OO67|{{mp|2000 OO|67}}]] en [[(308933) 2006 SQ372|{{mp|2006 SQ|372}}]] is dié teorie nie nodig nie, want albei wentel naby aan die Sonnestelsel se [[reuseplanete]]. ==Moontlike Hillswolkvoorwerpe== {| class="wikitable" style="float: right; margin-right: 0; margin-left: 1em; text-align: center;" |- ! Naam || Deursnee<br />(km) || [[Perihelium]]<br />(AE) || [[Afelium]]<br />(AE) || Ontdekking |- | align="left" | 2012 VP113 || 315 tot 640 || 80,5 || 445 || 2012 |- | align="left" | (90377) Sedna || 995 tot 1 060 || 76,1 || 935 || 2003 |- | align="left" | {{mp|2000 OO|67}} || 28 tot 87 || 20,8 || 1 014,2 || 2000 |- | align="left" | {{mp|2006 SQ|372}}|| 50 tot 100 || 24,17 || 2 005,38 || 2006 |} Liggame in die Hillswolk bestaan hoofsaaklik uit waterys, metaan en ammoniak. Sterrekundiges glo langtermynkomete kom uit die Hillswolk, soos Komeet Hyakutake. In hulle artikel om die ontdekking van Sedna aan te kondig het Mike Brown en kollegas beweer hulle het die eerste Oortwolkvoorwerp waargeneem. Hulle het bevind dat Sedna se [[perihelium]] (76&nbsp;AE), anders as dié van [[Verstrooide skyf|verstrooideskyfvoorwerpe]] soos [[Eris (dwergplaneet)|Eris]], te ver was dat die swaartekrag van [[Neptunus]] ’n invloed op sy evolusie kon gehad het.<ref name=Mike>{{Cite article| title=Discovery of a Candidate Inner Oort Cloud Planetoid |author1=Mike Brown |author2=David Rabinowitz |author3=Chad Trujillo |journal=Astrophysical Journal| bibcode=2004ApJ...617..645B| date=2004| volume=617| pages=645–649| number=1|doi=10.1086/422095|arxiv = astro-ph/0404456 }}</ref> Die skrywers het Sedna beskou as ’n "binne-Oortwolkvoorwerp".<ref name="Swiss">{{Cite book|author1=David Jewitt |author2=Alessandro Morbidelli |author3=Heike Rauer |title= Trans-Neptunian Objects and Comets: Saas-Fee Advanced Course 35. Swiss Society for Astrophysics and Astronomy |number= 1 |editor=Berlin: Springer |place=Berlyn |date=2007|isbn=978-3-540-71957-1 |lccn=2007934029 |pages=86}}</ref><ref name="LykDyn">{{Cite article|author1=Patryk Sofia Lykawka|author2=Mukai Tadashi|date=2007|title=Dynamical Classification of Trans-Neptunian Objects: Probing their Origin, Evolution, and Interrelation|journal=Icarus|volume=189|number=1|pages=213–232 |bibcode=2007Icar..189..213L|doi=10.1016/j.icarus.2007.01.001}}</ref> Sedna is egter heeltemal te naby aan die Son om ’n Hillswolkvoorwerp te wees en sy [[ashelling]] is byna dieselfde as dié van die planete en die Kuipergordel. Aansienlike geheimsinnigheid omhul {{mpl|2008 KV|42}}, met sy [[Retrograde en prograde beweging|retrograde wentelbaan]], wat kan beteken dit kom uit die Hillswolk of dalk die Oortwolk.<ref>[http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/astronomie/d/2008-kv42-lasteroide-qui-tourne-a-lenvers_16593/ Actualité > 2008 KV42, l'astéroïde qui tourne à l'envers<!-- Bot generated title -->]</ref> Dieselfde geld vir [[damokloïde]]s, wat ’n twyfelagtige oorsprong het, soos die voorwerp waarna dié kategorie genoem is, 5335&nbsp;Damokles. [[Beeld:Comet P1 McNaught02 - 23-01-07.jpg|thumb|240px|Komeet McNaught.]] ===Komete=== Sterrekundiges glo baie komete kom uit dieselfde streek as die Hillswolk; hulle fokus veral op dié met ’n [[afelium]] van groter as 1&nbsp;000&nbsp;AE (wat dus uit ’n verder bron as die Kuipergordel kom), maar kleiner as 10&nbsp;000&nbsp;AE (anders is hulle te naby aan die Oortwolk). ’n Paar bekende komete lê groot afstande af en is kandidate vir Hillswolkvoorwerpe. Komeet Lovejoy, wat in Maart 2007 ontdek is, het ’n afelium van 2&nbsp;850&nbsp;AE.<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=C%2F2007+E2 JPL Small-Body Database Browser C/2007 E2 (Lovejoy)]</ref> Komeet Hyakutake, wat in 1996 ontdek is, se afelium is 3&nbsp;410&nbsp;AE en Komeet Machholz, wat in 2004 ontdek is, gaan selfs verder: tot by 4&nbsp;787&nbsp;AE. Komeet McNaught, wat in 2006 ontdek is, was een van die helderste komete in onlangse jare en het ’n afelium van 4&nbsp;100&nbsp;AE. Een van die verste bekende komete is Komeet West, wat in 1975 ontdek is; dit gaan tot by 13&nbsp;560&nbsp;AE. ===Sedna, die eerste kandidaat=== [[Beeld:Planetoid 90377 sedna animation location.gif|thumb|320px|Animasie met Sedna se wentelbaan in rooi en die Hillswolk in blou.]] [[Beeld:Artist's conception of Sedna.jpg|thumb|220px|links|’n Kunstenaar se voorstelling van Sedna.]] [[90377 Sedna|Sedna]] is ’n [[kleinplaneet]] wat op 14 November 2003 ontdek is. [[Spektroskopie]]se metings wys sy oppervlaksamestelling is soortgelyk aan dié van ander [[trans-Neptunus-voorwerp]]e: Dit bestaan hoofsaaklik uit ’n mengsel van waterys, metaan en stikstof met [[tolien]]. Dit het een van die rooiste oppervlakke in die Sonnestelsel. Dit kan dalk een van die eerste Hillsvoorwerpe wees wat waargeneem is. Sedna is egter baie nader as die voorgestelde afstand van die Hillswolk. Die voorwerp, wat op ’n afstand van sowat 90&nbsp;AE van die Son ontdek is, beweeg in ’n [[Ellips|elliptiese]] wentelbaan van 11&nbsp;400 jaar, met ’n perihelium (naaste afstand) van net 76&nbsp;AE van die Son af (die volgende perihelium is in 2076). Sy afelium (verste afstand) is 936&nbsp;AE. Sedna kan egter ook nie as ’n Kuipergordelvoorwerp beskou word nie, want sy baan kom nie naby die Kuipergordel by 50&nbsp;AE nie. Sedna is ’n losliggende voorwerp en is dus nie in ’n [[Baanresonansie|resonansie]] met Neptunus nie. ===2012 VP113=== Die ontdekking van die trans-Neptunus-voorwerp [[2012 VP113|{{mp|2012 VP|113}}]] is in Maart 2014 aangekondig. Dit het ’n soortgelyke wentelbaan as Sedna, met ’n perihelium wat nie naby Neptunus kom nie. Sy wentelbaan lê tussen 80 en 400&nbsp;AE van die Son af. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Verdere leesstof== * {{cite journal|last=Heisler| first=Julia| authorlink=Julia Heisler| author2=Scott Tremaine| title=The influence of the galactic tidal field on the Oort comet cloud |url=https://archive.org/details/icarus_1986-01_65_1/page/13| journal=Icarus| volume=65| issue=1| page=13| year=1986 |doi=10.1016/0019-1035(86)90060-6|bibcode = 1986Icar...65...13H }} * {{cite book|chapter-url=http://www.lpi.usra.edu/books/CometsII/7031.pdf|chapter=Oort Cloud Formation and Dynamics|authors=Dones, L.; Weissman, P. R.; Levison, H. F.; Duncan, M. J.|year=2004|title=Star Formation in the Interstellar Medium: In Honor of David Hollenbach, Chris McKee and Frank Shu|journal=<!-- -->|series=ASP Conference Proceedings|volume=323|editor= D. Johnstone|editor2= F.C. Adams|editor3= D.N.C. Lin|editor4= D.A. Neufeld|editor5= E.C. Ostriker|location=San Francisco|publisher=Astronomical Society of the Pacific|page=371|bibcode=2004ASPC..323.....J}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Hills Cloud}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sonnestelsel]] [[Kategorie:Teoretiese fisika]] [[Kategorie:Kleinplanete]] [[Kategorie:Komete]] [[Kategorie:Hipotetiese hemelliggame]] fpkk2rh4s55ky9ntiy9x7jk0wrpcf4a 1 148798 2976886 1706295 2026-10-08T22:18:46Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Groot-Brittanje]] na [[Bespreking:Koninkryk Groot-Brittanje]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 1706295 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 148908 2976882 1706406 2026-10-08T22:15:04Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Skotland]] na [[Bespreking:Koninkryk Skotland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 1706406 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 148916 2976903 1706414 2026-10-08T23:21:23Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Donald II]] na [[Bespreking:Donald II van Skotland]] geskuif 1706414 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 151220 2976892 1708796 2026-10-08T22:20:46Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Ierland]] na [[Bespreking:Koninkryk Ierland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 1708796 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 237244 2976821 1944466 2026-10-08T18:54:16Z Dumbassman 62009 2976821 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Marjoe Gortner | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1944|1|14}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|10|2|1944|1|14}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0331374 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Marjoe Gortner''' (gebore 14 Januarie 1944 – 2 Oktober 2026) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Earthquake'' (1974), ''Sidewinder 1'' (1977), ''Starcrash'' (1978), en ''When You Comin' Back, Red Ryder?'' (1979). == Filmografie == === Rolprente === * 1972: ''Marjoe'' * 1974: ''Earthquake'' * 1976: ''Bobbie Jo and the Outlaw'' * 1976: ''The Food of the Gods'' * 1976: ''Acapulco Gold'' * 1977: ''Sidewinder 1'' * 1978: ''Starcrash'' * 1979: ''When You Comin' Back, Red Ryder?'' * 1983: ''Mausoleum'' * 1985: ''Hellhole'' * 1989: ''American Ninja 3: Blood Hunt'' === Televisiereekse === * 1980: ''Speak Up, America'' * 2011: ''The Great Ride'' === Televisierolprente === * 1973: ''The Marcus-Nelson Murders'' * 1974: ''The Gun and the Pulpit'' * 1974: ''Pray for the Wildcats'' * 2010: ''The Fairmont Banff Springs Sports Invitational'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0331374|Marjoe Gortner}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gortner, Marjoe}} [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 4ui28k8t3cof7e88pa422b07gjhe3t1 0 247846 2976936 2948971 2026-10-09T02:28:18Z Raippa-Valli 215164 File 2976936 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sharon Tate | Beeld = Sharon Tate Valley of the Dolls 1967 - Restoration.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Sharon Marie Tate | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1943|1|24}} | Geboorteplek = [[Dallas]], [[Texas]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1943|1|24|1969|8|9}} | Sterfplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië]], Verenigde State | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = Paul Richard Polanski (deceased) | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1961–1969 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001790 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} [[File:Sharon Tate and Roman Polanski in The Fearless Vampire Killers (1967).jpg|thumb|right|Tate en Roman Polanski (The Fearless Vampire Killers, 1967)]] '''Sharon Tate''' (24 Januarie 1943 – 9 Augustus 1969) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''Eye of the Devil'' (1966), ''Valley of the Dolls'' (1967), ''The Fearless Vampire Killers'' (1967), en ''The Wrecking Crew'' (1968). Op 9 Augustus 1969 is Tate en vier ander mense vermoor deur lede van die [[Manson-familie]], 'n kultus, in die huis wat sy met [[Roman Polanski]] gedeel het. Sy was agt en 'n half maande swanger, en haar kind is daarom ook oorlede.<ref name="BugliosiGentry1974" /> Die moordenaars, en Manson homself, is vervolg en ter dood veroordeel, maar in 1972 gespaar as gevolg van die doodstraf wat tydelik in [[Kalifornië]] afgeskaf is. == Filmografie == === Rolprente === * 1966: ''Eye of the Devil'' * 1967: ''Valley of the Dolls'' * 1967: ''The Fearless Vampire Killers'' * 1968: ''The Wrecking Crew'' * 1968: ''Wedding of the Doll'' * 1969: ''12 + 1'' * 2015: ''Steve McQueen: The Man & Le Mans'' * 2015: ''Roman by Polanski'' === Televisiereekse === * 1963: ''Hollywood and the Stars'' * 1964: ''Hollywood Backstage'' === Televisierolprente === * 1967: ''Valley of the Dolls: A World Premiere Voyage'' * 2008: ''Final Days of an Icon'' === Video's === * 2006: ''The Dish on Dolls'' * 2006: ''Blind Faith: London Hyde Park 1969'' ==Sien ook== *[[Tate-LaBianca-moorde]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BugliosiGentry1974"> {{cite book | last1 = Bugliosi | first1 = Vincent | last2 = Gentry | first2 = Curt | title = Helter Skelter: The True Story of the Manson Murders | publisher = W.W. Norton & Company, Inc. | year = 1974 | isbn = 978-0-393-08700-0 | url = https://archive.org/details/helterskeltertru00bugl_0 }} </ref> }} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001790|Sharon Tate}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tate, Sharon}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Sterftes in 1969]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Mansonbende]] dzimk334wz900u3hkj2j73383rvxy3p 0 262756 2976801 2896963 2026-10-08T18:24:46Z Aliwal2012 39067 2976801 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{DE-VLAG}} Formula 1 Mercedes-Benz<br/>Grosser Preis von Deutschland 2019 |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Hockenheim2012.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>28 Julie 2019</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Hockenheimring|Hockenheim-renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:11.767</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:16.645 (ronde 61 van 64)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> || <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]]</small> || <small>[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]</small> |} Die '''[[2019 Formule Een-seisoen|2019 Formule Een]] [[Duitse Grand Prix]]''' het op [[28 Julie]] [[2019]] op die [[Hockenheimring|Hockenheim-renbaan]] in [[Duitsland]] plaasgevind. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande beskikbaar gestel == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne in Hockenheim verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:centre;" |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br />Hard C2 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br />Medium C3 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br />Sag C4 | {{spaces|1}}[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br />Tussen-in | [[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br />{{spaces|3}}Reën |} {{clr}} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- |- style="vertical-align:top; background:#FFDAB9;" |- ! 1 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.013 |- ! 2 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.268 |- ! 3 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.315 |- ! 4 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:14.330 |- ! 5 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.660 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.449 |- ! 2 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.573 |- ! 3 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.595 |- ! 4 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.111 |- ! 5 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:14.133 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.380 |- ! 2 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.548 |- ! 3 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.644 |- ! 4 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.890 |- ! 5 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:12.893 |} == Kwalifisering == Na afloop van die kwalifikasie het die [[McLaren]]jaer, [[Lando Norris]], 'n straf van vyf wegspringplekke gekry omdat hy 'n deel van sy enjin moes laat vervang en sodoende die maksimum aantal onderdele per seisoen oorskry het. Sebastian Vettel het ook 'n straf hiervoor gekry, maar dit het geen effek gehad nie, omdat hy in elk geval laaste gekwalifiseer het.<ref name="Norris">{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/lando-norris-gridstraf-hockenheim-mclaren/4502665/ Norris loopt gridstraf op voor Grand Prix van Duitsland]</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- ! 1 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.852 | '''1:12.149''' | '''1:11.767''' | 1 |- ! 2 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.593 | 1:12.427 | 1:12.113 | 2 |- ! 3 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.075 | 1:12.424 | 1:12.129 | 3 |- ! 4 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.991 | 1:12.385 | 1:12.522 | 4 |- ! 5 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:13.066 | 1:12.519 | 1:12.538 | 5 |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:13.146 | 1:12.769 | 1:12.851 | 6 |- ! 7 | 55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:13.221 | 1:12.632 | 1:12.897 | 7 |- ! 8 | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:13.194 | 1:12.776 | 1:13.065 | 8 |- ! 9 | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:13.186 | 1:12.766 | 1:13.126 | 9 |- ! 10 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.229 | 1:12.344 | ''geen tyd'' | 10 |- ! 11 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:13.170 | 1:12.786 | style="background-color:#ffcccc" | | 11 |- ! 12 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:13.103 | 1:12.789 | style="background-color:#ffcccc" | | 12 |- ! 13 | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:13.131 | 1:12.799 | style="background-color:#ffcccc" | | 13 |- ! 14 | 26 | {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]] | 1:13.278 | 1:13.135 | style="background-color:#ffcccc" | | 14 |- ! 15 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:13.256 | 1:13.450 | style="background-color:#ffcccc" | | 15 |- ! 16 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:13.333 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 19<ref name="Norris"/> |- ! 17 | 23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]] | 1:13.461 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 16 |- ! 18 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.721 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 17 |- ! 19 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.839 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 18 |- !colspan="8"| 107% tyd: 1:17.285 |- ! 20 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | ''geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 20<ref name="Norris"/> |} {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 800 | image1 = 2019_11_GER_Qualy.png | caption1 = ← Posisies na kwalifisering vir die 2019 Duitse Grand Prix | image2 = 2019_11_GER_Start.png | caption2 = ← Die finale wegspringrooster vir die 2019 Duitse Grand Prix }} {{clr}} == Wedren == === Renuitslag === Na die wedren is beide Alfa Romeo-jaers [[Kimi Räikkönen]] en [[Antonio Giovinazzi]] met 30 sekondes gepenaliseer vir die gebruik van bestuurdershulpmiddele tydens die wegsprong.<ref name="Alfa">{{nl}} [https://www.formule1.nl/nieuws/dubbele-straf-voor-alfa-romeo-hamilton-en-kubica-erven-punten/ Dubbele straf vir Alfa Romeo; Hamilton en Kubica verdien punte]</ref> Dit het hulle onderskeidelik tot die 12de en 13de posisies laat afskuif. Die straf het Hamilton na die negende plek laat opgeskuif en voorkom dat Mercedes die eerste keer sedert die [[2018 Oostenrykse Grand Prix]] sonder enige punte wegstap. Daarmee het ook [[Robert Kubica]], wat na die tiende plek opgeskuif het, sy en Williams se eerste punte in 2019 verdien. {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 33 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' | 64 | 1:44:31.275 | 2 | '''26''' *{{Pictogram vinnigste ronde}} Verstappen verdien ook een punt vir die vinnigste rondte |- ! 2 | 5 | {{DE-VLAG}} '''[[Sebastian Vettel]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 64 | +7.333 | 20 | '''18''' |- ! 3 | 26 | {{RU-VLAG}} '''[[Daniil Kvyat]]''' | '''[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]''' | 64 | +8.305 | 14 | '''15''' |- ! 4 | 18 | {{CA-VLAG}} '''[[Lance Stroll]]''' | '''[[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]]''' | 64 | +8.966 | 15 | '''12''' |- ! 5 | 55 | {{ES-VLAG}} '''[[Carlos Sainz jr.]]''' | '''[[McLaren]]-[[Renault]]''' | 64 | +9.583 | 7 | '''10''' |- ! 6 | 23 | {{TH-VLAG}} '''[[Alexander Albon]]''' | '''[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]''' | 64 | +10.052 | 16 | '''8''' |- ! 7 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Romain Grosjean]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | 64 | +16.838 | 6 | '''6''' |- ! 8 | 20 | {{DK-VLAG}} '''[[Kevin Magnussen]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | 64 | +18.765 | 12 | '''4''' |- ! 9 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 64 | +19.667 | 1 |'''2''' |- ! 10 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 64 | +24.987 | 18 |'''1''' |- ! 11 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 64 | +26.404 | 17 | |- ! 12 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 64 | +42.214<ref name="Alfa"/> | 5 | |- ! 13 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 64 | +43.849<ref name="Alfa"/> | 11 | |- ! 14 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] | 61 | Ongeluk | 4 | |- ! DNF | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 56 | Ongeluk | 3 | |- ! DNF | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | Ongeluk | 9 | |- ! DNF | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 27 | Ongeluk | 10 | |- ! DNF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 25 | Turbo | 19 | |- ! DNF | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 13 | Enjin | 13 | |- ! DNF | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1 | Ongeluk | 8 | |} '''*''' {{Pictogram vinnigste ronde}} Verstappen verdien 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte aangeteken. == Puntestand na die Grand Prix == === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! No. !! Renjaer !! Span !! Punte |- | {{0}}1 || 44 || {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 225 |- | {{0}}2 || 77 || {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 184 |- | {{0}}3 || 33 || {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 162 |- | {{0}}4 || 5 || {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 141 |- | {{0}}5 || 16 || {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 120 |- | {{0}}6 || 10 || {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 55 |- | {{0}}7 || 55 || {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] || [[McLaren]]-[[Renault]] || 48 |- | {{0}}8 || 26 || {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] ||[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 27 |- | {{0}}9 || 7 || {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] || 25 |- | 10 || 3 || {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] || [[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 11 || 4 || {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] || [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 12 || 18 || {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 18 |- | 13 || 20 || {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] || 18 |- | 14 || 27 || {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] || [[Renault F1|Renault]] || 17 |- | 15 || 23 || {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] || [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 15 |- | 16 || 18 || {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 13 |- | 17 || 8 || {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 8 |- | 18 || 99 || {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 1 |- | 19 || 88 || {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] || [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] || 1 |} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Span !! Punte |- ! 1 | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 407 |- ! 2 | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 261 |- ! 3 | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 217 |- ! 4 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Renault]] | 70 |- ! 5 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 42 |- ! 6 | {{FR-VLAG}} [[Renault F1|Renault]] | 39 |- ! 7 | {{GB-VLAG}} [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 31 |- ! 8 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 26 |- ! 9 | {{CH-VLAG}} [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 26 |- ! 10 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1 |} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2010–2019}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2019|Duitsland]] 2ksyny0h56esd662drw7v6bcg2v69qx 2976803 2976801 2026-10-08T18:25:25Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2976803 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{DE-VLAG}} Formula 1 Mercedes-Benz<br/>Grosser Preis von Deutschland 2019 |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Hockenheim2012.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>28 Julie 2019</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Hockenheimring|Hockenheim-renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:11.767</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:16.645 (ronde 61 van 64)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> || <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]]</small> || <small>[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]</small> |} Die '''[[2019 Formule Een-seisoen|2019 Formule Een]] [[Duitse Grand Prix]]''' het op [[28 Julie]] [[2019]] op die [[Hockenheimring|Hockenheim-renbaan]] in [[Duitsland]] plaasgevind. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande beskikbaar gestel == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne in Hockenheim verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:centre;" |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br />Hard C2 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br />Medium C3 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br />Sag C4 | {{spaces|1}}[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br />Tussen-in | [[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br />{{spaces|3}}Reën |} {{clr}} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- |- style="vertical-align:top; background:#FFDAB9;" |- ! 1 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.013 |- ! 2 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.268 |- ! 3 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.315 |- ! 4 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:14.330 |- ! 5 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.660 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.449 |- ! 2 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.573 |- ! 3 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.595 |- ! 4 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.111 |- ! 5 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:14.133 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.380 |- ! 2 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.548 |- ! 3 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.644 |- ! 4 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.890 |- ! 5 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:12.893 |} == Kwalifisering == Na afloop van die kwalifikasie het die [[McLaren]]jaer, [[Lando Norris]], 'n straf van vyf wegspringplekke gekry omdat hy 'n deel van sy enjin moes laat vervang en sodoende die maksimum aantal onderdele per seisoen oorskry het. Sebastian Vettel het ook 'n straf hiervoor gekry, maar dit het geen effek gehad nie, omdat hy in elk geval laaste gekwalifiseer het.<ref name="Norris">{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/lando-norris-gridstraf-hockenheim-mclaren/4502665/ Norris loopt gridstraf op voor Grand Prix van Duitsland]</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- ! 1 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.852 | '''1:12.149''' | '''1:11.767''' | 1 |- ! 2 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.593 | 1:12.427 | 1:12.113 | 2 |- ! 3 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.075 | 1:12.424 | 1:12.129 | 3 |- ! 4 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.991 | 1:12.385 | 1:12.522 | 4 |- ! 5 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:13.066 | 1:12.519 | 1:12.538 | 5 |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:13.146 | 1:12.769 | 1:12.851 | 6 |- ! 7 | 55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:13.221 | 1:12.632 | 1:12.897 | 7 |- ! 8 | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:13.194 | 1:12.776 | 1:13.065 | 8 |- ! 9 | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:13.186 | 1:12.766 | 1:13.126 | 9 |- ! 10 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.229 | 1:12.344 | ''geen tyd'' | 10 |- ! 11 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:13.170 | 1:12.786 | style="background-color:#ffcccc" | | 11 |- ! 12 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:13.103 | 1:12.789 | style="background-color:#ffcccc" | | 12 |- ! 13 | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:13.131 | 1:12.799 | style="background-color:#ffcccc" | | 13 |- ! 14 | 26 | {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]] | 1:13.278 | 1:13.135 | style="background-color:#ffcccc" | | 14 |- ! 15 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:13.256 | 1:13.450 | style="background-color:#ffcccc" | | 15 |- ! 16 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:13.333 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 19<ref name="Norris"/> |- ! 17 | 23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]] | 1:13.461 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 16 |- ! 18 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.721 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 17 |- ! 19 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.839 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 18 |- !colspan="8"| 107% tyd: 1:17.285 |- ! 20 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | ''geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 20<ref name="Norris"/> |} {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 800 | image1 = 2019_11_GER_Qualy.png | caption1 = ← Posisies na kwalifisering vir die 2019 Duitse Grand Prix | image2 = 2019_11_GER_Start.png | caption2 = ← Die finale wegspringrooster vir die 2019 Duitse Grand Prix }} {{clr}} == Wedren == === Renuitslag === Na die wedren is beide Alfa Romeo-jaers [[Kimi Räikkönen]] en [[Antonio Giovinazzi]] met 30 sekondes gepenaliseer vir die gebruik van bestuurdershulpmiddele tydens die wegsprong.<ref name="Alfa">{{nl}} [https://www.formule1.nl/nieuws/dubbele-straf-voor-alfa-romeo-hamilton-en-kubica-erven-punten/ Dubbele straf vir Alfa Romeo; Hamilton en Kubica verdien punte]</ref> Dit het hulle onderskeidelik tot die 12de en 13de posisies laat afskuif. Die straf het Hamilton na die negende plek laat opgeskuif en voorkom dat Mercedes die eerste keer sedert die [[2018 Oostenrykse Grand Prix]] sonder enige punte wegstap. Daarmee het ook [[Robert Kubica]], wat na die tiende plek opgeskuif het, sy en Williams se eerste punte in 2019 verdien. {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 33 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' | 64 | 1:44:31.275 | 2 | '''26''' *{{Pictogram vinnigste ronde}} |- ! 2 | 5 | {{DE-VLAG}} '''[[Sebastian Vettel]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 64 | +7.333 | 20 | '''18''' |- ! 3 | 26 | {{RU-VLAG}} '''[[Daniil Kvyat]]''' | '''[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]''' | 64 | +8.305 | 14 | '''15''' |- ! 4 | 18 | {{CA-VLAG}} '''[[Lance Stroll]]''' | '''[[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]]''' | 64 | +8.966 | 15 | '''12''' |- ! 5 | 55 | {{ES-VLAG}} '''[[Carlos Sainz jr.]]''' | '''[[McLaren]]-[[Renault]]''' | 64 | +9.583 | 7 | '''10''' |- ! 6 | 23 | {{TH-VLAG}} '''[[Alexander Albon]]''' | '''[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]''' | 64 | +10.052 | 16 | '''8''' |- ! 7 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Romain Grosjean]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | 64 | +16.838 | 6 | '''6''' |- ! 8 | 20 | {{DK-VLAG}} '''[[Kevin Magnussen]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | 64 | +18.765 | 12 | '''4''' |- ! 9 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 64 | +19.667 | 1 |'''2''' |- ! 10 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 64 | +24.987 | 18 |'''1''' |- ! 11 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 64 | +26.404 | 17 | |- ! 12 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 64 | +42.214<ref name="Alfa"/> | 5 | |- ! 13 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 64 | +43.849<ref name="Alfa"/> | 11 | |- ! 14 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] | 61 | Ongeluk | 4 | |- ! DNF | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 56 | Ongeluk | 3 | |- ! DNF | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | Ongeluk | 9 | |- ! DNF | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 27 | Ongeluk | 10 | |- ! DNF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 25 | Turbo | 19 | |- ! DNF | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 13 | Enjin | 13 | |- ! DNF | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1 | Ongeluk | 8 | |} '''*''' {{Pictogram vinnigste ronde}} Verstappen verdien 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte aangeteken. == Puntestand na die Grand Prix == === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! No. !! Renjaer !! Span !! Punte |- | {{0}}1 || 44 || {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 225 |- | {{0}}2 || 77 || {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 184 |- | {{0}}3 || 33 || {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 162 |- | {{0}}4 || 5 || {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 141 |- | {{0}}5 || 16 || {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 120 |- | {{0}}6 || 10 || {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 55 |- | {{0}}7 || 55 || {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] || [[McLaren]]-[[Renault]] || 48 |- | {{0}}8 || 26 || {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] ||[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 27 |- | {{0}}9 || 7 || {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] || 25 |- | 10 || 3 || {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] || [[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 11 || 4 || {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] || [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 12 || 18 || {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 18 |- | 13 || 20 || {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] || 18 |- | 14 || 27 || {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] || [[Renault F1|Renault]] || 17 |- | 15 || 23 || {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] || [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 15 |- | 16 || 18 || {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 13 |- | 17 || 8 || {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 8 |- | 18 || 99 || {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 1 |- | 19 || 88 || {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] || [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] || 1 |} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Span !! Punte |- ! 1 | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 407 |- ! 2 | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 261 |- ! 3 | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 217 |- ! 4 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Renault]] | 70 |- ! 5 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 42 |- ! 6 | {{FR-VLAG}} [[Renault F1|Renault]] | 39 |- ! 7 | {{GB-VLAG}} [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 31 |- ! 8 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 26 |- ! 9 | {{CH-VLAG}} [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 26 |- ! 10 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1 |} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2010–2019}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2019|Duitsland]] 8hrhfwv6to6aq5byhg1ycuj1l38wry0 2976806 2976803 2026-10-08T18:28:40Z Aliwal2012 39067 /* Puntestand na die Grand Prix */ 2976806 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{DE-VLAG}} Formula 1 Mercedes-Benz<br/>Grosser Preis von Deutschland 2019 |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Hockenheim2012.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>28 Julie 2019</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Hockenheimring|Hockenheim-renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:11.767</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:16.645 (ronde 61 van 64)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> || <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]]</small> || <small>[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]</small> |} Die '''[[2019 Formule Een-seisoen|2019 Formule Een]] [[Duitse Grand Prix]]''' het op [[28 Julie]] [[2019]] op die [[Hockenheimring|Hockenheim-renbaan]] in [[Duitsland]] plaasgevind. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande beskikbaar gestel == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne in Hockenheim verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:centre;" |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br />Hard C2 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br />Medium C3 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br />Sag C4 | {{spaces|1}}[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br />Tussen-in | [[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br />{{spaces|3}}Reën |} {{clr}} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- |- style="vertical-align:top; background:#FFDAB9;" |- ! 1 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.013 |- ! 2 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.268 |- ! 3 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.315 |- ! 4 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:14.330 |- ! 5 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.660 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.449 |- ! 2 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.573 |- ! 3 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.595 |- ! 4 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.111 |- ! 5 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:14.133 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.380 |- ! 2 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.548 |- ! 3 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.644 |- ! 4 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.890 |- ! 5 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:12.893 |} == Kwalifisering == Na afloop van die kwalifikasie het die [[McLaren]]jaer, [[Lando Norris]], 'n straf van vyf wegspringplekke gekry omdat hy 'n deel van sy enjin moes laat vervang en sodoende die maksimum aantal onderdele per seisoen oorskry het. Sebastian Vettel het ook 'n straf hiervoor gekry, maar dit het geen effek gehad nie, omdat hy in elk geval laaste gekwalifiseer het.<ref name="Norris">{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/lando-norris-gridstraf-hockenheim-mclaren/4502665/ Norris loopt gridstraf op voor Grand Prix van Duitsland]</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- ! 1 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.852 | '''1:12.149''' | '''1:11.767''' | 1 |- ! 2 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.593 | 1:12.427 | 1:12.113 | 2 |- ! 3 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.075 | 1:12.424 | 1:12.129 | 3 |- ! 4 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:12.991 | 1:12.385 | 1:12.522 | 4 |- ! 5 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:13.066 | 1:12.519 | 1:12.538 | 5 |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:13.146 | 1:12.769 | 1:12.851 | 6 |- ! 7 | 55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:13.221 | 1:12.632 | 1:12.897 | 7 |- ! 8 | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:13.194 | 1:12.776 | 1:13.065 | 8 |- ! 9 | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:13.186 | 1:12.766 | 1:13.126 | 9 |- ! 10 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:12.229 | 1:12.344 | ''geen tyd'' | 10 |- ! 11 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:13.170 | 1:12.786 | style="background-color:#ffcccc" | | 11 |- ! 12 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:13.103 | 1:12.789 | style="background-color:#ffcccc" | | 12 |- ! 13 | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:13.131 | 1:12.799 | style="background-color:#ffcccc" | | 13 |- ! 14 | 26 | {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]] | 1:13.278 | 1:13.135 | style="background-color:#ffcccc" | | 14 |- ! 15 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:13.256 | 1:13.450 | style="background-color:#ffcccc" | | 15 |- ! 16 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:13.333 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 19<ref name="Norris"/> |- ! 17 | 23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]] | 1:13.461 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 16 |- ! 18 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.721 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 17 |- ! 19 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.839 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 18 |- !colspan="8"| 107% tyd: 1:17.285 |- ! 20 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | ''geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 20<ref name="Norris"/> |} {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 800 | image1 = 2019_11_GER_Qualy.png | caption1 = ← Posisies na kwalifisering vir die 2019 Duitse Grand Prix | image2 = 2019_11_GER_Start.png | caption2 = ← Die finale wegspringrooster vir die 2019 Duitse Grand Prix }} {{clr}} == Wedren == === Renuitslag === Na die wedren is beide Alfa Romeo-jaers [[Kimi Räikkönen]] en [[Antonio Giovinazzi]] met 30 sekondes gepenaliseer vir die gebruik van bestuurdershulpmiddele tydens die wegsprong.<ref name="Alfa">{{nl}} [https://www.formule1.nl/nieuws/dubbele-straf-voor-alfa-romeo-hamilton-en-kubica-erven-punten/ Dubbele straf vir Alfa Romeo; Hamilton en Kubica verdien punte]</ref> Dit het hulle onderskeidelik tot die 12de en 13de posisies laat afskuif. Die straf het Hamilton na die negende plek laat opgeskuif en voorkom dat Mercedes die eerste keer sedert die [[2018 Oostenrykse Grand Prix]] sonder enige punte wegstap. Daarmee het ook [[Robert Kubica]], wat na die tiende plek opgeskuif het, sy en Williams se eerste punte in 2019 verdien. {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 33 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' | 64 | 1:44:31.275 | 2 | '''26''' *{{Pictogram vinnigste ronde}} |- ! 2 | 5 | {{DE-VLAG}} '''[[Sebastian Vettel]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 64 | +7.333 | 20 | '''18''' |- ! 3 | 26 | {{RU-VLAG}} '''[[Daniil Kvyat]]''' | '''[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]''' | 64 | +8.305 | 14 | '''15''' |- ! 4 | 18 | {{CA-VLAG}} '''[[Lance Stroll]]''' | '''[[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]]''' | 64 | +8.966 | 15 | '''12''' |- ! 5 | 55 | {{ES-VLAG}} '''[[Carlos Sainz jr.]]''' | '''[[McLaren]]-[[Renault]]''' | 64 | +9.583 | 7 | '''10''' |- ! 6 | 23 | {{TH-VLAG}} '''[[Alexander Albon]]''' | '''[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda]]''' | 64 | +10.052 | 16 | '''8''' |- ! 7 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Romain Grosjean]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | 64 | +16.838 | 6 | '''6''' |- ! 8 | 20 | {{DK-VLAG}} '''[[Kevin Magnussen]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | 64 | +18.765 | 12 | '''4''' |- ! 9 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 64 | +19.667 | 1 |'''2''' |- ! 10 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 64 | +24.987 | 18 |'''1''' |- ! 11 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 64 | +26.404 | 17 | |- ! 12 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 64 | +42.214<ref name="Alfa"/> | 5 | |- ! 13 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 64 | +43.849<ref name="Alfa"/> | 11 | |- ! 14 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] | 61 | Ongeluk | 4 | |- ! DNF | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 56 | Ongeluk | 3 | |- ! DNF | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | Ongeluk | 9 | |- ! DNF | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 27 | Ongeluk | 10 | |- ! DNF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 25 | Turbo | 19 | |- ! DNF | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 13 | Enjin | 13 | |- ! DNF | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1 | Ongeluk | 8 | |} '''*''' {{Pictogram vinnigste ronde}} Verstappen verdien 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte aangeteken. == Puntestand ná die Grand Prix == {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Renjaers |- !Plek !! No. !! Renjaer !! Span !! Punte |- | {{0}}1 || 44 || {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 225 |- | {{0}}2 || 77 || {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 184 |- | {{0}}3 || 33 || {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 162 |- | {{0}}4 || 5 || {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 141 |- | {{0}}5 || 16 || {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 120 |- | {{0}}6 || 10 || {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 55 |- | {{0}}7 || 55 || {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] || [[McLaren]]-[[Renault]] || 48 |- | {{0}}8 || 26 || {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] ||[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 27 |- | {{0}}9 || 7 || {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] || 25 |- | 10 || 3 || {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] || [[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 11 || 4 || {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] || [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 12 || 18 || {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 18 |- | 13 || 20 || {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] || 18 |- | 14 || 27 || {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] || [[Renault F1|Renault]] || 17 |- | 15 || 23 || {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] || [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 15 |- | 16 || 18 || {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 13 |- | 17 || 8 || {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 8 |- | 18 || 99 || {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 1 |- | 19 || 88 || {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] || [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] || 1 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Vervaardigers |- !Plek !Span !Punte |- ! 1 | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 407 |- ! 2 | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 261 |- ! 3 | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 217 |- ! 4 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Renault]] | 70 |- ! 5 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 42 |- ! 6 | {{FR-VLAG}} [[Renault F1|Renault]] | 39 |- ! 7 | {{GB-VLAG}} [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 31 |- ! 8 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 26 |- ! 9 | {{CH-VLAG}} [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 26 |- ! 10 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1 |} |} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2010–2019}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2019|Duitsland]] 2dl3eadztoswut446ysuzi2whjuj9wh 0 264515 2976925 2975526 2026-10-08T23:55:58Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976925 wikitext text/x-wiki '''Rekenkunde''' het betrekking op die praktiese bewerking van [[getal]]le. Die rekenkunde is dan ook vroeër ''l'arte minore'' ("die kleiner kuns") genoem in teenstelling met die meer teoretiese ''l'arte maggiore'' ofte wel [[algebra]]. Die algebra is veral toegespits op die teorie van rekenkundige bewerkings en die oplos van vergelykings. Die onderskeid tussen rekenkunde en algebra kan egter nie altyd baie skerp getref word nie. Die kuns van die rekenkunde word al lank bedryf, en dit was 'n praktiese vaardigheid wat byvoorbeeld deur priesters, astroloë en handelaars in [[Egipte]], [[Babilonië]] en [[China]] beoefen is. == Definisie en etimologie == Rekenkunde is die grondliggende tak van die [[wiskunde]] wat [[getal]]le en die bewerkings daarop bestudeer. Dit behandel in besonder numeriese berekenings met die vier grondbewerkings – [[optel]], [[aftrek]], [[vermenigvuldiging]] en [[deling]] – en in 'n ruimer sin ook [[magsverheffing]], worteltrekking en [[logaritme]]s. Die term kom van die Latynse ''arithmetica'', wat op sy beurt van die Antieke Griekse ''ἀριθμός'' (''arithmos''), "getal", en ''ἀριθμητική τέχνη'' (''arithmetike tekhne''), "die kuns van tel", afgelei is.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite encyclopedia |title=Arithmetic |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/science/arithmetic |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Daar bestaan meningsverskil oor die presiese definisie. Volgens 'n eng omskrywing handel rekenkunde slegs oor die [[natuurlike getal]]le,<ref>Oliver (2005), bl. 58; Hofweber (2016), bl. 153.</ref> maar die algemener siening sluit bewerkings op [[heelgetal]]le, [[rasionale getal]]le, [[reële getal]]le en soms ook [[komplekse getal]]le in.<ref>Romanowski (2008), bl. 302–303; Bukhshtab en Pechaev (2020).</ref> Sommige definisies beperk die vak tot numeriese berekenings, terwyl 'n ruimer opvatting ook die studie insluit van hoe die getalbegrip ontwikkel het, die ontleding van die eienskappe van en verhoudinge tussen getalle, en die ondersoek van die aksiomatiese struktuur van die bewerkings.<ref>Bukhshtab en Pechaev (2020); Stevenson en Waite (2011), bl. 70; Romanowski (2008), bl. 303–304.</ref> Rekenkunde is nou verwant aan die [[Getalteorie|getalleteorie]], en sommige skrywers gebruik die terme as sinonieme.<ref>Lozano-Robledo (2019), bl. xiii; Nagel en Newman (2008), bl. 4.</ref> In 'n meer bepaalde sin is die getalleteorie egter tot die studie van heelgetalle beperk en konsentreer dit op eienskappe en verhoudinge soos deelbaarheid, [[Faktorisasie|faktorisering]] en priemheid;<ref>Wilson (2020), bl. 1–2; Karatsuba (2020); Campbell (2012), bl. 33.</ref> tradisioneel is dit as die "hoër rekenkunde" bekend.<ref>Duverney (2010), bl. v; Robbins (2006), bl. 1.</ref> Die bewerkings van die rekenkunde vorm die grondslag van baie ander takke van die wiskunde, soos die [[algebra]], die [[calculus]] en die [[statistiek]], en hulle speel 'n soortgelyke rol in die wetenskappe soos die [[fisika]] en die [[ekonomie]]. Rekenkunde is in baie aspekte van die daaglikse lewe teenwoordig – om kleingeld by 'n winkel te bereken of persoonlike finansies te bestuur – en dit is een van die vroegste vorme van wiskunde wat leerders in die [[onderwys]] teëkom.<ref name="Britannica" /> == Soorte getalle == [[Lêer:Number line.png|duimnael|regs|400px|Verskillende soorte getalle op 'n getallelyn. Heelgetalle is swart, rasionale getalle blou en irrasionale getalle groen.]] Getalle is wiskundige objekte waarmee hoeveelhede getel en groottes gemeet word. Hulle is die grondelemente van die rekenkunde, aangesien alle rekenkundige bewerkings op getalle uitgevoer word.<ref>Romanowski (2008), bl. 302–304; Khattar (2010), bl. 1–2; Nakov en Kolev (2013), bl. 270–271.</ref> Die belangrikste soorte getalle wat in die rekenkunde gebruik word, is die natuurlike getalle, die telgetalle, die heelgetalle, die rasionale getalle en die reële getalle.<ref>Bukhshtab en Nechaev (2016); Zhang (2012), bl. 130; Körner (2019), bl. 109.</ref> Die natuurlike getalle is die heel getalle wat by 1 begin en tot in die oneindige loop; hulle sluit 0 en die negatiewe getalle uit en word met die simbool <math>\N</math> aangedui. Die telgetalle is dieselfde as die natuurlike getalle met die enigste verskil dat hulle 0 insluit en die simbool <math>\N_0</math> dra.<ref>Romanowski (2008), bl. 304; Nagel (2002), bl. 180–181; Hindry (2011), bl. x.</ref> Sommige wiskundiges tref nie dié onderskeid nie en sluit 0 by die natuurlike getalle in. Die versameling heelgetalle omvat sowel die positiewe as die negatiewe heel getalle, het die simbool <math>\Z</math> en kan as <math>\{..., -2, -1, 0, 1, 2, ...\}</math> geskryf word.<ref>Romanowski (2008), bl. 304; Hafstrom (2013), bl. 95.</ref> Na gelang van hoe hulle gebruik word, kan natuurlike getalle in kardinale en ordinale getalle onderskei word. Kardinale getalle soos een, twee en drie druk die hoeveelheid voorwerpe uit en antwoord die vraag "hoeveel?", terwyl ordinale getalle soos eerste, tweede en derde die orde of plek in 'n reeks aandui en die vraag "watter plek?" antwoord.<ref>Orr (1995), bl. 49; Nelson (2019), bl. xxxi.</ref> 'n Getal is rasionaal indien dit as die verhouding van twee heelgetalle voorgestel kan word. Die rasionale getal <math>\tfrac{1}{2}</math> word byvoorbeeld gevorm deur die heelgetal 1, die teller, deur die heelgetal 2, die noemer, te deel. Die versameling rasionale getalle, met die simbool <math>\Q</math>, sluit al die heelgetalle in, aangesien dié [[Gewone breuke|breuke]] met 'n noemer van 1 is.<ref>Romanowski (2008), bl. 304; Hindry (2011), bl. x; Hafstrom (2013), bl. 123.</ref> [[Desimale breuke|Desimale breuke]] soos 0,3 en 25,12 is 'n besondere soort rasionale getal omdat hul noemer 'n mag van 10 is: 0,3 is gelyk aan <math>\tfrac{3}{10}</math> en 25,12 aan <math>\tfrac{2512}{100}</math>. Elke rasionale getal stem ooreen met 'n eindige of 'n herhalende desimale uitbreiding.<ref name="k1">Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 358.</ref> [[Lêer:Square root of 2 triangle.svg|duimnael|links|Irrasionale getalle is soms nodig om meetkundige groottes te beskryf: as 'n reghoekige driehoek se twee kortsye elk 'n lengte van 1 het, is die skuinssy se lengte irrasionaal.]] [[Irrasionale getal]]le is getalle wat nie as die verhouding van twee heelgetalle uitgedruk kan word nie. Hulle is dikwels nodig om meetkundige groottes te beskryf: as 'n reghoekige driehoek se twee kortsye elk 'n lengte van 1 het, is die lengte van sy skuinssy die irrasionale getal <math>\sqrt 2</math>, en π – die verhouding van 'n sirkel se omtrek tot sy deursnee – is 'n verdere voorbeeld. Die desimale voorstelling van 'n irrasionale getal is oneindig sonder herhaling.<ref>Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 358–359; Rooney (2021), bl. 34.</ref> Die versameling rasionale getalle saam met die versameling irrasionale getalle vorm die reële getalle, met die simbool <math>\R</math>.<ref>Romanowski (2008), bl. 304; Hindry (2011), bl. x.</ref> Nog wyer klasse getalle is die [[komplekse getal]]le en die [[kwaternioon|kwaternione]].<ref>Hindry (2011), bl. x; Ward (2012), bl. 55.</ref> == Syferstelsels == 'n Syfer is 'n simbool wat 'n getal voorstel, en 'n syferstelsel is die raamwerk wat bepaal hoe 'n beperkte aantal grondsyfers gekombineer kan word om enige getal uit te druk. Syferstelsels is óf posisioneel óf nieposisioneel; al die vroeë stelsels was nieposisioneel, wat beteken dat die waarde van 'n syfer nie van sy plek in die getal afhang nie.<ref>Stakhov (2020), bl. 73; Nakov en Kolev (2013), bl. 271–272; Jena (2021), bl. 17–18.</ref> [[Lêer:Hieroglyph numerals.svg|duimnael|regs|Egiptiese hiërogliefsyfers van 1 tot 10 000]] Die eenvoudigste nieposisionele stelsel is die eentallige stelsel, wat op een simbool vir die getal 1 steun: alle groter getalle word geskryf deur dié simbool te herhaal. Dit maak dit lastig om groot getalle te skryf, en daarom sluit baie nieposisionele stelsels bykomende simbole vir groter getalle in. Die kerfstok en die kerfmerk is variasies van die eentallige stelsel.<ref name="k2">Ore (1948), bl. 8; Mazumder en Ebong (2023), bl. 18.</ref> Die Egiptiese hiërogliefstelsel het byvoorbeeld afsonderlike simbole vir 10, 100, 1 000 en 10 000 gehad wat opgetel kon word – die syfer vir 10 405 gebruik een keer die simbool vir 10 000, vier keer dié vir 100 en vyf keer dié vir 1 – en die bekende [[Romeinse syfers]] gebruik I, V, X, L, C, D en M as grondsyfers vir 1, 5, 10, 50, 100, 500 en 1 000.<ref>Ore (1948), bl. 8–10; Mazumder en Ebong (2023), bl. 18–19; Stakhov (2020), bl. 77–78.</ref> 'n Syferstelsel is posisioneel indien die plek van 'n grondsyfer in 'n saamgestelde uitdrukking sy waarde bepaal. Posisionele stelsels het 'n basis wat as vermenigvuldiger vir die verskillende plekke dien, en vir elke volgende plek word die basis tot 'n hoër mag verhef. In die gewone desimale stelsel – ook die Hindoe-[[Arabiese syfers|Arabiese]] stelsel genoem – is die basis 10, sodat die syfer 532 vir <math>5 \cdot 10^2 + 3 \cdot 10^1 + 2 \cdot 10^0</math> staan en van 325 en 253 verskil hoewel dit dieselfde syfers gebruik.<ref>Romanowski (2008), bl. 303; Yan (2002), bl. 305–306; Ore (1948), bl. 2–3.</ref> 'n Verdere posisionele stelsel wat wyd in rekenaarrekenkunde gebruik word, is die [[Binêre getallestelsel|binêre stelsel]] met 'n basis van 2: die getal 13 word as 1101 geskryf, wat vir <math>1 \cdot 2^3 + 1 \cdot 2^2 + 0 \cdot 2^1 + 1 \cdot 2^0</math> staan. In die rekenaarwese stem elke syfer in die binêre skryfwyse met een [[bis]] ooreen.<ref>Nagel (2002), bl. 178; Jena (2021), bl. 20–21; Null en Lobur (2006), bl. 40.</ref> Die vroegste posisionele stelsel is deur die antieke [[Babilonië|Babiloniërs]] ontwikkel en het 'n basis van 60 gehad.<ref>Stakhov (2020), bl. 74.</ref> == Ontwikkeling == Oor die werklike ontstaan en die vroegste ontwikkeling van die getalbegrip kan daar slegs gegis word. In [[1937]] is daar byvoorbeeld 'n vonds gemaak van 'n gekerfde wolfbeen by Dolní Věstonice in Morawië wat uit die Laat-[[Steentydperk]] dateer (ongeveer 30 000 jaar gelede). Op hierdie kerfstokke is kort kerfies in groepies van vyf, asook 'n aantal langer kerwe aangebring. Dit dui daarop dat daar lank voor die geskrewe woord reeds 'n getalbegrip was. Die rekenkunde is veral sterk gestimuleer deur die [[Handel (ekonomie)|handel]] wat tussen die ou volke gedryf is. By 'n gebrek aan hulpmiddels is die vingers eers gebruik om mee te tel. Dit het aanleiding gegee tot die ontwikkeling van talle vingerrekenstelsels, wat vir 'n lang tyd in stand gebly het. Dit is dus nie verbasend dat die tientallige (desimale) stelsel byvoorbeeld met die eeue so sterk ontwikkel het nie. Naas die vingerrekening is die kerfstokrekening ook vir 'n tyd bedryf, maar die beste vordering is gemaak met die gebruik van die telraam of die [[abakus]]. Dit het uit 'n raamwerk met lyne of drade bestaan waarop byvoorbeeld krale ingeryg was. Die drade het die eenhede, tientalle, honderdtalle, ensovoorts, voorgestel, terwyl die krale die hoeveelheid van elk aangedui het. Die Romeine was veral lief vir die klein handabakus, wat selfs vandag nog in [[Japan]], [[China]] en die [[Midde-Ooste]] op groot skaal gebruik word. Dit is opvallend dat die [[Romeinse Ryk|Romeine]] by die abakus 'n posisiestelsel gehad het wat nie in hulle getalstelsel (Romeinse syfers) voorgekom het nie. Na die verval van die Romeinse beskawing het die abakus in die 11de en 12de eeu in Europese kloosters opgeduik. Die abakus is byvoorbeeld op perkament geteken en skyfies in die plek van krale gebruik. In Wes- en [[Sentraal-Europa]] is die abakus mettertyd deur 'n lynrekenstelsel vervang. === Antieke beskawings === [[Lêer:Ishango bone (cropped).jpg|duimnael|regs|Sommige historici vertolk die Ishango-been as een van die vroegste rekenkundige voorwerpe.]] Die vroegste vorme van rekenkunde word soms na tel en kerfmerke teruggevoer waarmee hoeveelhede bygehou is. Sommige historici meen dat die Lebombo-been, wat sowat 43 000 jaar oud is, en die Ishango-been, sowat 22 000 tot 30 000 jaar oud, van die oudste rekenkundige voorwerpe is, hoewel dié uitleg betwis word.<ref>Burgin (2022), bl. 2–3; Ore (1948), bl. 1, 6, 8, 10; Thiam en Rochon (2019), bl. 164.</ref> 'n Basiese getalsin het moontlik dié vondse voorafgegaan en selfs voor die ontwikkeling van taal bestaan.<ref>Burgin (2022), bl. 3; Ponticorvo, Schmbri en Miglino (2019), bl. 33.</ref> 'n Meer ingewikkelde en gestruktureerde benadering het eers met die opkoms van die antieke beskawings, van omstreeks 3000 v.C., begin ontwikkel. Dit het nodig geword weens die groter behoefte om voorraad by te hou, grondbesit te bestuur en ruilhandel te reël.<ref>Burgin (2022), bl. 4–6; Ang en Lam (2004), bl. 170.</ref> Al die groot antieke beskawings het nieposisionele syferstelsels ontwikkel, met simbole vir bewerkings soos optel en aftrek, en hulle het van breuke geweet. Voorbeelde is die Egiptiese hiërogliewe sowel as die stelsels van [[Sumer]], [[China]] en [[Indië]].<ref>Burgin (2022), bl. 5–7, 9–11; Ore (1948), bl. 10–15; Hindry (2011), bl. ix.</ref> Die eerste posisionele stelsel is van omstreeks 1800 v.C. deur die Babiloniërs ontwikkel, wat 'n beduidende verbetering was omdat dit die voorstelling van groot getalle en berekenings daarmee doeltreffender gemaak het.<ref>Burgin (2022), bl. 6–7, 9; Ore (1948), bl. 16–18.</ref><ref name="Burton2011">{{en}} {{cite book |last=Burton |first=David M. |title=The History of Mathematics: An Introduction |edition=7de |publisher=McGraw-Hill |location=New York |year=2011 |isbn=978-0-07-338315-6}}</ref> Vroeë beskawings het getalle hoofsaaklik vir konkrete praktiese doeleindes soos handel en belastingrekords gebruik en het nie 'n abstrakte begrip van die getal self gehad nie. Dit het met die antieke Griekse wiskundiges verander, wat die abstrakte aard van getalle begin verken het eerder as die toepassing daarvan op bepaalde probleme.<ref>Burgin (2022), bl. 15; Brown (2010), bl. 184; Romanowski (2008), bl. 303.</ref> 'n Verdere nuwigheid was hul gebruik van [[Wiskundige bewys|bewyse]] om wiskundige waarhede vas te stel,<ref>Burgin (2022), bl. 15; Madden en Aubrey (2017), bl. xvii.</ref> en hul onderskeid tussen klasse getalle soos ewe, onewe en priemgetalle.<ref>Burgin (2022), bl. 31; Payne (2017), bl. 202.</ref> Daaruit het ook die ontdekking gekom dat sekere meetkundige lengtes irrasionaal is en dus nie as 'n breuk uitgedruk kan word nie.<ref>Burgin (2022), bl. 20–21; Bloch (2011), bl. 52.</ref> Die werk van [[Thales van Milete]] en [[Pythagoras]] in die 7de en 6de eeu v.C. word dikwels as die begin van die Griekse wiskunde beskou,<ref>Burgin (2022), bl. 16; Lützen (2023), bl. 19.</ref> en [[Diophantus]] was in die 3de eeu n.C. 'n invloedryke figuur weens sy bydraes tot die getalleteorie en sy verkenning van die toepassing van rekenkundige bewerkings op algebraïese vergelykings.<ref>Burgin (2022), bl. 29–31; Klein (2013a), bl. 12.</ref> === Nul, negatiewe getalle en die desimale stelsel === Die Indiërs was die eerstes wat die begrip van [[0 (getal)|nul]] as 'n getal ontwikkel het waarmee gereken kan word. Die presiese reëls vir die gebruik daarvan is omstreeks 628 n.C. deur [[Brahmagupta]] neergeskryf,<ref>Burgin (2022), bl. 36–37; Bradley (2006), bl. 82–83.</ref> wat ook 'n uitvoerige bespreking van berekenings met negatiewe getalle en die toepassing daarvan op vraagstukke soos krediet en skuld gegee het.<ref>Burgin (2022), bl. 37, 40; Conradie en Goranko (2015), bl. 268.</ref> Die begrip van negatiewe getalle self is aansienlik ouer en is in die eerste millennium v.C. in die Chinese wiskunde verken.<ref>Hua en Feng (2020), bl. 119–120; Chemla, Keller en Proust (2023), bl. 47.</ref> Indiese wiskundiges het ook die posisionele desimale stelsel ontwikkel wat vandag gebruik word, in besonder die gedagte van 'n nulsyfer in plaas van leë of ontbrekende plekke;<ref>Burgin (2022), bl. 13, 34–35; Conradie en Goranko (2015), bl. 268.</ref> [[Aryabhata]] het teen die begin van die 6de eeu n.C. 'n uitvoerige behandeling van die bewerkings daarvan gegee.<ref>Burgin (2022), bl. 13, 34.</ref> Die Indiese desimale stelsel is gedurende die Islamitiese goue eeu deur wiskundiges in die Midde-Ooste, soos al-Chwarizmi, verder verfyn en tot niegeheelgetalle uitgebrei. Sy werk was invloedryk in die bekendstelling van die stelsel in die Weste, wat destyds nog van die [[Romeinse syfers]] gebruik gemaak het.<ref>Burgin (2022), bl. 38, 43–46; Conradie en Goranko (2015), bl. 268.</ref> === Die koms van die Arabiese syfers na Europa === Aan die begin van die 13de eeu is die Arabiese syferstelsel en –rekenkunde in [[Europa]] bekend gestel. Die stelsel het die algoritmes bevat wat vandag nog vir die vier basiese bewerkings (optel, aftrek, vermenigvuldig, deel) gebruik word. Die abakus is toe ook deur potlood en papier vervang. Die Italiaanse koopman en geleerde [[Leonardo van Pisa]] (1170 - 1250), ook bekend as [[Fibonacci]], het hom veral vir die invoer van die Arabiese wiskunde beywer. Spoedig het die leerlinge in [[Venesië]] onderrig in die nuwe rekenkunde ontvang. Daar was egter ook hewige verset teen die sogenaamde Moslemse nuwigheid. Die syfers kon volgens die syferteenstanders te maklik vervals word en daaruit het die gebruik voortgespruit om 'n bedrag op 'n tjek in syfers sowel as woorde te skryf. Die gebruik van syfers is in een stadium selfs heeltemal verbied. Die eenvoud en die doeltreffendheid van die syferrekenkunde het egter die oorhand gekry, te meer aan die hand van die ontwikkeling van die wis- en [[natuurkunde]], waarin ingewikkelde berekenings gedoen moes word. Die Skotse wiskundige [[John Napier]] (1550 - 1617) het 'n belangrike bydrae gelewer tot die vereenvoudiging van rekenkundige bewerkings. Met sy ontdekking van die [[logaritme]] het hy die vermenigvuldiging van getalle vereenvoudig tot die optel van hul logaritmes, wat in tabelle opgesoek kon word. In die 17de en 18de eeu is uitvoerige berekeningstabelle opgestel waaruit die antwoorde van berekenings regstreeks afgelees kon word. Dit het egter meegebring dat bewerkings dikwels lomp in plaas van eenvoudig was. Uitvinders het toe met rekenmasjiene begin eksperimenteer waarmee die beperking van tabelle uitgeskakel kon word. Eenvoudige bewerkings is met behulp van hoofrekene en uitvoeriger berekenings met behulp van rekenmasjiene gedoen. Hoewel rekenmasjiene baie daartoe bydra om berekenings te vergemaklik, moet die gebruiker daarvan egter steeds die nodige insig in die rekenkunde verwerf om te weet watter resultate hy kan verwag. === Die moderne tydperk === [[Lêer:Leibniz Stepped Reckoner.png|duimnael|regs|Leibniz se getrapte teller was die eerste rekenmasjien wat al vier rekenkundige bewerkings kon uitvoer.<ref>Vullo (2020), bl. 140.</ref>]] In die 16de eeu het die wiskundige Gerolamo Cardano die begrip van komplekse getalle bedink as 'n manier om derdegraadsvergelykings op te los.<ref>Burgin (2022), bl. 62; Lützen (2023), bl. 124.</ref> In die 18de en 19de eeu het wiskundiges soos [[Leonhard Euler]] en [[Carl Friedrich Gauss]] die grondslae van die moderne getalleteorie gelê.<ref>Burgin (2022), bl. 68–72; Weil (2009), bl. ix.</ref> 'n Ander ontwikkeling in dié tydperk was die werk aan die formalisering en die grondslae van die rekenkunde, soos Georg Cantor se versamelingsteorie en die Dedekind-Peano-aksiomas.<ref>Burgin (2022), bl. 2, 88, 95–97; Wang (1997), bl. 334.</ref> Die eerste meganiese rekenaars is in die 17de eeu ontwikkel en het ingewikkelde berekenings sterk vergemaklik, onder andere [[Blaise Pascal]] se rekenmasjien en [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] se getrapte teller, wat die eerste toestel was wat al vier grondbewerkings kon uitvoer.<ref>Cignoni en Cossu (2016), bl. 103; Koetsier (2018), bl. 255; Vullo (2020), bl. 140.</ref> Elektroniese [[rekenaar]]s en [[sakrekenaar]]s is in die 20ste eeu ontwikkel, en hul wydverspreide gebruik het sowel die akkuraatheid as die spoed van berekenings ingrypend verander.<ref>Burgin (2022), bl. 119, 124; Curley (2011), bl. 5, 19.</ref> == Berekenings == {{Multibeeld |width = 260 |image1 = Apple addition.svg |image2 = Apple division.svg |footer = Rekenkundige bewerkings onderlê baie alledaagse gebeure, soos wanneer vier appels uit een sak by drie uit 'n ander gevoeg word (bo) of wanneer nege appels gelykop tussen drie kinders verdeel word (onder). }} Die rekenkunde is gerig op praktiese berekenings met getalle, dit wil sê doelgerigte bewerkings waaruit 'n antwoord in syfers verskaf word. Afgesien van die basiese berekenings, naamlik [[optel]], [[aftrek]], [[Vermenigvuldiging|vermenigvuldig]] en [[Deling|deel]], is daar ook die sogenaamde [[magsverheffing]], [[Vierkantswortel|worteltrekking]], ensovoorts. Rekenkundige bewerkings is maniere om getalle te kombineer, om te vorm of te manipuleer; hulle is [[Funksie (wiskunde)|funksies]] wat getalle sowel as inset as uitset het.<ref>Nagel (2002), bl. 179; Husserl en Willard (2012), bl. XLIV–XLV; O'Leary (2015), bl. 190.</ref> Die belangrikste bewerkings is optel, aftrek, vermenigvuldig en deel,<ref>Bukhshtab en Pechaev (2020); Burgin (2022), bl. 57, 77; Adamowicz (1994), bl. 299.</ref> en verdere bewerkings is magsverheffing, worteltrekking en die [[logaritme]].<ref>Peirce (2015), bl. 109; Waite (2013), bl. 42; Smith (1958), bl. 7.</ref> Wanneer dié bewerkings op veranderlikes eerder as op getalle uitgevoer word, word hulle soms algebraïese bewerkings genoem.<ref>Khan en Graham (2018), bl. 9–10; Smyth (1864), bl. 55.</ref> === Optelling === [[Lêer:Addition1.png|duimnael|regs|Optelling: 2 (term) + 5 (term) = 7 (som)]] Die handeling van tel is die eenvoudigste rekenbewerking waarby 'n getal met bepaalde inkremente vergroot word (1, 2, 3 ... of 5, 10, 15 ... ensovoorts). Daaruit spruit willekeurige vermeerdering waarby 'n optelbewerking dan gedoen word (5 + 3 = 8). In die voorbeeld 5 + 3 = 8 word die nuwe hoeveelheid (8) die som genoem en 5 en 3 die terme, terwyl + die teken van handeling is. Optel is dus die bewerking waarin twee getalle, die terme, in een getal, die som, saamgevoeg word; die simbool daarvan is <math>+</math>, soos in <math>2 + 2 = 4</math> en <math>6{,}3 + 1{,}26 = 7{,}56</math>.<ref name="k3">Romanowski (2008), bl. 303; Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 93–94; Kay (2021), bl. 44–45.</ref> Wanneer verskeie optellings agtereenvolgens uitgevoer word, word van sommasie gepraat,<ref>Burgin (2022), bl. 25.</ref> en tel self is 'n soort herhaalde optelling waarin die getal 1 telkens bygevoeg word.<ref>Confrey (1994), bl. 308.</ref> Die identiteitselement van optel is 0 en die optelinverse van 'n getal is die negatief daarvan, sodat <math>13 + 0 = 13</math> en <math>13 + (-13) = 0</math>; optel is sowel kommutatief as assosiatief.<ref>Mazzola, Milmeister en Weissmann (2004), bl. 66; Romanowski (2008), bl. 303; Nagel (2002), bl. 179–180.</ref> Oor die algemeen kan die [[algebra]]ïese vergelyking a + b= c gebruik word, waar a en b willekeurige getalle kan wees. Alle optelberekenings kan teruggevoer word na die optel van 2 enkelsyfergetalle volgens die algoritme of optelmetode wat in die onderstaande opteltabel verskyn. (5 in die horisontale ry + 5 in die vertikale kolom = 10.) Verder kan elke getal in bepaalde eenhede ingedeel word, naamlik eentalle, tientalle, honderdtalle, ensovoorts. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Opteltabel vir die syfers 1 tot 9 ! + !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 |- ! 1 | 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 |- ! 2 | 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 |- ! 3 | 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 |- ! 4 | 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 |- ! 5 | 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 |- ! 6 | 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 |- ! 7 | 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 |- ! 8 | 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 |- ! 9 | 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 |} === Aftrekking === [[Lêer:Subtraction.png|duimnael|regs|Aftrekking: 7 (aftrekkende) − 5 (aftrekker) = 2 (verskil)]] Aftrek is die omgekeerde bewerking van optel, waarby 'n getal met 'n bepaalde dekrement (10, 8, 6 ..) of willekeurig verminder kan word. Die algemene skryfwyse is a - b = c, waar c die verskil is. Die algoritme van aftrek is nou verwant aan die van optel. Die getal wat weggeneem word, staan bekend as die aftrekker en dié waarvan dit weggeneem word as die aftrekkende; die simbool is <math>-</math>, soos in <math>14 - 8 = 6</math> en <math>45 - 1{,}7 = 43{,}3</math>.<ref name="k3" /> Aftrek word dikwels as 'n besondere geval van optel behandel: in plaas daarvan om 'n positiewe getal af te trek, kan 'n negatiewe getal bygetel word, soos in <math>14 - 8 = 14 + (-8)</math>. Dit vereenvoudig berekenings deur die aantal grondbewerkings te verminder wat nodig is.<ref>Wheater (2015), bl. 19; Wright, Ellemor-Collins en Tabor (2011), bl. 136–137; Achatz en Anderson (2005), bl. 18.</ref> === Vermenigvuldiging === Vermenigvuldiging kan as 'n herhaalde optelling beskou word, byvoorbeeld 4 + 4 + 4+ 4 + 4 = 20. Aangesien die term 4 egter 5 keer daarin voorkom, word dit ook geskryf as 5x4 = 20. Die algemene skryfwyse is axb= c of a·b = c, waar c die produk van a en b is. Die [[algoritme]] van vermenigvuldiging kan ook in 'n vermenigvuldigingstabel saamgevat word. Die twee getalle wat gekombineer word, is die vermenigvuldiger en die vermenigvuldigtal, en die simbole is <math>\times</math>, <math>\cdot</math> en *. Indien die vermenigvuldigtal 'n natuurlike getal is, is vermenigvuldiging dieselfde as herhaalde optelling, soos in <math>2 \times 3 = 2 + 2 + 2</math>.<ref>Romanowski (2008), bl. 304; Wright, Ellemor-Collins en Tabor (2011), bl. 136; Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 101–102.</ref> Die identiteitselement van vermenigvuldiging is 1 en die multiplikatiewe inverse van 'n getal is die resiprook daarvan, sodat <math>13 \times 1 = 13</math> en <math>13 \times \tfrac{1}{13} = 1</math>; vermenigvuldiging is sowel kommutatief as assosiatief.<ref>Mazzola, Milmeister en Weissmann (2004), bl. 66; Romanowski (2008), bl. 303–304; Nagel (2002), bl. 179–180.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Vermenigvuldigingstabel vir die syfers 1 tot 9 ! × !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 |- ! 1 | 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 |- ! 2 | 2 || 4 || 6 || 8 || 10 || 12 || 14 || 16 || 18 |- ! 3 | 3 || 6 || 9 || 12 || 15 || 18 || 21 || 24 || 27 |- ! 4 | 4 || 8 || 12 || 16 || 20 || 24 || 28 || 32 || 36 |- ! 5 | 5 || 10 || 15 || 20 || 25 || 30 || 35 || 40 || 45 |- ! 6 | 6 || 12 || 18 || 24 || 30 || 36 || 42 || 48 || 54 |- ! 7 | 7 || 14 || 21 || 28 || 35 || 42 || 49 || 56 || 63 |- ! 8 | 8 || 16 || 24 || 32 || 40 || 48 || 56 || 64 || 72 |- ! 9 | 9 || 18 || 27 || 36 || 45 || 54 || 63 || 72 || 81 |} === Deling === [[Lêer:Divide20by4.svg|duimnael|regs|Deling: 20 gedeel deur 4 gee 5]] Deling is die omgekeerde bewerking van vermenigvuldiging. Die algemene skryfwyse is a/b = c, waar a die deeltal is, b die deler, c die [[kwosiënt]] en / die teken vir deel. Deling kan herlei word tot 'n herhaalde aftrekking, en die algoritme van deling kan ook uit 'n vermenigvuldigingstabel gevind word. Die simbole vir deling is <math>\div</math> en <math>/</math>, soos in <math>48 \div 8 = 6</math> en <math>29{,}4 / 1{,}4 = 21</math>. Deling word dikwels as 'n besondere geval van vermenigvuldiging behandel: in plaas daarvan om deur 'n getal te deel, kan met die resiprook daarvan vermenigvuldig word – die resiprook van 'n getal is 1 gedeel deur daardie getal – sodat <math>48 \div 8 = 48 \times \tfrac{1}{8}</math>.<ref>Kay (2021), bl. 117; Wheater (2015), bl. 19; Wright, Ellemor-Collins en Tabor (2011), bl. 136–137.</ref> === Magsverheffing === Wanneer vermenigvuldiging met 'n bepaalde faktor herhaal word, byvoorbeeld 3 X 3 X 3 X 3 X 3, word dit ook geskryf as 3⁵, waar 3 die grondtal en 5 die eksponent is. By die berekening van byvoorbeeld 3⁵ word die resultaat (243) dikwels die mag genoem. Die algemene skryfwyse is a^b= c, en vir die [[eksponent]] 0 is die afspraak dat a⁰= 1. Vir magsverheffing is daar geen spesiale algoritme nie. Indien die eksponent 'n natuurlike getal is, is magsverheffing dieselfde as herhaalde vermenigvuldiging, soos in <math>2^4 = 2 \times 2 \times 2 \times 2</math>.<ref>Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 117–118; Kay (2021), bl. 27–28.</ref> Magsverheffing en die logaritme het nie algemene identiteits- en inverse elemente soos optel en vermenigvuldiging nie: die neutrale element van magsverheffing ten opsigte van die eksponent is 1, soos in <math>14^1 = 14</math>, maar 1 is nie die neutrale element vir die grondtal nie.<ref>Kay (2021), bl. 117; Mazzola, Milmeister en Weissmann (2004), bl. 66.</ref> Albei bewerkings is nóg kommutatief nóg assosiatief.<ref>Sally en Sally (Jr.) (2012), bl. 3; Klose (2014), bl. 107–108.</ref> === Worteltrekking === Worteltrekking is die omgekeerde bewerking van magsverheffing. Waar die antwoord vir die uitdrukking a^b by magsverheffing gevind moet word, is die probleemstelling by worteltrekking gewoonlik om die wortel of die grondtal (a) te vind. Die skryfwyse is a= <math>\sqrt[b]{c}</math>, en wanneer b = 2, dit wil sê a² of a X a word dit 'n [[vierkantswortel]] genoem . Wortels is eintlik 'n besondere soort magsverheffing met 'n breukeksponent: die vierkantswortel van 'n getal is dieselfde as om die getal tot die mag <math>\tfrac{1}{2}</math> te verhef en die derdemagswortel dieselfde as die mag <math>\tfrac{1}{3}</math>, sodat <math>\sqrt{4} = 4^{\frac{1}{2}} = 2</math> en <math>\sqrt[3]{27} = 27^{\frac{1}{3}} = 3</math>.<ref>Kay (2021), bl. 118; Klose (2014), bl. 105.</ref> === Logaritmes === Die [[logaritme]] is die inverse van magsverheffing. Die logaritme van 'n getal <math>x</math> tot die grondtal <math>b</math> is die eksponent waartoe <math>b</math> verhef moet word om <math>x</math> te lewer. Aangesien <math>1000 = 10^3</math>, is die logaritme van 1000 tot die grondtal 10 dus 3. Dit word as <math>\log_b (x)</math> geskryf, of sonder hakies as <math>\log_b x</math>, of selfs sonder die grondtal as <math>\log x</math> wanneer die grondtal uit die verband duidelik is; die voorbeeld word dan <math>\log_{10} 1000 = 3</math>.<ref>Kay (2021), bl. 121–122; Rodda en Little (2015), bl. 7.</ref> === Getalstelsels === In die 10-tallige ofte wel die desimale stelsel kan al die getalle in terme van eenhede, meervoude of magte van 10 uitgedruk word. Die getal 1 024 kan byvoorbeeld as volg uitgedruk word: 1 024 = 1 × 10³ + 0 × 10² + 2 × 10¹ + 4 × 10⁰. Oor die algemeen is die skryfwyse vir enige getal (abcd) in 'n p-tallige stelsel (met gekose grondtal, byvoorbeeld 10, 2, ensovoorts): a X p³+ b X p²+ c X p¹ +d X p⁰=abcd. Die [[Binêre getallestelsel|binêre of 2-tallige getalstelsel]] het net 2 syfers, naamlik 0 en 1. Die desimale ekwivalent van byvoorbeeld die binêre getal 1 101 word as volg verkry: 1101 = 1 X 2³ + 1 X 2² + 0 X 2¹ + 1 X 2⁰ = 13 ([[Desimale breuke|desimaal]]). Die binêre ekwivalente van die desimale getalle 0 tot 10 word in die tabel aangegee: {| class="wikitable" |+ !Desimaal (basis-tien) !binêr (basis-twee) |- |0 |0000 |- |1 |0001 |- |2 |0010 |- |3 |0011 |- |4 |0100 |- |5 |0101 |- |6 |0110 |- |7 |0111 |- |8 |1000 |- |9 |1001 |- |10 |1010 |} == Eienskappe van die bewerkings == Rekenkundige bewerkings is maniere om getalle te kombineer, om te vorm of te manipuleer; hulle is funksies wat getalle sowel as inset as uitset het. Twee belangrike begrippe in dié verband is identiteitselemente en inverse elemente. Die identiteitselement of neutrale element van 'n bewerking bring geen verandering wanneer dit op 'n ander element toegepas word: die identiteitselement van optel is 0, aangesien die som van enige getal en 0 dieselfde getal is, en dié van vermenigvuldiging is 1. Die inverse element is die element wat saam met 'n ander element die identiteitselement lewer; die optelinverse van 6 is byvoorbeeld −6, omdat hul som 0 is.<ref>Tarasov (2008), bl. 57–58; Mazzola, Milmeister en Weissmann (2004), bl. 66; Krenn en Lorünser (2023), bl. 8.</ref> Daar is nie net inverse elemente nie, maar ook inverse bewerkings: die een bewerking is die inverse van 'n ander indien dit die eerste ongedaan maak. Aftrek is dus die inverse van optel, want 'n getal keer na sy oorspronklike waarde terug as 'n tweede getal eers bygetel en daarna weer afgetrek word, soos in 13 + 4 − 4 = 13. Net so is deling die inverse van vermenigvuldiging en worteltrekking die inverse van magsverheffing. Formeler gestel is die bewerking <math>\star</math> die inverse van die bewerking <math>\circ</math> indien <math>t \star s = r</math> geld dan en slegs dan wanneer <math>r \circ s = t</math>.<ref>Kay (2021), bl. 44–45; Wright, Ellemor-Collins en Tabor (2011), bl. 136.</ref> Kommutatiwiteit en assosiatiwiteit is wette wat die orde bepaal waarin sekere bewerkings uitgevoer kan word. 'n Bewerking is kommutatief indien die orde van die argumente sonder gevolg vir die antwoord verwissel kan word: dit is die geval by optel, want 7 + 9 is dieselfde as 9 + 7, en by vermenigvuldiging, maar nie by aftrek of deling nie. 'n Bewerking is assosiatief indien dit in 'n reeks van twee bewerkings nie saak maak watter een eerste uitgevoer word nie: (5 × 4) × 2 is dus dieselfde as 5 × (4 × 2).<ref>Krenn en Lorünser (2023), bl. 8; Mazzola, Milmeister en Weissmann (2004), bl. 66.</ref> Die distributiewe wet verbind die twee bewerkings met mekaar, want a × (b + c) = a × b + a × c.<ref name="Britannica" /> Om dubbelsinnigheid te voorkom wanneer verskeie bewerkings in een uitdrukking voorkom, geld 'n vaste bewerkingsorde: eers dié binne hakies, dan magsverheffing en worteltrekking, dan vermenigvuldiging en deling, en laastens optel en aftrek. Sonder dié afspraak sou 'n uitdrukking soos 2 + 3 × 4 twee verskillende antwoorde kon lewer.<ref name="Britannica" /> == Aksiomatiese grondslae == Aksiomatiese grondslae van die rekenkunde probeer 'n klein stel wette – [[Aksiomatiese stelsel|aksiomas]] – verskaf waaruit al die grondliggende eienskappe van en bewerkings op getalle afgelei kan word. Hulle vorm logies bestendige en sistematiese raamwerke waarmee wiskundige bewyse streng geformuleer kan word. Twee bekende benaderings is die Dedekind-Peano-aksiomas en konstruksies wat op die versamelingsteorie steun.<ref>Oliver (2005), bl. 58; Bukhshtab en Pechaev (2020); Tiles (2009), bl. 243.</ref> Die Dedekind-Peano-aksiomas gee 'n aksiomatisering van die rekenkunde van die natuurlike getalle. Hul grondbeginsels is eers deur Richard Dedekind geformuleer en later deur Giuseppe Peano verfyn, en hulle steun op net 'n paar primitiewe begrippe: 0, natuurlike getal en opvolger. Die aksiomas bepaal hoe dié begrippe met mekaar verband hou, en al die ander rekenkundige begrippe kan dan in terme van dié primitiewe begrippe gedefinieer word:<ref>Oliver (2005), bl. 58; Ferreiros (2013), bl. 251; Ongley en Carey (2013), bl. 26–27.</ref> * 0 is 'n natuurlike getal. * Elke natuurlike getal het 'n opvolger, wat self ook 'n natuurlike getal is. * Die opvolgers van twee verskillende natuurlike getalle is nooit dieselfde nie. * 0 is nie die opvolger van 'n natuurlike getal nie. * Indien 'n versameling 0 en elke opvolger bevat, bevat dit elke natuurlike getal.<ref>Oliver (2005), bl. 58; Xu en Zhang (2022), bl. 121.</ref> Getalle groter as 0 word deur die herhaalde toepassing van die opvolgerfunksie ''s'' uitgedruk: 1 is ''s''(0) en 3 is ''s''(''s''(''s''(0))). Die bewerkings kan dan gedefinieer word as meganismes wat bepaal hoe die opvolgerfunksie toegepas word – om 2 by enige getal te tel, is byvoorbeeld dieselfde as om die opvolgerfunksie twee keer op daardie getal toe te pas.<ref>Ongley en Carey (2013), bl. 26–27; Taylor (2012), bl. 8.</ref> Verskeie aksiomatiserings steun eerder op die versamelingsteorie. Elke natuurlike getal word deur 'n unieke versameling voorgestel: 0 word gewoonlik as die leë versameling gedefinieer, en elke volgende getal as die vereniging van die vorige getal met die versameling wat die vorige getal bevat, sodat 1 = {0}, 2 = {0, 1} en 3 = {0, 1, 2}.<ref>Bagaria (2023), § 3. The Theory of Transfinite Ordinals and Cardinals; Cunningham (2016), bl. 83–84, 108.</ref> Heelgetalle kan as geordende pare natuurlike getalle gedefinieer word waar die tweede van die eerste afgetrek word – die paar (9, 0) stel dus 9 voor en (0, 9) stel −9 voor<ref>Hamilton en Landin (2018), bl. 133.</ref> – en rasionale getalle as pare heelgetalle waar die eerste die teller en die tweede die noemer is, sodat (3, 7) die rasionale getal <math>\tfrac{3}{7}</math> voorstel.<ref>Hamilton en Landin (2018), bl. 157–158.</ref> Een manier om die reële getalle te konstrueer, steun op Dedekind-snitte, waar elke reële getal deur 'n verdeling van al die rasionale getalle in twee versamelings voorgestel word: die een vir al die getalle onder die voorgestelde reële getal en die ander vir die res.<ref>Bagaria (2023), § 5. Set Theory as the Foundation of Mathematics; Hamilton en Landin (2018), bl. 252.</ref> == Getalleteorie == Die [[Getalteorie|getalleteorie]] ondersoek die struktuur en die eienskappe van die heelgetalle sowel as die verhoudinge en wette tussen hulle.<ref>Bukhshtab en Nechaev (2016); Grigorieva (2018), bl. viii–ix; Page (2003), bl. 15.</ref> Twee grondbegrippe is deelbaarheid – of die deling van een heelgetal deur 'n ander 'n heelgetal lewer – en die [[priemgetal]]le, dus getalle groter as 1 wat slegs deur 1 en deur hulself deelbaar is. Die hoofstelling van die rekenkunde sê dat elke heelgetal groter as 1 op presies een manier as 'n produk van priemgetalle geskryf kan word, afgesien van die orde van die faktore; die priemgetalle is dus die boustene waaruit alle ander heelgetalle deur vermenigvuldiging opgebou word.<ref name="Britannica" /> Van die hoofrigtings van die moderne getalleteorie is die elementêre, die analitiese, die algebraïese en die meetkundige getalleteorie.<ref>Page (2003), bl. 34; Yan (2002), bl. 12.</ref> Die elementêre getalleteorie ondersoek aspekte van heelgetalle wat met elementêre metodes bestudeer kan word, soos deelbaarheid, faktorisering en priemheid.<ref>Wilson (2020), bl. 1–2; Campbell (2012), bl. 33.</ref> Die analitiese getalleteorie steun daarteenoor op tegnieke uit die analise en die [[calculus]] en behandel vraagstukke soos die verspreiding van die priemgetalle en die bewering dat elke ewe getal die som van twee priemgetalle is. Die algebraïese getalleteorie gebruik algebraïese strukture soos velde en ringe om die eienskappe van en verhoudinge tussen getalle te ontleed, en die meetkundige getalleteorie gebruik begrippe uit die [[meetkunde]] – dit ondersoek byvoorbeeld hoe roosterpunte met heelgetalkoördinate in 'n plat vlak optree.<ref>Page (2003), bl. 34–35; Vinogradov (2019).</ref> Invloedryke stellings in die getalleteorie is die hoofstelling van die rekenkunde, [[Euklides]] se stelling en [[Fermat se laaste stelling]].<ref>Bukhshtab en Nechaev (2016); Křížek, Somer en Šolcová (2021), bl. 23, 25, 37.</ref> Volgens die hoofstelling van die rekenkunde is elke heelgetal groter as 1 óf 'n priemgetal óf 'n unieke produk van priemgetalle: 18 is nie 'n priemgetal nie en kan as <math>2 \times 3 \times 3</math> voorgestel word, terwyl 19 'n priemgetal is met geen ander priemfaktorisering nie.<ref>Křížek, Somer en Šolcová (2021), bl. 23; Riesel (2012), bl. 2.</ref> Euklides se stelling sê dat daar oneindig baie priemgetalle is,<ref>Bukhshtab en Nechaev (2016); Křížek, Somer en Šolcová (2021), bl. 25.</ref> en Fermat se laaste stelling is die bewering dat daar geen positiewe heelgetalwaardes vir <math>a</math>, <math>b</math> en <math>c</math> bestaan wat die vergelyking <math>a^n + b^n = c^n</math> oplos indien <math>n</math> groter as 2 is.<ref>Bukhshtab en Nechaev (2016); Křížek, Somer en Šolcová (2021), bl. 37.</ref> [[Lêer:Clock group.svg|duimnael|regs|Modulêre rekenkunde met 'n horlosie: nadat vier uur by nege-uur getel is, begin die wyser weer van voor af en wys na een-uur.]] In die modulêre rekenkunde word slegs die res ná deling deur 'n vaste getal, die modulus, in ag geneem. So is 17 en 5 kongruent modulo 12, want albei laat 'n res van 5. Dié soort rekenkunde onderlê onder andere die berekening van tyd op 'n twaalfuurhorlosie sowel as moderne [[kriptografie]].<ref name="Britannica" /> Modulêre rekenkunde werk dus op 'n eindige versameling getalle: sou 'n bewerking 'n getal buite dié versameling lewer, word dit weer in die versameling teruggestel, net soos 'n horlosie se wysers ná een omwenteling weer van voor af begin. By 'n gewone horlosie met 'n modulus van 12 is die uitkoms van 4 plus 9 dus nie 13 nie maar 1, en dieselfde beginsel geld ook vir aftrekking, vermenigvuldiging en deling.<ref>Lerner en Lerner (2008), bl. 2807–2808; Wallis (2011), bl. 303–304; Kaiser en Granade (2021), bl. 283–284.</ref> == Soorte rekenkunde == Verskillende soorte rekenkundige stelsels word in die vakliteratuur bespreek. Hulle verskil van mekaar na gelang van die soort getal waarop hulle werk, die syferstelsel waarmee hulle getalle voorstel, en of hulle op wiskundige objekte anders as getalle werk.<ref>Nagel (2002), bl. 180–181; Gupta (2019), bl. 3; Vaccaro en Pepiciello (2022), bl. 9–12.</ref> Rekenkundige stelsels word dikwels volgens die soort getalle waarop hulle werk onderskei. Heelgetalrekenkunde handel oor berekenings met positiewe en negatiewe heelgetalle, rasionale-getalrekenkunde oor bewerkings met breuke van heelgetalle, en reële-getalrekenkunde oor berekenings met reële getalle, wat sowel die rasionale as die irrasionale getalle insluit.<ref name="Britannica" /> === Heelgetalrekenkunde === [[Lêer:Number line method.svg|duimnael|regs|400px|Met die getallelynmetode word <math>5 + 2</math> bereken deur van die oorsprong vyf eenhede na regs te beweeg vir die eerste term en dan nog twee eenhede na regs vir die tweede.]] Eenvoudige bewerkings met enkele syfers kan uitgevoer word deur 'n tabel te volg of te memoriseer wat die uitkomste van al die moontlike kombinasies gee, soos 'n opteltabel of 'n vermenigvuldigingstabel. Ander algemene metodes is mondelinge tel en vingertel.<ref>Kupferman (2015), bl. 45, 92; Uspenskii en Semenov (2001), bl. 113; Geary (2006), bl. 796.</ref> Vir bewerkings met getalle van meer as een syfer word verskillende tegnieke gebruik wat verskeie enkelsyferbewerkings agtereenvolgens saamvoeg. By optelling met oordrag word die twee getalle onder mekaar geskryf en word elke paar syfers vanaf die regterkantste een bymekaar getel; die regterkantste syfer van die som word onderaan geskryf en, indien die som 'n tweesyfergetal is, word die linkerkantste syfer – die oordrag – by die volgende paar syfers links bygetel. Dié proses word herhaal totdat al die syfers opgetel is.<ref>Resnick en Ford (2012), bl. 110; Klein, Moeller, Dressel en Domahs (2010), bl. 67–68.</ref> Ander metodes vir heelgetaloptelling is die getallelynmetode, die metode van gedeeltelike somme en die vergoedingsmetode.<ref>Quintero en Rosario (2016), bl. 74; Ebby, Hulbert en Broadhead (2020), bl. 24–26.</ref> 'n Soortgelyke tegniek geld vir aftrekking: dit begin ook by die regterkantste syfer en gebruik 'n "leen" of negatiewe oordrag vir die kolom links wanneer die uitkoms van die enkelsyferaftrekking negatief is.<ref>Sperling en Stuart (1981), bl. 7.</ref> 'n Grondtegniek vir heelgetalvermenigvuldiging is herhaalde optelling: die produk <math>3 \times 4</math> kan as <math>3 + 3 + 3 + 3</math> bereken word.<ref>Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 101–102.</ref> Vir groter getalle word lang vermenigvuldiging gebruik, waarby die vermenigvuldiger bo die vermenigvuldigtal geskryf word, die vermenigvuldiger eers net met die regterkantste syfer van die vermenigvuldigtal vermenigvuldig word, dieselfde vir elke volgende syfer gedoen word met die uitkoms elke keer een plek na links geskuif, en al die afsonderlike produkte laastens opgetel word.<ref>Ma (2020), bl. 35–36; Sperling en Stuart (1981), bl. 9.</ref> Ander tegnieke is die roostermetode en die traliemetode.<ref>Mooney, Briggs, Hansen en McCullouch (2014), bl. 148.</ref> Die rekenaarwetenskap stel belang in vermenigvuldigingsalgoritmes met 'n lae berekeningskompleksiteit om baie groot heelgetalle doeltreffend te kan vermenigvuldig, soos die Karatsuba-, die Schönhage-Strassen- en die Toom-Cook-algoritme.<ref>Klein (2013), bl. 249; Muller, Brunie, Dinechin en Jeannerod (2018), bl. 539.</ref> Vir deling word gewoonlik lang deling gebruik, met korte deling en brokkiesdeling as verdere metodes.<ref>Davis, Goulding en Suggate (2017), bl. 11–12.</ref> Heelgetalrekenkunde is nie geslote onder deling nie: die deling van een heelgetal deur 'n ander lewer nie altyd 'n heelgetal nie, want 7 gedeel deur 2 is 3,5 en nie 'n heel getal nie.<ref>Haylock en Cockburn (2008), bl. 49.</ref> Een manier om 'n heelgetal te verseker, is om die uitkoms af te rond, maar dit lei tot onakkuraatheid omdat die oorspronklike waarde verander word.<ref>Prata (2002), bl. 138; Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 135–136.</ref> 'n Ander manier is om die deling slegs gedeeltelik uit te voer en die res te behou: 7 gedeel deur 2 is dan 3 met 'n res van 1. Dié moeilikhede word vermy deur rasionale-getalrekenkunde, wat breuke presies kan voorstel.<ref>Koepf (2021), bl. 49.</ref> 'n Eenvoudige manier om magsverheffing te bereken, is herhaalde vermenigvuldiging, sodat <math>3^4</math> as <math>3 \times 3 \times 3 \times 3</math> bereken word. 'n Doeltreffender tegniek vir groot eksponente is magsverheffing deur kwadrering, wat die berekening in 'n aantal kwadreerbewerkings opbreek: <math>3^{65}</math> kan as <math>(((((3^2)^2)^2)^2)^2)^2 \times 3</math> geskryf word, sodat slegs 7 bewerkings in plaas van 64 nodig is.<ref>Cafaro, Epicoco en Pulimeno (2018), bl. 7; Reilly (2009), bl. 75.</ref> Logaritmes word onder meer met die Taylorreeks en met kettingbreuke bereken.<ref>Cuyt, Petersen, Verdonk en Waadeland (2008), bl. 182; Mahajan (2010), bl. 66–69; Lang (2002), bl. 205–206.</ref> Heelgetalrekenkunde is ook nie geslote onder die logaritme of onder magsverheffing met negatiewe eksponente nie.<ref>Kay (2021), bl. 57.</ref> === Rasionale-getalrekenkunde === Rasionale-getalrekenkunde handel oor getalle wat as die verhouding van twee heelgetalle uitgedruk kan word.<ref>Gellert, Hellwich, Kästner en Küstner (2012), bl. 30; Cohen (2003), bl. 37.</ref> Die meeste bewerkings daarop kan uitgevoer word deur 'n reeks heelgetalbewerkings op die tellers en die noemers van die betrokke getalle te doen. Twee rasionale getalle met dieselfde noemer word opgetel deur hul tellers op te tel en die gemene noemer te behou, soos in <math>\tfrac{2}{7} + \tfrac{3}{7} = \tfrac{5}{7}</math>, en aftrekking werk net so. Indien die noemers verskil, moet 'n gemene noemer gevind word deur die eerste getal met die noemer van die tweede te skaal en die tweede met dié van die eerste: <math>\tfrac{1}{3} + \tfrac{1}{2} = \tfrac{1 \cdot 2}{3 \cdot 2} + \tfrac{1 \cdot 3}{2 \cdot 3} = \tfrac{2}{6} + \tfrac{3}{6} = \tfrac{5}{6}</math>.<ref>Gellert, Hellwich, Kästner en Küstner (2012), bl. 31–32; Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 347.</ref> Twee rasionale getalle word vermenigvuldig deur onderskeidelik hul tellers en hul noemers te vermenigvuldig, soos in <math>\tfrac{2}{3} \cdot \tfrac{2}{5} = \tfrac{4}{15}</math>, en die deling van een deur 'n ander word gedoen deur met die resiprook van die tweede te vermenigvuldig, sodat teller en noemer van plek verwissel: <math>\tfrac{3}{5} : \tfrac{2}{7} = \tfrac{3}{5} \cdot \tfrac{7}{2} = \tfrac{21}{10}</math>. Anders as heelgetalrekenkunde is rasionale-getalrekenkunde geslote onder deling, solank die deler nie 0 is nie.<ref>Gellert, Hellwich, Kästner en Küstner (2012), bl. 32–33.</ref> Om magsverheffing met 'n breukeksponent te bereken, word twee afsonderlike berekenings gedoen: eers magsverheffing met die teller van die eksponent en dan die worteltrekking wat by die noemer pas, sodat <math>5^\frac{2}{3} = \sqrt[3]{5^2}</math>. Vir die tweede bewerking lewer Newton se metode 'n benadering deur 'n aanvanklike skatting stap vir stap te verfyn totdat die verlangde akkuraatheid bereik word.<ref>Hoffman en Frankel (2018), bl. 161–162; Lange (2010), bl. 248–249; Klose (2014), bl. 105–107.</ref> Die desimale-breukskryfwyse is 'n besondere manier om rasionale getalle met 'n noemer wat 'n mag van 10 is voor te stel: <math>\tfrac{1}{10}</math>, <math>\tfrac{371}{100}</math> en <math>\tfrac{44}{10000}</math> word as 0,1, 3,71 en 0,0044 geskryf.<ref>Gellert, Hellwich, Kästner en Küstner (2012), bl. 33; Igarashi, Altman, Funada en Kamiyama (2014), bl. 18.</ref> Aangepaste weergawes van die heelgetalmetodes, soos optelling met oordrag en lang vermenigvuldiging, kan op desimale breuke toegepas word.<ref>Gellert, Hellwich, Kästner en Küstner (2012), bl. 35; Booker, Bond, Sparrow en Swan (2015), bl. 308–309.</ref> Nie alle rasionale getalle het 'n eindige desimale voorstelling nie: <math>\tfrac{1}{3}</math> stem ooreen met 0,333... met 'n oneindige aantal drieë. Elke herhalende desimaal druk 'n rasionale getal uit.<ref name="k1" /> === Reële-getalrekenkunde === Reële-getalrekenkunde handel oor bewerkings met sowel rasionale as irrasionale getalle – getalle wat nie deur breuke of herhalende desimale uitgedruk kan word nie, soos die wortel van 2 en π.<ref>Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 358–359; Rooney (2021), bl. 34; Young (2010), bl. 994–996.</ref> Anders as rasionale-getalrekenkunde is dit geslote onder magsverheffing solank die grondtal positief is, en dieselfde geld vir die logaritme van positiewe reële getalle solank die grondtal positief en nie 1 is nie.<ref>Rossi (2011), bl. 101; Reitano (2010), bl. 42; Bronshtein, Semendyayev, Musiol en Mühlig (2015), bl. 2.</ref> Omdat irrasionale getalle 'n oneindige, nieherhalende reeks desimale syfers het, is daar dikwels geen eenvoudige en presiese manier om die uitkoms van bewerkings soos <math>\sqrt{2} + \pi</math> uit te druk nie. Waar absolute presiesheid nie nodig is nie, word die probleem gewoonlik met afkapping of afronding opgelos. By afkapping word 'n bepaalde aantal linkerkantste syfers behou en die res weggelaat: π, wat met 3,14159... begin, word tot vier desimale afgekap as 3,141. By afronding word die laaste behoue syfer met een vermeerder indien die volgende syfer 5 of meer is, en bly dit onveranderd indien dit minder is – π afgerond tot vier desimale gee dus 3,142, wat nader aan π is as 3,141. Dié metodes stel rekenaars in staat om benaderde berekenings met reële getalle doeltreffend uit te voer.<ref>Koren (2018), bl. 71.</ref> === Gebruik van hulpmiddels === [[Lêer:Mental calculation at primary school.jpg|duimnael|regs|Hoofrekene word uitsluitlik in die gedagte gedoen, sonder hulp van uiterlike middele.]] Vorme van rekenkunde kan ook onderskei word volgens die hulpmiddels waarmee berekenings gedoen word, en daar is baie benaderings naas die gewone gebruik van pen en papier. Hoofrekene steun uitsluitlik op die verstand sonder uiterlike hulpmiddels en maak van visualisering, memorisering en bepaalde rekentegnieke gebruik.<ref name="k4">Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 131; Verschaffel, Torbeyns en De Smedt (2011), bl. 2177.</ref> Een sodanige tegniek is die vergoedingsmetode, waarby die getalle verander word om die berekening te vergemaklik en die uitkoms daarna aangepas word: in plaas van <math>85-47</math> bereken 'n mens <math>85-50</math>, wat makliker is omdat dit 'n ronde getal gebruik, en tel dan 3 by die antwoord om vir die aanpassing te vergoed.<ref>Emerson en Babtie (2014), bl. 147; Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 131–132.</ref> Hoofrekene word dikwels in die laerskool onderrig om leerders se getalvermoëns te oefen.<ref name="k4" /> Die menslike liggaam kan self as rekenhulpmiddel dien. Vingertel word dikwels aan jong kinders geleer om hulle getalle en eenvoudige berekenings te leer: in sy eenvoudigste vorm stem die aantal uitgestrekte vingers met die voorgestelde hoeveelheid ooreen, en bewerkings soos optel en aftrek word deur vingers uit te steek of in te trek uitgevoer. Dié stelsel is tot klein getalle beperk in vergelyking met gevorderder stelsels wat ander benaderings vir groter hoeveelhede gebruik.<ref>Dowker (2019), bl. 114; Berch, Geary en Koepke (2015), bl. 124; Otis (2024), bl. 15–19.</ref> Die menslike stem word by mondelinge tel as hulpmiddel gebruik.<ref>Otis (2024), bl. 15–19; Geary (2006), bl. 796.</ref> [[Lêer:Chinese-abacus.jpg|duimnael|links|Die abakus voer rekenkundige bewerkings uit deur krale te skuif.]] Kerfmerke is 'n eenvoudige stelsel wat op uiterlike hulpmiddels buiten die liggaam steun: strepe word op 'n oppervlak getrek of kerwe in 'n stok gesny om hoeveelhede by te hou, en party vorme groepeer die strepe in vywe om hulle makliker te kan lees.<ref name="k2" /> Die [[abakus]] is 'n meer gevorderde hulpmiddel om getalle voor te stel en berekenings uit te voer. Dit bestaan gewoonlik uit 'n reeks stange met verskeie krale op elk; elke kraal stel 'n hoeveelheid voor wat getel word wanneer dit van die een ent van 'n stang na die ander geskuif word, en die berekening gebeur deur die krale se plekke te verstel totdat die finale kraalpatroon die antwoord gee.<ref>Reynolds (2008), bl. 1–2; Sternberg en Ben-Zeev (2012), bl. 95–96.</ref> Verwante hulpmiddels is rekenborde, waar die waarde van 'n skyfie afhang van die gebied van die bord waarop dit geplaas word,<ref>Budd en Sangwin (2001), bl. 209.</ref> en rekenstokkies, wat in horisontale en vertikale patrone gerangskik word om verskillende getalle voor te stel. Sektore en rekenlatte is fyner rekeninstrumente wat op meetkundige verhoudinge tussen verskillende skale steun om sowel grond- as gevorderde bewerkings uit te voer.<ref>Bruderer (2021), bl. 543–545, 906–907; Klaf (2011), bl. 187–188.</ref> Gedrukte tabelle was besonder belangrik as hulpmiddel om die uitkomste van bewerkings soos die logaritme en die trigonometriese funksies op te soek. Meganiese rekenmasjiene outomatiseer handberekenings. Hulle bied die gebruiker 'n insetmiddel om getalle in te voer deur skywe te draai of knoppies te druk, en bevat 'n inwendige meganisme van gewoonlik ratte, hefbome en wiele om die berekening uit te voer en die uitkoms te wys.<ref>Lockhart (2017), bl. 136, 140–146; O'Regan (2012), bl. 24–25.</ref> By elektroniese [[sakrekenaar]]s en [[rekenaar]]s word dié proses verder verfyn deur die meganiese onderdele met elektroniese stroombane soos mikroprosesseerders te vervang, wat elektriese seine kombineer en omvorm om berekenings te doen.<ref>Khoury en Lamothe (2016), bl. 2; Lockhart (2017), bl. 147–150; Burgin (2022), bl. 119.</ref> === Ander soorte === Stelsels kan ook volgens die syferstelsel waarop hulle steun geklassifiseer word: naas die desimale rekenkunde bestaan daar binêre, oktale en heksadesimale rekenkunde. Rekenaarrekenkunde handel oor die besonderhede van die implementering van binêre rekenkunde op [[rekenaar]]s.<ref>Shiva (2018), bl. 3, 14; Gupta (2019), bl. 3.</ref> Sommige vorme van rekenkunde werk op wiskundige objekte anders as getalle. Intervalrekenkunde beskryf bewerkings op intervalle, wat nuttig is wanneer 'n meting slegs binne sekere grense bekend is,<ref name="k5">Moore, Kearfott en Cloud (2009), bl. 10–11, 19; Pharr, Jakob en Humphreys (2023), bl. 1057.</ref> en vektor- en matriksrekenkunde beskryf bewerkings op [[Vektor (wiskunde)|vektore]] en [[matriks]]se, soos vektoroptelling en matriksvermenigvuldiging.<ref>Liebler (2018), bl. 36; Adhami, Meenen, Meenen en Hite (2007), bl. 80–82, 98–102.</ref> Saamgesteldeeenheidrekenkunde behandel groottes met saamgestelde eenhede en behels bykomende bewerkings om tussen enkel- en saamgestelde eenhede om te skakel, byvoorbeeld om 1 uur 90 minute na 150 minute te herlei.<ref>Burgin (2022), bl. 92–93.</ref> Nie-Diofantiese rekenkundes is stelsels wat die tradisionele rekenkundige intuïsie weerspreek en vergelykings soos <math>1 + 1 = 1</math> en <math>2 + 2 = 5</math> insluit.<ref>Burgin (2022), bl. xviii–xx, xxiv, 137–138; Caprio, Aveni en Mukherjee (2022), bl. 763–764.</ref> Hulle kan gebruik word om sekere werklike situasies in die moderne fisika en die daaglikse lewe te beskryf: die vergelyking <math>1 + 1 = 1</math> kan byvoorbeeld die waarneming beskryf dat wanneer een reëndrup by 'n ander gevoeg word, hulle nie twee afsonderlike entiteite bly nie maar een word.<ref>Burgin (2022), bl. 144; Seaman, Rossler en Burgin (2023), bl. 226.</ref> == Benaderings en foute == Baie berekenings kan nie presies uitgevoer word nie en lewer 'n benadering eerder as 'n eksakte antwoord. Irrasionale getalle het byvoorbeeld 'n oneindige desimale uitbreiding sonder herhaling, sodat hulle in die praktyk altyd afgerond moet word: π word dikwels as 3,14 of 3,1416 geskryf. Afronding kies die naaste waarde met 'n gegewe aantal syfers, en die verskil tussen die afgeronde en die presiese waarde is die afrondingsfout.<ref name="Britannica" /> In die wetenskap en die [[ingenieurswese]] stel getalle skattings van fisiese groottes voor wat uit metings of modellering kom. Anders as wiskundig eksakte getalle soos π of <math>\sqrt 2</math> is wetenskaplike getalgegewens inherent onpresies en behep met 'n mate van meetonsekerheid.<ref>Drosg (2007), bl. 1–5.</ref> Een grondmanier om die graad van sekerheid uit te druk en valse presiesheid te vermy, is om elke meting tot 'n bepaalde aantal [[Beduidende syfer|beduidende syfers]] af te rond, wat as akkuraat veronderstel word. 'n Persoon se lengte wat met 'n maatband gemeet is, is byvoorbeeld dalk net tot die naaste sentimeter bekend en moet dus as 1,62 meter eerder as 1,6217 meter aangegee word. Wanneer 'n getal in gewone desimale skryfwyse geskryf word, is voorloopnulle nie beduidend nie, en agtervolgende nulle van getalle sonder desimale komma word by implikasie as nie beduidend beskou: 0,056 en 1 200 het elk net twee beduidende syfers, terwyl 40,00 vier het.<ref>Bohacek (2009), bl. 18–19.</ref> Om onsekerheid met beduidende syfers alleen aan te dui, is 'n taamlik growwe metode; dit is fyner om 'n skatting of 'n bogrens van die benaderingsfout uitdruklik by te hou, sodat die persoon se lengte as 1,62 ± 0,005 meter aangegee word.<ref>Higham (2002), bl. 3–5; Bohacek (2009), bl. 8–19.</ref> Wanneer met onsekere groottes gereken word, moet die onsekerheid na die berekende groottes deurwerk. By die optel of aftrek van twee of meer groottes word die absolute onsekerhede van elke term bymekaar getel om die absolute onsekerheid van die som te kry, en by vermenigvuldiging of deling word die relatiewe onsekerhede van elke faktor bymekaar getel om die relatiewe onsekerheid van die produk te kry.<ref>Bohacek (2009), bl. 23–30.</ref> Die presiesheid van getalgroottes kan eenvormig met genormaliseerde [[wetenskaplike notasie]] uitgedruk word, wat ook handig is om getalle veel groter of kleiner as 1 kort te skryf. 'n Getal word dan ontbind in die produk van 'n getal tussen 1 en 10, die mantisse, en 10 tot 'n heelgetalmag, die eksponent: die genormaliseerde wetenskaplike notasie van 8 276 000 is <math>8{,}276 \times 10^6</math> en dié van 0,00735 is <math>7{,}35 \times 10^{-3}</math>. Anders as by gewone desimale skryfwyse word elke syfer in die mantisse as beduidend beskou, sodat 1 200 by implikasie twee beduidende syfers het maar <math>1{,}20 \times 10^3</math> uitdruklik drie.<ref>Wallis (2013), bl. 20; Roe, deForest en Jamshidi (2018), bl. 24.</ref> Wanneer 'n reeks berekenings op afgeronde waardes uitgevoer word, kan die foute opbou. In die vlietendepuntrekenkunde wat rekenaars gebruik, word getalle met 'n vaste aantal beduidende syfers en 'n eksponent verteenwoordig, sodat slegs 'n eindige deel van die reële getalle presies voorgestel kan word. Selfs eenvoudige desimale breuke soos 0,1 het geen eksakte binêre voorstelling nie, wat verklaar waarom rekenaarberekenings soms onverwagte klein afwykings lewer. [[Numeriese analise|Numeriese ontleding]] bestudeer hoe sulke foute beheer en beperk kan word.<ref name="Britannica" /> Vlietendepuntrekenkunde stel reële getalle, soos die wetenskaplike notasie, deur drie getalle voor: 'n mantisse, 'n grondtal en 'n eksponent.<ref>Muller, Brisebarre, Dinechin en Jeannerod (2009), bl. 13–16.</ref> Die presiesheid van die mantisse word beperk deur die aantal bisse wat daarvoor beskikbaar is, en wanneer 'n bewerking 'n getal lewer wat meer bisse verg, rond die rekenaar die uitkoms tot die naaste voorstelbare getal af.<ref>Koren (2018), bl. 71; Swartzlander (2017), bl. 11.19.</ref> Een gevolg daarvan is dat sekere rekenkundige wette in die vlietendepuntrekenkunde nie geld nie: vlietendepuntoptelling is nie assosiatief nie, omdat die afrondingsfoute van die orde van die optellings kan afhang, sodat die uitkoms van <math>(a + b) + c</math> soms van dié van <math>a + (b + c)</math> verskil.<ref>Stewart (2022), bl. 26; Meyer (2023), bl. 234.</ref> Die algemeenste tegniese standaard hiervoor is IEEE 754, wat onder meer bepaal hoe getalle voorgestel word, hoe bewerkings en afronding uitgevoer word, en hoe foute en uitsonderings hanteer word.<ref>Muller, Brisebarre, Dinechin en Jeannerod (2009), bl. 54; Brent en Zimmermann (2010), bl. 79; Cryer (2014), bl. 450.</ref> Waar rekenspoed nie 'n beperking is nie, kan rekenkunde met arbitrêre presiesheid gebruik word, waarvan die presiesheid slegs deur die rekenaar se geheue beperk word.<ref>Duffy (2018), bl. 1225.</ref> Fyner metodes om met onsekere waardes te werk, is intervalrekenkunde en affiene rekenkunde. Intervalle kan 'n reeks waardes voorstel wanneer die presiese grootte onbekend is, byvoorbeeld weens meetfoute, en intervalrekenkunde bevat bewerkings soos <math>[1, 2] + [3, 4] = [4, 6]</math> en <math>[1, 2] \times [3, 4] = [3, 8]</math>.<ref name="k5" /> Dit is nou verwant aan affiene rekenkunde, wat presieser uitkomste probeer lewer deur op affiene vorme eerder as op intervalle te reken; 'n affiene vorm is 'n getal saam met foutterme wat beskryf hoe dit van die werklike grootte kan afwyk.<ref>Vaccaro en Pepiciello (2022), bl. 9–11; Chakraverty en Rout (2022), bl. 2–4, 39–40.</ref> Vir vinnige praktiese werk word ook doelbewus benader: skatting rond die getalle in 'n berekening af om 'n antwoord van die regte grootteorde te kry, wat nuttig is om te kontroleer of 'n presiese berekening redelik is.<ref name="Britannica" /> == Rekenkunde in verskillende velde == === Onderwys === Rekenkundeonderrig vorm deel van die [[laerskool]]opvoeding en is een van die eerste vorme van wiskundeonderrig wat kinders teëkom. Elementêre rekenkunde wil leerders 'n basiese getalsin gee en hulle met die grondbewerkings – optel, aftrek, vermenigvuldig en deel – vertroud maak.<ref>NCTM Staff; Odom, Barbarin en Wasik (2009), bl. 589.</ref> Dit word gewoonlik met konkrete situasies verbind – die tel van krale, die verdeling van 'n klas in groepe van dieselfde grootte, of die berekening van kleingeld by 'n aankoop – en algemene hulpmiddels in dié stadium is getallelyne, optel- en vermenigvuldigingstabelle, telblokkies en die [[abakus]].<ref>Laski, Jor’dan, Daoust en Murray (2015), bl. 1–3; Nurnberger-Haag (2017), bl. 215.</ref> Latere stadiums konsentreer op 'n meer abstrakte begrip en stel leerders aan verskillende soorte getalle bekend, soos negatiewe getalle, breuke, reële getalle en komplekse getalle. Hulle dek ook gevorderder bewerkings soos magsverheffing, worteltrekking en logaritmes,<ref>NCTM Staff.</ref> en wys hoe die bewerkings in ander takke van die wiskunde gebruik word, soos in die beskrywing van meetkundige vorme en die gebruik van veranderlikes in die algebra. 'n Verdere aspek is om leerders die gebruik van algoritmes en [[sakrekenaar]]s te leer om ingewikkelde probleme op te los.<ref>Carraher en Schliemann (2015), bl. 197; Ruthven (2012), bl. 435, 443–444.</ref> === Sielkunde === Die [[sielkunde]] van die rekenkunde stel belang in hoe mense en diere getalle leer ken, hulle voorstel en vir berekenings gebruik. Dit ondersoek hoe wiskundige probleme verstaan en opgelos word, en hoe rekenkundige vermoëns met [[Waarneming|persepsie]], [[geheue]], oordeel en besluitneming verband hou.<ref>De Cruz, Neth en Schlimm (2010), bl. 59–60; Grice, Kemp, Morton en Grace (2023), Opsomming.</ref> Dit vra byvoorbeeld hoe versamelings konkrete voorwerpe eers in die persepsie teëgekom word en daarna met getalle verbind word,<ref>De Cruz, Neth en Schlimm (2010), bl. 60–62.</ref> en 'n verdere ondersoekveld is die verband tussen numeriese berekening en die gebruik van taal om voorstellings te vorm.<ref>De Cruz, Neth en Schlimm (2010), bl. 63.</ref> Die sielkunde verken ook die biologiese oorsprong van die rekenkunde as 'n aangebore vermoë; dit gaan om voorwoordelike en voorsimboliese kognitiewe prosesse wat rekenkundeagtige bewerkings uitvoer en nodig is om die wêreld suksesvol voor te stel en take soos ruimtelike navigasie te verrig.<ref>Grice, Kemp, Morton en Grace (2023), Opsomming.</ref> Een van die begrippe wat die sielkunde bestudeer, is syfervaardigheid: die vermoë om numeriese begrippe te verstaan, hulle op konkrete situasies toe te pas en daarmee te redeneer. Dit sluit 'n grondliggende getalsin in sowel as die vermoë om hoeveelhede te skat en te vergelyk, om getalle simbolies in syferstelsels voor te stel, om numeriese gegewens te vertolk en om rekenkundige berekenings te beoordeel.<ref>Victoria Department of Education Staff (2023); Askew (2010), bl. 33–34; Dreeben-Irimia (2010), bl. 102.</ref> Syfervaardigheid is 'n sleutelvaardigheid in baie akademiese velde, en 'n gebrek daaraan kan akademiese sukses belemmer en tot swak ekonomiese besluite in die daaglikse lewe lei, byvoorbeeld deur verbandlenings en versekeringspolisse verkeerd te verstaan.<ref>Barnes, Rice en Hanoch (2017), bl. 196; Gerardi, Goette en Meier (2013), bl. 11267–11268; Jackson (2008), bl. 152.</ref> === Filosofie === Die filosofie van die rekenkunde bestudeer die grondbegrippe en beginsels wat getalle en rekenkundige bewerkings onderlê. Dit verken die aard en die ontologiese status van getalle, die verhouding van die rekenkunde tot taal en [[logika]], en hoe rekenkundige kennis hoegenaamd verkry kan word.<ref>Hofweber (2016), bl. 153–154, 162–163; Oliver (2005), bl. 58; Sierpinska en Lerman (1996), bl. 827.</ref> Volgens die Platonisme het getalle 'n bestaan onafhanklik van die gees: hulle bestaan as abstrakte objekte buite ruimte en tyd en sonder oorsaaklike kragte.<ref>Oliver (2005), bl. 58; Horsten (2023), § 3. Platonism.</ref> Dié siening word deur intuïsioniste verwerp, wat beweer dat wiskundige objekte geestelike konstruksies is.<ref>Horsten (2023), § 2.2 Intuitionism.</ref> Verdere teorieë is die logisisme, wat meen dat wiskundige waarhede tot logiese waarhede herleibaar is,<ref>Horsten (2023), § 2.1 Logicism; Hofweber (2016), bl. 174–175.</ref> en die formalisme, wat sê dat wiskundige beginsels reëls is vir hoe simbole gemanipuleer word, sonder om te beweer dat hulle met entiteite buite die reëlgebonde bedryf ooreenstem.<ref>Weir (2022), Inleiding.</ref> Die tradisioneel oorheersende siening in die [[epistemologie]] van die rekenkunde is dat rekenkundige waarhede ''a priori'' kenbaar is, dus deur die denke alleen sonder om op sintuiglike ervaring te steun.<ref>Oliver (2005), bl. 58; Sierpinska en Lerman (1996), bl. 830.</ref> Sommige voorstanders van dié siening meen rekenkundige kennis is aangebore, terwyl ander beweer dat daar 'n vorm van rasionele intuïsie is waardeur wiskundige waarhede begryp kan word.<ref>Oliver (2005), bl. 58; Sierpinska en Lerman (1996), bl. 827–876.</ref> 'n Meer resente alternatief is deur naturalistiese filosowe soos [[Willard Van Orman Quine]] voorgestel, wat aanvoer dat wiskundige beginsels veralgemenings op 'n hoë vlak is wat uiteindelik in die sintuiglike wêreld gegrond is soos die empiriese wetenskappe dit beskryf.<ref>Horsten (2023), § 3.2 Naturalism and Indispensability; Sierpinska en Lerman (1996), bl. 830.</ref> === Ander velde === Rekenkunde is vir baie velde van belang. In die daaglikse lewe is dit nodig om kleingeld by 'n aankoop te bereken, persoonlike finansies te bestuur en 'n resep vir 'n ander aantal porsies aan te pas. Ondernemings gebruik dit om wins en verlies te bereken en markneigings te ontleed, en in die [[ingenieurswese]] word dit gebruik om groottes te meet, laste en kragte te bereken en strukture te ontwerp.<ref>Lockhart (2017), bl. 1–2; Bird (2021), bl. 3; Aubrey (1999), bl. 49.</ref> Die [[kriptografie]] steun op rekenkundige bewerkings om gevoelige inligting te beskerm deur data en boodskappe te versleutel.<ref>Omondi (2020), bl. viii; Paar en Pelzl (2009), bl. 13.</ref> Rekenkunde is ook ten nouste verbind met baie takke van die wiskunde wat van numeriese bewerkings afhang. Die [[algebra]] steun op rekenkundige beginsels om vergelykings met veranderlikes op te los, en dieselfde beginsels speel 'n sleutelrol in die [[calculus]] met sy poging om veranderingstempo's en oppervlaktes onder krommes te bepaal. Die [[meetkunde]] gebruik rekenkundige bewerkings om die eienskappe van vorme te meet, terwyl die [[statistiek]] hulle gebruik om numeriese gegewens te ontleed.<ref>Musser, Peterson en Burger (2013), bl. 17; Kleiner (2012), bl. 255; Marcus en McEvoy (2016), bl. 285.</ref> Weens die belang van rekenkundige bewerkings deur die hele wiskunde strek die invloed van die rekenkunde tot die meeste wetenskappe, soos die [[fisika]], die [[rekenaarwetenskap]] en die [[ekonomie]]; dié bewerkings word in berekenings, probleemoplossing, data-ontleding en algoritmes gebruik, wat hulle onontbeerlik maak vir wetenskaplike navorsing, tegnologiese ontwikkeling en ekonomiese modellering.<ref>Gallistel en Gelman (2005), bl. 559–560; Li en Schoenfeld (2019), Opsomming; Asano (2013), bl. xiii–xv.</ref> == Sien ook == * [[Getal]] * [[Getalteorie]] * [[Algebra]] * [[Abakus]] * [[Binêre getallestelsel]] * [[Logaritme]] * [[Magsverheffing]] * [[Wetenskaplike notasie]] * [[Numeriese analise]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409648}}, volume 23, bl. 198 {{Refbegin|30em}} * {{en}} {{cite book |last1=Achatz |first1=Thomas |last2=Anderson |first2=John G. |title=Technical Shop Mathematics |date=2005 |publisher=Industrial Press Inc. |isbn=978-0-8311-3086-2 |url=https://books.google.com/books?id=YOdtemSmzQQC&pg=PA18 }} * {{en}} {{cite book |last1=Adamowicz |first1=Zofia |editor1-last=Joseph |editor1-first=Anthony |editor2-last=Mignot |editor2-first=Fulbert |editor3-last=Murat |editor3-first=François |editor4-last=Prum |editor4-first=Bernard |editor5-last=Rentschler |editor5-first=Rudolf |title=First European Congress of Mathematics: Paris, July 6-10, 1992 Volume I Invited Lectures (Part 1) |date=1994 |pages=299–320 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-0348-9110-3 |chapter=The Power of Exponentiation in Arithmetic|doi=10.1007/978-3-0348-9110-3_9 }} * {{en}} {{cite book |last1=Adhami |first1=Reza |last2=Meenen |first2=Peter M. |last3=Meenen |first3=Peter |last4=Hite |first4=Denis |title=Fundamental Concepts in Electrical and Computer Engineering with Practical Design Problems |date=2007 |publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-58112-971-7 |url=https://books.google.com/books?id=9nqkVbFPutYC&pg=PA77 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ang |first1=Tian Se |last2=Lam |first2=Lay Yong |title=Fleeting Footsteps: Tracing The Conception Of Arithmetic And Algebra In Ancient China |date=2004 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4483-60-5 |url=https://books.google.com/books?id=GxDJCgAAQBAJ&pg=PA170 |edition=Revised }} * {{en}} {{cite book |last1=Asano |first1=Akihito |title=An Introduction to Mathematics for Economics |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-00760-4 }} * {{en}} {{cite book |last1=Askew |first1=Mike |editor1-last=Ian |editor1-first=Thompson |title=Issues In Teaching Numeracy In Primary Schools |date=2010 |publisher=McGraw-Hill Education (UK) |isbn=978-0-335-24153-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yqbSaXf0RKwC&pg=PA33 |chapter=It Ain't (Just) What You Do: Effective Teachers of Numeracy }} * {{en}} {{cite book |last1=Aubrey |first1=Carol |title=A Developmental Approach to Early Numeracy: Helping to Raise Children's Achievements and Deal with Difficulties in Learning |date=1999 |publisher=A&C Black |isbn=978-1-4411-9164-9 |url=https://books.google.com/books?id=_NhpY_VPdCsC&pg=PA49 }} * {{en}} {{cite web |last1=Bagaria |first1=Joan |title=Set Theory |url=https://plato.stanford.edu/entries/set-theory/ |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=19 November 2023 |date=2023 }} * {{en}} {{cite book |last1=Barnes |first1=Andrew J. |last2=Rice |first2=Thomase |last3=Hanoch |first3=Yaniv |chapter=Using Behavioral Economics to Improve People's Decisions About Purchasing Health Insurance |editor-last1=Hanoch |editor-first1=Yaniv |editor-last2=Barnes |editor-first2=Andrew |editor-last3=Rice |editor-first3=Thomas |title=Behavioral Economics and Healthy Behaviors: Key Concepts and Current Research |date=2017 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-317-26952-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yzMlDwAAQBAJ&pg=PA196 }} * {{en}} {{cite book |last1=Berch |first1=Daniel B. |last2=Geary |first2=David C. |last3=Koepke |first3=Kathleen Mann |title=Development of Mathematical Cognition: Neural Substrates and Genetic Influences |date=2015 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-801909-2 |url=https://books.google.com/books?id=XS9OBQAAQBAJ&pg=PA124 }} * {{en}} {{cite book |last1=Bird |first1=John |title=Bird's Engineering Mathematics |date=2021 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-367-64378-2}} * {{en}} {{cite book |last1=Bloch |first1=Ethan D. |title=The Real Numbers and Real Analysis |date=2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-72177-4 |url=https://books.google.com/books?id=vXw_AAAAQBAJ&pg=PA52 }} * {{en}} {{cite web |last=Bohacek |first=Peter |year=2009 |title=Introduction to Measurement |website=Teaching Quantitative Skills in the Geosciences |publisher=Carleton College Science Education Resource Center; American Association of Physics Teachers |url=https://serc.carleton.edu/quantskills/teaching_methods/uncertainty/examples/example1.html |access-date=2024-03-06 }} * {{en}} {{cite book |last1=Booker |first1=George |last2=Bond |first2=Denise |last3=Sparrow |first3=Len |last4=Swan |first4=Paul |title=Teaching Primary Mathematics |date=2015 |publisher=Pearson Higher Education AU |isbn=978-1-4860-0488-1 |url=https://books.google.com/books?id=lTLiBAAAQBAJ&pg=PA308 }} * {{en}} {{cite book |last1=Bradley |first1=Michael J. |title=The Birth of Mathematics: Ancient Times To 1300 |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-7910-9723-6 |url=https://books.google.com/books?id=EIdtVPeD7GcC&pg=PA82 }} * {{en}} {{cite book |last1=Brent |first1=Richard P. |last2=Zimmermann |first2=Paul |title=Modern Computer Arithmetic |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49228-7 |url=https://books.google.com/books?id=-8wuH5AwbwMC }} * {{en}} {{cite book |last1=Bronshtein |first1=I. N. |last2=Semendyayev |first2=K. A. |last3=Musiol |first3=Gerhard |last4=Mühlig |first4=Heiner |title=Handbook of Mathematics |date=2015 |publisher=Springer |isbn=978-3-662-46221-8 |url=https://books.google.com/books?id=5L6BBwAAQBAJ&pg=PA2 }} * {{en}} {{cite book |last1=Brown |first1=David |chapter=The Measurement of Time and Distance in the Heavens Above Mesopotamia, with Brief Reference Made to Other Ancient Astral Science |editor-last1=Morley |editor-first1=Iain |editor-last2=Renfrew |editor-first2=Colin |title=The Archaeology of Measurement: Comprehending Heaven, Earth and Time in Ancient Societies |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-11990-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=TzrNgAsJY1MC&pg=PA184 }} * {{en}} {{cite book |last1=Bruderer |first1=Herbert |title=Milestones in Analog and Digital Computing |date=2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-40974-6 |url=https://books.google.com/books?id=Gh8SEAAAQBAJ&pg=PA543 }} * {{en}} {{cite book |last1=Budd |first1=Christopher J. |last2=Sangwin |first2=Christopher |title=Mathematics Galore!: Masterclasses, Workshops and Team Projects in Mathematics and Its Applications |date=2001 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-850770-3 |url=https://books.google.com/books?id=x8hoAsL_JL4C&pg=PA209 }} * {{en}} {{cite web |last1=Bukhshtab |first1=A. A. |last2=Nechaev |first2=V. I. |title=Natural Number |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Natural_number |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23 October 2023 |date=2016 }} * {{en}} {{cite web |last1=Bukhshtab |first1=A. A. |last2=Pechaev |first2=V. I. |title=Arithmetic |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Arithmetic |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23 October 2023 |date=2020 |archive-date=4 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004230123/http://eom.springer.de/a/a013260.htm |url-status=dead }} * {{en}} {{cite book |last1=Burgin |first1=Mark |title=Trilogy Of Numbers And Arithmetic - Book 1: History Of Numbers And Arithmetic: An Information Perspective |date=2022 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-12-3685-3 |url=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&pg=PA25 }} * {{en}} {{cite book |last1=Cafaro |first1=Massimo |last2=Epicoco |first2=Italo |last3=Pulimeno |first3=Marco |title=Encyclopedia of Bioinformatics and Computational Biology: ABC of Bioinformatics |date=2018 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-811432-2 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=rs51DwAAQBAJ&pg=PA7 |chapter=Techniques for Designing Bioinformatics Algorithms }} * {{en}} {{cite book |last1=Campbell |first1=Stephen R. |chapter=Understanding Elementary Number Theory in Relation to Arithmetic and Algebra |editor-last1=Zazkis |editor-first1=Rina |editor-last2=Campbell |editor-first2=Stephen R. |title=Number Theory in Mathematics Education: Perspectives and Prospects |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-50143-2 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yoEFp-Q2OXIC&pg=PT33 }} * {{en}} {{cite journal |last1=Caprio |first1=Michele |last2=Aveni |first2=Andrea |last3=Mukherjee |first3=Sayan |title=Concerning Three Classes of Non-Diophantine Arithmetics |journal=Involve: A Journal of Mathematics |date=2022 |volume=15 |issue=5 |pages=763–774 |doi=10.2140/involve.2022.15.763|arxiv=2102.04197 |s2cid=231847291 }} * {{en}} {{cite book |last1=Carraher |first1=David W. |last2=Schliemann |first2=Analucia D. |editor1-last=English |editor1-first=Lyn D. |editor2-last=Kirshner |editor2-first=David |title=Handbook of International Research in Mathematics Education |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-62664-9 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=lpFGCgAAQBAJ&pg=PA197 |chapter=Powerful Ideas in Elementary School Mathematics }} * {{en}} {{cite book |last1=Chakraverty |first1=Snehashish |last2=Rout |first2=Saudamini |title=Affine Arithmetic Based Solution of Uncertain Static and Dynamic Problems |date=2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-02424-5 |url=https://books.google.com/books?id=D4ByEAAAQBAJ }} * {{en}} {{cite book |last1=Chemla |first1=Karine |last2=Keller |first2=Agathe |last3=Proust |first3=Christine |title=Cultures of Computation and Quantification in the Ancient World: Numbers, Measurements, and Operations in Documents from Mesopotamia, China and South Asia |date=2023 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-98361-1 |url=https://books.google.com/books?id=afKkEAAAQBAJ&pg=PA47 }} * {{en}} {{cite book |last1=Cignoni |first1=Gioanni A. |last2=Cossu |first2=Giovanni A. |chapter=The Global Virtual Museum of Information Science & Technology, a Project Idea |editor-last1=Tatnall |editor-first1=Arthur |editor-last2=Leslie |editor-first2=Christopher |title=International Communities of Invention and Innovation: IFIP WG 9.7 International Conference on the History of Computing, HC 2016, Brooklyn, NY, USA, May 25-29, 2016, Revised Selected Papers |date=2016 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-49463-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=LridDQAAQBAJ&pg=PA103 }} * {{en}} {{cite book |last1=Cohen |first1=Joel S. |title=Computer Algebra and Symbolic Computation: Mathematical Methods |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-6370-1 |url=https://books.google.com/books?id=URK2DwAAQBAJ&pg=PA37 }} * {{en}} {{cite book |last1=Confrey |first1=Jere |editor1-last=Harel |editor1-first=Guershon |editor2-last=Confrey |editor2-first=Jere |title=The Development of Multiplicative Reasoning in the Learning of Mathematics |date=1994 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-0580-3 |url=https://books.google.com/books?id=4MwZlzgvaGYC |chapter=Splitting, Similarity, and Rate of Change: A New Approach to Multiplication and Exponential Functions }} * {{en}} {{cite book |last1=Conradie |first1=Willem |last2=Goranko |first2=Valentin |title=Logic and Discrete Mathematics: A Concise Introduction |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-76109-0 |url=https://books.google.com/books?id=D3jCCAAAQBAJ&pg=PA268 }} * {{en}} {{cite book |last1=Cryer |first1=C. W. |title=A Math Primer for Engineers |date=2014 |publisher=IOS Press |isbn=978-1-61499-299-8 |url=https://books.google.com/books?id=_x3pAwAAQBAJ&pg=PA450 }} * {{en}} {{cite book |last1=Cunningham |first1=Daniel W. |title=Set Theory: A First Course |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-68204-3 |url=https://books.google.com/books?id=fdigDAAAQBAJ&pg=PA83 }} * {{en}} {{cite book |last1=Curley |first1=Robert |title=Computing: From the Abacus to the iPad |date=2011 |publisher=Britannica Educational Publishing |isbn=978-1-61530-707-4 |url=https://books.google.com/books?id=EdGbAAAAQBAJ&pg=PA5 }} * {{en}} {{cite book |last1=Cuyt |first1=Annie A. M. |last2=Petersen |first2=Vigdis |last3=Verdonk |first3=Brigitte |last4=Waadeland |first4=Haakon |last5=Jones |first5=William B. |title=Handbook of Continued Fractions for Special Functions |date=2008 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4020-6949-9 |url=https://books.google.com/books?id=DQtpJaEs4NIC&pg=PA182 }} * {{en}} {{cite book |last1=Davis |first1=Andrew |last2=Goulding |first2=Maria |last3=Suggate |first3=Jennifer |title=Mathematical Knowledge for Primary Teachers |date=2017 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-317-21901-9 |url=https://books.google.com/books?id=7T8lDwAAQBAJ&pg=PA11 }} * {{en}} {{cite book |last1=De Cruz |first1=Helen |last2=Neth |first2=Hansjörg |last3=Schlimm |first3=Dirk |editor1-last=Löwe |editor1-first=Benedikt |editor2-last=Müller |editor2-first=Thomas |title=PhiMSAMP: Philosophy of Mathematics : Sociological Aspsects and Mathematical Practice |date=2010 |publisher=College Publications |isbn=978-1-904987-95-6 |url=https://kops.uni-konstanz.de/server/api/core/bitstreams/08a99b71-10aa-4c26-8cd0-9fff4e1e5427/content |chapter=The Cognitive Basis of Arithmetic }} * {{en}} {{cite book |last1=Dowker |first1=Ann |title=Individual Differences in Arithmetic: Implications for Psychology, Neuroscience and Education |date=2019 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-62743-2 |url=https://books.google.com/books?id=GQaQDwAAQBAJ&pg=PA114 }} * {{en}} {{cite book |last1=Dreeben-Irimia |first1=Olga |title=Patient Education in Rehabilitation |date=2010 |publisher=Jones & Bartlett Publishers |isbn=978-1-4496-1775-2 |url=https://books.google.com/books?id=L3gqsXsoiiAC&pg=PA102 }} * {{en}} {{cite book |last=Drosg |first=Manfred |year=2007 |title=Dealing with Uncertainties |publisher=Springer |isbn=978-3-540-29606-5 }} * {{en}} {{cite book |last1=Duffy |first1=Daniel J. |title=Financial Instrument Pricing Using C++ |date=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-17048-8 |url=https://books.google.com/books?id=BTttDwAAQBAJ&pg=PT1225 }} * {{en}} {{cite book |last1=Duverney |first1=Daniel |title=Number Theory: An Elementary Introduction Through Diophantine Problems |date=2010 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4307-46-8 |url=https://books.google.com/books?id=sr5S9oN1xPAC&pg=PR5 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ebby |first1=Caroline B. |last2=Hulbert |first2=Elizabeth T. |last3=Broadhead |first3=Rachel M. |title=A Focus on Addition and Subtraction: Bringing Mathematics Education Research to the Classroom |date=2020 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-22087-2 |url=https://books.google.com/books?id=shEHEAAAQBAJ&pg=PA24 }} * {{en}} {{cite book |last1=Emerson |first1=Jane |last2=Babtie |first2=Patricia |title=The Dyscalculia Solution: Teaching Number Sense |date=2014 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-2099-7 |url=https://books.google.com/books?id=NQ-aBQAAQBAJ&pg=PA147 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ferreiros |first1=Jose |title=Labyrinth of Thought: A History of Set Theory and Its Role in Modern Mathematics |date=2013 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-0348-5049-0 |url=https://books.google.com/books?id=-WL0BwAAQBAJ&pg=PA251 }} * {{en}} {{cite book |last1=Gallistel |first1=C. R. |last2=Gelman |first2=R. |year=2005 |chapter=Mathematical Cognition |editor1-last=Holyoak |editor1-first=K. J. |editor2-last=Morrison |editor2-first=R. G. |title=The Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning |url=https://archive.org/details/cambridgehandboo0000unse_i7x4 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-53101-6 }} * {{en}} {{cite book |last1=Geary |first1=David C. |chapter=Development of Mathematical Understanding |editor-last1=Damon |editor-first1=William |editor-last2=Lerner |editor-first2=Richard M. |editor-last3=Kuhn |editor-first3=Deanna |editor-last4=Siegler |editor-first4=Robert S. |title=Handbook of Child Psychology, Cognition, Perception, and Language |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-05054-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=bLZyrZHd1QkC&pg=PA796 }} * {{en}} {{cite book |last1=Gellert |first1=W. |last2=Hellwich |first2=M. |last3=Kästner |first3=H. |last4=Küstner |first4=H. |title=The VNR Concise Encyclopedia of Mathematics |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-011-6982-0 |url=https://books.google.com/books?id=1jH7CAAAQBAJ&pg=PA33 }} * {{en}} {{cite journal |last1=Gerardi |first1=Kristopher |last2=Goette |first2=Lorenz |last3=Meier |first3=Stephan |title=Numerical Ability Predicts Mortgage Default |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2013-07-09_110_28/page/11267 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=2013 |volume=110 |issue=28 |pages=11267–11271 |doi=10.1073/pnas.1220568110 |pmid=23798401 |pmc=3710828 |bibcode=2013PNAS..11011267G }} * {{en}} {{cite journal |last1=Grice |first1=Matt |last2=Kemp |first2=Simon |last3=Morton |first3=Nicola J. |last4=Grace |first4=Randolph C. |title=The Psychological Scaffolding of Arithmetic |journal=Psychological Review |date=2023 |volume=131 |issue=2 |pages=494–522 |doi=10.1037/rev0000431 |pmid=37358523 |s2cid=259251163 |url=https://psyarxiv.com/myq4n/ }} * {{en}} {{cite book |last1=Grigorieva |first1=Ellina |title=Methods of Solving Number Theory Problems |date=2018 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-319-90915-8 |url=https://books.google.com/books?id=mEpjDwAAQBAJ&pg=PR8 }} * {{en}} {{cite book |last1=Gupta |first1=Rajesh Kumar |title=Numerical Methods: Fundamentals and Applications |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-68660-0 |url=https://books.google.com/books?id=vcmcDwAAQBAJ&pg=PA3 }} * {{en}} {{cite book |last1=Hafstrom |first1=John Edward |title=Basic Concepts in Modern Mathematics |date=2013 |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-31627-7 |url=https://books.google.com/books?id=mj_DAgAAQBAJ&pg=PA6 }} * {{en}} {{cite book |last1=Hamilton |first1=Norman T. |last2=Landin |first2=Joseph |title=Set Theory: The Structure of Arithmetic |date=2018 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=978-0-486-83047-6 |url=https://books.google.com/books?id=9aReDwAAQBAJ&pg=PA133 }} * {{en}} {{cite book |last1=Haylock |first1=Derek |last2=Cockburn |first2=Anne D. |title=Understanding Mathematics for Young Children: A Guide for Foundation Stage and Lower Primary Teachers |date=2008 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4462-0497-9 |url=https://books.google.com/books?id=hgAr3maZeQUC&pg=PA49 }} * {{en}} {{cite book |last=Higham |first=Nicholas |year=2002 |title=Accuracy and Stability of Numerical Algorithms |edition=2nd |publisher=SIAM |doi=10.1137/1.9780898718027 |isbn=978-0-89871-521-7 |url=http://eprints.maths.manchester.ac.uk/238/4/asna2_cover.pdf }} * {{en}} {{cite book |last1=Hindry |first1=Marc |title=Arithmetics |series=Universitext |date=2011 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4471-2131-2 |isbn=978-1-4471-2130-5 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4471-2131-2 }} * {{en}} {{cite book |last1=Hoffman |first1=Joe D. |last2=Frankel |first2=Steven |title=Numerical Methods for Engineers and Scientists |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-7060-0 |url=https://books.google.com/books?id=F5K3DwAAQBAJ&pg=PA161 }} * {{en}} {{cite book |last1=Hofweber |first1=Thomas |title=Ontology and the Ambitions of Metaphysics |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-876983-5 |url=https://books.google.com/books?id=EYDADAAAQBAJ |chapter=The Philosophy of Arithmetic }} * {{en}} {{cite web |last1=Horsten |first1=Leon |title=Philosophy of Mathematics |url=https://plato.stanford.edu/entries/philosophy-mathematics/ |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=22 November 2023 |date=2023 }} * {{en}} {{cite book |last1=Hua |first1=Jueming |last2=Feng |first2=Lisheng |title=Thirty Great Inventions of China: From Millet Agriculture to Artemisinin |date=2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-15-6525-0 |url=https://books.google.com/books?id=6_sOEAAAQBAJ&pg=PA119 }} * {{en}} {{cite book |last1=Husserl |first1=Edmund |last2=Willard |first2=Dallas |title=Philosophy of Arithmetic: Psychological and Logical Investigations with Supplementary Texts from 1887–1901 |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-010-0060-4 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=lxftCAAAQBAJ&pg=PR44 |chapter=Translator's Introduction }} * {{en}} {{cite book |last1=Igarashi |first1=Yoshihide |last2=Altman |first2=Tom |last3=Funada |first3=Mariko |last4=Kamiyama |first4=Barbara |title=Computing: A Historical and Technical Perspective |date=2014 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-2741-3 |url=https://books.google.com/books?id=58ySAwAAQBAJ&pg=PA18 }} * {{en}} {{cite book |last1=Jackson |first1=Janna M. |editor1-last=Flippo |editor1-first=Rona F. |title=Handbook of College Reading and Study Strategy Research |date=2008 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-70373-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=tLuPAgAAQBAJ&pg=PA152 |chapter=Reading/Writing Connection }} * {{en}} {{cite book |last1=Jena |first1=Sisir Kumar |title=C Programming: Learn to Code |date=2021 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-000-46056-8 |url=https://books.google.com/books?id=qRpSEAAAQBAJ&pg=PA17 }} * {{en}} {{cite book |last1=Kaiser |first1=Sarah C. |last2=Granade |first2=Christopher |title=Learn Quantum Computing with Python and Q#: A Hands-on Approach |date=2021 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-61729-613-0 |url=https://books.google.com/books?id=IxIxEAAAQBAJ&pg=PA283 }} * {{en}} {{cite web |last1=Karatsuba |first1=A. A. |title=Number Theory |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number_theory |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23 October 2023 |date=2020 |archive-date=30 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030195815/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number_theory |url-status=dead }} * {{en}} {{cite book |last1=Kay |first1=Anthony |title=Number Systems: A Path into Rigorous Mathematics |date=2021 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-429-60776-9 |url=https://books.google.com/books?id=aw81EAAAQBAJ&pg=PA57 }} * {{en}} {{cite book |last1=Khan |first1=Khalid |last2=Graham |first2=Tony Lee |title=Engineering Mathematics with Applications to Fire Engineering |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-59761-6 |url=https://books.google.com/books?id=vy73DwAAQBAJ&pg=PA9 }} * {{en}} {{cite book |last1=Khattar |first1=Dinesh |title=The Pearson Guide To Objective Arithmetic For Competitive Examinations, 3/E |date=2010 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-2673-0 |url=https://books.google.com/books?id=I3rCgXwvffsC&pg=PA1 }} * {{en}} {{cite book |last1=Khoury |first1=Joseph |last2=Lamothe |first2=Gilles |title=Mathematics That Power Our World, The: How Is It Made? |date=2016 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4730-86-0 |url=https://books.google.com/books?id=T162DAAAQBAJ&pg=PA2 }} * {{en}} {{cite book |last1=Klaf |first1=A. Albert |title=Trigonometry Refresher |date=2011 |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-15104-5 |url=https://books.google.com/books?id=YRNeBAAAQBAJ&pg=PA187 }} * {{en}} {{cite book |last1=Kleiner |first1=Israel |title=Excursions in the History of Mathematics |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-8268-2 |url=https://books.google.com/books?id=7NcEIteAfyYC&pg=PA255 }} * {{en}} {{cite book |last1=Klein |first1=Andreas |title=Stream Ciphers |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4471-5079-4 |url=https://books.google.com/books?id=GYpEAAAAQBAJ&pg=PA249 }} * {{en}} {{cite book |last1=Klein |first1=Jacob |title=Greek Mathematical Thought and the Origin of Algebra |date=2013a |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-31981-0 |url=https://books.google.com/books?id=EkPDAgAAQBAJ&pg=PT12 }} * {{en}} {{cite journal |last1=Klein |first1=Elise |last2=Moeller |first2=Korbinian |last3=Dressel |first3=Katharina |last4=Domahs |first4=Frank |last5=Wood |first5=Guilherme |last6=Willmes |first6=Klaus |last7=Nuerk |first7=Hans-Christoph |title=To Carry or Not to Carry — Is This the Question? Disentangling the Carry Effect in Multi-digit Addition |journal=Acta Psychologica |date=2010 |volume=135 |issue=1 |pages=67–76 |doi=10.1016/j.actpsy.2010.06.002|pmid=20580340 }} * {{en}} {{cite book |last1=Klose |first1=Orval M. |title=The Number Systems and Operations of Arithmetic: An Explanation of the Fundamental Principles of Mathematics Which Underlie the Understanding and Use of Arithmetic, Designed for In-Service Training of Elementary School Teachers Candidates Service Training of Elementary School Teacher Candidates |date=2014 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-4831-3709-4 |url=https://books.google.com/books?id=rG7iBQAAQBAJ&pg=PA110 }} * {{en}} {{cite book |last1=Koepf |first1=Wolfram |title=Computer Algebra: An Algorithm-Oriented Introduction |date=2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-78017-3 |url=https://books.google.com/books?id=rOU3EAAAQBAJ&pg=PA49 }} * {{en}} {{cite book |last1=Koetsier |first1=Teun |title=The Ascent of GIM, the Global Intelligent Machine: A History of Production and Information Machines |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-96547-5 |url=https://books.google.com/books?id=9jF7DwAAQBAJ&pg=PA255 }} * {{en}} {{cite book |last1=Koren |first1=Israel |title=Computer Arithmetic Algorithms |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-6371-8 |url=https://books.google.com/books?id=wUBZDwAAQBAJ&pg=PA71 }} * {{en}} {{cite book |last1=Krenn |first1=Stephan |last2=Lorünser |first2=Thomas |title=An Introduction to Secret Sharing: A Systematic Overview and Guide for Protocol Selection |date=2023 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-28161-7 |url=https://books.google.com/books?id=RRi2EAAAQBAJ&pg=PA8 }} * {{en}} {{cite book |last1=Kupferman |first1=Raz |title=Elementary School Mathematics For Parents And Teachers - Volume 1 |date=2015 |publisher=World Scientific Publishing Company |isbn=978-981-4699-93-8 |url=https://books.google.com/books?id=Cd87DQAAQBAJ&pg=PA92 }} * {{en}} {{cite book |last1=Körner |first1=T. W. |title=Where Do Numbers Come From? |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-77594-6 |url=https://books.google.com/books?id=z-y2DwAAQBAJ&pg=PA109 }} * {{en}} {{cite book |last1=Křížek |first1=Michal |last2=Somer |first2=Lawrence |last3=Šolcová |first3=Alena |title=From Great Discoveries in Number Theory to Applications |date=2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-83899-7 |url=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&pg=PA23 }} * {{en}} {{cite book |last1=Lange |first1=Kenneth |title=Numerical Analysis for Statisticians |date=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4419-5944-7 |url=https://books.google.com/books?id=AtiDhx2bsiMC&pg=PA248 }} * {{en}} {{cite book |last1=Lang |first1=Serge |title=Short Calculus: The Original Edition of "A First Course in Calculus" |date=2002 |publisher=Springer |isbn=978-1-4613-0077-9 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4613-0077-9_14 |chapter=Taylor’s Formula |series=Undergraduate Texts in Mathematics |pages=195–210 |doi=10.1007/978-1-4613-0077-9_14 }} * {{en}} {{cite journal |last1=Laski |first1=Elida V. |last2=Jor’dan |first2=Jamilah R. |last3=Daoust |first3=Carolyn |last4=Murray |first4=Angela K. |title=What Makes Mathematics Manipulatives Effective? Lessons From Cognitive Science and Montessori Education |journal=SAGE Open |date=2015 |volume=5 |issue=2 |article-number=2158244015589588 |doi=10.1177/2158244015589588|s2cid=11722953 |hdl=1808/20642 |hdl-access=free }} * {{en}} {{cite book |editor1-last=Lerner |editor1-first=Brenda Wilmoth |editor2-last=Lerner |editor2-first=K. Lee |title=The Gale Encyclopedia of Science |date=2008 |publisher=Thompson Gale |isbn=978-1-4144-2877-2 |edition=4th |chapter=Modular Arithmetic |url=https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/computers-and-electrical-engineering/computers-and-computing/modular-arithmetic }} * {{en}} {{cite book |last1=Liebler |first1=Robert A. |title=Basic Matrix Algebra with Algorithms and Applications |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-429-85287-9 |url=https://books.google.com/books?id=Ozb3DwAAQBAJ&pg=PA36 }} * {{en}} {{cite journal |last1=Li |first1=Yeping |last2=Schoenfeld |first2=Alan H. |title=Problematizing Teaching and Learning Mathematics as 'Given' in STEM Education |journal=International Journal of STEM Education |date=2019 |volume=6 |issue=1 |article-number=44 |doi=10.1186/s40594-019-0197-9 }} * {{en}} {{cite book |last1=Lockhart |first1=Paul |title=Arithmetic |url=https://archive.org/details/arithmetic0000paul |date=2017 |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |isbn=978-0-674-97223-0 }} * {{en}} {{cite book |last1=Lozano-Robledo |first1=Álvaro |title=Number Theory and Geometry: An Introduction to Arithmetic Geometry |date=2019 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-1-4704-5016-8 |url=https://books.google.com/books?id=ESiODwAAQBAJ&pg=PR13 }} * {{en}} {{cite book |last1=Lützen |first1=Jesper |title=A History of Mathematical Impossibility |date=2023 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-286739-1 |url=https://books.google.com/books?id=joikEAAAQBAJ&pg=PA19 }} * {{en}} {{cite book |last1=Madden |first1=Daniel J. |last2=Aubrey |first2=Jason A. |title=An Introduction to Proof Through Real Analysis |date=2017 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-31472-1 |url=https://books.google.com/books?id=6EkzDwAAQBAJ&pg=PP18 }} * {{en}} {{cite book |last1=Mahajan |first1=Sanjoy |title=Street-Fighting Mathematics: The Art of Educated Guessing and Opportunistic Problem Solving |date=2010 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-26559-1 |url=https://books.google.com/books?id=VrkZN0T0GaUC&pg=PA66 }} * {{en}} {{cite book |last1=Marcus |first1=Russell |last2=McEvoy |first2=Mark |title=An Historical Introduction to the Philosophy of Mathematics: A Reader |date=2016 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4725-3291-6 |url=https://books.google.com/books?id=x29VCwAAQBAJ&pg=PA285 }} * {{en}} {{cite book |last1=Mazumder |first1=Pinaki |last2=Ebong |first2=Idongesit E. |title=Lectures on Digital Design Principles |date=2023 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-000-92194-6 |url=https://books.google.com/books?id=7oS_EAAAQBAJ&pg=PA18 }} * {{en}} {{cite book |last1=Mazzola |first1=Guerino |last2=Milmeister |first2=Gérard |last3=Weissmann |first3=Jody |title=Comprehensive Mathematics For Computer Scientists 1: Sets And Numbers, Graphs And Algebra, Logic And Machines, Linear Geometry |date=2004 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-20835-8 |url=https://books.google.com/books?id=CkFCCA-2sRgC&pg=PA66 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ma |first1=Liping |title=Knowing and Teaching Elementary Mathematics: Teachers' Understanding of Fundamental Mathematics in China and the United States |date=2020 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-02734-1 |url=https://books.google.com/books?id=2Tr3DwAAQBAJ&pg=PA35 }} * {{en}} {{cite book |last1=Meyer |first1=Carl D. |title=Matrix Analysis and Applied Linear Algebra: Second Edition |date=2023 |publisher=SIAM |isbn=978-1-61197-744-8 |url=https://books.google.com/books?id=-X-_EAAAQBAJ&pg=PA234 }} * {{en}} {{cite book |last1=Mooney |first1=Claire |last2=Briggs |first2=Mary |last3=Hansen |first3=Alice |last4=McCullouch |first4=Judith |last5=Fletcher |first5=Mike |title=Primary Mathematics: Teaching Theory and Practice |date=2014 |publisher=Learning Matters |isbn=978-1-4739-0707-2 |url=https://books.google.com/books?id=_dPgAwAAQBAJ&pg=PT148 }} * {{en}} {{cite book |last1=Moore |first1=Ramon E. |last2=Kearfott |first2=R. Baker |last3=Cloud |first3=Michael J. |title=Introduction to Interval Analysis |date=2009 |publisher=SIAM |isbn=978-0-89871-669-6 |url=https://books.google.com/books?id=kd8FmmN7sAoC&pg=PA10 }} * {{en}} {{cite book |last1=Muller |first1=Jean-Michel |last2=Brisebarre |first2=Nicolas |last3=Dinechin |first3=Florent de |last4=Jeannerod |first4=Claude-Pierre |last5=Lefèvre |first5=Vincent |last6=Melquiond |first6=Guillaume |last7=Revol |first7=Nathalie |last8=Stehlé |first8=Damien |last9=Torres |first9=Serge |title=Handbook of Floating-Point Arithmetic |date=2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-4705-6 |url=https://books.google.com/books?id=baFvrIOPvncC&pg=PA13 }} * {{en}} {{cite book |last1=Muller |first1=Jean-Michel |last2=Brunie |first2=Nicolas |last3=Dinechin |first3=Florent de |last4=Jeannerod |first4=Claude-Pierre |last5=Joldes |first5=Mioara |last6=Lefèvre |first6=Vincent |last7=Melquiond |first7=Guillaume |last8=Revol |first8=Nathalie |last9=Torres |first9=Serge |title=Handbook of Floating-Point Arithmetic |date=2018 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-319-76526-6 |url=https://books.google.com/books?id=h3ZZDwAAQBAJ&pg=PA539 }} * {{en}} {{cite book |last1=Musser |first1=Gary L. |last2=Peterson |first2=Blake E. |last3=Burger |first3=William F. |title=Mathematics for Elementary Teachers: A Contemporary Approach |date=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-48700-6 |url=https://books.google.com/books?id=8jh7DwAAQBAJ&pg=PA347 }} * {{en}} {{cite book |last1=Nagel |first1=Rob |title=U-X-L Encyclopedia of Science |date=2002 |publisher=U-X-L |isbn=978-0-7876-5440-5 |url=https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/mathematics/mathematics/arithmetic }} * {{en}} {{cite book |last1=Nagel |first1=Ernest |last2=Newman |first2=James Roy |title=Godel's Proof |date=2008 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-5837-3 |url=https://books.google.com/books?id=WgwUCgAAQBAJ&pg=PA4 }} * {{en}} {{cite book |last1=Nakov |first1=Svetlin |last2=Kolev |first2=Veselin |title=Fundamentals of Computer Programming with C#: The Bulgarian C# Book |date=2013 |publisher=Faber Publishing |isbn=978-954-400-773-7 |url=https://books.google.com/books?id=xYgCAQAAQBAJ&pg=PA271 }} * {{en}} {{cite web |author1=NCTM Staff |title=Number and Operations |url=https://www.nctm.org/Standards-and-Positions/Principles-and-Standards/Number-and-Operations/ |website=www.nctm.org |publisher=National Council of Teachers of Mathematics |access-date=21 November 2023 }} * {{en}} {{cite book |last1=Nelson |first1=Gerald |title=English: An Essential Grammar |date=2019 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-12273-3 |url=https://books.google.com/books?id=xTiDDwAAQBAJ&pg=PR31 }} * {{en}} {{cite book |last1=Null |first1=Linda |last2=Lobur |first2=Julia |title=The Essentials of Computer Organization and Architecture |date=2006 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-3769-6 |url=https://books.google.com/books?id=QGPHAl9GE-IC&pg=PA40 }} * {{en}} {{cite book |last1=Nurnberger-Haag |first1=Julie |editor1-last=Jao |editor1-first=Limin |editor2-last=Radakovic |editor2-first=Nenad |title=Transdisciplinarity in Mathematics Education: Blurring Disciplinary Boundaries |date=2017 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-63624-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Uls6DwAAQBAJ&pg=PA215 |chapter=Borrow, Trade, Regroup, or Unpack? Revealing How Instructional Metaphors Portray Base-Ten Number }} * {{en}} {{cite book |last1=O'Leary |first1=Michael L. |title=A First Course in Mathematical Logic and Set Theory |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-90588-3 |url=https://books.google.com/books?id=Ci6kBgAAQBAJ&pg=PA190 }} * {{en}} {{cite book |last1=O'Regan |first1=Gerard |title=A Brief History of Computing |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4471-2359-0 |url=https://books.google.com/books?id=QqrItgm351EC&pg=PA24 }} * {{en}} {{cite book |last1=Odom |first1=Samuel L. |last2=Barbarin |first2=Oscar A. |last3=Wasik |first3=Barbara Hanna |chapter=Applying Lessons from Developmental Science to Early Education |editor-last1=Barbarin |editor-first1=Oscar A. |editor-last2=Wasik |editor-first2=Barbara Hanna |title=Handbook of Child Development and Early Education: Research to Practice |date=2009 |publisher=Guilford Press |isbn=978-1-60623-302-3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MIuyhc8W-A8C&pg=PA589 }} * {{en}} {{cite book |editor1-last=Honderich |editor1-first=Ted |title=The Oxford Companion to Philosophy |date=2005 |publisher=Oxford University Press |url=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |isbn=978-0-19-926479-7 |chapter=Arithmetic, Foundations of |last1=Oliver |first1=Alexander D. }} * {{en}} {{cite book |last1=Omondi |first1=Amos R. |title=Cryptography Arithmetic: Algorithms and Hardware Architectures |date=2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-34142-8 |url=https://books.google.com/books?id=_m7NDwAAQBAJ&pg=PR8 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ongley |first1=John |last2=Carey |first2=Rosalind |title=Russell: A Guide for the Perplexed |date=2013 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4411-9123-6 |url=https://books.google.com/books?id=x-_KDwAAQBAJ&pg=PT24 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ore |first1=Øystein |title=Number Theory and Its History |date=1948 |publisher=McGraw-Hill |url=https://archive.org/details/numbertheoryitsh00ore/ }} Dover reprint, 1988, {{ISBN|978-0-486-65620-5}}. * {{en}} {{cite book |last1=Orr |first1=David B. |title=Fundamentals of Applied Statistics and Surveys |date=1995 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-412-98821-9 |url=https://books.google.com/books?id=DMTqRnoE8iMC&pg=PA49 }} * {{en}} {{cite book |last1=Otis |first1=Jessica Marie |title=By the Numbers: Numeracy, Religion, and the Quantitative Transformation of Early Modern England |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-760877-7 |url=https://books.google.com/books?id=07jiEAAAQBAJ&pg=PA15 }} * {{en}} {{cite book |last1=Paar |first1=Christof |last2=Pelzl |first2=Jan |title=Understanding Cryptography: A Textbook for Students and Practitioners |date=2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-642-04101-3 |url=https://books.google.com/books?id=f24wFELSzkoC&pg=PA13 }} * {{en}} {{cite book |last1=Page |first1=Robert L. |title=Encyclopedia of Physical Science and Technology |date=2003 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227410-7 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B0122274105005032 |chapter=Number Theory, Elementary |edition=Third }} * {{en}} {{cite book |last1=Payne |first1=Andrew |title=The Teleology of Action in Plato's Republic |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-879902-3 |url=https://books.google.com/books?id=qMU2DwAAQBAJ&pg=PA202 }} * {{en}} {{cite book |last1=Peirce |first1=Charles S. |title=Arithmetic |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-086970-5 |url=https://books.google.com/books?id=oI_yCQAAQBAJ&pg=PA109 }} * {{en}} {{cite book |last1=Pharr |first1=Matt |last2=Jakob |first2=Wenzel |last3=Humphreys |first3=Greg |title=Physically Based Rendering: From Theory to Implementation |edition=4 |date=2023 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-37403-3 |url=https://books.google.com/books?id=kUtwEAAAQBAJ&pg=PA1057 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ponticorvo |first1=Michela |last2=Schmbri |first2=Massimiliano |last3=Miglino |first3=Orazio |chapter=How to Improve Spatial and Numerical Cognition with a Game-Based and Technology-Enhanced Learning Approach |editor-last1=Vicente |editor-first1=José Manuel Ferrández |editor-last2=Álvarez-Sánchez |editor-first2=José Ramón |editor-last3=López |editor-first3=Félix de la Paz |editor-last4=Moreo |editor-first4=Javier Toledo |editor-last5=Adeli |editor-first5=Hojjat |title=Understanding the Brain Function and Emotions: 8th International Work-Conference on the Interplay Between Natural and Artificial Computation, IWINAC 2019, Almería, Spain, June 3–7, 2019, Proceedings, Part I |date=2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-030-19591-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zSiXDwAAQBAJ&pg=PA33 }} * {{en}} {{cite book |last1=Prata |first1=Stephen |title=C Primer Plus |date=2002 |publisher=Sams Publishing |isbn=978-0-672-32222-8 |url=https://books.google.com/books?id=MsizNs-zVMAC&pg=PA138 }} * {{en}} {{cite book |last1=Quintero |first1=Ana Helvia |last2=Rosario |first2=Hector |title=Math Makes Sense!: A Constructivist Approach To The Teaching And Learning Of Mathematics |date=2016 |publisher=World Scientific |isbn=978-1-78326-866-5 |url=https://books.google.com/books?id=YAXyCwAAQBAJ&pg=PA74 }} * {{en}} {{cite book |last1=Reilly |first1=Norman R. |title=Introduction to Applied Algebraic Systems |date=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-970992-2 |url=https://books.google.com/books?id=q33he4hOlKcC&pg=PA75 }} * {{en}} {{cite book |last1=Reitano |first1=Robert R. |title=Introduction to Quantitative Finance: A Math Tool Kit |date=2010 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-01369-7 |url=https://books.google.com/books?id=JYX6AQAAQBAJ&pg=PA42 }} * {{en}} {{cite book |last1=Resnick |first1=L. B. |last2=Ford |first2=W. W. |title=Psychology of Mathematics for Instruction |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-55759-0 |url=https://books.google.com/books?id=xj-j8pw2HN8C&pg=PA110 }} * {{en}} {{cite book |last1=Reynolds |first1=Barbara E. |editor1-last=Selin |editor1-first=Helaine |title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |date=2008 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4020-4559-2 |url=https://books.google.com/books?id=kt9DIY1g9HYC&pg=PA1 |chapter=Abacus }} * {{en}} {{cite book |last1=Riesel |first1=Hans |title=Prime Numbers and Computer Methods for Factorization |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4612-0251-6 |url=https://books.google.com/books?id=ITvaBwAAQBAJ&pg=PA2 }} * {{en}} {{cite book |last1=Robbins |first1=Neville |title=Beginning Number Theory |date=2006 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-3768-9 |url=https://books.google.com/books?id=TtLMrKDsDuIC&pg=PR12-IA1 }} * {{en}} {{cite book |last1=Rodda |first1=Harvey J. E. |last2=Little |first2=Max A. |title=Understanding Mathematical and Statistical Techniques in Hydrology: An Examples-based Approach |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-07659-9 |url=https://books.google.com/books?id=cb_dCgAAQBAJ&pg=PA7 }} * {{en}} {{cite book |last1=Roe |first1=John |last2=deForest |first2=Russ |last3=Jamshidi |first3=Sara |title=Mathematics for Sustainability |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-76660-7 |url=https://books.google.com/books?id=3ppYDwAAQBAJ&pg=PA24 }} * {{en}} {{cite book |last1=Romanowski |first1=Perry |editor1-last=Lerner |editor1-first=Brenda Wilmoth |editor2-last=Lerner |editor2-first=K. Lee |title=The Gale Encyclopedia of Science |date=2008 |publisher=Thompson Gale |isbn=978-1-4144-2877-2 |edition=4th |chapter=Arithmetic |url=https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/mathematics/mathematics/arithmetic }} * {{en}} {{cite book |last1=Rooney |first1=Anne |title=Think Like a Mathematician |date=2021 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-4994-7092-5 |url=https://books.google.com/books?id=WnVeEAAAQBAJ&pg=PA34 }} * {{en}} {{cite book |last1=Rossi |first1=Richard J. |title=Theorems, Corollaries, Lemmas, and Methods of Proof |date=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-03057-8 |url=https://books.google.com/books?id=kSwVGbBtel8C&pg=PA101 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ruthven |first1=Kenneth |chapter=12. Calculators in the Mathematics Curriculum: The Scope of Personal Computational Technology |editor-last1=Bishop |editor-first1=Alan |editor-last2=Clements |editor-first2=M. A. (Ken) |editor-last3=Keitel-Kreidt |editor-first3=Christine |editor-last4=Kilpatrick |editor-first4=Jeremy |editor-last5=Laborde |editor-first5=Colette |title=International Handbook of Mathematics Education |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-009-1465-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RjZzAgAAQBAJ&pg=PA435 }} * {{en}} {{cite book |last1=Sally |first1=Judith D. |last2=Sally (Jr.) |first2=Paul J. |title=Integers, Fractions, and Arithmetic: A Guide for Teachers |date=2012 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-8798-1 |url=https://books.google.com/books?id=Ntjq07-FA_IC&pg=PA3 }} * {{en}} {{cite book |last1=Seaman |first1=William |last2=Rossler |first2=Otto E. |last3=Burgin |first3=Mark |title=Chaos, Information, And The Future Of Physics: The Seaman-rossler Dialogue With Information Perspectives By Burgin And Seaman |date=2023 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-12-7138-0 |url=https://books.google.com/books?id=213PEAAAQBAJ&pg=PA226 }} * {{en}} {{cite book |last1=Shiva |first1=Sajjan G. |title=Introduction to Logic Design |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-98983-1}} * {{en}} {{cite book |last1=Sierpinska |first1=Anna |last2=Lerman |first2=Stephen |chapter=Epistemologies of Mathematics and of Mathematics Education |title=International Handbook of Mathematics Education: Part 1 |date=1996 |pages=827–876 |publisher=Springer Netherlands |isbn=978-94-009-1465-0 |doi=10.1007/978-94-009-1465-0_23 |series=Kluwer International Handbooks of Education, vol. 4 |editor1=Alan J. Bishop|editor2=Ken Clements|editor3=Christine Keitel|editor4=Jeremy Kilpatrick|editor5=Colette Laborde }} * {{en}} {{cite book |last1=Smith |first1=David E. |title=History of Mathematics |date=1958 |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-20430-7 |url=https://books.google.com/books?id=uTytJGnTf1kC&pg=PA7 }} * {{en}} {{cite book |last1=Smyth |first1=William |title=Elementary Algebra: For Schools and Academies |date=1864 |publisher=Bailey and Noyes |url=https://books.google.com/books?id=BqQZAAAAYAAJ&pg=PA55 |oclc=3901163143 }} * {{en}} {{cite book |last1=Sperling |first1=Abraham |last2=Stuart |first2=Monroe |title=Mathematics |url=https://archive.org/details/mathematicsmades0000abra_r5y1 |publisher=Elsevier Science |isbn=978-0-7506-0405-5 |date=1981 }} * {{en}} {{cite book |last1=Stakhov |first1=Alexey |title=Mathematics Of Harmony As A New Interdisciplinary Direction And 'Golden' Paradigm Of Modern Science - Volume 2: Algorithmic Measurement Theory, Fibonacci And Golden Arithmetic's And Ternary Mirror-symmetrical Arithmetic |date=2020 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-12-1348-9 |url=https://books.google.com/books?id=Fkn9DwAAQBAJ&pg=PA73 }} * {{en}} {{cite book |last1=Sternberg |first1=Robert J. |last2=Ben-Zeev |first2=Talia |title=The Nature of Mathematical Thinking |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-48750-7 |url=https://books.google.com/books?id=q7F777rDl1AC&pg=PA95 }} * {{en}} {{cite book |last1=Stevenson |first1=Angus |last2=Waite |first2=Maurice |title=Concise Oxford English Dictionary: Luxury Edition |date=2011 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-960111-0 |url=https://books.google.com/books?id=sYScAQAAQBAJ&pg=PA70 }} * {{en}} {{cite book |last1=Stewart |first1=David E. |title=Numerical Analysis: A Graduate Course |date=2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-08121-7 |url=https://books.google.com/books?id=twafEAAAQBAJ&pg=PA26 }} * {{en}} {{cite book |last1=Swartzlander |first1=Earl E. |editor1-last=Oklobdzija |editor1-first=Vojin G. |title=Digital Design and Fabrication |date=2017 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-8604-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VOnyWUUUj04C&pg=SA11-PA19 |chapter=High-Speed Computer Arithmetic }} * {{en}} {{cite book |last1=Tarasov |first1=Vasily |title=Quantum Mechanics of Non-Hamiltonian and Dissipative Systems |date=2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-055971-1 |url=https://books.google.com/books?id=pHK11tfdE3QC&pg=PA57 }} * {{en}} {{cite book |last1=Taylor |first1=Joseph L. |title=Foundations of Analysis |date=2012 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-8984-8 |url=https://books.google.com/books?id=0ky2W1loV-QC&pg=PA8 }} * {{en}} {{cite book |last1=Thiam |first1=Thierno |last2=Rochon |first2=Gilbert |title=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism |date=2019 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-22180-5 |url=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&pg=PA164 }} * {{en}} {{cite book |last1=Tiles |first1=Mary |editor1-last=Irvine |editor1-first=Andrew D. |title=Philosophy of Mathematics |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-093058-9 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mbn35b2ghgkC&pg=PA243 |chapter=A Kantian Perspective on the Philosophy of Mathematics }} * {{en}} {{cite book |last1=Uspenskii |first1=V. A. |last2=Semenov |first2=A. L. |chapter=Solvable and Unsolvable Algorithmic Problems |editor-last1=Tabachnikov |editor-first1=Serge |title=Kvant Selecta: Combinatorics, I: Combinatorics, I |date=2001 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-2171-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yID37VIW-t8C&pg=PA113 }} * {{en}} {{cite book |last1=Vaccaro |first1=Alfredo |last2=Pepiciello |first2=Antonio |title=Affine Arithmetic-Based Methods for Uncertain Power System Analysis |date=2022 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-323-90503-9 |url=https://books.google.com/books?id=tZxBEAAAQBAJ&pg=PA9 }} * {{en}} {{cite book |last1=Verschaffel |first1=Lieven |last2=Torbeyns |first2=Joke |last3=De Smedt |first3=Bert |editor1-last=Seel |editor1-first=Norbert M. |title=Encyclopedia of the Sciences of Learning |date=2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4419-1427-9 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=xZuSxo4JxoAC&pg=PA2177 |chapter=Mental Arithmetic }} * {{en}} {{cite web |author1=Victoria Department of Education Staff |title=Numeracy for All Learners |url=https://www.education.vic.gov.au/school/teachers/teachingresources/discipline/maths/Pages/numeracy-for-all-learners.aspx |website=www.education.vic.gov.au |access-date=22 November 2023 |date=2023 }} * {{en}} {{cite web |last1=Vinogradov |first1=A. I. |title=Algebraic Number Theory |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Algebraic_number_theory |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23 October 2023 |date=2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104195108/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Algebraic_number_theory |archive-date= 4 November 2023 |url-status=dead }} * {{en}} {{cite book |last1=Vullo |first1=Vincenzo |title=Gears: Volume 3: A Concise History |date=2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-40164-1 |url=https://books.google.com/books?id=g67QDwAAQBAJ&pg=PA140 }} * {{en}} {{cite book |last1=Waite |first1=Maurice |title=Pocket Oxford English Dictionary |date=2013 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-966615-7 |url=https://books.google.com/books?id=xqKcAQAAQBAJ&pg=PA42 }} * {{en}} {{cite book |last1=Wallis |first1=W. D. |title=A Beginner's Guide to Discrete Mathematics |date=2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-8286-6 |url=https://books.google.com/books?id=18W4_LJ5bL0C&pg=PA303 }} * {{en}} {{cite book |last1=Wallis |first1=W. D. |title=A Beginner's Guide to Discrete Mathematics |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4757-3826-1 |url=https://books.google.com/books?id=ONgRBwAAQBAJ&pg=PA20 }} * {{en}} {{cite book |last1=Wang |first1=Hao |title=A Logical Journey: From Gödel to Philosophy |date=1997 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-26125-8 |url=https://books.google.com/books?id=pckvCy6L_ocC&pg=PA334 }} * {{en}} {{cite book |last1=Ward |first1=J. P. |title=Quaternions and Cayley Numbers: Algebra and Applications |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-011-5768-1 |url=https://books.google.com/books?id=LVDvCAAAQBAJ&pg=PA55 }} * {{en}} {{cite book |last1=Weil |first1=André |title=Number Theory: An Approach Through History From Hammurapi to Legendre |date=2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-4571-7 |url=https://books.google.com/books?id=Ar7gBwAAQBAJ&pg=PR9 }} * {{en}} {{cite web |last1=Weir |first1=Alan |title=Formalism in the Philosophy of Mathematics |url=https://plato.stanford.edu/entries/formalism-mathematics/ |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=22 November 2023 |date=2022 }} * {{en}} {{cite book |last1=Wheater |first1=Carolyn |title=Algebra I |date=2015 |publisher=Dorling Kindersley Limited |isbn=978-0-241-88779-0 |url=https://books.google.com/books?id=Q7R3EAAAQBAJ&pg=PP19 }} * {{en}} {{cite book |last1=Wilson |first1=Robin |title=Number Theory: A Very Short Introduction |date=2020 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-879809-5 |url=https://books.google.com/books?id=fcDgDwAAQBAJ&pg=PA1 }} * {{en}} {{cite book |last1=Wright |first1=Robert J. |last2=Ellemor-Collins |first2=David |last3=Tabor |first3=Pamela D. |title=Developing Number Knowledge: Assessment, Teaching and Intervention with 7-11 Year Olds |date=2011 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4462-8927-3 |url=https://books.google.com/books?id=3yqdEAAAQBAJ&pg=PA136 }} * {{en}} {{cite book |last1=Xu |first1=Zhiwei |last2=Zhang |first2=Jialin |title=Computational Thinking: A Perspective on Computer Science |date=2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-16-3848-0 |url=https://books.google.com/books?id=s2RXEAAAQBAJ&pg=PA121 }} * {{en}} {{cite book |last1=Yan |first1=Song Y. |title=Number Theory for Computing |date=2002 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-642-07710-4}} * {{en}} {{cite book |last1=Young |first1=Cynthia Y. |title=Precalculus |date=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-75684-2 |url=https://books.google.com/books?id=9HRLAn326zEC&pg=RA1-PA994 }} * {{en}} {{cite book |last1=Zhang |first1=G. |title=Logic of Domains |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4612-0445-9 |url=https://books.google.com/books?id=GRTSBwAAQBAJ&pg=PA130 }} {{Refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Arithmetic}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskunde]] fdqrk0vco0kivcwlfbe55yhk790cetm 0 264523 2976791 2976754 2026-10-08T16:02:18Z Aliwal2012 39067 /* Bestuurstyl */ Ons staan nou einde se kant toe met Russell 2976791 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = George Russell | image = George Russell, Silverstone 2021 (51350033659) (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Russell in 2021 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1998|02|15|df=y}} | birth_place = [[King's Lynn]], [[Norfolk]], Engeland | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|GBR}} Brit | Years = | Old Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG Petronas]] | Car number = 63 | Races = {{F1stat|RUS|entries}} ({{F1stat|RUS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|RUS|wins}} | Podiums = {{F1stat|RUS|podiums}} | Points = {{F1stat|RUS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|RUS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|RUS|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 São Paulo Grand Prix]] | Last win = [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|2026 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 4de (319 punte) }} '''George Russell''' (gebore [[15 Februarie]] [[1998]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] professionele [[Motorsport|motorrenjaer]] wat aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het tot 2021 vir die [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedesspan]] deelgeneem, en in 2022 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG fabriekspan]] aangesluit in die plek van die Finse renjaer [[Valtteri Bottas]], wat na [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] vertrek het. Russell het agt Formule 1-Grands Prix gedurende agt seisoene gewen. == Renloopbaan: Karting == Russell het sy motorsportloopbaan in karting in 2006 begin en in 2009 na die Cadet-klas gevorder. Daardie jaar het hy Britse Kampioen in beide die MSA- en Ope Kampioenskappe geword. In 2010 het hy na die Rotax Mini Max-klas opgeskuif, waar hy Britse Kampioen in die Super One en Formula Kart Stars geword het, terwyl hy ook die Kartmasters Britse Grand Prix gewen het. In 2011 het hy na die KF3-klas opgeskuif, waar hy die SKUSA Supernationals gewen het en kampioen van die CIK-FIA Europese Kampioenskap geword het, 'n titel wat hy in 2012 suksesvol verdedig het. In 2013 het hy 19de in die KF1 CIK-FIA Wêreldkampioenskap geëindig. == Formule Renault == In 2014 het Russell sy debuut in formule-wedrenne gemaak deur in die Formule Renault 2.0 Alpe te ry. Hy was oorspronklik van plan om vir die Prema Powerteam te ry, maar het 'n paar dae voor die begin van die seisoen na Koiranen GP oorgeskakel. Ten spyte daarvan dat hy 'n rennaweek weens siekte gemis het, het hy vierde in die kampioenskap geëindig, met 'n beste resultaat van tweede plek by die Red Bull Ring. Russell het ook in 2014 as gasbestuurder aan twee Eurocup Formule Renault 2.0-rennaweke deelgeneem. By die Moscow Raceway het hy vir Koiranen tot 15de en 22ste plek in die renne gery. Gedurende die laaste rennaweek van die seisoen by Circuito Permanente de Jerez het hy na Tech 1 Racing oorgeskakel en die laaste ren van die seisoen gewen nadat hy vyfde in die eerste ren van die naweek geëindig het. == Formule 4 == In 2014 het Russell ook aan die BRDC Formule 4-kampioenskap deelgeneem, waar hy vir die heersende kampioen Lanan Racing gery het. Hy het twee oorwinnings in die openingsnaweek by Silverstone behaal, en nog twee by Brands Hatch en Oulton Park bygevoeg. By die laaste wedren van die seisoen by die Snetterton Motor Racing Circuit was hy in die stryd om die kampioenskap saam met spanmaat Arjun Maini en HHC Motorsport-jaers Sennan Fielding en Raoul Hyman. Hy het die wedren vanaf die voorste wegspringplek begin en die wedren gewen, met slegs drie punte voor Maini. As prys vir die titel is hy die geleentheid gegee om 'n GP3-motor vir Arden Motorsport by die [[Yas Marina-renbaan]] na die seisoen te toets. In Desember het Russell die jongste wenner ooit van die McLaren Autosport BRDC-toekenning geword, en £100 000 ontvang en die kans om 'n [[McLaren]] Formule 1-motor te toets. == Formule 3 == Russell het sy Formule 3-debuut in 2015 in die Europese Formule 3-kampioenskap vir die Carlin-span gemaak. In die tweede wedren van die eerste wedrennaweek by Silverstone het hy onmiddellik sy eerste wedren in die kampioenskap gewen. Dit was sy enigste oorwinning van die jaar en hy het slegs op die podium by Spa-Francorchamps en die Norisring gestaan. Hy het uiteindelik sesde in die kampioenskap geëindig met 203 punte. Daarbenewens het hy daardie jaar aan die Masters of Formula 3 deelgeneem, waar hy tweede agter [[Antonio Giovinazzi]] geëindig het. In 2016 het Russell teruggekeer na die Europese Formule 3 met die terugkerende HitechGP-span. Hy het twee wedrenne by die Circuit de Pau-Ville en [[Spa-Francorchamps]] gewen en in agt ander wedrenne op die podium geëindig. Dit het hom derde op die puntelys geplaas agter [[Lance Stroll]] en Maximilian Günther met 264 punte. Aan die einde van die seisoen het hy sy debuut in die Macau Grand Prix gemaak, waar hy sewende geëindig het, ook vir Hitech. == Formule 2 == In 2018 het Russell oorbeweeg na Formule 2, waar hy, soos Jack Aitken, sy vennootskap met ART Grand Prix voortgesit het. Hy het altesaam sewe wedrenne gewen by die [[Bakoe-straatrenbaan]], die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], die [[Paul Ricard-renbaan]], die Red Bull Ring, die Autodromo Nazionale Monza, die [[Sochi Autodrom]] en die [[Yas Marina-renbaan]]. Hy was ook in vier ander wedrenne op die podium en is as die klaskampioen in die voorlaaste wedren by Yas Marina gekroon. Met 287 punte was hy 68 punte voor [[Lando Norris]], die nommer twee op die finale ranglys. == Formule 1-loopbaan == In Oktober 2015 het Russell vir die eerste keer 'n Formule Een-motor bestuur toe hy die McLaren MP4-26 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] getoets het as 'n prys vir die wen van die 2014 Autosport BRDC-toekenning.<ref>{{cite web |last=Turner |first=Kevin |date=22 October 2015 |title=McLaren Autosport BRDC Award winner Russell completes prize F1 test |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201150/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=autosport.com}}</ref> Nadat hy by die Mercedes Junior-span aangesluit het, het Mercedes hom meer toetsgeleenthede aangebied. Hy het in April 2017 vir die eerste keer 'n Mercedes bestuur en die 2015 Mercedes W06 by Portimão getoets.<ref name=":36">{{Cite web |date=24 June 2017 |title=Mercedes-AMG Petronas Motorsport – George Russell to test W08 in Budapest |url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523211052/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |archive-date=23 May 2019 |access-date=2 August 2017 |website=Mercedes AMG F1}}</ref> Hy het toe formele toetsritte vir Mercedes (2017 en 2018)<ref name=":36" /><ref>{{cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2018 |title=George Russell puts Mercedes on top on final day of Hungaroring test |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201148/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=espn.co.uk}}</ref> en [[Force India]]-Mercedes (2018) onderneem.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=11 December 2018 |title=F1 Testing: Max Verstappen sets Barcelona pace for Red Bull |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11372420/f1-testing-max-verstappen-sets-pace-mercedes-light-up-barcelona |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> === Force Indiaspan === Russell het sy Grand Prix-naweekdebuut aan die einde van die 2017-seisoen gemaak, waar hy vir Force India bestuur het tydens vrye oefening by die [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse]] en die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]].<ref>[https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/360714/russell-krijgt-kans-bij-force-india-in-brazilie-en-abu-dhabi/ Russell rijdt in 2017 bij Force India tijdens vrije trainingen van de GP van Brazilië en Abu Dhabi]</ref><ref>{{Cite news |date=7 November 2017 |title=British driver George Russell to debut for Force India in Brazilian Grand Prix practice |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405042636/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |archive-date=5 April 2019 |access-date=8 November 2017 |work=BBC Sport}}</ref> Mercedes het hom in 2018 tot eerstespan-reserwebestuurder bevorder.<ref>{{cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=22 February 2018 |title=Wehrlein, Russell to split Mercedes F1 reserve duties in 2018 |url=https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201149/https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=crash.net}}</ref> === Williams (2019–2021) === In Oktober 2018 het Mercedes gereël dat Russell sy Formule Een-debuut met enjinkliënt [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-Mercedes]] sou maak.<ref>{{Cite web |title=Williams sign Mercedes junior Russell on multi-year deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133634/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Russell het voorheen aansoek gedoen as 'n Williams-bestuurder nadat hy die 2017 GP3-titel gewen het, maar Williams se Paddy Lowe was onaangeraak deur sy nuwe PowerPoint-aanbieding en Russell het na Formule 2 gevorder.<ref>{{Cite web |last=Hudson |first=Henry |date=10 August 2023 |title=Leclerc, Norris and Russell: rise of F1's 'golden generation' profiled in new bios |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclerc-norris-and-russell-rise-of-f1s-golden-generation-profiled-in-new-bios/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Russell het 'n driejaarkontrak by Williams geteken,<ref name=":6">{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Russell admits that three years with Williams was 'too long' – but says there was 'no way out' {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-admits-that-three-years-with-williams-was-too-long-there-was-no-way.784NYfK7ijIOTap4tvZ4Yu |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> maar het 'n Mercedes-toetsbestuurder gebly.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=4 December 2019 |title=F1 Testing: George Russell fastest for Mercedes on 2019's final day |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114222625/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref><ref>{{cite web |date=2 August 2021 |title=Russell to drive for Mercedes in this week's 2022 tyre test in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117191950/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |archive-date=17 November 2022 |access-date=17 November 2022 |website=Formula1.com}}</ref> Hy was vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] gepaar met [[Robert Kubica]]<ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Robert Kubica: Polish driver to make F1 comeback with Williams in 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122094105/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |archive-date=22 November 2018 |access-date=22 November 2018 |work=BBC Sport}}</ref> en toe met [[Nicholas Latifi]] in 2020 en 2021.<ref>{{Cite web |title=Russell and Latifi to stay on at Williams in unchanged 2021 driver line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |access-date=16 July 2020 |website=formula1.com |date=16 July 2020 |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002445/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |url-status=live}}</ref> Sy eerste verskyning vir Williams was by die 2018 na-seisoentoets by Yas Marina-renbaan, waar hy die FW41 bestuur het.<ref>{{cite web |last=Smith |first=Luke |date=27 November 2018 |title=George Russell pleased with 'very positive' first Williams F1 test |url=https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127161037/https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |archive-date=27 November 2018 |accessdate=14 November 2018 |website=crash.net}}</ref> Russell se jare by Williams was moeilik. Mercedes het gehoop dat Williams 'n mededingende motor sou inspan; soos Russell later opgemerk het, het Williams van 2015 tot 2017 niks swakker as vyfde op die vervaardigersrangleer geëindig nie.<ref name=":6" /> Toe Russell egter by Williams aangesluit het, was die span ver agter die res van die veld<ref>{{Cite web |date=March 2019 |title=Russell accepts Williams slowest despite 'big step' |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsport.com}}</ref> en hulle kon nie 'n motor vervaardig wat betroubaar om punte kon meeding tot 2021, Russell se laaste jaar by die span nie. Die span was in so 'n geldnood dat hulle oorweeg het om Russell na die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] met [[Kevin Magnussen]] te vervang as Magnussen genoeg borggeld kon vind om die span aan die gang te hou.<ref>{{Cite web |last=Gamble |first=Andrew |date=6 November 2021 |title=Williams held talks over axing George Russell before Mercedes move |url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1517363/Williams-George-Russell-Mercedes |access-date=20 September 2024 |website=Express.co.uk}}</ref> In 2018 was Russell die amptelike reserwebestuurder van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]. In 2019 het hy sy Formule 1-rendebuut as jaer by [[Williams F1|Williams]] gemaak.<ref>[https://nl.motorsport.com/f1/news/george-russell-williams-mercedes-2019/3193708/ Russell maakte in 2019 zijn Formule 1-debuut bij Williams]</ref> As gevolg van Russell se lang lopie by Williams, is hy derde op die lys van meeste wedrenne in 'n loopbaan voordat hy punte aangeteken het, met 37. Die Formule Een-spanhoofde het egter sy vertonings gunstiger beskou. In 2020, 'n jaar waarin Russell slegs drie punte kon aanteken en 18de op die punteleer geëindig het,<ref name=":27">{{Cite web |title=2020 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2020/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> het die spanhoofde hom as daardie jaar se sesde beste bestuurder aangewys.<ref>{{Cite web |title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2020 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2020.2z5yo7av41tQC3MrzeFNa3 |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Daarbenewens het Russell Williams in 2021 terug na respek gelei, met 16 punte en 'n seldsame podiumplek vir Williams.<ref name=":28">{{Cite web |title=2021 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2021/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ==== 2019-'20 Nuwelingseisoen en eerste punte ==== [[Lêer:George Russell Mugello 2020, race day.jpg|duimnael|Russell by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy 11de geëindig het.]] In 2019 het Williams gesukkel om goeie vorm te bereik. By Russell se Formule Een-debuut, die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 19de gekwalifiseer en 16de geëindig.<ref>{{Cite web |date=17 March 2019 |title=Australian Grand Prix |url=https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323111815/https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |archive-date=23 March 2019 |access-date=19 February 2025 |website=[[WilliamsF1| Williams Racing]]}}</ref> Hy het erken dat sy ervaring moeilik was en opgemerk dat die motor "vier sekondes van die pas af was" en dat hy verskeie kere verbygesteek is.<ref name=":25">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=GBqSXuAl3CI |title=Top Drivers on Their First Formula 1 Race {{!}} Lando Norris, George Russell, Ollie Bearman & Alex Albon |date=27 February 2025 |last=High Performance |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (22:05-25:39)</ref> Williams se stadige pas het in die seisoen voortgeduur, en in die meeste wedrenne was [[Robert Kubica|Kubica]] Russell se enigste kompetisie op die baan: Russell het eers in rondte ses, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], voor 'n motor van 'n ander span geëindig. Hy het Kubica ook by al een-en-twintig wedrenne getroef.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=30 November 2019 |title=F1 2019 qualifying match-ups: Lando Norris finishes ahead at McLaren |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114221440/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref> Russell se beste plek was 11de by die reëngeteisterde [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]], waar Williams 'n opgradering uitgerol het,<ref>{{Cite web |date=1 August 2019 |title=Kubica had 'mixed feelings' after scoring point as he predicts tough weekend in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/kubica-had-mixed-feelings-after-scoring-hockenheim-point-as-he-predicts.5uY9VwdUMAYO5aPUYRApgN |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ses motors het sonder klassifikasie onttrek,<ref>{{Cite web |date=8 August 2019 |title=Russell hails 'best weekend of the year' in Hungary after 'absolute disaster' in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-hails-hungary-best-weekend-of-the-year-after-disaster-of-germany.XTIJ2pBeqo8PKnpX6bzU5 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> en nog twee motors het elk 'n tydstraf na die wedren ontvang.<ref name=":26">{{Cite web |title=What the teams said – Race day in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/what-the-teams-said-race-day-in-germany-2019.6HeoWvqoqsKvmPTD6tv9ss |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Hy het amper 10de geëindig, maar het onsuksesvol gevra om tydens 'n veiligheidsmotorperiode vir gladde bande by die kuipe aan te doen.<ref>{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=30 July 2019 |title="I think it's slicks, mate": How Russell missed his first chance for points |url=https://www.racefans.net/2019/07/30/i-think-its-slicks-mate-how-russell-missed-his-first-chance-for-points/ |access-date=5 March 2025 |website=RaceFans |language=en}}</ref> In 2023 het Russell opgemerk dat dit die teleurstellendste oomblik van sy loopbaan was. Hy het ook 12de geëindig by die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] nadat 'n laat veiligheidsmotor hom toegelaat het om homself te ontrond, en het helaas punte met 1.668 sekondes misgeloop. Hy het 20ste in die Bestuurderskampioenskap geëindig en geen punte teenoor Kubica se een aangeteken. Russell het later opgemerk dat dit as 'n mededinger vir hom moeilik was om te sien hoe mede-nuwelinge [[Alexander Albon]] en [[Lando Norris]] om punte en podiumplekke meeding nadat hy hulle die vorige jaar in F2 geklop het.<ref name=":25" /> Williams was meer mededingend op die baan in 2020, maar dit het nie op die puntetabel gewys nie, aangesien Williams die hele jaar geen punte aangeteken het nie.<ref>{{Cite web |last=Horton |first=Phillip |date=28 December 2020 |title=Williams' year-on-year gains 'remarkable' – Latifi |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/28/williams-year-on-year-gains-remarkable-latifi/ |access-date=5 March 2025 |website=Motorsport Week |language=en}}</ref> Russell het egter by verskeie geleenthede byna punte aangeteken, soos die [[2020 Stiermarkse Grand Prix]] (hy het 11de begin, maar na 16de geval nadat hy tydens 'n herbeginrondte in die gruis vasgery het)<ref>{{Cite web |date=12 July 2020 |title=Styrian Grand Prix 2020 race report and highlights: Lewis Hamilton eases to Styrian Grand Prix victory over Bottas as Ferraris collide |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-eases-to-styrian-grand-prix-victory-over-bottas-as-ferraris-collide.5PfZ0DxltY7qOrbeVXMLa3 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title='I messed up' admits George Russell after Lap 4 off in Styrian GP – but says 'slow' Williams was bigger problem {{!}} Formula 1®' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132130/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] (het 12de geëindig), die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>{{cite web |date=13 September 2020 |title=Tuscan GP: George Russell denied first Formula 1 points in cruel finish |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918015258/https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |archive-date=18 September 2020 |access-date=7 October 2020 |website=skysports.com}}</ref> en die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] (het onder veiligheidsmotortoestande gebots).<ref>{{Cite web|title=Russell: Imola F1 safety car crash the biggest mistake of my career|url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|access-date=18 July 2021|website=Autosport.com|date=2 November 2020|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132136/https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|url-status=live}}</ref> Russell het sy eerste punte by die [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]] aangeteken, na 'n verrassende bevordering na die Mercedes fabriekspan toe Lewis Hamilton positief getoets het vir COVID-19.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|title=Mercedes Confirms George Russell for Sakhir GP|website=Mercedesamgf1.com|access-date=2 December 2020|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202074256/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|url-status=live}}</ref> Sy vertoning by Sakhir is wyd geprys deur beide Mercedes en die media.<ref>{{Cite web |last=Brundle |first=Martin |author-link=Martin Brundle |date=8 December 2020 |title=Martin Brundle: Sergio Perez, George Russell and the story of a dramatic Sakhir GP |url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208224618/https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |archive-date=8 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=Sky Sports}}</ref><ref>{{cite web |last=Cooper |first=Adam |date=8 December 2020 |title=Mercedes impressed by how Russell handled F1 pressure |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615153151/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |archive-date=15 June 2022 |access-date=11 April 2022 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek net-net misgeloop,<ref>{{Cite web |date=5 December 2020 |title=F1 2020 Sakhir Grand Prix – Full Qualifying Results |url=https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Crash}}</ref> spanmaat Valtteri Bottas by die eerste draai verbygesteek en die grootste deel van die wedren voorgeloop. Hy was egter gedwing om twee keer agtereenvolgens in die kuipe te stop nadat die Mercedes-kuipespan per ongeluk Bottas se voorbande op sy motor gemonteer het na 'n radiofout.<ref>{{Cite web|title=Mercedes handed €20,000 fine for Russell tyre mix-up in Sakhir Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525200351/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=7 December 2020 |title=George Russell 'gutted' as Mercedes debut Sakhir GP win is 'taken away' |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12153661/george-russell-gutted-as-mercedes-sakhir-gp-win-is-taken-away |access-date=6 September 2024 |work=Sky Sports}}</ref> Hy het Bottas 'n tweede keer verbygesteek, na die tweede plek herstel en was op pad na die wedrenleier Sergio Pérez toe 'n pap wiel hom weer kuipe toe gedwing met tien rondtes oor.<ref>{{Cite web|title=2020 Sakhir Grand Prix: Late puncture costs Russell podium place|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133637/https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|url-status=live}}</ref> Hy het negende geëindig en twee punte vir die eindstreep en een punt vir die vinnigste rondte behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|title=George Russell: Losing Bahrain F1 victory twice really hurts|website=Motorsport.com|date=6 December 2020 |access-date=8 December 2020|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207020454/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Sergio Perez takes sensational maiden win in Sakhir GP as tyre mix-up ruins Russell's charge |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207063434/https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |archive-date=7 December 2020 |access-date=8 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref> Hy het later opgemerk dat terwyl "ek dieselfde bestuurder [in Sakhir] was as wat ek voorheen was...ek presies dieselfde bestuurder 'n week later was [toe ek vir Williams gery het tydens die seisoen-einde [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] ] toe ek reeds in K1 uitgeval het."<ref name=":1">{{Cite web |title=Hamilton to make Mercedes return in Abu Dhabi after testing Covid-negative, with Russell heading back to Williams |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |archive-date=10 December 2020 |access-date=10 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Whyman |first=Matt |url=https://books.google.com/books?id=1koSEQAAQBAJ |title=Inside Mercedes F1: Life in the Fast Lane |date=12 November 2024 |publisher=Crown |isbn=978-0-593-73564-0 |pages=32 |language=en}}</ref> In Aboe Dhabi het hy 'n spesiale helm gedra om die Williams-familie te vereer, wat die span in Oktober verkoop het.<ref>{{Cite web |date=11 December 2020 |title=Russell to wear Williams tribute helmet for Abu Dhabi GP. |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211085234/https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |archive-date=11 December 2020 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsportweek.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shah |first=Kunal |date=30 October 2020 |title=Sir Frank & Claire Williams Both Leave Roles At Legendary F1 Team |url=https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132133/https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Kunal's F1 Blog}}</ref> Hy het 18de in die Bestuurderskampioenskap geëindig en drie punte aangeteken, alles vir Mercedes. ==== 2021: Nooienspodium ==== Na Russell se sterk vertonings in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]], het Mercedes gekyk na nuwe spanlede vir die 2021-seisoen, maar Williams het geweier om hom van sy kontrak vry te stel.<ref name=":6" /> Daarbenewens het die media gespekuleer dat hy [[Valtteri Bottas]] by Mercedes in 2022 sou vervang sodra hul onderskeie kontrakte verstryk het. Die twee aspirante het by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots, toe Russell homself langs Bottas in rondte 30 bevind het. Hy het probeer om Bottas verby te steek, maar het oor 'n nat kol gery en beheer oor sy motor verloor, wat teen Bottas gebots het en 'n dubbele uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |last=Herbert |first=Danny |date=19 April 2021 |title=Russell and Bottas crash analysis |url=https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122153611/https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |archive-date=22 January 2022 |access-date=18 July 2021 |website=DriveTribe}}</ref> Russell het aanvanklik die voorval op Bottas blameer, na die ongeluk na Bottas geloop en sy helm geklap (Bottas het met 'n middelvinger gereageer), en hom daarvan beskuldig dat hy "probeer het om hulle albei te verongeluk".<ref>{{cite web |date=18 April 2021 |title=George Russell and Valtteri Bottas crash: Drivers blame each other for causing 'dangerous' Imola collision |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418235403/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |website=Sky Sports}}</ref> Russell het egter later sy bewerings teruggetrek en aan Bottas en Williams om verskoning gevra.<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=19 April 2021 |title=Russell apologises to Bottas after Imola incident |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423065857/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=23 April 2021 |website=motorsport.com}}</ref> Mercedes-baas Toto Wolff het erken dat Bottas in die eerste plek nie langs 'n Williams moes gewees het nie, maar het die grootste deel van sy kritiek vir Russell, 'n Mercedes-junior wat pas 'n Mercedes uitgeneem het, gereserveer.<ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=19 April 2021 |title=Toto Wolff rebukes George Russell over Imola F1 crash with Valtteri Bottas |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/19/toto-wolff-george-russell-imola-crash-valtteri-bottas-mercedes-williams-f1 |access-date=16 October 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> Beide bestuurders het probeer om die dispuut, ten minste in die openbaar, af te speel nadat Bottas in 2025 weer by Mercedes aangesluit het.<ref>{{Cite web |last=Medland |first=Chris |date=31 January 2025 |title=Russell sees 2025 as the start of a new career chapter as Mercedes' experienced driver |url=https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |access-date=17 February 2025 |website=RACER |language=en |archive-date=16 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216081015/https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hAw_G3SF6Fk |title=Valtteri Bottas opens up on his role at Mercedes this season |date=10 February 2025 |last=((Sky Sports F1)) |access-date=17 February 2025 |via=YouTube}}</ref> === Mercedes (2022-tans) === [[Lêer:2022 French Grand Prix (52279069978).png|duimnael|180px|Russell tydens die bestuurdersparade by die [[2022 Franse Grand Prix]]]] Russell het in 2022 by Mercedes aangesluit.<ref name=":2">{{Cite web |date=7 September 2021 |title=Mercedes announce George Russell will partner Lewis Hamilton in 2022 as Briton signs long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907090616/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |archive-date=7 September 2021 |access-date=7 September 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Van 4 tot 6 Desember het Russell vir [[Lewis Hamilton]] tydens die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in die Mercedesfabriekspan vervang, aangesien Hamilton positief getoets het vir die [[Covid-19-virus]].<ref>{{nl}} {{Cite web|url=https://www.f1head.nl/nieuws/george-russell-vervangt-hamilton-voor-sahkir-gp/|title=George Russell vervangt Hamilton voor Sahkir GP|date=2 Desember 2020|author=Niek Vleugels}}</ref> In dié wedren het Russell sy eerste punte in Formule 1 aangeteken. Op 7 September 2021 is aangekondig dat Russell die tweede jaer in die Mercedes-span sou wees, vanaf die 2022-seisoen. Van 2022 tot 2024 was Russell die spanmaat van die sewemalige wêreldkampioen Lewis Hamilton.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hamilton reveals the key factors behind his Ferrari switch |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |access-date=30 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het derde geëindig in 2022, tweede in 2023 en vierde in 2024.<ref name=":0" /> Hamilton het aan die einde van die 2024-seisoen vertrek en is opgevolg deur juniorspanlid [[Kimi Antonelli]].<ref>{{Cite web |date=31 August 2024 |title=Antonelli confirmed as Hamilton's replacement with Mercedes looking ahead to 'next chapter' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=31 August 2024 |website=Formula 1}}</ref> ====2022–2023: Nooiensoorwinning==== Die tydsberekening van Russell se skuif na Mercedes was ongelukkig, aangesien dit saamgeval het met 'n regulasieverandering wat Mercedes se oorheersing van die sport beëindig het.<ref name=":43">{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=25 April 2025 |title=Out of Lewis Hamilton's shadow at Mercedes, George Russell feels ready to be F1 champion |url=https://www.nytimes.com/athletic/6305394/2025/04/25/george-russell-mercedes-top-driver-f1-lewis-hamilton/ |access-date=25 April 2025 |work=The Athletic |language=en |issn=0362-4331}}</ref> Mercedes se nuwe aërodinamiese konsep het baie goed gevaar in simulasies, maar was moeilik om in die ware lewe te bestuur.<ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=17 May 2023 |title=Why Mercedes has got F1's current era so wrong so far |url=https://www.the-race.com/formula-1/why-mercedes-has-got-f1s-current-era-so-wrong-so-far/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Die span het slegs een oorwinning in die eerste twee jaar van die grondeffek-era behaal.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=4 May 2024 |title=Mercedes swapped one extreme for another with 2024 car design - Russell |url=https://www.racefans.net/2024/05/05/mercedes-swapped-one-extreme-for-another-with-2024-car-design-russell/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Lêer:2022 British Grand Prix (52382355276).jpg|duimnael|links|Russell by die [[2022 Britse Grand Prix]]. Russell het sy nooiensoorwinning by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal.]] Russell en Hamilton het die eerste nege wedrenne van die 2022-seisoen deurgebring om eksperimentele onderdele vir die Mercedes-renmotor te toets.<ref name="TheRace222">{{Cite web |date=24 October 2022 |title=What a winless Hamilton season won't tell you about his 2022 |url=https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326200252/https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |archive-date=26 March 2023 |access-date=26 March 2023 |website=The Race}}</ref> Alhoewel die jaers elke wedren toetspligte omgeruil het,<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |date=21 January 2023 |title=Russell sees no risk of Hamilton trouble even amid F1 title battle |url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-sees-no-risk-of-hamilton-trouble-even-amid-f1-title-battle/10423174/ |access-date=9 December 2024 |work=Autosport}}</ref> het Russell 'n voorsprong van 34 punte oor Hamilton na rondte nege opgebou,<ref>{{Cite web |last=Chiu |first=Nigel |date=19 June 2022 |title=F1 Standings after 2022 Canadian GP |url=https://www.total-motorsport.com/f1-standings-after-2022-canadian-gp/ |access-date=10 December 2024 |website=Total Motorsport |language=en}}</ref> wat spanbaas Toto Wolff toegeskryf het aan Hamilton se eksperimente wat teenproduktief was.<ref>{{Cite web |last1=Collantine |first1=Keith |last2=Cottingham |first2=Claire |date=11 June 2022 |title=Hamilton's recent deficit to Russell is due to 'set-up experiments', says Wolff |url=https://www.racefans.net/2022/06/11/hamiltons-recent-deficit-to-russell-is-due-to-set-up-experiments-says-wolff/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> Na rondte nege het Russell en Hamilton die seisoen basies gelyk op punte afgesluit, met Russell wat een punt meer as sy spanmaat aangeteken het.<ref name=":17" /> Ten spyte van die ongelukkige seisoen, het Russell verskeie loopbaan-eerstes in 2022 behaal, insluitend sy eerste podium in 'n vollengte-ren in [[2022 Australiese Grand Prix|Melbourne]];<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Standings |url=https://www.formula1.com/en/results.html |access-date=10 April 2022 |website=Formula 1 |archive-date=28 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202800/http://www.formula1.com/results/driver/2001/40.html |url-status=live }}</ref> sy eerste voorste wegspringposisie in [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]];<ref>{{Cite web |title=Russell beats Sainz to take shock maiden pole at Hungaroring as Red Bulls hit trouble |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730162413/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |archive-date=30 July 2022 |access-date=30 July 2022 |website=Formula1.com}}</ref> en sy eerste Grand Prix- en naelren-oorwinnings by [[2022 São Paulo Grand Prix|Interlagos]].<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=13 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix: George Russell beats Lewis Hamilton to first full Formula 1 win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113215610/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=12 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix sprint: George Russell takes first win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113220202/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> Hy het vierde in die Bestuurderskampioenskap geëindig en sy spanmaat Hamilton met 35 punte geklop.<ref>{{Cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=2 December 2022 |title=George Russell reveals reason for Lewis Hamilton's early F1 2022 car experiments: 'I was in a happier place' {{!}} F1 {{!}} Crash |url=https://www.crash.net/f1/news/1018065/1/russell-reveals-reason-hamilton-s-early-f1-2022-experiments |access-date=16 October 2024 |website=www.crash.net}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=2 December 2022 |title=Did Russell deserve to out-score Hamilton? Perhaps not - but it was close |url=https://www.racefans.net/2022/12/02/did-russell-deserve-to-out-score-hamilton-perhaps-not-but-it-was-close/ |access-date=16 October 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Beeld:FIA F1 Austria 2023 Nr. 63 (1).jpg|duimnael|Russell by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]]]] 2023 was nog 'n moeilike jaar vir Mercedes en veral vir Russell. Ná 'n paar belowende vertonings aan die begin van die seisoen (hy het die Australiese Grand Prix gelei tot 'n ontydige rooi vlag<ref>{{Cite news |date=2 April 2023 |title='It's just such a shame' says Mercedes' Russell after retiring with power unit issue in Australia |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403193314/https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |archive-date=3 April 2023 |access-date=5 April 2023 |work=Formula 1}}</ref> en 'n podiumplek in Barcelona behaal<ref>{{Cite news |last=Cleeren |first=Filip |date= |title=Russell: Double F1 podium "a sign of things to come" for Mercedes |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-double-podium-a-sign-of-things-to-come-for-mercedes-f1/10478604/ |access-date=10 June 2023 |work=Motorsport.com}}</ref>), het Russell se resultate in die tweede helfte van die seisoen om verskeie redes afgeneem, insluitend 'n rekord van sewe kuipestoppe in een wedren ([[2023 Nederlandse Grand Prix|Zandvoort]]),<ref name=":13">{{Cite web |last= |date=28 November 2023 |title=2023 Formula 1: Records and milestones, more than 40 of them! |url=https://www.grandprix247.com/2023/11/28/2023-formula-1-records-and-milestones-more-than-40-of-them/ |access-date=16 October 2024 |website=GRANDPRIX247}}</ref> 'n toevallige botsing in die laaste rondte ([[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]]),<ref>{{cite web |date=17 September 2023 |title=Sainz holds off Norris and fast-charging Mercedes pair to take sensational Singapore Grand Prix victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |accessdate=17 September 2023 |website=formula1.com}}</ref> 'n oor-aggressiewe strategiebesluit ([[2023 Japannese Grand Prix|Suzuka]]),<ref name=":5">{{cite web |date=25 September 2023 |title=Lewis Hamilton and George Russell explain dramatic Japanese GP for Mercedes as pair come close to contact at Suzuka |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12968648/lewis-hamilton-and-george-russell-explain-dramatic-japanese-gp-for-mercedes-as-pair-come-close-to-contact-at-suzuka |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> en Hamilton wat teen hom gebots het na 'n voorry-wegspring ([[2023 Katarse Grand Prix|Lusail]]).<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=9 October 2023 |title=Lewis Hamilton: George Russell crash at Qatar GP '100 per cent my fault' as he apologises to Mercedes |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12980613/lewis-hamilton-george-russell-collision-100-per-cent-my-fault-as-he-apologises-to-mercedes-at-qatar-gp |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> Russell het 'n mate van trots herwin met 'n derde plek by die Aboe Dhabi Grand Prix, wat die tweede plek in die Konstruktorskampioenskap vir Mercedes besorg het. Hy het agtste in die Bestuurderskampioenskap geëindig, die laagste vir 'n Mercedes-bestuurder sedert 2012, en 59 punte agter Hamilton. Na die Aboe Dhabi-wedren het Russell opgemerk dat hy "die span vanjaar 'n paar keer teleurgestel het", maar dat dit "'n enorme voorreg" was om die span te help om tweede te eindig.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-delighted-to-seal-p2-in-constructors-for-mercedes-as-abu-dhabi.1aob76YCwfrGMLnv5CWUb1.html |title=Russell delighted to seal P2 in constructors' for Mercedes as Abu Dhabi podium concludes 'challenging season' |website=formula1.com |date=26 November 2023 |accessdate=26 November 2023}}</ref> Alhoewel hy sy eie seisoen "'n algehele ramp" genoem het,<ref name=":5" /> het Mercedes hom 'n kontrakverlenging van twee jaar aangebied.<ref>{{cite web |url=https://www.mercedesamgf1.com/news/mercedes-extends-driver-line-up-through-2025 |title=Mercedes Extends Driver Line-Up Through 2025 |website=mercedesamgf1.com |date=31 August 2023 |accessdate=1 September 2023}}</ref> ====2024: Laaste jaar met Hamilton==== [[Beeld:FIA F1 Austria 2024 Nr. 63 Russell.jpg|duimnael|links|Russell wen sy tweede wedren by die [[2024 Oostenrykse Grand Prix]].]] Vir die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] het Mercedes sy ontwerpkonsep fundamenteel verander.<ref name="auto1"/> Die nuwe Mercedes W15 was vinnig maar onbestendig, hard op bande en moeilik om behoorlik op te stel.<ref name=":02">{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=24 November 2024 |title=F1 king of cool: why George Russell always had winning hand in Vegas |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/f1-king-of-cool-why-george-russell-always-had-winning-hand-in-vegas/ |access-date=25 November 2024 |website=Motor Sport Magazine}}</ref> Alhoewel die span tot middel-seisoen nie mededingend was nie, het Russell opgemerk dat die personeel agter die skerms "vordering maak".<ref>{{cite web |date=20 May 2024 |title=Russell won't 'sulk' over losing position to Hamilton in Emilia-Romagna Grand Prix after 'lonely race' for Mercedes |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-wont-sulk-over-losing-position-to-hamilton-in-emilia-romagna-grand.2pMtQP5RZRr64Kb2lg4UtN |accessdate=29 July 2024 |website=formula1.com}}</ref> In rondte drie, die [[2024 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 'n hewige botsing beleef toe hy probeer het om Fernando Alonso (wat 'n straf van 20 sekondes gekry het vir die ''rem-onderdrukking'' van Russell) verby te steek vir die sesde plek op die voorlaaste rondte.<ref>{{Cite news |last1=Slater |first1=Luke |last2=Cary |first2=Tom |date=24 March 2024 |title=George Russell's safety fears after horror crash at Australian GP |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/03/24/australian-grand-prix-2024-live-updates-latest-melbourne/ |access-date=5 March 2025 |work=The Telegraph |language=en |issn=0307-1235}}</ref> Die ongeluk het hom vir tien sekondes onbeweeglik en weerloos agter 'n blinde draai van 250 km/h gelaat voordat die rendirekteur die virtuele veiligheidsmotor ontplooi het. Hy het egter ongedeerd daarvan afgekom en met Alonso vergader om sake uit te stryk. Na die wedren het hy gevra vir outomatiese veiligheidsmotors om soortgelyke voorvalle te voorkom.<ref>{{Cite web |last=Wade |first=Stephen |date=4 April 2024 |title=Russell was 'waiting for a disaster to happen' after he crashed at the Australian GP |url=https://www.sandiegouniontribune.com/2024/04/04/russell-was-waiting-for-a-disaster-to-happen-after-he-crashed-at-the-australian-gp/ |access-date=5 March 2025 |website=San Diego Union-Tribune |language=en}}</ref> In die middel van die seisoen het Mercedes in ses agtereenvolgende wedrenne podiumplekke behaal. Russell het van sy beste resultate in jare behaal, insluitend 'n voorste wegspringplek en podiumplek in [[2024 Kanadese Grand Prix|Montreal]],<ref>{{Cite web |date=8 June 2024 |title='I've missed this feeling!' – Russell hails Mercedes progress after Canada pole as he vows to 'go for it' on race day |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ive-missed-this-feeling-russell-hails-mercedes-progress-after-canada-pole-as.3FNoF51rSbAhHwUKUjTn2u |access-date=9 June 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref><ref>{{cite news |date=9 June 2024 |title=Verstappen beats Norris to victory in thrilling wet/dry Canadian GP |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609235243/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI |archive-date=9 June 2024 |access-date=10 June 2024 |website=Formula1.com}}</ref> sy tweede loopbaanoorwinning by [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Spielberg]] (alhoewel eers nadat die voorlopers gebots het),<ref>{{cite news |date=30 June 2024 |title=Russell claims surprise win in Austria after Verstappen and Norris dramatically collide in battle for the lead |website=Formula1.com |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-claims-surprise-win-in-austria-after-verstappen-and-norris.2Kmxvn4a42JYDFhvklagYk|access-date=30 June 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13161229/austrian-gp-george-russell-ends-mercedes-win-drought-after-max-verstappen-lando-norris-collision|title=Austrian GP: George Russell ends Mercedes win drought after Max Verstappen-Lando Norris collision|website=skysports.com|first=James|last=Galloway|date=1 July 2024|accessdate=29 July 2024}}</ref> 'n voorste plek by [[2024 Britse Grand Prix|Silverstone]] (gevolg deur 'n meganiese uitval),<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-beats-verstappen-to-first-win-since-2021-with-record-breaking-9th.3teU9bznaWJlC2TGAYh0Vl|title=Hamilton beats Verstappen to first win since 2021 with record-breaking 9th British Grand Prix victory|website=formula1.com|date=7 July 2024|accessdate=29 July 2024}}</ref> en die eerste Formule Een-renoorwinning (by Spa) wat verloor is weens 'n diskwalifikasie na die wedren sedert 1994,<ref>{{cite news |date=28 July 2024 |title=Russell takes incredible victory in Belgium on aging tyres after thrilling late-race chase from Hamilton |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-incredible-victory-in-belgium-on-aging-tyres-after-thrilling.3FufXdo4r40I7kv5mJLMMR |access-date=28 July 2024 |website=Formula1.com}}</ref> waarvoor die span verantwoordelikheid geneem het.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/wolff-apologises-to-russell-after-mercedes-mistake-leads-to-belgian-gp.3iQ5OuQj81l7DQbCaYKKt9|title=Wolff apologises to Russell after Mercedes 'mistake' leads to Belgian GP disqualification|website=formula1.com|date=28 July 2024|accessdate=29 July 2024}}</ref> Die span se vorm het meer onbestendig geraak soos die jaar aangegaan het, maar Russell het by verskeie wedrenne vir oorwinnings meegeding. By die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] het Russell die wedren gelei totdat Mercedes hom beveel het om die kuipe vir nuwe bande in te slaan net voordat 'n rooi vlag sy mededingers 'n "gratis" bandruil gegee het.<ref>{{Cite web |last=Powling |first=Taylor |date=10 November 2024 |title=Mercedes explains call to overrule George Russell in F1 Brazil GP |url=https://www.motorsportweek.com/2024/11/10/mercedes-explains-call-to-overrule-george-russell-in-f1-brazil-gp/ |access-date=11 November 2024 |website=Motorsport Week}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mann-Bryans |first=Mark |date=3 November 2024 |title=Frustrated Russell wanted to ignore Mercedes pit call in Brazilian GP |url=https://www.motorsport.com/f1/news/frustrated-russell-wanted-to-ignore-mercedes-pit-call-in-brazilian-gp/10670393/ |access-date=4 November 2024 |website=www.motorsport.com}}</ref> Russell het die [[2024 Las Vegas Grand Prix]] oorheers, deur op die voorste wegspringplek te kwalifiseer en 49 uit 50 rondtes voor te loop om sy derde loopbaanoorwinning te behaal.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-las-vegas-gp-russell-wins-verstappen-fourth-title/10675984/|title=F1 Las Vegas GP: Verstappen secures fourth title as Russell dominates race|date=24 November 2024|access-date=24 November 2024|website=[[Autosport]]|first=Jake|last=Boxall-Legge}}</ref> Russell het weer in [[2024 Katarse Grand Prix|Katar]] op die voorste wegspringplek gekwalifiseer nadat [[Max Verstappen]] 'n roosterstraf opgelê is omdat hy onnodig stadig voor Russell gery het, wat op 'n uitrondte was.<ref>{{cite web |last=Benson |first=Andrew |date=30 November 2024 |title=Russell promoted to pole by Verstappen grid penalty |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy7d7mn83e5o |access-date=2 December 2024 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> Verstappen het Russell se appèlle aan die beamptes vir sy straf veroordeel en gesê dat hy "alle respek" vir hom verloor het,<ref>{{cite web |last=Benson |first=Andrew |date=1 December 2024 |title=Verstappen has 'lost all respect' for Russell |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c0rnwzvd9y9o |access-date=2 December 2024 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> en Russell gewaarsku dat hy hom ten alle koste sou verbysteek<ref>{{Cite web |last1=Boxall-Legge |first1=Jake |last2=Kalinauckas |first2=Alex |date=1 December 2024 |title=Verstappen 'lost all respect' for Russell after Qatar GP stewards' room conduct |url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-lost-all-respect-for-russell-after-qatar-gp-stewards-room-conduct/10678443/ |access-date=2 December 2024 |website=Motorsport.com}}</ref> — Russell het beweer dat hy gesê het hy hom 'in die muur sou sit', wat Verstappen natuurlik ontken het.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cn4x21xwp8go |title=I'm not going to take Verstappen attacks - Russell |website=[[BBC Sport]] |date=5 December 2024 |access-date=5 December 2024 |first=Andrew |last=Benson}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Sutill |first1=Josh |last2=Straw |first2=Edd |last3=Hughes |first3=Mark |date=5 December 2024 |title='Put you on your f***ing head' - Verstappen-Russell row escalates |url=https://www.the-race.com/formula-1/put-you-on-your-f-ing-head-extraordinary-verstappen-russell-f1-row-escalation/ |access-date=5 December 2024 |website=The Race}}</ref> Verstappen het hom in draai een verbygesteek, met Russell wat vierde geëindig het na twee veiligheidsmotorperiodes.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cgrwj08xgv9o |website=[[BBC Sport]] |first=Andrew |last=Benson |date=1 December 2024| access-date=2 December 2024 |title=Verstappen wins in Qatar after Norris penalty}}</ref> Russell het sesde in die Bestuurderskampioenskap geëindig, 22 punte voor Hamilton.<ref>{{Cite web |title=2024 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2024/drivers |access-date=9 December 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het van tweede na vierde plek in die Vervaardigerskampioenskap geval, maar het vier oorwinnings behaal,<ref>{{Cite web |date=24 February 2025 |title=Wolff launches 2025 Mercedes: 'Exciting new era' |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/43993158/mercedes-rolls-2025-formula-1-car-bahrain |access-date=27 October 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> wat hul totaal van die vorige twee seisoene verviervoudig het.<ref name=":0" /> Gedurende die drie jaar van die Russell-Hamilton-vennootskap was die Mercedes-jaers gelykop op die baan.<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Our verdict on the end of Hamilton-Mercedes + what it means for 2025 |url=https://www.the-race.com/formula-1/our-verdict-lewis-hamilton-end-to-mercedes-stint/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Russell het Hamilton in twee uit drie seisoene oortref, drie oorwinnings teenoor Hamilton se twee behaal, en Hamilton met 39–29 uitoorlê,<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=6 March 2025 |title=George Russell on partnering Lewis Hamilton, Max Verstappen and how he believes 'my time will come' |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cvge7048ppdo |access-date=24 March 2025 |website=BBC Sport |language=en}}</ref> terwyl Hamilton 20 podiumplekke behaal het teenoor Russell se 14<ref>{{Cite web |last=Gassman |first=Alex |date=4 December 2024 |title=Lewis Hamilton and George Russell tied on points after 3 years as Mercedes teammates |url=https://oversteer48.com/hamilton-russell-tied-points/ |access-date=9 December 2024 |website=oversteer48}}</ref> en Russell op totale punte (697–695) geklop het nadat hy Russell in die laaste rondte van [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|sy laaste wedren met Mercedes]] verbygesteek het.<ref name=":16">{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=8 December 2024 |title=Lewis Hamilton says he 'finished on a high' at Mercedes after 12 years together |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cq8qkkzq2lgo |access-date=9 December 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nadat die 2024-seisoen geëindig het, het Russell gesê dat hy "soveel by [Hamilton] geleer het as 'n bestuurder en 'n persoon,"<ref name=":16" /> en op sy persoonlike webwerf geskryf dat Hamilton "nie net die grootste bestuurder van alle tye is nie," maar ook "die tipe persoon wat elke renjaer moet streef om te wees."<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Fifth-place finish for George in season finale |url=https://www.georgerussell63.com/press/fifth-place-finish-for-george-in-season-finale |access-date=9 December 2024 |website=GeorgeRussell63.com}}</ref> ====2025: Kontrakjaar==== [[Beeld:2025 Japan GP - Mercedes - George Russell - FP2.jpg|duimnael|regs|Russell bestuur die Mercedes W16 by die [[2025 Japannese Grand Prix]].]] In 2025 was dit tyd vir Russell om sy kontrak met Mercedes te herbeding.<ref name=":33">{{Cite web |last=Kisby |first=Cambridge |date=12 February 2025 |title=Every F1 driver out of contract at the end of 2025 |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/every-f1-driver-out-of-contract-at-the-end-of-2025/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Hy het ook 'n nuwe spanmaat, die agtienjarige akademiebestuurder [[Kimi Antonelli]], gekry, wat as "F1 se opkomende ster" bestempel is.<ref>{{Cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=15 October 2024 |title=Heir to Hamilton's throne: Antonelli is F1's next big thing |url=https://www.espn.com/racing/f1/story/_/id/41810178/heir-lewis-hamilton-throne-andrea-kimi-antonelli-f1-mercedes-next-big-thing |access-date=27 October 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Die verdedigende wêreldvervaardigerskampioen, [[McLaren]], was die volslae gunsteling en het ook albei titels verower. Aan die begin van die seisoen het Russell gemeen dat die MCL39 vinnig genoeg was om elke Grand Prix te wen.<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=20 March 2025 |title=Chinese Grand Prix: McLaren advantage bigger than Red Bull ever had, says George Russell |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c62z1nyw7g4o |access-date=23 March 2025 |website=BBC Sport |language=en}}</ref> McLaren het Russell se voorspelling as hiperbolies afgemaak,<ref>{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=21 March 2025 |title=Lando Norris accuses British rival George Russell of 'playing mind games' |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/03/21/lando-norris-accuses-george-russell-mind-games/ |access-date=23 March 2025 |work=The Telegraph |language=en |issn=0307-1235}}</ref> maar het voortgegaan om die vervaardigerstoneel te oorheers met sewe 1-2's en 12 oorwinnings in die eerste 18 wedrenne.<ref>{{Cite web |last=Saunders |first=Nate |date=5 October 2025 |title=McLaren win back-to-back F1 constructors' championship; 10th overall |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/46332070/mclaren-wins-back-back-f1-constructors-title |access-date=5 October 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Daarbenewens is McLaren se Lando Norris as jaerskampioen gekroon tydens die [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|laaste wedren van die seisoen]].<ref name=":50">{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=2025-12-07 |title=Max Verstappen bristles at suggestion George Russell crash cost him the title |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/12/07/max-verstappen-george-russell-crash-f1-title/ |access-date=2025-12-08 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> Russell het die seisoen geopen met vier podiumplekke in ses wedrenne by [[2025 Australiese Grand Prix|Albert Park]], [[2025 Chinese Grand Prix|Shanghai]], [[2025 Bahreinse Grand Prix|Sakhir]], en [[2025 Miami Grand Prix|Miami]], hoofsaaklik agter een of albei McLarens.<ref>{{Cite news |last=Coleman |first=Madeline |date=17 March 2025 |title=In Kimi Antonelli's F1 debut, Mercedes glimpses a hopeful post-Hamilton future |url=https://www.nytimes.com/athletic/6208349/2025/03/17/kimi-antonelli-mercedes-f1-australian-gp/ |access-date=18 March 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":39">{{Cite web |last=Mann-Bryans |first=Mark |date=23 March 2025 |title=F1 Chinese GP: Piastri dominates, Norris defies brake woes to complete McLaren 1-2 |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-chinese-gp-piastri-wins-in-dominant-mclaren-1-2/10706307/ |access-date=23 March 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=13 April 2025 |title=Bahrain GP: Oscar Piastri claims dominant win as George Russell holds off Lando Norris for second |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13347935/bahrain-gp-oscar-piastri-claims-dominant-win-as-george-russell-holds-off-lando-norris-for-second |access-date=13 April 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heverin |first=Dane |date=4 May 2025 |title=Piastri nails historic title statement as Norris dealt fresh blow in Miami drama |url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/f1-2025-miami-grand-prix-race-live-updates-oscar-piastri-grid-position-start-time-aest-starting-grid-result-how-to-stream/news-story/f5e94b0a0c02c40b0899c7f18c706b8a |access-date=4 May 2025 |website=Fox Sports |language=en}}</ref> In Australië het hy konserwatief gejaag in afwisselend-reënerige toestande en die derde plek geërf toe [[Oscar Piastri]] van die baan afgegly het.<ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Alex |date=16 March 2025 |title=George Russell's strategy gamble pays off in rain-hit Australia GP: &quot;Most decisive decision I've ever taken&quot; |url=https://www.motorsport.com/f1/news/george-russells-strategy-gamble-pays-off-in-rain-hit-australia-gp-most-decisive-decision-ive-ever-t/10704037/ |access-date=16 March 2025 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref><ref name=":38">{{Cite web |date=16 March 2025 |title=Russell podium pride as Mercedes 'a step ahead of Ferrari' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-believes-mercedes-look-a-step-ahead-of-ferrari-as-he-shares-podium.2SzY70eXKOspW2fudHWMmh |access-date=16 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 March 2025 |title=Home race 'curse' knocks Piastri off podium |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/44273640/australian-gp-podium-slips-away-oscar-piastri-suffers-home-race-curse |access-date=16 March 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> By Shanghai het Russell tweede gekwalifiseer vir die hoofren, wat die twee McLarens verdeel het; sterk spanwerk van McLaren het Lando Norris toegelaat om hom by draai een verby te steek,<ref>{{Cite web |last=Thukral |first=Rachit |date=23 March 2025 |title=George Russell: I would have passed Lando Norris if I had half a lap more |url=https://www.crash.net/f1/news/1065809/1/george-russell-i-would-have-passed-lando-norris-if-i-had-half-lap-more |access-date=23 March 2025 |website=Crash.net |language=en}}</ref> en Russell het derde geëindig.<ref name=":39" /> Na 'n stil vyfde plek by Suzuka met byna geen verbysteek binne die top 10 nie,<ref>{{Cite news |last1=Harrington |first1=Alex |last2=Vording |first2=Ronald |date=7 April 2025 |title=Max Verstappen Explains Lack of Overtaking After 'Dull' Japanese GP |url=https://www.motorsport.com/f1/news/max-verstappen-explains-lack-of-overtaking-after-dull-japanese-gp/10710845/ |access-date=13 April 2025 |work=Motorsport.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Chiu |first=Nigel |date=6 April 2025 |title=Japanese GP: Max Verstappen fends off Lando Norris and Oscar Piastri to win his first F1 race of 2025 season |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13342479/japanese-gp-max-verstappen-fends-off-lando-norris-and-oscar-piastri-to-win-his-first-f1-race-of-2025-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407105511/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13342479/japanese-gp-max-verstappen-fends-off-lando-norris-and-oscar-piastri-to-win-his-first-f1-race-of-2025-season |archive-date=7 April 2025 |access-date=13 April 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> het Russell in Bahrein teruggekeer: hy het Norris in die laaste rondtes afgeweer om tweede te eindig – deur foutiewe remme en elektronika te oorkom<ref>{{Cite web |last=Mee |first=Lydia |date=13 April 2025 |title=FIA delivers verdict after George Russell's DRS issue scrutinised |url=https://www.motorsport.com/f1/news/fia-delivers-verdict-after-george-russells-drs-issue-scrutinised/10713017/ |access-date=13 April 2025 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref> – en het wydverspreide lof van die media ontvang vir sy aanpasbare prestasie.<ref>{{Cite news |last=Coleman |first=Madeline |date=14 April 2025 |title=How George Russell finished second in Bahrain Grand Prix with malfunctioning car |url=https://www.nytimes.com/athletic/6276529/2025/04/14/george-russell-bahrain-grand-prix-mercedes-f1/ |access-date=14 April 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chinchero |first=Roberto |date=14 April 2025 |title=Russell moves closer to new Mercedes F1 contract |url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-moves-closer-to-new-mercedes-f1-contract/10713402/ |access-date=14 April 2025 |website=Autosport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Mitchell-Malm |first1=Scott |last2=Straw |first2=Edd |last3=Noble |first3=Jon |date=14 April 2025 |title=Everything we learned at F1's Bahrain Grand Prix |url=https://www.the-race.com/formula-1/everything-we-learned-2025-f1-bahrain-grand-prix/ |access-date=14 April 2025 |website=The Race |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=14 April 2025 |title=Monday Morning Debrief: How George Russell held onto a brilliant P2 in Bahrain – despite car failures, tyre woes and a charging Lando Norris on his tail |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/monday-morning-debrief-how-russell-held-onto-a-brilliant-p2-in-bahrain.DLYkcuH5nFYLyQxogtNQe |access-date=14 April 2025 |website=Formula One |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=13 April 2025 |title=McLaren's Oscar Piastri surges to dominant victory at Bahrain F1 GP |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/13/mclarens-oscar-piastri-surges-to-dominant-victory-at-bahrain-f1-gp |access-date=14 April 2025 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref> Mercedes het gesukkel met oorverhitting van bande en het tot vyfde en sesde plekke in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Djeddah]] teruggesak.<ref>{{Cite news |last=Selleck |first=Emily |date=20 April 2025 |title=Wolff laments "worst performance of the season" for Mercedes in Jeddah |url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428134159/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/ |archive-date=28 April 2025 |access-date=4 May 2025 |work=Autosport |language=en |url-status=live }}</ref> By Miami is Russell vir die eerste keer deur Antonelli uitoorlê,<ref>{{Cite web |last=Chiu |first=Nigel |date=4 May 2025 |title=Miami Grand Prix: Will rain spoil Lando Norris' bid to beat Max Verstappen and take championship lead from Oscar Piastri? |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13360605/miami-grand-prix-will-rain-spoil-lando-norris-bid-to-beat-max-verstappen-and-take-championship-lead-from-oscar-piastri |access-date=4 May 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> voordat 'n onkonvensionele besluit om die Grand Prix op harde bande te begin, beloon is met 'n byna gratis kuipestop onder virtuele veiligheidsmotortoestande, wat hom gehelp het om derde te eindig.<ref>{{Cite web |last=Khorounzhiy |first=Valentin |date=4 May 2025 |title=McLaren destroys F1 rivals in Miami GP as Piastri wins again |url=https://www.the-race.com/formula-1/mclaren-destroys-f1-rivals-in-miami-gp-as-oscar-piastri-wins-again/ |access-date=4 May 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> Mercedes het begin om groot opgraderings tydens die Imola-Monaco-Barcelona-driebeen-wedrenne te toets,<ref>{{Cite web |last1=Mitchell-Malm |first1=Scott |last2=Noble |first2=Jon |date=16 May 2025 |title=Mercedes' first big update of 2025 revealed |url=https://www.the-race.com/formula-1/mercedes-imola-f1-package-after-lacking-enormous-or-sexy-upgrades/ |access-date=19 May 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> maar die span het oor die algemeen nie die spoed gehad om vir oorwinnings mee te ding nie. Die Mercedes W16 se nuwe vering was besonder enigmaties: bekendgestel by Imola, is dit ná een middelmatige wedren onttrek. Die span het dit drie rondes later in Montreal weer bekendgestel,<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jon |date=12 June 2025 |title=Mercedes reverts to new suspension it parked after its debut |url=https://www.the-race.com/formula-1/mercedes-reverts-to-new-suspension-it-parked-after-its-debut/ |access-date=5 August 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> en Russell het die wedren van begin tot einde beheer en sy eerste Formule Een -driekuns behaal (voorwegspring inneem, wen en die vinnigste rondte aangeteken).<ref>{{Cite web |date=15 June 2025 |title=Russell wins in Montreal as Mercedes rule the roost |url=https://press.pirelli.com/russell-wins-in-montreal-as-mercedes-rule-the-roost/ |access-date=17 June 2025 |website=Pirelli |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 June 2025 |title=Antonelli: F1 podium 'better than I imagined' |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/45520301/antonelli-f1-podium-better-imagined |access-date=17 June 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Die verbetering het egter vinnig vervaag, en by [[2025 Belgiese Grand Prix|Spa-Francorchamps]] het Russell opgemerk dat die temperamentvolle W16 selfs in relatief gunstige toestande gesukkel het.<ref>{{Cite web |last=Mee |first=Lydia |date=27 July 2025 |title=George Russell to hold &quot;big meeting&quot; with Mercedes over F1 performance drop |url=https://www.motorsport.com/f1/news/george-russell-to-hold-big-meeting-with-mercedes-over-f1-performance-drop/10745965/ |access-date=28 July 2025 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref> Mercedes het een rondte later in [[2025 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] na die vorige vering teruggekeer,<ref>{{Cite web |last1=Suttill |first1=Josh |last2=Straw |first2=Edd |date=31 July 2025 |title=Mercedes makes another spec U-turn to stop F1 form tailspin |url=https://www.the-race.com/formula-1/mercedes-rear-suspension-upgrade-dropped-second-time-russell-antonelli/ |access-date=5 August 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> en Russell het 'n podiumplek behaal nadat hy [[Charles Leclerc]], wie se motor dramaties verswak het, agternagesit het.<ref>{{Cite news |last1=Smith |first1=Luke |last2=Coleman |first2=Madeline |date=3 August 2025 |title=Hungarian Grand Prix: Norris wins a thriller over Piastri, Leclerc's victory evaporates |url=https://www.nytimes.com/athletic/6533166/2025/08/03/hungarian-grand-prix-2025-result-lando-norris-mclaren-charles-leclerc/ |access-date=5 August 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Afgesien van hierdie twee podiumplekke, was Russell se naasbeste einde 'n chaotiese vierde plek in Barcelona waar hy vierde gekwalifiseer het, twee plekke aan die begin verloor het, Lewis Hamilton ondersny het, die vierde geplaasde Max Verstappen in die laaste rondtes verbygesteek het na 'n veiligheidsmotor-herbegin, en teen die einde van die wedren deur Verstappen getref is, waaroor die Nederlander sy spyt uitgespreek het.<ref>{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=1 June 2025 |title=George Russell: Disqualify Max Verstappen for 'deliberate' crash |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/06/01/max-verstappen-vs-george-russell-crash-breakdown/ |access-date=1 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jon |date=2 June 2025 |title=Verstappen concedes Russell clash shouldn't have happened |url=https://www.the-race.com/formula-1/verstappen-says-russell-f1-spanish-gp-clash-should-not-happen/ |access-date=2 June 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> Verstappen het 'n tydstraf ontvang vir die tref van Russell, wat hom nege kampioenskapspunte gekos het. Ironies genoeg, na 'n laatseisoen-terugveg, het Verstappen die grootste deel van die gaping met Lando Norris in die Bestuurderskampioenskap verklein, maar die titel met twee punte verloor.<ref name=":50" /> Na die somerpouse het Russell vyfde by [[2025 Italiaanse Grand Prix|Monza]] geëindig.<ref>{{Cite news |last1=Smith |first1=Luke |last2=Coleman |first2=Madeline |date=7 September 2025 |title=Italian GP: Verstappen sets new F1 record as McLaren orders spark late drama |url=https://www.nytimes.com/athletic/6607857/2025/09/07/f1-italian-gp-recap-max-verstappen-win-oscar-piastri-lando-norris/ |access-date=21 September 2025 |work=The New York Times |language=en|issn=0362-4331}}</ref> Hy het toe sy sewende podiumplek van die seisoen in [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Bakoe]] behaal met 'n tweede plek, nadat hy die hele naweek met 'n lugweginfeksie gesukkel het.<ref>{{Cite web |last1=Bailey |first1=Michael |last2=Smith |first2=Luke |date=21 September 2025 |title=How Max Verstappen won F1's 2025 Azerbaijan Grand Prix after Oscar Piastri's Lap 1 crash |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-azerbaijan-gp-live-updates-race-times-results/KgUScRQtq1Tp/ |access-date=21 September 2025 |website=The Athletic |language=en}}</ref> Die volgende rondte in [[2025 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] het Russell kommentators verras deur die voorste wegspringplek met 0.182 sekondes te neem op 'n baan waar Mercedes nie verwag is om mededingend te wees nie.<ref name=":46">{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=5 October 2025 |title=What sank Verstappen and Norris's Singapore GP win chances |url=https://www.the-race.com/formula-1/max-verstappen-neutralised-george-russell-biggest-threat/ |access-date=5 October 2025 |website=The Race |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=4 October 2025 |title=Russell claims stunning Singapore pole |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cqlzxdr01yeo |access-date=5 October 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cozens |first=Jack |date=4 October 2025 |title=Russell takes shock Mercedes pole at Singapore GP |url=https://www.the-race.com/formula-1/russell-takes-singapore-gp-pole-verstappen-angered-by-norris/ |access-date=5 October 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> Nadat Verstappen (wat tweede weggespring het) onsuksesvol op gebruikte sagte bande aan die begin gedobbel het, het Russell 'n groot voorsprong gekry en na die oorwinning gesnel.<ref name=":46" /> Na die oorwinning het Mercedes aangekondig dat Russell weer vir die 2026-seisoen geteken het;<ref name=":49" /> hulle het die ooreenkoms later tot 2027 verleng.<ref>{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=26 October 2025 |title=What happened when I played padel with George Russell |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/10/26/george-russell-interview-verstappen-padel-mercedes-2026-f1/ |access-date=26 October 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><ref name=":54">{{Cite news |last=Chinchero |first=Roberto |date=4 July 2026 |title=George Russell and Lewis Hamilton contract renewals reveal the Max Verstappen-McLaren rumours to be nonsense |url=https://www.motorsport.com/f1/news/george-russell-and-lewis-hamilton-contract-renewals-reveal-the-max-verstappen-mclaren-rumours-to-be/10836161/ |access-date=5 July 2026 |work=Motorsport.com |language=en|last2=Codling|first2=Stuart}}</ref> Russell het vierde in die Bestuurderskampioenskap geëindig met 319 punte, 169 voor Antonelli.<ref>{{Cite web |title=2025 Drivers' Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/drivers |access-date=2025-12-08 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Mercedes het teruggekeer na tweede plek in die Bestuurderskampioenskap.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=2025-12-07 |title=Lando Norris wins Formula 1 world title for first time in Abu Dhabi GP decider to pip Max Verstappen to 2025 crown |url=https://www.skysports.com/f1/news/12040/13480428/lando-norris-wins-formula-1-world-title-for-first-time-in-abu-dhabi-gp-decider-to-pip-max-verstappen-to-crown |access-date=2025-12-08 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> Die span het glo sy salaris tot £30 miljoen/jaar verhoog, wat hom die derde hoogsbetaalde bestuurder in Formule Een na Verstappen en Hamilton maak.<ref name=":49">{{Cite web |last=Jackson |first=Kieran |date=15 October 2025 |title=Inside Russell's new Mercedes deal – and why Brit is now poised for F1 title charge |url=https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-f1-mercedes-contract-salary-antonelli-b2845889.html |access-date=21 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> Aan die einde van die seisoen het [[Autosport]],<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=Autosport Top 50 of 2025: #2 George Russell |url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2025-2-george-russell/10785440/ |access-date=2025-12-20 |website=[[Autosport]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-19 |title=Top 50 Drivers of 2025 |url=https://www.autosport.com/topic/top-50-drivers-of-2025/2805/?brid=1rmfyYYDbBHnezh5ks7Kmw |access-date=2025-12-20 |website=[[Autosport]] |language=en}}</ref> [[The Daily Telegraph]], ''The Race'', en ''The Athletic'' Russell as die tweede beste jaer in motorsport aangewys, in elke geval agter Verstappen en voor titelwenner Norris.<ref>{{Cite news |last=Slater |first=Luke |date=2025-12-08 |title=F1 driver ratings: Norris misses out on top spot as Hamilton beaten by three rookies |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/12/08/driver-ratings-max-verstappen-lewis-hamilton-lando-norris/ |access-date=2025-12-20 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><ref name=":51">{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Every 2025 F1 driver ranked from worst to best |url=https://www.the-race.com/formula-1/every-2025-f1-driver-ranked-from-worst-to-best/ |access-date=2025-12-20 |website=The Race |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Smith |first1=Luke |last2=Coleman |first2=Madeline |date=2025-12-24 |title=F1's top 10 drivers of 2025: Verstappen shows his rivals 'who's boss' once again |url=https://www.nytimes.com/athletic/6897591/2025/12/24/formula-1-f1-top-10-drivers-2025-verstappen-norris-piastri/ |access-date=2025-12-31 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Spencer |first=Ed |date=2025-12-19 |title=F1: The Class of 2025 End-of-Season Rankings (5–1) |url=https://www.autoevolution.com/news/f1-the-class-of-2025-end-of-season-rankings-51-262908.html |access-date=2025-12-20 |website=autoevolution |language=en}}</ref> In Formule Een se amptelike meningspeilings het die spanhoofde hom vierde geplaas en die jaers hom derde.<ref>{{Cite web |last=Barretto |first=Lawrence |date=2025-12-30 |title=The top 10 drivers of 2025 – as chosen by the drivers |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-top-10-f1-drivers-of-2025-as-chosen-by-the-drivers.0quz9TQPmSNBITUwz64d9 |access-date=2025-12-31 |website=Formula One |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barretto |first=Lawrence |date=2025-12-24 |title=The F1 team bosses choose their top 10 drivers of 2025 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-f1-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2025.30ev5TbzHuK6hnaiv9k7KI |access-date=2025-12-29 |website=Formula One |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-09 |title=2025 F1 drivers ranked: Who had the best season? |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2025-f1-drivers-ranked-who-had-the-best-season/ |access-date=2025-12-20 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Die span se fokus het na 2026 verskuif,<ref>{{Cite web |last1=Vinel |first1=Ben |last2=Faturos |first2=Federico |date=2025-12-07 |title="Overtakes in obscure locations" predicted for F1 2026 with post-DRS cars |url=https://www.motorsport.com/f1/news/overtakes-in-obscure-locations-predicted-for-f1-2026-with-post-drs-cars/10774342/ |access-date=2025-12-08 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref> en Russell het een podiumplek in die laaste ses wedrenne in [[2025 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]] behaal, waar hy probleme met die stuur en sy bande hanteer het. Dit was sy loopbaanbeste negende podiumplek van die seisoen.<ref>{{Cite web |last=Curtis |first=Charles |title=Why McLaren was disqualified from F1 Las Vegas Grand Prix |url=https://ftw.usatoday.com/story/sports/2025/11/23/mclaren-disqualified-f1-las-vegas-grand-prix/87432493007/ |access-date=2025-11-23 |website=For The Win |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-23 |title=George Russell explains dramatic late-race pace concern |url=https://racingnews365.com/george-russell-explains-dramatic-late-race-pace-concern |access-date=2025-11-23 |website=RacingNews365 |language=en}}</ref> == Bestuurstyl == Oor die algemeen verkies Russell gladde insette, motorbeheer en die gebruik van die hele breedte van die baan om 'n draai te verlaat.<ref name=":52">{{Cite web |last=Morrison |first=Mac |date=2026-03-05 |title=Exclusive: Mercedes F1 Star George Russell on How You Can Become a Better Driver, Sims, and More |url=https://www.motortrend.com/features/exclusive-interview-mercedes-f1-driver-george-russell |access-date=2026-03-23 |website=MotorTrend |language=en}}</ref> Hy is spesifiek bekend vir die beheer van motors wat onstabiel is wanneer hulle draaie binnegaan.<ref>{{Cite web |last=Anderson |first=Ben |date=16 December 2022 |title=Which current F1 drivers can drive around a car's problems? |url=https://www.the-race.com/formula-1/which-current-f1-drivers-can-drive-around-a-cars-problems/ |access-date=20 December 2024 |website=The Race |language=en}}</ref> [[Jolyon Palmer]] merk op dat Russell besonder wye draaie neem om soveel spoed as moontlik te genereer, en het gesê dat Russell se presiese motorbeheer hom toelaat om riskante draaie te oorleef.<ref name=":23">{{Cite web |title=How Russell pushes the limits in high speed corners {{!}} Racing ID |url=https://www.formula1.com/en/video/how-russell-pushes-the-limits-in-high-speed-corners-racing-id.1790170576769102317 |access-date=20 December 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Russell se styl verkies hoëgreep-bane en hoë- afwaartse-drukmotors.<ref name=":55">{{Cite web |last=Straw |first=Edd |date=2026-06-10 |title=How Russell's driving style is feeding into 2026 struggles |url=https://www.the-race.com/formula-1/george-russell-driving-style-f1-2026-struggles-kimi-antonelli/ |access-date=2026-07-05 |website=The Race |language=en}}</ref> Russell se wedrenne is beskryf as "analities" en "situasioneel",<ref>{{Cite web |last=Bishop |first=Matt |date=2026-02-24 |title=Matt Bishop: 'I'm backing Russell to beat Verstappen in bitter 2026 F1 title duel' |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/matt-bishop-im-backing-russell-to-beat-verstappen-in-bitter-2026-f1-title-duel/ |access-date=2026-03-23 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> en hy pas sy bestuur aan by die baan- en motortoestande.<ref name=":52" /> Nadat Mercedes Russell se bevordering van Williams na die senior span aangekondig het, het Williams se Dave Robson sy bestuurder se aanpasbaarheid beklemtoon.<ref name=":31">{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |date=16 December 2021 |title=Autosport 2021 Top 50: #12 George Russell |url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-2021-top-50-12-george-russell/6885283/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217092435/https://www.autosport.com/general/news/autosport-2021-top-50-12-george-russell/6885283/ |archive-date=17 December 2021 |access-date=5 March 2025 |work=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en |url-status=live }}</ref> In sy junior en vroeë loopbaan is Russell se gladde bestuurstyl vergelyk met dié van [[Jenson Button]].<ref name=":19">{{Cite web |last=Allen |first=Peter |date=28 November 2018 |title=How George Russell developed to become Williams' ideal driver |url=https://formulascout.com/how-george-russell-developed-to-become-williams-ideal-driver/46493 |access-date=20 December 2024 |website=Formula Scout |language=en-US}}</ref> Robson het egter voorgestel dat Russell 'n balans tussen Button en Lewis Hamilton wou vind.<ref name=":31" /> Sedert hy by Mercedes aangesluit het, het Russell sy bestuursvermoë aangepas om meer aggressiewe en direkte V-vormige benaderings in draaie te neem, wat vergelyk kan word met [[Mika Häkkinen]].<ref>{{Cite news |last1=Chandhok |first1=Karun |last2=Kalinauckas |first2=Alex |date=26 January 2024 |title=The driving style secrets of F1's current stars |url=https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301050256/https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/ |archive-date=1 March 2024 |access-date=20 December 2024 |work=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=7Ww0ESV3Z1A |title=The Secret To George Russell's Smooth Driving Style |date=10 August 2024 |last=((F1Unchained)) |access-date=20 December 2024 |via=YouTube}}</ref> Tog het Russell, in vergelyking met sy voormalige spanmaat Lewis Hamilton, vroeër gerem, later gedraai en "meer spoed deur die draai en daaruit gedra".<ref name=":21">{{Cite web |last=Mitchell-Malm |first=Scott |date=16 August 2024 |title=What Hamilton hates about driving F1's current cars |url=https://www.the-race.com/formula-1/lewis-hamilton-f1-ground-effect-cars-driving-style-clash/ |access-date=20 December 2024 |website=The Race |language=en}}</ref> Gedurende die 2024-seisoen het die media berig dat Russell se styl dalk beter pas by die grondeffekmotors wat F1 destyds gebruik het as Hamilton s'n.<ref name=":21" /><ref name=":22">{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=19 December 2024 |title=Revealed: Why 2024 Mercedes sapped Lewis Hamilton's pace |url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/february-2025/10/revealed-why-2024-mercedes-sapped-lewis-hamiltons-pace/ |access-date=20 December 2024 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Mark Hughes het bygevoeg dat Mercedes se suksesvolle opgraderings in die middel van die seisoen hierdie F1-wye tendens beklemtoon het.<ref name=":22" /> Aan die ander kant het ''The Race'' voorgestel dat die 2026-regulasieverandering Russell benadeel het deur die klem op afwaartse druk te verminder.<ref name=":55" /> Alhoewel Russell konsekwentheid tydens sy eerste seisoen by Mercedes bevoordeel het, het hy in die daaropvolgende seisoene groter risiko's begin neem en verskeie hoëprofiel-foute gemaak, veral tydens die 2024 Kanadese Grand Prix, waar Motor Sport gedink het hy het Mercedes se eerste regte kans op ’n oorwinning sedert 2022 verknog.<ref name=":14">{{Cite web |last=Kisby |first=Cambridge |date=13 June 2024 |title=Does George Russell make too many mistakes? |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/opinions/does-george-russell-make-too-many-mistakes/ |access-date=24 November 2024 |website=Motor Sport Magazine}}</ref> Na hierdie wedren het Russell erken dat hy "moet die risiko/beloning [verhouding] van hoe hard ek ry, bietjie afskakel," maar verduidelik dat "ek sou liewer elke wedren P6 klaarmaak en twee oorwinnings hê as om elke wedren P5, P4, P3 te eindig en nie die wedren te wen nie."<ref>{{Cite web |last=Kalinauckas |first=Alex |date=3 July 2024 |title=Russell Hits Back at 'Mistakes Under Pressure' F1 Critics |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-hits-back-at-mistakes-under-pressure-f1-critics/10630711/ |access-date=24 November 2024 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het later daardie seisoen twee oorwinnings behaal. Sy 2025-seisoen is geprys vir sy konsekwentheid, met ''The Race'' wat opgemerk het dat Russell "die enigste bestuurder was wat in 2025 minder groot foute gemaak het as [Max] Verstappen." == Kwalifisering == Regdeur sy loopbaan is Russell deurgaans geprys vir sy kwalifiserende pas. By Williams het die Brit verskeie kere met 'n onindrukwekkende motor onverwags hoë posisies op die rooster behaal,<ref>{{Cite news |last=Austin |first=Dan |date=18 December 2021 |title=Formula 1 driver power rankings for 2021 after Max Verstappen beats Lewis Hamilton |url=https://www.the-independent.com/f1/f1-driver-ratings-power-ranking-2021-b1978702.html |access-date=5 March 2025 |work=The Independent}}</ref> veral in [[2021 Belgiese Grand Prix|Spa 2021]] (tweede) en [[2021 Russiese Grand Prix|Sochi 2021]] (derde).<ref>{{Cite web |date=2 September 2021 |title=Latifi says 'impressive' Russell's Mr Saturday tag is misleading, as Leclerc backs Briton for Mercedes seat {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/latifi-says-impressive-russells-mr-saturday-tag-is-misleading-as-leclerc.6WpGAz9hoorCwF3fhHvVnN |access-date=24 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref><ref>{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=27 September 2021 |title=10 things we learned from F1's 2021 Russian Grand Prix |url=https://www.motorsport.com/f1/news/10-things-we-learned-from-f1s-2021-russian-grand-prix/6677198/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919012620/https://www.motorsport.com/f1/news/10-things-we-learned-from-f1s-2021-russian-grand-prix/6677198/ |archive-date=19 September 2024 |access-date=5 March 2025 |work=Motorsport.com |language=en |url-status=live }}</ref> Hy het spanmaats [[Robert Kubica]] en [[Nicholas Latifi]] 57 uit 59 keer getroef.<ref>{{Cite web |last=Haldenby |first=Nicky |date=31 December 2021 |title=Nicholas Latifi's 2021 F1 season in statistics - Lights Out ●●●●● |url=https://www.lightsoutblog.com/nicholas-latifis-2021-f1-season-in-statistics/ |access-date=24 November 2024 |website=www.lightsoutblog.com}}</ref> Russell het die bynaam '''"Mnr. Saterdag"''' verkry vir sy kwalifiserende prestasies by Williams,<ref name=":30">{{Cite web |last=Clancy |first=Rebecca |date=7 September 2021 |title=George Russell: Lewis Hamilton's new team-mate is confident, popular and known as 'Mr Saturday' |url=https://www.thetimes.com/article/george-russell-is-confident-popular-and-known-as-mr-saturday-fzlt6mlpl |access-date=5 March 2025 |website=The Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 June 2021 |title=P11 'so satisfying' says Russell as Williams impress in Styria qualifying on hunt for first points {{!}} Formula 1 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p11-so-satisfying-says-russell-as-williams-impress-in-styria-qualifying-on.4yc85RSLWKA7D9AL6b05Zu |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref name=":29" /> hoewel hy die bynaam afgeskaal het en verduidelik het dat die doel is om op Sondag te wen.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 March 2022 |title=Formula 1 Driver George Russell Replies to Fans on the Internet |url=https://www.gq.com/video/watch/gq-sports-actually-me-george-russell-hype-cover |access-date=24 November 2024 |website=GQ}}</ref> By Mercedes het Russell die enigste spanmaat in Lewis Hamilton se loopbaan geword (Hamilton was Formule Een se leier van alle tye in voorste wegspringposisies) wat hom kop-aan-kop geklop het gedurende hul tyd as spanmaats (39–29).<ref name=":15">{{Cite web |last=McDonagh |first=Connor |date=7 December 2024 |title=George Russell joins exclusive club with qualifying triumph over Lewis Hamilton |url=https://www.crash.net/f1/news/1061372/1/george-russell-joins-exclusive-club-qualifying-triumph-over-lewis-hamilton |access-date=9 December 2024 |website=www.crash.net}}</ref> Alhoewel Hamilton Russell met 13–9 in hul eerste seisoen saam uitoorlê het, het Russell in 2023 gelykop getrek en Hamilton in 2024 met 19–5 geklop, en een van slegs twee spanmaats geword (die ander is die 2016-wêreldkampioen [[Nico Rosberg]]) wat hom in 'n enkele seisoen uitoorlê het.<ref>{{Cite web |date=31 December 2024 |title=F1: Final 2024 team-mate qualifying and race head-to-head scores featuring Lewis Hamilton vs George Russell and more |url=https://www.skysports.com/f1/news/12028/13274967/f1-final-2024-team-mate-qualifying-and-race-head-to-head-scores-featuring-lewis-hamilton-vs-george-russell-and-more |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> ==Renvaardigheid== Volgens Karun Chandhok is Russell "oor die algemeen een van die skoonste renjaers" in F1.<ref>{{Cite web |last=Chandhok |first=Karun |date=29 April 2023 |title="I understand why Max was upset..." |url=https://x.com/karunchandhok/status/1652327537291190278 |access-date=24 November 2024 |website=Twitter}}</ref> Verskeie jaers het Russell se skoon renprestasie op die baan opgemerk, insluitend spanmaats Lewis Hamilton<ref>{{Cite web |date=28 October 2024 |title='Neither of us are silly' says Hamilton after Russell battle |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/neither-of-us-are-silly-says-hamilton-as-he-bests-russell-in-mercedes-mexico.21dukBtjffXIAdbTxXkWTy |access-date=5 December 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> en [[Sebastian Vettel]].<ref>{{Cite web |last=Gale |first=Ewan |date=25 October 2021 |title=Vettel praises "fair" Russell racecraft after points return |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/71325/vettel-praises-fair-russell-racecraft-after-points-return/ |access-date=24 November 2024 |website=GPfans}}</ref> Daarbenewens het Russell tydens die [[2022 Britse Grand Prix]] uit sy motor gespring om [[Zhou Guanyu]] te help na 'n groot ongeluk in die eerste rondte, al het dit sy eie uittrede uit die wedren veroorsaak.<ref>{{Cite web |date=4 July 2022 |title='I wanted to see if I could help' – Russell on his post-Zhou crash reaction, and why he was frustrated not to take the restart |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-wanted-to-see-if-i-could-help-russell-on-his-brave-post-zhou-crash.1W0qQ5zoChzwYaIpcbhWG2.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220704115526/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-wanted-to-see-if-i-could-help-russell-on-his-brave-post-zhou-crash.1W0qQ5zoChzwYaIpcbhWG2.html |archive-date=4 July 2022 |access-date=4 July 2022 |website=Formula1}}</ref> (Die ongeluk het plaasgevind nadat [[Pierre Gasly]] en Russell aan die begin van die wedren gebots het en Russell teen Zhou gestamp het.<ref>{{Cite news |last=Benson |first=Andrew |date=3 July 2022 |title=British Grand Prix: George Russell says Formula 1 needs to learn from Zhou Guanyu crash |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/62031509 |access-date=5 March 2025 |work=BBC Sport |language=en}}</ref>) Nadat Russell egter Charles Leclerc se verdedigingstaktieke tydens die [[2023 Britse Grand Prix]] bevraagteken het, het Ferrari-spanhoof [[Frédéric Vasseur]] opgemerk dat Russell soortgelyke taktieke gebruik het om sy posisie in vorige wedrenne te verdedig, en verduidelik dat "dis die lewe" in Formule Een.<ref>{{Cite web |date=10 July 2023 |title=Ferrari boss hits back at George Russell over Charles Leclerc criticism |url=https://metro.co.uk/2023/07/10/f1-george-russell-called-out-after-slamming-charles-leclerc-at-british-gp-19100260/ |access-date=5 March 2025 |website=Metro |language=en}}</ref> Russell se renvaardighede het kritiek ontlok, aangesien Russell nie altyd hoë plasings op die rooster in goeie uitslae kon omskakel nie. As 'n nuweling is Russell geteister deur swak wegspringe; daardie jaar het hy "11 keer rondte twee agter spanmaat Robert Kubica begin ten spyte van sy kwalifiserende superioriteit."<ref name=":7">{{Cite web |last=Straw |first=Edd |date=7 September 2021 |title=Is Mercedes swapping one 'Mr Saturday' for another? |url=https://www.the-race.com/formula-1/is-mercedes-swapping-one-mr-saturday-for-another/ |access-date=24 November 2024 |website=The Race}}</ref> Verder het dit Russell twee en 'n half seisoene geneem om sy eerste punte by Williams aan te teken. ''The Race'' het geantwoord dat Russell se probleme op die rendag by Williams hoofsaaklik die motor se skuld was, en het geredeneer dat Russell se sterk roosterplasings by Williams "in 'n voortdurende stryd teen regressie na die gemiddelde" was, en dit was "onvermydelik dat sy Sondag-uitslae minder indrukwekkend sou wees".<ref name=":7" /> Gedurende Russell se jare by Williams het [[Fernando Alonso]] gesê dat Russell oor groot natuurlike spoed beskik wat "my elke naweek verras".<ref name=":29" /> Na Russell se tweede plek by die [[2025 Bahreinse Grand Prix]], het Peter Windsor Russell se ren "een van die bestes wat ek in 'n lang tyd gesien het" genoem, en sy bandbestuur geprys (Russell het 'n stel gebruikte sagte bande vir meer as twintig rondtes beskerm), onmiddellike aanpassings aan verskeie meganiese probleme, en verdedigende posisionering teen die derde geplaasde [[Lando Norris]], wat die vinniger motor en die bandvoordeel aan die einde van die wedren gehad het.<ref name=":29" /> Russell se bandbestuur is afwisselend geprys en gekritiseer. Hy is geprys vir sy bandbestuur by Williams.<ref name=":7" /> Nadat hy by Mercedes aangesluit het, het hy sy bande verskeie kere te veel gestrek, wat tot teleurstellende resultate bygedra het.<ref>{{Cite web |last=Anderson |first=Ben |date=17 June 2024 |title=Is Russell too limited to become Mercedes' F1 team leader? |url=https://www.the-race.com/formula-1/is-george-russell-too-error-prone-to-lead-mercedes/ |access-date=24 November 2024 |website=The Race}}</ref> Sy bandbestuur het hernude lof ontvang gedurende die 2024-seisoen, na sterk vertonings by [[2024 Belgiese Grand Prix|Spa]],<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=29 July 2024 |title=Were Russell's Worn Tyres the Cause of His Spa F1 Disqualification? |url=https://www.motorsport.com/f1/news/were-russells-worn-tyres-the-cause-of-his-spa-f1-disqualification/10640095/ |access-date=24 November 2024 |website=Motorsport.com}}</ref> [[2024 Verenigde State Grand Prix|Austin]],<ref>{{Cite web |last=Szabo |first=Balazs |date=21 October 2024 |title=Mercedes takes delight in encouraging tyre management after tough Austin weekend |url=https://www.f1technical.net/news/25665 |access-date=24 November 2024 |website=www.f1technical.net}}</ref> en [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=dQqfkALAwvQ |title=2024 F1 Monaco GP analysis by Peter Windsor |date=26 May 2024 |last=Peter Windsor |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (8:30-8:33)</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Force India|Sahara Force India]] | Force India VJM10 | [[Mercedes-AMG]] M08 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br />{{0}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br />{{0}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />{{0}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />{{0}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />{{0}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{0}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br />{{0}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />{{0}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />{{0}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br />{{0}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />{{0}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />{{0}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{0}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br />{{0}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br />{{0}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br />{{0}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />{{0}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br />{{0}} |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /><small>Toets</small> |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>Toets</small> | | | | |style="background:#efefef"| '''–''' |style="background:#efefef"| '''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Williams F1|ROKiT Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW42]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M10 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43]] |rowspan=2|[[Mercedes-AMG]] F1 M11 EQ Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />18 |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />12 | |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />15 | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''18''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | <small>Mercedes-AMG F1 W11 EQ</small> | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />9{{Pictogram snelste ronde}} | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43B]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /><small>17</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /><small>11</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /><small>12</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>8</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /><small>2</small>‡ |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /><small>17</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /><small>15</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>17</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''16''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W13 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''1'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''275''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W14 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />^'''4'''8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />16† |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''8'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''175''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17^† |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''1 |bgcolor=efcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=000000 style="color:white"| [[2024 Belgiese Grand Prix|<span style="color: #fff;">BEL</span>]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''6'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''245''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''3'''4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''319''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br />12 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br />^'''4'''2 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />20^† |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''^'''1''' Wenner van die snelwedren. * ^† Uitgeval, maar wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is toegeken in België in 2021 na 'n verkorte wedren weens swaar reën. '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Russell, George}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8tl9aerekvbd5casqg5nbcdr81dqjvo 2976794 2976791 2026-10-08T16:19:59Z Aliwal2012 39067 My internet/wifi het die gees gegee vanmiddag. Ons 2-jarige kon ook nie coco-melon kyk nie! 2976794 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = George Russell | image = George Russell, Silverstone 2021 (51350033659) (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Russell in 2021 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1998|02|15|df=y}} | birth_place = [[King's Lynn]], [[Norfolk]], Engeland | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|GBR}} Brit | Years = | Old Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG Petronas]] | Car number = 63 | Races = {{F1stat|RUS|entries}} ({{F1stat|RUS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|RUS|wins}} | Podiums = {{F1stat|RUS|podiums}} | Points = {{F1stat|RUS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|RUS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|RUS|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 São Paulo Grand Prix]] | Last win = [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 4de (319 punte) }} '''George Russell''' (gebore [[15 Februarie]] [[1998]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] professionele [[Motorsport|motorrenjaer]] wat aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het tot 2021 vir die [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedesspan]] deelgeneem, en in 2022 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG fabriekspan]] aangesluit in die plek van die Finse renjaer [[Valtteri Bottas]], wat na [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] vertrek het. Russell het agt Formule 1-Grands Prix gedurende agt seisoene gewen. == Renloopbaan: Karting == Russell het sy motorsportloopbaan in karting in 2006 begin en in 2009 na die Cadet-klas gevorder. Daardie jaar het hy Britse Kampioen in beide die MSA- en Ope Kampioenskappe geword. In 2010 het hy na die Rotax Mini Max-klas opgeskuif, waar hy Britse Kampioen in die Super One en Formula Kart Stars geword het, terwyl hy ook die Kartmasters Britse Grand Prix gewen het. In 2011 het hy na die KF3-klas opgeskuif, waar hy die SKUSA Supernationals gewen het en kampioen van die CIK-FIA Europese Kampioenskap geword het, 'n titel wat hy in 2012 suksesvol verdedig het. In 2013 het hy 19de in die KF1 CIK-FIA Wêreldkampioenskap geëindig. == Formule Renault == In 2014 het Russell sy debuut in formule-wedrenne gemaak deur in die Formule Renault 2.0 Alpe te ry. Hy was oorspronklik van plan om vir die Prema Powerteam te ry, maar het 'n paar dae voor die begin van die seisoen na Koiranen GP oorgeskakel. Ten spyte daarvan dat hy 'n rennaweek weens siekte gemis het, het hy vierde in die kampioenskap geëindig, met 'n beste resultaat van tweede plek by die Red Bull Ring. Russell het ook in 2014 as gasbestuurder aan twee Eurocup Formule Renault 2.0-rennaweke deelgeneem. By die Moscow Raceway het hy vir Koiranen tot 15de en 22ste plek in die renne gery. Gedurende die laaste rennaweek van die seisoen by Circuito Permanente de Jerez het hy na Tech 1 Racing oorgeskakel en die laaste ren van die seisoen gewen nadat hy vyfde in die eerste ren van die naweek geëindig het. == Formule 4 == In 2014 het Russell ook aan die BRDC Formule 4-kampioenskap deelgeneem, waar hy vir die heersende kampioen Lanan Racing gery het. Hy het twee oorwinnings in die openingsnaweek by Silverstone behaal, en nog twee by Brands Hatch en Oulton Park bygevoeg. By die laaste wedren van die seisoen by die Snetterton Motor Racing Circuit was hy in die stryd om die kampioenskap saam met spanmaat Arjun Maini en HHC Motorsport-jaers Sennan Fielding en Raoul Hyman. Hy het die wedren vanaf die voorste wegspringplek begin en die wedren gewen, met slegs drie punte voor Maini. As prys vir die titel is hy die geleentheid gegee om 'n GP3-motor vir Arden Motorsport by die [[Yas Marina-renbaan]] na die seisoen te toets. In Desember het Russell die jongste wenner ooit van die McLaren Autosport BRDC-toekenning geword, en £100 000 ontvang en die kans om 'n [[McLaren]] Formule 1-motor te toets. == Formule 3 == Russell het sy Formule 3-debuut in 2015 in die Europese Formule 3-kampioenskap vir die Carlin-span gemaak. In die tweede wedren van die eerste wedrennaweek by Silverstone het hy onmiddellik sy eerste wedren in die kampioenskap gewen. Dit was sy enigste oorwinning van die jaar en hy het slegs op die podium by Spa-Francorchamps en die Norisring gestaan. Hy het uiteindelik sesde in die kampioenskap geëindig met 203 punte. Daarbenewens het hy daardie jaar aan die Masters of Formula 3 deelgeneem, waar hy tweede agter [[Antonio Giovinazzi]] geëindig het. In 2016 het Russell teruggekeer na die Europese Formule 3 met die terugkerende HitechGP-span. Hy het twee wedrenne by die Circuit de Pau-Ville en [[Spa-Francorchamps]] gewen en in agt ander wedrenne op die podium geëindig. Dit het hom derde op die puntelys geplaas agter [[Lance Stroll]] en Maximilian Günther met 264 punte. Aan die einde van die seisoen het hy sy debuut in die Macau Grand Prix gemaak, waar hy sewende geëindig het, ook vir Hitech. == Formule 2 == In 2018 het Russell oorbeweeg na Formule 2, waar hy, soos Jack Aitken, sy vennootskap met ART Grand Prix voortgesit het. Hy het altesaam sewe wedrenne gewen by die [[Bakoe-straatrenbaan]], die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], die [[Paul Ricard-renbaan]], die Red Bull Ring, die Autodromo Nazionale Monza, die [[Sochi Autodrom]] en die [[Yas Marina-renbaan]]. Hy was ook in vier ander wedrenne op die podium en is as die klaskampioen in die voorlaaste wedren by Yas Marina gekroon. Met 287 punte was hy 68 punte voor [[Lando Norris]], die nommer twee op die finale ranglys. == Formule 1-loopbaan == In Oktober 2015 het Russell vir die eerste keer 'n Formule Een-motor bestuur toe hy die McLaren MP4-26 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] getoets het as 'n prys vir die wen van die 2014 Autosport BRDC-toekenning.<ref>{{cite web |last=Turner |first=Kevin |date=22 October 2015 |title=McLaren Autosport BRDC Award winner Russell completes prize F1 test |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201150/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-autosport-brdc-award-winner-russell-completes-prize-f1-test-4998645/4998645/ |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=autosport.com}}</ref> Nadat hy by die Mercedes Junior-span aangesluit het, het Mercedes hom meer toetsgeleenthede aangebied. Hy het in April 2017 vir die eerste keer 'n Mercedes bestuur en die 2015 Mercedes W06 by Portimão getoets.<ref name=":36">{{Cite web |date=24 June 2017 |title=Mercedes-AMG Petronas Motorsport – George Russell to test W08 in Budapest |url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523211052/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/george-russell-to-test-w08-in-budapest/ |archive-date=23 May 2019 |access-date=2 August 2017 |website=Mercedes AMG F1}}</ref> Hy het toe formele toetsritte vir Mercedes (2017 en 2018)<ref name=":36" /><ref>{{cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2018 |title=George Russell puts Mercedes on top on final day of Hungaroring test |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201148/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/24255335/george-russell-puts-mercedes-top-final-day-hungaroring-test |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=espn.co.uk}}</ref> en [[Force India]]-Mercedes (2018) onderneem.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=11 December 2018 |title=F1 Testing: Max Verstappen sets Barcelona pace for Red Bull |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11372420/f1-testing-max-verstappen-sets-pace-mercedes-light-up-barcelona |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> === Force Indiaspan === Russell het sy Grand Prix-naweekdebuut aan die einde van die 2017-seisoen gemaak, waar hy vir Force India bestuur het tydens vrye oefening by die [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse]] en die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]].<ref>[https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/360714/russell-krijgt-kans-bij-force-india-in-brazilie-en-abu-dhabi/ Russell rijdt in 2017 bij Force India tijdens vrije trainingen van de GP van Brazilië en Abu Dhabi]</ref><ref>{{Cite news |date=7 November 2017 |title=British driver George Russell to debut for Force India in Brazilian Grand Prix practice |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405042636/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/41907080 |archive-date=5 April 2019 |access-date=8 November 2017 |work=BBC Sport}}</ref> Mercedes het hom in 2018 tot eerstespan-reserwebestuurder bevorder.<ref>{{cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=22 February 2018 |title=Wehrlein, Russell to split Mercedes F1 reserve duties in 2018 |url=https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114201149/https://www.crash.net/f1/news/889928/1/wehrlein-russell-split-mercedes-f1-reserve-duties-2018 |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=crash.net}}</ref> === Williams (2019–2021) === In Oktober 2018 het Mercedes gereël dat Russell sy Formule Een-debuut met enjinkliënt [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-Mercedes]] sou maak.<ref>{{Cite web |title=Williams sign Mercedes junior Russell on multi-year deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133634/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Russell het voorheen aansoek gedoen as 'n Williams-bestuurder nadat hy die 2017 GP3-titel gewen het, maar Williams se Paddy Lowe was onaangeraak deur sy nuwe PowerPoint-aanbieding en Russell het na Formule 2 gevorder.<ref>{{Cite web |last=Hudson |first=Henry |date=10 August 2023 |title=Leclerc, Norris and Russell: rise of F1's 'golden generation' profiled in new bios |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclerc-norris-and-russell-rise-of-f1s-golden-generation-profiled-in-new-bios/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Russell het 'n driejaarkontrak by Williams geteken,<ref name=":6">{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Russell admits that three years with Williams was 'too long' – but says there was 'no way out' {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-admits-that-three-years-with-williams-was-too-long-there-was-no-way.784NYfK7ijIOTap4tvZ4Yu |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> maar het 'n Mercedes-toetsbestuurder gebly.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=4 December 2019 |title=F1 Testing: George Russell fastest for Mercedes on 2019's final day |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114222625/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11877971/f1-testing-george-russell-fastest-for-mercedes-on-2019s-final-day |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref><ref>{{cite web |date=2 August 2021 |title=Russell to drive for Mercedes in this week's 2022 tyre test in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117191950/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-to-drive-for-mercedes-in-this-weeks-2022-tyre-test-in-hungary.20GgIeVh7gtJT5JJhcUkUR.html |archive-date=17 November 2022 |access-date=17 November 2022 |website=Formula1.com}}</ref> Hy was vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] gepaar met [[Robert Kubica]]<ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Robert Kubica: Polish driver to make F1 comeback with Williams in 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122094105/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46300009 |archive-date=22 November 2018 |access-date=22 November 2018 |work=BBC Sport}}</ref> en toe met [[Nicholas Latifi]] in 2020 en 2021.<ref>{{Cite web |title=Russell and Latifi to stay on at Williams in unchanged 2021 driver line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |access-date=16 July 2020 |website=formula1.com |date=16 July 2020 |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002445/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html |url-status=live}}</ref> Sy eerste verskyning vir Williams was by die 2018 na-seisoentoets by Yas Marina-renbaan, waar hy die FW41 bestuur het.<ref>{{cite web |last=Smith |first=Luke |date=27 November 2018 |title=George Russell pleased with 'very positive' first Williams F1 test |url=https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127161037/https://www.crash.net/f1/news/911329/1/russell-pleased-very-positive-first-williams-f1-test |archive-date=27 November 2018 |accessdate=14 November 2018 |website=crash.net}}</ref> Russell se jare by Williams was moeilik. Mercedes het gehoop dat Williams 'n mededingende motor sou inspan; soos Russell later opgemerk het, het Williams van 2015 tot 2017 niks swakker as vyfde op die vervaardigersrangleer geëindig nie.<ref name=":6" /> Toe Russell egter by Williams aangesluit het, was die span ver agter die res van die veld<ref>{{Cite web |date=March 2019 |title=Russell accepts Williams slowest despite 'big step' |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-williams-slowest/4345758/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsport.com}}</ref> en hulle kon nie 'n motor vervaardig wat betroubaar om punte kon meeding tot 2021, Russell se laaste jaar by die span nie. Die span was in so 'n geldnood dat hulle oorweeg het om Russell na die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] met [[Kevin Magnussen]] te vervang as Magnussen genoeg borggeld kon vind om die span aan die gang te hou.<ref>{{Cite web |last=Gamble |first=Andrew |date=6 November 2021 |title=Williams held talks over axing George Russell before Mercedes move |url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1517363/Williams-George-Russell-Mercedes |access-date=20 September 2024 |website=Express.co.uk}}</ref> In 2018 was Russell die amptelike reserwebestuurder van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]. In 2019 het hy sy Formule 1-rendebuut as jaer by [[Williams F1|Williams]] gemaak.<ref>[https://nl.motorsport.com/f1/news/george-russell-williams-mercedes-2019/3193708/ Russell maakte in 2019 zijn Formule 1-debuut bij Williams]</ref> As gevolg van Russell se lang lopie by Williams, is hy derde op die lys van meeste wedrenne in 'n loopbaan voordat hy punte aangeteken het, met 37. Die Formule Een-spanhoofde het egter sy vertonings gunstiger beskou. In 2020, 'n jaar waarin Russell slegs drie punte kon aanteken en 18de op die punteleer geëindig het,<ref name=":27">{{Cite web |title=2020 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2020/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> het die spanhoofde hom as daardie jaar se sesde beste bestuurder aangewys.<ref>{{Cite web |title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2020 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2020.2z5yo7av41tQC3MrzeFNa3 |access-date=16 October 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Daarbenewens het Russell Williams in 2021 terug na respek gelei, met 16 punte en 'n seldsame podiumplek vir Williams.<ref name=":28">{{Cite web |title=2021 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2021/drivers |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ==== 2019-'20 Nuwelingseisoen en eerste punte ==== [[Lêer:George Russell Mugello 2020, race day.jpg|duimnael|Russell by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy 11de geëindig het.]] In 2019 het Williams gesukkel om goeie vorm te bereik. By Russell se Formule Een-debuut, die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 19de gekwalifiseer en 16de geëindig.<ref>{{Cite web |date=17 March 2019 |title=Australian Grand Prix |url=https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323111815/https://www.williamsf1.com/racing/news/2019/03/australian-grand-prix |archive-date=23 March 2019 |access-date=19 February 2025 |website=[[WilliamsF1| Williams Racing]]}}</ref> Hy het erken dat sy ervaring moeilik was en opgemerk dat die motor "vier sekondes van die pas af was" en dat hy verskeie kere verbygesteek is.<ref name=":25">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=GBqSXuAl3CI |title=Top Drivers on Their First Formula 1 Race {{!}} Lando Norris, George Russell, Ollie Bearman & Alex Albon |date=27 February 2025 |last=High Performance |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (22:05-25:39)</ref> Williams se stadige pas het in die seisoen voortgeduur, en in die meeste wedrenne was [[Robert Kubica|Kubica]] Russell se enigste kompetisie op die baan: Russell het eers in rondte ses, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], voor 'n motor van 'n ander span geëindig. Hy het Kubica ook by al een-en-twintig wedrenne getroef.<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=30 November 2019 |title=F1 2019 qualifying match-ups: Lando Norris finishes ahead at McLaren |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114221440/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11874648/f1-2019-qualifying-match-ups-lando-norris-finishes-ahead-at-mclaren |archive-date=14 November 2022 |accessdate=14 November 2022 |website=skysports.com}}</ref> Russell se beste plek was 11de by die reëngeteisterde [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]], waar Williams 'n opgradering uitgerol het,<ref>{{Cite web |date=1 August 2019 |title=Kubica had 'mixed feelings' after scoring point as he predicts tough weekend in Hungary |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/kubica-had-mixed-feelings-after-scoring-hockenheim-point-as-he-predicts.5uY9VwdUMAYO5aPUYRApgN |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> ses motors het sonder klassifikasie onttrek,<ref>{{Cite web |date=8 August 2019 |title=Russell hails 'best weekend of the year' in Hungary after 'absolute disaster' in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-hails-hungary-best-weekend-of-the-year-after-disaster-of-germany.XTIJ2pBeqo8PKnpX6bzU5 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> en nog twee motors het elk 'n tydstraf na die wedren ontvang.<ref name=":26">{{Cite web |title=What the teams said – Race day in Germany {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/what-the-teams-said-race-day-in-germany-2019.6HeoWvqoqsKvmPTD6tv9ss |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Hy het amper 10de geëindig, maar het onsuksesvol gevra om tydens 'n veiligheidsmotorperiode vir gladde bande by die kuipe aan te doen.<ref>{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=30 July 2019 |title="I think it's slicks, mate": How Russell missed his first chance for points |url=https://www.racefans.net/2019/07/30/i-think-its-slicks-mate-how-russell-missed-his-first-chance-for-points/ |access-date=5 March 2025 |website=RaceFans |language=en}}</ref> In 2023 het Russell opgemerk dat dit die teleurstellendste oomblik van sy loopbaan was. Hy het ook 12de geëindig by die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] nadat 'n laat veiligheidsmotor hom toegelaat het om homself te ontrond, en het helaas punte met 1.668 sekondes misgeloop. Hy het 20ste in die Bestuurderskampioenskap geëindig en geen punte teenoor Kubica se een aangeteken. Russell het later opgemerk dat dit as 'n mededinger vir hom moeilik was om te sien hoe mede-nuwelinge [[Alexander Albon]] en [[Lando Norris]] om punte en podiumplekke meeding nadat hy hulle die vorige jaar in F2 geklop het.<ref name=":25" /> Williams was meer mededingend op die baan in 2020, maar dit het nie op die puntetabel gewys nie, aangesien Williams die hele jaar geen punte aangeteken het nie.<ref>{{Cite web |last=Horton |first=Phillip |date=28 December 2020 |title=Williams' year-on-year gains 'remarkable' – Latifi |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/28/williams-year-on-year-gains-remarkable-latifi/ |access-date=5 March 2025 |website=Motorsport Week |language=en}}</ref> Russell het egter by verskeie geleenthede byna punte aangeteken, soos die [[2020 Stiermarkse Grand Prix]] (hy het 11de begin, maar na 16de geval nadat hy tydens 'n herbeginrondte in die gruis vasgery het)<ref>{{Cite web |date=12 July 2020 |title=Styrian Grand Prix 2020 race report and highlights: Lewis Hamilton eases to Styrian Grand Prix victory over Bottas as Ferraris collide |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-eases-to-styrian-grand-prix-victory-over-bottas-as-ferraris-collide.5PfZ0DxltY7qOrbeVXMLa3 |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title='I messed up' admits George Russell after Lap 4 off in Styrian GP – but says 'slow' Williams was bigger problem {{!}} Formula 1®' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132130/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-messed-up-admits-russell-after-lap-4-off-in-styrian-gp-but-says-slow-car.629eTPbqmQWg0ynbcFjbEk.html |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Formula1.com}}</ref> die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] (het 12de geëindig), die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>{{cite web |date=13 September 2020 |title=Tuscan GP: George Russell denied first Formula 1 points in cruel finish |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918015258/https://www.skysports.com/f1/news/36305/12071330/tuscan-gp-george-russell-denied-first-formula-1-points-in-cruel-finish |archive-date=18 September 2020 |access-date=7 October 2020 |website=skysports.com}}</ref> en die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] (het onder veiligheidsmotortoestande gebots).<ref>{{Cite web|title=Russell: Imola F1 safety car crash the biggest mistake of my career|url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|access-date=18 July 2021|website=Autosport.com|date=2 November 2020|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132136/https://www.autosport.com/f1/news/russell-imola-f1-safety-car-crash-the-biggest-mistake-of-my-career-4977629/4977629/|url-status=live}}</ref> Russell het sy eerste punte by die [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]] aangeteken, na 'n verrassende bevordering na die Mercedes fabriekspan toe Lewis Hamilton positief getoets het vir COVID-19.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|title=Mercedes Confirms George Russell for Sakhir GP|website=Mercedesamgf1.com|access-date=2 December 2020|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202074256/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/2020-sakhir-grand-prix-reserve-driver-announcement/|url-status=live}}</ref> Sy vertoning by Sakhir is wyd geprys deur beide Mercedes en die media.<ref>{{Cite web |last=Brundle |first=Martin |author-link=Martin Brundle |date=8 December 2020 |title=Martin Brundle: Sergio Perez, George Russell and the story of a dramatic Sakhir GP |url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208224618/https://www.skysports.com/f1/news/24096/12154973/martin-brundle-sergio-perez-george-russell-and-the-story-of-a-dramatic-sakhir-gp |archive-date=8 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=Sky Sports}}</ref><ref>{{cite web |last=Cooper |first=Adam |date=8 December 2020 |title=Mercedes impressed by how Russell handled F1 pressure |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615153151/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-impressed-by-how-attacking-russell-handled-pressure/4923546/ |archive-date=15 June 2022 |access-date=11 April 2022 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek net-net misgeloop,<ref>{{Cite web |date=5 December 2020 |title=F1 2020 Sakhir Grand Prix – Full Qualifying Results |url=https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132131/https://www.crash.net/f1/results/949884/1/f1-2020-sakhir-grand-prix-full-qualifying-results |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Crash}}</ref> spanmaat Valtteri Bottas by die eerste draai verbygesteek en die grootste deel van die wedren voorgeloop. Hy was egter gedwing om twee keer agtereenvolgens in die kuipe te stop nadat die Mercedes-kuipespan per ongeluk Bottas se voorbande op sy motor gemonteer het na 'n radiofout.<ref>{{Cite web|title=Mercedes handed €20,000 fine for Russell tyre mix-up in Sakhir Grand Prix |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525200351/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-handed-eur20-000-fine-for-russell-tyre-mix-up-in-sakhir-grand-prix.3PwKTGxftR3C8ACA5DcDKj.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=7 December 2020 |title=George Russell 'gutted' as Mercedes debut Sakhir GP win is 'taken away' |url=https://www.skysports.com/f1/news/36305/12153661/george-russell-gutted-as-mercedes-sakhir-gp-win-is-taken-away |access-date=6 September 2024 |work=Sky Sports}}</ref> Hy het Bottas 'n tweede keer verbygesteek, na die tweede plek herstel en was op pad na die wedrenleier Sergio Pérez toe 'n pap wiel hom weer kuipe toe gedwing met tien rondtes oor.<ref>{{Cite web|title=2020 Sakhir Grand Prix: Late puncture costs Russell podium place|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|access-date=18 July 2021|website=Formula1.com|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718133637/https://www.formula1.com/en/latest/video.2020-sakhir-grand-prix-late-puncture-costs-russell-podium-place.1687521520283184367.html|url-status=live}}</ref> Hy het negende geëindig en twee punte vir die eindstreep en een punt vir die vinnigste rondte behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|title=George Russell: Losing Bahrain F1 victory twice really hurts|website=Motorsport.com|date=6 December 2020 |access-date=8 December 2020|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207020454/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-losing-victory-twice-in-bahrain-really-bloody-hurts/4922790/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Sergio Perez takes sensational maiden win in Sakhir GP as tyre mix-up ruins Russell's charge |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207063434/https://www.formula1.com/en/latest/article.sergio-perez-takes-sensational-maiden-win-in-sakhir-gp-as-tyre-issues-ruin.2TBf7rg5wpgELNALXJLRHV.html |archive-date=7 December 2020 |access-date=8 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref> Hy het later opgemerk dat terwyl "ek dieselfde bestuurder [in Sakhir] was as wat ek voorheen was...ek presies dieselfde bestuurder 'n week later was [toe ek vir Williams gery het tydens die seisoen-einde [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] ] toe ek reeds in K1 uitgeval het."<ref name=":1">{{Cite web |title=Hamilton to make Mercedes return in Abu Dhabi after testing Covid-negative, with Russell heading back to Williams |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html |archive-date=10 December 2020 |access-date=10 December 2020 |website=Formula1.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Whyman |first=Matt |url=https://books.google.com/books?id=1koSEQAAQBAJ |title=Inside Mercedes F1: Life in the Fast Lane |date=12 November 2024 |publisher=Crown |isbn=978-0-593-73564-0 |pages=32 |language=en}}</ref> In Aboe Dhabi het hy 'n spesiale helm gedra om die Williams-familie te vereer, wat die span in Oktober verkoop het.<ref>{{Cite web |date=11 December 2020 |title=Russell to wear Williams tribute helmet for Abu Dhabi GP. |url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211085234/https://www.motorsportweek.com/2020/12/11/russell-to-wear-williams-tribute-helmet-for-abu-dhabi-gp/ |archive-date=11 December 2020 |access-date=18 July 2021 |website=Motorsportweek.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shah |first=Kunal |date=30 October 2020 |title=Sir Frank & Claire Williams Both Leave Roles At Legendary F1 Team |url=https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718132133/https://www.kunalsf1blog.com/frank-claire-williams-leave-team/ |archive-date=18 July 2021 |access-date=18 July 2021 |website=Kunal's F1 Blog}}</ref> Hy het 18de in die Bestuurderskampioenskap geëindig en drie punte aangeteken, alles vir Mercedes. ==== 2021: Nooienspodium ==== Na Russell se sterk vertonings in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]], het Mercedes gekyk na nuwe spanlede vir die 2021-seisoen, maar Williams het geweier om hom van sy kontrak vry te stel.<ref name=":6" /> Daarbenewens het die media gespekuleer dat hy [[Valtteri Bottas]] by Mercedes in 2022 sou vervang sodra hul onderskeie kontrakte verstryk het. Die twee aspirante het by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots, toe Russell homself langs Bottas in rondte 30 bevind het. Hy het probeer om Bottas verby te steek, maar het oor 'n nat kol gery en beheer oor sy motor verloor, wat teen Bottas gebots het en 'n dubbele uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |last=Herbert |first=Danny |date=19 April 2021 |title=Russell and Bottas crash analysis |url=https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122153611/https://drivetribe.com/p/russell-and-bottas-crash-analysis-DUpm07EeT7C8THxciAzozQ |archive-date=22 January 2022 |access-date=18 July 2021 |website=DriveTribe}}</ref> Russell het aanvanklik die voorval op Bottas blameer, na die ongeluk na Bottas geloop en sy helm geklap (Bottas het met 'n middelvinger gereageer), en hom daarvan beskuldig dat hy "probeer het om hulle albei te verongeluk".<ref>{{cite web |date=18 April 2021 |title=George Russell and Valtteri Bottas crash: Drivers blame each other for causing 'dangerous' Imola collision |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418235403/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12279561/george-russell-and-valtteri-bottas-crash-drivers-blame-each-other-for-causing-dangerous-imola-collision |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |website=Sky Sports}}</ref> Russell het egter later sy bewerings teruggetrek en aan Bottas en Williams om verskoning gevra.<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=19 April 2021 |title=Russell apologises to Bottas after Imola incident |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423065857/https://www.motorsport.com/f1/news/russell-apologises-to-bottas-imola-incident/6350886/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=23 April 2021 |website=motorsport.com}}</ref> Mercedes-baas Toto Wolff het erken dat Bottas in die eerste plek nie langs 'n Williams moes gewees het nie, maar het die grootste deel van sy kritiek vir Russell, 'n Mercedes-junior wat pas 'n Mercedes uitgeneem het, gereserveer.<ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=19 April 2021 |title=Toto Wolff rebukes George Russell over Imola F1 crash with Valtteri Bottas |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/19/toto-wolff-george-russell-imola-crash-valtteri-bottas-mercedes-williams-f1 |access-date=16 October 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> Beide bestuurders het probeer om die dispuut, ten minste in die openbaar, af te speel nadat Bottas in 2025 weer by Mercedes aangesluit het.<ref>{{Cite web |last=Medland |first=Chris |date=31 January 2025 |title=Russell sees 2025 as the start of a new career chapter as Mercedes' experienced driver |url=https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |access-date=17 February 2025 |website=RACER |language=en |archive-date=16 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216081015/https://racer.com/2025/01/31/russell-sees-2025-as-the-start-of-a-new-career-chapter-as-mercedes-experienced-driver/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hAw_G3SF6Fk |title=Valtteri Bottas opens up on his role at Mercedes this season |date=10 February 2025 |last=((Sky Sports F1)) |access-date=17 February 2025 |via=YouTube}}</ref> === Mercedes (2022-tans) === [[Lêer:2022 French Grand Prix (52279069978).png|duimnael|180px|Russell tydens die bestuurdersparade by die [[2022 Franse Grand Prix]]]] Russell het in 2022 by Mercedes aangesluit.<ref name=":2">{{Cite web |date=7 September 2021 |title=Mercedes announce George Russell will partner Lewis Hamilton in 2022 as Briton signs long-term deal |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907090616/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-announce-george-russell-will-partner-lewis-hamilton-in-2022.jtndbCmN3CR8Lm9s54e4T.html |archive-date=7 September 2021 |access-date=7 September 2021 |website=Formula1.com}}</ref> Van 4 tot 6 Desember het Russell vir [[Lewis Hamilton]] tydens die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in die Mercedesfabriekspan vervang, aangesien Hamilton positief getoets het vir die [[Covid-19-virus]].<ref>{{nl}} {{Cite web|url=https://www.f1head.nl/nieuws/george-russell-vervangt-hamilton-voor-sahkir-gp/|title=George Russell vervangt Hamilton voor Sahkir GP|date=2 Desember 2020|author=Niek Vleugels}}</ref> In dié wedren het Russell sy eerste punte in Formule 1 aangeteken. Op 7 September 2021 is aangekondig dat Russell die tweede jaer in die Mercedes-span sou wees, vanaf die 2022-seisoen. Van 2022 tot 2024 was Russell die spanmaat van die sewemalige wêreldkampioen Lewis Hamilton.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hamilton reveals the key factors behind his Ferrari switch |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |access-date=30 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het derde geëindig in 2022, tweede in 2023 en vierde in 2024.<ref name=":0" /> Hamilton het aan die einde van die 2024-seisoen vertrek en is opgevolg deur juniorspanlid [[Kimi Antonelli]].<ref>{{Cite web |date=31 August 2024 |title=Antonelli confirmed as Hamilton's replacement with Mercedes looking ahead to 'next chapter' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=31 August 2024 |website=Formula 1}}</ref> ====2022–2023: Nooiensoorwinning==== Die tydsberekening van Russell se skuif na Mercedes was ongelukkig, aangesien dit saamgeval het met 'n regulasieverandering wat Mercedes se oorheersing van die sport beëindig het.<ref name=":43">{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=25 April 2025 |title=Out of Lewis Hamilton's shadow at Mercedes, George Russell feels ready to be F1 champion |url=https://www.nytimes.com/athletic/6305394/2025/04/25/george-russell-mercedes-top-driver-f1-lewis-hamilton/ |access-date=25 April 2025 |work=The Athletic |language=en |issn=0362-4331}}</ref> Mercedes se nuwe aërodinamiese konsep het baie goed gevaar in simulasies, maar was moeilik om in die ware lewe te bestuur.<ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=17 May 2023 |title=Why Mercedes has got F1's current era so wrong so far |url=https://www.the-race.com/formula-1/why-mercedes-has-got-f1s-current-era-so-wrong-so-far/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Die span het slegs een oorwinning in die eerste twee jaar van die grondeffek-era behaal.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=4 May 2024 |title=Mercedes swapped one extreme for another with 2024 car design - Russell |url=https://www.racefans.net/2024/05/05/mercedes-swapped-one-extreme-for-another-with-2024-car-design-russell/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Lêer:2022 British Grand Prix (52382355276).jpg|duimnael|links|Russell by die [[2022 Britse Grand Prix]]. Russell het sy nooiensoorwinning by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal.]] Russell en Hamilton het die eerste nege wedrenne van die 2022-seisoen deurgebring om eksperimentele onderdele vir die Mercedes-renmotor te toets.<ref name="TheRace222">{{Cite web |date=24 October 2022 |title=What a winless Hamilton season won't tell you about his 2022 |url=https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326200252/https://the-race.com/formula-1/what-a-winless-hamilton-season-wont-tell-you-about-his-2022/ |archive-date=26 March 2023 |access-date=26 March 2023 |website=The Race}}</ref> Alhoewel die jaers elke wedren toetspligte omgeruil het,<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |date=21 January 2023 |title=Russell sees no risk of Hamilton trouble even amid F1 title battle |url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-sees-no-risk-of-hamilton-trouble-even-amid-f1-title-battle/10423174/ |access-date=9 December 2024 |work=Autosport}}</ref> het Russell 'n voorsprong van 34 punte oor Hamilton na rondte nege opgebou,<ref>{{Cite web |last=Chiu |first=Nigel |date=19 June 2022 |title=F1 Standings after 2022 Canadian GP |url=https://www.total-motorsport.com/f1-standings-after-2022-canadian-gp/ |access-date=10 December 2024 |website=Total Motorsport |language=en}}</ref> wat spanbaas Toto Wolff toegeskryf het aan Hamilton se eksperimente wat teenproduktief was.<ref>{{Cite web |last1=Collantine |first1=Keith |last2=Cottingham |first2=Claire |date=11 June 2022 |title=Hamilton's recent deficit to Russell is due to 'set-up experiments', says Wolff |url=https://www.racefans.net/2022/06/11/hamiltons-recent-deficit-to-russell-is-due-to-set-up-experiments-says-wolff/ |access-date=9 December 2024 |website=RaceFans}}</ref> Na rondte nege het Russell en Hamilton die seisoen basies gelyk op punte afgesluit, met Russell wat een punt meer as sy spanmaat aangeteken het.<ref name=":17" /> Ten spyte van die ongelukkige seisoen, het Russell verskeie loopbaan-eerstes in 2022 behaal, insluitend sy eerste podium in 'n vollengte-ren in [[2022 Australiese Grand Prix|Melbourne]];<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Standings |url=https://www.formula1.com/en/results.html |access-date=10 April 2022 |website=Formula 1 |archive-date=28 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202800/http://www.formula1.com/results/driver/2001/40.html |url-status=live }}</ref> sy eerste voorste wegspringposisie in [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]];<ref>{{Cite web |title=Russell beats Sainz to take shock maiden pole at Hungaroring as Red Bulls hit trouble |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730162413/https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-take-their-first-pole-position-of-2022-as-russell-sets-the-pace-in.6Vqx91758duUbTENjFUaU0.html |archive-date=30 July 2022 |access-date=30 July 2022 |website=Formula1.com}}</ref> en sy eerste Grand Prix- en naelren-oorwinnings by [[2022 São Paulo Grand Prix|Interlagos]].<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=13 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix: George Russell beats Lewis Hamilton to first full Formula 1 win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113215610/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63617916 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=12 November 2022 |title=Sao Paulo Grand Prix sprint: George Russell takes first win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113220202/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/63610213 |archive-date=13 November 2022 |access-date=14 November 2022 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> Hy het vierde in die Bestuurderskampioenskap geëindig en sy spanmaat Hamilton met 35 punte geklop.<ref>{{Cite web |last=Larkam |first=Lewis |date=2 December 2022 |title=George Russell reveals reason for Lewis Hamilton's early F1 2022 car experiments: 'I was in a happier place' {{!}} F1 {{!}} Crash |url=https://www.crash.net/f1/news/1018065/1/russell-reveals-reason-hamilton-s-early-f1-2022-experiments |access-date=16 October 2024 |website=www.crash.net}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |last=Collantine |first=Keith |date=2 December 2022 |title=Did Russell deserve to out-score Hamilton? Perhaps not - but it was close |url=https://www.racefans.net/2022/12/02/did-russell-deserve-to-out-score-hamilton-perhaps-not-but-it-was-close/ |access-date=16 October 2024 |website=RaceFans}}</ref> [[Beeld:FIA F1 Austria 2023 Nr. 63 (1).jpg|duimnael|Russell by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]]]] 2023 was nog 'n moeilike jaar vir Mercedes en veral vir Russell. Ná 'n paar belowende vertonings aan die begin van die seisoen (hy het die Australiese Grand Prix gelei tot 'n ontydige rooi vlag<ref>{{Cite news |date=2 April 2023 |title='It's just such a shame' says Mercedes' Russell after retiring with power unit issue in Australia |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403193314/https://www.formula1.com/en/latest/article.its-just-such-a-shame-says-mercedes-russell-after-retiring-with-power-unit.1BhfnePPs7NbkXPJg5yOc1.html |archive-date=3 April 2023 |access-date=5 April 2023 |work=Formula 1}}</ref> en 'n podiumplek in Barcelona behaal<ref>{{Cite news |last=Cleeren |first=Filip |date= |title=Russell: Double F1 podium "a sign of things to come" for Mercedes |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-double-podium-a-sign-of-things-to-come-for-mercedes-f1/10478604/ |access-date=10 June 2023 |work=Motorsport.com}}</ref>), het Russell se resultate in die tweede helfte van die seisoen om verskeie redes afgeneem, insluitend 'n rekord van sewe kuipestoppe in een wedren ([[2023 Nederlandse Grand Prix|Zandvoort]]),<ref name=":13">{{Cite web |last= |date=28 November 2023 |title=2023 Formula 1: Records and milestones, more than 40 of them! |url=https://www.grandprix247.com/2023/11/28/2023-formula-1-records-and-milestones-more-than-40-of-them/ |access-date=16 October 2024 |website=GRANDPRIX247}}</ref> 'n toevallige botsing in die laaste rondte ([[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]]),<ref>{{cite web |date=17 September 2023 |title=Sainz holds off Norris and fast-charging Mercedes pair to take sensational Singapore Grand Prix victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |accessdate=17 September 2023 |website=formula1.com}}</ref> 'n oor-aggressiewe strategiebesluit ([[2023 Japannese Grand Prix|Suzuka]]),<ref name=":5">{{cite web |date=25 September 2023 |title=Lewis Hamilton and George Russell explain dramatic Japanese GP for Mercedes as pair come close to contact at Suzuka |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12968648/lewis-hamilton-and-george-russell-explain-dramatic-japanese-gp-for-mercedes-as-pair-come-close-to-contact-at-suzuka |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> en Hamilton wat teen hom gebots het na 'n voorry-wegspring ([[2023 Katarse Grand Prix|Lusail]]).<ref>{{cite web |last=Galloway |first=James |date=9 October 2023 |title=Lewis Hamilton: George Russell crash at Qatar GP '100 per cent my fault' as he apologises to Mercedes |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12980613/lewis-hamilton-george-russell-collision-100-per-cent-my-fault-as-he-apologises-to-mercedes-at-qatar-gp |accessdate=12 November 2023 |website=skysports.com}}</ref> Russell het 'n mate van trots herwin met 'n derde plek by die Aboe Dhabi Grand Prix, wat die tweede plek in die Konstruktorskampioenskap vir Mercedes besorg het. Hy het agtste in die Bestuurderskampioenskap geëindig, die laagste vir 'n Mercedes-bestuurder sedert 2012, en 59 punte agter Hamilton. Na die Aboe Dhabi-wedren het Russell opgemerk dat hy "die span vanjaar 'n paar keer teleurgestel het", maar dat dit "'n enorme voorreg" was om die span te help om tweede te eindig.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-delighted-to-seal-p2-in-constructors-for-mercedes-as-abu-dhabi.1aob76YCwfrGMLnv5CWUb1.html |title=Russell delighted to seal P2 in constructors' for Mercedes as Abu Dhabi podium concludes 'challenging season' |website=formula1.com |date=26 November 2023 |accessdate=26 November 2023}}</ref> Alhoewel hy sy eie seisoen "'n algehele ramp" genoem het,<ref name=":5" /> het Mercedes hom 'n kontrakverlenging van twee jaar aangebied.<ref>{{cite web |url=https://www.mercedesamgf1.com/news/mercedes-extends-driver-line-up-through-2025 |title=Mercedes Extends Driver Line-Up Through 2025 |website=mercedesamgf1.com |date=31 August 2023 |accessdate=1 September 2023}}</ref> ====2024: Laaste jaar met Hamilton==== [[Beeld:FIA F1 Austria 2024 Nr. 63 Russell.jpg|duimnael|links|Russell wen sy tweede wedren by die [[2024 Oostenrykse Grand Prix]].]] Vir die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] het Mercedes sy ontwerpkonsep fundamenteel verander.<ref name="auto1"/> Die nuwe Mercedes W15 was vinnig maar onbestendig, hard op bande en moeilik om behoorlik op te stel.<ref name=":02">{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=24 November 2024 |title=F1 king of cool: why George Russell always had winning hand in Vegas |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/f1-king-of-cool-why-george-russell-always-had-winning-hand-in-vegas/ |access-date=25 November 2024 |website=Motor Sport Magazine}}</ref> Alhoewel die span tot middel-seisoen nie mededingend was nie, het Russell opgemerk dat die personeel agter die skerms "vordering maak".<ref>{{cite web |date=20 May 2024 |title=Russell won't 'sulk' over losing position to Hamilton in Emilia-Romagna Grand Prix after 'lonely race' for Mercedes |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-wont-sulk-over-losing-position-to-hamilton-in-emilia-romagna-grand.2pMtQP5RZRr64Kb2lg4UtN |accessdate=29 July 2024 |website=formula1.com}}</ref> In rondte drie, die [[2024 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], het Russell 'n hewige botsing beleef toe hy probeer het om Fernando Alonso (wat 'n straf van 20 sekondes gekry het vir die ''rem-onderdrukking'' van Russell) verby te steek vir die sesde plek op die voorlaaste rondte.<ref>{{Cite news |last1=Slater |first1=Luke |last2=Cary |first2=Tom |date=24 March 2024 |title=George Russell's safety fears after horror crash at Australian GP |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/03/24/australian-grand-prix-2024-live-updates-latest-melbourne/ |access-date=5 March 2025 |work=The Telegraph |language=en |issn=0307-1235}}</ref> Die ongeluk het hom vir tien sekondes onbeweeglik en weerloos agter 'n blinde draai van 250 km/h gelaat voordat die rendirekteur die virtuele veiligheidsmotor ontplooi het. Hy het egter ongedeerd daarvan afgekom en met Alonso vergader om sake uit te stryk. Na die wedren het hy gevra vir outomatiese veiligheidsmotors om soortgelyke voorvalle te voorkom.<ref>{{Cite web |last=Wade |first=Stephen |date=4 April 2024 |title=Russell was 'waiting for a disaster to happen' after he crashed at the Australian GP |url=https://www.sandiegouniontribune.com/2024/04/04/russell-was-waiting-for-a-disaster-to-happen-after-he-crashed-at-the-australian-gp/ |access-date=5 March 2025 |website=San Diego Union-Tribune |language=en}}</ref> In die middel van die seisoen het Mercedes in ses agtereenvolgende wedrenne podiumplekke behaal. Russell het van sy beste resultate in jare behaal, insluitend 'n voorste wegspringplek en podiumplek in [[2024 Kanadese Grand Prix|Montreal]],<ref>{{Cite web |date=8 June 2024 |title='I've missed this feeling!' – Russell hails Mercedes progress after Canada pole as he vows to 'go for it' on race day |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ive-missed-this-feeling-russell-hails-mercedes-progress-after-canada-pole-as.3FNoF51rSbAhHwUKUjTn2u |access-date=9 June 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref><ref>{{cite news |date=9 June 2024 |title=Verstappen beats Norris to victory in thrilling wet/dry Canadian GP |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609235243/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI |archive-date=9 June 2024 |access-date=10 June 2024 |website=Formula1.com}}</ref> sy tweede loopbaanoorwinning by [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Spielberg]] (alhoewel eers nadat die voorlopers gebots het),<ref>{{cite news |date=30 June 2024 |title=Russell claims surprise win in Austria after Verstappen and Norris dramatically collide in battle for the lead |website=Formula1.com |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-claims-surprise-win-in-austria-after-verstappen-and-norris.2Kmxvn4a42JYDFhvklagYk|access-date=30 June 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13161229/austrian-gp-george-russell-ends-mercedes-win-drought-after-max-verstappen-lando-norris-collision|title=Austrian GP: George Russell ends Mercedes win drought after Max Verstappen-Lando Norris collision|website=skysports.com|first=James|last=Galloway|date=1 July 2024|accessdate=29 July 2024}}</ref> 'n voorste plek by [[2024 Britse Grand Prix|Silverstone]] (gevolg deur 'n meganiese uitval),<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-beats-verstappen-to-first-win-since-2021-with-record-breaking-9th.3teU9bznaWJlC2TGAYh0Vl|title=Hamilton beats Verstappen to first win since 2021 with record-breaking 9th British Grand Prix victory|website=formula1.com|date=7 July 2024|accessdate=29 July 2024}}</ref> en die eerste Formule Een-renoorwinning (by Spa) wat verloor is weens 'n diskwalifikasie na die wedren sedert 1994,<ref>{{cite news |date=28 July 2024 |title=Russell takes incredible victory in Belgium on aging tyres after thrilling late-race chase from Hamilton |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-incredible-victory-in-belgium-on-aging-tyres-after-thrilling.3FufXdo4r40I7kv5mJLMMR |access-date=28 July 2024 |website=Formula1.com}}</ref> waarvoor die span verantwoordelikheid geneem het.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/wolff-apologises-to-russell-after-mercedes-mistake-leads-to-belgian-gp.3iQ5OuQj81l7DQbCaYKKt9|title=Wolff apologises to Russell after Mercedes 'mistake' leads to Belgian GP disqualification|website=formula1.com|date=28 July 2024|accessdate=29 July 2024}}</ref> Die span se vorm het meer onbestendig geraak soos die jaar aangegaan het, maar Russell het by verskeie wedrenne vir oorwinnings meegeding. By die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] het Russell die wedren gelei totdat Mercedes hom beveel het om die kuipe vir nuwe bande in te slaan net voordat 'n rooi vlag sy mededingers 'n "gratis" bandruil gegee het.<ref>{{Cite web |last=Powling |first=Taylor |date=10 November 2024 |title=Mercedes explains call to overrule George Russell in F1 Brazil GP |url=https://www.motorsportweek.com/2024/11/10/mercedes-explains-call-to-overrule-george-russell-in-f1-brazil-gp/ |access-date=11 November 2024 |website=Motorsport Week}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mann-Bryans |first=Mark |date=3 November 2024 |title=Frustrated Russell wanted to ignore Mercedes pit call in Brazilian GP |url=https://www.motorsport.com/f1/news/frustrated-russell-wanted-to-ignore-mercedes-pit-call-in-brazilian-gp/10670393/ |access-date=4 November 2024 |website=www.motorsport.com}}</ref> Russell het die [[2024 Las Vegas Grand Prix]] oorheers, deur op die voorste wegspringplek te kwalifiseer en 49 uit 50 rondtes voor te loop om sy derde loopbaanoorwinning te behaal.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-las-vegas-gp-russell-wins-verstappen-fourth-title/10675984/|title=F1 Las Vegas GP: Verstappen secures fourth title as Russell dominates race|date=24 November 2024|access-date=24 November 2024|website=[[Autosport]]|first=Jake|last=Boxall-Legge}}</ref> Russell het weer in [[2024 Katarse Grand Prix|Katar]] op die voorste wegspringplek gekwalifiseer nadat [[Max Verstappen]] 'n roosterstraf opgelê is omdat hy onnodig stadig voor Russell gery het, wat op 'n uitrondte was.<ref>{{cite web |last=Benson |first=Andrew |date=30 November 2024 |title=Russell promoted to pole by Verstappen grid penalty |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy7d7mn83e5o |access-date=2 December 2024 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> Verstappen het Russell se appèlle aan die beamptes vir sy straf veroordeel en gesê dat hy "alle respek" vir hom verloor het,<ref>{{cite web |last=Benson |first=Andrew |date=1 December 2024 |title=Verstappen has 'lost all respect' for Russell |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c0rnwzvd9y9o |access-date=2 December 2024 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> en Russell gewaarsku dat hy hom ten alle koste sou verbysteek<ref>{{Cite web |last1=Boxall-Legge |first1=Jake |last2=Kalinauckas |first2=Alex |date=1 December 2024 |title=Verstappen 'lost all respect' for Russell after Qatar GP stewards' room conduct |url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-lost-all-respect-for-russell-after-qatar-gp-stewards-room-conduct/10678443/ |access-date=2 December 2024 |website=Motorsport.com}}</ref> — Russell het beweer dat hy gesê het hy hom 'in die muur sou sit', wat Verstappen natuurlik ontken het.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cn4x21xwp8go |title=I'm not going to take Verstappen attacks - Russell |website=[[BBC Sport]] |date=5 December 2024 |access-date=5 December 2024 |first=Andrew |last=Benson}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Sutill |first1=Josh |last2=Straw |first2=Edd |last3=Hughes |first3=Mark |date=5 December 2024 |title='Put you on your f***ing head' - Verstappen-Russell row escalates |url=https://www.the-race.com/formula-1/put-you-on-your-f-ing-head-extraordinary-verstappen-russell-f1-row-escalation/ |access-date=5 December 2024 |website=The Race}}</ref> Verstappen het hom in draai een verbygesteek, met Russell wat vierde geëindig het na twee veiligheidsmotorperiodes.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cgrwj08xgv9o |website=[[BBC Sport]] |first=Andrew |last=Benson |date=1 December 2024| access-date=2 December 2024 |title=Verstappen wins in Qatar after Norris penalty}}</ref> Russell het sesde in die Bestuurderskampioenskap geëindig, 22 punte voor Hamilton.<ref>{{Cite web |title=2024 Driver Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2024/drivers |access-date=9 December 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> Die span het van tweede na vierde plek in die Vervaardigerskampioenskap geval, maar het vier oorwinnings behaal,<ref>{{Cite web |date=24 February 2025 |title=Wolff launches 2025 Mercedes: 'Exciting new era' |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/43993158/mercedes-rolls-2025-formula-1-car-bahrain |access-date=27 October 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> wat hul totaal van die vorige twee seisoene verviervoudig het.<ref name=":0" /> Gedurende die drie jaar van die Russell-Hamilton-vennootskap was die Mercedes-jaers gelykop op die baan.<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Our verdict on the end of Hamilton-Mercedes + what it means for 2025 |url=https://www.the-race.com/formula-1/our-verdict-lewis-hamilton-end-to-mercedes-stint/ |access-date=9 December 2024 |website=The Race}}</ref> Russell het Hamilton in twee uit drie seisoene oortref, drie oorwinnings teenoor Hamilton se twee behaal, en Hamilton met 39–29 uitoorlê,<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=6 March 2025 |title=George Russell on partnering Lewis Hamilton, Max Verstappen and how he believes 'my time will come' |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cvge7048ppdo |access-date=24 March 2025 |website=BBC Sport |language=en}}</ref> terwyl Hamilton 20 podiumplekke behaal het teenoor Russell se 14<ref>{{Cite web |last=Gassman |first=Alex |date=4 December 2024 |title=Lewis Hamilton and George Russell tied on points after 3 years as Mercedes teammates |url=https://oversteer48.com/hamilton-russell-tied-points/ |access-date=9 December 2024 |website=oversteer48}}</ref> en Russell op totale punte (697–695) geklop het nadat hy Russell in die laaste rondte van [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|sy laaste wedren met Mercedes]] verbygesteek het.<ref name=":16">{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=8 December 2024 |title=Lewis Hamilton says he 'finished on a high' at Mercedes after 12 years together |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cq8qkkzq2lgo |access-date=9 December 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nadat die 2024-seisoen geëindig het, het Russell gesê dat hy "soveel by [Hamilton] geleer het as 'n bestuurder en 'n persoon,"<ref name=":16" /> en op sy persoonlike webwerf geskryf dat Hamilton "nie net die grootste bestuurder van alle tye is nie," maar ook "die tipe persoon wat elke renjaer moet streef om te wees."<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Fifth-place finish for George in season finale |url=https://www.georgerussell63.com/press/fifth-place-finish-for-george-in-season-finale |access-date=9 December 2024 |website=GeorgeRussell63.com}}</ref> ====2025: Kontrakjaar==== [[Beeld:2025 Japan GP - Mercedes - George Russell - FP2.jpg|duimnael|regs|Russell bestuur die Mercedes W16 by die [[2025 Japannese Grand Prix]].]] In 2025 was dit tyd vir Russell om sy kontrak met Mercedes te herbeding.<ref name=":33">{{Cite web |last=Kisby |first=Cambridge |date=12 February 2025 |title=Every F1 driver out of contract at the end of 2025 |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/every-f1-driver-out-of-contract-at-the-end-of-2025/ |access-date=5 March 2025 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Hy het ook 'n nuwe spanmaat, die agtienjarige akademiebestuurder [[Kimi Antonelli]], gekry, wat as "F1 se opkomende ster" bestempel is.<ref>{{Cite web |last=Edmondson |first=Laurence |date=15 October 2024 |title=Heir to Hamilton's throne: Antonelli is F1's next big thing |url=https://www.espn.com/racing/f1/story/_/id/41810178/heir-lewis-hamilton-throne-andrea-kimi-antonelli-f1-mercedes-next-big-thing |access-date=27 October 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Die verdedigende wêreldvervaardigerskampioen, [[McLaren]], was die volslae gunsteling en het ook albei titels verower. Aan die begin van die seisoen het Russell gemeen dat die MCL39 vinnig genoeg was om elke Grand Prix te wen.<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=20 March 2025 |title=Chinese Grand Prix: McLaren advantage bigger than Red Bull ever had, says George Russell |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c62z1nyw7g4o |access-date=23 March 2025 |website=BBC Sport |language=en}}</ref> McLaren het Russell se voorspelling as hiperbolies afgemaak,<ref>{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=21 March 2025 |title=Lando Norris accuses British rival George Russell of 'playing mind games' |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/03/21/lando-norris-accuses-george-russell-mind-games/ |access-date=23 March 2025 |work=The Telegraph |language=en |issn=0307-1235}}</ref> maar het voortgegaan om die vervaardigerstoneel te oorheers met sewe 1-2's en 12 oorwinnings in die eerste 18 wedrenne.<ref>{{Cite web |last=Saunders |first=Nate |date=5 October 2025 |title=McLaren win back-to-back F1 constructors' championship; 10th overall |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/46332070/mclaren-wins-back-back-f1-constructors-title |access-date=5 October 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Daarbenewens is McLaren se Lando Norris as jaerskampioen gekroon tydens die [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|laaste wedren van die seisoen]].<ref name=":50">{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=2025-12-07 |title=Max Verstappen bristles at suggestion George Russell crash cost him the title |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/12/07/max-verstappen-george-russell-crash-f1-title/ |access-date=2025-12-08 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> Russell het die seisoen geopen met vier podiumplekke in ses wedrenne by [[2025 Australiese Grand Prix|Albert Park]], [[2025 Chinese Grand Prix|Shanghai]], [[2025 Bahreinse Grand Prix|Sakhir]], en [[2025 Miami Grand Prix|Miami]], hoofsaaklik agter een of albei McLarens.<ref>{{Cite news |last=Coleman |first=Madeline |date=17 March 2025 |title=In Kimi Antonelli's F1 debut, Mercedes glimpses a hopeful post-Hamilton future |url=https://www.nytimes.com/athletic/6208349/2025/03/17/kimi-antonelli-mercedes-f1-australian-gp/ |access-date=18 March 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":39">{{Cite web |last=Mann-Bryans |first=Mark |date=23 March 2025 |title=F1 Chinese GP: Piastri dominates, Norris defies brake woes to complete McLaren 1-2 |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-chinese-gp-piastri-wins-in-dominant-mclaren-1-2/10706307/ |access-date=23 March 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=13 April 2025 |title=Bahrain GP: Oscar Piastri claims dominant win as George Russell holds off Lando Norris for second |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13347935/bahrain-gp-oscar-piastri-claims-dominant-win-as-george-russell-holds-off-lando-norris-for-second |access-date=13 April 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heverin |first=Dane |date=4 May 2025 |title=Piastri nails historic title statement as Norris dealt fresh blow in Miami drama |url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/f1-2025-miami-grand-prix-race-live-updates-oscar-piastri-grid-position-start-time-aest-starting-grid-result-how-to-stream/news-story/f5e94b0a0c02c40b0899c7f18c706b8a |access-date=4 May 2025 |website=Fox Sports |language=en}}</ref> In Australië het hy konserwatief gejaag in afwisselend-reënerige toestande en die derde plek geërf toe [[Oscar Piastri]] van die baan afgegly het.<ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Alex |date=16 March 2025 |title=George Russell's strategy gamble pays off in rain-hit Australia GP: &quot;Most decisive decision I've ever taken&quot; |url=https://www.motorsport.com/f1/news/george-russells-strategy-gamble-pays-off-in-rain-hit-australia-gp-most-decisive-decision-ive-ever-t/10704037/ |access-date=16 March 2025 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref><ref name=":38">{{Cite web |date=16 March 2025 |title=Russell podium pride as Mercedes 'a step ahead of Ferrari' |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-believes-mercedes-look-a-step-ahead-of-ferrari-as-he-shares-podium.2SzY70eXKOspW2fudHWMmh |access-date=16 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 March 2025 |title=Home race 'curse' knocks Piastri off podium |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/44273640/australian-gp-podium-slips-away-oscar-piastri-suffers-home-race-curse |access-date=16 March 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> By Shanghai het Russell tweede gekwalifiseer vir die hoofren, wat die twee McLarens verdeel het; sterk spanwerk van McLaren het Lando Norris toegelaat om hom by draai een verby te steek,<ref>{{Cite web |last=Thukral |first=Rachit |date=23 March 2025 |title=George Russell: I would have passed Lando Norris if I had half a lap more |url=https://www.crash.net/f1/news/1065809/1/george-russell-i-would-have-passed-lando-norris-if-i-had-half-lap-more |access-date=23 March 2025 |website=Crash.net |language=en}}</ref> en Russell het derde geëindig.<ref name=":39" /> Na 'n stil vyfde plek by Suzuka met byna geen verbysteek binne die top 10 nie,<ref>{{Cite news |last1=Harrington |first1=Alex |last2=Vording |first2=Ronald |date=7 April 2025 |title=Max Verstappen Explains Lack of Overtaking After 'Dull' Japanese GP |url=https://www.motorsport.com/f1/news/max-verstappen-explains-lack-of-overtaking-after-dull-japanese-gp/10710845/ |access-date=13 April 2025 |work=Motorsport.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Chiu |first=Nigel |date=6 April 2025 |title=Japanese GP: Max Verstappen fends off Lando Norris and Oscar Piastri to win his first F1 race of 2025 season |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13342479/japanese-gp-max-verstappen-fends-off-lando-norris-and-oscar-piastri-to-win-his-first-f1-race-of-2025-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407105511/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13342479/japanese-gp-max-verstappen-fends-off-lando-norris-and-oscar-piastri-to-win-his-first-f1-race-of-2025-season |archive-date=7 April 2025 |access-date=13 April 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> het Russell in Bahrein teruggekeer: hy het Norris in die laaste rondtes afgeweer om tweede te eindig – deur foutiewe remme en elektronika te oorkom<ref>{{Cite web |last=Mee |first=Lydia |date=13 April 2025 |title=FIA delivers verdict after George Russell's DRS issue scrutinised |url=https://www.motorsport.com/f1/news/fia-delivers-verdict-after-george-russells-drs-issue-scrutinised/10713017/ |access-date=13 April 2025 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref> – en het wydverspreide lof van die media ontvang vir sy aanpasbare prestasie.<ref>{{Cite news |last=Coleman |first=Madeline |date=14 April 2025 |title=How George Russell finished second in Bahrain Grand Prix with malfunctioning car |url=https://www.nytimes.com/athletic/6276529/2025/04/14/george-russell-bahrain-grand-prix-mercedes-f1/ |access-date=14 April 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chinchero |first=Roberto |date=14 April 2025 |title=Russell moves closer to new Mercedes F1 contract |url=https://www.autosport.com/f1/news/russell-moves-closer-to-new-mercedes-f1-contract/10713402/ |access-date=14 April 2025 |website=Autosport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Mitchell-Malm |first1=Scott |last2=Straw |first2=Edd |last3=Noble |first3=Jon |date=14 April 2025 |title=Everything we learned at F1's Bahrain Grand Prix |url=https://www.the-race.com/formula-1/everything-we-learned-2025-f1-bahrain-grand-prix/ |access-date=14 April 2025 |website=The Race |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=14 April 2025 |title=Monday Morning Debrief: How George Russell held onto a brilliant P2 in Bahrain – despite car failures, tyre woes and a charging Lando Norris on his tail |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/monday-morning-debrief-how-russell-held-onto-a-brilliant-p2-in-bahrain.DLYkcuH5nFYLyQxogtNQe |access-date=14 April 2025 |website=Formula One |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=13 April 2025 |title=McLaren's Oscar Piastri surges to dominant victory at Bahrain F1 GP |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/13/mclarens-oscar-piastri-surges-to-dominant-victory-at-bahrain-f1-gp |access-date=14 April 2025 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref> Mercedes het gesukkel met oorverhitting van bande en het tot vyfde en sesde plekke in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Djeddah]] teruggesak.<ref>{{Cite news |last=Selleck |first=Emily |date=20 April 2025 |title=Wolff laments "worst performance of the season" for Mercedes in Jeddah |url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428134159/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/ |archive-date=28 April 2025 |access-date=4 May 2025 |work=Autosport |language=en |url-status=live }}</ref> By Miami is Russell vir die eerste keer deur Antonelli uitoorlê,<ref>{{Cite web |last=Chiu |first=Nigel |date=4 May 2025 |title=Miami Grand Prix: Will rain spoil Lando Norris' bid to beat Max Verstappen and take championship lead from Oscar Piastri? |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13360605/miami-grand-prix-will-rain-spoil-lando-norris-bid-to-beat-max-verstappen-and-take-championship-lead-from-oscar-piastri |access-date=4 May 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> voordat 'n onkonvensionele besluit om die Grand Prix op harde bande te begin, beloon is met 'n byna gratis kuipestop onder virtuele veiligheidsmotortoestande, wat hom gehelp het om derde te eindig.<ref>{{Cite web |last=Khorounzhiy |first=Valentin |date=4 May 2025 |title=McLaren destroys F1 rivals in Miami GP as Piastri wins again |url=https://www.the-race.com/formula-1/mclaren-destroys-f1-rivals-in-miami-gp-as-oscar-piastri-wins-again/ |access-date=4 May 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> Mercedes het begin om groot opgraderings tydens die Imola-Monaco-Barcelona-driebeen-wedrenne te toets,<ref>{{Cite web |last1=Mitchell-Malm |first1=Scott |last2=Noble |first2=Jon |date=16 May 2025 |title=Mercedes' first big update of 2025 revealed |url=https://www.the-race.com/formula-1/mercedes-imola-f1-package-after-lacking-enormous-or-sexy-upgrades/ |access-date=19 May 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> maar die span het oor die algemeen nie die spoed gehad om vir oorwinnings mee te ding nie. Die Mercedes W16 se nuwe vering was besonder enigmaties: bekendgestel by Imola, is dit ná een middelmatige wedren onttrek. Die span het dit drie rondes later in Montreal weer bekendgestel,<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jon |date=12 June 2025 |title=Mercedes reverts to new suspension it parked after its debut |url=https://www.the-race.com/formula-1/mercedes-reverts-to-new-suspension-it-parked-after-its-debut/ |access-date=5 August 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> en Russell het die wedren van begin tot einde beheer en sy eerste Formule Een -driekuns behaal (voorwegspring inneem, wen en die vinnigste rondte aangeteken).<ref>{{Cite web |date=15 June 2025 |title=Russell wins in Montreal as Mercedes rule the roost |url=https://press.pirelli.com/russell-wins-in-montreal-as-mercedes-rule-the-roost/ |access-date=17 June 2025 |website=Pirelli |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 June 2025 |title=Antonelli: F1 podium 'better than I imagined' |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/45520301/antonelli-f1-podium-better-imagined |access-date=17 June 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Die verbetering het egter vinnig vervaag, en by [[2025 Belgiese Grand Prix|Spa-Francorchamps]] het Russell opgemerk dat die temperamentvolle W16 selfs in relatief gunstige toestande gesukkel het.<ref>{{Cite web |last=Mee |first=Lydia |date=27 July 2025 |title=George Russell to hold &quot;big meeting&quot; with Mercedes over F1 performance drop |url=https://www.motorsport.com/f1/news/george-russell-to-hold-big-meeting-with-mercedes-over-f1-performance-drop/10745965/ |access-date=28 July 2025 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref> Mercedes het een rondte later in [[2025 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] na die vorige vering teruggekeer,<ref>{{Cite web |last1=Suttill |first1=Josh |last2=Straw |first2=Edd |date=31 July 2025 |title=Mercedes makes another spec U-turn to stop F1 form tailspin |url=https://www.the-race.com/formula-1/mercedes-rear-suspension-upgrade-dropped-second-time-russell-antonelli/ |access-date=5 August 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> en Russell het 'n podiumplek behaal nadat hy [[Charles Leclerc]], wie se motor dramaties verswak het, agternagesit het.<ref>{{Cite news |last1=Smith |first1=Luke |last2=Coleman |first2=Madeline |date=3 August 2025 |title=Hungarian Grand Prix: Norris wins a thriller over Piastri, Leclerc's victory evaporates |url=https://www.nytimes.com/athletic/6533166/2025/08/03/hungarian-grand-prix-2025-result-lando-norris-mclaren-charles-leclerc/ |access-date=5 August 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Afgesien van hierdie twee podiumplekke, was Russell se naasbeste einde 'n chaotiese vierde plek in Barcelona waar hy vierde gekwalifiseer het, twee plekke aan die begin verloor het, Lewis Hamilton ondersny het, die vierde geplaasde Max Verstappen in die laaste rondtes verbygesteek het na 'n veiligheidsmotor-herbegin, en teen die einde van die wedren deur Verstappen getref is, waaroor die Nederlander sy spyt uitgespreek het.<ref>{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=1 June 2025 |title=George Russell: Disqualify Max Verstappen for 'deliberate' crash |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/06/01/max-verstappen-vs-george-russell-crash-breakdown/ |access-date=1 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jon |date=2 June 2025 |title=Verstappen concedes Russell clash shouldn't have happened |url=https://www.the-race.com/formula-1/verstappen-says-russell-f1-spanish-gp-clash-should-not-happen/ |access-date=2 June 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> Verstappen het 'n tydstraf ontvang vir die tref van Russell, wat hom nege kampioenskapspunte gekos het. Ironies genoeg, na 'n laatseisoen-terugveg, het Verstappen die grootste deel van die gaping met Lando Norris in die Bestuurderskampioenskap verklein, maar die titel met twee punte verloor.<ref name=":50" /> Na die somerpouse het Russell vyfde by [[2025 Italiaanse Grand Prix|Monza]] geëindig.<ref>{{Cite news |last1=Smith |first1=Luke |last2=Coleman |first2=Madeline |date=7 September 2025 |title=Italian GP: Verstappen sets new F1 record as McLaren orders spark late drama |url=https://www.nytimes.com/athletic/6607857/2025/09/07/f1-italian-gp-recap-max-verstappen-win-oscar-piastri-lando-norris/ |access-date=21 September 2025 |work=The New York Times |language=en|issn=0362-4331}}</ref> Hy het toe sy sewende podiumplek van die seisoen in [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Bakoe]] behaal met 'n tweede plek, nadat hy die hele naweek met 'n lugweginfeksie gesukkel het.<ref>{{Cite web |last1=Bailey |first1=Michael |last2=Smith |first2=Luke |date=21 September 2025 |title=How Max Verstappen won F1's 2025 Azerbaijan Grand Prix after Oscar Piastri's Lap 1 crash |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-azerbaijan-gp-live-updates-race-times-results/KgUScRQtq1Tp/ |access-date=21 September 2025 |website=The Athletic |language=en}}</ref> Die volgende rondte in [[2025 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] het Russell kommentators verras deur die voorste wegspringplek met 0.182 sekondes te neem op 'n baan waar Mercedes nie verwag is om mededingend te wees nie.<ref name=":46">{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=5 October 2025 |title=What sank Verstappen and Norris's Singapore GP win chances |url=https://www.the-race.com/formula-1/max-verstappen-neutralised-george-russell-biggest-threat/ |access-date=5 October 2025 |website=The Race |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=4 October 2025 |title=Russell claims stunning Singapore pole |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cqlzxdr01yeo |access-date=5 October 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cozens |first=Jack |date=4 October 2025 |title=Russell takes shock Mercedes pole at Singapore GP |url=https://www.the-race.com/formula-1/russell-takes-singapore-gp-pole-verstappen-angered-by-norris/ |access-date=5 October 2025 |website=The Race |language=en}}</ref> Nadat Verstappen (wat tweede weggespring het) onsuksesvol op gebruikte sagte bande aan die begin gedobbel het, het Russell 'n groot voorsprong gekry en na die oorwinning gesnel.<ref name=":46" /> Na die oorwinning het Mercedes aangekondig dat Russell weer vir die 2026-seisoen geteken het;<ref name=":49" /> hulle het die ooreenkoms later tot 2027 verleng.<ref>{{Cite news |last=Cary |first=Tom |date=26 October 2025 |title=What happened when I played padel with George Russell |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/10/26/george-russell-interview-verstappen-padel-mercedes-2026-f1/ |access-date=26 October 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><ref name=":54">{{Cite news |last=Chinchero |first=Roberto |date=4 July 2026 |title=George Russell and Lewis Hamilton contract renewals reveal the Max Verstappen-McLaren rumours to be nonsense |url=https://www.motorsport.com/f1/news/george-russell-and-lewis-hamilton-contract-renewals-reveal-the-max-verstappen-mclaren-rumours-to-be/10836161/ |access-date=5 July 2026 |work=Motorsport.com |language=en|last2=Codling|first2=Stuart}}</ref> Russell het vierde in die Bestuurderskampioenskap geëindig met 319 punte, 169 voor Antonelli.<ref>{{Cite web |title=2025 Drivers' Standings |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/drivers |access-date=2025-12-08 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Mercedes het teruggekeer na tweede plek in die Bestuurderskampioenskap.<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=James |date=2025-12-07 |title=Lando Norris wins Formula 1 world title for first time in Abu Dhabi GP decider to pip Max Verstappen to 2025 crown |url=https://www.skysports.com/f1/news/12040/13480428/lando-norris-wins-formula-1-world-title-for-first-time-in-abu-dhabi-gp-decider-to-pip-max-verstappen-to-crown |access-date=2025-12-08 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> Die span het glo sy salaris tot £30 miljoen/jaar verhoog, wat hom die derde hoogsbetaalde bestuurder in Formule Een na Verstappen en Hamilton maak.<ref name=":49">{{Cite web |last=Jackson |first=Kieran |date=15 October 2025 |title=Inside Russell's new Mercedes deal – and why Brit is now poised for F1 title charge |url=https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-f1-mercedes-contract-salary-antonelli-b2845889.html |access-date=21 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> Aan die einde van die seisoen het [[Autosport]],<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=Autosport Top 50 of 2025: #2 George Russell |url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2025-2-george-russell/10785440/ |access-date=2025-12-20 |website=[[Autosport]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-19 |title=Top 50 Drivers of 2025 |url=https://www.autosport.com/topic/top-50-drivers-of-2025/2805/?brid=1rmfyYYDbBHnezh5ks7Kmw |access-date=2025-12-20 |website=[[Autosport]] |language=en}}</ref> [[The Daily Telegraph]], ''The Race'', en ''The Athletic'' Russell as die tweede beste jaer in motorsport aangewys, in elke geval agter Verstappen en voor titelwenner Norris.<ref>{{Cite news |last=Slater |first=Luke |date=2025-12-08 |title=F1 driver ratings: Norris misses out on top spot as Hamilton beaten by three rookies |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2025/12/08/driver-ratings-max-verstappen-lewis-hamilton-lando-norris/ |access-date=2025-12-20 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><ref name=":51">{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Every 2025 F1 driver ranked from worst to best |url=https://www.the-race.com/formula-1/every-2025-f1-driver-ranked-from-worst-to-best/ |access-date=2025-12-20 |website=The Race |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Smith |first1=Luke |last2=Coleman |first2=Madeline |date=2025-12-24 |title=F1's top 10 drivers of 2025: Verstappen shows his rivals 'who's boss' once again |url=https://www.nytimes.com/athletic/6897591/2025/12/24/formula-1-f1-top-10-drivers-2025-verstappen-norris-piastri/ |access-date=2025-12-31 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Spencer |first=Ed |date=2025-12-19 |title=F1: The Class of 2025 End-of-Season Rankings (5–1) |url=https://www.autoevolution.com/news/f1-the-class-of-2025-end-of-season-rankings-51-262908.html |access-date=2025-12-20 |website=autoevolution |language=en}}</ref> In Formule Een se amptelike meningspeilings het die spanhoofde hom vierde geplaas en die jaers hom derde.<ref>{{Cite web |last=Barretto |first=Lawrence |date=2025-12-30 |title=The top 10 drivers of 2025 – as chosen by the drivers |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-top-10-f1-drivers-of-2025-as-chosen-by-the-drivers.0quz9TQPmSNBITUwz64d9 |access-date=2025-12-31 |website=Formula One |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barretto |first=Lawrence |date=2025-12-24 |title=The F1 team bosses choose their top 10 drivers of 2025 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-f1-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2025.30ev5TbzHuK6hnaiv9k7KI |access-date=2025-12-29 |website=Formula One |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-09 |title=2025 F1 drivers ranked: Who had the best season? |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2025-f1-drivers-ranked-who-had-the-best-season/ |access-date=2025-12-20 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Die span se fokus het na 2026 verskuif,<ref>{{Cite web |last1=Vinel |first1=Ben |last2=Faturos |first2=Federico |date=2025-12-07 |title="Overtakes in obscure locations" predicted for F1 2026 with post-DRS cars |url=https://www.motorsport.com/f1/news/overtakes-in-obscure-locations-predicted-for-f1-2026-with-post-drs-cars/10774342/ |access-date=2025-12-08 |website=Motorsport.com |language=en}}</ref> en Russell het een podiumplek in die laaste ses wedrenne in [[2025 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]] behaal, waar hy probleme met die stuur en sy bande hanteer het. Dit was sy loopbaanbeste negende podiumplek van die seisoen.<ref>{{Cite web |last=Curtis |first=Charles |title=Why McLaren was disqualified from F1 Las Vegas Grand Prix |url=https://ftw.usatoday.com/story/sports/2025/11/23/mclaren-disqualified-f1-las-vegas-grand-prix/87432493007/ |access-date=2025-11-23 |website=For The Win |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-23 |title=George Russell explains dramatic late-race pace concern |url=https://racingnews365.com/george-russell-explains-dramatic-late-race-pace-concern |access-date=2025-11-23 |website=RacingNews365 |language=en}}</ref> == Bestuurstyl == Oor die algemeen verkies Russell gladde insette, motorbeheer en die gebruik van die hele breedte van die baan om 'n draai te verlaat.<ref name=":52">{{Cite web |last=Morrison |first=Mac |date=2026-03-05 |title=Exclusive: Mercedes F1 Star George Russell on How You Can Become a Better Driver, Sims, and More |url=https://www.motortrend.com/features/exclusive-interview-mercedes-f1-driver-george-russell |access-date=2026-03-23 |website=MotorTrend |language=en}}</ref> Hy is spesifiek bekend vir die beheer van motors wat onstabiel is wanneer hulle draaie binnegaan.<ref>{{Cite web |last=Anderson |first=Ben |date=16 December 2022 |title=Which current F1 drivers can drive around a car's problems? |url=https://www.the-race.com/formula-1/which-current-f1-drivers-can-drive-around-a-cars-problems/ |access-date=20 December 2024 |website=The Race |language=en}}</ref> [[Jolyon Palmer]] merk op dat Russell besonder wye draaie neem om soveel spoed as moontlik te genereer, en het gesê dat Russell se presiese motorbeheer hom toelaat om riskante draaie te oorleef.<ref name=":23">{{Cite web |title=How Russell pushes the limits in high speed corners {{!}} Racing ID |url=https://www.formula1.com/en/video/how-russell-pushes-the-limits-in-high-speed-corners-racing-id.1790170576769102317 |access-date=20 December 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref> Russell se styl verkies hoëgreep-bane en hoë- afwaartse-drukmotors.<ref name=":55">{{Cite web |last=Straw |first=Edd |date=2026-06-10 |title=How Russell's driving style is feeding into 2026 struggles |url=https://www.the-race.com/formula-1/george-russell-driving-style-f1-2026-struggles-kimi-antonelli/ |access-date=2026-07-05 |website=The Race |language=en}}</ref> Russell se wedrenne is beskryf as "analities" en "situasioneel",<ref>{{Cite web |last=Bishop |first=Matt |date=2026-02-24 |title=Matt Bishop: 'I'm backing Russell to beat Verstappen in bitter 2026 F1 title duel' |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/matt-bishop-im-backing-russell-to-beat-verstappen-in-bitter-2026-f1-title-duel/ |access-date=2026-03-23 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> en hy pas sy bestuur aan by die baan- en motortoestande.<ref name=":52" /> Nadat Mercedes Russell se bevordering van Williams na die senior span aangekondig het, het Williams se Dave Robson sy bestuurder se aanpasbaarheid beklemtoon.<ref name=":31">{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |date=16 December 2021 |title=Autosport 2021 Top 50: #12 George Russell |url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-2021-top-50-12-george-russell/6885283/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217092435/https://www.autosport.com/general/news/autosport-2021-top-50-12-george-russell/6885283/ |archive-date=17 December 2021 |access-date=5 March 2025 |work=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en |url-status=live }}</ref> In sy junior en vroeë loopbaan is Russell se gladde bestuurstyl vergelyk met dié van [[Jenson Button]].<ref name=":19">{{Cite web |last=Allen |first=Peter |date=28 November 2018 |title=How George Russell developed to become Williams' ideal driver |url=https://formulascout.com/how-george-russell-developed-to-become-williams-ideal-driver/46493 |access-date=20 December 2024 |website=Formula Scout |language=en-US}}</ref> Robson het egter voorgestel dat Russell 'n balans tussen Button en Lewis Hamilton wou vind.<ref name=":31" /> Sedert hy by Mercedes aangesluit het, het Russell sy bestuursvermoë aangepas om meer aggressiewe en direkte V-vormige benaderings in draaie te neem, wat vergelyk kan word met [[Mika Häkkinen]].<ref>{{Cite news |last1=Chandhok |first1=Karun |last2=Kalinauckas |first2=Alex |date=26 January 2024 |title=The driving style secrets of F1's current stars |url=https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301050256/https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/ |archive-date=1 March 2024 |access-date=20 December 2024 |work=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=7Ww0ESV3Z1A |title=The Secret To George Russell's Smooth Driving Style |date=10 August 2024 |last=((F1Unchained)) |access-date=20 December 2024 |via=YouTube}}</ref> Tog het Russell, in vergelyking met sy voormalige spanmaat Lewis Hamilton, vroeër gerem, later gedraai en "meer spoed deur die draai en daaruit gedra".<ref name=":21">{{Cite web |last=Mitchell-Malm |first=Scott |date=16 August 2024 |title=What Hamilton hates about driving F1's current cars |url=https://www.the-race.com/formula-1/lewis-hamilton-f1-ground-effect-cars-driving-style-clash/ |access-date=20 December 2024 |website=The Race |language=en}}</ref> Gedurende die 2024-seisoen het die media berig dat Russell se styl dalk beter pas by die grondeffekmotors wat F1 destyds gebruik het as Hamilton s'n.<ref name=":21" /><ref name=":22">{{Cite web |last=Hughes |first=Mark |date=19 December 2024 |title=Revealed: Why 2024 Mercedes sapped Lewis Hamilton's pace |url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/february-2025/10/revealed-why-2024-mercedes-sapped-lewis-hamiltons-pace/ |access-date=20 December 2024 |website=Motor Sport Magazine |language=en}}</ref> Mark Hughes het bygevoeg dat Mercedes se suksesvolle opgraderings in die middel van die seisoen hierdie F1-wye tendens beklemtoon het.<ref name=":22" /> Aan die ander kant het ''The Race'' voorgestel dat die 2026-regulasieverandering Russell benadeel het deur die klem op afwaartse druk te verminder.<ref name=":55" /> == Kwalifisering == Regdeur sy loopbaan is Russell deurgaans geprys vir sy kwalifiserende pas. By Williams het die Brit verskeie kere met 'n onindrukwekkende motor onverwags hoë posisies op die rooster behaal,<ref>{{Cite news |last=Austin |first=Dan |date=18 December 2021 |title=Formula 1 driver power rankings for 2021 after Max Verstappen beats Lewis Hamilton |url=https://www.the-independent.com/f1/f1-driver-ratings-power-ranking-2021-b1978702.html |access-date=5 March 2025 |work=The Independent}}</ref> veral in [[2021 Belgiese Grand Prix|Spa 2021]] (tweede) en [[2021 Russiese Grand Prix|Sochi 2021]] (derde).<ref>{{Cite web |date=2 September 2021 |title=Latifi says 'impressive' Russell's Mr Saturday tag is misleading, as Leclerc backs Briton for Mercedes seat {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/latifi-says-impressive-russells-mr-saturday-tag-is-misleading-as-leclerc.6WpGAz9hoorCwF3fhHvVnN |access-date=24 November 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref><ref>{{Cite news |last=Smith |first=Luke |date=27 September 2021 |title=10 things we learned from F1's 2021 Russian Grand Prix |url=https://www.motorsport.com/f1/news/10-things-we-learned-from-f1s-2021-russian-grand-prix/6677198/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919012620/https://www.motorsport.com/f1/news/10-things-we-learned-from-f1s-2021-russian-grand-prix/6677198/ |archive-date=19 September 2024 |access-date=5 March 2025 |work=Motorsport.com |language=en |url-status=live }}</ref> Hy het spanmaats [[Robert Kubica]] en [[Nicholas Latifi]] 57 uit 59 keer getroef.<ref>{{Cite web |last=Haldenby |first=Nicky |date=31 December 2021 |title=Nicholas Latifi's 2021 F1 season in statistics - Lights Out ●●●●● |url=https://www.lightsoutblog.com/nicholas-latifis-2021-f1-season-in-statistics/ |access-date=24 November 2024 |website=www.lightsoutblog.com}}</ref> Russell het die bynaam '''"Mnr. Saterdag"''' verkry vir sy kwalifiserende prestasies by Williams,<ref name=":30">{{Cite web |last=Clancy |first=Rebecca |date=7 September 2021 |title=George Russell: Lewis Hamilton's new team-mate is confident, popular and known as 'Mr Saturday' |url=https://www.thetimes.com/article/george-russell-is-confident-popular-and-known-as-mr-saturday-fzlt6mlpl |access-date=5 March 2025 |website=The Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 June 2021 |title=P11 'so satisfying' says Russell as Williams impress in Styria qualifying on hunt for first points {{!}} Formula 1 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p11-so-satisfying-says-russell-as-williams-impress-in-styria-qualifying-on.4yc85RSLWKA7D9AL6b05Zu |access-date=5 March 2025 |website=Formula 1® - The Official F1® Website |language=en}}</ref><ref name=":29" /> hoewel hy die bynaam afgeskaal het en verduidelik het dat die doel is om op Sondag te wen.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 March 2022 |title=Formula 1 Driver George Russell Replies to Fans on the Internet |url=https://www.gq.com/video/watch/gq-sports-actually-me-george-russell-hype-cover |access-date=24 November 2024 |website=GQ}}</ref> By Mercedes het Russell die enigste spanmaat in Lewis Hamilton se loopbaan geword (Hamilton was Formule Een se leier van alle tye in voorste wegspringposisies) wat hom kop-aan-kop geklop het gedurende hul tyd as spanmaats (39–29).<ref name=":15">{{Cite web |last=McDonagh |first=Connor |date=7 December 2024 |title=George Russell joins exclusive club with qualifying triumph over Lewis Hamilton |url=https://www.crash.net/f1/news/1061372/1/george-russell-joins-exclusive-club-qualifying-triumph-over-lewis-hamilton |access-date=9 December 2024 |website=www.crash.net}}</ref> Alhoewel Hamilton Russell met 13–9 in hul eerste seisoen saam uitoorlê het, het Russell in 2023 gelykop getrek en Hamilton in 2024 met 19–5 geklop, en een van slegs twee spanmaats geword (die ander is die 2016-wêreldkampioen [[Nico Rosberg]]) wat hom in 'n enkele seisoen uitoorlê het.<ref>{{Cite web |date=31 December 2024 |title=F1: Final 2024 team-mate qualifying and race head-to-head scores featuring Lewis Hamilton vs George Russell and more |url=https://www.skysports.com/f1/news/12028/13274967/f1-final-2024-team-mate-qualifying-and-race-head-to-head-scores-featuring-lewis-hamilton-vs-george-russell-and-more |access-date=5 March 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> ==Renvaardigheid== Volgens Karun Chandhok is Russell "oor die algemeen een van die skoonste renjaers" in F1.<ref>{{Cite web |last=Chandhok |first=Karun |date=29 April 2023 |title="I understand why Max was upset..." |url=https://x.com/karunchandhok/status/1652327537291190278 |access-date=24 November 2024 |website=Twitter}}</ref> Verskeie jaers het Russell se skoon renprestasie op die baan opgemerk, insluitend spanmaats Lewis Hamilton<ref>{{Cite web |date=28 October 2024 |title='Neither of us are silly' says Hamilton after Russell battle |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/neither-of-us-are-silly-says-hamilton-as-he-bests-russell-in-mercedes-mexico.21dukBtjffXIAdbTxXkWTy |access-date=5 December 2024 |website=Formula 1® - The Official F1® Website}}</ref> en [[Sebastian Vettel]].<ref>{{Cite web |last=Gale |first=Ewan |date=25 October 2021 |title=Vettel praises "fair" Russell racecraft after points return |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/71325/vettel-praises-fair-russell-racecraft-after-points-return/ |access-date=24 November 2024 |website=GPfans}}</ref> Daarbenewens het Russell tydens die [[2022 Britse Grand Prix]] uit sy motor gespring om [[Zhou Guanyu]] te help na 'n groot ongeluk in die eerste rondte, al het dit sy eie uittrede uit die wedren veroorsaak.<ref>{{Cite web |date=4 July 2022 |title='I wanted to see if I could help' – Russell on his post-Zhou crash reaction, and why he was frustrated not to take the restart |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-wanted-to-see-if-i-could-help-russell-on-his-brave-post-zhou-crash.1W0qQ5zoChzwYaIpcbhWG2.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220704115526/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-wanted-to-see-if-i-could-help-russell-on-his-brave-post-zhou-crash.1W0qQ5zoChzwYaIpcbhWG2.html |archive-date=4 July 2022 |access-date=4 July 2022 |website=Formula1}}</ref> (Die ongeluk het plaasgevind nadat [[Pierre Gasly]] en Russell aan die begin van die wedren gebots het en Russell teen Zhou gestamp het.<ref>{{Cite news |last=Benson |first=Andrew |date=3 July 2022 |title=British Grand Prix: George Russell says Formula 1 needs to learn from Zhou Guanyu crash |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/62031509 |access-date=5 March 2025 |work=BBC Sport |language=en}}</ref>) Nadat Russell egter Charles Leclerc se verdedigingstaktieke tydens die [[2023 Britse Grand Prix]] bevraagteken het, het Ferrari-spanhoof [[Frédéric Vasseur]] opgemerk dat Russell soortgelyke taktieke gebruik het om sy posisie in vorige wedrenne te verdedig, en verduidelik dat "dis die lewe" in Formule Een.<ref>{{Cite web |date=10 July 2023 |title=Ferrari boss hits back at George Russell over Charles Leclerc criticism |url=https://metro.co.uk/2023/07/10/f1-george-russell-called-out-after-slamming-charles-leclerc-at-british-gp-19100260/ |access-date=5 March 2025 |website=Metro |language=en}}</ref> Russell se renvaardighede het kritiek ontlok, aangesien Russell nie altyd hoë plasings op die rooster in goeie uitslae kon omskakel nie. As 'n nuweling is Russell geteister deur swak wegspringe; daardie jaar het hy "11 keer rondte twee agter spanmaat Robert Kubica begin ten spyte van sy kwalifiserende superioriteit."<ref name=":7">{{Cite web |last=Straw |first=Edd |date=7 September 2021 |title=Is Mercedes swapping one 'Mr Saturday' for another? |url=https://www.the-race.com/formula-1/is-mercedes-swapping-one-mr-saturday-for-another/ |access-date=24 November 2024 |website=The Race}}</ref> Verder het dit Russell twee en 'n half seisoene geneem om sy eerste punte by Williams aan te teken. ''The Race'' het geantwoord dat Russell se probleme op die rendag by Williams hoofsaaklik die motor se skuld was, en het geredeneer dat Russell se sterk roosterplasings by Williams "in 'n voortdurende stryd teen regressie na die gemiddelde" was, en dit was "onvermydelik dat sy Sondag-uitslae minder indrukwekkend sou wees".<ref name=":7" /> Gedurende Russell se jare by Williams het [[Fernando Alonso]] gesê dat Russell oor groot natuurlike spoed beskik wat "my elke naweek verras".<ref name=":29" /> Na Russell se tweede plek by die [[2025 Bahreinse Grand Prix]], het Peter Windsor Russell se ren "een van die bestes wat ek in 'n lang tyd gesien het" genoem, en sy bandbestuur geprys (Russell het 'n stel gebruikte sagte bande vir meer as twintig rondtes beskerm), onmiddellike aanpassings aan verskeie meganiese probleme, en verdedigende posisionering teen die derde geplaasde [[Lando Norris]], wat die vinniger motor en die bandvoordeel aan die einde van die wedren gehad het.<ref name=":29" /> Russell se bandbestuur is afwisselend geprys en gekritiseer. Hy is geprys vir sy bandbestuur by Williams.<ref name=":7" /> Nadat hy by Mercedes aangesluit het, het hy sy bande verskeie kere te veel gestrek, wat tot teleurstellende resultate bygedra het.<ref>{{Cite web |last=Anderson |first=Ben |date=17 June 2024 |title=Is Russell too limited to become Mercedes' F1 team leader? |url=https://www.the-race.com/formula-1/is-george-russell-too-error-prone-to-lead-mercedes/ |access-date=24 November 2024 |website=The Race}}</ref> Sy bandbestuur het hernude lof ontvang gedurende die 2024-seisoen, na sterk vertonings by [[2024 Belgiese Grand Prix|Spa]],<ref>{{Cite web |last=Noble |first=Jonathan |date=29 July 2024 |title=Were Russell's Worn Tyres the Cause of His Spa F1 Disqualification? |url=https://www.motorsport.com/f1/news/were-russells-worn-tyres-the-cause-of-his-spa-f1-disqualification/10640095/ |access-date=24 November 2024 |website=Motorsport.com}}</ref> [[2024 Verenigde State Grand Prix|Austin]],<ref>{{Cite web |last=Szabo |first=Balazs |date=21 October 2024 |title=Mercedes takes delight in encouraging tyre management after tough Austin weekend |url=https://www.f1technical.net/news/25665 |access-date=24 November 2024 |website=www.f1technical.net}}</ref> en [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=dQqfkALAwvQ |title=2024 F1 Monaco GP analysis by Peter Windsor |date=26 May 2024 |last=Peter Windsor |access-date=5 March 2025 |via=YouTube}} (8:30-8:33)</ref> Alhoewel Russell se konsekwentheid tydens sy eerste seisoen by Mercedes hom bevoordeel het, het hy in die daaropvolgende seisoene groter risiko's begin neem en verskeie hoëprofiel-foute gemaak, veral tydens die [[2024 Kanadese Grand Prix]], waar MotorSport gedink het hy het Mercedes se eerste regte kans op ’n oorwinning sedert 2022 verbrou.<ref name=":14">{{Cite web |last=Kisby |first=Cambridge |date=13 June 2024 |title=Does George Russell make too many mistakes? |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/opinions/does-george-russell-make-too-many-mistakes/ |access-date=24 November 2024 |website=Motor Sport Magazine}}</ref> Ná hierdie wedren het Russell erken dat hy "die risiko/beloning [verhouding] van hoe hard ek ry, bietjie moet afskaal," maar verduidelik dat "ek sou liewer elke wedren P6 klaarmaak en twee oorwinnings hê as om elke wedren P5, P4, P3 te eindig en nie die wedren te wen nie."<ref>{{Cite web |last=Kalinauckas |first=Alex |date=3 July 2024 |title=Russell Hits Back at 'Mistakes Under Pressure' F1 Critics |url=https://www.motorsport.com/f1/news/russell-hits-back-at-mistakes-under-pressure-f1-critics/10630711/ |access-date=24 November 2024 |website=Motorsport.com}}</ref> Hy het later daardie seisoen twee oorwinnings behaal. Sy 2025-seisoen is geprys vir sy konsekwentheid, met ''The Race'' wat opgemerk het dat Russell "die enigste bestuurder was wat in 2025 minder groot foute gemaak het as [Max] Verstappen." == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Force India|Sahara Force India]] | Force India VJM10 | [[Mercedes-AMG]] M08 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br />{{0}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br />{{0}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />{{0}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />{{0}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />{{0}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{0}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br />{{0}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />{{0}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />{{0}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br />{{0}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />{{0}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />{{0}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{0}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br />{{0}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br />{{0}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br />{{0}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />{{0}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br />{{0}} |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /><small>Toets</small> |bgcolor="#f0f8ff"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>Toets</small> | | | | |style="background:#efefef"| '''–''' |style="background:#efefef"| '''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Williams F1|ROKiT Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW42]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M10 EQ Power+ [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43]] |rowspan=2|[[Mercedes-AMG]] F1 M11 EQ Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />18 |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />12 | |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />15 | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''18''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | <small>Mercedes-AMG F1 W11 EQ</small> | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />9{{Pictogram snelste ronde}} | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Williams F1|Williams Racing]] | [[Williams F1|Williams FW43B]] | [[Mercedes-AMG]] F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /><small>17</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /><small>11</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /><small>12</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>8</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /><small>2</small>‡ |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /><small>17</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /><small>15</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /><small>16</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>17</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''16''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W13 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''1'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''275''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W14 | [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]]<br />F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />^'''4'''8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />16† |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''8'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''175''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17^† |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''4'''1 |bgcolor=efcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=000000 style="color:white"| [[2024 Belgiese Grand Prix|<span style="color: #fff;">BEL</span>]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''6'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''4'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''245''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />^'''3'''4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />^'''2'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''319''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br />F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br />^'''4'''4 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br />12 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br />^'''4'''2 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />20^† |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|RUS|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''^'''1''' Wenner van die snelwedren. * ^† Uitgeval, maar wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is toegeken in België in 2021 na 'n verkorte wedren weens swaar reën. '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Russell, George}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] h0776g21umlzjmna8mf7l5shdy6s5f2 0 282326 2976927 2922383 2026-10-08T23:59:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976927 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = René Arnoux | image = Rene_Arnoux_WSR2008_HU.png | caption = Arnoux in 2008 | nationality = {{vlagikoon|FRA}} Fransman | birth_date = {{GDEO|1948|7|4}} | birth_place = Pontcharra, Isère, Frankryk | Years = 1978–1989 | Old Team = [[Automobiles Martini|Martini]], Surtees, [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Equipe Ligier|Ligier]] | Races = 165 (149 begin) | Championships = 0 | Wins = 7 | Podiums = 22 | Points = 181 | Poles = 18 | Fastest laps = 12 | First race = [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix]] | First win = [[1980 Brasiliaanse Grand Prix]] | Last win = [[1983 Nederlandse Grand Prix]] | Last race = [[1989 Australiese Grand Prix]] }} '''René Arnoux''' (gebore [[4 Julie]] [[1948]] in Pontcharra, Isère, [[Frankryk]]), is 'n voormalige [[Formule Een]]-renjaer wat van 1978–1989 vir die [[Automobiles Martini|Martini]], Surtees, [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en [[Equipe Ligier|Ligier]]spanne gejaag het. == Formule Eenloopbaan == ===Martini en Surtees=== Arnoux het vir die [[Automobiles Martini|Martini-span]] voortgegaan toe hul die oorgang na [[Formule Een]] in [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] gemaak het. In 'n organisasie met onvoldoende middele om in die hoogste vlak van die sport mee te ding, kon hy egter nie sy vermoëns demonstreer nie en Martini het Formule Een gedurende die seisoen laat vaar omdat hulle 'n tekort aan geld geskiet het. Arnoux se beste prestasie vir Martini was twee negende plekke in [[1978 Belgiese Grand Prix|België]] en [[1978 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]]. Hy het nie daarin geslaag om vir [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] te kwalifiseer nie, en het nie daarin geslaag om in [[1978 Monaco Grand Prix|Monaco]] en Duitsland vooraf te kwalifiseer nie. Arnoux het vir die laaste twee wedrenne van die seisoen na Surtees verskuif, maar homself weereens in 'n span op die rand van mislukking bevind. In sy twee wedrenne vir die span was sy beste resultaat sy debuut waar hy negende geëindig het by [[Watkins Glen Internasionale Renbaan|Watkins Glen]] vir die [[1978 Verenigde State Grand Prix]]. Hy het met die Surtees TS20 in die 21ste plek by Watkins Glen gekwalifiseer, terwyl spanmaat Beppe Gabbiani nie gekwalifiseer het nie. In sy laaste wedren vir die span in [[1978 Kanadese Grand Prix|Kanada]] het hy 16de gekwalifiseer, maar net na halfpad uitgeval toe die Ford DFV-enjin onklaar geraak het. Surtees wou Arnoux permanent teken, maar hy het 'n plek by [[Renault F1|Renault]] vir 1979 verseker.<ref name="guin">{{cite book|last=Small|first=Steve|title=The Guinness Complete Grand Prix Who's Who|publisher=Guinness|date=1994|page=32-33|ISBN=0851127029}}</ref> === Renault === [[Lêer:Renault_RS01_Arnoux_2007.jpg|links|duimnael|Jean-Pierre Jabouille se Renault RS01 van 1979 word in 2007 deur René Arnoux vertoon.]] In die 1979 seisoen het die Renault-fabriekspan vir die eerste keer sedert hul debuut in 1977 twee motors ingeskryf. Die span se enigste oorwinning van die jaar is behaal deur Arnoux se spanmaat Jean-Pierre Jabouille by die Franse Grand Prix op die Dijon-Prenois- renbaan,<ref name="guin"/> maar Arnoux het opslae gemaak as gevolg van 'n hewige skouer-aan-skouerstryd met die plat-12 Ferrari van Gilles Villeneuve om die tweede plek, wat Villeneuve gewen het. In die tweede helfte van die seisoen het Arnoux vier topses-uitslae behaal, insluitend drie podiumplekke; Jabouille se Dijon-oorwinning was sy enigste punte van die jaar.<ref name="guin"/> [[Lêer:Grand_Prix_op_Zandvoort_wagen_Arnoux_in_de_vangrail,_Bestanddeelnr_253-8756.jpg|regs|duimnael|Arnoux het 'n hoëspoed-ongeluk tydens die [[1982 Nederlandse Grand Prix]] oorleef.]] In 1980 het Arnoux sy eerste twee Formule Een-oorwinnings behaal, waarvan die eerste op die [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] in Brasilië. Sy tweede oorwinning was in die volgende wedren op die [[Kyalami-renbaan]] in Suid-Afrika,<ref name="guin"/><ref>Winner's Circle South African Grand Prix, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=495375&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> waar die dunner lug op die [[hoëveld]] die turbo-aangejaagde Renault RE20 'n kragvoordeel bo sy meestal Cosworth -aangedrewe mededingers gegee het. Na hierdie wedren het Arnoux vir die eerste keer die Wêreldkampioenskap gelei. Hy sou eers in Ronde 6 in [[1980 Monaco Grand Prix|Monaco]] die kampioenskapsvoorsprong verloor. Die seisoen is egter gekenmerk deur onbetroubaarheid van die [[Turboaanjaer|turbo-aangejaagde]] Renault [[V6-enjin]]. Die eenheid was kragtig en het 510 perdekrag (354kW) gelewer om gelykstaande te wees aan Ferrari (en aansienlik kragtiger as die 475 pk van die Ford DFV), maar broos, en die Renaults het ook grondeffekte kortgekom. Alhoewel hy later tweede in die [[1980 Nederlandse Grand Prix]] by [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]] sou eindig, sou hy die seisoen in die 6de plek met 29 punte afsluit, 38 punte agter Wêreldkampioen Alan Jones. Arnoux se situasie is in 1981 gekompliseer deur die aankoms van [[Alain Prost]] by Renault. Hul wedywering op die baan het buite die baan opgevlam en die verhouding tussen die twee mans het versleg. Die konflik het sy hoogtepunt bereik tydens die [[1982 Franse Grand Prix]] op die [[Paul Ricard-renbaan]]. Die jaers het Renault se eerste een-twee in Formule Een gewen, met Arnoux wat voor Prost geëindig het. Prost was woedend, omdat hy van mening was dat sy spanmaat nie die spanbevele nagekom het waarop voor die wedren ooreengekom is nie, waarvolgens hy die oorwinning aan Prost moes afstaan, wat beter geplaas was in die 1982-kampioenskap.<ref name="guin"/> Arnoux het geantwoord dat geen bevele voor die wedren gegee is nie en dat hy vry was om sy eie wedren te bestuur. Hy het nog 'n oorwinning by die [[1982 Italiaanse Grand Prix]] aan die einde van die seisoen behaal. Hy het 'n hoëspoed-ongeluk beleef nadat hy 'n wiel verloor het terwyl hy in die skuins Tarzan-draai aan die einde van die lang pylvak in die [[1982 Nederlandse Grand Prix]] beland het, hoewel sy motor se momentum grootliks deur 'n sandkas en bandversperring gestuit is. === Ferrari === [[Lêer:Arnoux_Ferrari_126C4_1984_Dallas_F1.jpg|links|duimnael|Arnoux het agter in die veld vir die [[1984 Dallas Grand Prix]] weggespring, maar teen die einde tot tweede geklim.]] Nadat die paar van Prost en Arnoux onvolhoubaar geword het, het Arnoux Renault aan die einde van 1982 verlaat om in [[1983 Formule Een-seisoen|1983]] by [[Scuderia Ferrari]] aan te sluit en by 'n ander Franse jaer, Patrick Tambay, aangesluit. Met drie oorwinnings, by die [[1983 Kanadese Grand Prix|Kanadese]], [[1983 Duitse Grand Prix|Duitse]] en [[1983 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grands Prix]], was Arnoux in die stryd om die wêreldtitel tot die laaste wedren van die seisoen, die [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]]. Hy het uit daardie wedren onttrek weens enjinversaking en die seisoen derde geëindig, agter Nelson Piquet en Prost.<ref name="guin"/><ref>{{cite news |last1=Cowell |first1=David |title=Brazilian Nelson Piquet, dominating the South African Grand Prix... |url=https://www.upi.com/Archives/1983/10/15/Brazilian-Nelson-Piquet-dominating-the-South-African-Grand-Prix/1921435038400/ |access-date=12 April 2020 |agency=UPI |date=15 October 1983}}</ref> Beide Arnoux en Tambay het gunstelinge by die [[Tifo|Tifosi]] geword vir hul hardnekkige styl, en hul gekombineerde resultate het Ferrari die 1983 Vervaardigerskampioenskap laat wen. Arnoux se oorwinning by Zandvoort was die sewende en laaste oorwinning van sy Formule Een-loopbaan. Met die [[McLaren]]s van Prost en [[Niki Lauda]] wat [[1984 Formule Een-seisoen|1984]] oorheers het, het Arnoux 'n minder suksesvolle tweede seisoen by Ferrari gehad en slegs sesde geëindig met 27 punte, met sy nuwe spanmaat [[Michele Alboreto]] wat progressief die inisiatief en spanleierskap by hom oorgeneem het. Na drie oorwinnings en vier voorste wegspringposisies in 1983, het Arnoux nie daarin geslaag om in 1984 'n voorste wegspringposisie in te neem nie (Alboreto het die [[1984 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] van voorste wegspringplek af gewen met Arnoux wat tweede weggespring en derde geëindig het), hoewel hy tweede in [[1984 San Marino Grand Prix|San Marino]] en [[1984 Dallas Grand Prix|Dallas]] geëindig het, waar hy gedwing is om uit die kuipe weg te spring weens 'n elektriese fout tydens die opwarmrondte en daarin geslaag het om sy motor uit die moeilikheid te hou op die verkrummelende baan. Die enigste Grand Prix wat ooit in Dallas gehou is, was ook die laaste keer dat Arnoux 'n Formule Een-podiumplek behaal het.<ref>Dallas Grand Prix, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=521465&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> Soos die seisoen gevorder het, het Arnoux 'n gebrek aan motivering getoon,<ref name="guin" /> en nadat hy 4de geëindig het in die openingswedren van die [[1985 Formule Een-seisoen|1985 kampioenskap]] in [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]], het hy Ferrari met wedersydse instemming verlaat.<ref name="guin" /> Sy plek in die span is deur die Sweedse jaer Stefan Johansson ingeneem. Hy is in die [[Brabham]]-kuipe by [[1985 San Marino Grand Prix|Imola]] in Ronde 3 gesien, wat gerugte laat ontstaan het dat hy by die span wat deur [[Bernie Ecclestone]] besit is, sou aansluit, maar niks het daarvan gekom nie en hy is vir die res van die seisoen selde by wedrenne gesien. ===Ligier=== Sonder 'n rit vir die res van die 1985-seisoen het Arnoux in [[1986 Formule Een-seisoen|1986]] sy terugkeer na Formule Een gemaak vir die Franse Ligier- span wat turbo-aangejaagde Renault-enjins gebruik het. Die Ligiers met [[Pirelli]]-bande het onmededingend geblyk te wees soos die seisoen gevorder het. Arnoux het in 1986 twee spanmaats gehad. Vir die eerste helfte van die seisoen was sy spanmaat die Franse bestuurder [[Jacques Laffite]]. Laffite se loopbaan het egter geëindig toe hy albei sy bene in 'n eerste draai-ongeluk by [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] in die [[1986 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] gebreek het. Van die volgende wedren af is Laffite vervang met 'n ander Franse bestuurder, Philippe Alliot. Vir [[1987 Formule Een-seisoen|1987]] sou Ligier die eksklusiewe gebruik van 'n nuwe 850 pk (634 kW) viersilinder- turbo-aangejaagde [[Alfa Romeo]]-enjin in die nuwe Ligier JS29 hê.<ref>{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/moteur-alfa-romeo.aspx|title=Engine Alfa Romeo|website=www.statsf1.com|access-date=27 May 2017}}</ref> Nadat Arnoux die enjin egter tydens voorseisoentoetse met "gebruikte kos" vergelyk het, het Alfa se moedermaatskappy Fiat die projek laat vaar en Ligier is gedwing om die viersilinder Megatron-enjins vir die seisoen te gebruik, wat ongeveer 950 pk (708 kW) gelewer het.<ref>{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/moteur-megatron.aspx|title=Engine Megatron|website=www.statsf1.com|access-date=27 May 2017}}</ref> Arnoux het die span se enigste punt gedurende die seisoen behaal met 'n sesde plek by [[Spa-Francorchamps]] in [[België]]. [[1988 Formule Een-seisoen|1988]] sou die laaste jaar vir turbo's in Formule Een wees en Ligier het die kans gewaag om met die nuwe 3.5-liter [[Judd]] [[V8-enjin]] te jaag. Die Ligier JS31 was onmededingend, met beide Arnoux en sy nuwe spanmaat [[Stefan Johansson]] wat verskeie kere nie daarin geslaag het om te kwalifiseer nie. Beide jaers het gekla dat selfs in droë toestande die gebrek aan vastrap hulle gedwing het om met 'n natweertegniek te ry. Arnoux het twee keer gedurende die seisoen nie gekwalifiseer nie ([[1988 San Marino Grand Prix|San Marino]] en [[1988 Franse Grand Prix|Frankryk]]), terwyl Johansson ses keer nie die rooster gehaal het nie. Arnoux se beste eindstreep van die jaar was tiende plek in die [[1988 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]]. Dit was die eerste keer sedert sy debuutseisoen in 1978 dat hy nie 'n wêreldkampioenskapspunt kon aanteken nie. Sy nie-kwalifiseer by [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari|Imola]] was die eerste keer dat hy nie vir 'n wedren gekwalifiseer het sedert die [[1981 Belgiese Grand Prix]] nie. In die laaste wedren van die seisoen in Adelaide het hy die wedrenleier [[Gerhard Berger]] uitgeskakel terwyl hy tydens die [[1988 Australiese Grand Prix]] verbygesteek is. Arnoux is gekritiseer, maar Berger het gesê dat hy 'n "baie lang" rempedaal ervaar het wat beteken het dat hy nie betyds kon stop om Arnoux te vermy nie, en hom ook nie so maklik kon verbysteek soos hy normaalweg sou nie. Arnoux het sy loopbaan met 181 wêreldkampioenskappunte afgesluit, met sy laaste punte van 'n vyfde plek by die [[1989 Kanadese Grand Prix]]. Sy laaste wedren was die sopnat [[1989 Australiese Grand Prix]] in Adelaide. Hy was tweede vinnigste na die McLaren-Honda van die uittredende wêreldkampioen en voorste wegspringplek-wenner [[Ayrton Senna]] in die ekstra halfuur-opwarming wat geskeduleer was om bestuurders en spanne toe te laat om hul motors op te stel vir nat toestande na drie dae van sonnige weer, maar in die wedren is sy Ligier na vier rondtes deur die [[Arrows]] van [[Eddie Cheever]] tot uittrede gedwing. == Volledige Formule 1-uitslae == (Renne in '''vetdruk''' dui voorste wegspringplek aan) (Renne in ''skuinsdruk'' is vinnigste rondte) {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Plek ! Punte |- |rowspan=2| [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] ![[Automobiles Martini|Martini]] !Martini MK23 !rowspan=2 nowrap| [[Cosworth|Ford Cosworth DFV]]<br />3.0 [[V8-enjin|V8]] | [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |style="background:#FFCFCF;"| [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|DNQ}} | [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] |style="background:#FFCFCF;"| [[1978 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNPQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} | [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|14}} | [[1978 Britse Grand Prix|GBR]]<br />WD |style="background:#FFCFCF;"| [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNPQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|Ret}} | [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |colspan=2| !rowspan=2| NC !rowspan=2| 0 |- ! Team Surtees ! Surtees TS20 |colspan=14| |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |- |rowspan=2| [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] !rowspan=2| [[Renault F1|Équipe Renault]] Elf ! Renault RS01 !rowspan=2| [[Renault F1|Renault-Gordini]]<br />EF1 1.5 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#ffffff;"| [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |colspan=10| !rowspan=2| 8e !rowspan=2| 17 |- ! nowrap| [[Renault F1|Renault]] RS10 |colspan=6| |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| ''[[1979 Franse Grand Prix|FRA]]''<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1979 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| '''''[[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]'''''<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|2}} | |- | [[1980 Formule Een-seisoen|1980]] ! [[Renault F1|Équipe Renault]] Elf ! Renault RE20 ! [[Renault F1|Renault-Gordini]]<br />EF1 1.5 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1980 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|NC}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| '''''[[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]'''''<br />{{small|9}} |style="background:#DFDFDF;"| '''''[[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]]'''''<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| '''[[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]]'''<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|7}} |colspan=2| ! 6de ! 29 |- | [[1981 Formule Een-seisoen|1981]] ! [[Renault F1|Équipe Renault]] Elf ! Renault RE20 ! [[Renault F1|Renault-Gordini]]<br />EF1 1.5 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| '''[[1981 Franse Grand Prix|FRA]]'''<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| '''''[[1981 Britse Grand Prix|GBR]]'''''<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFDFDF;"| '''[[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]'''<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Caesars Palace Grand Prix|CPL]]<br />{{small|Ret}} | !9de !11 |- |[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] ! [[Renault F1|Équipe Renault]] Elf ! Renault RE30B ! [[Renault F1|Renault-Gordini]]<br />EF1 1.5 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#FFDF9F;"| '''[[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]'''<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1982 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1982 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[1982 Franse Grand Prix|FRA]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]]<br />{{small|16†}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Caesars Palace Grand Prix|CPL]]<br />{{small|Ret}} ! 6de ! 28 |- |rowspan=2| [[1983 Formule Een-seisoen|1983]] !rowspan=2| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ![[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 126C2B !rowspan=2| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 021 1.5 [[V6-enjin|V6]][[Turboaanjaer|t]] |style="background:#CFCFFF;"| [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1983 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"| '''[[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]'''<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1983 Detroit Grand Prix|DET]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| '''[[1983 Britse Grand Prix|GBR]]'''<br />{{small|5}} |colspan=7| |rowspan=2 style="background:#FFDF9F;"| '''3de''' |rowspan=2 style="background:#FFDF9F;"| '''49''' |- ![[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 126C3 |colspan=9| |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1983 Duitse Grand Prix|DUI]]''<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|2}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]]''<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1983 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} | |- | [[1984 Formule Een-seisoen|1984]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! Ferrari 126C ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 031 1.5 [[V6-enjin|V6]][[Turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| ''[[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]]''<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1984 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>3{{sup|‡}}</small> |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| ''[[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]]''<br />{{small|11†}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1984 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|9}} ! 6de ! 27 |- | [[1986 Formule Een-seisoen|1986]] ! nowrap| [[Equipe Ligier]] ! nowrap| Ligier JS27 ! nowrap| [[Renault F1|Renault]] EF4B 1.5 [[V6-enjin|V6]][[Turboaanjaer|t]] |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|15†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} ! 10de ! 14 |- |[[1987 Formule Een-seisoen|1987]] ![[Equipe Ligier|Ligier Loto]] !Ligier JS29B/C !Megatron<br />M12/13 1.5 [[Turboaanjaer|t]] | [[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |style="background:#FFFFFF;"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} !19de !1 |- | [[1988 Formule Een-seisoen|1988]] ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier Loto]] ! nowrap| Ligier JS31 ! nowrap| [[Judd]] 3.5 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1988 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|18}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} ! NC ! 0 |- | [[1989 Formule Een-seisoen|1989]] ![[Equipe Ligier|Ligier Loto]] !Ligier JS33 ![[Cosworth|Ford Cosworth DFR]]<br />3.5 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|14}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1989 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|11}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|13}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} ! 23e ! 2 |- !colspan="22"|{{center|Bronne:<ref name=MSportStats>{{cite web|title=Rene Arnoux Results|url=https://motorsportstats.com/driver/rene-arnoux/results|publisher=Motorsport Stats|access-date=26 August 2023}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book|last=Small|first=Steve|title=Grand Prix Who's Who|chapter=Rene Arnoux|url=https://archive.org/details/grandprixwhoswho0000smal|year=2000|edition=Third|publisher=Travel Publishing|location=Reading, Berkshire|pages=38–41|access-date=7 August 2023|isbn=978-1-902007-46-5|url-access=registration|via=Internet Archive}}</ref>}} |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} *[http://www.grandprix.com/gpe/drv-arnren.html René op GrandPrix.com] {{Normdata}} {{en-vertaal|René Arnoux}} {{DEFAULTSORT:Arnoux, René}} [[Kategorie:Franse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] iq97ds3thrshjkyatc8wveerlyc9xs2 0 285828 2977013 2682930 2026-10-09T11:58:12Z ~2026-54201-77 215908 2977013 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lamberto dini pl.jpg|duimnael]] '''Lamberto Dini''' (gebore op [[1 Maart]] [[1931]]) is 'n Italiaanse politikus en ekonoom. Hy was die 51ste [[Eerste minister van Italië|Eerste minister]] van [[Italië]] van 1995 tot 1996 en minister van buitelandse sake van 1996 tot 2001. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} goed gespeld{{Eerste ministers van Italië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dini, Lamberto}} [[Kategorie:Geboortes in 1931]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Eerste Ministers van Italië]] 3oh9ldwbro0nooicgamb766xob5gfa4 0 310945 2976786 2976703 2026-10-08T15:02:44Z BurgertB 2401 Rol weergawe [[Special:Diff/2976703|2976703]] deur [[Special:Contributions/~2026-54143-59|~2026-54143-59]] ([[User talk:~2026-54143-59|bespreek]]) terug. Vertalings in byskrif is vol spelfoute 2976786 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Percival Lowell observing Venus from the Lowell Observatory in 1914.jpg|thumb|220px|Percival Lowell, wie se idee Planeet&nbsp;X was.]] Reeds sedert die ontdekking van [[Neptunus]] in 1846 was daar aansienlike spekulasie dat nog ’n [[planeet]] ver weg van die [[Son]] bestaan, wat [[Planeet X|Planeet&nbsp;X]] genoem is, en is daar gesoek na nog '''planete anderkant Neptunus'''. Aan die begin van die 20ste eeu het die [[sterrekundige]] [[Percival Lowell]] na nog ’n planeet begin soek. Hy het dit voorgestel as die rede vir oënskynlike ongerymdhede in die [[wentelbaan]] van die [[reuseplanete]], veral [[Uranus]] en Neptunus,<ref name=bower>{{cite journal|title= On the Orbit and Mass of Pluto with an Ephemeris for 1931–1932 |author=Ernest Clare Bower |date=1930 |journal= Lick Observatory Bulletin |volume=15 |issue= 437 |pages= 171–178 |bibcode=1931LicOB..15..171B|doi = 10.5479/ADS/bib/1931LicOB.15.171B }}</ref> en het gemeen die [[swaartekrag]] van ’n groot, onsigbare planeet kan Uranus genoeg versteur om die ongerymdhede te verduidelik.<ref>{{cite journal|title=The Search for the Ninth Planet, Pluto |author= Clyde W. Tombaugh |date= 1946 |journal= Astronomical Society of the Pacific Leaflets |volume= 5|issue= 209 |pages= 73–80| bibcode= 1946ASPL....5...73T}}</ref> [[Clyde Tombaugh]] se ontdekking van [[Pluto]] in 1930 het skynbaar Lowell se hipotese bewys. In 1978 is ontdek Pluto is heeltemal te klein dat sy swaartekrag die groot planete kan beïnvloed, en dit het gelei tot ’n soeke na nog ’n planeet. Die soeke is in die vroeë 1990's in ’n groot mate afgelas nadat in ’n studie deur die [[Voyager 2]]-ruimtetuig bevind is die onreëlmatighede in Uranus se wentelbaan is vanweë ’n effense oorskatting van Neptunus se [[massa]].<ref name="standage">{{cite book |title= The Neptune File: A Story of Astronomical Rivalry and the Pioneers of Planet Hunting |author= Tom Standage |page= [https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/188 188] |isbn= 978-0-8027-1363-6 |date= 2000 |location= New York |publisher= Walker |url-access= registration |url= https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/188 }}</ref> Ná 1992 het die ontdekking van talle klein ysige voorwerpe met dieselfde of selfs ’n groter wentelbaan as Pluto gelei tot ’n debat oor of Pluto ’n planeet behoort te bly en of hy en sy bure ’n eie klassifikasie moet kry, nes die [[asteroïde]]s. Hoewel ’n paar van hierdie groter voorwerpe aanvanklik as planete beskryf is, het die [[Internasionale Astronomiese Unie]] (IAU) Pluto en sy grootste bure in 2006 as [[dwergplanete]] herklassifiseer. Neptunus is sedertdien die verste bekende planeet in die Sonnestelsel.<ref name=IAU>{{cite news| url=http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf| title=IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6| publisher=International Astronomical Union| date=2006-08-24| access-date=2020-08-10| archive-date=2009-06-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20090620102000/http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf| url-status=dead}}</ref> Hoewel die sterrekundegemeenskap in ’n groot mate saamstem dat Planeet&nbsp;X, soos dit aanvanklik voorgestel is, nie bestaan nie, het die idee van ’n groot planeet wat nog nie ontdek is nie herleef deurdat ’n paar sterrekundiges dit gebruik as verduideliking vir ander afwykings wat in die buitenste Sonnestelsel waargeneem is.<ref name=varuna>{{cite journal |title= Almost Planet X |url= https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-05-24_411_6836/page/423 |journal=Nature |volume=411 |pages= 423–424 |date=2001 | doi=10.1038/35078164 |author=S. C. Tegler |author2=W. Romanishin |last-author-amp=yes |pmid= 11373654 |issue= 6836}}</ref> In Maart 2014 het waarnemings met die [[WISE-teleskoop]] die moontlikheid van ’n planeet so groot soos [[Saturnus]] (95 [[aardmassa]]s) tot by 10&nbsp;000&nbsp;[[AE|astronomiese eenhede]] (AE) en een so groot soos [[Jupiter]] (≈318 aardmassas) of groter tot by 26&nbsp;000&nbsp;AE uitgeskakel.<ref name="Luhman2014">{{cite journal | last=Luhman |first=K. L. | title=A Search for a Distant Companion to the Sun with the Wide-field Infrared Survey Explorer | journal=The Astrophysical Journal | volume=781 |issue=1 |pages= 4|date=2014 | doi=10.1088/0004-637X/781/1/4 | bibcode= 2014ApJ...781....4L}}</ref> Gebaseer op die ooreenkomste tussen die wentelbane van ’n groep onlangs ontdekte verafgeleë [[trans-Neptunus-voorwerp]]e het sterrekundiges in 2014 ’n [[hipotese]] ontwikkel oor die bestaan van ’n [[superaarde]], met ’n massa van 2 tot 15 keer dié van die [[Aarde]] en met ’n moontlike groot [[baanhelling]], by sowat 1&nbsp;500&nbsp;AE.<ref name="nature letter">{{Cite journal| doi = 10.1038/nature13156| title = A Sedna-like body with a perihelion of 80 astronomical units| url = http://home.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/TrujilloSheppard2014.pdf| archive-url = https://web.archive.org/web/20141216183818/http://home.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/TrujilloSheppard2014.pdf| archive-date = 2014-12-16| url-status = dead| journal = Nature| volume = 507| issue = 7493| pages = 471–474| date = 2014| last1 = Trujillo| first1 = C. A.| last2 = Sheppard| first2 = S. S.| bibcode = 2014Natur.507..471T| pmid = 24670765| access-date = 2016-01-25| df = }}</ref> In 2016 het verdere werk getoon hierdie onbekende planeet het moontlik ’n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrieke]] wentelbaan met ’n groot helling wat nie nader as 200&nbsp;AE en nie verder as sowat 1&nbsp;200&nbsp;AE van die Son af lê nie. Die wentelbaan lyn waarskynlik nie op met dié van die saamtrossende verafgeleë trans-Neptunus-voorwerpe nie.<ref name="AJ121-2-22">{{cite journal|title=Evidence for a distant giant planet in the Solar system|first1=Konstantin|last1=Batygin|first2=Michael E.|last2=Brown|date=20 Januarie 2016|journal=The Astronomical Journal|volume=151|number=2|doi=10.3847/0004-6256/151/2/22|pages=22|arxiv = 1601.05438 |bibcode = 2016AJ....151...22B }}</ref> Omdat die IAU Pluto nie meer as ’n planeet beskou nie, het dié hipotetiese voorwerp die naam [[Planeet Nege]] gekry.<ref>{{cite news|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/discovering-planet-nine|title=Discovering Planet Nine|work=The New Yorker|first=Alan|last=Burdick|date=20 Januarie 2016|access-date=20 Januarie 2016}}</ref> ==Vroeë spekulasies== In die 1840's het die [[Frankryk|Franse]] [[wiskundige]] [[Urbain Le Verrier]] [[klassieke meganika]] gebruik om versteurings in Uranus se wentelbaan te ontleed en voorgestel dit word veroorsaak deur die swaartekrag van ’n nog onontdekte planeet. Le Verrier het die posisie van die nuwe planeet voorspel en sy berekenings na die [[Duitsland|Duitse]] sterrekundige [[Johann Gottfried Galle]] gestuur. Op 23 September 1846, die aand nadat hy die brief ontvang het, het Galle en sy student Heinrich d'Arrest Neptunus ontdek, op presies die plek waar Le Verrier voorspel het.<ref>Croswell (1997), p. 43</ref> Daar was egter ’n paar ongerymdhede in die reuseplaneet se wentelbaan. Daar is aanvaar dit beteken nog ’n planeet bestaan anderkant Neptunus. Nog voor Neptunus se ontdekking het sommige sterrekundiges gespekuleer dat een planeet nie genoeg was om Uranus se afwyking te verduidelik nie. Op 17 November 1834 het die [[Brittanje|Britse]] amateursterrekundige eerwaarde Thomas John Hussey vir George Biddell Airy, die Britse koninklike sterrekundige, vertel van ’n gesprek wat hy met die Franse sterrekundige Alexis Bouvard gehad het. Hussey het gesê hy het aan Bouvard voorgestel dat die ongewone beweging van Uranus dalk vanweë die swaartekraginvloed van ’n nog onontdekte planeet is, en dat Bouvard geantwoord het hy het ook daaraan gedink en dat hy met Peter Andreas Hansen, direkteur van die Seeberg-sterrewag in [[Gotha]], daaroor gekorrespondeer het. Hansen het egter gemeen ’n enkele liggaam kan nie Uranus se beweging verduidelik nie. Hy het voorgestel daar is twee planete anderkant Uranus.<ref name=grosser>{{cite journal | title=The Search For A Planet Beyond Neptune | author=Morton Grosser | journal=Isis | volume=55 | issue=2 | date=1964 | pages=163–183 | doi=10.1086/349825 | jstor=228182}}</ref> [[Beeld:Jacques Babinet.jpg|thumb|links|180px|Jacques Babinet, ’n vroeë ondersteuner van die idee van ’n planeet anderkant Neptunus.]] In 1848 het Jacques Babinet beswaar aangeteken teen Le Verrier se berekenings en beweer Neptunus se waargenome massa is kleiner en sy wentelbaan groter as wat Le Verrier aanvanklik voorgestel het. Hy het uit Le Verrier se berekings uitgewerk dat ’n planeet van rofweg 12 aardmassas, wat hy "Hyperion" genoem het, anderkant Neptunus lê.<ref name=grosser/> Le Verrier het sy idee agter afgeskiet.<ref name=grosser/> In 1879 het Camille Flammarion opgemerk die [[komete]] 1862&nbsp;III en 1889&nbsp;III het ’n [[Apside|afelium]] (verste afstand van die Son af) van onderskeidelik 47 en 49&nbsp;AE, en hy het voorgestel dat hulle die wentelradius van ’n onbekende planeet aandui wat hulle in ’n elliptiese wentelbaan getrek het.<ref name=grosser/> George Forbes het van dié berekenings afgelei dat daar twee planete anderkant Neptunus moet lê. Gebaseer op die feit dat vier komete ’n afelium van sowat 100&nbsp;AE het en nog ses ’n afelium van sowat 300&nbsp;AE, het hy die wentelelemente van twee hipotetiese trans-Neptunus-planete bereken. Dit het baie ooreengestem met berekenings deur ’n ander sterrekundige, David Peck Todd, en baie het geglo dit moet dus waar wees.<ref name=grosser/> Skeptici het egter gemeen die komete se wentelbane is nog te onseker om betekenisvolle afleidings te maak.<ref name=grosser/> Sommige beskou Forbes se hipotese as ’n voorloper van die idee van Planeet Nege.<ref>{{cite journal|title=Constraints on Planet Nine's Orbit and Sky Position within a Framework of Mean Motion Resonances|journal=The Astronomical Journal|volume=153|issue=3|pages=91|year=2017|last1=Millholland|first1=Sarah|last2=Laughlin|first2=Gregory|doi=10.3847/1538-3881/153/3/91|arxiv=1612.07774|bibcode=2017AJ....153...91M}}</ref> In 1900 en 1901 het die direkteur van die Harvard-kollegesterrewag, William Henry Pickering, twee soektogte na trans-Neptunus-planete gelei. Die eerste een is uitgevoer deur die [[Denemarke|Deense]] sterrekundige Hans Emil Lau, wat ná die bestudering van data oor Uranus se wentelbaan van 1690 tot 1895 tot die gevolgtrekking gekom het dat een planeet nie die afwykings in sy wentelbaan kon veroorsaak nie. Hy het geglo daar is twee planete. Die tweede soektog is gedoen deur Gabriel Dallet, wat voorgestel het ’n enkele planeet by 47&nbsp;AE kan vir Uranus se beweging verantwoordelik wees. In nie een van die gevalle is enige planete ontdek nie.<ref name=grosser/> In 1902 het dr. Theodor Grigull van Duitsland die wentelbaan van komete met ’n afelium van verder as Neptunus bestudeer en beweer daar is ’n planeet so groot soos Uranus by 50&nbsp;AE met ’n wentelperiode van 360 jaar. Hy het dit "Hades" genoem. In 1921 het Grigull die wentelperiode na 310-330 jaar aangepas om die waargenome afwykings beter te verklaar.<ref>{{cite web|title=Hypothetical Planets|author=Paul Schlyter|work=The Swedish Amateur Astronomical Society|url=http://solarviews.com/eng/hypothet.htm|accessdate=2019-12-07}}</ref> In 1909 het Thomas Jefferson Jackson See gemeen "daar is beslis een, heel waarskynlik twee en moontlik drie planete anderkant Neptunus".<ref name=see>{{cite journal|title=A Career of Controversy: The Anomaly of T. J. J. See|author=TJ Sherrill|pages=25–50|date=1999|bibcode= 1999JHA....30...25S|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=30|doi=10.1177/002182869903000102}}</ref> Hulle was glo 42, 56 en 72&nbsp;AE van die Son af. Omdat hy geen verduideliking gegee het oor hoe hy tot dié gevolgtrekking gekom het nie, is nooit na hulle gesoek nie.<ref name=see/> Die [[Indië|Indiese]] sterrekundige Venkatesh P. Ketakar het in 1911 voorgestel daar is twee planete anderkant Neptunus. Hy het hulle Brahma en Vishnu genoem. Hy het dit besluit nadat hy die patrone wat [[Pierre-Simon Laplace]] in die [[Natuurlike satelliet|mane]] van Jupiter waargeneem het, herbewerk en op die buitenste planete toegepas het.<ref name=ketakar/> Jupiter se drie [[Mane van Galilei|binnemane]], [[Io (maan)|Io]], [[Europa (maan)|Europa]] en [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]], is gesinchroniseer in ’n ingewikkelde 1:2:4-[[Baanresonansie|resonansie]] bekend as die Laplace-resonansie.<ref name=Musotto2002>{{cite journal|last=Musotto|first=Susanna|author2=Varadi, Ferenc |author3=Moore, William |author4= Schubert, Gerald |title=Numerical Simulations of the Orbits of the Galilean Satellites|date=2002|volume=159|issue=2|pages=500–504|doi=10.1006/icar.2002.6939| bibcode=2002Icar..159..500M | journal = Icarus}}</ref> Ketakar het voorgestel Uranus, Neptunus en sy hipotetiese trans-Neptunus-planete is in ’n soort Laplace-resonansie vasgevang. Volgens sy berekenings was Brahma gemiddeld 38,95&nbsp;AE van die Son af en was sy wentelperiode 242,28 aardjare (3:4-resonansie met Neptunus). Toe Pluto 19 jaar later ontdek word, was sy gemiddelde afstand 39,48&nbsp;AE en sy wentelperiode 248 aardjare, wat baie naby aan Ketakar se voorspelling was (Pluto het dan ook ’n [[Plutino|2:3-resonansie met Neptunus]]). Ketakar het geen ander besonderhede benewens afstand en wentelperiode bekend gemaak nie. Dit is onbekend hoe hy by dié syfers uitgekom het en sy tweede planeet, Vishnu, is nooit ontdek nie.<ref name=ketakar>{{cite journal|title=Prediction of Pluto by V. P. Ketakar|author1=JG Chhabra|author2=SD Sharma|author3=M Khanna|journal=Indian Journal of History of Science|date=1984|volume=19|issue=1|pages=18–26|url=http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005abd_18.pdf|access-date=2008-09-04|bibcode=1984InJHS..19...18C|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225135119/http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005abd_18.pdf|archive-date=2009-02-25|df=}}</ref> ==Planeet X== In 1894 het Percival Lowell, ’n ryk man van [[Boston]], met William Pickering se hulp die Lowell-sterrewag in [[Flagstaff, Arizona]], gestig. In 1906 het hy ’n uitgebreide soektog begin na ’n planeet anderkant Neptunus, oortuig daarvan dat hy die verwarring oor Uranus se wentelbaan kon oplos.<ref name=tombaugh/> Hy het dit "Planeet&nbsp;X" genoem, ’n naam wat voorheen deur Gabriel Dallet gebruik is.<ref name=grosser/> Die "X" in die naam staan vir die [[letter]] X, wat ’n onbekendheid aandui, en nie vir die Romeinse [[syfer]] 10 nie – in dié tyd sou ’n planeet wat ontdek is die negende planeet gewees het. Lowell wou hiermee sy wetenskaplike geloofbaarheid bewys wat hom bly ontwyk het sedert hy verkondig het die kanaalagtige verskynsels op [[Mars]] is kanale wat deur [[Buiteaardse lewe|buiteaardse wesens]] gebou is.<ref>Croswell (1997), p. 43.</ref> Lowell se eerste soektog het gefokus op die [[sonnebaan]], die vlak wat die wentelbaan van die Aarde om die Son bevat en waar ook die ander planete in die Sonnestelsel geleë is. Met ’n 5-duim-kamera het hy meer as 200 foto's met ’n [[Beligting (fotografie)|beligting]]styd van drie uur elk met ’n vergrootglas deursoek, maar kon geen planete kry nie. In dié tyd was Pluto te ver bo die sonnebaan om in die projek opgespoor te word.<ref name=tombaugh>Tombaugh (1946).</ref> Nadat hy sy aanvanklik voorgestelde posisies aangepas het, het Lowell van 1914 tot 1916 ’n tweede soektog uitgevoer.<ref name=tombaugh/> In 1915 het hy ''Memoir of a Trans-Neptunian Planet'' gepubliseer waarin hy tot die gevolgtrekking kom dat Planeet&nbsp;X ’n massa het van rofweg sewe keer die Aarde s’n – omtrent die helfte van dié van Neptunus<ref name="ley195608">{{Cite magazine |last=Ley |first=Willy |author= |last2= |first2= |date=Augustus 1956 |title=The Demotion of Pluto |department=For Your Information |url=https://archive.org/stream/galaxymagazine-1956-08#page/n79/mode/2up |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=79–91 |type= }}</ref> – en ’n gemiddelde afstand van 43&nbsp;AE van die Son af. Hy het aangeneem Planeet&nbsp;X is ’n groot voorwerp met ’n lae digtheid en ’n groot [[albedo]], soos die reuseplanete. Daarom sou dit as ’n skyf sigbaar wees met ’n deursnee van sowat een [[boogsekonde]] en ’n [[skynbare magnitude]] van tussen 12 en 13 hê – helder genoeg om te kon sien.<ref name=tombaugh/><ref>Littman (1990), p. 70.</ref> [[Beeld:Clyde W. Tombaugh.jpeg|thumb|200px|Clyde William Tombaugh.]] In 1908 het Pickering onafhanklik aangekondig hy het, deur ongerymdhede in Uranus se wentelbaan te ontleed, bewyse gekry van ’n negende planeet. Sy hipotetiese planeet, wat hy "Planeet&nbsp;O" genoem het (want O volg op N; dus Neptunus),<ref>{{cite book|title=The Hunt For Planet X|url=https://archive.org/details/huntforplanetxne0000schi|author=Govert Schilling |date=2009 |publisher=Springer |page=[https://archive.org/details/huntforplanetxne0000schi/page/34 34] | isbn= 978-0-387-77804-4 }}</ref> het ’n gemiddelde baanradius van 51,9&nbsp;AE en ’n wentelperiode van 373,5 jaar gehad.<ref name=grosser/> Fotografiese plate wat in sy sterrewag in [[Peru]] geneem is, het geen getuienis getoon van die voorspelde planeet nie, en die Britse sterrekundige P.H. Cowell het bewys die onreëlmatighede in Uranus se wentelbaan verdwyn feitlik as die hipotetiese planeet se eienskappe in ag geneem word.<ref name=grosser/> Lowell het self Planeet&nbsp;O verwerp, ondanks sy noue verbintenis met Pickering, en gesê: "Hierdie planeet word baie paslik "O" genoem, [want dit] is absoluut niks."<ref name=cros50>Croswell p. 50</ref> Sonder dat Pickering dit geweet het, het vier van die plate wat in sy soeke na "Planeet O" geneem is, beelde van Pluto vasgevang, maar dit is eers jare later ontdek.<ref name="Hoyt">{{cite journal |title= W. H. Pickering's Planetary Predictions and the Discovery of Pluto |author= William Graves Hoyt |journal= Isis |volume= 67 |issue= 4 |date= Desember 1976 |pages = 551–564 |jstor= 230561 |doi= 10.1086/351668 |pmid= 794024 }} p. 563.</ref> Pickering het voorts, tot in 1932, baie ander moontlike trans-Neptunus-planete voorgestel, wat hy "P", "Q", "R", "S", "T" en "U" genoem het; geen daarvan is opgespoor nie.<ref name=ketakar/> ===Ontdekking van Pluto=== Lowell se skielike dood in 1916 het die soeke na Planeet&nbsp;X tydelik tot stilstand gebring. Sy mislukking om die planeet te ontdek het hom so te sê doodgemaak, het een vriend gesê.<ref>Croswell (1997), p. 49.</ref> Lowell se weduwee, Constance, het in ’n regsgeding met die sterrewag betrokke geraak oor Lowell se nalatenskap en dit het die soektog vir verskeie jare onderbreek.<ref name=cros2>Croswell (1997), pp. 32–55.</ref> In 1925 het die sterrewag glas vir ’n nuwe 33 cm-wyeveldteleskoop aangeskaf om die soektog voort te sit. Dit is gebou met geld van Abbott Lawrence Lowell,<ref>[http://www.astronomy.com/year-of-pluto/2015/05/percival-lowells-three-early-searches-for-planet-x "Percival Lowell's three early searches for Planet X"]. ''Astronomy Magazine''. 14 Mei 2015.</ref> Percival se broer.<ref name=tombaugh/> In 1929 het die sterrewag se direkteur, [[Vesto Slipher]], die taak om die planeet op te spoor gegee aan [[Clyde Tombaugh]], ’n 22-jarige plaasseun van [[Kansas]] wat pas by die Lowell-sterrewag aangestel is.<ref name=cros2/> Tombaugh moes streke van die naglug stelselmatig in pare foto's vasvang. Elke foto van ’n paar is twee weke uitmekaar geneem. Hy het dan die twee foto's van elke streek in ’n masjien geplaas wat die beweging van enige planeet kon opvang. Om die kans te verklein dat ’n vinniger bewegende (en dus nader) voorwerp verkeerdelik vir ’n planeet aangesien word, het Tombaugh elke streek naby sy opposisiepunt, 180 grade van die Son af, afgeneem waar die skynbare retrograde beweging van voorwerpe buite die Aarde se wentelbaan op sy sterkste is. Hy het ook ’n derde foto geneem as ’n beheermaatreël om enige valse bewyse uit te skakel wat deur foute op ’n individuele plaat veroorsaak kon gewees het. Tombaugh het besluit om die hele [[diereriem]] af te neem in plaas van net die streke wat Lowell voorgestel het.<ref name=tombaugh/> Teen begin 1930 het Tombaugh se soektog tot by die [[sterrebeeld]] [[Tweeling (sterrebeeld)|Tweeling]] gevorder. Op 18 Februarie 1930, nadat hy amper ’n jaar lank gesoek en amper 2&nbsp;miljoen [[ster]]re ondersoek het, het Tombaugh ’n bewegende voorwerp waargeneem op fotografiese plate wat op 23 en 29 Januarie van dié jaar geneem is.<ref>Tombaugh (1946), p. 79</ref> ’n Foto van ’n laer gehalte wat op 21 Januarie geneem is, het die beweging bevestig.<ref name=cros2/> Die voorwerp was net ses grade van een van die liggings van Planeet&nbsp;X wat Lowell voorgestel het.<ref name=cros2/> Nadat die sterrewag nog bevestigende foto's gekry het, is die nuus van die ontdekking op 13 Maart 1930 na die Harvard-kollegesterrewag getelegrafeer. Die nuwe voorwerp is later ook ontdek op foto's wat reeds op 19 Maart 1915 geneem is.<ref name="Hoyt"/> Die besluit om die nuwe voorwerp "Pluto" te noem, was deels ter ere van Percival Lowell, want sy voorletters is die eerste twee letters van die naam.<ref>{{cite web|title= NASA's Solar System Exploration: Multimedia: Gallery: Pluto's Symbol |url= http://sse.jpl.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=263 |publisher=NASA |access-date=2007-03-25 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20061001015053/http://sse.jpl.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=263 |archive-date=2006-10-01 |df= }}</ref> Ná die ontdekking van Pluto het Tombaugh die sonnebaan aanhou deursoek vir ander voorwerpe. Hy het honderde [[veranderlike ster]]re asook asteroïdes en twee komete ontdek, maar geen ander planete nie.<ref>{{cite web|title=Clyde W. Tombaugh|publisher=New Mexico Museum of Space History|url=http://www.nmspacemuseum.org/halloffame/detail.php?id=51|access-date=2008-06-29|archive-date=2012-09-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6AnZmdT0a?url=http://www.nmspacemuseum.org/halloffame/detail.php?id=51|url-status=dead}}</ref> ===Pluto verloor die titel 'Planeet X'=== [[Lêer:Charon by New Horizons on 13 July 2015.png|thumb|180px|links|Pluto se maan [[Charon (maan)|Charon]].]] [[Beeld:Charon Discovery.jpg|thumb|links|180px|Die ontdekkingsfoto van Charon.]] Tot die verbasing en teleurstelling van die sterrewag het Pluto geen teken van ’n skyf getoon nie; dit het soos ’n punt gelyk, nes ’n ster, en met ’n magnitude van net sowat 15 was dit ses keer so dof as wat Lowell voorspel het. Dit het beteken dit was óf baie klein óf baie donker.<ref name=tombaugh/> Omdat die sterrekundiges by Lowell gedink het Pluto is swaar genoeg om planete te versteur, het hulle gedink sy albedo kon nie minder as 0,07 wees nie (wat beteken dit weerkaats net 7% van die lig wat daarop val); dit is omtrent so donker soos teer en soortgelyk aan die albedo van [[Mercurius]], die planeet wat die minste lig weerkaats.<ref name=bower/> Dit sou beteken Pluto se massa is nie meer as 70% van die Aarde s’n nie.<ref name=bower/> Waarnemings het ook gewys Pluto se wentelbaan is baie [[Ellips|ellipties]], meer as dié van enige ander planeet.<ref name=lauch>{{cite book|author=J. K. Davies|display-authors=4|author2=J. McFarland|author3=M. E. Bailey|author4=B. G. Marsden|author5=W. I. Ip|title=The Solar System Beyond Neptune|editor=M. Antonietta Baracci|editor2=Hermann Boenhardt|editor3=Dale Cruikchank|editor4=Alissandro Morbidelli|pages=11–23|publisher=University of Arizona Press|chapter-url=http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf|date=2008|chapter=The Early Development of Ideas Concerning the Transneptunian Region|access-date=2014-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220182134/http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf|archive-date=2015-02-20|url-status=dead|df=}}</ref> Sommige sterrekundiges het feitlik dadelik Pluto se status as planeet in twyfel getrek. Skaars ’n maand ná die ontdekking, op 14 April 1930, het Armin O. Leuschner in ’n artikel in ''The New York Times'' voorgestel Pluto se dofheid en groot baaneksentrisiteit laat dit meer soos ’n asteroïde of komeet lyk: "Van die moontlikhede is ’n groot asteroïde wat grootliks in sy wentelbaan versteur is naby ’n groot planeet soos Jupiter, of dit kan een van baie langperiode- planetêre voorwerpe wees wat nog ontdek moet word, of ’n helder komeetvoorwerp."<ref name=lauch/><ref name=nyt/> In dieselfde artikel het die direkteur van die Harvard-sterrewag, [[Harlow Shapley]], gesê Pluto is ’n "lid van die Sonnestelsel wat nie met bekende asteroïdes of komete vergelykbaar is nie, en dalk van groter belang vir kosmogonie is as wat ’n ander planeet anderkant Neptunus sal wees".<ref name=nyt>{{cite news|journal=The New York Times|date=April 14, 1930|url= https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1930/04/14/96096499.pdf|title="Planet X" Orbit Raises More Doubt}}</ref> In 1931 het Ernest W. Brown deur middel van ’n wiskundige formule (en in samewerking met E.C. Bower) getoon die veronderstelde onreëlmatighede in Uranus se wentelbaan kan nie wees vanweë die swaartekraguitwerking van ’n verder geleë voorwerp nie, en dat Lowell se veronderstelde voorspelling "bloot toevallig" was.<ref>{{cite journal|title=On a criterion for the prediction of an unknown planet|author=Ernest W. Brown|date=1931|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society| volume=92|pages=80–100|bibcode = 1931MNRAS..92...80B | doi = 10.1093/mnras/92.1.80}}</ref> Deur die hele middel van die 20ste eeu het ramings van Pluto se massa al hoe kleiner geword. In 1931 het Nicholson en Mayall bereken sy massa, gebaseer op sy veronderstelde uitwerking op die reuseplanete, is rofweg gelyk aan dié van die Aarde,<ref name="The Discovery of Pluto">{{cite journal|title= The Discovery of Pluto |url= https://archive.org/details/monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1931-02-13_91_4/page/380 |journal= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=91 |issue= 4 |date=Februarie 1931 |pages= 380–385 |bibcode= 1931MNRAS..91..380. |doi=10.1093/mnras/91.4.380|doi-access= free }}</ref> omtrent dieselfde as ’n berekening in 1942 van 0,91 aardmassas (M_⊕) deur Lloyd R. Wylie van die Amerikaanse Vlootsterrewag wat dieselfde eienskappe oorweeg het.<ref name=wylie>{{cite book | title= Is Pluto a Planet?: A Historical Journey through the Solar System | author = David A. Weintraub |publisher=Princeton University Press, 2014 |isbn=978-1400852970 |page=141 |url= https://books.google.com/?id=dW1_AwAAQBAJ&pg=PA141&lpg=PA141&dq=wylie+pluto+1942#v=onepage&q=wylie%20pluto%201942&f=false |date=2014-06-12 }}</ref> In 1949 het [[Gerard Kuiper]] se meting van Pluto se deursnee met ’n 200-duim-teleskoop by die [[Palomar-sterrewag]] hom gelei tot die oortuiging dat Pluto halfpad tussen die grootte van Mercurius en Mars is en dat sy massa omtrent 0,1&nbsp;M_⊕ is.<ref name="Gerard P. Kuiper 1950 133–137">{{cite journal|title=The Diameter of Pluto |first=Gerard P. |last=Kuiper |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=62 |pages= 133–137 |date=August 1950 |bibcode= 1950PASP...62..133K|doi= 10.1086/126255 |issue=366}}</ref> <div style="float:right; margin:2px;"> {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:11px" |+ Massaramings vir Pluto: !Jaar!! Massa !!Nota |- |1931 || {{val|1|ul=maarde}} ||Nicholson & Mayall<ref name="The Discovery of Pluto"/> |- |1942 || 0,91 M_⊕ || Wylie <ref name=wylie/> |- |1948|| 0,1 (1/10) M_⊕ || Kuiper <ref name="Gerard P. Kuiper 1950 133–137"/> |- |1973|| 0,025 (1/40) M_⊕ || Rawlins <ref name="Mass and Position Limits for an Hypothetical Tenth Planet of the Solar System"/> |- |1976||0,01 (1/100) M_⊕||Cruikshank, Pilcher, & Morrison <ref name="Croswell 1997, p. 57"/> |- |1978||0,002 (1/500) M_⊕ || Christy & Harrington <ref name=Christy>{{cite journal |bibcode= 1978AJ.....83.1005C |author= James W. Christy |author2= Robert S. Harrington |last-author-amp= yes |title= The Satellite of Pluto |url= https://archive.org/details/astronomical-journal_1978-08_83_8/page/1005 |journal= Astronomical Journal |date=Augustus 1978 |volume= 83 |issue= 8 |pages= 1005–1008 |doi= 10.1086/112284 }}</ref> |- |2006||0.00218 (1/459) M_⊕ || Buie et al.<ref name=Buie>{{cite journal |bibcode= 2006AJ....132..290B |author= Marc W. Buie |author2= William M. Grundy |author3= Eliot F. Young |last-author-amp= yes |title= Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 |url= https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-07_132_1/page/290 |journal= Astronomical Journal |date=Julie 2006 |volume= 132 |issue=1 |arxiv= astro-ph/0512491|doi= 10.1086/504422 |pages=290–298}}</ref> |} </div> In 1973 het Dennis Rawlins beweer Pluto se massa is omtrent dieselfde as dié van die maan [[Triton (maan)|Triton]], gebaseer op die ooreenkomste met die periodisiteit en helderheidswisseling van Triton. Dit stem ooreen met wat die sterrekundiges [[Walter Baade]] en E.C. Bower al in 1934 gesê het.<ref>{{cite journal |title=The Photographic Magnitude and Color Index of Pluto |author=Walter Baade |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=46 |number=272 |page=218 |bibcode=1934PASP...46..218B |doi=10.1086/124467 |year=1934|author-link=Walter Baade }}</ref> Omdat Triton se massa toe beskou is as rofweg 2,5% van dié van die Aarde-Maan-stelsel (meer as 10 keer sy werklike massa), was Rawlins se bepaling van Pluto se massa ook verkeerd. Dit was egter klein genoeg dat hy die afleiding kon maak dat Pluto nie Planeet&nbsp;X is nie.<ref name="Mass and Position Limits for an Hypothetical Tenth Planet of the Solar System">{{cite journal |title=Mass and Position Limits for an Hypothetical Tenth Planet of the Solar System |url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1973_162_3/page/261 |author=Dennis Rawlins |journal= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=162 |issue=3 |date=1973 |pages=261–270 |bibcode=1973MNRAS.162..261R |doi=10.1093/mnras/162.3.261 }}</ref> In 1976 het Dale Cruikshank, Carl Pilcher en David Morrison van die Universiteit van [[Hawaii]] [[spektraallyn]]e van Pluto se oppervlak bestudeer en vasgestel dit moet [[metaan]][[Vlugtigheid (planetologie)|ys]] bevat, wat hoogs weerkaatsend is. Dit het beteken Pluto is glad nie donker nie, maar besonder helder, en sy massa kon nie meer as ’n 100ste M_⊕ gewees het nie.<ref>{{cite journal |doi=10.1126/science.194.4267.835-a |pmid=17744185 |journal=Science |volume=194 |issue=4267 |pages=835–837 |year=1976 |title=Pluto: Evidence for methane frost |url=https://archive.org/details/sim_science_1976-11-19_194_4267/page/835 }}</ref><ref name="Croswell 1997, p. 57">Croswell (1997), p. 57.</ref> Pluto se massa is eindelik in 1978 finaal vasgestel nadat die Amerikaanse sterrekundige James W. Christy sy maan [[Charon (maan)|Charon]] ontdek het. Dit het hom en Robert Harrington van die Amerikaanse Vlootsterrewag in staat gestel om die massa van die Pluto-Charon-stelsel regstreeks te meet deur die maan se wenteling om Pluto te bestudeer.<ref name="Christy"/> Hulle het bepaal Pluto se massa is 1,31×10²²&nbsp;kg; rofweg ’n 500ste van die Aarde s’n en ’n 6de van die Maan s'n, en heeltemal te klein om die afwykings in die buiteplanete se wentelbane te veroorsaak. Lowell se "voorspelling" was dus blote toeval: As daar ’n Planeet&nbsp;X is, is dit nie Pluto nie.<ref>Croswell (1997), pp. 57–58.</ref> ===Verdere soeke na Planeet X=== Ná 1978 het ’n paar sterrekundiges bly soek na Lowell se Planeet&nbsp;X, oortuig daarvan daar moet nog ’n planeet wees wat die buiteplanete se wentelbane versteur nadat bewys is dit is nie Pluto nie.<ref name=cros /> In die 1980's en 1990's het Robert Harrington ’n soeke begin na die ware oorsaak van die versteurings.<ref name=cros>Croswell, pp. 56–71</ref> Hy het bereken enige Planeet&nbsp;X sou rofweg drie keer so ver as Neptunus van die Son af wees; sy wentelbaan sou hoogs eksentriek wees en ’n groot helling met betrekking tot die sonnebaan hê – sy wentelbaan sou ’n hoek van rofweg 32 grade met dié van die ander planete vorm.<ref>{{cite journal | title = The location of Planet X | author = R. S. Harrington | journal= The Astronomical Journal | volume= 96 | date = 1988 |pages= 1476–1478|doi=10.1086/114898| bibcode=1988AJ.....96.1476H}}</ref> Die reaksie hierop was gemeng. Die bekende Planeet&nbsp;X-skeptikus Brian G. Marsden van die [[Kleinplaneetsentrum]] het uitgewys die afwykings in wentelbane is ’n 100ste so groot as wat deur Le Verrier waargeneem is en kon maklik die gevolg van ’n waarnemingsfout gewees het.<ref>Croswell (1997), pp. 62–63.</ref> [[Lêer:Lspn comet halley.jpg|thumb|220px|Halley se Komeet.]] In 1972 het Joseph Brady van die Lawrence Livermore- Nasionale Laboratorium onreëlmatighede in die beweging van [[Halley se Komeet]] bestudeer. Hy het beweer dit kan veroorsaak word deur ’n planeet so groot soos Jupiter anderkant Neptunus, by 59&nbsp;AE, wat in ’n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde wentelbaan]] om die Son is.<ref name=Brady1972>{{cite journal |last=Brady |first=Joseph L. |title=The Effect of a Trans-Plutonian Planet on Halley's Comet |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=84 |issue=498 |pages=314–322 |date=1972 |bibcode=1972PASP...84..314B |doi=10.1086/129290}}</ref> Beide Marsden en die Planeet&nbsp;X-voorstander P. Kenneth Seidelmann het die hipotese egter gekritiseer en bewys Halley se Komeet skiet onreëlmatige strome materiaal uit en dit veroorsaak veranderings in sy baan. Hulle het ook gesê ’n voorwerp so groot soos Brady se Planeet&nbsp;X sou die wentelbane van die bekende buiteplanete ontsettend beïnvloed.<ref>Croswell (1997), p. 63.</ref> In 1988 het A.A. Jackson en R.M. Killen die stabiliteit van Pluto se baanresonansie met Neptunus bestudeer deur toets-"Planeet X'e" met wisselende massas en afstande van Pluto in modelle te gebruik. Pluto en Neptunus se wentelbane is in ’n 3:2-resonansie, wat voorkom dat die twee planete bots of selfs naby mekaar kom. Daar is bevind die hipotetiese voorwerp moet ’n massa van meer as 5&nbsp;aardmassas hê om die resonansie te versteur en dat ’n groot verskeidenheid voorwerpe anderkant Pluto kan voorkom sonder dat die resonansie versteur word. Vier toetswentelbane van ’n trans-Pluto-planeet is vir 4&nbsp;miljoen jaar vooruit getoets om te bepaal watter uitwerking dit op die resonansie tussen Pluto en Neptunus sou hê. Daar is bevind planete anderkant Pluto met ’n massa van 0,1 en 1 aardmassas, in wentelbane by onderskeidelik 48,3 en 75,5&nbsp;AE, versteur nie die 3:2-resonansie nie. Toetsplanete van 5&nbsp;aardmassas en [[Ellips|halflengteasse]] van 52,5 en 62,5&nbsp;AE versteur wel die resonansie oor 4&nbsp;miljoen jaar.<ref>{{cite journal|title= Planet X and the stability of resonances in the Neptune-Pluto system|author= A. A. Jackson|author2= R. M. Killen|last-author-amp= yes |journal= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume= 235 |issue= 2|date=1988|pages = 593–601 |bibcode=1988MNRAS.235..593J |doi=10.1093/mnras/235.2.593|doi-access= free}}</ref> ===Planeet X verkeerd bewys=== Harrington is in Januarie 1993 oorlede sonder dat hy Planeet X gevind het.<ref name="croswell66">Croswell (1997), p. 66.</ref> Ses maande tevore het E. Myles Standish data van [[Voyager 2|Voyager&nbsp;2]] se verbyvlug van Neptunus in 1989 – wat die planeet se massa afgeskaal het met 0,5%, omtrent soveel soos Mars se massa<ref name="croswell66" /> – gebruik om die swaartekraginvloed op Uranus te herbereken.<ref>{{cite journal |title= Planet X&nbsp;– No dynamical evidence in the optical observations |author=Myles Standish |date= 1992-07-16 |bibcode=1993AJ....105.2000S |journal=Astronomical Journal |volume= 105|pages=200–2006|issue= 5 |doi=10.1086/116575}}</ref> Toe Neptunus se aangepaste massa gebruik is in die berekenings, het die onreëlmatighede in Uranus se wentelbaan, en daarmee saam die behoefte aan ’n Planeet&nbsp;X, verdwyn.<ref name="standage"/> Daar is geen afwykings in die bane van enige [[Ruimtetuig|ruimtetuie]] soos [[Pioneer 10]] en 11 of [[Voyager 1]] en 2 wat toegeskryf kan word aan die swaartekraginvloed van ’n groot, onontdekte voorwerp in die buitenste Sonnestelsel nie.<ref>Littman (1990), p. 204.</ref> Vandag stem die meeste sterrekundiges saam dat Planeet&nbsp;X, soos Lowell dit gedefinieer het, nie bestaan nie.<ref>{{cite book|title=The Neptune File|author=Tom Standage|publisher=Penguin|date=2000|isbn=978-0-8027-1363-6|page=[https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/168 168]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/168}}</ref> ==Ontdekking van ander trans-Neptunus-voorwerpe== [[Lêer:EightTNOs af.png|duimnael|280px|links|’n Vergelyking van die grootste 10 TNV's: Pluto, Eris, Haumea, Makemake, Gonggong, Quaoar, Sedna, Orcus, Salacia en 2002 MS₄. Onder is die Aarde en die Maan.]] Ná die ontdekking van Pluto en Charon is geen voorwerpe anderkant Neptunus ontdek nie, tot met die ontdekking van [[15760 Albion]] in 1992.<ref>{{cite web|author=Minor Planet Center|title=Circular No. 5611 |date= 1992 |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05600/05611.html|access-date=2011-07-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20080504183122/http://cfa-www.harvard.edu/iau/iauc/05600/05611.html |archive-date = 4 Mei 2008}}</ref> Sedertdien is duisende [[trans-Neptunus-voorwerp]]e (TNV's) ontdek. Die meeste word nou gereken as deel van die [[Kuipergordel]], ’n swerm ysliggame wat oorgebly het ná die vorming van die Sonnestelsel wat net anderkant Neptunus naby die vlak van die sonnebaan om die Son wentel. Nie een van hulle is so groot soos Pluto nie, maar van hulle (soos [[90377 Sedna|Sedna]]) is aanvanklik in die media as "nuwe planete" beskryf.<ref>{{cite news |title= Astronomers discover 'new planet' |work= BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3511678.stm |access-date= 2008-06-20 | date=2004-03-15}}</ref> In 2005 het die sterrekundige [[Michael E. Brown|Mike Brown]] en sy span die ontdekking aangekondig van {{mp|2003 UB|313}} (later {{dp|Eris}} hernoem, na die Griekse godin van twis en onenigheid): ’n TNV wat aanvanklik geglo is effens groter as Pluto is.<ref>{{cite web|title=Circular No. 8747 |author= Central Bureau for Astronomical Telegrams, International Astronomical Union |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08747.html |date= 2006 |access-date= 2011-07-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20070205035336/http://www.cfa.harvard.edu/iau/special/08747.pdf |archive-date = 5 Februarie 2007|url-status=dead}}</ref> Kort daarna is die voorwerp in ’n nuusvrystelling van [[Nasa]] se Jet Propulsion Laboratory as die "tiende planeet" beskryf.<ref>{{cite web |title=NASA-Funded Scientists Discover Tenth Planet |publisher=Jet Propulsion Laboratory |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news-print.cfm?release=2005-126 |date=2005 |access-date=2007-02-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721191652/http://www.jpl.nasa.gov/news/news-print.cfm?release=2005-126 |archive-date=2011-07-21 |df= }}</ref> Eris is nooit amptelik as ’n planeet geklassifiseer nie en die IAU se 2006-definisie van ’n planeet bepaal dat beide Eris en Pluto [[dwergplanete]] is, en nie planete nie, omdat hulle nie hulle omgewing "skoongevee" het nie.<ref name=IAU/> Hulle wentel nie alleen om die Son nie, maar as deel van ’n gordel soortgelyke voorwerpe. Pluto self word nou gereken as behorende tot die Kuipergordel en die grootste dwergplaneet – ook groter as Eris, wat egter wel ’n groter massa het. ’n Paar sterrekundiges, veral [[Alan Stern]], die hoof van Nasa se [[New Horizons]]-sending na Pluto, is oortuig daarvan dat die IAU se definisie verkeerd is. Hulle glo Pluto, Eris en alle ander groot TNV's, soos {{Dp|Makemake}}, {{Dp|Sedna}}, {{Dp|Quaoar}}, {{Dp|Varuna}} en {{Dp|Haumea}}, behoort as planete erken te word.<ref>{{cite web|title=Unabashedly Onward to the Ninth Planet|author=Alan Stern |date= 2006 |publisher= NASA |url= http://www.spacedaily.com/reports/Unabashedly_Onward_to_the_Ninth_Planet_999.html|access-date=2008-06-25}}</ref> Die ontdekking van Eris het nie weer die Planeet&nbsp;X-teorie laat herleef nie, want dit is veels te klein om ’n uitwerking op die buiteplanete se wentelbane te hê.<ref>{{cite web|title=David Jewitt:Planet X|author=David C. Jewitt (University of Hawaii) | publisher= Personal web site |date= 2006 |url= http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/planetx.html|access-date=2008-05-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20080508035508/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/planetx.html |archive-date = 8 Mei 2008}}</ref> ==Ander voorgestelde trans-Neptunus-planete== Hoewel die meeste sterrekundiges glo Lowell se Planeet&nbsp;X bestaan nie, het ’n paar die idee laat herleef dat ’n groot, onsigbare planeet ’n waarneembare swaartekraguitwerking in die buitenste Sonnestelsel kan hê. Daar word dikwels na hierdie hipotetiese voorwerpe as "Planeet&nbsp;X" verwys, hoewel die idees oor dié voorwerpe aansienlik kan verskil van Lowell se idee.<ref>{{cite journal|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=335 |issue=3 |pages= 641–654|date=September 2002|title=Biases in cometary catalogues and Planet X|author= J. Horner|author2= N. W. Evans|last-author-amp= yes|doi=10.1046/j.1365-8711.2002.05649.x |arxiv = astro-ph/0205150 |bibcode = 2002MNRAS.335..641H }}</ref><ref name=planetx>{{cite news |work=New Scientist |url= http://allesoversterrenkunde.nl/#!/actueel/artikelen/_detail/gli/the-mystery-of-planet-x/ | date=2008-01-11 |title= The Mystery of Planet X |pages= 30–33 | access-date=2008-06-25 | author=Govert Schilling}}</ref> ===Wentelbane van verafgeleë voorwerpe=== [[Beeld:Sedna orbit.svg|thumb|350px|Die wentelbaan van Sedna (rooi) in vergelyking met dié van Jupiter (oranje), Saturnus (geel), Uranus (groen), Neptunus (blou) en Pluto (pers).]] ====Sedna se wentelbaan==== Toe [[90377 Sedna|Sedna]] ontdek is, het sy vreemde wentelbaan gelei tot vrae oor sy ontstaan. Sy perihelium (verste afstand van die Son af) is so ver (sowat 76&nbsp;AE) dat geen huidige meganisme dié [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrieke wentelbaaan]] kan verduidelik nie. Dit is te ver van die planete om deur die swaartekrag van Neptunus of enige ander reuseplaneet geraak te word en te verbonde aan die Son om beïnvloed te word deur buitekragte soos [[galaktiese gety]]e. Hipoteses oor sy besonderse wentelbaan sluit in dat dit deur ’n verbygaande ster beïnvloed is, dat dit van ’n ander planeetstelsel aangetrek is of dat dit deur ’n trans-Neptunus-planeet na sy huidige posisie geruk is.<ref name="Mike">{{cite journal|title=Discovery of a Candidate Inner Oort Cloud Planetoid|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-12-10_617_1/page/645|last1=Brown|first1=Mike|last2=Rabinowitz|first2=David|last3=Trujillo|first3=Chad|journal=Astrophysical Journal|bibcode=2004ApJ...617..645B|date=2004|volume = 617|pages=645–649|issue=1|arxiv=astro-ph/0404456| doi=10.1086/422095}}</ref> Die beste manier om die rede vir sy vreemde wentelbaan te vind was om ’n paar ander voorwerpe in ’n soortgelyke streek op te spoor waarvan die wenteleienskappe ’n aanduiding van hulle geskiedenis kan gee. As Sedna deur ’n trans-Neptunus-planeet in sy huidige posisie geruk is, sal enige ander voorwerp in dié streek ’n soortgelyke perihelium hê.<ref name="sisters">{{cite web|title=Searching for Sedna's Sisters: Exploring the inner Oort cloud|last=Schwamb|first=Megan|date=2007-09-18|publisher=Caltech|url=http://www.astro.caltech.edu/~george/option/candex07/schwamb_report.pdf|access-date=2010-08-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512221422/http://www.astro.caltech.edu/~george/option/candex07/schwamb_report.pdf|archive-date=2013-05-12|df=}}</ref> ====Opwinding oor Kuipergordel-wentelbane==== In 2008 het Tadashi Mukai en Patryk Sofia Lykawka voorgestel dat ’n verafgeleë planeet so groot soos Mars of die Aarde wat tans in ’n uiters eksentrieke wentelbaan tussen 100 en 200&nbsp;AE is, met ’n wentelperiode van 1&nbsp;000 jaar en ’n baanhelling van 20° tot 40°, verantwoordelik is vir die struktuur van die Kuipergordel. Hulle het verder voorgestel die versteurings van dié planeet het die eksentrisiteite en baanhellings van die [[trans-Neptunus-voorwerp]]e beïnvloed, die [[Planetesimaal|planetesimale skyf]] by 48&nbsp;AE afgesny en die wentelbane van voorwerpe soos Sedna van Neptunus afgesonder. Tydens Neptunus se migrasie na die buitenste deel van die Sonnestelsel is hierdie planeet glo in ’n buiteresonansie met Neptunus vasgevang en het sy wentelbaan ’n groter perihelium ontwikkel, terwyl die oorblywende trans-Neptunus-voorwerpe in stabiele wentelbane gebly het.<ref name=LykawaMukai>{{cite journal |last1=Patryk S. |first1=Lykawka |last2=Tadashi |first2=Mukai |year=2008 |title=An Outer Planet Beyond Pluto and the Origin of the Trans-Neptunian Belt Architecture |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-04_135_4/page/1161 |journal=The Astronomical Journal |volume=135 |issue=4 |pages=1161–1200 |arxiv=0712.2198 |bibcode=2008AJ....135.1161L |doi=10.1088/0004-6256/135/4/1161}}</ref><ref name=spaceplanetX>{{cite web |last=Than |first=Ker |date=18 June 2008 |title=Large 'Planet X' May Lurk Beyond Pluto |url=http://www.space.com/5526-large-planet-lurk-pluto.html |website=Space.com |access-date=18 Julie 2016}}</ref><ref name=canwestPlanetX>{{cite web |last=Hasegawa |first=Kyoko |date=28 Februarie 2008 |title=Japanese scientists eye mysterious 'Planet X' |url=http://www.bibliotecapleyades.net/hercolobus/esp_hercolobus_66.htm |website=BibliotecaPleyades.net |access-date=18 Julie 2016}}</ref> ====Langwerpige wentelbane van ’n groep KGV's==== In 2012 het Rodney Gomes die wentelbane van 92 Kuipergordelvoorwerpe (KGV's) in ’n model gebruik en ontdek ses van dié wentelbane is baie langwerpiger as wat die model voorspel. Hy het die afleiding gemaak dat dit veroorsaak word deur die aantrekkingskrag van ’n verafgeleë planeetmetgesel, byvoorbeeld ’n voorwerp so groot soos Neptunus by 1&nbsp;500&nbsp;AE. Dié groot voorwerp sou veroorsaak dat die periheliums van voorwerpe met halflengteasse groter as 300&nbsp;AE skommel en dat die voorwerpe verskuif word in wentelbane wat met dié van planete kruis, soos dié van {{mpl|308933|2006 SQ|372}} en {{mpl|87269|2000 OO|67}}, of in afgesonderde wentelbane, soos dié van Sedna.<ref>{{cite magazine|title=New planet found in our Solar System?|magazine=National Geographic|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2012/05/120511-new-planet-solar-system-kuiper-belt-space-science|date=2012|access-date=2012-05-21|archive-date=2012-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514021638/http://news.nationalgeographic.com/news/2012/05/120511-new-planet-solar-system-kuiper-belt-space-science/|url-status=dead}}</ref> ====Ontdekking van sameklossing van KGV's==== In 2014 het sterrekundiges die ontdekking aangekondig van {{mpl|2012 VP|113}}, ’n groot voorwerp met ’n wentelbaan soos Sedna met ’n wentelperiode van 4&nbsp;200 jaar en ’n perihelium van rofweg 80&nbsp;AE.<ref name="nature letter"/> Volgens hulle was dit ’n bewys van ’n moontlike trans-Neptunus-planeet.<ref>{{cite web |url=http://phys.org/news/2014-03-edge-solar.html |title=A new object at the edge of our Solar System discovered |work=Physorg.com |date=26 Maart 2014}}</ref> Trujillo en Sheppard het gereken die sameklossing van die argumente van periheliums van VP113 en ander uiters verafgeleë TNV's dui op die bestaan van ’n "[[superaarde]]" van tussen 2 en 15 aardmassas verder as 200&nbsp;AE, en moontlik in ’n skuins wentelbaan by 1&nbsp;500&nbsp;AE.<ref name="nature letter"/> In 2014 het sterrekundiges by die Universidad Complutense in [[Madrid]] voorgestel die beskikbare data dui op die bestaan van meer as een trans-Neptunus-planeet;<ref name="Marcos2014">{{cite journal| title=Extreme trans-Neptunian objects and the Kozai mechanism: signalling the presence of trans-Plutonian planets| first1=C.| last1=de la Fuente Marcos| first2=R.| last2=de la Fuente Marcos| date=1 September 2014|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters| volume=443| issue=1| pages=L59–L63| arxiv=1406.0715| bibcode=2014MNRAS.443L..59D |doi=10.1093/mnrasl/slu084}}</ref> daaropvolgende werk het aangedui die bewyse is sterk genoeg.<ref name=commensurabilities>{{cite journal |last1=de la Fuente Marcos |first1=Carlos |last2=de la Fuente Marcos |first2=Raúl |date=2016 |title=Commensurabilities between ETNOs: a Monte Carlo survey |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters |volume=460 |issue=1 |pages=L64–L68 |arxiv=1604.05881 |bibcode=2016MNRAS.460L..64D |doi=10.1093/mnrasl/slw077}}</ref><ref name=nodes>{{cite journal |last1=de la Fuente Marcos |first1=Carlos |last2=de la Fuente Marcos |first2=Raúl |date=11 Oktober 2017 |title=Evidence for a possible bimodal distribution of the nodal distances of the extreme trans-Neptunian objects: avoiding a trans-Plutonian planet or just plain bias? |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters |volume=471 |issue=1 |pages=L61–L65 |arxiv=1706.06981 |bibcode=2017MNRAS.471L..61D |doi=10.1093/mnrasl/slx106}}</ref> ====Verdere ontleding en die Planeet Nege-hipotese==== [[Beeld:Planet Nine - black background.png|thumbnail|300px|Voorspelling van ’n hipotetiese Planeet Nege se wentelbaan, gebaseer op unieke sameklossing.]] Op 20 Januarie 2016 het Brown en Batygin ’n artikel gepubliseer wat Trujillo en Sheppard se aanvanklike bevindings bevestig; hulle het ’n superaarde (wat [[Planeet Nege]] genoem is) voorgestel, gebaseer op ’n statistiese sameklossing van die argumente van periheliums naby nul en ook die [[Knoop (sterrekunde)#Onderskeid|klimmende knope]] naby 113° van ses verafgeleë TNV's. Hulle het uitgewerk dit het ’n massa van omtrent 10 aardmassas (sowat 60% van Neptunus se massa) en ’n halflengteas van sowat 400 tot 1&nbsp;500&nbsp;AE.<ref name="AJ121-2-22"/><ref name="NYT-20160120">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Ninth Planet May Exist Beyond Pluto, Scientists Report |url=https://www.nytimes.com/2016/01/21/science/space/ninth-planet-solar-system-beyond-pluto.html |date=20 Januarie 2016 |work=The New York Times |access-date=22 Januarie 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|title = New evidence suggests a ninth planet lurking at the edge of the solar system|url = https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/01/20/new-evidence-suggests-a-ninth-planet-lurking-at-the-edge-of-the-solar-system/|newspaper = The Washington Post|date = 2016-01-20|access-date = 2016-01-20|language = en|first = Joel|last = Achenbach|first2 = Rachel|last2 = Feltman}}</ref> ===Waarskynlikheid=== Selfs sonder swaartekragbewyse het Mike Brown, die ontdekker van Sedna, gereken Sedna se wentelperiode van 12&nbsp;000 jaar alleen dui op die bestaan van ’n aardgrootte-voorwerp anderkant Neptunus. Sedna se wentelbaan is so eksentriek dat dit vir net ’n klein deel van sy wentelperiode naby die Son is, waar dit maklik waargeneem kan word. Dit beteken dat, tensy sy ontdekking ’n uiters groot toeval was, daar moontlik nog talle voorwerpe met rofweg Sedna se deursnee in die omgewing van sy wentelbaan ontdek sal kan word.<ref>{{cite journal | author1 = M.E. Brown | author2 = C. Trujillo | author3 = D. Rabinowitz | last-author-amp = yes | title = Discovery of a Candidate Inner Oort Cloud Planetoid | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-12-10_617_1/page/645 | journal = Astrophysical Journal | arxiv = astro-ph/0404456 | date=2004 | volume=617 | issue = 1 | pages=645–649 | doi=10.1086/422095 | bibcode=2004ApJ...617..645B}}</ref> Mike Brown het opgemerk: "Sedna is sowat driekwart so groot soos Pluto. As daar 60 voorwerpe driekwart so groot soos Pluto [daar buite] is, dan is daar moontlik 40 voorwerpe so groot soos {{nowrap|Pluto...}} As daar 40 voorwerpe so groot soos Pluto is, dan is daar moontlik 10 wat twee keer so groot soos Pluto is. Daar is moontlik drie of vier wat drie keer so groot soos Pluto is, en die grootste van hierdie {{nowrap|voorwerpe...}} is moontlik so groot soos Mars of die Aarde."<ref name=wgbh>{{cite web|title=Lowell Lectures in Astronomy |author=Mike Brown |publisher=WGBH |url=http://forum.wgbh.org/wgbh/forum.php?lecture_id=3710 |date=2007 |access-date=2008-07-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103202810/http://forum.wgbh.org/wgbh/forum.php?lecture_id=3710 |archive-date=2008-01-03 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WHNO079G1i8&t=3135|title=Pluto, Eris, and the Dwarf Planets of the Outer Solar System - talk by Mike Brown - the argument about dwarf planet sizes beyond Neptune is 50 minutes into his talk - on youtube (the WGBH link doesn't work)|last=Smithsonian|date=|access-date=2 Januarie 2019|via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.space.com/37295-possible-planet-10.html | title=Planet 10? Another Earth-Size World May Lurk in the Outer Solar System}}</ref> Volgens hom sal so ’n voorwerp as dit ontdek word egter steeds ’n [[dwergplaneet]] wees volgens die huidige definisie, al is dit amper so groot soos die Aarde, want dit sou nie sy omgewing skoon genoeg gevee het nie.<ref name=wgbh/> ===Kuiperkrans en "Planeet Tien"=== [[Beeld:Kuiper oort-en.svg|thumb|200px|links|’n Kunstenaar se voorstelling van die [[Oortwolk]] en [[Kuipergordel]] (inlas).]] Die idee van ’n moontlike trans-Neptunus-planeet het ook ontwikkel om die sogenaamde [[Kuipergordel#Kuiperkrans|Kuiperkrans]]. Die Kuipergordel eindig skielik op ’n afstand van 48&nbsp;AE van die Son af. Brunini en Melita het gespekuleer dat dié skielike einde toegeskryf kan word aan die bestaan van ’n voorwerp met ’n massa van tussen dié van Mars en die Aarde wat verder as 48&nbsp;AE lê.<ref name=Brunini2002>{{cite journal|author=A. Brunini|author2=M. D. Melita|last-author-amp=yes|title= The Existence of a Planet beyond 50 AU and the Orbital Distribution of the Classical Edgeworth–Kuiper-Belt Objects |journal= Icarus |date=2002 |volume= 160|issue=1 |pages= 32–43 |doi= 10.1006/icar.2002.6935 |bibcode= 2002Icar..160...32B|hdl=11336/37037}}</ref> Die teenwoordigheid van ’n voorwerp met dieselfde massa as Mars in ’n ronde wentelbaan by 60&nbsp;AE lei egter tot ’n populasie van trans-Neptunus-voorwerpe wat nie met waarnemings ooreenstem nie. Dit sou byvoorbeeld die [[plutino]]-populasie in ’n groot mate uitgewis het.<ref name=lykawka/> Sterrekundiges het nog nie die moontlikheid uitgesluit van ’n voorwerp met dieselfde massa as die Aarde wat verder as 100&nbsp;AE lê en ’n eksentrieke wentelbaan met ’n groot helling het nie. Rekenaarsimulasies deur Patryk Lykawka van die Kobe-universiteit dui daarop dat ’n voorwerp met ’n massa van tussen 0,3 en 0,7&nbsp;M_⊕ wat vroeg in die Sonnestelsel se bestaan deur Neptunus na buite gewerp is en wat tans in ’n langwerpige wentelbaan tussen 101 en 200&nbsp;AE van die Son af is, die Kuiperkrans en die vreemde afsondering van voorwerpe soos Sedna en {{mpl|2012 VP|113}} kan verduidelik.<ref name=lykawka>{{cite journal | author= P. S. Lykawka | author2= T. Mukai | last-author-amp= yes | title=An Outer Planet Beyond Pluto and the Origin of the Trans-Neptunian Belt Architecture | url= https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-04_135_4/page/1161 | journal= Astronomical Journal |date= 2008 |volume= 135 | issue= 4 |pages= 1161–1200 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1161 | arxiv=0712.2198 | bibcode=2008AJ....135.1161L}}</ref> Hoewel sommige sterrekundiges soos Renu Malhotra en David Jewitt dié voorstel versigtig ondersteun het, het ander soos Alessandro Morbidelli dit afgeskiet as "vergesog".<ref name=planetx/> In 2017 het Malhotra en Kat Volk geargumenteer dat ’n onverwagte wisseling in die baanhellings van KGV's verder as die krans by 50&nbsp;AE ’n bewys is van ’n moontlike Marsgrootte-planeet van dalk tot 2,4&nbsp;M_⊕ wat aan die rand van die Sonnestelsel voorkom. Baie nuusbronne het daarna verwys as "Planeet Tien".<ref name="NSW-20170623">{{cite news |last=Osbourne |first=Hannah |title=Forget Planet 9 - There's Evidence Of A Tenth Planet Lurking At The Edge Of The Solar System |url=http://www.newsweek.com/planet-10-lurking-edge-solar-system-628517 |date=23 Junie 2017 |work=Newsweek |access-date=23 Junie 2017 }}</ref><ref name="ARX-20170619">{{cite journal |last1=Volk |first1=Kathryn |last2=Malhotra |first2=Renu |title=The curiously warped mean plane of the Kuiper belt |arxiv=1704.02444 |doi=10.3847/1538-3881/aa79ff |volume=154 |issue=2 |journal=The Astronomical Journal |page=62|bibcode = 2017AJ....154...62V |year=2017}}</ref><ref>https://www.space.com/37295-possible-planet-10.html</ref><ref>https://www.sciencemag.org/news/2017/06/forget-about-planet-nine-here-s-evidence-planet-10</ref> ===Ander voorgestelde planete=== [[Tyche (hipotetiese planeet)|Tyche]] is ’n hipotetiese [[gasreus]] wat volgens sommige in die Sonnestelsel se [[Oortwolk]] kan lê. Dit is in 1999 die eerste keer voorgestel deur die astrofisici John Matese, Patrick Whitman en Daniel Whitmire van die Universiteit van Louisiana in Lafayette.<ref name=Independent>{{Cite news|last = Rodgers|first = Paul|title = Up telescope! Search begins for giant new planet|newspaper = The Independent|date = 13 Februarie 2011|url =https://www.independent.co.uk/news/science/up-telescope-search-begins-for-giant-new-planet-2213119.html|access-date = 14 Februarie 2011 }}</ref> Hulle het gereken die bewys van Tyche se bestaan kan gesien word in ’n veronderstelde onewewigtigheid in die punte van oorsprong van [[Komeet#Lang periode|langperiodekomete]]. In 2013 het Matese<ref>{{cite web|url=http://www.ucs.louisiana.edu/~jjm9638/ |title=Astrophysics Homepage of John J. Matese |publisher=Ucs.louisiana.edu |date=2011-09-21 |access-date=2013-04-01}}</ref> en Whitmire<ref>{{cite web|url=http://www.ucs.louisiana.edu/~dpw9254/ |title=Daniel P. Whitmire |publisher=Ucs.louisiana.edu |access-date=2013-04-01}}</ref> die komeetdata herbeoordeel en opgemerk dat Tyche, as dit bestaan, opspoorbaar sou wees in die argief van data wat deur Nasa se WISE-teleskoop versamel is.<ref name="WISE">{{cite web |date=2011-02-18 |title=Can WISE Find the Hypothetical 'Tyche'? |publisher=NASA/JPL |author=Whitney Clavin |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-060 |access-date=2011-02-19 |archive-date=2012-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117110722/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-060 |url-status=dead }}</ref> In 2014 het Nasa aangekondig die WISE-opname sluit enige moontlike voorwerp met Tyche se eienskappe uit, wat daarop dui dat Tyche soos deur Matese, Whitman en Whitmire voorgestel, nie bestaan nie.<ref name="NASA-20140307">{{cite web |last1=Clavin |first1=Whitney |last2=Harrington |first2=J.D. |title=NASA's WISE Survey Finds Thousands of New Stars, But No 'Planet X' |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-075 |date=7 Maart 2014 |work=[[Nasa]] |access-date=7 Maart 2014 }}</ref><ref name="MateseWhitmire2011">{{Cite journal | title=Persistent evidence of a jovian mass solar companion in the Oort cloud | last1=Matese|first1=John J.|last2=Whitmire|first2=Daniel P.| journal=Icarus | date=2011 | volume=211 | issue=2 | pages=926–938 | doi=10.1016/j.icarus.2010.11.009|arxiv=1004.4584 | bibcode=2011Icar..211..926M}}</ref><ref>{{cite news|last=Helhoski|first=Anna|title=News 02/16/11 Does the Solar System Have Giant New Planet?|url=http://norwalk.dailyvoice.com/news/does-solar-system-have-giant-new-planet|access-date=10 Julie 2012|newspaper=The Norwalk Daily Voice}}</ref> Volgens die oligargteorie van planeetvorming was daar in die vroeë stadiums van die Sonnestelsel se [[evolusie]] honderde planeetgrootte-voorwerpe, bekend as oligarge. In 2005 het die sterrekundige Eugene Chiang gespekuleer dat hoewel sommige van hierdie oligarge die planete geword het wat ons vandag ken, die meeste deur swaartekragwisselwerkings na buite gewerp sou gewees het. Sommige is dalk heeltemal uit die Sonnestelsel geskiet en het [[dwaalplanete]] geword, terwyl ander in ’n halo om die Sonnestelsel sal wentel, met wentelperiodes van miljoene jare. Dié halo sal lê tussen 1&nbsp;000 en 10&nbsp;000&nbsp;AE van die Son af, of tussen ’n derde en dertiende van die afstand na die Oortwolk.<ref>''New Scientist'', 23 Julie 2005, uitg. 2509, [https://www.newscientist.com/article/mg18725091.500-farout-worlds-just-waiting-to-be-found.html Far-out worlds, just waiting to be found]</ref> In Desember 2015 het sterrekundiges by die [[Europese Suidelike Sterrewag#Atacama Large Millimeter/submillimeter Array|ALMA-interferometer]] in [[Chili]] ’n kort reeks 350&nbsp;GHz-pulse waargeneem. Volgens hulle kon die oorsprong óf ’n reeks onafhanklike bronne gewees het óf ’n enkele vinnig bewegende bron. Hulle het besluit laasgenoemde is die waarskynlikste en het na aanleiding van sy spoed uitgewerk dat as die voorwerp aan die Son gebonde is, dit sowat 12 tot 25&nbsp;AE ver sou lê en ’n deursnee van 220 tot 880&nbsp;km (dié van ’n dwergplaneet) sou hê. Hulle het die voorwerp "Gna" genoem, na ’n vinnig bewegende boodskappergodin in die [[Nore|Noorse mitologie]].<ref name=sciam>{{cite magazine|title=Astronomers Skeptical Over "Planet X" Claims|author=Lee Billings|url=http://www.scientificamerican.com/article/astronomers-skeptical-over-planet-x-claims/|magazine=Scientific American|year=2015|access-date=2016-01-22}}</ref> As dit egter ’n dwaalplaneet was wat nie aan die Son gebonde was nie, kon dit so ver as 4&nbsp;000&nbsp;AE weg gewees het, en baie groter.<ref name=alma>{{cite arXiv|title=The serendipitous discovery of a possible new solar system object with ALMA|author1=Wouter Vlemmings|author2=S. Ramstedt|author3=M. Maercker|author4=B. Davidsson|eprint=1512.02650|date=8 Desember 2015|class=astro-ph.SR}}</ref> Die verslag is nooit amptelik aanvaar nie en is onttrek totdat die resultate bevestig is.<ref name=alma/> Wetenskaplikes was meestal skepties oor die waarneming. Mike Brown se kommentaar was: "As dit waar is dat ALMA per ongeluk ’n massiewe voorwerp in die buitenste Sonnestelsel ontdek het in sy klein, klein, klein sigveld, sou dit daarop dui dat daar iets soos 200&nbsp;000 aardgrootte-planete in die buitenste Sonnestelsel {{nowrap|is...}} Selfs beter; ek het nou net besef as daar so baie aardgrootte-planete bestaan het, sou dit die hele Sonnestelsel gedestabiliseer het en sou ons almal gesterf het."<ref name=sciam/> ==Beperkings op nog planete== Die volgende waarnemings beperk tans die massa en afstand van enige moontlike verdere planete in die Sonnestelsel: *’n Ontleding van [[Infrarooi#Verdeling van die infrarooiband|middel-infrarooi]]-waarnemings met die WISE-teleskoop het die moontlikheid uitgesluit van enige voorwerp so groot soos Saturnus (95&nbsp;M_⊕) tot by 10&nbsp;000&nbsp;AE, en enige voorwerp so groot soos Jupiter of groter tot by 26&nbsp;000&nbsp;AE.<ref name="Luhman2014"/> WISE versamel steeds nuwe data en Nasa het die publiek genooi om die data te help deursoek vir bewyse van planete verder as hierdie perke deur middel van die burgerwetenskapprojek "Backyard Worlds: Planet 9".<ref name="CNN-NASA-Search-Worlds">{{cite news|title=NASA wants you to help find a new planet|url=http://edition.cnn.com/2017/02/16/us/nasa-search-worlds-trnd/index.html|work=CNN|date=16 Februarie 2017|access-date=11 Maart 2018}}</ref> *Met moderne data oor die perheliums van Saturnus, die Aarde en Mars het Lorenzo Iorio tot die gevolgtrekking gekom dat enige onbekende planeet met ’n massa van 0,7&nbsp;M_⊕ verder as 350 tot 400&nbsp;AE moet lê; enigeen met ’n massa van 2&nbsp;M_⊕ verder as 496 tot 570&nbsp;AE en een met ’n massa van 15&nbsp;M_⊕ verder as 970 tot 1&nbsp;111&nbsp;AE.<ref name=Iorio2014>{{cite journal|author=L. Iorio|title=Planet X revamped after the discovery of the Sedna-like object 2012 VP113?|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters|doi=10.1093/mnrasl/slu116|bibcode=2014MNRAS.444L..78I|volume=444|pages=L78–L79|arxiv=1404.0258|year=2014}}</ref> In navorsing deur ’n ander groep sterrekundiges wat ’n meer omvattende model van die Sonnestelsel gebruik het, is bevind Iorio se gevolgtrekkings is net gedeeltelik korrek. Hulle ontleding van [[Cassini-Huygens|Cassini]]-data oor Saturnus se wentelbaan het hulle oortuig dat ’n planeet met die eienskappe van Batygin en Brown se Planeet Nege sou kon voorkom by 630&nbsp;AE van die Son af.<ref>{{cite journal |title=Constraints on the location of a possible 9th planet derived from the Cassini data |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=1602.06116 |first1=A |last1=Fienga |first2=J |last2=Laskar |first3=H |last3=Manche |first4=M |last4=Gastineau |date=23 Februarie 2016 |doi=10.1051/0004-6361/201628227 |volume=587 |page=L8 |bibcode=2016A&A...587L...8F}}</ref> ==Sien ook== *[[Portaal:Sterrekunde|Sterrekundeportaal]] ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Bibliografie== * {{cite book |title= Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems |url= https://archive.org/details/planetquestepicd0000cros | author=Ken Croswell |location= New York |publisher= The Free Press |date= 1997 |isbn= 978-0-684-83252-4 }} * {{cite book | title= Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System | url= https://archive.org/details/planetsbeyonddis0000litt_f4b9 | author=Mark Littman |location= New York |date=1990 |isbn= 978-0-471-51053-6 | publisher=Wiley }} * {{cite book | title= The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto | url= https://archive.org/details/huntforplanetxne0000schi | author=Govert Schilling |location= New York |date=2009 |isbn= 978-0-387-77804-4 | publisher=Springer }} * {{cite journal|title=The Search for the Ninth Planet, Pluto |author= Clyde W. Tombaugh |date= 1946 |journal= Astronomical Society of the Pacific Leaflets |volume= 5|issue= 209 |pages= 73–80| bibcode= 1946ASPL....5...73T}} ==Nog leesstof== * {{cite journal | author = E. Myles Standish, Jr. |title= Planet X: No Dynamical Evidence in the Optical Observations | journal= Astronomical Journal |date=Mei 1993 | volume = 105 |issue= 5 |pages= 2000–2006 | doi = 10.1086/116575 | bibcode= 1993AJ....105.2000S}} * {{cite journal |title = Planet X: A Myth Exposed |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1993-05-06_363_6424/page/18 |author= Gerald D. Quinlan |journal= Nature |volume= 363 |issue= 6424 |date= 6 Mei 1993 |pages= 18–19 |doi= 10.1038/363018b0|bibcode = 1993Natur.363...18Q }} * {{cite journal |title= Periodic Comet Showers and Planet X |url= https://archive.org/details/sim_nature-uk_1985-01-03_313_5997/page/36 |author= Daniel P. Whitmire |author2= John J. Matese |last-author-amp= yes |journal= Nature |volume= 313 |issue= 5997 |date= 3 Januarie 1985 |pages= 36–38 |doi= 10.1038/313036a0|bibcode = 1985Natur.313...36W }} * {{cite web|url=http://www8.nationalacademies.org/astro2010/DetailFileDisplay.aspx?id=288|title=Next steps in understanding the outer solar system: A whitepaper submitted to the 2010 Decadal Survey Committee|last=Jones|first=R. L.|display-authors=4|author2=M. E. Brown |author3=P. A. Abell |author4=A. C. Becker |author5=A. Harris |author6=Z. Ivezic |date=2009|publisher=Submission to the National Academy of Sciences Board on Physics and Astronomy|access-date=2009-04-10|format=PDF}} ==Skakels== * [https://www.youtube.com/watch?v=xGfv3Oay_pY "Planet X Discovered??" deur PBS SpaceTime] * [http://www.nineplanets.org/hypo.html#planetx SEDS oor Planeet X] * Andrew Coates se eenvoudige opsomming van [http://theconversation.com/claims-about-new-planets-that-turned-out-to-be-wrong-and-why-planet-nine-may-be-different-53573 die geskiedenis van die soeke na en eise oor Planeet&nbsp;X] {{vertaaluit| taalafk = en | il = Planets beyond Neptune}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hipotetiese planete]] mws2bxaqy5fn3hxts1fqg94bv24m79h 0 310970 2976785 2976704 2026-10-08T15:00:27Z BurgertB 2401 Rol weergawe [[Special:Diff/2976704|2976704]] deur [[Special:Contributions/~2026-54143-59|~2026-54143-59]] ([[User talk:~2026-54143-59|bespreek]]) terug.Vertalings is vol spelfoute 2976785 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Kuiper oort-en.svg|thumb|240px|’n Kunstenaar se voorstelling van die [[Oortwolk]] en [[Kuipergordel]] (inlas).]] '''Tyche''' is ’n hipotetiese [[gasreus]] wat in die [[Sonnestelsel]] se [[Oortwolk]] kan lê. Dit is in 1999 die eerste keer voorgestel deur die astrofisici John Matese, Patrick Whitman en Daniel Whitmire van die Universiteit van Louisiana in Lafayette.<ref name=Independent>{{Cite news|last = Rodgers|first = Paul|title = Up telescope! Search begins for giant new planet|newspaper = The Independent|date = 13 Februarie 2011|url =https://www.independent.co.uk/news/science/up-telescope-search-begins-for-giant-new-planet-2213119.html|access-date = 14 Februarie 2011 }}</ref> Hulle het gereken die bewys van Tyche se bestaan kan gesien word in ’n veronderstelde onewewigtigheid in die punte van oorsprong van [[Komeet#Lang periode|langperiodekomete]]. In 2013 het Matese<ref>{{cite web|url=http://www.ucs.louisiana.edu/~jjm9638/ |title=Astrophysics Homepage of John J. Matese |publisher=Ucs.louisiana.edu |date=2011-09-21 |access-date=2013-04-01}}</ref> en Whitmire<ref>{{cite web|url=http://www.ucs.louisiana.edu/~dpw9254/ |title=Daniel P. Whitmire |publisher=Ucs.louisiana.edu |access-date=2013-04-01}}</ref> die komeetdata herbeoordeel en opgemerk dat Tyche, as dit bestaan, opspoorbaar sou wees in die argief van data wat deur [[Nasa]] se [[WISE-teleskoop]] versamel is.<ref name="WISE">{{cite web |date=2011-02-18 |title=Can WISE Find the Hypothetical 'Tyche'? |publisher=NASA/JPL |author=Whitney Clavin |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-060 |access-date=2011-02-19 |archive-date=2012-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117110722/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-060 |url-status=dead }}</ref> In 2014 het Nasa aangekondig die WISE-opname sluit enige moontlike voorwerp met Tyche se eienskappe uit, wat daarop dui dat Tyche soos deur Matese, Whitman en Whitmire voorgestel, nie bestaan nie.<ref name="NASA-20140307">{{cite web |last1=Clavin |first1=Whitney |last2=Harrington |first2=J.D. |title=NASA's WISE Survey Finds Thousands of New Stars, But No 'Planet X' |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-075 |date=7 Maart 2014 |work=[[Nasa]] |access-date=7 Maart 2014 }}</ref><ref name="MateseWhitmire2011">{{Cite journal | title=Persistent evidence of a jovian mass solar companion in the Oort cloud | last1=Matese|first1=John J.|last2=Whitmire|first2=Daniel P.| journal=Icarus | date=2011 | volume=211 | issue=2 | pages=926–938 | doi=10.1016/j.icarus.2010.11.009|arxiv=1004.4584 | bibcode=2011Icar..211..926M}}</ref><ref>{{cite news|last=Helhoski|first=Anna|title=News 02/16/11 Does the Solar System Have Giant New Planet?|url=http://norwalk.dailyvoice.com/news/does-solar-system-have-giant-new-planet|access-date=10 Julie 2012|newspaper=The Norwalk Daily Voice}}</ref> ==Geskiedenis== Matese, Whitman en Whitmire het die bestaan van die planeet in 1999 die eerste keer voorgestel,<ref name=Matese2002/> gebaseer op waarnemings van die [[wentelbane]] van langperiodekomete. Die meeste [[sterrekundige]]s stem saam dat langperiodekomete (dié met ’n wentelperiode van duisende tot miljoene jare) ’n rofweg isotropiese verspreiding het; dit beteken hulle kom lukraak vanuit enige punt in die lug.<ref name=book/> Omdat komete [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtig]] is en mettertyd verbrokkel, glo sterrekundiges hulle bring die grootste deel van hulle bestaan deur in ’n sferiese wolk tienduisende [[astronomiese eenhede]] (AE) van ons af bekend as die Oortwolk.<ref name=book/> Matese en Whitmire het egter beweer hulle kom nie vanuit lukrake punte in die lug nie, soos algemeen geglo word, maar dat hulle wentelbane saamgetros is in ’n strook wat [[Baanhelling|skuins lê]] met betrekking tot die [[Sonnebaan|wentelvlak van die planete]]. So ’n sameklossing kan verduidelik word as hulle versteur word deur ’n onsigbare voorwerp minstens so groot soos [[Jupiter]], moontlik ’n [[bruindwerg]], wat in die buitenste deel van die Oortwolk lê.<ref name=Murray1999/><ref name=Matese1999/> Hulle het ook gemeen so ’n voorwerp kan die uitsonderlike wentelbaan van die [[trans-Neptunus-voorwerp]] [[90377 Sedna|Sedna]] verduidelik.<ref name=Matese2005/> Die getal komete wat hulle as voorbeeld gebruik het, was egter klein en die resultate was onafdoende.<ref name="BadAstronomy"/> ==Wentelbaan== Whitmire en Matese het gespekuleer dat Tyche se wentelbaan sowat 500 keer so ver van die [[Son]] af was as dié van [[Neptunus]]: sowat 15&nbsp;000&nbsp;AE, of 2,2&nbsp;x&nbsp;10¹²&nbsp;km. Dit is ’n bietjie minder as ’n kwart [[ligjaar]]. Dit is reg in die Oortwolk, waarvan die grens op sowat 50&nbsp;000&nbsp;AE geraam word. Dit sou ’n wentelperiode van rofweg 1,8&nbsp;miljoen jaar hê.<ref name=period/> ’n Mislukte soektog deur ouer data van die Infrarooi- Astronomiese Satelliet ([[IRAS]]) het daarop gedui ’n voorwerp met ’n massa van 5&nbsp;Jupitermassas (M_J) sal op ’n afstand van meer as 10&nbsp;000&nbsp;AE moet lê.<ref name="MateseWhitmire2011"/> So ’n planeet sou op ’n ander vlak as die [[sonnebaan]] wentel<ref name="UL"/> en sou moontlik in ’n wyedubbelplaneet-wentelbaan gewees het toe dit gevorm het.<ref name="MateseWhitmire2011"/> Wye dubbelplanete kan vorm deur vasvanging tydens die verval van die [[sterreswerm]] waarin ’n [[ster]] ontstaan het.<ref name="MateseWhitmire2011"/> ==Massa== [[Beeld:Brown Dwarf Comparison 2020.png|thumb|240px|’n Algemene vergelyking tussen die groottes van die Son, ’n [[Rooidwerg|ster met ’n lae massa]], ’n [[bruindwerg]] en die planete [[Jupiter]] en [[Aarde]].]] In 2011 het Whitmire en Matese gespekuleer die hipotetiese planeet kan ’n [[massa]] van tot 4&nbsp;M_J hê, en ’n relatief hoë [[temperatuur]] van sowat 200&nbsp;[[Kelvin|K]] (73&nbsp;°C)<ref name="MateseWhitmire2011"/> as gevolg van oorblywende hitte vanweë sy vorming asook [[Kelvin-Helmholtz-meganisme|Kelvin-Helmholtz-verhitting]]. Die massa sou nie groot genoeg gewees het vir [[kernfusie]]reaksies in sy binnekant nie – dit is ’n proses wat voorkom in voorwerpe met ’n massa van meer as 13&nbsp;M_J. Hoewel Tyche ’n groter massa as Jupiter sou hê, sou dit min of meer so groot soos Jupiter gewees het omdat [[druk]] veroorsaak dat swaar [[gasreus]]e net in digtheid toeneem relatief tot hulle massa, en nie in grootte nie.<ref name=Spiegel2011>{{cite journal |last=Spiegel |first=David S. |author2=Burrows, Adam |author3=Milson, John A. |title=The Deuterium-Burning Mass Limit for Brown Dwarfs and Giant Planets |journal=The Astrophysical Journal |volume=727 |issue=1 |year=2011 |doi=10.1088/0004-637X/727/1/57 |arxiv=1008.5150 |pages=57 |bibcode=2011ApJ...727...57S }}</ref> As Tyche ontdek sou word, sou dit na verwagting teen einde 2013 gewees het en sou dit ’n massa van net 1 tot 2&nbsp;M_J gehad het.<ref name="Forbes2013-03"/> ==WISE-sending== Die WISE-ruimteteleskoop het ’n [[infrarooi]]-ondersoek van die hele lugruim voltooi, onder meer van streke waar Whitmire en Matese verwag het Tyche ontdek wou word.<ref name="MateseWhitmire2011"/> Op 14 Maart 2012 is die eerste katalogus van die WISE-sending uitgereik.<ref name="fullrelease"/> Die resultate van die tweede opname (AllWISE) is einde 2013 bekend gemaak.<ref name=wright>[http://www.astro.ucla.edu/~wright/WISE/ Wide-field Infrared Survey Explorer]</ref> Op 7 Maart 2014 het Nasa berig die WISE-teleskoop het enige moontlikheid van ’n voorwerp so groot soos [[Saturnus]] tot by 10&nbsp;000&nbsp;AE en een so groot soos Jupiter tot by 26&nbsp;000&nbsp;AE uitgesluit.<ref name="NASA-20140307"/><ref name="Luhman2014"/> ==Sien ook== * [[Planeet Nege]] * [[Planete anderkant Neptunus]] ==Verwysings== {{Verwysings|30em|verwysings= <ref name="BadAstronomy">{{Cite news|last = Plait|first = Phil|title = No, there’s no proof of a giant planet in the outer Solar System|newspaper = Discovery Magazine|date = 14 Februarie 2011|url = http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2011/02/14/no-theres-no-proof-of-a-giant-planet-in-the-outer-solar-system/#more-28256|accessdate = 15 Februarie 2011|archive-date = 16 April 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160416222414/http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2011/02/14/no-theres-no-proof-of-a-giant-planet-in-the-outer-solar-system/#more-28256|url-status = dead}}</ref> <ref name=Matese2002>{{Cite journal|title=Continuing Evidence of an Impulsive Component of Oort Cloud Cometary Flux|volume=500|pages=309|first1=John J.|last1=Matese|first2=Jack J.|last2=Lissauer|journal=University of Louisiana at Lafayette, and NASA Ames Research Center|url=http://www.ucs.louisiana.edu/~jjm9638/acm2002/acm2002_05_06.pdf|date=6 Mei 2002|accessdate=March 21, 2008|bibcode=2002ESASP.500..309M}}</ref> <ref name=book> {{cite book | author=Harold F. Levison | author2=Luke Donnes | chapter=Comet Populations and Cometary Dynamics | editor=Lucy Ann Adams McFadden | editor2=Lucy-Ann Adams | editor3=Paul Robert Weissman | editor4=Torrence V. Johnson | date=2007 | title=Encyclopedia of the Solar System | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_u6d1/page/575 575–588] | edition=2de | publisher=Academic Press | location=Amsterdam; Boston | isbn=978-0-12-088589-3 | url=https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_u6d1/page/575 }}</ref> <ref name=Murray1999>{{Cite journal |first= John B. |last= Murray |title= Arguments for the Presence of a Distant Large Undiscovered Solar System Planet |journal= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date= 1999 |volume= 309 |issue= 1 |pages= 31–34 |laysource= Houston Chronicle |lay-url= http://www.chron.com/content/interactive/space/astronomy/news/1999/solarsys/991012.html |laydate= 11 Oktober 1999 |doi= 10.1046/j.1365-8711.1999.02806.x |bibcode= 1999MNRAS.309...31M |doi-access= free |archive-date= 13 Februarie 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080213113342/http://www.chron.com/content/interactive/space/astronomy/news/1999/solarsys/991012.html |url-status= dead }}</ref> <ref name=Matese1999>{{Cite journal |first1= John J.|last1=Matese|first2=Patrick G.|last2=Whitman|first3=Daniel P .|last3=Whitmire | title = Cometary Evidence of a Massive Body in the Outer Oort Clouds |journal= Icarus |date= 1999 |volume= 141 |pages= 354 | doi = 10.1006/icar.1999.6177 |bibcode=1999Icar..141..354M |issue= 2}}</ref> <ref name=Matese2005>{{cite journal|title= A Widebinary Solar Companion as a Possible Origin of Sedna-like Objects|first1=John J.|last1=Matese|first2=Daniel P.|last2=Whitmire|first3=Jack J.|last3=Lissauer|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=97|issue=3–4|pages=459–470|date=2006|doi= 10.1007/s11038-006-9078-6|bibcode = 2005EM&P...97..459M }}</ref> <ref name=period>{{cite web|title=Orbital period of a planet at a distance of 15000 AU with a circular orbit |url=http://www.calctool.org/CALC/phys/astronomy/planet_orbit|accessdate=15 Februarie 2011}}</ref> <ref name="UL">{{cite web |date=February 14, 2011 |title=Have UL Physicists Identified a New Planet? |publisher=University of Louisiana |url=http://ultoday.com/node/3076 |accessdate=February 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150801125628/http://ultoday.com/node/3076 |archive-date=1 Augustus 2015 |url-status=dead }}</ref> <ref name="fullrelease">{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2012-072 |title=NASA Releases New WISE Mission Catalog of Entire Infrared Sky |publisher=NASA/JPL |date=14 Maart 2012 |accessdate=15 Maart 2012 |archive-date= 4 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604151306/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2012-072 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Forbes2013-03">{{cite web |date=31 Maart 2013 |title=Sun May Still Have Low-Mass Solar Companion, Say Astrophysicists Searching NASA WISE Mission Data |publisher=Forbes |author=Bruce Dorminey |url=https://www.forbes.com/sites/brucedorminey/2013/03/31/sun-may-still-have-low-mass-solar-companion-say-astrophysicists-searching-nasa-wise-mission-data/ |accessdate=1 April 2013}}</ref> <ref name="Luhman2014">{{cite journal |last=Luhman |first=K. L. |title=A Search for a Distant Companion to the Sun with the Wide-field Infrared Survey Explorer |journal=The Astrophysical Journal |volume=781 |issue=1 |pages=4 |date=2014 |doi=10.1088/0004-637X/781/1/4 |bibcode= 2014ApJ...781....4L}}</ref> }} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Tyche (hypothetical planet)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hipotetiese planete]] lygjl1aoztdpk8urvw2cbpm1dkb45by 0 310999 2976784 2976705 2026-10-08T14:58:51Z BurgertB 2401 Rol weergawe [[Special:Diff/2976705|2976705]] deur [[Special:Contributions/~2026-54143-59|~2026-54143-59]] ([[User talk:~2026-54143-59|bespreek]]) terug. Vertalings is vol spelfoute 2976784 wikitext text/x-wiki [[Beeld:NGC4676.jpg|thumb|320px|Die [[NGC 4676|Muis-sterrestelsels]], NGC 4676.]] ’n '''Galaktiese gety''' is ’n getykrag wat ondervind word deur voorwerpe wat beïnvloed word deur die [[swaartekrag]]veld van ’n [[sterrestelsel]] soos die [[Melkweg]]. Spesifieke gevalle van galaktiese getye kan gesien word by botsings tussen sterrestelsels, die versteuring van ’n [[dwergsterrestelsel]] (of satellietstelsel) en die Melkweg se invloed op die [[Oortwolk]] van die [[Sonnestelsel]]. ==Uitwerking op ander sterrrestelsels== {{Hoofartikel|Interaktiewe sterrestelsel}} ===Botsings tussen sterrestelsels=== [[Beeld:NGC40384039 large.jpg|thumb|200px|Die lang getysterte van die botsende [[Antenne-sterrestelsels]].]] Getyekragte hang af van die hellingshoek van ’n swaartekragveld, eerder as sy sterkte – daarom is galaktiese getykragte gewoonlik beperk tot die onmiddellike omgewing van ’n sterrestelsel. Twee groot sterrestelsels wat bots of naby mekaar verbybeweeg, sal aan baie groot getykragte onderworpe wees, en dit is die treffendste demonstrasie van galaktiese getye aan die werk. Twee interaktiewe sterrestelsels sal selde (indien ooit) kop aan kop bots. Die getyekragte sal elke sterrestelsel verwring met ’n as langs wat rofweg na en weg van die ander stelsel wys. Terwyl die twee stelsels vir ’n kort ruk om mekaar draai, sal die versteurde streke weggetrek word van elk van die stelsels en lang '''getysterte''' in die intergalaktiese ruimte vorm. Sulke sterte is gewoonlik in ’n groot mate gerond. As ’n stert reguit lyk, word dit waarskynlik reg van die kant af gesien. Die sterre en gas in die sterte sal van die maklik verwringbare galaktiewe skyf van een of albei voorwerpe weggetrek word eerder as van die swaartekraggebonde galaktiese sentrums.<ref name="toomre72">{{cite journal|title=Galactic Bridges and Tails|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1972-12-01_178_2/page/n346|author1=Toomre A. |author2=Toomre J. |journal=The Astrophysical Journal|volume=178|pages=623–666|date=1972|bibcode=1972ApJ...178..623T|doi=10.1086/151823 }}</ref> Twee baie prominente voorbeelde van botsings wat getysterte vorm, is die [[NGC 4676|Muis-]] en die [[Antenne-sterrestelsels]]. Net soos die [[Maan]] twee [[gety|hooggetye]] aan weerskante van die [[Aarde]] veroorsaak, so skep ’n galaktiese gety twee arms in die galaktiese metgesel. Terwyl ’n groot stert sal vorm as die versteurde sterrestelsel se massa net so groot of kleiner as die ander stelsel is, sal die stert klein wees as sy massa groter is. In laasgenoemde geval sal die hoofarm, soms ’n "brug" genoem, groter wees.<ref name="toomre72"/> Dit is gewoonlik moeiliker om ’n getybrug te sien as ’n getystert. Eerstens sal die brug deur die verbygaande sterrestelsel of die samesmeltende sterrestelsels geabsorbeer word; dit sal maak dat die brug vir ’n korter tyd sigbaar sal wees as ’n tipiese groot stert. Tweedens sal die brug gedeeltelik verberg wees vir ’n waarnemer as die een stelsel voor die ander een lê. Saam maak hierdie verskynsels dit moeilik om te sien waar die een stelsel eindig en die ander een begin. Nog skaarser is getylusse, waar die los punt van ’n stert weer by die hoofstelsel aansluit.<ref>{{cite journal|title=NGC 3310 and its tidal debris: remnants of galaxy evolution|author=Wehner E.H.|display-authors=etal|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=371|issue=3|pages=1047–1056|date=2006|bibcode=2006MNRAS.371.1047W|doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10757.x |arxiv = astro-ph/0607088 }}</ref> ===Satellietwisselwerkings=== [[Beeld:M31bobo.jpg|thumb|links|300px|Die [[Andromeda-sterrestelsel]]. Let op hoe Andromeda die buitenste arms weggestroop het van sy satellietstelsel, [[Messier 32|M32]], links bo net bo die rand van Andromeda se skyf.]] Omdat die uitwerking van getykragte die sterkste is naby ’n sterrestelsel, is satellietstelsels geneig om beïnvloed te word. So ’n krag van buite op ’n satelliet kan duidelik gesien word, insluitende rotasie (soos met die getye van die Aarde se [[Oseaan|oseane]]) of ’n onreëlmatige verhouding tussen [[massa]] en [[ligsterkte]].<ref>{{cite journal|title=Can Galactic Tides Inflate the Apparent M/L's of Dwarf Galaxies?|author1=Piatek S. |author2=Pryor C. |journal=Bulletin of the American Astronomical Society|volume=25|pages=1383|date=1993|bibcode=1993AAS...183.5701P}}</ref> Dwergsterrestelsels kan onderworpe wees aan dieselfde getystroping wat in galaktiese botsings voorkom, waar sterre en gas weggetrek word van die buitenste streke van die satelliet, waarskynlik na die groter stelsel toe. Die dwergstelsel [[Messier 32|M32]], ’n satelliet van die [[Andromeda-sterrestelsel]], het dalk sy spiraalarms verloor weens getystroping, terwyl ’n groot mate van stervorming in die oorblywende kern die gevolg kan wees van bewegings in die oorblywende [[molekulêre wolk]] wat deur getykragte veroorsaak is.<ref name="Bekkietal2001">{{cite journal | author1=Bekki, Kenji | author2=Couch, Warrick J. | author3=Drinkwater, Michael J. | author4=Gregg, Michael D. | authorlink2=Warrick Couch | title=A New Formation Model for M32: A Threshed Early-Type Spiral Galaxy? | journal=The Astrophysical Journal | date=2001 | volume=557 | issue=1 | pages=Issue 1, pp. L39–L42 | bibcode=2001ApJ...557L..39B | doi=10.1086/323075 | arxiv=astro-ph/0107117 | url=http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:37514/UQ37514_OA.pdf }}{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (Omdat getykragte die interstellêre gaswolke in sterrestelsels kan manipuleer, veroorsaak dit ’n groot mate van stervorming in klein satelliete.) Die stropingsmeganisme is dieselfde as by twee groot stelsels, maar die kleiner satelliet se relatief swak swaartekragveld veroorsaak dat net hy geraak word en nie die moedersterrestelsel nie. As die satelliet baie kleiner as die groter stelsel is, is die getysterte wat vorm geneig om simmetries te wees en ’n baie soortgelyke wentelbaan te volg – prakties die wentelbaan van die satelliet.<ref>{{cite journal|author1=Johnston, K.V. |author2=Hernquist, L. |author3=Bolte, M. |title=Fossil Signatures of Ancient Accretion Events in the Halo|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1996-07-01_465_1/page/278 |journal=The Astrophysical Journal|date=1996|volume=465|pages=278|bibcode=1996ApJ...465..278J|doi=10.1086/177418 |arxiv = astro-ph/9602060 }}</ref> As die satelliet relatief groot is, kan sy eie swaartekrag die simmetrie verbeek en die sterte in verskillende rigtings laat strek. Die gevolglike stuktuur hang af van beide die massa en wentelbaan van die satelliet en die massa en struktuur van die veronderstelde [[galaktiese halo]] van die moederstelsel. Dit kan ’n manier daarstel om die [[donker materie|donkermateriepotensiaal]] van ’n sterrestelsel soos die Melkweg te ondersoek.<ref>{{cite journal |author1=Choi, J.-H. |author2=Weinberg, M.D. |author3=Katz, N. |title=The dynamics of tidal tails from massive satellites |doi=10.1111/j.1365-2966.2007.12313.x |date=2007 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=381 |issue=3 |pages=987–1000 |arxiv=astro-ph/0702353|bibcode = 2007MNRAS.381..987C }}</ref> Ná baie omwentelings of as die dwergstelsel te naby aan die moederstelsel is, kan die dwergstelsel eindelik heeltemal ontwrig word. Dit kan dan ’n [[Sterrestroom|getystroom]] van sterre en gas om die groter liggaam vorm. Daar is al voorgestel dat die uitgebreide skywe van sterre en gas om sommige sterrestelsels, soos Andromeda, die gevolg kan wees van die algehele ontwrigting (en gevolglike samesmelting met die moederstelsel) van dwergsatelliete.<ref>{{cite journal| title=On the Formation of Extended Galactic Disks by Tidally Disrupted Dwarf Galaxies|author1=Peñarrubia J. |author2=McConnachie A. |author3=Babul A. | journal=The Astrophysical Journal| volume=650|issue=1|pages=L33–L36|date=2006|bibcode=2006ApJ...650L..33P| doi=10.1086/508656|arxiv = astro-ph/0606101 }}</ref> ==Uitwerking op liggame in ’n sterrestelsel== [[Beeld:Kuiper oort-en.svg|thumb|240px|’n Voorstelling van die [[Oortwolk]].]] Getykragte is ook teenwoordig binne ’n sterrestelsel, waar hulle hellingshoeke die skuinsste is. Dit kan gevolge inhou vir die vorming van [[ster]]re en [[planeet]]stelsels. Gewoonlik sal ’n ster se swaartekrag groot wees in sy eie stelsel en sal net die verbybeweging van ander sterre moontlik die dinamika versteur. Aan die buitewyke van ’n sonnestelsel is die ster se swaartekrag egter swak en kan die invloed van galaktiese getye groot wees. In ons [[Sonnestelsel]] lê die hipotetiese [[Oortwolk]], moontlik die bron van [[Komeet#Lang periode|langperiodekomete]], in hierdie oorgangsgebied. Daar word geglo die Oortwolk is ’n uitgestrekte dop wat die Sonnestelsel omring; dit het moontlik ’n [[radius]] van meer as ’n [[ligjaar]]. Op so ’n groot afstand speel die hellingshoek van die Melkweg se swaartekragveld ’n veel merkbaarder rol. Vanweë dié hoek kan galaktiese getye ’n andersins sferiese Oortwolk vervorm en dit na die middel van die Melkweg uitrek, terwyl dit aan die kante saamgedruk word. Op dié afstand is die [[Son]] se swaartekrag swak genoeg dat hierdie klein galaktiese versteurings [[planetesimale]] uit hulle verafgeleë wentelbane kan losruk en in die rigting van die Son en planete stuur deur hulle [[Apside|perihelium]] (naaste afstand aan die Son) aansienlik te verklein.<ref>{{cite journal| title=Long-term effects of the Galactic tide on cometary dynamics| url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2006_95_1-4/page/299| author=Fouchard M.| display-authors=etal| journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume=95| issue=1–4|pages=299–326|date=2006|bibcode=2006CeMDA..95..299F| doi=10.1007/s10569-006-9027-8}}</ref> So ’n liggaam, wat bestaan uit ’n mengsel van rots en ys, sal ’n [[komeet]] word wanneer dit blootgestel word aan die groter sonstraling in die binneste Sonnestelsel. Tot 90% van alle komete met hulle oorsprong in die Oortwolk kan die gevolg van galaktiese getye wees.<ref>{{cite journal | title=Periodic variation of Oort Cloud flux and cometary impacts on the Earth and Jupiter| url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_2001-11-11_327_4/page/1367|author1=Nurmi P. |author2=Valtonen M.J. |author3=Zheng J.Q. |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=327 | issue=4|pages=1367–1376|date=2001|bibcode=2001MNRAS.327.1367N | doi=10.1046/j.1365-8711.2001.04854.x|doi-access=free}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Galactic tide}} {{Normdata}} [[Kategorie:Interaktiewe sterrestelsels]] [[Kategorie:Hemelmeganika]] 8z2mtwxrt144fjwxcv3udn3dd8dxn9w 0 315736 2976799 2839496 2026-10-08T18:06:38Z Amherst99 12867 2976799 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Prinsenvlag.svg|duimnael|border|Die Prinsevlag]] [[Lêer:Anonymous The Noord-Nieuwland in Table Bay, 1762.jpg|duimnael|border|Die Noord-Nieuwland van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] in [[Tafelbaai]] (1762) met die Prinsevlag]] [[Lêer:Prinsenvlag-tehuize.jpg|duimnael|'n Prinsevlag op Waterloo-dag in 2009]] [[Lêer:Slag om Grolle 2008-2 - Staatse troepen staan op het slagveld.jpg|duimnael|Die Prinsevlag in een van sy variasies.]] Die '''Prinsevlag''' (Nederlands: prinsenvlag) is 'n [[Nederland]]se vlag wat die eerste keer gebruik is tydens die Nederlandse-opstand aan die einde van die [[16de eeu]]. Die Prinsevlag is gebaseer op die Vlag van [[Willem van Oranje|Willem die Swyger]], vandaar die vlag se naam. Die kleure is [[oranje (kleur)|oranje]], [[wit]] en [[blou]]. Op grond van die [[Frans]] name van hierdie kleure, ''orange-blanc-bleu'', word daar ook verwys na die vlag by wyse van die [[Nederlands]]e rympie ''oranje-blanje-bleu'' en ''ranje-blanje-bleu'' of die [[Afrikaans]]e ''[[Vlag van Suid-Afrika (1928–1994)|Oranje, Blanje, Blou]]''. == Geskiedenis == Die kleure oranje, wit en blou (Nederlands: '' Oranje, Wit, Blauw '' of '' Oranje, Blanje, Bleu '', uit Frans ''Orange, Blanche, Bleu'') word geassosieer met [[Willem van Oranje|Willem die Swyger]] (1533–1584). Blykbaar het hy hierdie kleure reeds so vroeg as 1577 gebruik as deel van sy optog na [[Gent]]. Jacob Duym berig ook dat die Nederlandse offisiere tydens die Beleg van Leiden in 1574 oranje-wit-blou strepe om die mou gedra het. Hieruit kom Rey (1837) tot die gevolgtrekking dat die kombinasie van oranje-wit-blou beslis in die 1570's deur die Prins van Oranje gebruik is. Die eerste verwysing na 'n vlootvlag in hierdie kleure dateer uit 1587, toe die Admiraliteit van Zeeland beveel het dat hierdie vlae op hul oorlogskepe moet wapper.<ref name=Rey515>{{fr}} Jean Rey, ''Histoire du drapeau, des couleurs et des insignes de la Monarchie française'' vol. 2, 1837, [https://books.google.ch/books?id=zb5SAAAAcAAJ&pg=PA515 p. 515f].</ref> Die vlootvlag is gebruik deur die ''[[Geuse (Tagtigjarige Oorlog)|Watergeuse]]'' (''Gueux de mer''), die pro-[[Nederland]]se kapers tydens die Nederlandse Opstand. Volgens de Waard (1900) het die Nederlandse vloot tussen 1588 en 1630 te alle tye die Prinsevlag vertoon, en na 1663 te alle tye die rooi-wit-blou ''[[Statenvlag]]''. Laasgenoemde is geleidelik gedurende die jare 1630 tot 1650 ingevoer, en in 1664 as die "Statenvlag" benoem.<ref>{{nl}} JC de Jonge, Geschiedenis van het Nederlandse zeewesen, deel 1. 's Gravenhage, 1833, p. 75.</ref> Gedurende die [[17de eeu]] is die Prinsevlag op die [[Kasteel de Goede Hoop]] gehys en deur inkomende skepe gesalueer.<ref>{{en}} Defence against Martime Power Projection, The Case of the Cape of Good Hope 1756–1803, Theodorus Daniel Potgieter,University of Stellenbosch, December 2006, P78</ref> Die oranje-wit-blou vlag vorm die basis vir die [[Oranje, Blanje, Blou|Suid-Afrikaanse vlag]] uit 1928. Dit is ook die basis vir die vlae van [[Vlag van New York Stad|New York]] en [[Albany]], [[New York]]. Nadat die Republikeinse [[Patriottentijd|Patriotte]], bygestaan deur die Franse, in 1795 beheer oor Nederland geneem het, is die Prinsevlag verbied en het die rooi-wit-blou vlag die enigste amptelike vlag geword, as synde analoog tot [[Vlag van Frankryk|die Franse se eie driekleur]], wat net 'n paar maande tevore gekies is. In die volgende periode van die [[Koninkryk van Holland]] was daar ook geen plek vir Oranje nie en Koning [[Louis Bonaparte|Louis I]] het rooi gekies. [[Lêer:2008-04-30 oude st mauritius silvolde met vlag.JPG|duimnael|Die rooi-wit-blou met 'n oranje wimpel]] In 1813, toe die Franse verdryf is en Nederland sy onafhanklikheid herwin het, het die [[Prins van Oranje]] vanaf [[Engeland]] na die land teruggekeer. Die Prinsevlag het 'n kort herlewing beleef; ten einde die verbintenis van die mense aan die [[Huis van Oranje]] te demonstreer, het beide hierdie vlag en die rooi-wit-blou vlag op die dakke gewapper. In dieselfde jaar het die rooi-wit-blou vlag vir die eerste keer gewapper met 'n oranje wimpel, wat sedertdien die gebruiklike gewoonte in Nederland bly. Of die Prinsevlag of die rooi-wit-blou vlag die nasionale vlag moes wees, is onbeslis gelaat, hoewel die Prins van Oranje, later koning [[Willem I van Nederland|Willem I]], laasgenoemde verkies het. In die 1930's het die ondersteuners van die Nasionaal-Sosialistiese Beweging in Nederland (NSB) oranje-wit-blou en die Prinsevlag as hul simbool gekies. In 1937 het [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] 'n dekreet geteken dat die kleure rooi, wit en blou as die amptelike kleure van die [[Vlag van Nederland|Nederlandse vlag]] aanvaar word.<ref>{{nl}} {{Cite web |url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/2427230/2011/05/11/Prinsenvlag-is-omstreden-maar-kent-lange-historie.dhtml |title=Prinsenvlag is omstreden, maar kent lange historie |website=Volkskrant |accessdate=13 Augustus 2014 |language=Nederlands}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/nl.html#of |title=Flag Decree by Queen Wilhelmina |date=19 Februarie 1937 |work=Flags of the World |accessdate=2008-03-03}}</ref> == Gebruike == Die Prinsevlag is in 2013 by die ou Matthias-kerktoring in [[Warmond]] gehys as deel van die viering van die 200-jarige bestaan van die Koninkryk van Nederland.<ref>{{nl}} [http://www.bollenstreekomroep.nl/nieuws/24133 Warmond viert 200 jaar Koninkrijk groots, geplaatst op 02-12-2013] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622220540/http://www.bollenstreekomroep.nl/nieuws/24133 |date=2015-06-22 }}</ref> Die vlag word ook gebruik as simbool van Groter-Nederland en Nederlandse pan-nasionalistiese bewegings. Dit word gereeld gebruik deur groepe soos die Nederlandse Volke-unie (NVU) <ref>{{en}} {{cite web|url=http://i.fokzine.net/upload/090221_145738_!cid_0FB9D25B-58A4-4384-AFE2-2EF0AFF97665.jpg |title=NVU protest walk with Prince's Flag prominently carried |date= |accessdate=2013-10-06}}</ref> en ''[[Voorpost]]'',<ref>{{nl}} {{cite web|author=Webbreezer Solutions |url=http://www.voorpost.org |title=voorpost.org |publisher=voorpost.org |date=|accessdate=2013-10-06}}</ref> sowel as die (nou ontbinde) Nasionalistiese Volksbeweging (NVB).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.nationalistischevolksbeweging.nl/bestelformulier.html |title=NVB order form listing the Prince's Flag with a lion on it |publisher=nationalistischevolksbeweging.nl |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901060323/http://www.nationalistischevolksbeweging.nl/bestelformulier.html |archivedate=2010-09-01 }}</ref> In 2011 het twee parlementslede van die [[Party vir die Vryheid|Partij voor de Vrijheid]] (PVV) die Prinsevlag in hul kantore in die parlementsgebou laat hang. Nadat dit ondersoek was is die vlae egter verwyder. Die voormalige Nederlandse parlementslid [[Wim Kortenoeven]] het gesê dat hy versteur is deur die negatiewe konnotasies wat die vlag dra omdat hy glo dat die vlag deur die Nasionaal-Sosialistiese Beweging in Nederland (NSB) "gekaap is".<ref>{{nl}} [http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Binnenland/article/detail/2431239/2011/05/11/PVV-Kamerlid-Prinsenvlag-is-vlag-om-trots-op-te-zijn.dhtml], Algemeen Dagblad, 11 Mei 2011.</ref> Tydens 'n PVV-protes op 21 September 2013 in [[Den Haag]] het verskeie mense Prinsevlae gedra. Toe [[Geert Wilders]] dieselfde week in die Nederlandse Huis van Afgevaardigdes gepraat het, het Alexander Pechtold na die vlae as 'NSB-vlae' verwys, waarop Wilders Pechtold 'n "patetiese en skynheilige mannetjie" genoem het.<ref>{{nl}} [http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/3515820/2013/09/25/Teruglezen-Wilders-noemt-Pechtold-en-Slob-zielig-en-miezerig.dhtml Teruglezen: Wilders noemt Pechtold en Slob 'zielig en miezerig']</ref><ref>{{nl}} {{Cite web |url=http://www.rtlnieuws.nl/editienl/rel-om-prinsenvlag |title=Rel om Prinsenvlag |access-date=29 September 2020 |archive-date= 1 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201160037/https://www.rtlnieuws.nl/editienl/rel-om-prinsenvlag |url-status=dead }}</ref> == Erfenis == Die Prinsevlag het as basis gedien vir die [[Oranje, Blanje, Blou|vlag van die Unie van Suid-Afrika]] vanaf 1928 tot 1994. Hierdie vlag is in 1928 aangeneem en is geïnspireer deur die voormalige Nederlandse vlag. In die middelste wit gedeelte van die vlag is die vlae van (links na regs) die [[Verenigde Koninkryk]], [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], wat die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] se Britse koloniale verlede en die republikeinse voorgangerstate verteenwoordig. In 1994 is die vlag vervang deur die [[vlag van Suid-Afrika]]. Die Afrikaner Vryheidsvlag wat in 1995 by die Suid-Afrikaanse [[Buro vir Heraldiek]] as vlag van die Afrikaner Volksfront registreer is maak ook gebruik van die Prinsevlag.<ref>{{en}} South African Bureau of Heraldry (1995) [http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm30ddf0?200703110354512380EDC6&DN=00000008 Afrikaner-Volksfront flag], besoek op 28 Junie 2006</ref> Vanweë die ontstaan daarvan as die Nederlandse kolonie [[Nieu-Nederland]], gebruik verskillende plekke in [[New York (deelstaat)|New York]] en [[New Jersey]] variante van die Prinsevlag as hul amptelike vlae. Hierdie plekke sluit in [[New York Stad]], [[Jersey City]],<ref>{{nl}} {{cite web|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/us-njjec.html|title=Jersey City, New Jersey (U.S.)|website=www.crwflags.com|accessdate=28 Januarie 2019}}</ref> [[the Bronx]], [[Albany]], [[New York]] en Nassau County, New York. <center> <gallery> Lêer:Afrikaner Vryheidsvlag.svg|Afrikaner Vryheidsvlag (Volkstaatvlag) Lêer:Flag of the Orange Free State.svg|[[Vlag van die Oranje-Vrystaat|Vlag van die Oranje-Vrystaat (1854–1910)]] Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|[[Oranje, Blanje, Blou|Vlag van Suid-Afrika (1928–1994)]] Lêer:Flag of New York City.svg|Vlag van New York Stad Lêer:Flag of Albany, New York.svg|Vlag van Albany, New York Lêer:Flag of The Bronx.svg|Vlag van [[the Bronx]] Lêer:Brielse Geus.svg|Vlootvaandel van die Brielse Geuse Lêer:Prinsenvlag7.svg|Variasie op die Prinsevlag Lêer:Flag of Hofstra University.png|Vlag van Hofstra-universiteit </gallery> </center> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Vlae van Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vlae van Nederland]] ijprlcfvcaxkjt5whhp01675wfenn8e 2976828 2976799 2026-10-08T19:00:41Z SpesBona 2720 Opruim 2976828 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Prinsenvlag.svg|duimnael|Die Prinsevlag]] [[Lêer:Anonymous The Noord-Nieuwland in Table Bay, 1762.jpg|duimnael|Die Noord-Nieuwland van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] in [[Tafelbaai]] (1762) met die Prinsevlag]] [[Lêer:Prinsenvlag-tehuize.jpg|duimnael|'n Prinsevlag op Waterloo-dag in 2009]] [[Lêer:Slag om Grolle 2008-2 - Staatse troepen staan op het slagveld.jpg|duimnael|Die Prinsevlag in een van sy variasies]] Die '''Prinsevlag''' (Nederlands: ''prinsenvlag'') is 'n [[Nederland]]se vlag wat die eerste keer gebruik is tydens die Nederlandse-opstand aan die einde van die [[16de eeu]]. Die Prinsevlag is gebaseer op die Vlag van [[Willem van Oranje|Willem die Swyger]], vandaar die vlag se naam. Die kleure is [[oranje (kleur)|oranje]], [[wit]] en [[blou]]. Op grond van die [[Frans]] name van hierdie kleure, ''orange-blanc-bleu'', word daar ook verwys na die vlag by wyse van die [[Nederlands]]e rympie ''oranje-blanje-bleu'' en ''ranje-blanje-bleu'' of die [[Afrikaans]]e ''[[Vlag van Suid-Afrika (1928–1994)|Oranje, Blanje, Blou]]''. == Geskiedenis == Die kleure oranje, wit en blou (Nederlands: '' Oranje, Wit, Blauw '' of '' Oranje, Blanje, Bleu '', uit Frans ''Orange, Blanche, Bleu'') word geassosieer met [[Willem van Oranje|Willem die Swyger]] (1533–1584). Blykbaar het hy hierdie kleure reeds so vroeg as 1577 gebruik as deel van sy optog na [[Gent]]. Jacob Duym berig ook dat die Nederlandse offisiere tydens die Beleg van Leiden in 1574 oranje-wit-blou strepe om die mou gedra het. Hieruit kom Rey (1837) tot die gevolgtrekking dat die kombinasie van oranje-wit-blou beslis in die 1570's deur die Prins van Oranje gebruik is. Die eerste verwysing na 'n vlootvlag in hierdie kleure dateer uit 1587, toe die Admiraliteit van Zeeland beveel het dat hierdie vlae op hul oorlogskepe moet wapper.<ref name=Rey515>{{fr}} Jean Rey, ''Histoire du drapeau, des couleurs et des insignes de la Monarchie française'' vol. 2, 1837, [https://books.google.ch/books?id=zb5SAAAAcAAJ&pg=PA515 bl. 515f].</ref> Die vlootvlag is gebruik deur die ''[[Geuse (Tagtigjarige Oorlog)|Watergeuse]]'' (''Gueux de mer''), die pro-[[Nederland]]se kapers tydens die Nederlandse Opstand. Volgens de Waard (1900) het die Nederlandse vloot tussen 1588 en 1630 te alle tye die Prinsevlag vertoon, en na 1663 te alle tye die rooi-wit-blou ''[[Statenvlag]]''. Laasgenoemde is geleidelik gedurende die jare 1630 tot 1650 ingevoer, en in 1664 as die "Statenvlag" benoem.<ref>{{nl}} JC de Jonge, Geschiedenis van het Nederlandse zeewesen, deel 1. 's Gravenhage, 1833, bl. 75.</ref> Gedurende die [[17de eeu]] is die Prinsevlag op die [[Kasteel die Goeie Hoop]] gehys en deur inkomende skepe gesalueer.<ref>{{en}} Defence against Martime Power Projection, The Case of the Cape of Good Hope 1756–1803, Theodorus Daniel Potgieter, [[Universiteit Stellenbosch]], Desember 2006, bl. 78</ref> Die oranje-wit-blou vlag vorm die basis vir die Suid-Afrikaanse vlag uit 1928. Dit is ook die basis vir die vlae van [[Vlag van New York]] en [[Albany, New York|Albany]], [[New York]]. Nadat die Republikeinse [[Patriottentijd|Patriotte]], bygestaan deur die Franse, in 1795 beheer oor Nederland geneem het, is die Prinsevlag verbied en het die rooi-wit-blou vlag die enigste amptelike vlag geword, as synde analoog tot [[Vlag van Frankryk|die Franse se eie driekleur]], wat net 'n paar maande tevore gekies is. In die volgende periode van die [[Koninkryk van Holland]] was daar ook geen plek vir Oranje nie en Koning [[Louis Bonaparte|Louis I]] het rooi gekies. [[Lêer:2008-04-30 oude st mauritius silvolde met vlag.JPG|duimnael|Die rooi-wit-blou met 'n oranje wimpel]] In 1813, toe die Franse verdryf is en Nederland sy onafhanklikheid herwin het, het die [[Prins van Oranje]] vanaf [[Engeland]] na die land teruggekeer. Die Prinsevlag het 'n kort herlewing beleef; ten einde die verbintenis van die mense aan die [[Nederlandse monargie|Huis van Oranje]] te demonstreer, het beide hierdie vlag en die rooi-wit-blou vlag op die dakke gewapper. In dieselfde jaar het die rooi-wit-blou vlag vir die eerste keer gewapper met 'n oranje wimpel, wat sedertdien die gebruiklike gewoonte in Nederland bly. Of die Prinsevlag of die rooi-wit-blou vlag die nasionale vlag moes wees, is onbeslis gelaat, hoewel die Prins van Oranje, later koning [[Willem I van Nederland|Willem I]], laasgenoemde verkies het. In die 1930's het die ondersteuners van die Nasionaal-Sosialistiese Beweging in Nederland (NSB) oranje-wit-blou en die Prinsevlag as hul simbool gekies. In 1937 het [[Wilhelmina van Nederland|Koningin Wilhelmina]] 'n dekreet geteken dat die kleure rooi, wit en blou as die amptelike kleure van die [[Vlag van Nederland|Nederlandse vlag]] aanvaar word.<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/2427230/2011/05/11/Prinsenvlag-is-omstreden-maar-kent-lange-historie.dhtml |title=Prinsenvlag is omstreden, maar kent lange historie |website=Volkskrant |accessdate=13 Augustus 2014}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/nl.html#of |title=Flag Decree by Queen Wilhelmina |date=19 Februarie 1937 |work=Flags of the World |accessdate=2008-03-03}}</ref> == Gebruike == Die Prinsevlag is in 2013 by die ou Matthias-kerktoring in [[Warmond]] gehys as deel van die viering van die 200-jarige bestaan van die Koninkryk van Nederland.<ref>{{nl}} [http://www.bollenstreekomroep.nl/nieuws/24133 Warmond viert 200 jaar Koninkrijk groots, geplaatst op 2 Desember 2013] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622220540/http://www.bollenstreekomroep.nl/nieuws/24133 |date=22 Junie 2015}}</ref> Die vlag word ook gebruik as simbool van Groter-Nederland en Nederlandse pan-nasionalistiese bewegings. Dit word gereeld gebruik deur groepe soos die Nederlandse Volke-unie (NVU) <ref>{{en}} {{cite web |url=http://i.fokzine.net/upload/090221_145738_!cid_0FB9D25B-58A4-4384-AFE2-2EF0AFF97665.jpg |title=NVU protest walk with Prince's Flag prominently carried |date= |accessdate=6 Oktober 2013}}</ref> en ''[[Voorpost]]'',<ref>{{nl}} {{cite web |author=Webbreezer Solutions |url=http://www.voorpost.org |title=voorpost.org |publisher=voorpost.org |date=|accessdate=6 Oktober 2013}}</ref> sowel as die (nou ontbinde) Nasionalistiese Volksbeweging (NVB).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.nationalistischevolksbeweging.nl/bestelformulier.html |title=NVB order form listing the Prince's Flag with a lion on it |publisher=nationalistischevolksbeweging.nl |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901060323/http://www.nationalistischevolksbeweging.nl/bestelformulier.html |archivedate=1 September 2010}}</ref> In 2011 het twee parlementslede van die [[Party vir die Vryheid|Partij voor de Vrijheid]] (PVV) die Prinsevlag in hul kantore in die parlementsgebou laat hang. Nadat dit ondersoek was is die vlae egter verwyder. Die voormalige Nederlandse parlementslid [[Wim Kortenoeven]] het gesê dat hy versteur is deur die negatiewe konnotasies wat die vlag dra omdat hy glo dat die vlag deur die Nasionaal-Sosialistiese Beweging in Nederland (NSB) "gekaap is".<ref>{{nl}} [http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Binnenland/article/detail/2431239/2011/05/11/PVV-Kamerlid-Prinsenvlag-is-vlag-om-trots-op-te-zijn.dhtml], Algemeen Dagblad, 11 Mei 2011.</ref> Tydens 'n PVV-protes op 21 September 2013 in [[Den Haag]] het verskeie mense Prinsevlae gedra. Toe [[Geert Wilders]] dieselfde week in die Nederlandse Huis van Afgevaardigdes gepraat het, het Alexander Pechtold na die vlae as 'NSB-vlae' verwys, waarop Wilders Pechtold 'n "patetiese en skynheilige mannetjie" genoem het.<ref>{{nl}} [http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/3515820/2013/09/25/Teruglezen-Wilders-noemt-Pechtold-en-Slob-zielig-en-miezerig.dhtml Teruglezen: Wilders noemt Pechtold en Slob 'zielig en miezerig']</ref><ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.rtlnieuws.nl/editienl/rel-om-prinsenvlag |title=Rel om Prinsenvlag |access-date=29 September 2020 |archive-date= 1 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201160037/https://www.rtlnieuws.nl/editienl/rel-om-prinsenvlag |url-status=dead }}</ref> == Erfenis == Die Prinsevlag het as basis gedien vir die vlag van die Unie van Suid-Afrika van 1928 tot 1994. Hierdie vlag is in 1928 aangeneem en is geïnspireer deur die voormalige Nederlandse vlag. In die middelste wit gedeelte van die vlag is die vlae van (links na regs) die [[Verenigde Koninkryk]], [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], wat die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] se Britse koloniale verlede en die republikeinse voorgangerstate verteenwoordig. In 1994 is die vlag vervang deur die [[vlag van Suid-Afrika]]. Die Afrikaner Vryheidsvlag wat in 1995 by die Suid-Afrikaanse [[Buro vir Heraldiek]] as vlag van die Afrikaner Volksfront registreer is maak ook gebruik van die Prinsevlag.<ref>{{en}} South African Bureau of Heraldry (1995) [http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm30ddf0?200703110354512380EDC6&DN=00000008 Afrikaner-Volksfront flag], besoek op 28 Junie 2006</ref> Vanweë die ontstaan daarvan as die Nederlandse kolonie [[Nieu-Nederland]], gebruik verskillende plekke in [[New York (deelstaat)|New York]] en [[New Jersey]] variante van die Prinsevlag as hul amptelike vlae. Hierdie plekke sluit in New York, [[Jersey City]],<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/us-njjec.html|title=Jersey City, New Jersey (U.S.)|website=www.crwflags.com|accessdate=28 Januarie 2019}}</ref> [[the Bronx]], Albany, New York en Nassau County, New York. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Afrikaner Vryheidsvlag.svg|Afrikaner Vryheidsvlag (Volkstaatvlag) Lêer:Flag of the Orange Free State.svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van die Oranje-Vrystaat]], 1854–1910 Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van Suid-Afrika (1928–1994)|Vlag van Suid-Afrika]], 1928–1994 Lêer:Flag of New York City.svg|Vlag van [[New York]] Lêer:Flag of Albany, New York.svg|Vlag van [[Albany, New York|Albany]], New York Lêer:Flag of The Bronx.svg|Vlag van [[the Bronx]], New York Lêer:Flag of Jersey City, New Jersey.png|Vlag van [[Jersey City]], [[New Jersey]] Lêer:Brielse Geus.svg|Vlootvaandel van die Brielse Geuse Lêer:Prinsenvlag7.svg|Variasie op die Prinsevlag Lêer:Flag of Hofstra University.png|Vlag van Hofstra-universiteit Lêer:Orania flag.svg|Vlag van [[Orania]] </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Prinsenvlag|Prinsevlag}} {{Vlae van Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vlae van Nederland]] 32zy7k07jv3uztnaw504o1coe6o1bxo 6 317690 2976999 2925892 2026-10-09T10:51:54Z JMK 649 +kat 2976999 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die redaksie van die tydskrif ''Ons Moedertaal'': prof. [[Johannes J. Smith|J.J. Smith]], dr. [[Tobie Muller]] en [[Gordon Tomlinson]].}} |bron=Van Tomlinson se kleinseun gekry |datum=Omstreeks 1910 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Die [[Stellenbosch|Stellenbosse]] fotograaf Watson |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Stellenbosch]] [[Kategorie:Afrikaanse tydskrifte]] sugkqveo0e0dh8bpjup1ua04di4pqzh 10 317786 2976857 2842571 2026-10-08T20:16:03Z Sobaka 328 2976857 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Nobelprys vir Letterkunde | title = Wenners van die [[Nobelprys vir Letterkunde]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | nowrapitems = yes | group1 = 1901–1925 | list1 = * 1901: [[Sully Prudhomme]] * 1902: [[Theodor Mommsen]] * 1903: [[Bjørnstjerne Bjørnson]] * 1904: [[Frédéric Mistral]] / [[José Echegaray y Eizaguirre|José Echegaray]] * 1905: [[Henryk Sienkiewicz]] * 1906: [[Giosuè Carducci]] * 1907: [[Rudyard Kipling]] * 1908: [[Rudolf Christoph Eucken|Rudolf Eucken]] * 1909: [[Selma Lagerlöf]] * 1910: [[Paul Heyse]] * 1911: [[Maurice Maeterlinck]] * 1912: [[Gerhart Hauptmann]] * 1913: [[Rabindranath Tagore]] * {{color|darkgrey|1914}} * 1915: [[Romain Rolland]] * 1916: [[Verner von Heidenstam]] * 1917: [[Karl Adolph Gjellerup|Karl Gjellerup]] / [[Henrik Pontoppidan]] * {{color|darkgrey|1918}} * 1919: [[Carl Spitteler]] * 1920: [[Knut Hamsun]] * 1921: [[Anatole France]] * 1922: [[Jacinto Benavente]] * 1923: [[William Butler Yeats]] * 1924: [[Władysław Reymont]] * 1925: [[George Bernard Shaw]] | group2 = 1926–1950 | list2 = * 1926: [[Grazia Deledda]] * 1927: [[Henri Bergson]] * 1928: [[Sigrid Undset]] * 1929: [[Thomas Mann]] * 1930: [[Sinclair Lewis]] * 1931: [[Erik Axel Karlfeldt]] * 1932: [[John Galsworthy]] * 1933: [[Iwan Boenin]] * 1934: [[Luigi Pirandello]] * {{color|darkgrey|1935}} * 1936: [[Eugene O'Neill]] * 1937: [[Roger Martin du Gard]] * 1938: [[Pearl S. Buck]] * 1939: [[Frans Eemil Sillanpää]] * {{color|darkgrey|1940}} * {{color|darkgrey|1941}} * {{color|darkgrey|1942}} * {{color|darkgrey|1943}} * 1944: [[Johannes V. Jensen]] * 1945: [[Gabriela Mistral]] * 1946: [[Hermann Hesse]] * 1947: [[André Gide]] * 1948: [[T.S. Eliot]] * 1949: [[William Faulkner]] * 1950: [[Bertrand Russell]] | group3 = 1951–1975 | list3 = * 1951: [[Pär Lagerkvist]] * 1952: [[François Mauriac]] * 1953: [[Winston Churchill]] * 1954: [[Ernest Hemingway]] * 1955: [[Halldór Laxness]] * 1956: [[Juan Ramón Jiménez]] * 1957: [[Albert Camus]] * 1958: [[Boris Pasternak]] * 1959: [[Salvatore Quasimodo]] * 1960: [[Saint-John Perse]] * 1961: [[Ivo Andrić]] * 1962: [[John Steinbeck]] * 1963: [[Giorgos Seferis]] * 1964: ''[[Jean-Paul Sartre]] (afgewys)'' * 1965: [[Mikhail Sholokhov]] * 1966: [[Shmuel Yosef Agnon]] / [[Nelly Sachs]] * 1967: [[Miguel Ángel Asturias]] * 1968: [[Yasunari Kawabata]] * 1969: [[Samuel Beckett]] * 1970: [[Aleksandr Solzhenitsyn]] * 1971: [[Pablo Neruda]] * 1972: [[Heinrich Böll]] * 1973: [[Patrick White]] * 1974: [[Eyvind Johnson]] / [[Harry Martinson]] * 1975: [[Eugenio Montale]] | group4 = 1976–2000 | list4 = * 1976: [[Saul Bellow]] * 1977: [[Vicente Aleixandre]] * 1978: [[Isaac Bashevis Singer]] * 1979: [[Odysseas Elytis]] * 1980: [[Czesław Miłosz]] * 1981: [[Elias Canetti]] * 1982: [[Gabriel García Márquez]] * 1983: [[William Golding]] * 1984: [[Jaroslav Seifert]] * 1985: [[Claude Simon]] * 1986: [[Wole Soyinka]] * 1987: [[Joseph Brodsky]] * 1988: [[Naguib Mahfouz]] * 1989: [[Camilo José Cela]] * 1990: [[Octavio Paz]] * 1991: [[Nadine Gordimer]] * 1992: [[Derek Walcott]] * 1993: [[Toni Morrison]] * 1994: [[Kenzaburō Ōe]] * 1995: [[Seamus Heaney]] * 1996: [[Wisława Szymborska]] * 1997: [[Dario Fo]] * 1998: [[José Saramago]] * 1999: [[Günter Grass]] * 2000: [[Gao Xingjian]] | group5 = 2001–2020 | list5 = * 2001: [[V.S. Naipaul]] * 2002: [[Imre Kertész]] * 2003: [[J.M. Coetzee]] * 2004: [[Elfriede Jelinek]] * 2005: [[Harold Pinter]] * 2006: [[Orhan Pamuk]] * 2007: [[Doris Lessing]] * 2008: [[J.M.G. Le Clézio]] * 2009: [[Herta Müller]] * 2010: [[Mario Vargas Llosa]] * 2011: [[Tomas Tranströmer]] * 2012: [[Mo Yan]] * 2013: [[Alice Munro]] * 2014: [[Patrick Modiano]] * 2015: [[Svetlana Alexievich]] * 2016: [[Bob Dylan]] * 2017: [[Kazuo Ishiguro]] * 2018: [[Olga Tokarczuk]] * 2019: [[Peter Handke]] * 2020: [[Louise Glück]] | group6 = 2021–hede | list6 = * 2021: [[Abdulrazak Gurnah]] * 2022: [[Annie Ernaux]] * 2023: [[Jon Fosse]] * 2024: [[Han Kang]] * 2025: [[László Krasznahorkai]] * 2026: [[Anne Carson]] }}<noinclude>[[Kategorie:Nobelpryssjablone|Letterkunde]]</noinclude> 2vnwjunl6vpgxun1dg5j44zxyo1xv5p 0 365243 2976934 2954326 2026-10-09T00:18:46Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976934 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Jakobus IV |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = James_IV_of_Scotland.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 11 Junie 1488 - 9 September 1513 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Jakobus V van Skotland|Jakobus V]] |opskrif4 = Eggenote |4 = [[Margaret Tudor]] |opskrif5 = Kinders |5 = Jakobus V |opskrif6 = Huis |6 = [[Huis van Stuart|Stewart]] |opskrif7 = Vader |7 = Jakobus III |opskrif8 = Moeder |8 = Margarethe van Denemarke |opskrif9 = Gebore |9 = 17 Maart 1473 <br>Stirling-kasteel, [[Skotland]] |opskrif10 = Oorlede |10 = {{SDEO|1473|3|17|1513|9|9}} <br>Branxton, [[Northumberland]], [[Engeland]] |opskrif11 = Godsdiens |11 = [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katoliek]] |opskrif12 = |12 = |opskrif13 = |13 = }} '''Jakobus IV''' (17 Maart 1473 - 9 September 1513) was van 11 Junie 1488 tot met sy dood koning van [[Skotland]]. Hy het die troon bestyg ná die dood van sy pa, [[Jakobus III van Skotland|Jakobus III]], in ’n rebellie. Hy word algemeen beskou as die suksesvolste koning van die Skotse [[Huis van Stuart|Huis van Stewart]], maar sy bewind het geëindig tydens ’n rampspoedige inval in Engeland. Hy was die laaste monarg van [[Brittanje]] wat in ’n oorlog dood is. Jakobus IV se huwelik in 1503 met [[Margaret Tudor]] het die koningshuise van Skotland en Engeland verbind. Dit het gelei tot die ''[[Union of the Crowns]]'' in 1603, toe [[Elizabeth I van Engeland]] sonder kinders dood is en Jakobus IV se agterkleinseun [[Jakobus VI van Skotland|Jakobus VI]] ook koning van Engeland geword het as Jakobus I. ==Verwysings== {{vertaaluit| taalafk = en | il = James IV of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Stuart]] [[Kategorie:Geboortes in 1473]] [[Kategorie:Sterftes in 1513]] 18y3eakud8ktfp4ybm90i8dkxnm2kh1 0 374722 2976942 2613872 2026-10-09T05:35:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976942 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Slak | image = Snail.jpg | image_caption = ''[[Helix pomatia]]'', 'n landslak spesie. | taxon = Gastropoda }} '''Slak''' is 'n algemene naam vir 'n [[gastropoda]] met 'n [[skulp]]. Die naam word meestal op [[landslakke]] toegepas, aardse pulmonata [[Buikpotiges|buikpotige]] [[weekdiere]]. Die algemene naam "slak" word ook gebruik vir die meeste lede van die weekdiereklas [[Gastropoda]] met 'n opgerolde dop wat groot genoeg is sodat hulle die sagte dele volledig in die dop kan terugtrek. Wanneer die woord "slak" in hierdie algemene sin gebruik word, sluit dit nie net landslakke in nie, maar ook talle seeslakke en varswaterslakke. Buikpotiges wat van nature nie 'n skulp het nie, of slegs 'n interne skulp het, word meestal [[Naakslak|naakslakke]] genoem. Landslakke met net 'n baie klein dop (waarin hulle nie kan intrek nie) word dikwels ''halfnaakslakke'' genoem. Slakke het 'n groot menslike belang, onder meer as voedsel, as plae en as siektevektore, en hul skulpe word as dekoratiewe voorwerpe gebruik en word in juweliersware opgeneem.<ref>{{Cite web|url=https://favpng.com/png_view/snail-jewellery-brooch-earring-diamond-pin-png/Y7N2yJ0j|title=Snails used in Jewellery}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die slak het ook 'n mate van kulturele betekenis gehad en is geneig om met lusteloosheid geassosieer wees. Die slak is ook gebruik as 'n [[metafoor]]: iemand wat nie vinnig genoeg beweeg nie, is 'stadig soos 'n slak'. Die slak het dieselfde of soortgelyke vorm as die Koglea.<ref>{{Cite web|url=https://physics.aps.org/story/v17/st8|title=Why the inner ear is snail shaped}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} ngiz4bry56b75050xwkqd2lg8ria0wm 0 386979 2976978 2920843 2026-10-09T09:14:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976978 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die manskriekettoernooi. Vir die artikel oor die vrouekriekettoernooi, sien [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]].'' {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = T20I-wêreldbeker 2024 | beeld = T20I-wêreldbeker 2024.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die T20I-wêreldbeker 2024 | vanafdatum = 1 Junie | totdatum = 29 Junie | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Twintig20]] (T20I) | toernooiformaat = Eerste rondte, Super Agt en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Wes-Indië}} | kampioen = {{Cr-IN}} | naaswenner = {{Cr-ZA}} | getal = 2 | deelnemers = 20 (83 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 55 | bywoning = | speler van die reeks = {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Rahmanullah Gurbaz]] (281)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-men-s-t20-world-cup-2024-15946 |title=Cricket Records in ICC Men's T20 World Cup, 2024 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Fazalhaq Farooqi]]<br />{{vlagikoon|Indië}} [[Arshdeep Singh]] (17 elk)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-men-s-t20-world-cup-2024-15946 |title=Cricket Records in ICC Men's T20 World Cup, 2024 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> | vorige jaar = 2022 | vorige toernooi = T20I-wêreldbeker 2022 | volgende jaar = 2026 | volgende toernooi = T20I-wêreldbeker 2026 }} Die '''T20I-wêreldbeker 2024''' ([[Engels]]: ''2024 ICC Men’s T20 World Cup'') is van 1 tot 29 Junie 2024 in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Wes-Indië]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=16 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216203457/https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |archive-date=16 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit was die negende [[T20I-wêreldbeker]]toernooi in [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die eerste kriekettoernooi ooit in die Verenigde State, terwyl Wes-Indië voorheen die [[T20I-wêreldbeker 2010|2010-toernooi]] aangebied het. Daarbenewens was die Verenigde State die eerste medegasheer in die [[Amerikas]] buite Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/61083748 |title=2024 T20 World Cup: USA granted automatic qualification |publisher=[[BBC]] |date=12 April 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die vyf Karibiese [[Eilandstaat|eilandstate]] [[Antigua en Barbuda]], [[Barbados]], [[St. Lucia]], [[St. Vincent en die Grenadine]] en [[Trinidad en Tobago]], asook [[Guyana]] en die Verenigde State het gesamentlik opgetree as gashere van dié toernooi, meer as by enige ander T20I-wêreldbekertoernooi. Dit was ná die [[Krieketwêreldbeker 2007]] en die T20I-wêreldbeker 2010 die derde vername kriekettoernooi in Wes-Indië. Engeland was die verdedigende wêreldkampioen nadat hulle die [[T20I-wêreldbeker 2022]] gewen het. [[Lêer:ICC Men's T20 World Cup Trophy at COA - BugWarp (20) (cropped).jpg|duimnael|links|upright|Die T20I-wêreldbekertrofee waarom meegeding is]] Die T20I-wêreldbeker 2024 was die eerste toernooi met 20 deelnemende nasionale krieketspanne, teenoor die 16 van die vorige vier T20I-wêreldbekertoernooie. Die 20 deelnemende nasionale krieketspanne was: Die twee gashere (die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]]), die agt beste spanne van die vorige toernooi ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]], [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] en [[Proteas|Suid-Afrika]]), saam met die twee naasbeste spanne op die T20I-ranglys soos op 14 November 2022 ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] en [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]]) en die wenners van die kontinentale kwalifiseringstoernooie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://crickettimes.com/2022/11/heres-how-12-teams-earned-direct-qualification-for-icc-mens-t20-world-cup-2024/ |title=Here’s how 12 teams earned direct qualification for ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=Cricket Times |author=Anirudh Singh |date=7 November 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Julie 2023 het [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] die twee Europese plekke bepreek, terwyl [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] die Oos-Asiatiese-Stille-Oseaan-plek bespreek het. In Oktober 2023 het [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] as Amerikaanse kwalifiseerder gevolg en een maand later [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] en [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] as Asiatiese kwalifiseerders, asook [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] as Afrikakwalifiseerders. Kanada, Uganda en die Verenigde State het vir die eerste keer vir ’n T20I-wêreldbekertoernooi gekwalifiseer, waardeur vir die eerste keer drie spanne uit die Amerikas deelgeneem het. Tydens die T20I-wêreldbeker 2024 is 55 wedstryde gespeel, waaronder 40 tydens die eerste rondte, twaalf in die Super Agt, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in vier groepe van vyf elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die twee beste spanne van elke groep het hierna gekwalifiseer vir die Super Agt, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet het. Elke wedstryd het bestaan uit 20 boulbeurte per span. Die agt beste spanne van die T20I-wêreldbeker 2024 het saam met die twee gashere van die [[T20I-wêreldbeker 2026|2026-toernooi]] regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2026 in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] gekwalifiseer. Afghanistan, Engeland, Indië en Suid-Afrika het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Suid-Afrika het Afghanistan geklop en Indië vir die verdedigende wêreldkampioen Engeland, waardeur Indië en Suid-Afrika mekaar in die eindstryd ontmoet het. Indië het Suid-Afrika in die eindstryd op die [[Kensington-ovaal]] in [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]], met sewe lopies verslaan en sodoende ná [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] sy tweede T20I-wêreldbekertitel ingepalm, waarmee hulle ná Wes-Indië in [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] en Engeland in 2022 die derde span geword het wat die T20I-wêreldbekertrofee vir ’n tweede keer kon wen. Beide die gashere die Verenigde State en die tweemalige wenner Wes-Indië is in die Super Agt uitgeskakel. Beide Namibië en Uganda het nie die Super Agt gehaal nie. Die T20I-wêreldbeker 2024 het om verskeie redes geskiedenis gemaak: Dit was die eerste T20I-wêreldbekertoernooi waaraan 20 nasionale krieketspanne kon deelneem en waartydens 55 wedstryde gespeel is. Drie spanne het vir die eerste keer aan ’n T20I-wêreldbekertoernooi deelgeneem: Kanada, Uganda en die Verenigde State; al drie die debutante kon ook minstens een oorwinning aanteken. Uganda het die altesaam vyfde Afrikaspan geword wat vir ’n IKR-toernooi kon kwalifiseer. Dit was ook die eerste T20I-wêreldbekertoernooi met drie spanne van die Amerikas (die meeste in ’n IKR-toernooi sedert die [[Krieketwêreldbeker 2007]]). Nieu-Seeland het vir die eerste keer sedert die [[T20I-wêreldbeker 2014|2014-toernooi]] versuim om die halfeindrondte te haal, terwyl Pakistan vir die eerste keer in die eerste rondte uitgeskakel is. Daarteenoor kon Afghanistan vir die eerste keer die halfeindstryd haal en die Verenigde State die tweede rondte van ’n IKR-toernooi. Die Suid-Afrikaanse Proteas het vir die eerste keer in die eindstryd van ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekertoernooi vir mans verskyn, waarmee elke vasteland deur minstens een nasionale span in ’n eindstryd verteenwoordig is. Vir die eerste keer het twee onoorwonne spanne die eindstryd gehaal en Indië het sodoende die eerste krieketspan geword wat ’n T20I-wêreldbekertoernooi sonder ’n nederlaag kon wen. Die Kensington-ovaal het die eerste krieketstadion geword wat die T20I-wêreldbekereindstryd tweekeer – ná die 2010-toernooi – gehuisves het. == Toewysing == Die T20I-wêreldbeker 2024 is deur die Internasionale Krieketraad in November 2021 aan die Verenigde State en Wes-Indië toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Ná jare se voorbereidings is ’n gemeensame bod deur [[Krieket Wes-Indië]] en [[VSA Krieket]] as deel van ’n strategiese ooreenkoms tussen dié twee beheerliggame ingedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://usacricket.org/team-usa-men/cricket-west-indies-and-usa-cricket-hail-successful-joint-bid-to-host-icc-mens-t20-world-cup-in-2024/ |title=Cricket West Indies and USA Cricket hail successful joint bid to host ICC Men's T20 World Cup in 2024 |publisher=[[VSA Krieket]] |author=Dhruv Barot |date=16 November 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die IKR het beoog om met die toernooi die “Verenigde State op die internasionale krieketkaart te plaas”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://boxscorenews.com/icc-inspects-usa-venues-for-crickets-t-world-cup-p167753-392.htm |title=ICC Inspects USA Venues For Cricket's T20 World Cup |publisher=Boxscore |author=Archie Little |date=19 Januarie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die toernooi is aan Noord-Amerika toegewys, omdat dié vasteland deur die wêreldbeheerliggam as een van die hoofgroeimarkte beskou word en hulle die doel gehad het, om die sport in die land te vertoon, waar die [[Olimpiese Somerspele 2028]] beslis word, waartydens vir die eerste keer T20I-krieket ’n Olimpiese sportsoort sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/15234/12985395/international-olympic-committee-approves-cricket-and-four-other-sports-for-2028-games-in-los-angeles |title=International Olympic Committee approves cricket and four other sports for 2028 Games in Los Angeles |publisher=[[Sky News]] |date=16 Oktober 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die T20I-wêreldbeker 2024 was een van vyf groot internasionale sporttoernooie wat die Verenigde State binne een dekade sal aanbied, saam met die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] (saam met [[Kanada]] en [[Meksiko]]), die [[Olimpiese Somerspele 2028]], die [[Rugbywêreldbeker 2031]] en die [[Vrouerugbywêreldbeker 2033]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wpp.com/en/wpp-iq/2022/09/helping-sports-to-cross-the-atlantic |title=Helping sports to cross the Atlantic |publisher=WPP |author=Dominic Grainger |date=30 September 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |title=USA Rugby: 2033 Women’s Rugby and 2031 Rugby World Cup Hosts |publisher=Last Word On Sports |author=Raheem Bashir |date=12 Mei 2022 |accessdate=7 Januarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107190038/https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |archive-date=7 Januarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cityam.com/us-and-mexico-launch-bid-for-2027-football-womens-world-cup/ |title=US and Mexico launch bid for 2027 football Women’s World Cup |publisher=City A.M. |author=Matt Hardy |date=20 April 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Oktober 2022 is berig dat die IKR VSA Krieket van sy regte as medegasheer ontneem het, nadat dié beheerliggaam steeds nie aan die IKR se finansiële protokolle voldoen het nie en kommer uitgespreek is oor VSA Krieket se finansiële situasie, insluitende ’n tekort aan sowat $650&nbsp;000. Soos verwag het dit egter nie die aanbieding van wedstryde in dié land geraak nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-cricket-running-afoul-of-icc-financial-protocols-1337756 |title=USA cricket running afoul of ICC financial protocols |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=2 Oktober 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> == Deelnemers == === Kwalifisering === Aan die T20I-wêreldbeker 2024 het 20 spanne deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 |title=ICC expands men's world events: ODI WC to 14 teams, T20 WC to 20 teams |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=1 Junie 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die volgende twaalf spanne het regstreeks vir die T20I-wêreldbeker 2024 gekwalifiseer: Die twee gashere (Verenigde State en Wes-Indië), die agt beste spanne van die vorige [[T20I-wêreldbeker 2022]] (Australië, Engeland, Indië, Nederland, Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka en Suid-Afrika) en die twee naasbeste spanne op die T20I-ranglys soos op 14 November 2022 (Afghanistan en Bangladesj).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292 |title=Twelve teams to get automatic entry into 2024 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=10 April 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Indien die Verenigde State en Wes-Indië die 2022-toernooi nie onder die beste agt spanne kon afsluit nie sou dit beteken dat die twee beste ongekwalifiseerde spanne op die IKR se T20I-ranglys vir die 2024-toernooi kwalifiseer; sou een van die twee gashere onder die beste agt spanne gewees het, sou hul plek aan die naasbeste ongekwalifiseerde span gegaan het, indien nodig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2685209 |title=Denmark, Italy one step from T20 World Cup 2024 as Europe qualification continues |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |author=Daniel Beswick |date=21 Julie 2022 |accessdate=7 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207040920/https://www.icc-cricket.com/news/2685209 |archive-date=7 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die oorblywende agt plekke is tydens plaaslike kwalifiseringstoernooie bespreek, met twee spanne elk uit [[Afrikakrieketvereniging|Afrika]], [[Asiatiese Krieketraad|Asië]] en [[Europese Krieketraad|Europa]], saam met een span elk uit die [[IKR Amerikas|Amerikas]] en die [[IKR Oos-Asië-Oseanië|Oos-Asië-Oseanië-streek]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2571611 |title=Qualification pathway for marquee ICC events confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=10 April 2022 |accessdate=11 Julie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711204313/https://www.icc-cricket.com/news/2571611 |archive-date=11 Julie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Mei 2022 het die IKR die plaaslike kwalifiseringstoernooie vir Europa, Oos-Asië-Oseanië en Afrika bevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2637428 |title=Qualification pathway for ICC Men's T20 World Cup 2024 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=31 Mei 2022 |accessdate=8 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208092037/https://www.icc-cricket.com/news/2637428 |archive-date=8 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit was ook die eerste T20I-wêreldbekertoernooi met drie spanne uit die Amerikas, nadat beide die medegasheer die Verenigde State en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] hul debuut gemaak het. [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] het die twee Europese kwalifiserende spanne geword, nadat hulle dié streek se kwalifisering in Julie 2023 onderskeidelik in die eerste en tweede plek afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593 |title=Ireland and Scotland seal their place in 2024 Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Julie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In dieselfde maand het [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] die Oos-Asiatiese-Stille-Oseaan-kwalifisering gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-papua-new-guinea-qualify-from-east-asia-pacific-region-1389780 |title=Papua New Guinea qualify for 2024 Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Julie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Oktober 2023 het Kanada die Amerikaanse kwalifisering gewen en vir die eerste keer vir ’n T20I-wêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report |title=Dhaliwal, Sana star as Canada qualify for T20 World Cup for the first time in their history |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Oktober 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Een maand later het Nepal en Oman die Asiatiese kwalifisering se eindstryd gehaal en sodoende vir die toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/nepal-and-oman-qualify-for-2024-mens-t20-world-cup-1406860 |title=Nepal and Oman qualify for 2024 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=3 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In dieselfde maand het [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] die twee Afrikaplekke bespreek. Namibië kon vir sy derde agtereenvolgende toernooi kwalifiseer, nadat hulle die Afrikakwalifisering onoorwonne afgesluit het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> terwyl Uganda vir sy eerste internasionale kriekettoernooi ooit kon kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67554322 |title=Uganda: T20 World Cup qualification 'a dream come true', says captain Brian Masaba |publisher=[[BBC]] |date=30 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In dié proses het albei spanne onder andere die volle lid [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] en [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] geklop; vir Uganda was dit die eerste oorwinning oor ’n volle lid ooit, waarmee Zimbabwe die enigste lid met dié status was wat die T20I-wêreldbeker 2024 misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119 |title=Zimbabwe fail to qualify for 2024 T20 World Cup; Uganda make it |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Daarbenewens het Uganda ná die volle lede Suid-Afrika en Zimbabwe, asook die assosiaatlede Namibië en Kenia die vyfde Afrikaspan geword wat vir ’n internasionale kriekettoernooi kon kwalifiseer. === Kwalifiserende spanne === [[Lêer:2024 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2024-kwalifisering; altesaam 83 lande het deelgeneem. {{sleutel|#003|Gashere}} {{sleutel|#00f|Agt beste spanne van die 2022-toernooi}} {{sleutel|#01a2ffff|Gekwalifiseer deur die IKR se T20I-ranglys}} {{sleutel|#080|Wenner van die plaaslike kwalifisering}} {{sleutel|#fc0|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-WI}} |rowspan="2"|'''Gasheer''' |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]])</small> |- |{{Cr-US}} |Eerste | – |Debuut |- |{{Cr-AU}} |rowspan="8"|'''Regstreeks''' |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-EN}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-IN}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |{{Cr-NL}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Naaswenner <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-PK}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Cr-LK}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-ZA}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Halfeindrondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-AF}} |rowspan="2"|T20I-ranglys op<br />14 November 2022 |Sewende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-BD}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-IE}} |rowspan="2"|Europese kwalifisering |Agtste |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-XS}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Super Twaalf <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-PG}} |Oos-Asiatiese-Stille-Oseaan-kwalifisering |Tweede |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-CA}} |Amerikakwalifisering |Eerste | – |Debuut |- |{{Cr-NP}} |rowspan="2"|Asiatiese kwalifisering |Tweede |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-OM}} |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-NA}} |rowspan="2"|Afrikakwalifisering |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Super Twaalf <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-UG}} |Eerste | – |Debuut |} == Stadions == In April 2023 het [[Krieket Wes-Indië]] ’n deeglike bodproses begin vir lande in die [[Karibiese gebied]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] wat wedstryde van die T20I-wêreldbeker 2024 wou aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-2024-caribbean-bid-process-takes-centre-stage/ |title=Caribbean countries invited to join Carnival of Cricket and deliver world class host venues as CWI prepares to stage major global event |publisher=[[Krieket Wes-Indië]] |date=3 Mei 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Julie 2023 het die [[Internasionale Krieketraad]] vier plekke in die Verenigde State op die kortlys geplaas: [[Fort Lauderdale]] ([[Sentrale Browardpark]]), [[Morrisville, Noord-Carolina|Morrisville]] ([[Church Street Park]]), [[Dallas]] ([[Grand Prairie-stadion]]) en [[New York]] ([[Van Cortlandtpark]]); waarvolgens die toernooi in tien stede dwarsdeur [[Wes-Indië]] en die Verenigde State beslis sou word.<ref name="Fixture1">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921 |title=Next Men's T20 World Cup set to be played from June 4 to 30, 2024 |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=28 Julie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> [[Bronx]]-inwoners het protes aangeteken teen die beplande krieketstadion by [[Van Cortlandtpark]] en aangevoer dat dit publieke toegang tot die park vir ’n aansienlike tyd sou beperk, kommer oor die omgewingsimpak uitgespreek en sy ekonomiese lewensvatbaarheid bevraagteken, waarvolgens die IKR besluit het om pleks daarvan ’n krieketstadion by [[Eisenhowerpark]] op te rig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/ |title=Dozens of Bronx Groups Object to 34,000-Seat Cricket Stadium in Van Cortlandt Park |publisher=The City |author=Jonathan Custodio |date=21 Augustus 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2023/09/20/nyregion/cricket-stadium-bronx-long-island.html |title=New York City Loses Contentious Bid for Cricket Stadium to Long Island |publisher=[[The New York Times]] |author=Dana Rubinstein |date=20 September 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Op 20 September 2023 het die Internasionale Krieketraad drie Amerikaanse stede vir die toernooi goedgekeur: Fort Lauderdale (Sentrale Browardpark), Dallas (Grand Prairie-stadion) en New York (Eisenhowerpark).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3691699 |title=Three USA venues locked in for ICC Men's T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 September 2023 |accessdate=16 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216143913/https://www.icc-cricket.com/news/3691699 |archive-date=16 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die IKR het besluit om ’n tydelike modulêre stadion, [[Eisenhowerparkkrieketstadion]] met ’n kapasiteit van 34&nbsp;000, in [[Eisenhowerpark]] in Nassau County in [[New York (deelstaat)|New York]] op te rig en gelyktydig die kapasiteit vir die bestaande stadions in Fort Lauderdale en Dallas te verdubbel deur modulêre stadionoplossings soos sitplek-, media- en premium-gasvryheidsareas uit te brei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/127834/icc-set-to-confirm-new-york-as-venue-for-mens-t20-world-cup-2024 |title=ICC confirms New York as venue for Men's T20 World Cup 2024 |publisher=Cricbuzz |date=20 September 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/3691695 |title=Dallas, Florida and New York confirmed as hosts of ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 September 2023 |accessdate=4 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204223152/https://www.icc-cricket.com/media-releases/3691695 |archive-date=4 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |title=ICC Men’s T20 World Cup 2024 Modular Stadium Fact Sheet |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 September 2023 |accessdate=18 Januarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118110145/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |archive-date=18 Januarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 22 September 2023 het die Internasionale Krieketraad die sewe gasheerlande in die Karibiese gebied aangekondig: [[Antigua en Barbuda]], [[Barbados]], [[Dominica]], [[Guyana]], [[St. Lucia]], [[St. Vincent en die Grenadine]] en [[Trinidad en Tobago]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3694302 |title=Caribbean, USA venues confirmed as ICC Men's T20 World Cup 2024 heads to the west |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=22 September 2023 |accessdate=6 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206234304/https://www.icc-cricket.com/news/3694302 |archive-date=6 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Jamaika]] was die enigste lid van Krieket Wes-Indië wat geen bod vir die aanbieding van wedstryde tydens die T20I-wêreldbekertoernooi ingedien het nie; die Jamaikaanse minister van jeug, sport en kultuur, Olivia Grange, het ’n bod om kostegronde uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-jamaica-sports-minister-explains-why-country-didnt-bid-to-host-games-1399934 |title=2024 T20 World Cup: 'Cost-benefit analysis' convinced Jamaica to not bid to host games |publisher=ESPNcricinfo |date=25 September 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In November 2023 is aangekondig dat op [[Queen’s Park-ovaal]] in Trinidad en Tobago, dié land se grootste krieketstadion, geen wedstryde tydens die toernooi beslis word nie en die hier beplande wedstryde verskuif is na [[Brian Lara-krieketakademie]] in [[San Fernando, Trinidad en Tobago|San Fernando]]. Nigel Camacho, die Queen’s Park-krieketklub se president, het aangekondig dat die stadion pleks daarvan opwarmingswedstryde voor die toernooibegin sou hou. Daarbenewens het Dominica se regering aan sy bod onttrek en die stadion se vertraagde opknapping aangevoer, waarvolgens op [[Windsorpark]] geen wedstryde plaasgevind het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-t20-world-cup-2024-dominica-pulls-out-as-host-venue-1411178 |title=Dominica pulls out of hosting T20 World Cup matches |publisher=ESPNcricinfo |date=23 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/ |title=No T20 World Cup games at Oval: Brian Lara venue to host all fixtures |publisher=Newsday |author=Roneil Walcott |date=26 November 2023 |accessdate=6 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128102520/https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/ |archive-date=28 November 2023 |url-status=dead}}</ref> Vroeg in Desember 2023 het verteenwoordigers van beide die IKR en CWI ’n tweede inspeksie in die Karibiese gasheerlande en die plekke in die Verenigde State gedoen, waarvolgens hulle die gasheerplekke afgekondig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-west-indies-usa-2024/ |title=ICC Men's T20 World Cup West Indies & USA 2024: CWI and ICC on Two-Week inspection of match venues |publisher=[[Krieket Wes-Indië]] |date=5 Desember 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/dec/14/new-york-to-host-india-v-pakistan-clash-in-2024-t20-world-cup |title=New York to host India v Pakistan clash in 2024 T20 World Cup |publisher=[[The Guardian]] |author=Simon Burnton |date=14 Desember 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Op 17 Januarie 2024 het die IKR die beplande ontwerp onthul van die modulêre stadion in New York, genoem [[Nassau County Internasionale Krieketstadion]], wat op 15 Mei 2024 ingewy is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-new-york-34000-seater-eisenhower-park-ready-for-international-cricket-action-1433915 |title=New York venue ready to host India-Bangladesh warm-up on June 1 |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=15 Mei 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! North Sound, {{vlagland|Antigua en Barbuda}} ! [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], {{vlagland|Barbados}} ! [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], {{vlagland|Guyana}} |- | [[Sir Vivian Richards-stadion]] | [[Kensington-ovaal]] | [[Providencestadion]] |- | [[Lêer:SVRStadium.jpg|175px]] | [[Lêer:Kensington Oval yes.jpg|175px]] | [[Lêer:Providence Stadium outside.jpg|175px]] |- | <small>{{Koördinate|17|06|11.8|N|61|47|5.5|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sir Vivian Richards-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|13|6|18.18|N|59|37|21.29|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Kensington-ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|6|48|29.40|N|58|8|59.54|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Providencestadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''28&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''20&nbsp;000''' |- ! [[Gros Islet]], {{vlagland|St. Lucia}} ! [[San Fernando, Trinidad en Tobago|San Fernando]], {{vlagland|Trinidad en Tobago}} ! [[Kingstown]], {{vlagland|St. Vincent en die Grenadine}} |- | [[Daren Sammy-krieketveld|Beausejourstadion]] | [[Brian Lara-krieketakademie]] | [[Arnos Vale-stadion]] |- | [[Lêer:Beausejour Stadium Cricket St Lucia.jpg|175px]] | [[Lêer:Brian Lara Stadium.jpg|175px]] | [[Lêer:Arnos vale ground.jpg|175px]] |- | <small>{{Koördinate|14|04|14.00|N|60|55|53.95|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Beausejourstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|10|17|47|N|61|25|52.4|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Brian Lara-krieketakademie}}</small> | <small>{{Koördinate|13|8|30.7|N|61|12|42.5|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Arnos Vale-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''18&nbsp;000''' |- ! [[Dallas]], {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} ! [[Fort Lauderdale]], {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} ! [[New York]], {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} |- | [[Grand Prairie-stadion]] | [[Sentrale Browardpark]] | [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]] |- | [[Lêer:Quiktrip airhogs1.jpg|175px]] | [[Lêer:CBRegionalPark.jpg|175px]] | [[Lêer:২০২৪ টি২০ বিশ্বকাপের সময় নাসাউ কাউন্টি আন্তর্জাতিক ক্রিকেট স্টেডিয়াম.jpg|175px]] |- | <small>{{Koördinate|32|46|5.59|N|96|59|10.86|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Grand Prairie-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|26|8|23.85|N|80|11|55.28|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sentrale Browardpark}}</small> | <small>{{Koördinate|40|43|48.19|N|73|34|31.01|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nassau County Int’l Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''40&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''34&nbsp;000''' |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Klein-Antille|width=300|float=left|caption=Plekke in die Klein-Antille|places= {{Location map~|Klein-Antille|lat=14.070556|long=-60.931653|position=left|label=[[Gros Islet]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=13.10505|long=-59.622581|position=left|label=[[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=17.106100234573614|long=-61.78446249917553|position=left|label=North Sound}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=15.301389|long=-61.388333|position=left|label=[[Roseau]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=10.283333|long=-61.466667|position=top|label=[[San Fernando, Trinidad en Tobago|San Fernando]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=13.0928|long=-61.1330|position=top|label=[[Kingstown]]}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Verenigde State|width=400|float=center|caption=Plekke in die Verenigde State|places= {{Location map~|Verenigde State|lat=32.738773|long=-97.003098|position=right|label=[[Dallas]]}} {{Location map~|Verenigde State|lat=26.956|long=-80.1357|position=left|label=[[Fort Lauderdale]]}} {{Location map~|Verenigde State|lat=40.4249|long=-73.3321|position=left|label=[[New York]]}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Guyana|width=170|float=right|caption=Plekke in Guyana|places= {{Location map~|Guyana|label=[[Georgetown, Guyana|Georgetown]]|position=top|lat=6.757767|long=-58.177992}} }} |}</center> == Formaat == Die T20I-wêreldbeker 2024 is oor 29 dae tussen 20 verskillende spanne oor 55 wedstryde beslis. Dit het op 1 Junie 2022 op Grand Prairie-stadion, Dallas, Texas, met die openigswedstryd tussen die medegasheer die Verenigde State en Kanada begin. Die toernooi het geëindig op Kensington-ovaal, Bridgetown, Barbados, op 29 Junie met die eindstryd tussen Indië en Suid-Afrika, waartydens Indië die T20I-wêreldbekertrofee ingepalm het. === Kalender === Die volgende tabel dui die T20I-wêreldbeker 2024 se daaglikse program aan. ’n Rooi blokkie dui op beide die openings- en sluitingseremonie, ’n Pers blokkie op wedstryde tydens die eerste rondte, ’n siaan blokkie op die Super Agt, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Eerste rondte<br />Junie ! scope="col"|Sa<br />1 ! scope="col"|So<br />2 ! scope="col"|Ma<br />3 ! scope="col"|Di<br />4 ! scope="col"|Wo<br />5 ! scope="col"|Do<br />6 ! scope="col"|Vr<br />7 ! scope="col"|Sa<br />8 ! scope="col"|So<br />9 ! scope="col"|Ma<br />10 ! scope="col"|Di<br />11 ! scope="col"|Wo<br />12 ! scope="col"|Do<br />13 ! scope="col"|Vr<br />14 ! scope="col"|Sa<br />15 ! scope="col"|So<br />16 ! scope="col"|Ma<br />17 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 1 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| |- | align=left|Goep A <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| |- |align=left|Groep B <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| |- |align=left|Groep C <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- |align=left|Groep D <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 17 -->| |- ! scope="col"|Super Agt<br />Junie ! scope="col"|Di<br />18 ! scope="col"|Wo<br />19 ! scope="col"|Do<br />20 ! scope="col"|Vr<br />21 ! scope="col"|Sa<br />22 ! scope="col"|So<br />23 ! scope="col"|Ma<br />24 |- | align=left|Groep 1 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 |- | align=left|Groep 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 24 -->| |- ! scope="col"|Uitklopfase<br />Junie ! scope="col"|Di<br />25 ! scope="col"|Wo<br />26 ! scope="col"|Do<br />27 ! scope="col"|Vr<br />28 ! scope="col"|Sa<br />29 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Eerste rondte}} |- | {{sleutel|#7DF9FF|Super Agt}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Eerste rondte en Super Agt === Die T20I-wêreldbeker 2024 is deur 20 nasionale krieketspanne beslis. Die spanne is in vier groepe van vyf spanne elk verdeel. Elke span het een wedstryd gespeel teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus het elke span vier wedstryde in die eerste rondte gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die twee beste spanne van elke groep het na die Super Agt deurgedring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2913916 |title=New format, new location: How the 2024 T20 World Cup will look |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |author=Daniel Beswick |date=21 November 2022 |accessdate=8 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208101559/https://www.icc-cricket.com/news/2913916 |archive-date=8 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die geval van ’n gelykop (d.w.s. as albei spanne die gelyke aantal lopies aan die einde van hul onderskeidelike kolfbeurt aangeteken het), is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. Dit was van toepassing in alle fases van die toernooi. ’n Superboulbeurt is gebruik vir die beslissing van twee wedstryde, naamlik die tussen Namibië en Oman in Groep B op 2 Junie, asook die tussen Pakistan en die Verenigde State in Groep A op 6 Junie. Die Super Agt is deur agt spanne in twee groepe van vier spanne elk beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel het, dus het elke span drie wedstryde in die Super Agt gespeel. Die kwalifisering was gegrond op dieselfde kriterias as in die eerste rondte. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/3311904 |title=ICC announces major changes to World Cup schedule |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Martin Smith |date=2 Junie 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die wenner en naaswenner van elk van die Super Agt-groepe het na die uitklopfase deurgedring. Die groepwenner van albei groepe het teen die naaswenner van die ander groep in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopstadium moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wenner deur ’n Superboulbeurt bepaal. === 2024-effek op 2026-kwalifisering === Die sewe beste spanne van die 2024-toernooi (saam met die 2026-gashere Indië en Sri Lanka) het regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2026 gekwalifiseer. Hulle was Afghanistan, Australië, Bangladesj, Engeland, Suid-Afrika, die Verenigde State en Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/next-t20-world-cup-host-venue-location-2026-t20-tournament/1fb72291315c87b7f8027cd3 |title=Where is the next T20 World Cup? Host country, venue and location for men's 2026 ICC T20 tournament |publisher=The Sporting News |author=Rahul Chalke |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van 20 skeidsregters en ses wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/match-officials-revealed-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |title=Match officials revealed for the ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Mei 2024 |accessdate=20 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520231214/https://www.icc-cricket.com/news/match-officials-revealed-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |archive-date=20 Mei 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Sam Nogajski <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Paul Reiffel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Bangladesj}} Sharfuddoula <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Michael Gough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Illingworth <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Alex Wharf <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Jayaraman Madanagopal <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Nitin Menon <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> || * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Brown <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Gaffaney <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Ahsan Raza <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Rashid Riaz <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Asif Yaqoob <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Adrian Holdstock <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Allahudien Paleker <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Joel Wilson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Langton Rusere <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} David Boon <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Javagal Srinath <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Jeff Crowe <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> || * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ranjan Madugalle <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Richie Richardson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} === Spanne === Elke land kon 15 spelers vir die toernooi kies. Die spanne moes teen 1 Mei 2024 aan die Internasionale Krieketraad voorgelê word. Enige latere verandering het die goedkeuring deur die IKR vereis. Teen 24 Mei is al die spanne bekendgemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/all-squads-named-so-far-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |title=All the squads named for the ICC Men's T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=24 Mei 2024 |accessdate=4 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704135636/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/all-squads-named-so-far-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |archive-date=4 Julie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Agt én regstreeks vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]]. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die T20I-wêreldbeker 2026 mis. |} [[Lêer:Nassau County Cricket Stadium - IND v IRE.jpg|duimnael|Wedstryd tussen Ierland en Indië in New York]] Die wedstryde is in drie fases opgedeel, naamlik die eerste rondte, die Super Agt en die uitklopfase. Die groepe is op 5 Januarie 2024 bekend gemaak.<ref name="Fixture2">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |title=Groups, fixtures confirmed for ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Januarie 2024 |accessdate=10 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310012104/https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |archive-date=10 Maart 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Eerste rondte === 20 spanne het aan die eerste rondte deelgeneem. Die eerste rondte het op 1 Junie op die Grand Prairie-stadion in Dallas, Texas, met die openingswedstryd tussen die medegasheer die Verenigde State en Kanada begin, die twee spanne wat mekaar ook in 1844 in die heel eerste internasionale krieketwedstryd ontmoet het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa |title=Fixtures revealed for historic ICC Men's T20 World Cup 2024 in West Indies and the USA |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Januarie 2024 |accessdate=1 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601062529/https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa |archive-date=1 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die twee beste spanne in elke groep het na die Super Agt deurgedring en saam met die medegashere Indië en Sri Lanka regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2026 gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/11061/12748421/t20-world-cup-2024-who-will-host-and-how-will-the-new-format-work |title=T20 World Cup 2024: Who will host and how will the new format work? |publisher=[[Sky News]] |author=Amar Mehta |date=20 November 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://a-sports.tv/icc-new-format-t20-world-cup-2024/ |title=ICC announces new format for T20 World Cup 2024 |publisher=A Sports |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Fixture3">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/ |title=Exclusive: First look at draw for 2024 T20 World Cup |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Tim Wigmore |date=4 Januarie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |4||3||0||1||'''7'''||+1.137 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-US}} |4||2||1||1||'''5'''||+0.127 |- |style="text-align:left"|{{Cr-PK}} |4||2||2||0||'''4'''||+0.294 |- |style="text-align:left"|{{Cr-CA}} |4||1||2||1||'''3'''||–0.493 |- |style="text-align:left"|{{Cr-IE}} |4||0||3||1||'''1'''||—1.293 |} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Junie 2024 | tyd = 19:00 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = 194/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 197/3 (17.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Navneet Dhaliwal]] 61 (44) | paaltjies1 = [[Harmeet Singh (krieketspeler)|Harmeet Singh]] 1/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aaron Jones]] 94* (40) | paaltjies2 = [[Dillon Heyliger]] 1/19 (3 boulbeurte) | uitslag = Die Verenigde State wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-canada-1st-match-group-a-1415701/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Aaron Jones]] (VSA) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd op die stadion.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/usa-vs-can-live-score-icc-t20-world-cup-2024-match-01-united-states-vs-canada-scorecard-updates-9366150/ |title=USA vs CAN highlights, ICC T20 World Cup 2024: United States beat Canada by 7 wickets in Dallas |publisher=The Indian Express |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Beide Kanada en die Verenigde State het hul T20I-wêreldbekerdebuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-canada-1st-match-group-a-1415701/match-preview |title=USA vs Canada: oldest rivalry renewed at cricket's biggest T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=1 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Aaron Jones]] en [[Andries Gous]] se vennootskap om die derde paaltjie van 131 lopies is met ’n lopietempo van 14.29 die vinnigste in dié tyd met meer as ’n 100 lopies in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-usa-vs-canada-aaron-jones-gets-the-american-cricket-party-started-1436204 |title=Aaron Jones gets the big American cricket party started, and how |publisher=ESPNcricinfo |author=Cameron Ponsonby |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="CANvUSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-usa-vs-can-stats-aaron-jones-second-only-to-chris-gayle-after-blitz-1436192 |title=Stats – Aaron Jones second only to Chris Gayle after blitzing Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Aaron Jones teken ook die hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd vir ’n assosiaatlid aan.''<ref name="CANvUSA" /> * ''Die Verenigde State oortref Kanada se vorige rekord vir die hoogste T20I-wêreldbekertelling in dieselfde wedstryd deur ’n assosiaatlid.''<ref name="CANvUSA" /> * ''Die Verenigde State teken hul hoogste suksesvolle T20I-lopiejaagtog in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c8993lynz8lo |title=Co-hosts USA beat Canada in T20 World Cup opener |publisher=[[BBC]] |author=Timothy Abraham |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is die Verenigde State se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning en eerste oorwinning in enige IKR-toernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-records-from-usa-s-milestone-triumph-over-canada-at-t20-world-cup |title=All the records from USA’s milestone triumph over Canada at T20 World Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=2 Junie 2024 |accessdate=4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604033743/https://www.icc-cricket.com/news/all-the-records-from-usa-s-milestone-triumph-over-canada-at-t20-world-cup |archive-date=4 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = 96 (16 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 97/2 (12.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Gareth Delany]] 26 (14) | paaltjies1 = [[Hardik Pandya]] 3/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Rohit Sharma]] 52* (37) | paaltjies2 = [[Ben White]] 1/6 (1 boulbeurt) | uitslag = Indië wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-ireland-8th-match-group-a-1415708/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Jasprit Bumrah]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rohit Sharma]] teken sy 4&nbsp;000ste T20I-lopie<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/t20-world-cup-2024-ind-vs-ire-rohit-sharma-men-t20is-ireland-2549554-2024-06-05 |title=T20 World Cup: Rohit Sharma becomes 3rd batter to 4000 runs in Men’s T20Is |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> en sy 1&nbsp;000ste T20I-wêreldbekerlopie aan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354 |title=Rohit Sharma becomes third player to score 1000 T20 World Cup runs |publisher=Cricket.com |author=Aakash Sivasubramaniam |date=5 Junie 2024 |accessdate=5 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605174404/https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354 |archive-date=5 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waarmee hy ná [[Virat Kohli]] die tweede Indiese kolwer word wat daarin kon slaag. Hy teken ook sy 600ste internasionale ses en sy 100ste ses in IKR-toernooie aan en hy behaal sy 300ste internasionale oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/rohit-sharma-becomes-first-player-in-history-to-achieve-miraculous-record-in-international-cricket-2024-06-05-935408 |title=Rohit Sharma achieves world record, becomes first player to get to huge milestone in international cricket |publisher=India TV |author=Anshul Gupta |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rishabh Pant]] (Ind) teken sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://olympics.com/en/news/t20-world-cup-2024-india-vs-ireland-cricket-match-group-a-result-score |title=IND vs IRE, T20 World Cup 2024: India beat Ireland by eight wickets to kick off campaign on a high |publisher=Olympics |author=Utathya Nag |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] oortref [[MS Dhoni]] se vorige rekord van 42 T20I-oorwinnings en word die suksesvolste Indiese [[Kaptein (sport)|kaptein]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/rohit-sharma-ms-dhoni-india-most-successful-t20i-captain-2549586-2024-06-05 |title=Rohit Sharma breaks MS Dhoni’s record to become India's most successful T20I captain |publisher=India Today |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 159/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 159/3 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Babar Azam]] 44 (43) | paaltjies1 = [[Nosthush Kenjige]] 3/30 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Monank Patel]] 50 (38) | paaltjies2 = [[Mohammad Amir]] 1/25 (4 boulbeurte) | uitslag = Gelykop; die Verenigde State wen die Superboulbeurt | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-pakistan-11th-match-group-a-1415711/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Monank Patel]] (VSA) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Pakistan en die Verenigde State in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/live-pakistan-open-t20-world-cup-campaign-against-hosts-usa-in-dallas |title=USA stun Pakistan in dramatic Super Over to complete all-time great upset |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=6 Junie 2024 |accessdate=8 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240608051852/https://www.icc-cricket.com/news/live-pakistan-open-t20-world-cup-campaign-against-hosts-usa-in-dallas |archive-date=8 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Babar Azam]] (Pak) oortref [[Virat Kohli]] (Ind) se vorige rekord van 4&nbsp;038 T20I-lopies en word die beste T20I-lopiemaker.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1197611-babar-azam-takes-lead-over-virat-kohli-as-t20is-highest-run-scorer |title=Babar Azam takes lead over Virat Kohli as T20Is' highest run-scorer |publisher=The News |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is slegs die vyfde T20I-wêreldbekerwedstryd wat in ’n gelykop geëindig het.''<ref name="Tied">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-smallest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Smallest victories For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is ook slegs die vierde T20I-wêreldbekerwedstryd wat deur ’n Superboulbeurt beslis is.'' * ''Dit is die Verenigde State se eerste T20I-oorwinning oor Pakistan ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-pakistan-11th-match-group-a-1415711/match-report |title=USA outclass sloppy Pakistan in thrilling Super Over finish |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = 137/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 125/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Nicholas Kirton]] 49 (35) | paaltjies1 = [[Barry McCarthy]] 2/24 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mark Adair]] 34 (24) | paaltjies2 = [[Jeremy Gordon]] 2/16 (4 boulbeurte) | uitslag = Kanada wen met twaalf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-ireland-13th-match-group-a-1415713/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Nicholas Kirton]] (Can) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit is Kanada se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-ireland-13th-match-group-a-1415713/match-report |title=Kirton, Gordon and Heyliger sparkle in landmark Canada win |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=7 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 119 (19 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 113/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Rishabh Pant]] 42 (31) | paaltjies1 = [[Naseem Shah]] 3/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Rizwan]] 31 (44) | paaltjies2 = [[Jasprit Bumrah]] 3/14 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-pakistan-19th-match-group-a-1415719/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Jasprit Bumrah]] (Ind) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mohammad Rizwan]] (Pak) speel in sy 100ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/mohammad-rizwan-completes-100-matches-for-pakistan-in-t20i-cricket-during-ind-vs-pak-icc-mens-t20-world-cup-2024-match-6026220.html |title=Mohammad Rizwan Completes 100 Matches for Pakistan in T20I Cricket During IND vs PAK ICC Men’s T20 World Cup 2024 Match |publisher=LatestLY |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië verdedig met 119 lopies die gesamentlik laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol.''<ref name="INDvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-pak-t20-world-cup-2024-stats-india-defend-a-record-low-as-head-to-head-reaches-7-1-1437856 |title=India defend a record low as head-to-head reaches 7–1 |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië verdedig ook die laagste T20I-telling in dié tyd deur enige span suksesvol.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Dit is die eerste keer dat Indië ’n T20I-wedstryd kon wen ten spyte daarvan dat hulle uitgeboul is nadat hulle eerste gekolf het.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Indië se 7–1-rekord teen Pakistan is die langste T20I-wêreldbekeroorheersing.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Die gehoor van 34&nbsp;028 is die grootste in die krieketgeskiedenis in die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2024/06/09/nyregion/india-pakistan-cricket-world-cup.html |title=India-Pakistan Cricket World Cup Match Brings 34,000 Fans to Long Island |publisher=[[The New York Times]] |author=David Waldstein |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 =106/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 107/3 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Aaron Johnson]] 52 (44) | paaltjies1 = [[Mohammad Amir]] 2/13 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Rizwan]] 53* (53) | paaltjies2 = [[Dillon Heyliger]] 2/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-pakistan-22nd-match-group-a-1415722/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Mohammad Amir]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Haris Rauf]] (Pak) neem sy 100ste T20I-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/pak-vs-can-haris-rauf-100-wickets-t20is-third-fastest-record-stats-pakistan-v-canada-t20-world-cup-2024/article68277234.ece |title=PAK vs CAN: Haris Rauf becomes third quickest to pick 100 wickets in T20Is during T20 World Cup 2024 match against Canada |publisher=The Hindu |date=11 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 110/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 111/3 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Nitish Kumar]] 27 (23) | paaltjies1 = [[Arshdeep Singh]] 4/9 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Suryakumar Yadav]] 50* (49) | paaltjies2 = [[Saurabh Netravalkar]] 2/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-india-25th-match-group-a-1415725/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Sam Nogajski en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Arshdeep Singh]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Indië en die Verenigde State in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-india-25th-match-group-a-1415725/match-preview |title=Unbeaten India, USA set to take over New York with an eye on Super Eight spot |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=11 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-india-25th-match-group-a-1415725/match-report |title=Suryakumar and Arshdeep the architects of hard-fought India win |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-ireland-30th-match-group-a-1415730/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit is slegs die sewende T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is.'' * <span style="color:green">''Die Verenigde State vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-usa-book-their-spot-india-and-sri-lanka-are-the-co-hosts-1438702 |title=USA qualify automatically for T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Die Verenigde State haal vir die eerste keer die tweede rondte van ’n IKR-toernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/06/14/sport/usa-ireland-2024-t20-cricket-world-cup-spt-intl/index.html |title=USA makes history in advancing to next stage of men’s T20 Cricket World Cup after game against Ireland is abandoned |publisher=[[CNN]] |author=Ben Morse |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Ierland, Kanada en Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-ireland-30th-match-group-a-1415730/match-report |title=Washout in Florida takes USA through to Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Pakistan versuim vir die eerste keer om die tweede rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-pakistan-knocked-out-of-t20-world-cup-2024-in-first-round-1438718 |title=Pakistan knocked out of T20 World Cup 2024 in first round |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-india-33rd-match-group-a-1415733/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Indië en Kanada.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-india-33rd-match-group-a-1415733/match-preview |title=Last chance for Kohli to find runs before India's Super Eight campaign |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is slegs die agtste T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is. }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = 106/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 111/7 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Gareth Delany]] 31 (19) | paaltjies1 = [[Imad Wasim]] 3/8 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Babar Azam]] 32* (34) | paaltjies2 = [[Barry McCarthy]] 3/15 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/ireland-vs-pakistan-36th-match-group-a-1415736/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Shaheen Afridi]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-AU}} |4||4||0||0||'''8'''||+2.791 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |4||2||1||1||'''5'''||+3.611 |- |style="text-align:left"|{{Cr-XS}} |4||2||1||1||'''5'''||+1.255 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NA}} |4||1||3||0||'''2'''||–2.585 |- |style="text-align:left"|{{Cr-OM}} |4||0||4||0||'''0'''||−3.062 |} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 109 (19.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NA}} | telling2 = 109/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Khalid Kail]] 34 (39) | paaltjies1 = [[Ruben Trumpelmann]] 4/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jan Frylinck]] 45 (48) | paaltjies2 = [[Mehran Khan]] 3/7 (3 boulbeurte) | uitslag = Gelykop; Namibië wen die Superboulbeurt | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-oman-3rd-match-group-b-1415703/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[David Wiese]] (Nam) | rondte = | loot = Namibië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Ses Omaanse kolwers is been-voor-paaltjie betrap, die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.'' * ''Dit is slegs die vierde T20I-wêreldbekerwedstryd wat in ’n gelykop geëindig het.''<ref name="Tied" /> * ''Dit is ook slegs die derde T20I-wêreldbekerwedstryd wat deur ’n Superboulbeurt beslis is.''<ref name="OMAvNAM">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-oman-3rd-match-group-b-1415703/match-report |title=Superhero Wiese aces Super Over for Namibia in thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Namibië teken met 21 lopies die hoogste telling in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekersuperboulbeurt aan.<ref name="OMAvNAM" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-XS}} | telling1 = 90/0 (10 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = | lopies1 = [[Michael Jones]] 45* (30) | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-scotland-6th-match-group-b-1415706/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Skotland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = Reën verkort die wedstryd tot tien boulbeurte per span.'' * ''[[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 109 lopies in tien boulbeurte vir Engeland.'' * ''Ná verdere reën is die wedstryd voor Engeland se kolfbeurt afgelas. | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 164/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-OM}} | telling2 = 125/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Marcus Stoinis]] 67* (36) | paaltjies1 = [[Mehran Khan]] 2/38 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Ayaan Khan]] 36 (30) | paaltjies2 = [[Marcus Stoinis]] 3/19 (3 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 39 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-oman-10th-match-group-b-1415710/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Marcus Stoinis]] (Aus) | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Australië en Oman.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/4032811/australia-v-oman-preview-t20-world-cup-opener-kensington-oval-barbados-all-you-need-to-know-how-to-watch |title=Australia v Oman preview: All you need to know |publisher=[[Krieket Australië]] |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Aqib Ilyas]] (Oma) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-oman-10th-match-group-b-1415710/match-preview |title=Australia begin quest to unite silverware across all formats |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[David Warner]] oortref [[Aaron Finch]] se vorige rekord van 3&nbsp;120 T20I-lopies en word Australië se beste lopiemaker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/david-warner-becomes-highest-run-scorer-for-australia-in-t20is/articleshow/110755204.cms |title=David Warner Becomes Highest Run-Scorer For Australia In T20Is |publisher=[[The Times of India]] |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/david-warner-highest-run-scorer-australia-t20is-uganda-t20-world-cup-2024-aaron-finch-stats-records-news/article68257754.ece |title=AUS vs OMA, T20 World Cup 2024: David Warner becomes highest run-scorer for Australia in T20 cricket, eclipses Aaron Finch |publisher=The Hindu |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Junie 2024 | tyd = 15:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-NA}} | telling1 = 155/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}} | telling2 = 157/5 (18.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Gerhard Erasmus]] 52 (31) | paaltjies1 = [[Brad Wheal]] 3/33 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Richie Berrington]] 47* (35) | paaltjies2 = [[Gerhard Erasmus]] 2/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Skotland wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-scotland-12th-match-group-b-1415712/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Nitin Menon en Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Michael Leask]] (Sco) | rondte = | loot = Namibië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is Skotland se eerste T20I-oorwinning oor Namibië ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-scotland-12th-match-group-b-1415712/match-report |title=Berrington and Leask launch Scotland to landmark victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2024 | tyd = 13:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 201/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 165/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[David Warner]] 39 (16) | paaltjies1 = [[Chris Jordan]] 2/44 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jos Buttler]] 42 (28) | paaltjies2 = [[Pat Cummins]] 2/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 36 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-england-17th-match-group-b-1415717/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Chris Jordan]] (Eng) neem sy 100ste T20I-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.one/cricket-news/chris-jordan-becomes-only-the-second-english-bowler-to-achieve-this-feat/6665253cfdc09c66a532ab76 |title=Chris Jordan Becomes Only The Second English Bowler To Achieve 'This' Feat |publisher=OneCricket |author=Sakshi Sharma |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025 |archive-date= 9 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609053152/https://cricket.one/cricket-news/chris-jordan-becomes-only-the-second-english-bowler-to-achieve-this-feat/6665253cfdc09c66a532ab76 |url-status=dead }}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Junie 2024 | tyd = 13:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 150/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}} | telling2 = 153/3 (13.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Pratik Athavale]] 54 (40) | paaltjies1 = [[Safyaan Sharif]] 2/40 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Brandon McMullen]] 61* (31) | paaltjies2 = [[Bilal Khan]] 1/12 (2.1 boulbeurte) | uitslag = Skotland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/oman-vs-scotland-20th-match-group-b-1415720/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Brandon McMullen]] (Sco) | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = <span style="color:red">Oman is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/oman-vs-scotland-20th-match-group-b-1415720/match-report |title=Scotland romp to statement victory over Oman to leave England feeling the Group B squeeze |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NA}} | telling1 = 72 (17 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 74/1 (5.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Gerhard Erasmus]] 36 (43) | paaltjies1 = [[Adam Zampa]] 4/12 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Travis Head]] 34* (17) | paaltjies2 = [[David Wiese]] 1/15 (1 boulbeurt) | uitslag = Australië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-namibia-24th-match-group-b-1415724/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Australië en Namibië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-namibia-24th-match-group-b-1415724/match-preview |title=Smooth-sailing Australia look to cement Super Eight berth |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=11 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Namibië teken sy laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="NAMvAUS">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-adam-zampa-day-out-in-australia-s-record-win-1438242 |title=Stats: Adam Zampa's day out in Australia's record win |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Lowest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-lowest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Lowest totals For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Namibië teken ook die laagste T20I-telling in dié tyd deur enige span teen Australië aan.''<ref name="NAMvAUS" /><ref name="Lowest" /> * ''[[Adam Zampa]] word die eerste Australiese bouler wat sy 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/adam-zampa-creates-history-becomes-first-aussie-to-take-100-wickets-in-t20is-article-110924210 |title=Adam Zampa Creates History, Becomes First Aussie To Take 100 Wickets in T20Is |publisher=Times Now |author=Megha Mallick |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref name="CNBC TV18">{{en}} {{cite web |url=https://www.cnbctv18.com/sports/australia-and-south-africa-become-first-teams-to-qualify-for-super-8-stage-of-t20-world-cup-19427304.htm |title=Australia and South Africa become first teams to qualify for Super 8 stage of T20 World Cup |publisher=CNBC TV18 |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Namibië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://thefederal.com/cricket/t20-world-cup-australia-annihilate-namibia-to-secure-super-8-spot-127176 |title=T20 World Cup: Australia annihilate Namibia to secure Super 8 spot |publisher=thefederal.com |date=12 Junie 2024|accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2024 | tyd = 15:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 47 (13.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 50/2 (3.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Shoaib Khan]] 11 (23) | paaltjies1 = [[Adil Rashid]] 4/11 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jos Buttler]] 24* (8) | paaltjies2 = [[Kaleemullah]] 1/10 (1 boulbeurt) | uitslag = Engeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-oman-28th-match-group-b-1415728/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Adil Rashid]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Engeland en Oman in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-oman-28th-match-group-b-1415728/match-preview |title=England aim to revive rocky title defence against Oman |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Oman teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="OMAvENG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-england-s-record-rush-to-victory-in-99-balls-salt-s-sixes-landmark-1438589 |title=England's record rush to victory in 99 balls, Salt's sixes landmark |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=13 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Oman teken ook die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur enige span teen Engeland aan.''<ref name="OMAvENG" /><ref name="Lowest" /> * ''Oman ly die grootste T20I-wêreldbekeroorwinning in dié tyd deur enige span volgens aantal oorblywende aflewerings.<ref name="OMAvENG" /><ref name="Largest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2024 | tyd = 13:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 122/5 (10 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NA}} | telling2 = 84/3 (10 boulbeurte) | lopies1 = [[Harry Brook]] 47* (20) | paaltjies1 = [[Ruben Trumpelmann]] 2/31 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Michael van Lingen]] 33 (29) | paaltjies2 = [[Jofra Archer]] 1/15 (2 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 41 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-namibia-34th-match-group-b-1415734/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Harry Brook]] (Eng) | rondte = | loot = Namibië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Reën verkort die wedstryd tot elf boulbeurte per span en later tot tien.'' * ''[[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 126 lopies in tien boulbeurte vir Namibië. | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Engeland en Namibië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-namibia-34th-match-group-b-1415734/match-preview |title=Reinvigorated England seek confirmation that their campaign is back on track |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Niko Davin]] (Nam) word die eerste kolwer wat sy paaltjie verloor nadat hy uitgetree het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/eng-vs-nam-nikolaas-davin-retired-out-t20-world-cup-history-first-batter-record-england-namibia/article68294961.ece |title=ENG vs NAM: Namibia’s Nikolaas Davin becomes first batter to retire out in T20 World Cup history |publisher=The Hindu |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[David Wiese]] (Nam) speel in sy laaste T20I-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-david-wiese-retires-from-international-cricket-1438976 |title='Just seemed like the right time' – Wiese retires from international cricket |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-XS}} | telling1 = 180/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 186/5 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Brandon McMullen]] 60 (34) | paaltjies1 = [[Glenn Maxwell]] 2/44 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Travis Head]] 68 (49) | paaltjies2 = [[Mark Watt]] 2/34 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-scotland-35th-match-group-b-1415735/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], [[Gros Islet]], [[St. Lucia]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Marcus Stoinis]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Skotland teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/16/t20-world-cup-2024-australia-vs-scotland-live-updates-scores-results-teams-squads-start-time-gros-islet-saint-lucia-daren-sammy-national-cricket-stadium |title=T20 World Cup 2024: Australia defeat Scotland by five wickets |publisher=[[The Guardian]] |author=Daniel Gallan |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Highest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Skotland teken ook die hoogste T20I-telling in dié tyd deur ’n assosiaatlid teen Australië aan.''<ref name="Highest" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/live/ce44g9v94yzt |title=T20 World Cup: England through to Super 8s after Australia beat Scotland – as it happened |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[George Munsey]] word ná [[Richie Berrington]] die tweede Skotse kolwer wat sy 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/t20-wc-george-munsey-races-past-2-000-t20i-runs/story |title=George Munsey becomes second Scotland batter to 2,000 T20I runs |publisher=Newsbytes |author=Gaurav Tripathi |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/t20-world-cup-2024-england-qualify-for-super-8-as-australia-beat-scotland-13782972.html |title=T20 World Cup 2024: England qualify for Super 8 as Australia beat Scotland |publisher=Firstpost |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Skotland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-scotland-35th-match-group-b-1415735/match-report |title=Stoinis breaks Scotland hearts, England through to Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} ==== Groep C ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-WI}} |4||4||0||0||'''8'''||+3.257 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |4||3||1||0||'''6'''||+1.835 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NZ}} |4||2||2||0||'''4'''||+0.415 |- |style="text-align:left"|{{Cr-UG}} |4||1||3||0||'''2'''||—4.510 |- |style="text-align:left"|{{Cr-PG}} |4||0||4||0||'''0'''||−1.268 |} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 136/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 137/5 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Sese Bau]] 50 (43) | paaltjies1 = [[Andre Russell]] 2/19 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Roston Chase]] 42* (27) | paaltjies2 = [[Assad Vala]] 2/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-papua-new-guinea-2nd-match-group-c-1415702/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Roston Chase]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Papoea-Nieu-Guinee en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/west-indies-vs-papua-new-guinea-live-score-t20-world-cup-wi-png-match-updates-streaming-info-highlights/article68243198.ece |title=WI vs PNG Highlights, T20 World Cup: Chase, Russell guide West Indies to five-wicket win against Papua New Guinea |publisher=The Hindu |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Charles Amini]] (PNG) teken sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/charles-amini-completes-1-000-t20i-runs-for-png/story |title=Charles Amini becomes third PNG batter with 1,000 T20I runs |publisher=Newsbytes |author=Parth Dhall |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Andre Russell]] (WI) neem sy 50ste T20I-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/videos/andre-russell-gets-his-50th-t20i-wicket-wi-v-png-t20wc-2024 |title=Andre Russell gets his 50th T20I wicket |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=2 Junie 2024 |accessdate=10 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610204526/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/videos/andre-russell-gets-his-50th-t20i-wicket-wi-v-png-t20wc-2024 |archive-date=10 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 183/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-UG}} | telling2 = 58 (16 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 76 (45) | paaltjies1 = [[Brian Masaba]] 2/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Robinson Obuya]] 14 (25) | paaltjies2 = [[Fazalhaq Farooqi]] 5/9 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 125 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-uganda-5th-match-group-c-1415705/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) | rondte = | loot = Uganda het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Afghanistan en Uganda.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/t20-world-cup-2024-match-5-afghanistan-vs-uganda-players-to-watch-out-for-5801126 |title=Afghanistan Vs Uganda, T20 World Cup 2024, Match 5: Match Preview, Players To Watch Out For |publisher=NDTV |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Dit was Uganda se eerste wêreldbekerwedstryd in enige IKR-toernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-uganda-captain-brian-masaba-we-carry-whole-country-s-hopes-on-our-backs-1436379 |title='We carry a whole country's hopes on our backs,' says Uganda captain Brian Masaba |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Uganda teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="WIvUGA" /><ref name="Lowest_Uganda">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-lowest-innings-totals/uganda-34/twenty20-internationals-3 |title=Lowest totals by Uganda in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) neem sy eerste vyf-paaltjie-oes.<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Bowling Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/t20-world-cup-farooqis-maiden-five-wicket-haul-seals-125-run-win-for-afghanistan-over-uganda20240604093634/ |title=T20 World Cup: Farooqi's maiden five-wicket haul seals 125-run win for Afghanistan over Uganda |publisher=Asian News International |date=4 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025 |archive-date= 4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604074118/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/t20-world-cup-farooqis-maiden-five-wicket-haul-seals-125-run-win-for-afghanistan-over-uganda20240604093634/ |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 77 (19.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-UG}} | telling2 = 78/7 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Hiri Hiri]] 15 (19) | paaltjies1 = [[Frank Nsubuga]] 2/4 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Riazat Ali Shah]] 33 (56) | paaltjies2 = [[Alei Nao]] 2/16 (4 boulbeurte) | uitslag = Uganda wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/papua-new-guinea-vs-uganda-9th-match-group-c-1415709/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Riazat Ali Shah]] (Uga) | rondte = | loot = Uganda het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Frank Nsubuga]] (Uga) boul die gesamentlik mees ekonomiese spel in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="Nsubuga">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-uganda-s-nsubuga-s-bowling-not-his-age-takes-him-into-the-record-books-1437052 |title=Nsubuga's bowling, not his age, takes him into the record books |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Papoea-Nieu-Guinee teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/our-batters-let-us-down-png-captain-assad-vala-after-defeat-to-uganda-1437047 |title='Our batters let us down' – PNG captain Assad Vala after defeat to Uganda |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Lowest_PNG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-lowest-innings-totals/papua-new-guinea-20/twenty20-internationals-3 |title=Lowest totals by Papua New Guinea in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is Uganda se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning en eerste oorwinning in enige IKR-toernooi ooit.''<ref name="Nsubuga" /> * ''Dit is ook Uganda se eerste T20I-oorwinning oor Papoea-Nieu-Guinee ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-match-results/papua-new-guinea-uganda-20vs34/twenty20-internationals-3 |title=Match results for Papua New Guinea vs Uganda in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 159/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 75 (15.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 80 (56) | paaltjies1 = [[Trent Boult]] 2/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Glenn Phillips]] 18 (18) | paaltjies2 = [[Fazalhaq Farooqi]] 4/17 (3.2 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 84 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-new-zealand-14th-match-group-c-1415714/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Rahmanullah Gurbaz]] (Afg) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rahmanullah Gurbaz]] (Afg) word die eerste kolwer wat die teenstander twee agtereenvolgende keer kon uitoorlê.''<ref name="AFGvNZL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-men-s-t20-world-cup-2024-stats-afghanistan-s-first-ever-win-against-new-zealand-1437494 |title=Stats – Afghanistan's first-ever win against New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=8 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Rahmanullah Gurbaz en [[Ibrahim Zadran]] word die eerste aanvangskolwers wat twee agtereenvolgende vennootskappe van meer as 100 lopies in T20I-wêreldbekerwedstryde kon aanteken.''<ref name="AFGvNZL" /> * ''Nieu-Seeland ly hul ergste T20I-wêreldbekernederlaag in dié tyd volgens aantal lopies.''<ref name="AFGvNZL" /><ref name="Largest" /> * ''Dit is Afghanistan se eerste oorwinning oor Nieu-Seeland in enige formaat ooit.''<ref name="AFGvNZL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/new-zealand-vs-afghanistan-live-score-t20-world-cup-2024-match-14-today-nz-vs-afg-latest-scorecard-updates-9378894/ |title=New Zealand vs Afghanistan Highlights, T20 World Cup 2024: Afghanistan beat New Zealand by 84 runs |publisher=The Indian Express |date=8 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan word die eerste span wat drie T20I-wêreldbekerwedstryde met meer as 80 lopies kon wen.<ref name="AFGvNZL" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 173/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-UG}} | telling2 = 39 (12 boulbeurte) | lopies1 = [[Johnson Charles]] 44 (42) | paaltjies1 = [[Brian Masaba]] 2/31 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Juma Miyagi]] 13* (20) | paaltjies2 = [[Akeal Hosein]] 5/11 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 134 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-uganda-18th-match-group-c-1415718/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Akeal Hosein]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Uganda en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-uganda-18th-match-group-c-1415718/match-preview |title=Can spirited Uganda challenge the mighty West Indies? |publisher=ESPNcricinfo |author=Srinidhi Ramanujam |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Akeal Hosein]] word die eerste Wes-Indiese bouler wat ’n vyf-paaltjie-oes neem.''<ref name="Bowling" /><ref name="WIvUGA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-men-s-t20-world-cup-2024-stats-a-record-low-for-uganda-and-a-record-win-for-west-indies-1437700 |title=Stats – A record-low for Uganda and a record-win for West Indies |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2024/Jun/09/hoseins-fifer-fashions-west-indies-134-run-win-over-uganda |title=Hosein's fifer fashions West Indies' 134-run win over Uganda |publisher=The New Indian Express |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Uganda teken die gesamentlik laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="WIvUGA" /> * ''Uganda teken ook hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest_Uganda" /><ref name="WIvUGA" /> * ''Uganda teken ook die laagste T20I-telling deur enige span teen Wes-Indië aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="WIvUGA" /> * ''Wes-Indië teken ook hul grootste T20I-oorwinning in dié tyd volgens aantal lopies en dit is die eerste keer wat hulle met meer as 100 lopies kon wen.<ref name="Largest" /><ref name="WIvUGA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/uganda-39-all-out-vs-west-indies-lowest-team-total-in-t20-world-cup-check-five-weakest-totals-in-tournament-history-101717903597616.html |title=Uganda's 39 all out vs West Indies lowest team total in T20 World Cup: Check five smallest team totals in T20WC history |publisher=Hindustan Times |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 149/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 136/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sherfane Rutherford]] 68* (39) | paaltjies1 = [[Trent Boult]] 3/16 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Glenn Phillips]] 40 (33) | paaltjies2 = [[Alzarri Joseph]] 4/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 13 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-new-zealand-26th-match-group-c-1415726/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Sherfane Rutherford]] (WI) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Nicholas Pooran]] oortref [[Chris Gayle]] se vorige rekord van 1&nbsp;899 T20I-lopies en word Wes-Indië se beste lopiemaker.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-new-zealand-26th-match-group-c-1415726/match-report |title=Rutherford and bowlers take West Indies to Super Eight; New Zealand's campaign in trouble |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=13 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Wes-Indië vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320 |title=T20 World Cup 2024: West Indies Qualify For Super 8s After 13-Run Win Over New Zealand |publisher=NDTV |date=13 Junie 2024 |accessdate=13 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613093441/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320 |archive-date=13 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 95 (19.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 101/3 (15.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Kiplin Doriga]] 27 (32) | paaltjies1 = [[Fazalhaq Farooqi]] 3/16 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Gulbadin Naib]] 49* (36) | paaltjies2 = [[Semo Kamea]] 1/16 (3 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-papua-new-guinea-29th-match-group-c-1415729/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Michael Gough en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = <span style="color:green">Afghanistan vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-papua-new-guinea-29th-match-group-c-1415729/match-report |title=Afghanistan storm into Super Eight; New Zealand knocked out |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Nieu-Seeland, Papoea-Nieu-Guinee en Uganda is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://crictoday.com/cricket/daily-cricket-news/afghanistan-qualify-for-super-8-stage-of-icc-t20-world-cup-2024-new-zealand-eliminated/ |title=Afghanistan qualify for Super 8 stage of ICC T20 World Cup 2024, New Zealand eliminated |publisher=Cric Today |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland versuim vir die eerste keer sedert die 2014-toernooi om die halfeindrondte van ’n [[krieketwêreldbeker]]- of [[T20I-wêreldbeker]] te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/new-zealand-vs-uganda-32nd-match-group-c-1415732/match-preview |title=Uganda eye bright finish against knocked-out New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-UG}} | telling1 = 40 (18.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 41/1 (5.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Kenneth Waiswa]] 11 (18) | paaltjies1 = [[Tim Southee]] 3/4 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Devon Conway]] 22* (15) | paaltjies2 = [[Riazat Ali Shah]] 1/10 (1 boulbeurt) | uitslag = Nieu-Seeland wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/new-zealand-vs-uganda-32nd-match-group-c-1415732/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tim Southee]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Nieu-Seeland en Uganda.'' * ''[[Tim Southee]] (NZ) boul die gesamentlik mees ekonomiese spel in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="UGAvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/men-s-t20-world-cup-2024-stats-new-zealand-s-biggest-win-in-men-s-t20is-1438793 |title=Stats – New Zealand's biggest win in men's T20Is |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=15 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy staan ook die minste lopies deur enige Nieu-Seelandse bouler in dié tyd tydens ’n T20I-wedstryd af.''<ref name="UGAvNZ" /> * ''Uganda teken die laagste T20I-telling in dié tyd deur enige span teen Nieu-Seeland aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="UGAvNZ" /> * ''Nieu-Seeland teken hul grootste T20I-oorwinning in dié tyd volgens aantal oorblywende aflewerings aan.<ref name="UGAvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-largest-margins/new-zealand-5/twenty20-internationals-3 |title=Largest margins by New Zealand in T20Is by Innings, runs & wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 78 (19.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 79/3 (12.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Charles Amini]] 17 (25) | paaltjies1 = [[Lockie Ferguson]] 3/0 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Devon Conway]] 35 (32) | paaltjies2 = [[Kabua Morea]] 2/4 (2.2 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/new-zealand-vs-papua-new-guinea-39th-match-group-c-1415739/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Lockie Ferguson]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Nieu-Seeland en Papoea-Nieu-Guinee.'' * ''[[Devon Conway]] (NZ) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.'' * ''[[Trent Boult]] (NZ) speel in sy laaste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-trent-boult-leaves-a-massive-void-to-fill-for-new-zealand-at-t20-world-cups-1439291 |title=The Boult legacy: how will NZ cope without Southee's other half? |publisher=ESPNcricinfo |author=Sruthi Ravindranath |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Lockie Ferguson]] (NZ) boul die mees ekonomiese spel in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="PNGvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/nz-vs-png-t20-world-cup-2024-stats-lockie-ferguson-the-silver-lining-in-world-cup-of-lows-for-new-zealand-1439277 |title=Stats – Ferguson the silver lining in World Cup of lows for New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=17 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Lockie Ferguson word die eerste bouler wat 24 nulballe in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd boul.''<ref name="PNGvNZ" /> * ''Hy word ook die eerste bouler wat vier leë boulbeurte in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd boul.<ref name="PNGvNZ" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 218/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 114 (16.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Nicholas Pooran]] 98 (53) | paaltjies1 = [[Gulbadin Naib]] 2/14 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Ibrahim Zadran]] 38 (28) | paaltjies2 = [[Obed McCoy]] 3/14 (3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 104 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-afghanistan-40th-match-group-c-1415740/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], [[Gros Islet]], [[St. Lucia]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Nicholas Pooran]] (WI) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Wes-Indië teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest" /><ref name="WIvAFG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-nicholas-pooran-overtakes-chris-gayle-wi-s-highest-world-cup-total-1439325 |title=Pooran overtakes Gayle; West Indies score their highest T20 World Cup total |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Nicholas Pooran]] (WI) word ná [[Yuvraj Singh]] (Ind) tydens die 2007-toernooi die twee kolwer wat ses sesse in een T20I-wêreldbekerboulbeurt aanteken. [[Azmatullah Omarzai]] (Afg) was die bouler.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/36-runs-in-an-over-again-nicholas-pooran-equals-yuvraj-singh-and-rohit-sharmas-record-2554526-2024-06-18 |title=36 runs in an over again: Nicholas Pooran equals Yuvraj Singh and Rohit Sharma's record |publisher=India Today |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy word ook die eerste Wes-Indiese kolwer wat sy 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="WIvAFG" /> * ''Nicholas Pooran teken sy 128ste T20I-ses aan en oortref [[Chris Gayle]] se vorige rekord van 124 T20I-sesse vir Wes-Indië.<ref name="WIvAFG" /> }} ==== Groep D ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |4||4||0||0||'''8'''||+0.470 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-BD}} |4||3||1||0||'''6'''||+0.616 |- |style="text-align:left"|{{Cr-LK}} |4||1||2||1||'''3'''||+0.863 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NL}} |4||1||3||0||'''2'''||—1.358 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NP}} |4||0||3||1||'''1'''||—0.542 |} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 77 (19.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 80/4 (16.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Kusal Mendis]] 19 (30) | paaltjies1 = [[Anrich Nortje]] 4/7 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Quinton de Kock]] 20 (27) | paaltjies2 = [[Wanindu Hasaranga]] 2/22 (3.2 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/sri-lanka-vs-south-africa-4th-match-group-d-1415704/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Anrich Nortje]] (RSA) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd op die stadion.''<ref name="SRIvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-men-s-t20-world-cup-2024-stats-anrich-nortje-and-ottneil-bartman-dominate-a-day-of-dot-balls-1436593 |title=Stats – Nortje and Baartman hack into the dot matrix |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html |title='This is unacceptable': ICC ripped apart for ‘terrible’ drop-in New York pitch after low-scoring SL vs SA T20WC match |publisher=[[Hindustan Times]] |date=4 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Anrich Nortje]] behaal die beste boulsyfer in dié tyd vir Suid-Afrika tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd; in dié tyd is dit ook die beste boulsyfer vir enige span teen Sri Lanka tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="SRIvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-best-figures-innings/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Best bowling figures in an innings For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy staan ook die minste lopies deur enige bouler tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd af en die minste deur ’n Suid-Afrikaanse bouler tydens ’n T20I-wedstryd in dié tyd.''<ref name="SRIvRSA" /> * ''Sri Lanka teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="SRIvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-lowest-innings-totals/sri-lanka-8/twenty20-internationals-3 |title=Lowest totals by Sri Lanka in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Sri Lanka teken ook die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur enige span teen Suid-Afrika aan.<ref name="SRIvRSA" /><ref name="Lowest" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-NP}} | telling1 = 106 (19.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 109/4 (18.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Paudel]] 35 (37) | paaltjies1 = [[Logan van Beek]] 3/18 (3.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Max O’Dowd]] 54* (48) | paaltjies2 = [[Dipendra Singh Airee]] 1/6 (2 boulbeurte) | uitslag = Nederland wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-nepal-7th-match-group-d-1415707/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tim Pringle]] (Ned) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 124/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 125/8 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Pathum Nissanka]] 47 (28) | paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 3/17 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Towhid Hridoy]] 40 (20) | paaltjies2 = [[Nuwan Thushara]] 4/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-sri-lanka-15th-match-group-d-1415715/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Rishad Hossain]] (Ban) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit is Bangladesj se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning oor Sri Lanka ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/sl-vs-ban-t20-world-cup-2024-bangladesh-nail-low-score-thriller-to-register-first-win-against-sri-lanka-in-t20-world-cups-8925388.html |title=Bangladesh Nail Low-score Thriller to Register First Win Against Sri Lanka in T20 World Cups |publisher=Network18 Group |author=Aakash Biswas |date=8 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 103/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 106/6 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Sybrand Engelbrecht]] 40 (45) | paaltjies1 = [[Ottniel Baartman]] 4/11 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[David Miller]] 59* (51) | paaltjies2 = [[Vivian Kingma]] 2/12 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-south-africa-16th-match-group-d-1415716/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[David Miller]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 113/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 109/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Heinrich Klaasen]] 46 (44) | paaltjies1 = [[Tanzim Hasan Sakib]] 3/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Towhid Hridoy]] 37 (34) | paaltjies2 = [[Keshav Maharaj]] 3/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met vier lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-south-africa-21st-match-group-d-1415721/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Heinrich Klaasen]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Heinrich Klaasen]] en [[David Miller]] teken met 79 lopies om die vyfde paaltjie die hoogste Suid-Afrikaanse vennootskap om die vyfde paaltjie of laer in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="RSAvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-sa-t20-world-cup-2024-stats-new-lows-for-bangladesh-in-chase-to-forget-1437997 |title=Stats – New lows for Bangladesh in chase to forget |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=10 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol.''<ref name="RSAvBAN" /> * ''In dié tyd is dit ook die laagste T20I-telling wat Suid-Afrika suksesvol kon verdedig.''<ref name="RSAvBAN" /> * ''In dié tyd is dit ook die laagste T20I-teiken wat Bangladesj nie kon inhaal nie.<ref name="RSAvBAN" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NP}} | telling1 = | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/nepal-vs-sri-lanka-23rd-match-group-d-1415723/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit is slegs die sesde T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is.'' * <span style="color:green">''Suid-Afrika vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/nepal-vs-sri-lanka-23rd-match-group-d-1415723/match-report |title=Washout puts Sri Lanka on brink of exit; Nepal hurt by result too but SA confirm Super Eight spot |publisher=ESPNcricinfo |author=Sreshth Shah |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 159/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 134/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Shakib Al Hasan]] 64* (46) | paaltjies1 = [[Paul van Meekeren]] 2/15 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Sybrand Engelbrecht]] 33 (22) | paaltjies2 = [[Rishad Hossain]] 3/33 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 25 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-netherlands-27th-match-group-d-1415727/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Shakib Al Hasan]] (Ban) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = <span style="color:red">Sri Lanka is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-netherlands-27th-match-group-d-1415727/match-report |title=Shakib, Rishad and Mustafizur take Bangladesh one step closer to Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=13 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 115/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NP}} | telling2 = 114/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Reeza Hendricks]] 43 (49) | paaltjies1 = [[Kushal Bhurtel]] 4/19 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aasif Sheikh]] 42 (49) | paaltjies2 = [[Tabraiz Shamsi]] 4/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met een lopie | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/nepal-vs-south-africa-31st-match-group-d-1415731/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Tabraiz Shamsi]] (RSA) | rondte = | loot = Nepal het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die sesde T20I-wêreldbekeroorwinning met een lopie.''<ref name="Tied" /> * <span style="color:red">''Nepal is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/south-africa-vs-nepal-live-score-t20-world-cup-2024-match-31-today-sa-vs-nep-latest-scorecard-updates-9393435/ |title=South Africa vs Nepal Live Score, T20 World Cup 2024: Nepal falls metres (and one run) short of making history |publisher=The Indian Express |date=15 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 106 (19.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NP}} | telling2 = 85 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Shakib Al Hasan]] 17 (22) | paaltjies1 = [[Sompal Kami]] 2/10 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Kushal Malla]] 27 (40) | paaltjies2 = [[Tanzim Hasan Sakib]] 4/7 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 21 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-nepal-37th-match-group-d-1415737/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Tanzim Hasan Sakib]] (Ban) | rondte = | loot = Nepal het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sandeep Lamichhane]] (Nep) neem sy 100ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/sandeep-lamichhane-100-t20i-wickets-nepal-vs-bangladesh-t20-world-cup-2024-stats-records-cricket-news/article68299066.ece |title=BAN vs NEP, T20 World Cup 2024: Sandeep Lamichhane becomes second fastest bowler to pick 100 T20I wickets |publisher=The Hindu |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Tanzim Hasan Sakib]] (Ban) word die eerste bouler wat 21 nulballe in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd boul.''<ref name="BANvNEP">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-bangladeshs-defence-of-record-low-total-tanzim-hasan-sakibs-dot-ball-masterclass-1439156 |title=Stats – Tanzim's dot-ball masterclass and the lowest total successfully defended at T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=17 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Bangladesj verdedig met 106 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol.''<ref name="BANvNEP" /> * ''Vir die derde keer word albei spanne in dieselfde T20I-wêreldbekerwedstryd uitgeboul.''<ref name="BANvNEP" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;event=1;filter=advanced;groupby=match;orderby=start;qualmin1=2;qualval1=team_innings;template=results;trophy=89;type=team |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Bangladesj vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-nepal-37th-match-group-d-1415737/match-report |title=Tanzim's four, Mustafizur's three take Bangladesh into Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Nederland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-sri-lanka-38th-match-group-d-1415738/match-report |title=Netherlands knocked out after Bangladesh beat Nepal; SL sign off with win |publisher=ESPNcricinfo |author=Madushka Balasuriya |date=17 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 201/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 118 (16.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Charith Asalanka]] 46 (21) | paaltjies1 = [[Logan van Beek]] 2/45 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Michael Levitt]] 31 (23) | paaltjies2 = [[Nuwan Thushara]] 3/24 (3.4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 83 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-sri-lanka-38th-match-group-d-1415738/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], [[Gros Islet]], [[St. Lucia]] | skeidsregters = Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Charith Asalanka]] (SL) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} === Super Agt === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Agt spanne het aan die Super Agt deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring.<ref name="Fixture1" /><ref name="Fixture2" /><ref name="Fixture3" /> ==== Groep 1 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |3||3||0||0||'''6'''||+2.017 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |3||2||1||0||'''4'''||–0.305 |- |style="text-align:left"|{{Cr-AU}} |3||1||2||0||'''2'''||—0.331 |- |style="text-align:left"|{{Cr-BD}} |3||0||3||0||'''0'''||—1.709 |} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 181/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 134 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Suryakumar Yadav]] 53 (28) | paaltjies1 = [[Rashid Khan]] 3/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Azmatullah Omarzai]] 26 (20) | paaltjies2 = [[Jasprit Bumrah]] 3/7 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 47 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-india-43rd-match-super-eights-group-1-1415743/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Paul Reiffel en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Suryakumar Yadav]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 140/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 100/2 (11.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Najmul Hossain Shanto]] 41 (36) | paaltjies1 = [[Pat Cummins]] 3/29 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[David Warner]] 53* (35) | paaltjies2 = [[Rishad Hossain]] 2/23 (3 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 28 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-bangladesh-44th-match-super-eights-group-1-1415744/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Michael Gough en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Pat Cummins]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Speel is weens reën by 11.2 boulbeurte gedurende Australië se kolfbeurt afgelas. Hul wentelling was 72 lopies volgens die [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]]. | notas = [[Pat Cummins]] word die sewende bouler en tweede Australiër ná [[Brett Lee]] wat ’n driekuns in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd neem, toe hy [[Mahmudullah]], [[Mahedi Hasan]] en [[Towhid Hridoy]] (almal Ban) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.<ref name="Hat-tricks">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/t20-world-cup-hat-tricks-1343247 |title=T20 World Cup – Hat-tricks in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-australia-fast-bowler-pat-cummins-stars-with-hat-trick-against-bangladesh-1439994 |title=Cummins takes first hat-trick of T20 World Cup 2024 |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 196/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 146/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Hardik Pandya]] 50* (27) | paaltjies1 = [[Tanzim Hasan Sakib]] 2/32 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Najmul Hossain Shanto]] 40 (32) | paaltjies2 = [[Kuldeep Yadav]] 3/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 50 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-india-47th-match-super-eights-group-1-1415747/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Hardik Pandya]] (Ind) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mahedi Hasan]] (Ban) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.'' * ''[[Shakib Al Hasan]] (Ban) word die eerste bouler wat sy 50ste T20I-wêreldbekerpaaltjie neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/ind-vs-ban-shakib-al-hasan-record-50-wickets-t20-world-cup-stats-india-v-bangladesh-rohit-sharma/article68320741.ece/ |title=Shakib Al Hasan becomes first bowler to pick 50 wickets in T20 World Cup history |publisher=The Hindu |date=22 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 148/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 127 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 60 (49) | paaltjies1 = [[Pat Cummins]] 3/28 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Glenn Maxwell]] 59 (41) | paaltjies2 = [[Gulbadin Naib]] 4/20 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 21 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-australia-48th-match-super-eights-group-1-1415748/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Gulbadin Naib]] (Afg) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Pat Cummins]] neem sy tweede agtereenvolgende T20I-driekuns en word sodoende die eerste bouler wat twee driekunste in T20I-wêreldbekertoernooie kon neem, toe hy [[Rashid Khan]], [[Karim Janat]] en [[Gulbadin Naib]] (almal Afg) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref name="Hat-tricks" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/cummins-creates-history-with-second-consecutive-t20-world-cup-hat-trick |title=Cummins creates history with second consecutive T20 World Cup hat-trick |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=23 Junie 2024 |accessdate=23 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623025847/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/cummins-creates-history-with-second-consecutive-t20-world-cup-hat-trick |archive-date=23 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Pat Cummins word ook die eerste bouler wat ’n driekuns in twee agtereenvolgende T20I-wedstryde kon neem.''<ref name="AFGvAUS">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-afghanistan-s-maiden-win-against-australia-1440417 |title=Stats – Afghanistan's maiden win against Australia in any format |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rahmanullah Gurbaz]] en [[Ibrahim Zadran]] word die eerste aanvangskolwers wat drie vennootskappe van meer as 100 lopies in ’n T20I-reeks of -toernooi kon aanteken.''<ref name="AFGvAUS" /> * ''In dié tyd is dit ook die langste vennootskap vir enige paaltjie teen Australië, nadat die eerste paaltjie ná 15.5 boulbeurte gekantel het.''<ref name="AFGvAUS" /> * ''Dié nederlaag beëindig Australië se langste wenreeks in dié tyd van agt onoorwonne T20I-wedstryde.''<ref name="AFGvAUS" /> * ''Dit is Afghanistan se eerste oorwinning oor Australië in enige formaat ooit.<ref name="AFGvAUS" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-australia-afghanistan-history-gurbaz-maxwell-2556817-2024-06-23 |title=AUS vs AFG: Afghanistan secure historic win vs Australia to stay alive in T20 World Cup |publisher=India Today |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 205/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 181/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Sharma]] 92 (41) | paaltjies1 = [[Mitchell Starc]] 2/45 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Travis Head]] 76 (43) | paaltjies2 = [[Arshdeep Singh]] 3/37 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 24 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-india-51st-match-super-eights-group-1-1415751/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], Gros Islet, [[St. Lucia]] | skeidsregters = Richard Illingworth en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rohit Sharma]] (Ind) word die eerste kolwer wat sy 200ste T20I-ses aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/rohit-sharma-most-sixes-t20i-record-stats-ind-vs-aus-t20-world-cup/article68328504.ece |title=IND vs AUS, T20 World Cup 2024: Rohit Sharma becomes first to hit 200 sixes in T20Is |publisher=The Hindu |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy oortref ook [[Babar Azam]] (Pak) se vorige rekord van 4&nbsp;145 T20I-lopies en word die beste T20I-lopiemaker.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-2024-india-vs-australia-rohit-sharma-stat-pack-2557533-2024-06-24 |title=Stat Pack: Rohit Sharma goes past Babar Azam in demolition job vs Australia |publisher=India Today |author=Kingshuk Kusari |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[David Warner]] (Aus) speel in sy laaste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-david-warner-s-international-retirement-confirmed-after-australia-exit-1440794 |title=David Warner's international retirement confirmed after Australia exit |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-india-51st-match-super-eights-group-1-1415751/match-report |title=Rohit powers India into semis; Australia's hopes take a hit |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 115/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 105 (17.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 43 (55) | paaltjies1 = [[Rishad Hossain]] 3/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Liton Das]] 54* (49) | paaltjies2 = [[Rashid Khan]] 4/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met agt lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-bangladesh-52nd-match-super-eights-group-1-1415752/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Naveen-ul-Haq]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 114 lopies in 19 boulbeurte vir Bangladesj. | notas = [[Rahmanullah Gurbaz]] en [[Ibrahim Zadran]] teken met altesaam 442 lopies tydens een enkele T20I-wêreldbekertoernooi tussen hulle die meeste deur enige paartjie in dié tyd aan.''<ref name="AFGvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/records-for-gurbaz-zadran-and-rashid-khan-as-afghanistan-march-into-semi-finals-1440847 |title=Records for Gurbaz, Zadran and Rashid Khan as Afghanistan march into semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hulle word ook die eerste paartjie wat vier T20I-wêreldbekervennootskappe van 50 lopies kon vorm.''<ref name="AFGvBAN" /> * ''[[Liton Das]] (Ban) word ná [[Chris Gayle]] (WI) die tweede krieketspeler wat deurkolf in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/carrying-bat-through-a-completed-innings-284000 |title=Carrying bat through a completed innings in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rashid Khan]] (Afg) neem sy 150ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rashid-khan-creates-history-becomes-first-spinner-in-the-world-to-article-111247496 |title=Rashid Khan Creates History, Becomes First Spinner In The World To... |publisher=Times Now |author=Anirban Sarkar |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy word ook die eerste bouler wat sy negende T20I-vier-paaltjie-oes neem.''<ref name="AFGvBAN" /> * ''Dit is Afghanistan se eerste krieket- of T20I-wêreldbekeroorwinning oor Bangladesj ooit.''<ref name="AFGvBAN" /> * <span style="color:green">''Afghanistan vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-afg-vs-ban-rashid-khan-afghanistan-bangladesh-2557625-2024-06-25 |title=AFG vs BAN: Afghanistan storm into historic semi-final after thriller vs Bangladesh |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Australië en Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-bangladesh-52nd-match-super-eights-group-1-1415752/match-report |title=Afghanistan storm into maiden World Cup semi-finals; Australia knocked out |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan haal vir die eerste keer ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekerhalfeindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/ckvvvg717wno |title=Afghanistan qualify for first World Cup semi-final |publisher=[[BBC]] |author=Mike Peter |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} ==== Groep 2 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |3||3||0||0||'''6'''||+0.599 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |3||2||1||0||'''4'''||+1.992 |- |style="text-align:left"|{{Cr-WI}} |3||1||2||0||'''2'''||+0.963 |- |style="text-align:left"|{{Cr-US}} |3||0||3||0||'''0'''||—3.906 |} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 194/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 176/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Quinton de Kock]] 74 (40) | paaltjies1 = [[Saurabh Netravalkar]] 2/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Andries Gous]] 80* (47) | paaltjies2 = [[Kagiso Rabada]] 3/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 18 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/south-africa-vs-united-states-of-america-41st-match-super-eights-group-2-1415741/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Quinton de Kock]] (RSA) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Suid-Afrika en die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/south-africa-vs-united-states-of-america-41st-match-super-eights-group-2-1415741/match-preview |title=Unbeaten South Africa in front as USA hope for more magic |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 180/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 181/2 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Johnson Charles]] 38 (34) | paaltjies1 = [[Moeen Ali]] 1/15 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Phil Salt]] 87* (47) | paaltjies2 = [[Roston Chase]] 1/19 (3 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-england-42nd-match-super-eights-group-2-1415742/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], Gros Islet, [[St. Lucia]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Phil Salt]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 163/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 156/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Quinton de Kock]] 65 (38) | paaltjies1 = [[Jofra Archer]] 3/40 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Harry Brook]] 53 (37) | paaltjies2 = [[Keshav Maharaj]] 2/25 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met sewe lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-south-africa-45th-match-super-eights-group-2-1415745/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], Gros Islet, [[St. Lucia]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Quinton de Kock]] (RSA) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 128 (19.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 130/1 (10.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Andries Gous]] 29 (16) | paaltjies1 = [[Roston Chase]] 3/19 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shai Hope]] 82* (39) | paaltjies2 = [[Harmeet Singh Baddhan|Harmeet Singh]] 1/18 (2 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-united-states-of-america-46th-match-super-eights-group-2-1415746/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Roston Chase]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen die Verenigde State en Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/united-states-vs-west-indies-live-score-t20-world-cup-2024-match-46-today-usa-vs-wi-latest-scorecard-updates-9407418/ |title=United States vs West Indies Highlights, T20 World Cup 2024: Shai Hope powers West Indies to 9-wicket victory |publisher=The Indian Express |date=22 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 115 (18.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 117/0 (9.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Nitish Kumar]] 30 (24) | paaltjies1 = [[Chris Jordan]] 4/10 (2.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Jos Buttler]] 83* (38) | paaltjies2 = | uitslag = Engeland wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-united-states-of-america-49th-match-super-eights-group-2-1415749/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Adil Rashid]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Engeland en die Verenigde State in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-united-states-of-america-49th-match-super-eights-group-2-1415749/match-preview |title=USA look to thwart England's charge towards semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Alan Gardner |date=22 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Sam Curran]] (Eng) speel in sy 50ste T20I-wedstryd en hy neem sy 50ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/sam-curran-gets-to-this-massive-t20i-milestone-for-england/story |title=England pacer Sam Curran completes 50 T20I wickets: Key stats |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Chris Jordan]] word die agtste bouler en eerste Engelsman wat ’n driekuns in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd neem, toe hy [[Ali Khan]], [[Nosthush Kenjige]] en [[Saurabh Netravalkar]] (almal USA) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref name="Hat-tricks" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/chris-jordan-hattrick-record-t20-world-cup-2024-eng-vs-usa-stats/article68324922.ece |title=ENG vs USA: Chris Jordan becomes second bowler to take hat-trick in T20 World Cup 2024 |publisher=The Hindu |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c9rrry2wx0vo |title=England thrash USA to secure semi-final place |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Die Verenigde State is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/06/23/sport/usa-lose-england-t20-cricket-world-cup-spt-intl/index.html |title=USA crashes out of T20 Cricket World Cup with defeat against England, ending historic run |publisher=[[CNN]] |author=Issy Ronald |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 135/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 124/7 (16.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Roston Chase]] 52 (42) | paaltjies1 = [[Tabraiz Shamsi]] 3/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tristan Stubbs]] 29 (27) | paaltjies2 = [[Roston Chase]] 3/12 (3 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met drie paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-south-africa-50th-match-super-eights-group-2-1415750/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Tabraiz Shamsi]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 123 lopies in 17 boulbeurte vir Suid-Afrika. | notas = <span style="color:green">Suid-Afrika vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-south-africa-50th-match-super-eights-group-2-1415750/match-report |title=South Africa knock West Indies out to enter semi-final with nervy win |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Wes-Indië is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rovman-powell-good-to-see-buzz-back-in-caribbean-for-cricket-we-know-how-long-it-had-died-down-1440652 |title=Powell: 'Good to see buzz back in Caribbean for cricket, we know how long it had died down' |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika haal vir die eerste keer sedert die 2014-toernooi ’n halfeindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cnlll5wzn5ko |title=South Africa edge past West Indies to reach semis |publisher=[[BBC]] |author=Sam Drury |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} === Uitklopfase === Die uitklopfase het bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op die Kensington-ovaal in Bridgetown, Barbados, ontmoet het. Nadat Indië vir die halfeindstryd kon kwalifiseer, is dié wedstryd – soos deur die Internasionale Krieketraad bepaal – op die Providencestadion in Georgetown, Guyana, beslis. Beide die eerste halfeindstryd en die eindstryd het ’n reserwedag gehad, terwyl die tweede halfeindstryd weens die korter pouse tot die eindstryd nie ’n reserwedag gehad het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-faqs-why-does-trinidad-have-a-reserve-day-but-guyana-does-not-1441057 |title=FAQs – Why does Trinidad have a reserve day, but Guyana does not? |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=26 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> [[Lêer:Team India Victory Parade - Rohit Sharma - Virat Kohli - Mumbai - Wankhede Stadium.webm|duimnael|Indië nadat hulle in 2024 as die T20I-wêreldkampioen gekroon is]] {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 26 Junie – San Fernando, Trinidad en Tobago | RD1-span01 = {{Cr-AF}} | RD1-telling01 = 56 | RD1-span02 = '''{{Cr-ZA}}''' | RD1-telling02 = '''60/1''' | RD1-hofie02 = 27 Junie – Georgetown, Guyana | RD1-span03 = '''{{Cr-IN}}''' | RD1-telling03 = '''171/7''' | RD1-span04 = {{Cr-EN}} | RD1-telling04 = 103 | RD2-hofie01 = 29 Junie – Bridgetown, Barbados | RD2-span01 = {{Cr-ZA}} | RD2-telling01 = 169/8 | RD2-span02 = '''{{Cr-IN}}''' | RD2-telling02 = '''176/7''' }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 26 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 56 (11.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 60/1 (8.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Azmatullah Omarzai]] 10 (12) | paaltjies1 = [[Tabraiz Shamsi]] 3/6 (1.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Reeza Hendricks]] 29* (25) | paaltjies2 = [[Fazalhaq Farooqi]] 1/11 (2 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-south-africa-1st-semi-final-1415753/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Marco Jansen]] (RSA) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Afghanistan het vir die eerste keer in ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekerhalfeindstryd verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/25/t20-world-cup-2024-live-score-afghanistan-vs-bangladesh-icc-cricket-afg-v-ban-scores-team-list-australia-qualify-latest-news-updates |title=Afghanistan beat Bangladesh to reach semi-finals: T20 World Cup 2024 – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Martin Pegan |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Beide Afghanistan en Suid-Afrika het die kans geniet om vir die eerste keer ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekereindstryd te haal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/semi-final-preview-history-beckons-for-south-africa-or-afghanistan-in-the-caribbean |title=Semi-Final Preview: History beckons for South Africa or Afghanistan in the Caribbean |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=25 Junie 2024 |accessdate=26 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626180012/https://www.icc-cricket.com/news/semi-final-preview-history-beckons-for-south-africa-or-afghanistan-in-the-caribbean |archive-date=26 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Anrich Nortje]] (RSA) neem sy 50ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/live/cz44rnv7x00t |title=Recap: How South Africa beat Afghanistan in chaotic semi-final |publisher=[[BBC]] |author=Mike Peter en Sam Drury |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Azmatullah Omarzai]] (Afg) se tien lopies is die swakste hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;groupby=innings;orderby=high_score;orderbyad=reverse;qualmin1=11;qualval1=innings;template=results;trophy=89;type=batting |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Batting Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="AFGvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-semi-final-stats-south-africa-men-maiden-world-cup-final-afghanistan-lowest-t20i-total-1441083 |title=Stats – South Africa men's maiden World Cup final, Afghanistan's lowest T20I total |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan teken ook die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur enige span teen Suid-Afrika.''<ref name="AFGvRSA" /><ref name="Lowest" /> * ''Afghanistan teken ook die laagste telling in dié tyd deur enige span in ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan.''<ref name="AFGvRSA" /> * ''[[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) word die eerste bouler wat sy 17de paaltjie tydens ’n T20I-wêreldbekertoernooi neem.''<ref name="AFGvRSA" /><ref name="Most_Wickets" /> * ''Suid-Afrika teken hul hoogste T20I-oorwinning in dié tyd volgens aantal oorblywende aflewerings aan.''<ref name="AFGvRSA" /> * ''Dit is Suid-Afrika se agtste T20I-oorwinning, hul langste wenreeks in dié tyd in hierdie formaat.''<ref name="AFGvRSA" /> * ''Dit is Suid-Afrika se eerste wêreldbekerhalfeindstrydoorwinning na sewe vorige probeerslae.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/final-preview-india-and-south-africa-battle-it-out-for-t20-world-cup-glory |title=Final preview: India and South Africa battle it out for T20 World Cup glory |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=28 Junie 2024 |accessdate=2 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702014942/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/final-preview-india-and-south-africa-battle-it-out-for-t20-world-cup-glory |archive-date=2 Julie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Suid-Afrika haal vir die eerste keer ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekereindstryd vir mans.<ref name="AFGvRSA" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 171/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 103 (16.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Sharma]] 57 (39) | paaltjies1 = [[Chris Jordan]] 3/37 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Harry Brook]] 25 (19) | paaltjies2 = [[Kuldeep Yadav]] 3/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 68 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-india-2nd-semi-final-1415754/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Axar Patel]] (Ind) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Engeland het in sy vierde agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryd verskyn.'' * ''Engeland en Indië ontmoet mekaar vir die tweede agtereenvolgende keer in ’n T20I-wêreldbekerhalfeindstryd.'' * ''[[Kuldeep Yadav]] neem sy 200ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/kuldeep-yadav-attains-this-massive-t20-milestone/story |title=Kuldeep Yadav rattles England, completes 200 T20 wickets: Key stats |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië haal vir die derde keer ná [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] en [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] ’n T20I-wêreldbekereindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rohit-spinners-guide-india-to-third-t20-world-cup-final-101719519429920.html |title=Rohit, spinners guide India to third T20 World Cup final |publisher=[[Hindustan Times]] |date=28 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 29 Junie 2024 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 176/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 169/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Virat Kohli]] 76 (59) | paaltjies1 = [[Keshav Maharaj]] 2/23 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Heinrich Klaasen]] 52 (27) | paaltjies2 = [[Hardik Pandya]] 3/20 (3 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met sewe lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-south-africa-final-1415755/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Ná die [[T20I-wêreldbeker 2010|2010-eindstryd]] was dit die tweede T20I-wêreldbekereindstryd op die grond.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.windiescricket.com/news/Kensington-Oval-on-the-road-to-host-the-ICC-Mens-T20-World-Cup-West-Indies-and-USA-2024-Final/ |title=Kensington Oval on the road to host the ICC Men’s T20 World Cup West Indies & USA 2024 Final |publisher=[[Krieket Wes-Indië]] |date=5 Februarie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika het vir die eerste keer in ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekereindstryd vir mans verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-south-africa-1st-semi-final-1415753/match-report |title=South Africa demolish Afghanistan to enter their maiden men's World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Hardik Pandya]] (Ind) speel in sy 100ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/hardik-pandya-features-in-his-100th-t20-international-achieves-feat-during-ind-vs-sa-icc-t20-world-cup-2024-final-6073741.html |title=Hardik Pandya Features in His 100th T20 International, Achieves Feat During IND vs SA ICC T20 World Cup 2024 Final |publisher=LatestLY |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit was die eerste keer wat twee onoorwonne spanne mekaar in ’n T20I-wêreldbekereindstryd ontmoet het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-south-africa-final-1415755/match-preview |title=Unbeaten India and South Africa come face to face in bid for glory |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=28 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië teken die hoogste telling in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekereindstryd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/india-register-highest-team-total-in-t20-world-cup-final/articleshow/111368485.cms |title=India register highest team total in T20 World Cup final |publisher=[[The Times of India]] |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="INDvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-india-first-team-to-win-the-men-s-t20-world-cup-unbeaten-1441552 |title=Stats – India first team to win the men's T20 World Cup unbeaten |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Heinrich Klaasen]] (RSA) teken die vinnigste vyftigtal in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekereindstryd aan (in 23 aflewerings).''<ref name="INDvRSA" /> * ''[[Arshdeep Singh]] (Ind) word ná [[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) die tweede bouler wat sy 17de paaltjie tydens een T20I-wêreldbekertoernooi neem.''<ref name="Most_Wickets" /> * ''Die 345 aangetekende lopies is die gesamentlik meeste in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekereindstryd.''<ref name="INDvRSA" /> * ''Dié nederlaag beëindig Suid-Afrika se langste wenreeks in dié tyd van agt onoorwonne T20I-wedstryde.''<ref name="INDvRSA" /> * ''Indië word ná Wes-Indië in 2016 en Engeland in 2022 die derde span wat sy tweede T20I-wêreldbekertitel kon wen.''<ref name="INDvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-t20-world-cup-2024-stun-south-africa-by-7-runs-in-final-9423182/ |title=T20 World Cup: India end long title drought after final for the ages against South Africa |publisher=The Indian Express |author=Sandip G |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië wen sy tweede T20I-wêreldbekertitel ná ’n pouse van 17 jaar en oortref Engeland se vorige rekord vir die langste wag van twaalf jaar.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/icc-twenty20-world-cup-2024-final-india-vs-south-africa-in-bridgetown-on-june-29-2024/article68349405.ece |title=IND vs SA, T20 World Cup 2024 final: India lifts second T20 WC title after 17 years |publisher=The Hindu |author=Ashwin Achal |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië word ook die eerste span wat die T20I-wêreldbekertoernooi onoorwonne kon wen.''<ref name="INDvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/rohit-sharma-and-co-lift-t20-world-cup-2024-trophy-for-india-as-unbeaten-team-11719689448580.html |title=Rohit Sharma and co lift T20 World Cup 2024 trophy for India as unbeaten team |publisher=Mint |author=Saurav Mukherjee |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] word die negende speler algeheel en eerste Indiese speler wat die T20I-wêreldbekertitel twee keer kon wen, die derde Indiese kaptein ná [[Kapil Dev]] en [[MS Dhoni]] wat ’n IKR-toernooi kon inpalm en die eerste kaptein wat 50 T20I-wedstryde kon wen.''<ref name="INDvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-scripts-history-breaks-3-world-records-after-india-win-t20-world-cup-2024-title-article-111369319 |title=Rohit Sharma Creates History After Announcing Retirement, Breaks 3 World Records As India Win T20 World Cup |publisher=Times Now |author=Rahul Sadhu |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/india-vs-sa-final-2024-rohit-sharma-becomes-the-third-captain-after-kapil-dev-and-ms-dhoni-to-lift-icc-world-cup/articleshow/111369492.cms?from=mdr |title=India vs SA Final 2024: Rohit Sharma becomes the third captain after Kapil Dev and MS Dhoni to lift ICC World Cup |publisher=The Economic Times |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-final-rohit-sharma-captain-50-t20-wins-9423328/ |title=T20 World Cup final: Rohit Sharma becomes first-ever captain to win 50 T20Is |publisher=The Indian Express |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Virat Kohli]], Rohit Sharma en [[Ravindra Jadeja]] (almal Ind) speel in hul laaste T20I-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ravindra-jadeja-retires-from-t20-internationals-a-day-after-india-s-world-cup-triumph-1441669 |title=Ravindra Jadeja retires from T20 internationals a day after India's World Cup triumph |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !T20I-wêreldkampioen 2024 |- |align=center|'''{{Cr-IN}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al die 20 deelnemende nasionale krieketspanne in die T20I-wêreldbeker 2024. [[Lêer:2024 ICC Mens T20 World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2024: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#7ae|Super Agt}} {{sleutel|#c46|Eerste rondte}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|+/– !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || A/1 || 9 || 8 || 1 || 0 || 1256 || 1120 || +136 || 18 || — |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || B/2 || 9 || 8 || 0 || 1 || 1124 || 1102 || +22 || 16 || — |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} || C/1 || 8 || 5 || 0 || 3 || 1010 || 919 || +91 || 10 || — |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || B/2 || 8 || 4 || 1 || 3 || 894 || 1051 || –157 || 9 || — |- | colspan="12"| '''In die Super Agt uitgeskakel''' |- style="background:#7ae;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} || C/2 || 7 || 5 || 0 || 2 || 1122 || 858 || +264 || 10 || — |- style="background:#7ae;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || B/1 || 7 || 5 || 0 || 2 || 1033 || 1035 || –2 || 10 || — |- style="background:#7ae;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} || D/1 || 7 || 3 || 0 || 4 || 890 || 867 || +23 || 6 || — |- style="background:#7ae;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-US}} || A/2 || 7 || 2 || 1 || 4 || 885 || 904 || –19 || 5 || — |- | colspan="12"| '''In die eerste rondte uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 9 || style="text-align:left;"|{{Cr-XS}} || B || 4 || 2 || 1 || 1 || 580 || 491 || +89 || 5 || +1.255 |- style="background:#c46;" | 10 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || C || 4 || 2 || 0 || 2 || 331 || 426 || –95 || 4 || +0.415 |- style="background:#c46;" | 11 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || A || 4 || 2 || 0 || 2 || 490 || 490 || ±0 || 4 || +0.294 |- style="background:#c46;" | 12 || style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} || D || 4 || 1 || 1 || 2 || 402 || 323 || +79 || 3 || +0.863 |- style="background:#c46;" | 13 || style="text-align:left;"|{{Cr-CA}} || A || 4 || 1 || 1 || 2 || 437 || 429 || +8 || 3 || –0.493 |- style="background:#c46;" | 14 || style="text-align:left;"|{{Cr-NL}} || D || 4 || 1 || 0 || 3 || 464 || 572 || –108 || 2 || —1.358 |- style="background:#c46;" | 15 || style="text-align:left;"|{{Cr-NA}} || B || 4 || 1 || 0 || 3 || 420 || 462 || –42 || 2 || –2.585 |- style="background:#c46;" | 16 || style="text-align:left;"|{{Cr-UG}} || C || 4 || 1 || 0 || 3 || 215 || 474 || –259 || 2 || −4.510 |- style="background:#c46;" | 17 || style="text-align:left;"|{{Cr-NP}} || D || 4 || 0 || 1 || 3 || 305 || 330 || –45 || 1 || —0.542 |- style="background:#c46;" | 18 || style="text-align:left;"|{{Cr-IE}} || A || 4 || 0 || 1 || 3 || 326 || 345 || –9 || 1 || —1.293 |- style="background:#c46;" | 19 || style="text-align:left;"|{{Cr-PG}} || C || 4 || 0 || 4 || 0 || 386 || 395 || –9 || 0 || −1.268 |- style="background:#c46;" | 20 || style="text-align:left;"|{{Cr-OM}} || B || 4 || 0 || 4 || 0 || 431 || 476 || –45 || 0 || −3.062 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Rahmanullah Gurbaz]] | 281 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Rohit Sharma]] | 257 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Travis Head]] | 255 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Quinton de Kock]] | 243 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Ibrahim Zadran]] | 231 |} | Meeste paaltjies:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | rowspan="2"| 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Fazalhaq Farooqi]] | rowspan="2"| 17 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Arshdeep Singh]] |- | rowspan="2"| 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]] | rowspan="2"| 15 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Anrich Nortje]] |- |rowspan="2"| 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Rashid Khan]] |rowspan="2"| 14 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Bangladesj}} [[Rishad Hossain]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2024 ICC Men's T20 World Cup|T20I-wêreldbeker 2024}} * {{en}} [https://www.t20worldcup.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166 T20I-wêreldbeker 2024 op ESPNcricinfo] * {{en}} {{IMDb-titel|32316456|2024 ICC Men's T20 World Cup}} {{Proteas (2024 T20I-wêreldbeker)}} {{Navigasie T20I-wêreldbeker}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:T20I-wereldbeker 2024}} [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Krieket in Antigua en Barbuda]] [[Kategorie:Krieket in Barbados]] [[Kategorie:Krieket in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Krieket in Guyana]] [[Kategorie:Krieket in St. Lucia]] [[Kategorie:Krieket in St. Vincent en die Grenadine]] [[Kategorie:Krieket in Trinidad en Tobago]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Wes-Indië]] [[Kategorie:Sport in 2024]] [[Kategorie:Sportkompetisies in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:T20I-wêreldbeker|2024]] pprluc2qg8w1tkmiwsescxo173aowii 0 396255 2976937 2902029 2026-10-09T04:05:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976937 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Great Sphinx of Giza - 20080716a.jpg|thumb|240px|Die [[Groot Sfinks van Giza]], met die [[Groot Piramide van Giza|Groot Piramide]] op die agtergrond.]] 'n '''Sfinks''' ([[Grieks]]: σφίγξ, ''spʰíŋks'') is 'n [[Mitologie|mitiese wese]] met die kop van 'n [[mens]], die liggaam van 'n [[leeu]] en die vlerke van 'n [[valk]]. In die [[Griekse mitologie|Griekse tradisie]] het 'n sfinks die kop van 'n vrou, die lyf van 'n leeu en die vlerke van 'n [[voël]]. Sy is verraderlik en genadeloos, en sal enigiemand wat nie haar raaisel kan oplos nie doodmaak en eet.<ref>{{cite web |url=http://people.hsc.edu/drjclassics/texts/Oedipus/sphinx.shtm |title=Dr. J's Lecture on Oedipus and the Sphinx |publisher=People.hsc.edu |access-date=15 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325043401/http://people.hsc.edu/drjclassics/texts/Oedipus/sphinx.shtm |archive-date=25 Maart 2023 |url-status=dead}}</ref> Dié dodelike weergawe van 'n sfinks kom voor in die mite van [[Oidipus]].<ref>Kallich, Martin. "Oedipus and the Sphinx." Oedipus: Myth and Drama. N.p.: Western, 1968. N. pag. Druk.</ref> Anders as die Griekse sfinks was die [[Antieke Egipte|Egiptiese]] sfinks 'n man. Daarbenewens is die Egiptiese sfinks beskou as goedgunstig, maar met 'n boosaardige krag soortgelyk aan dié van die Griekse weergawe. Albei is as oppassers beskou en het dikwels die ingange na tempels bewaak.<ref>Stewart, Desmond. Pyramids and the Sphinx. [S.l.]: Newsweek, U.S., 72. Druk.</ref> In Europese sierkuns het die sfinks gedurende die [[Renaissance]] 'n groot oplewing beleef. Later is die sfinksbeeld, aanvanklik baie soortgelyk aan die oorspronklike antieke Egiptiese begrip, na baie ander kulture uitgevoer, maar dit is dikwels anders vertolk vanweë die vertalings van die beskrywings van die oorspronklike en deur die evolusie van die begrip met betrekking tot ander kulturele tradisies. Die uitbeelding van sfinkse word dikwels verbind met [[Argitektuur|argitektoniese strukture]] soos koninklike grafte en godsdienstige tempels. ==Egipte== Die grootste en bekendste sfinks is die [[Groot Sfinks van Giza]], wat geleë is op die Gizaplato langs die [[Groot Piramide van Giza]] aan die wesoewer van die [[Nylrivier]]. Dit lê suidoos van die piramides. Terwyl die oprigtingsdatum nie vir seker bekend is nie, is die algemene mening dat die gesig die ewebeeld van farao [[Chafra]] is en die beeld dus uit tussen 2600 en 2500&nbsp;v.C. dateer. Dit is nie bekend wat die Sfinks genoem is toe dit gebou is nie, maar 'n [[stele]] uit 1400&nbsp;v.C. van farao [[Toetmoses IV]] noem die name van drie aspekte van die plaaslike songod van dié tydperk, naamlik ''[[Chepri]]-[[Ra]]-[[Atoem]]''. Baie farao's het hulle gesigte laat uitkerf op die wagterstandbeelde van hulle grafte om hulle noue verband met die magtige songod [[Sechmet]], 'n leeuwyie, te wys. ==Europa== [[Beeld:La Granja de San Ildefonso Sfinx01.jpg|thumb|240px|La Granja, Spanje, middel 18de eeu.]] Die herrese [[Maniërisme|maniëristiese]] sfinks van die laat 15de eeu word soms as die "[[Frankryk|Franse]] sfinks" beskou. Haar kop met die hooftooisel is regop en sy het die borste van 'n jong vrou. Sy dra dikwels pêrels en ander ornamente. Die eerste voorkoms van sfinkse in Franse kuns is in die Skool van Fontainebleau in die 1520's en 1530's, en sy kom voor tot in die laat Barokstyl van die Franse ''Régence'' (1715-1723). Van Frankryk af het sy deur [[Europa]] versprei na tuine in [[Wene]], [[Potsdam]], [[Spanje]] en [[Portugal]]. [[Beeld:Fernand Khnopff 002.jpg|thumb|240px|''Caresses'' (1896) deur Fernand Khnopff, 'n uitbeelding van Oidipus en die Sfinks.<ref>{{cite web |author=Royal Museums of Fine Arts of Belgium |year=2017 |title=Caresses |url=https://www.google.com/culturalinstitute/beta/asset/-/_AGlYSd0kETwGw |publisher=Google Arts and Culture}}</ref>]] ===Griekeland=== In die [[Bronstydperk]] het die Grieke handels- en kulturele kontak met Egipte gehad. Voor die besetting van [[Alexander die Grote]] van Egipte is die Griekse naam "sfinks" reeds vir standbeelde gebruik. Daar was 'n unieke "Sfinks" in die [[Griekse mitologie]], 'n demoon van vernietiging en slegte geluk. [[Apollodorus]] beskryf die Sfinks as iemand met 'n vrou se gesig, die lyf en stert van 'n leeu en die vlerke van 'n voël.<ref name="apollod-358">Apollodorus, Library [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022%3Atext%3DLibrary%3Abook%3D3%3Achapter%3D5%3Asection%3D8 Apollodorus. 3.5.8]</ref> [[Beeld:Naxos Sphinx with humans for size.jpg|thumb|120px|links|Die Sfinks van Naxos op sy pilaar van 12,5&nbsp;m, [[Delphi]], 560&nbsp;v.C.]] ====Die sfinks se raaisel==== Die sfinks het glo die ingang na die Griekse stad [[Thebe, Griekeland|Thebe]] bewaak en aan reisigers 'n raaisel gevra wat hulle moes antwoord om toegang tot die stad te kry. Die vroeë vertellers van die mite het nie die raaisel genoem nie, en die een hier onder kom laat uit die Griekse geskiedenis.<ref>{{cite book|last= Edmunds|first= Lowell|title=The Sphinx in the Oedipus Legend|year=1981|publisher=Hain|location=Königstein im Taunus|isbn=3-445-02184-8}}</ref> Volgens latere mites het [[Hera]] of [[Ares]] die Sfinks van haar tuisland [[Ethiopië|Aethiopia]] na Thebe gestuur, waar sy verbygangers die beroemdste raaisel in die geskiedenis gevra het: "Watter wese het een stem, maar word vier-, twee- en drievoetig?" Sy het enigeen verwurg wat nie kon antwoord nie. Oidipus het die raaisel opgelos deur te antwoord: "Die mens, wat kruip as 'n baba, dan op twee voete loop as 'n volwassene, en dan 'n kierie gebruik as hy oud is."<ref name="apollod-358" /> Omdat sy oorwin is, het die Sfinks van 'n hoë rots gespring en gesterf;<ref>Apollod. 3.5.8</ref> in sommige weergawes het Oidipus haar doodgemaak.<ref>"Sphinx"{{cite book|last=Hornblower|first=Simon|others=Anthony Spawforth, Esther Eidinow|title=Oxford Classical Dictionary|publisher=Oxford University Press|year=2012}}</ref> Oidipus kan dus beskou word as 'n oorgangsfiguur van die ou godsdienspraktyke, wat deur die dood van die Sfinks verteenwoordig word, na die opkoms van die nuwe 12 [[Olimpiese gode]]. ====Die raaisel in moderne kultuur==== In [[Jean Cocteau]] se hervertelling van die Oidipus-legende, die toneelstuk ''The Infernal Machine'', vertel die Sfinks aan Oidipus die antwoord op die raaisel sodat sy haarself kan doodmaak en nie iemand anders nie, asook sodat hy haar kan liefhê. Hy gaan weg sonder om haar eens vir die oplossing van die raaisel te bedank. Die toneel eindig waar die Sfinks en [[Anoebis]] na die hemel opstyg. Daar is [[Mitologie|mitiese]], [[antropologie]]se, [[Psigoanalise|psigoanalitiese]] en ander vertolkings van die Sfinks se raaisel en Oidipus se oplossing daarvan. [[Sigmund Freud]] sê die raaisel was "die vraag waar babas vandaan kom".<ref>'An Autobiographical Study', Sigmund Freud, W. W. Norton & Company, 1963, [https://books.google.com/books?id=xkU5eiigOZoC&lpg=PP1&dq=freud%20Autobiographical%20Study&pg=PA39#v=onepage&q&f=false p.39]</ref> Talle raaiselboeke gebruik die Sfinks in hulle titel of illustrasies.<ref>Regier, ''Book of the Sphinx'', chapter 4.</ref> <gallery widths="170" heights="160" class="center"> Beeld:Marble stele (grave marker) of a youth and little girl with capital and finial in the form of a sphinx MET DP116926.jpg|Begrafnisstele. 530&nbsp;v.C., [[Griekeland]]. Beeld:Sphinx CdM Paris DeRidder865 n2.jpg|Rooifiguurvaas. 5de eeu&nbsp;v.C., [[Italië]]. Beeld:Limestone funerary stele (shaft) surmounted by two sphinxes Greece 530 BCE.jpg|Begrafnisstele met twee sfinkse. 5de eeu&nbsp;v.C., Griekeland. Beeld:Marble capital and finial in the form of a sphinx.jpg|'n Pilaareindpunt van marmer in die vorm van 'n sfinks. 530&nbsp;v.C. Beeld:Carved tomb in the Istanbul Archaeological Museum - panoramio.jpg|Sfinkse op 'n srakofaag in [[Libanon]]. 430-420&nbsp;v.C. </gallery> ==Asië== [[Beeld:Bharhut Gateway Sphinx.jpg|thumb|220px|'n Boeddhistesfinks op 'n [[stoepa]], Bharhut, [[Indië]]. 1ste eeu&nbsp;v.C.<ref name="DD" />]] 'n Mitologiese figuur met die lyf van 'n leeu en die kop van 'n mens is teenwoordig in die tradisies, mitologie en kuns van [[Suid-Asië|Suid-]] en [[Suidoos-Asië]].<ref>Deekshitar, Raja. "Discovering the Anthropomorphic Lion in Indian Art." in ''Marg. A Magazine of the Arts''. 55/4, 2004, p.34-41; [http://www.sphinxofindia.rajadeekshithar.com Sphinx of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080808114748/http://www.sphinxofindia.rajadeekshithar.com/ |date= 8 Augustus 2008 }}.</ref> Dit is onder verskeie name bekend, soos ''puruṣamr̥ga'' ([[Sanskrit]], "mens-dier"), ''purushamirugam'' ([[Tamil]], "mens-dier"), ''naravirala'' (Sanskrit, "mens-kat") in Indië, of ''nara-simha'' (Sanskrit, "mens-leeu") in [[Sri Lanka]], ''manussiha'' of ''manutthiha'' ([[Pali]], "mens-leeu") in [[Myanmar]] en ''nora nair'' ("mens-leeu") in [[Thailand]]. Nes die "nara-simha" het laasgenoemde egter die gesig van 'n leeu en die lyf van 'n mens. [[Beeld:Purushamrigachidambaram01.JPG|thumb|links|160px|'n Indiese sfinks hou wag by die ingang na die Shri Shiva Nataraja-tempel in Chidambaram.]] In teenstelling met die sfinkse van Egipte, Mesopotamië en Griekeland, waarvan die tradisies grootliks verlore gegaan het weens onderbrekings in die beskawing,<ref>{{cite book|last=Demisch|first=Heinz|title=Die Sphinx. Geschichte ihrer Darstellung von den Anfangen bis zur Gegenwart|year=1977|location=Stuttgart}}</ref> is die tradisies wat met die "sfinkse" van Asië verband hou, vandag nog lewendig. Die vroegste artistieke uitbeeldings van "sfinkse" op die Suid-Asiatiese subkontinent is in 'n mate beïnvloed deur [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] kuns en geskrifte. Dit kom uit 'n tydperk toe Boeddhistiese kuns deur 'n fase van Hellenistiese invloed gegaan het. Baie sfinkse kan gesien word op die [[stoepa]] van Bharhut in Indië, wat van die 1ste eeu&nbsp;v.C. dateer.<ref name="DD">{{cite book |last1=Kosambi |first1=Damodar Dharmanand |title=Combined Methods in Indology and Other Writings |date=2002 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195642391 |page=459 |url=https://books.google.com/books?id=0OhtAAAAMAAJ |language=en}}</ref> In Suid-Asië is die "sfinks" bekend as ''puruṣamr̥ga'' (Sanskrit) of ''purushamirugam'' (Tamil), wat beteken "mens-dier". Dit word aangetref as beelde in tempels en paleise, waar dit 'n afwerende doel dien, nes die "sfinkse" in ander dele van die antieke wêreld.<ref>{{cite book|last=Demisch|first=Heinz|title=Die Sphinx. Geschichte ihrer Darstellung von den Anfangen bis zur Gegenwart.|year=1977|location=Stuttgart}}</ref> Dit neem glo die sondes weg van die aanbidders wanneer hulle die tempel binnegaan en keer die bose weg. In die distrik Kanya Kumari aan die suidpunt van die Indiese subkontinent, hardloop gelowiges 75&nbsp; km in die nag van [[Shiva Ratri]], terwyl hulle 12 Shiva-tempels besoek en daar aanbid. Dié "Wedloop vir Shiva" word uitgevoer as 'n viering van die storie van die wedloop tussen die Sfinks en [[Bhima]], 'n held van die epos ''[[Mahabharata]]''. In Birma ([[Myanmar]]) is die sfinksagtige standbeelde, met die kop van 'n mens en twee agterlywe van 'n leeu, bekend as ''Manussiha'' (''manuthiha''). Dit word op die hoeke van Boeddhistiese stoepas aangetref en die legende daarvan vertel dat dit deur Boeddhistemonnike geskep is om te keer dat 'n pas gebore koninklike baba deur dierasies geëet word. Nora Nair, Norasingh en Thep Norasingh is drie van die name waaronder die "sfinks" in [[Thailand]] bekend is. Hulle word uitgebeeld as wesens wat regop loop, met die onderlyf van 'n leeu of [[bok]] en die bolyf van 'n mens. Hulle word dikwels in pare van mans en vroue aangetref. Hulle speel ook 'n beskermende rol. Hulle word ook aangetref onder die mitologiese wesens wat die reekse van die heilige berg Himapan bewoon.<ref>{{cite web|url=http://www.himmapan.com/himmapan_lion_thepnorasri.html |title=Thep Norasri |publisher=Himmapan.com |access-date=15 Mei 2014}}</ref>{{clear}} == Galery == <gallery widths="190" heights="180" class="center"> Beeld:Maned sphinx of Amenemhat III. 12th Dynasty, c. 1800 BC. State Museum of Egyptian Art, Munich.jpg|'n Maanhaarsfinks van [[Amenemhat&nbsp;III]]. [[12de Dinastie van Egipte|12de Dinastie]], omstreeks 1800&nbsp;v.C. Staatsmuseum van Egiptiese Kuns, [[München]]. Beeld:Egyptian sphinx from Hadrian's Villa at Tivoli. 1st century AD. State Museum of Egyptian Art, Munich.jpg|'n Egiptiese sfinks uit [[Tivoli]]. 1ste eeu&nbsp;n.C. Staatsmuseum van Egiptiese Kuns, München. Beeld:Column base in the shape of a double sphinx. From Sam'al. 8th century BC. Museum of the Ancient Orient, Istanbul.jpg|Pilaarbasis in die vorm van twee sfinkse. Van Sam'al. 8ste eeu&nbsp;v.C. Museum van die Antieke Ooste, [[Istanboel]]. Beeld:Hittite sphinx. Basalt. 8th century BC. From Sam'al. Museum of the Ancient Orient, Istanbul.jpg|[[Hetiete|Hetitiese]] sfinks. [[Basalt]]. 8ste eeu&nbsp;v.C. Van Sam'al. Museum van die Antieke Ooste, Istanboel. Beeld:Sphinx Darius Louvre.jpg|'n Sfinks met vlerke uit die paleis van [[Darius die Grote]] in die [[Achaemenidiese Ryk]]. [[Susa]], 480&nbsp;v.C. Beeld:Museo Egizio di Torino-631 o.jpg|'n Tipiese Egiptiese sfinks met die kop van 'n mens (Museo Egizio, [[Turyn]]). Beeld:Hatshepsut-SmallSphinx MetropolitanMuseum.png|'n Sfinks van die Egiptiese farao [[Hatsjepsoet]], 1503-1482. Beeld:Enghien CHSph1JPG.jpg|Klassieke Régence-tuin met 'n sfinks, Château Empain, [[België]]. Beeld:IngresOdipusAndSphinx.jpg|Ingres se ''Oidipus en die Sfinks'' (1808, 1827). Beeld:Jardin El Capricho Sfinxs at Plaza de los Emperadores05 cropped.jpg|'n Sfinks op die Plaza de los Emperadores, [[Madrid]]. Beeld:Marble sphinx on a cavetto capital.jpg|'n Marmersfinks op 'n pilaar, Attic, omstreeks 580-575&nbsp;v.C. Beeld:A Luristan Bronze in the form of a Gopat.jpg|'n Irannese bronsbeeld in die vorm van 'n Gopat (soortgelyk aan 'n sfinks), Cleveland-kunsmuseum. </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Sphinxes}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Sphinx}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mitologiese wesens]] n9yctxltmyzpjrw70ud7h6s5b60n4kb 0 406329 2976894 2958201 2026-10-08T22:21:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976894 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Ralph Kirkpatrick | beeld = | beeldonderskrif = | agtergrond = Klassiek | volledige naam = | alias = | bynaam = | geboortedatum = [[10 Junie]] [[1911]] | geboorteplek = Leominster, Worcester County, Massachusetts, Verenigde State | sterfdatum = [[13 April]] [[1984]] | sterfplek = | jare_aktief = | genre = | beroep = [[Klavesimbel|klavesimbelspeler]] en musikoloog | instrument = Klavesimbel | etiket = | familie = | webwerf = }} '''Ralph Leonard Kirkpatrick''' ({{IPAc-en|k|ɜr|k|ˈ|p|æ|t|r|ɪ|k}}; [[10 Junie]] [[1911]]{{spaced ndash}}[[13 April]] [[1984]]) was 'n [[Amerikaners|Amerikaanse]] [[klavesimbel]]speler en musikoloog. Kirkpatrick het 'n chronologiese katalogus van [[Domenico Scarlatti]] se sonates vir klawerbord geskep, maar is ook bekend om sy opvoerings en opnames. == Lewe en werk == Kirkpatrick is in 1911 in Leominster, [[Massachusetts]] gebore, en het op 'n jong ouderdom klavier begin studeer. Hy het sy klavierstudies in Cambridge voortgesit terwyl hy kunsgeskiedenis aan [[Harvard-universiteit]] studeer het. Hier het hy in die [[klavesimbel]] begin belangstel, en sy eerste klavesimbelvoordrag daar in 1930 gegee. Nadat hy in 1931 gegradueer het, het hy na Europa gereis met behulp van 'n John Knowles Paine-studiebeurs. Hy het onder [[Nadia Boulanger]] en Wanda Landowska, 'n pionier in die herlewing van die klavesimbel, in Parys, Arnold Dolmetsch in Haslemere, Heinz Tiessen in [[Berlyn]], en Günther Ramin in [[Leipzig]], gestudeer. In Januarie 1933 het hy sy Europese debuut in Berlyn gemaak met [[Johann Sebastian Bach|Bach]] se ''Goldberg-variasies''. In 1933 het hy ook in verskeie konserte in Italië gespeel, insluitende 'n voordrag van klavichordmusiek by die villa van Bernard Berenson. In die somers van 1933 en 1934 het hy onderrig gegee aan die [[Mozarteum-universiteit Salzburg|Mozarteum]] in [[Salzburg]], [[Oostenryk]]. 'n Guggenheim-beurs wat in 1936 aan hom toegeken is, het hom in staat gestel om sewentiende- en agtiende-eeuse manuskripte en bronne in Europa te bestudeer. In 1938 het hy 'n program bestaande uit [[barok]]musiek by die goewerneurswoning in Williamsburg, [[Virginië]] ingelui. Hierna was hy vir 'n aantal jare as adviseur en hoofkunstenaar werksaam.<ref>{{Cite book|last=Kirkpatrick|first=Meredith|title=Reflections of an American Harpsichordist : Unpublished Memoirs, Essays, and Lectures of Ralph Kirkpatrick|url=https://archive.org/details/reflectionsofame0000kirk|publisher=University of Rochester Press|year=2017}}</ref> In 1938 het G. Schirmer, NY. Kirkpatrick se uitgawe van Bach se ''Goldberg-variasies'' gepubliseer, wat 'n uitgebreide bespreking van ornamentasie, vingersetting, frasering, tempo, dinamika en algemene interpretasie, insluit. In die laat 1930's het hy met sy navorsing oor [[Domenico Scarlatti]] begin, en sy bekroonde biografie van Scarlatti in 1953 gepubliseer. Dit is in Duits, Frans, Italiaans, Spaans en Japannees vertaal. Hy het ook 'n kritiese uitgawe van 60 sonates deur Scarlatti in 1953 gepubliseer. Scarlatti se sonates word nou konvensioneel aangedui deur hul '''Kirkpatrick-nommers''' (getoon as Kk. --, en meer onlangs met 'n enkele K.). Dit word nou beskou as die gesaghebbende nommerstelsel vir hierdie werke (ten spyte van ten minste twee mededingende stelsels)<ref>{{cite book|last=Halford|first=Margery|title=Scarlatti -- An Introduction to His Keyboard Works|date=1974|publisher=Alfred Music Publishing|location=Van Nuys, CA|isbn=978-0739022153|page=5|url=https://books.google.com/books?id=9YmH3z0d1qoC}}</ref> In 1940 is hy by die musiekfakulteit van [[Yale-universiteit]] aangestel, waar hy tot en met sy aftrede in 1976 werksaam was, die jaar waarin hy [[blindheid|blind]] geword het. Hy is genooi om die Ernest Bloch-besoekende professoraatskap aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley in 1964 in te huldig, waar hy 'n reeks lesings en optredes oor Bach se [[Das wohltemperierte Klavier]] aangebied het. Hierdie lesings is later in 1984 gepubliseer as ''Interpreting Bach's Well-Tempered Clavier: A Performer's Discourse of Method.'' Vanaf die 1930's tot die 1980's het hy wyd deur die Verenigde State en Europa opgetree in beide solovoordragte en saam met groot orkeste. Hy het voortgegaan om op te tree selfs nadat hy blind geword het. Hy het in 1977 sy opvoerings hervat met 'n semi-private voordrag by Versailles, sowel as 'n openbare voordrag by die Frick-versameling in New York. Hy het een van sy laaste voordragte by die eerste Boston Early Music Festival in 1981 gegee.<ref>{{Cite book|last=Kirkpatrick|first=Ralph|title=Early Years|url=https://archive.org/details/earlyyears00kirk|publisher=Peter Lang|year=1985}}</ref> Gedurende die 1960's het Kirkpatrick opnames gemaak van [[Bach]] se volledige werke vir die klavesimbel (Archive-plaatetiket). Die instrumente wat hy vir die meeste van hierdie opnames gebruik het, is gemaak deur die firma JC Neupert in [[Bamberg]]. In die 21ste eeu het sulke instrumente bekend geword as "herlewing"-styl instrumente. Die instrumente word gemaak van nie-oorspronklike metaalrame, met 'n robuuste en swaar konstruksie. Hierdie opnames toon Kirkpatrick se formidabele tegniek. Sy opvoerings van Bach se Das wohltemperierte Klavier is op beide die [[klavesimbel]] en die klavichord opgeneem. Tydens sy latere Bach-opnames het hy gebruik gemaak van 'n Franse klavesimbel deur Hubbard & Dowd. As kunstenaar en opnamekunstenaar het hy veral bekend geword vir sy opvoerings van Bach en Scarlatti se musiek, maar hy het ook werke van ander komponiste, insluitend Rameau, Couperin, Händel, Byrd en Purcell, uitgevoer en opgeneem. Hy het op die klavichord opgeneem (o.a. Bach se twee- en driestemmige inventions, sowel as beide volumes van Das wohltemperierte Klavier). Hy het in herinnering groep dat hy 'n klavichord gespeel het tydens 'n huiskonsert in [[Hamburg]], [[Duitsland]].<ref>Ralph Kirkpatrick, "On Playing the Clavichord," ''Early Music'', Vol. 9, No. 3, Wind Issue (Jul., 1981), pp. 293-305 (Oxford University Press). Abstracts found at [https://www.jstor.org/stable/3126825 JSTOR] and [https://web.archive.org/web/20181127234242/https://www.jstor.org/stable/3126825 Oxford Journals] websites. All accessed July 20, 2010.</ref> Hy het ook die [[klavier]] bespeel en opnames op die instrument gemaak (veral werke deur [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]). Hy het ook verskeie van Mozart se klavierconcertos op 'n moderne klavier opgeneem. Hy het wyd getoer saam met die [[viool|violis]] Alexander Schneider. Hulle het verskeie van Mozart en Bach se viool- en klavesimbelsonates opgeneem. Kirkpatrick het ook moderne musiek gespeel, insluitend Quincy Porter se Concerto vir Klavesimbel en Orkes, Darius Milhaud se Sonate vir Viool en Klavesimbel, die Dubbelkonsert vir Klavesimbel en Klavier met Twee Kamerorkeste deur Elliott Carter, en die ''Set of Four for Harpsichord (or Piano)'' deur Henry Cowell. Beide die Carter- en Cowell-stukke is deur Kirkpatrick geïnspireer en aan hom opgedra. Hy het ook [[Manuel de Falla|de Falla]] se klavesimbelkonsert opgevoer en opgeneem en klavier gespeel in 'n opname van [[Igor Strawinski|Strawinski]] se Septet.<ref>{{Cite book|last=Kirkpatrick|first=Meredith|title=Reflections of an American Harpsichordist: Unpublished Memoirs, Essays, and Lectures of Ralph Kirkpatrick.|url=https://archive.org/details/reflectionsofame0000kirk|publisher=University of Rochester Press|year=2017}}</ref> Benewens sy biografie van Scarlatti wat in 1953 gepubliseer is en sy boek ''Interpreting Bach's Well-Tempered Clavier: A Performer's Discourse of Method'' wat postuum deur Yale-universiteit in 1984 gepubliseer is, het hy ook 'n memoir getiteld ''Early Years'' geskryf wat postuum in 1985 deur Peter Lang gepubliseer is. Sy niggie Meredith Kirkpatrick het van Kirkpatrick se boeke geredigeer, getiteld ''Ralph Kirkpatrick: Letters of the American Harpsichordist and Scholar'' (University of Rochester Press, 2014) en ''Reflections of an American Harpsichordist: Unpublished Memoirs, Essays, and Lectures of Ralph Kirkpatrick'' (University of Rochester Press, 2017). Kirkpatrick is op die ouderdom van 72 in Guilford, [[Connecticut]] oorlede. Kirkpatrick was 'n lid van beide die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskap en die Amerikaanse Filosofiese Genootskap.<ref>{{Cite web |title=Ralph Kirkpatrick |url=https://www.amacad.org/person/ralph-kirkpatrick |access-date=2022-10-13 |website=American Academy of Arts & Sciences |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Ralph+Kirkpatrick&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |access-date=2022-10-13 |website=search.amphilsoc.org |archive-date=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013135102/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Ralph+Kirkpatrick&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |url-status=dead }}</ref> Op 2 April 1999 is die [[asteroïed]] [[9902 Kirkpatrick]] na hom vernoem. Sy broer Clifford Kirkpatrick was 'n [[sosiologie|sosioloog]]. Meredith Kirkpatrick het ook 'n biografie oor hom geskryf[http://library.bu.edu/c.php?g=268287&p=1790232 <nowiki>[1]</nowiki>]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == *{{cite book |first=Ralph |last=Kirkpatrick |title=Domenico Scarlatti |url=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691027081/domenico-scarlatti |url-access=registration |publisher=Princeton University Press |year=1983 |isbn=9780691027081}} * Domenico Scarlatti. ''Sixty Sonatas'' in Two volumes, edited in chronological order from the manuscripts and earliest printed sources with a preface by Ralph Kirkpatrick, New York, G. Schirmer, 1953. *Kirkpatrick, Ralph. ''Interpreting Bach's Well-Tempered Clavier: A Performer's Discourse of Method.'' Yale University Press, 1984. *Kirkpatrick, Ralph. ''Early Years''. Peter Lang, 1985. *Kirkpatrick, Meredith. [https://boydellandbrewer.com/9781580465014/ ''Ralph Kirkpatrick: Letters of the American Harpsichordist and Scholar''.] University of Rochester Press, 2014. *Kirkpatrick, Meredith. ''[https://boydellandbrewer.com/9781580465915/reflections-of-an-american-harpsichordist/ Reflections of an American Harpsichordist: Unpublished Memoirs, Essays, and Lectures of Ralph Kirkpatrick]''. University of Rochester Press, 2017. == Eksterne skakels == * [http://library.bu.edu/ralphkirkpatrick Ralph Kirkpatrick: A Bibliography and Discography] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kirkpatrick, Ralph}} [[Kategorie:Geboortes in 1911]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] gv4157vy5uqns5ymft9xitspq7eq5sk 0 417766 2976981 2974870 2026-10-09T09:18:19Z AFM 21229 /* Impak */ 2976981 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats-gebou (2014)<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] [[Lêer:Tiger oats 02.jpg|duimnael|350px|Aansig op die hoek van Graan- en Corporationstraat (2014). Die mure van die voorste geboutjie met die trappie is ondertussen al afgebreek.<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Die '''Tiger Oats-gebou''' is 'n bouval geleë langs die treinspoor, op die hoek van Graan- en Corporationstraat, [[Moorreesburg]].<ref name="Courant.2017.1feb" /> Dit staan sedert 1906. == Aanloop == In Julie 1886 word die Kaffrarian Steam Milling Company in [[King William’s Town]] gestig. Daniel Bolton Redler kom in Suid-Afrika aan om in 1903 (of 1904) John James Whitaker as besturende direkteur op te volg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, pp. 237-238</ref> Redler het hom as meulenaar bekwaam.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In die 1890’s kom Frederick John Collier in Natal aan met sy £50 000 erfgeld om te belê. Sy pa was doenig in die meelbedryf in [[Somerset]], Engeland, waar Collier gebore is. Maar Frederick het self sy eie onderneming bedryf. In Durban ontmoet Collier vir Arthur May, van die meelinvoermaatskappy Arthur May & Co., wat oor vier takke en agente in [[New York]] en [[Londen]] beskik het. Collier koop by hierdie besigheid in en bemoei hom met die plaaslike bedrywighede. Hy bring ’n meul op die been wat later sou opgaan in Union Flour Mills, wat daarna deur Premier oorgeneem sou word.<ref name="Frankel.1988.134">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 134</ref> Arthur May & Co. trek voordeel uit die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]]. Maar Collier is glo ’n moeilike mens om mee saam te werk en die verhouding versuur; gevolglik besluit hy en Arthur May om die vennootskap enkele jare ná die oorlog maar te ontbind. Wie egter al die bates moet kry bly ’n netelige kwessie, en Isador Kahn, ’n hoogaangeskrewe graanmakelaar van Johannesburg, se hulp word ingeroep om die geskil te besleg. Daar is besluit dat Arthur May al die bates moet kry, maar Collier moet uitkoop. Op sy beurt moet Collier ’n ooreenkoms teken om nie met May in Natal mee te ding nie.<ref name="Frankel.1988.134" /> In die Staatskoerant van Natal word daar op 18 April 1905 te kenne gegee dat die vennootskap tussen Arthur George May en Frederick John Collier ontbind het. Arthur May and Co. Merchants en sy takke in Durban, Oos-Londen, Lourenço Marques, Johannesburg, Pretoria, Salisbury, New York, Montreal, Buenos Ayres en Melbourne (Australië) het op 30 November 1904 ontbind, en alle skuldeisers moet hul eise voor 30 Junie 1905 indien. May behou egter die takke in Durban, Oos-Londen, Johannesburg, Lourenço Marques, Montreal en Melbourne en gaan sy gang.<ref>[https://web.archive.org/web/20250515201512/https://www.thegazette.co.uk/London/issue/27861/page/8830/data.pdf ''The London Gazette''. 1905. p. 8830.]</ref> Arthur May & Co. word later omgedoop tot die Union Flour Milling Company.<ref name="Frankel.1988.134" /> Collier begeef hom in die wattelbedryf, waarvan hy absoluut geen ervaring het nie (wattelbas bevat tannien, wat in die [[Leer (stof)|leerlooiery]] gebruik word om die regte kleur en tekstuur te verkry).<ref name="Frankel.1988.134" /> Uiteindelik kom Moorreesburg nou ter sprake. == Collier neem African Compressed Fodder Company oor == === Agtergrond === Op Saterdag, 10 September 1904, verskyn daar op bladsy 3 van ''De Zuid Afrikaan'' die volgende kennisgewing:<ref>[https://web.archive.org/web/20250311161640/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4214/za-1904-09-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3]</ref> {{cquote| EEN PUBLIEKE VERGADERING zal te Moorreesburg gehouden worden op Vrijdag, 16 September, om 3 uur n.m., om de wenschelijkheid te bespreken ter oprichting eener Zuid Afrikansche Geperst Voeder Maatschappij om onze eigene graan te bewerken.<br /> D.W. Krynauw.}} Collier word deur Alfred Marshall genader. Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl het “kort na die oorlog” (dus, nadat die treinspoor gelê is en nadat bogenoemde vergadering plaasgevind het) ’n onderneminkie op Moorreesburg op die been gebring wat kuilvoer uit lusern, boontjies (waarskynlik gemaalde boontjiemeel van minderwaardige of kalanderbesmette boontjies, wat tog voedsaam is) en grashooi gemaak het. Dit het bekend gestaan as Manna. Hierdie Manna-kuilvoer is bedink deur John Martin Cuthbert O’Grady, 'n produktehandelaar van Commissionerstraat 139 in Johannesburg. Dit is op 13 Junie 1905 gepatenteer. Op 4 Augustus 1905 word die helfte van die patentereg afgestaan aan Ljungdahl, met ten doel dat laasgenoemde en Marshall op Moorreesburg die African Compressed Fodder Company kon bedryf.<ref name="Frankel.1988.134" /> O'Grady en die African Compressed Fodder Company kon dus albei Manna maak. Volgens Rudy Frankel kon geen aktes ná Oktober 1905 verder gevind word nie (betreffende Ljungdahl, Manna of die naam African Compressed Fodder Company). Marshall het teen dié tyd met Charles Stevens in vennootskap getree en noem die onderneming voortaan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="Frankel.1988.134" /> Dit wil voorkom of Collier bykans onmiddellik om finansiering gevra is, want hy moes om en by 1905/1906 die onderneming gekoop het. Terselfdertyd het Collier in vennootskap getree met Charles Stevens. Stevens het ’n veeplaas in Swaziland gehad, wat ’n moontlike afsetgebied vir die kuilvoer was. Deur hierdie vennootskap kon genoeg geld bekom word om die onderneming op Moorreesburg nou uit te koop. Omrede kalwer- en koeimeelformules steeds in 1913 onder die Tiger-naam geregistreer is, kan mens van die standpunt uitgaan dat die maatskappy vir ’n lang ruk nog kuilvoer (van welke aard dan ook) gemaak het.<ref name="Frankel.1988.134" /><ref name="Courant.2017.1feb" /> En tog, kyk mens na die staatsverslae, is die naam "African Compressed Fodder Company" nog gebruik in 1907/1908, toe daar die spoortariewe bespreek is wat die maatskappy benadeel het. Hier was Alfred Marshall die verteenwoordiger van die maatskappy. Onder die naam "African Compressed Fodder Company" is hawerprodukte gemaak.<ref name="Minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Evidence_with_Index/5k8oVHh4qKUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22african+compressed+fodder+company%22&pg=PA583&printsec=frontcover Custom Tariff Commission. 1908. Minutes of Evidence. 1907/1908, bl. 583]</ref> Ook by die maandelikse vergadering van die Malmesbury Afdelingsraad wat op 24 September 1907 gehou is, staan geskryf: "Brieven voorgelegd van de Afrikaanse geperst voeder maatschappij, te Moorreesburg, betreffende belastingen verschuldigd".<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4164/za-1907-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1907. 19 Oktober:3, kolom 2]</ref> Nietemin, teen 1905/1906 was hawermout in Suid-Afrika nog ingevoer en veral geliefd as ontbyt. Die Engelse was nou nie juis besonder lief vir mieliepap nie. En net daar kry Collier ’n blink gedagte: hy gaan self hawermout maak. Op Moorreesburg. Kort na die oorname van die onderneming gaan Collier vir ’n paar jaar op sy wêreldtoer – op sy reis kyk hy bietjie na die masjinerie en meule wat in Amerika, Kanada, Australië, Hongarye, Rusland en Brittanje gebruik word.<ref name="Frankel.1988.134" /> === Aanbou === Op 21 Augustus 1905, byna 'n jaar ná die kennisgewing van die openbare vergadering om Moorreesburgers se belangstelling te peil, word 'n paar reëls deur 'n korrespondent geskryf aan ''De Zuid-Afrikaan'' (wat op 26 Augustus geplaas word), onder die hofie "Moorreesburg". Daar word melding gemaak van die reën, van 'n gebou van meneer Abrams wat voltooi is en 'n groter skool wat aangebou gaan word, asook meer rondom die sieleheil van die gemeenskap. Tussenin kry mens ook te lese (nouliks leesbaar):<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> {{cquote| [Maar wij] hopen van beter, daar er<br /> [........] groot gebouw opgericht<br /> [........] een kompagnie van Johan-<br /> [nesburg]. }} 'n Korrespondent se plasing verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 31 Augustus 1905, op bl. 4, kolom 4, waarin die grond voorberei word vir die fondasies. Ook was kuilvoer ("geperst voeder") die aanvanklik beoogde produk:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-31.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 31 Augustus:4]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg''' Mijnheer, - Zo als u weet is er een maatschappij gevormd om '''geperst voeder''' te vervaardigen. Deze firma heeft hier grond aangekocht en is voornemens '''een vier verdieping fabriek te bouwen'''. Reeds is men begonnen de grond gereed te maken en de fondamenten te graven. Van het Spoorweg Departement is verkregen 't recht tot het aanleggen van een taklijntje naar het eigendom. Het plan is de trucks binnen de werken te laden en te ontladen. Maar om op hun eigendom te komen moeten zij een straat of weg kruisen en daartoe hadden zij het konsent van het plaatselik bestuur nodig. Het dorpsbestuur heeft geweigerd een kruising toe te laten op grond dat het een gevaarlik precedent mag blijken, daar andere firma's ook later kruisingen mogen vragen en het wagenverkeer zeer gestremd kan worden. Ook acht men het niet in het publiek belang, dat een siding (stopplek), gegeven worde aan een private maatschappij, die daar door bevoordeeld wordt boven andere firma's en private personen. Ook zou het toestaan van gerieven aan een grote firma het daarstellen van meer akkomodatie voor het publiek niet verhaasten, maar vertragen. Het gouvernement kan echter een "siding" geven op gouvernements grond, dat veel gerief zal geven aan het publiek, en de maatschappij op gelijke voet met de meeste bevoordeelde firma's plaatsen, n.l. dat zij slechts zal moeten laden en ontladen over een straat van 50 voet. Een publieke vergadering, die bijgewoond werd door een groot getal boeren en anderen, werd l.l. [laastleden] Zaterdag gehouden in verband met dezelfde zaak, toen de volgende resolutie (P. Basson – J.Lochner) met algemene stemmen werd aangenomen: "Aangezien het toestaan van een "siding" aan de Compressed Forage Company de deur zal openen voor andere bezigheden om ook sidings te vragen en alzo het wagenverkeer zal stremmen, acht deze vergadering het zeer onwenselik een "siding toe te staan en protesteert ten sterkste daar tegen". }} In ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn die volgende uittreksel op 10 Februarie 1906, bladsy 7, kolom 1:<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7">[https://web.archive.org/web/20250504203152/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4213/za-1906-02-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 10 Februarie:7]</ref> {{cquote| 7 Februarie 1906.<br /> Gelieve zo goed te zijn onderstaand stukje in uw veel gelezen blad te plaatsen.<br /> Moorreesburg schijnt een grote plek te worden, want daar bouwt men dat huizen verrijzen als paddestoelen uit de grond. Ik denk, dat over twee maanden het mooie, nieuwe gebouw van de Compressed Fodder Company en die nieuwe school zullen klaar zijn. }} Moorreesburg is in rep en roer. Ekstra treine loop volop en is net nie daartoe in staat om goedere gou genoeg te vervoer nie. Daar is reeds al gepraat oor 'n daaglikse trein wat na die Kaap moet loop – maar dinge kom net nie tot 'n punt nie. Boonop word goedere op trokke wat swaar gelaai is dikwels by Malmesbury afgehaak, en dit moet maar daar bly staan tot daar weer 'n geskikte geleentheid kom om die goedere verder te vervoer. Daar is ook nie genoeg personeel op Moorreesburg se stasie om die goedere so spoedig moontlik af te laai nie. Die "neringdoenden" (winkeliers; kleinhandelaars), asook die "Kapenaren" wat aan die fabriek en skool bou, word hierdeur benadeel. Die werkers het die voorliefde om na werk 'n glas "ticky"-bier by een van die drie kroeë op die dorp te gaan drink, en die korrespondent vind dit erg rampsalig – veral gegewe die berugte Februarie-hitte op Moorreesburg – dat hierdie werkers dikwels vir drie dae nie 'n glas "ticky"-bier kan koop nie. Daar is na raming reeds 2&nbsp;000 blankes en net soveel bruin mense op Moorreesburg, lui die berig, maar die dorp bly steeds sonder sy eie munisipaliteit en ook sonder 'n landdros. Daar is maar een voetkonstabel wat wet en orde moet handhaaf.<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7" /> 'n Paar maande later verskyn nog 'n korrespondensiebrief in ''De Zuid-Afrikaan'' op 7 Junie 1906, bladsy 3, kolom 2; die tersaaklike woorde is:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4229/za-1906-06-07.pdf?sequence=3&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 7 Junie:3]</ref> {{cquote| 2 Junie, 1906.<br /> […]<br /> Ons dorpje verfraaid door ettelike nette private woonhuizen, een stevig uitziende fabriek voor het vervaardigen van geperst voeder, en 't laatst, doch niet 't minst, een schoolgebouw, krijgt nu een net en zindelik aanzien.<br /> […] }} === Impak === Op 11 Oktober 1904, byna 'n maand nadat 'n vergadering oor 'n voorgestelde kuilvoeraanleg gehou is, word nog geskryf: "Ons dorpie is taamlik aan die groei; vreemdelinge wat jare lank nie hier was nie staan verbaas wanneer hulle hier aankom en sien watter vooruitgang ons dorp gemaak het."<ref>[https://web.archive.org/web/20250510195451/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4215/za-1904-10-11.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1904. Moorreesburg. 11 Oktober:4, kolom 8]</ref> Salig onbewus van 'n vierverdiepingfabriek wat nog sou kom. Die boujaar van die fabriek, 1906, val ook net te netjies saam met die petisie, gerig aan die goewerneur Sir Walters Francis Hely-Hutchingson, wat op bl. 2 verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 10 April 1906. Die inwoners en stemgeregtigdes wil nou, ingevolge Wet 45 van 1882, die dorpsraad tot munisipaliteit verhef, en die volgende redes word verstrek; Moorreesburg:<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> * Is nou die tweede vernaamste dorp in die Afdeling Malmesbury * Maak nou die spilpunt van 'n welvarende graandistrik uit, met 'n snelgroeiende bevolking * Word met ander hoofdorpe deur spoorlyn verbind * Dien as trekpleister vir groot maatskappye, asook geboue met 'n duur erfwaarde. Derhalwe is die dorpsbestuur nie meer geskik of voldoende om in die behoeftes (van so 'n omvang) te voorsien nie. Die petisie is reeds onderteken deur 83 individue. Op 20 April 1906 stoot die dorpsbestuur die belasting op vaste eiendomme op; ingevolge Seksie 16 van Wet 29 van 1881. Betaalbaar is 'n pennie vir elke pond wat elke stuk grond werd is. Die belasting moet op die 25ste Mei 1906 inbetaal wees by die Kantoor van de Afdelingsraad te Malmesbury. Vergeleke hiermee was die Afdelingsraad Clanwilliam se heffing in dieselfde tydperk wel 1¼ pennie per pond. Clanwilliam sit net baie duideliker uiteen waarheen die geld gaan: 'n stuiwer (halfpennie) word vir die hoofweë gebruik, 'n stuiwer vir "de Afdelingswegen en andere doeleinden" en 'n [[oortjie]] (kwartpennie) word betaal aan die skoolraad van Clanwilliam vir skooldoeleindes.<ref>[https://web.archive.org/web/20250508171136/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-21.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdeling Malmesbury. 21 April:8, kolom 3 en 4]</ref>Aan die ander kant het die dorpsrade van Darling (1 pennie per pond) en Riebeek Kasteel (halfpennie per pond) ook hul belastings in Meimaand opgestoot. In dieselfde asem het die dorpsbestuur van Moorreesburg die oninbare belastings van 1904 (altesaam 5 pond 8 sjielings 1 pennie) afgeskryf.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4226/za-1906-05-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdelingsraden: Malmesbury. 29 Mei, bl. 6, kolom 1]</ref> Hierdie gegewens is van belang, want op 30 Oktober 1906 word by die maandelikse vergadering van die Afdeling Malmesbury vermeld die African Compressed Fodder Company betwis die erfwaarde van sy grond: "De Afr. Compr. Fodder Co., van Moorreesburg, objekteerde tegen de schatting van £15,000 en vroeg, door middel van de prokureur Kotze, een reduktie aan. De valueerders werden opgeroepen om hun inzichten te kennen te geven en er werd eenparig besloten om de valuatie tot op £10,000 te stellen." <ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4237/za-1906-11-17.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Malmesbury. 17 November:10, kolom 1]</ref> Seker die grootste ironie van Moorreesburg is dat sy welvaart en ontwikkeling binne so 'n kort bestek opgeskiet het, dat die treinwaens, die staat, die administrasie, die polisiediens, die regswese en selfs nie eens die poswese kon byhou nie. In Oktober 1909 word gestel [[Piketberg]] het nie eens 'n kwart van die handelskrag van Moorreesburg nie, maar daardie dorp kry elke dag pos. Moorreesburg, wat 'n paar maande tevore munisipale status gekry het, wat soveel te méér aanspraak kan maak op daaglikse pos, moet maar tevrede wees met pos drie maal per week. Dr. Du Toit, die plaaslike burgemeester en voorsitter, sê by een onderneming op die dorp is die posverkeer van so 'n aard dat die weeklikse besteding van die posseëls alleen £5 is. Versend mens 'n brief aan Kaapstad op 'n Saterdag vanaf Moorreesburg, dan sal jy geen antwoord kry voor Woensdag nie. Maar tussen die Kaap en Johannesburg, is dit 'n ander storie: pos jy jou brief op 'n Saterdagmôre, kan jy Woensdag 'n antwoord terugverwag. Die traagheid van die poswese werk absoluut stremmend in op die dorp se ekonomie. Die voorstel om 'n poskardiens in te voer het die owerhede summier geweier. Nou is die volgende stap om die parlementlede wat hul verteenwoordig te ontmoet, en hiervoor is daar drie afgevaardiges van die dorp gestuur: die here D. Krynauw, E. Starke en Collier.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510184847/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4181/za-1909-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1909. Moorreesburg. 19 Oktober:7, kolom 3]</ref> === Verdere ontwikkeling en uitdagings === Die Tiger-embleem kan besigtig word in die Staatskoerant van 7 Desember 1906. Daar staan ook onderaan die bladsy:<ref name="trademark">[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1998 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 7 December. p. 1998]</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | We hereby give notice that we intend, on and after the 11th of January, 1907, to apply to the Registrar of Deeds for the resignation of Alfred Marshall and Gustav Mauritz Ljungdahl, trading as The African Compressed Fodder Company, of Moorreesburg, Cape Colony, Merchants, as the Proprietors of the Trade Mark represented above, this day lodged and deposited by us in the Office of the said Registrar of Deeds in Cape Town, for inspection, according to the provisions of Act No. 22 of 1877; and we desire that the said Trade Mark shall be registered in respect of the following description of Goods, that is to say: All goods included in Class 12, except Tea. Dated at Cape Town, this 24th day of November, 1906. |} Die Tiger-naam kon nie op tee gebruik word nie, omdat "Tiger Tea" nog op 5 September 1906 bemark is deur gebroeders McDougall van Manchester, Engeland.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1073 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 5 September. p. 1073]</ref> As daar na die embleem gekyk word, lyk die vollengte dier, met genoeg verbeelding (en sonder die strepe), nogal na ’n luiperd. Daar is ook diegene, soos die destydse besturende direkteur (Clive Apsey) van die Jungle Oats by Maitland, wat hartgrondig daarvan oortuig is dat die naam Tiger sy herkoms kan terugvoer na die ou Afrikaanse naam "tijger", later "tier" vir ’n [[Kaapse luiperd]]. Die kop-embleem wat vandag nog deur Tiger Brands Limited gebruik word, put sy inspirasie uit die tekening deur Charles Edward Turner van Engeland. Dit is op 25 Oktober 1910 op sy naam en Collier s’n by Stationers Hall registreer.<ref name="Frankel.1988.135">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 135</ref> Collier het sy fabriek met van die modernste masjinerie toegerus; sodat geen mensehande hoegenaamd met die hawermout of hawermeel in aanraking sou kom nie – byna ondenkbaar vir daardie tyd. In die ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources'' (1910/1911), word die meul omskryf as 'n baksteengebou met vier verdiepings; 90 voet lank, 50 voet breed (ongeveer 27 meter x 15 meter). Die stoor is gebou op betonpylers met 'n houtvloer, wat aan beide kante 'n vierkant van 200 voet (omtrent 61 meter) beslaan.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA142 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 142]</ref> Op bladsy 141 is daar ook foto's van die gebou en die skure te sien.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA141 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 141]</ref> Frankel erken in sy outobiografie: toe die fabriek in die vroeë 1970’s heeltemal oorgedoen is, was die gehalte van die verpakkings- en etiketteermasjinerie volgens die eietydse standaarde nog so goed, dat daar geen rede was om hulle enigsins te vervang nie.<ref name="Frankel.1988.135" /> Ieder geval, op 1 Desember 1908 verskyn die volgende gedeelte in 'n artikel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bl. 8, kolom 5), nadat die redakteur die korrespondent op die dorp bietjie gepols het wat op die dorp aangaan:<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8">[https://web.archive.org/web/20250504142330/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4167/za-1908-12-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg. 1 December:8]</ref> {{cquote| '''Handel en nijverheid''' Enige jaren reeds is een maatschappij bezig hier de nodige gebouwen en machinerie op te richten voor het vervaardigen van fijn gesnede, aangemaakt, geperst voeder, een ideaal veevoeder, geschikt voor uitvoer. Gedurende de laatste maanden heeft de maatschappij zich meer bepaaldelik toegelegd op het vervaardigen van havermeel en platgedrukte haver, om de plaats in te nemen van het ingevoerde artikel, dat aan de onbijttafel wordt gebruikt. Wanneer men bedenkt, dat het veel gemakkeliker is haver te produceren dan koren, en daarbij weet, dat haver een zeer gezond voedsel is, dan moeten wij de oprichting van zulk een haverfabriek toejuichen. Immers een markt wordt geopend voor onze haver, die als voeder te veel geproduceerd wordt, en een uitkomst wordt gevonden waar wij te min koren hebben, n.l., door haver in de plaats te kunnen eten. Is het artikel goed? Op deze vraag hebben sommigen reeds bevestigend geantwoord en anderen ontkennend. De heer Collier, die de onderneming geldelik steunt, maar vooral in de laatste tijd persoonlik met alle kracht tracht, de zaak een sukses te maken, zegt: "Tot hier toe hebben wij slechts proefnemingen gemaakt, maar binnenkort zullen wij een artikel leveren, beter dan 'Quaker Oats' of 'H.O.' of enige andere soort ingevoerde haver." Het nieuwe toestel tot het maken van de "Flaked Oats" is reeds in werking, en ik heb reeds een 100 lb. zak van de "Flaked Breakfast Oats" gezien. Het ziet er zo mals uit en verspreidt zulk een heerlike geur, dat de mond ervan watert. Behalve in zakken wordt het ook in 50 lb. vaten gelevered en in kisten, bevattende 7 lb. blikken, in kisten bevattende 2 lb. kartons en 2, 5, 7 en 10 lb. zakjes. De maatschappij maakt ook grof, middelmatig en fijn havermeel. Moorreesburg en het distrikt kunnen er dankbaar voor zijn, dat de fabriek hier opgericht is en werk verschaft aan een menigte gekleurde en blanke arbeiders, en de vervaardigers kunnen trots zijn op een artikel, dat niet behoeft onder te doen voor enig soortgelijk ingevoerd produkt. }} In 1908 begin die produksie van die hawerprodukte, en uitstallings vind plaas by die Randse Paasskou en die landbouskoue te Kimberley en Port Elizabeth. Collier het veral te kampe met die vooroordeel jeens goedere wat in Suid-Afrika vervaardig is (en die neerbuigende houding teenoor alles wat koloniaal is) en moes met aggressiewe bemarkingstrategieë uithaal en wys. Om daardie rede voer hy teen 1911 tog maar pêrelgort / pêrelgars in as die nuutste toevoeging tot sy reeks produkte.<ref name="Frankel.1988.135" /> Verder was dit nog 'n paar jaar voor [[Uniewording]] in 1910. Die Kaapkolonie kon netsowel 'n vreemde land gewees het: daar was nog geen eenvormige spoor- en vragtarief na die onderskeie 'provinsies' nie. En hierdie tariewe was voelbaar.<ref name="Minutes1908" /> Volgens Alfred Marshall kan die fabriek meer as genoeg hawermeel en hawermoutpap vir die ganse Suid-Afrika onder Britse vlag lewer. Die publiek verlang wel dat die produkte mooi verpak word in blikke en kartonne (wat wel in die kolonie vervaardig word en dus die binnelandse mark aanhelp) en nie in sakke of vate ("barrels") nie. Nou kom die spoorweë en sê nee, hulle vervoer goedere teen die 3de klastarief, bedoelende, die hawermout moet nou in sakke en vate verpak word, wat lomp is, maklik breek, mors en op die koop toe onnodige ruimte in beslag neem, bloot om die produk nou teen min of meer kosprys rond te karwei. Die maatskappy op Moorreesburg kom egter te staan voor die hoë lone in die Kaapkolonie, asook die aksynsbelasting wat goedere uit Europa bevoordeel.<ref name="Minutes1908" /> Marshall skets die volgende scenario:<ref name="Minutes1908" /><br /> Die vragvervoer van hawermeel en hawermout vanaf die fabriek op Moorreesburg tot in Johannesburg (verpak in blikke of karton) in kissies, kos 7 pond 15 sjielings per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /><br /> Sou dit in die sakke of vate verpak wees, soos die owerheid dit voorskryf, kos dit 3 pond, 5 sjielings 4 pennies per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Stel dit nou teenoor die ingevoerde hawermeel en Quaker Oats wat vanaf Delagoabaai in Mosambiek na Johannesburg versend word: selfs met aksynsbelasting ingesluit, kos dit 5 pond per 2 240 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Marshall stel nou voor die tarief op die ingevoerde produk moet gehef word, en die Suid-Afrikaanse produk moet verpak en vervoer word soos die Suid-Afrikaanse verbruiker dit wil hê.<ref name="Minutes1908" /> Die uitsluitsel hiervan kom mens te wete in ''De Zuid-Afrikaan'' op 22 Julie 1909:<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7">[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-22.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. De Z.A. Nat Unie. 1909. 22 Julie:7, kolom 2.]</ref> Of daar enigsins 'n kansgelykheid bestaan vir die verkoop van koloniale hawermeel, wys Sir Pieter Bam daarop dat die spoorwegtariewe van die Westelike Provinsie na die Transvaal hoër was as vir die ingevoerde produk wat deur sekere hawens na Transvaal versend is. Die sekretaris van die Mafeking-sentrum, mnr. J.R. Algie, het hieroor aan die spoorwegdepartement geskryf. Hy kry ten antwoord dat die departement nie die tariewe gaan verminder nie. Die Mafeking-sentrum antwoord daarop aan die hawermeelfabriek te Moorreesburg, dat daar onder hierdie omstandighede geen kans is om die artikel in die distrik te verkoop nie, en dat die plaaslike handelaars in Transvaal geen ander keuse het as om terug te gryp na die ingevoerde produk nie.<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7" /> (En dit voorspel niks goeds vir Moorreesburg nie.) Dit verklaar waarskynlik waarom daar 'n pleidooi aan die regering en publiek gerig word op 3 Augustus 1909 in ''De Zuid-Afrikaan'':<ref>[https://web.archive.org/web/20250510141247/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4179/za-1909-08-03.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. Moorreesburg. 3 Augustus:8, kolom 3]</ref> {{cquote| '''Algemeen.'''<br /> […]<br /> De "Cereal Manufacturing Co." gaat nog voort haverhooi te verwerken in ideaal veevoeder, en wegens de mate van persing aangebracht en de zindelike wijze, waarop die opgemaakt wordt, is het ook gemakkelik en ekonomies om vervoerd te worden per spoor, schip of transportwagen. Men is nu begonnen gort te maken, die er goed uitziet, even smakelik is als de ingevoerde en die sneller zacht kookt. Van de gerolde haver en de verschillende soorten havermeel behoeft geen melding gemaakt te worden, daar die al genoegzaam bekend zijn. Vele handen vinden hier daardoor werk en de fabriek is, als het ware, een werkverschaffing voor vele armen, die anders werkeloos zouden zijn. De onderneming verdient gewis de ondersteuning van de regering en het publiek. }} Skaars 'n week sedert Bam se woorde op papier verewig is, verskyn daar sommer twee advertensies in die einste ''De Zuid-Afrikaan'' (29 Julie 1909). Die Cereal Manufacturing Company spits hom solank op die Kaapse mark toe en deel gratis resepteboeke saam met die proefpakkies uit. As die winkel in die buurt nie Tiger Brand-produkte verkoop nie, kon mens net hulle name en adresse stuur aan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5">[https://web.archive.org/web/20250510164838/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-29.pdf?sequence=12&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. 29 Julie: bl. 4 (kolom 8), bl. 6 (kolom 7)]</ref> Advertensie 1 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel, "Tiger Brand"'''<br /> De havermout, enz. gefabriceerd door de "Cereal Manufacturing Company," is een artiekel, dat grote opgang heeft gemaakt in Zuid-Afrika. Het leent er zich toe uitstekende havermeelkoekjes ervan te bakken, een eksellente soep ervan te koken en een ideale verfrissende zomerdrank ervan te breiden. De "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K., heeft een recepteboek gepubliseerd en zal aan enige dame, die erom schrijft, een eksemplaar ervan, bevattende over de vijftig nieuwe en originele recepten voor het maken van soep, koeken, poddings en "entrees" gratis toezenden. Degenen van onze lezers, die nog niet het "Tiger Brand" Gerold Wit Ontbijt Havermeel beproefd hebben, worden uitgenodigd hun namen en adressen aan de "Cereal Manufacturing Co." Moorreesburg, K.K. te zenden, wanneer zij per ommegaande een goed monster van dit uitmuntend graan ontbijt voedsel zullen ontvangen. }} Advertensie 2 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel "Scones"'''<br /> Neem een bordvol koud havermeel porridge en kneed in zoveel meel tot het stijf genoeg is om uit te rollen; voeg erbij zout naar smaak. Vorm in ronde of drie-hoekige "scones", bak in een vrij warme oven en alvoren op te dissen, snijd zo in tweeën en besmeer so goed met boter. Dit is een ekonomiese manier om koude porridge op te gebruiken. De belangrijkste hoenigheid om van dit recept een sukses te maken, is om zorg te dragen, dat de "porridge" van "Tiger Brand" Havermeel gemaakt is. Indien uw plaatselike handelaar geen "Tiger Brand" Havermeel voorradig heeft, zend zijn naam en adres tezamen met uw eigen naam en adres aan de "Cereal Manufacturing Company," van Moorreesburg, K.K., en gij zult per ommegaande een ruim monster "Tiger Brand" Havermeel ontvangen, tezamen met een goed gedrukt boek met recepten, waarin aangegeven wordt hoe havermeel op drie-en-vijftig verschillende manieren gebruikt kan worden. }} == Collier kry ’n nuwe vennoot == Collier kry in 1910 nog ’n vennoot by: Daniel Bolton Redler. Frankel vermoed Collier het van Redler te hore gekom deur sy broer, Arnold Redler, hoof van Redler Patents Ltd. Sharpness te Gloucester, wat later moontlik die masjinerie kon verskaf het om die gort by Moorreesburg te kook en te steriliseer.<ref name="Frankel.1988.135" /> Hoe dan ook, in 1910 word Daniel Bolton Redler, nog voor hy enigsins kon bedank, deur die Kaffrarian Steam Milling Company in die pad gesteek, op grond van ontrouheid teenoor die onderneming. Moontlik het Collier vir Redler genader en die bestuur het snuf in die neus gekry.<ref name="Frankel.1988.136">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In ''De Zuid-Afrikaan'' van onder meer 8 Februarie 1910, 24 Februarie 1910, 15 Maart 1910 en 31 Maart 1910 verskyn 'n advertensie wat as koerantberig verbloem is, getiteld 'De Opinie van Professor Hahn', wat ongetwyfeld skimp op 'Quaker Oats' wat 'n ingevoerde produk was: {{cquote| Professor P. Daniel Hahn, de welbekende professor in de scheikunde, heeft onlangs verscheidene monsters van "Tiger Oats" geanaliseerd, ten einde te zien of zij gelijk waren aan het ingevoerde havermeel. De geleerde professor somt de resultaten van de verskillende analysen, door hem gedaan, als volgt op: - Het is niet te verwonderen, dat de "Tiger Oats," gekweekt in dit zonnige land, allergunstigt vergeleken kan worden met het beste en rijkste geïmporterde havermeel, omdat de "Tiger Oats," zoveel als 85.55 percent (vijf-en-tachtig) en een halve delen in elke honderd delen) bestanddelen bevatten, die omgezet worden in bloed, vlees en vet. De "Tiger Brand" is bereid geworden met de grootste zorg, zoals bewezen wordt door de grote oplosbaarheid, opslorpingsvermogen en verteerbaarheid van het gekookte Havermeel. Het is dus een eksellent voedsel voor zuigelingen en invaliden, zowel als voor de gezonden en robusten, die hun fisiese kracht en sterkte moeten handhaven. Ik beschouw de "Tiger Brand" het best bereide Havermeel voor de ontbijttafel, en beveel ten sterkste aan dit merk als een hoogst voedzaam en gemakkelik verteerbaar voedsel – (Get.) P. Daniel Hahn, Ph.D., M.A. Professor in de Scheikunde. "Tiger Oats," waarvan Professor Hahn zo enthusiasties spreekt, is een volkomen Zuid-Afrikaans graan, daar het gekweekt en gemalen wordt in de voortdurende zonneschijn van Moorreesburg, K.K. Enigeen van onze lezers, die een volledige en komplete lijst van de analysen van Professor Hahn moge verlangen, kan het op aanvrage van de "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K. verkrijgen. }} In antwoord daarop het die konkurrent, 'Quaker Oats', op 5 April 1910 in ''De Zuid-Afrikaan'' ook die stem laat hoor van "de hoogste mediese autoriteit over voedsels", Sir James Crichton Brown, LL.D.-FRS. van Londen (duidelik nie van hier rond nie), om hul ontbytpap te bemark. Boonop word die Skotte as voorbeeldverbruiker voorgehou – dalk doelbewus, omdat die waarskynlike leser, net soos die Skotte, tot die arbeidsmag behoort het en ook Calvinisties was. Vroeg in 1911 word die onderneming registreer met Collier as voorsitter en Redler as besturende direkteur. Dit gaan voor die wind.<ref name="Frankel.1988.136" /> In die jaar 1911 het die Cereal Manufacturing Company omtrent 200 000 sakke hawer per jaar benodig om aan die vraag en aanbod te voldoen. Benewens die duplisering van die bestaande aanleg, word ook 'n nuwe aanleg vir kuilvoer en pêrelgars-produksie monteer. Op hierdie stadium is uitvoere nog toekomsmusiek. Van die klagtes wat opklink (uit die boer se oogpunt) is die aankoop van nuwe en goeie gehaltesaad teen 'n billike prys – asook vakkundige kennis wat nie so geredelik beskikbaar is nie; op sy beurt het die handelaars weer gekla oor die verouderde en duur metodes wat by die ploeg, saai en oes aangewend word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/AJI-AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal+manufacturing+company%22+moorreesburg&pg=PA479&printsec=frontcover Union of South Africa Department of Agriculture. 1912. Report with Appendices for the period 31 May 1910 to 31st December 1911. p. 479]</ref> ''The South African Railways''-tydskrif van November 1911 vind dit verblydend hoe daar nou minder hawermout van die Unie van Suid-Afrika uitgevoer word (tekenend van 'n binnelandse mark wat aan die ontwikkel is), maar ook dat 'n onderneming by Moorreesburg tot stand kom waar hawermeel en hawerprodukte soos 'Tiger Oats' en 'Jungle Oats' aan die ontwikkel is.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |title=''The South African Railways Magazine''. 1911. The Principles of Railway Rates. November 5(11): 1784–1786. |access-date=17 Maart 2025 |archive-date=27 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327100610/https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |url-status=dead }}</ref> Die meule trek ook die buiteland se aandag. Op 10 November 1913 staan daar in ''[[:fr:La Dépêche coloniale et maritime|La Dépêche coloniale et maritime]]'':<ref>{{fr}}[https://www.retronews.fr/journal/la-depeche-coloniale/10-novembre-1913/1989/5163968/2?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=3 ''La Dépêche coloniale''. 1913. Nouvelles Coloniales Anglaises. 10 novembre, p. 2]</ref> {| class=wikitable style="max-width:40em;" | valign="top" align="center"| '''Frans''' | valign="top" align="center"| '''Afrikaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Bien que l'Afrique du Sud ne produise pas autant de céréales qu'elle en devrait fournir, il est agréable de constater qu'il existe aujourd'hui d'importants moulins bien aménagés à Moorreesburg, où se préparent la farine d'avoine, les farines de potage et l'orge perlé, en quantités considérables. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Al lewer Suid-Afrika nie soveel graan soos dit moet nie, is dit verblydend om te sien dat daar nou groot, goed toegeruste meulens in Moorreesburg staan, waar daar aansienlike hoeveelhede hawermout, sopmeel en pêrelgars verwerk word. |} In 1919 sluit Peter Murray King hom by hulle aan; hy moes ’n kantoor op Durban gaan oopmaak en beman. Toe hy eendag sy besoek op Moorreesburg kom aflê, ondervind hy ’n haaksheid tussen Collier en Redler.<ref name="Frankel.1988.136" /> In April 1920 word die Cereal Manufacturing Company genoop om tydelik te sluit, omdat die hawer te duur is. Na bewering kan dit toegeskryf word aan “the completion of a successful corner”, bedoelende, iemand, of ’n maatskappy, het op 'n manier al die hawer opgekoop.<ref name="Frankel.1988.136" /> Luidens 'n verslag gedateer 27 Januarie 1920, moes die owerheid ingryp en die produktehandelaar dwing om 30 000 sakke hawer (byna die helfte van sy voorraad) aan die Cereal Manufacturing Company op Moorreesburg te verkoop teen 13 sjielings, 1 pennie per sak, sonder enige spoorgeld wat bygevoeg sou word. Aanvanklik het die produktehandelaar die Cereal Manufacturing Company tussen 17 sjielings, 6 pennies tot 18 sjielings, 6 pennies per sak gevra. Rente is nie ingereken by die verkoopprysvasstelling deur die staat nie, aangesien die produktehandelaar reeds, te oordeel aan die geweldige vrag wat verkoop is, enorme wins gemaak het.<ref name="interim">[https://www.google.co.za/books/edition/Miscellaneous_Acts_and_Proclamations/PCsrAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal%20manufacturing%20company%22&pg=RA6-PA9&printsec=frontcover Interim Report: Cost of Living Commission. 27 Januarie 1920.]</ref> Uit die verbruiker se oogpunt is weer gevra hoekom die verkoopprys op die winkelrak nou maar net 'n skamele 3 sjielings minder per kissie hawermout beteken. Dit blyk dat die hawer in die fabriek reeds uitgeput was, maar nogtans was die verkoopprys van die Tiger Oats 11 sjielings goedkoper as die Quaker Oats wat 'n ingevoerde produk is.<ref name="interim" /> Wat hawerhooi betref, is 'n soortgelyke uitkopery begin Desember 1919 opgemerk (met die afleweringsdatum wat tot Oktober 1920 sou strek), maar met een verskil – daar was nog hoegenaamd geen hawerhooi in die verkoper se besit nie; dit was dus suiwer spekulasie op papierstrokies, en iemand sou net "ter goede trou" aan die vraag moes voldoen. Dit het die pryse die hoogte ingejaag. Sulke spekulasie het dikwels nie slegs by hawerhooi gebly nie, maar ook hawer, mielies, koring, ens.<ref name="interim" /> In November 1920 is die fabriek weer in bedryf.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Redler het die hawermout aanvanklik as “babakos” afgemaak, maar die bovermelde krisis het hom anders laat besin. Jungle Oats was dan van die begin af ook ’n topverkoper.<ref name="Frankel.1988.136" /> == Collier en Redler se paaie skei == Collier begin weer sy ou streke uithaal wat Arthur May destyds moes verduur. Hierdie keer het die saak in die hof gaan draai. Dit skyn in 1911 het Collier die saak "Cereal Manufacturing Company" ten dorpe Moorreesburg voortgesit of oorgeneem ("carried on the business" is 'n vae omskrywing). Collier betrek teen die begin van 1911 vir Redler wat van nering 'n kenner in die meulenaarsbedryf was. Redler en Collier kom na onderhandeling skriftelik op 11 April 1911 ooreen dat Redler die bestuurder van die Cereal Manufacturing Company met ingang 12 April 1911 word. Redler word hiermee heelwat vrye teuels en baie aantreklike vergoedingsvoorwaardes belowe.<ref name="hofsaak1923">Redler v. Collier and The Cereal Manufacturing Co. Ltd. In: Russell, A.F, Swift, G.M., Gutsche, C, Sutton, G.G. 1924. ''South African Law Reports.'' Cape Town: Cape Provincial Division Decisions of the Supreme Court of South Africa (Cape of Good Hope Provincial Decision), pp. 458-466</ref> Ook, lui die ooreenkoms, sou Collier binne vier maande die Cereal Manufacturing Company in 'n aandelemaatskappy met beperkte aanspreeklikheid omskep. Uit die £100 000 nominale kapitaal {{voetnota|[[WAT]]: "die aandelekapitaal wat, kragtens sy oprigtingsakte deur 'n maatskappy uitgereik mag word"}} sou Collier ook 55 000 aandele ter beskikking stel teen 'n nominale waarde van £1 per aandeel; na agting van elkeen se belang. Redler sou ook besturende direkteur van die maatskappy word, teen 'n salaris van £50 per maand, asook toebedeel word met 'n 50 persent kommissie op die nettowins van die maatskappy. Hierdie kommissie sou egter weer in aandele van die maatskappy belê word, wat Collier ooreengekom het om aan Redler te verkoop, tot Redler se belange in die aandelekapitaal dié van Collier geëwenaar het.<ref name="hofsaak1923" /> Collier kon egter ter enige tyd, indien goeie rede hom voorgedoen het, die ooreenkoms sonder kennisgewing beëindig.<ref name="hofsaak1923" /> Die Cereal Manufacturing Company Limited is op 30 Junie 1911 ingelyf, met 'n nominale kapitaal ter waarde van £100 000, waarvan 55 000 aandele teen £1 per aandeel ter beskikking gestel is aan Collier of sy benoemdes. 200 hiervan is op aandrang van Collier aan ene Zingel toegesê. Die res van die aandele is aan enkelpersone toegewys om die getal lede vol te maak soos die maatskappywet dit vereis het. Daar moes drie direkteure dien – in hierdie geval Collier, Redler en Zingel. 'n Direkteur moes ten minste 200 aandele hê om in aanmerking te kom, en elke jaar moes een direkteur (wat nooit Collier sou wees nie – so is gestipuleer) uittree. In wese was daar net twee direkteure altyd aan die stuur van sake.<ref name="hofsaak1923" /> In Julie 1911 het die twee partye (Redler teenoor Collier en Zingel) 'n ooreenkoms gesluit wat baie ooreenstem met die ooreenkoms wat op 11 April 1911 aangegaan is.<ref name="hofsaak1923" /> Terselfdertyd het Collier en Redler hul eie ooreenkoms gesluit wat sou verseker dat Redler voorkeur sou geniet om aandele by Collier te koop. Dit sou egter net solank duur tot die meerderheid van die direkteure en/of aandeelhouers goeie rede kon vind om hierdie ooreenkoms tussen die Redler en Collier te beëindig. Op 12 Julie 1911 kom daar egter nog 'n voorwaardetjie by, waarmee Collier homself sou vasteken: Collier het in 'n brief aan Redler geskryf, solank as wat die maatskappy 'n skoon wins toon van ses persent, sou hy, wat Collier is, nie Redler se ooreenkoms met die maatskappy beëindig nie.<ref name="hofsaak1923" /> In die praktyk het al bogenoemde beteken dat Zingel as direkteur heraangestel is by die algemene jaarvergadering in Desember 1911, hoewel dit lyk of hy nie by enige direksievergadering opgedaag het nie. Daarom is hy ook nie herverkies nie. Met ander woorde, Collier en Redler word, en bly, die enigste direkteure tot 1922 toe.<ref name="hofsaak1923" /> Al het 'n brand 'n deel van die fabriek in 1914 beskadig, en al moes daar inderhaas 'n noodoplossing gesoek word, gaan die maatskappy van krag tot krag – die [[Eerste Wêreldoorlog]] bring groot wins mee.<ref name="hofsaak1923" /> In November 1918 word die dividende teen 'n 6%-koers per jaar vanaf 1 Julie 1911 tot 30 November 1917 bereken. Collier het 6 752 aandele aan Redler oorgedra. Hierdie nuwe aandele beteken 'n magdom meer geld vir Redler. Daarom vind mens op 20 Maart 1919 dat Redler in die 1918-jaar alleen (wat op 30 November 1918 geëindig het) £17 874 deur dividende verdien het. En hierdie geld word in nog meer aandele belê, soos die ooreenkoms was. Op 20 Maart 1919 word besluit die volgende winsverdeling moet op 31 Mei 1919 plaasvind. Hierdie tydperk alleen lewer vir Redler £23 606 op. Toe Redler dus, soos die ooreenkoms dit goedkeur, sy 5 231 aandele by Collier wou koop, wou Collier dit nie verkoop nie. Redler het iewers teen die einde van 1919 of begin 1920 'n klag teen Collier gaan indien, en Collier moes maar besgee.<ref name="hofsaak1923" /> Van daardie dag af woed daar gereeld geskille tussen die twee direkteure oor winsverdeling en hoe die fabriek opgeknap/herstel ("reconditioned") moes word. En hierdie magstryd sou hom kort voor lank in die hof uitwoed.<ref name="hofsaak1923" /> Toe Collier in April 1923 regstappe begin het om besluite van 'n aandeelhouersvergadering nietig te verklaar, het Redler 'n teenaansoek ingedien om die maatskappy te likwideer.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het Collier se aansoek toegestaan en Redler se aansoek vir eers uitgestel. Dit sou hierdie twee partye twee maande tyd gun om hul geskille uit te stryk of 'n skikkingsooreenkoms te bereik. Maar hulle het nie.<ref name="hofsaak1923" /> Hier volg 'n opsomming van die binnegevegte wat aanleiding gegee het tot die hofsaak op '''29 Mei 1923''':<ref name="hofsaak1923" /> * Die nominale kapitaal was £100 000. Daarvan is 55 000 aandele uitgereik en elke aandeel was £1. * Redler het 27 397 aandele besit en Collier (of die Financial Trust Company, waar hy aan die stuur was) 27 399 aandele. Die oorblywende aandele het so uitgesien: 200 aandele is toegewys aan iemand wat deur Collier benoem is (Zingel). Vier ander enkelpersone besit elkeen een aandeel. * Die hof bevind die maatskappy is streng gesproke 'n ''de facto'' vennootskap wat onder die dekmantel van 'n privaatmaatskappy bedryf word. * Redler en Collier kon die afgelope vier jaar geen ooreenkoms bereik betreffende die winsverdeling nie. * Redler en Collier praat nie met mekaar nie; daar is skynbaar ook geen vooruitsig dat hulle om die beswil van die maatskappy hul strydbyl gaan begrawe nie. * Die twee direkteure vertrou mekaar nie meer nie; elkeen wil aan die stuur van die maatskappy staan. * Die bestuur van die maatskappy het ondertussen tot stilstand geruk; die onderhandelings het 'n dooie punt bereik. Sonder die toestemming van die twee grootste aandeelhouers is Tiger Oats in wese stuurloos. * Collier het gepoog om Redler uit sy pos as direkteur te probeer werk, wat teenstrydig is met die ooreenkoms wat aangegaan is. * Collier het op onregmatige wyse die verklaring van dividende probeer verhoed en die funksionering van die maatskappy ontwrig. * Collier het geweier om sy toestemming vir die herstel/oordoen van die fabriek te gee, wat aansienlike verlies vir die fabriek en albei partye in die hand gewerk het. * Collier staan die aansoek om likwidasie teen. Die hof vind dit, deur uit 'n gevallestudie aan te haal, onnodig dat die twee partye mekaar deur lywige beëdigde verklarings probeer beswadder in 'n poging om die hof oor te haal om tussenbeide te tree. Al wat die hof wil hê is 'n blote aanduiding dat die twee partye vertroue in mekaar verloor het (of dat dit onmoontlik geword het), maar dat dit nie uit eiebelang spruit nie.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof lig net die volgende hoofgeskilpunte tussen Collier en Redler in hierdie beëdigde verklarings uit:<ref name="hofsaak1923" /> : 1. Al is die oogmerk van die maatskappy om 'n wins te toon, en al is daar teen 30 November 1922 'n surplus van £81 201 op die boeke, en al is daar aansienlike wins sedert 1918 gemaak, kon Collier en Redler sedert 1919 nie tot 'n vergelyk kom oor die dividendverdeling nie. In paragraaf 6 van Collier se beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 word aangevoer dat £50 000 uit hierdie £81 201 nodig is om die nuwe materiaal mee aan te koop en £40 000 om die voorgestelde fabriek by Maitland mee op te rig en toe te rus. : 2. Reeds in 1921 het Hudson die maatskappy aangeraai om die fabriek in orde te kry. Die enjin was in so 'n toestand dat dit 'n lewensgevaar vir die werknemers ingehou het, maar ook aan die winste begin knaag het. Redler het op 'n besluit aangedring, maar kon tot geen vergelyk met Collier kom om iets tot uitvoering te bring nie. : 3. In weerwil van sy brief gedateer 12 Julie 1911, wil Collier vir Redler uit sy pos as besturende direkteur verwyder. Bloot omdat hy aandring op meer administratiewe en bestuursbevoegdheid. Sedert 29 Januarie 1923 praat die twee glad nie met mekaar nie, en duur die vyandige gesindheid voort, al het die hof hulle ook twee maande grasie gegee om die saak te besleg. In sy beëdigde verklaring van 17 Mei 1923 stel Collier voor: indien Zingel as direkteur sou aanbly, kan 'n derde onafhanklike persoon as direkteur aangestel word; die naam mnr. Orpen het by die verhoor opgeklink. Vir die hof is hierdie besluit ter elfder ure geen aanduiding of mnr. Orpen daartoe sou instem om onder sulke gespanne en onuithoudbare omstandighede 'n pos te beklee nie. So 'n pos sou eintlik net geskep wees om 'n soort arbitrasie te probeer beding, maar Collier het self, soos reeds aangedui, ook skuld aan hierdie onderstrominge. Mnr. Davids benadruk namens Collier die gebeure tydens die vergaderings: toe Redler nie daarin kon slaag om op "onbehoorlike wyse" die beheer van die maatskappy oor te neem tydens die aandeelhouersvergaderings op 29 Januarie 1923 en direkteursvergadering op 2 Februarie 1923 nie, toe eers het hy aansoek gedoen om die maatskappy te likwideer – om sodoende sy sin te kry. Maar die hof bevind hierdie lange aanloop is op die spits gedryf by die vergaderings op 29 Januarie 1923 – Collier is hier ewe aandadig.<ref name="hofsaak1923" /> In paragraaf 7 van Redler se beëdigde verklaring gedagteken 7 Februarie 1923, stel hy dit uitdruklik dat hy geen direksie- of aandeelhouersvergadering meer sal belê of bywoon nie. Redler wil hê wat hom toekom, en as Collier homself deur sy eie kontrak en beloftes vasgeteken het, is dit nie Redler se skuld nie.<ref name="hofsaak1923" /> Mevrou Annie Pethick Redler het met haar eie aansoek gepoog om die likwidasie te keer, maar omdat sy slegs één aandeel in die maatskappy besit het, is haar aansoek van die hand gewys. Sy moes, op die koop toe, haar eie regskoste dra.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof betreur dit dat so 'n winsgewende maatskappy, wat soveel vir die dorp beteken ("which is so useful to the community"), gelikwideer moet word, maar hy het geen ander keuse nie. Gerald D'Arcy Orpen en Harold William Abbott word hiermee as die likwidateurs aangewys.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het beslis: die Cereal Manufacturing Company moet likwideer word. Al die bates word toegewys aan die hoogste bieder tussen hierdie twee litigante<ref name="Frankel.1988.136" /> (of 'n derde party kon ook 'n aanbod maak).<ref name="hofsaak1923" /> Redler se aanbod was aansienlik hoër as Collier s'n. Hy tree as wenner uit die stryd en weer ondergaan die hawermoutfabriek ’n naamsverandering: “The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.)” <ref name="Frankel.1988.136" /> Maar moenie glo Collier stap stert tussen die bene weg nie. In Kaapstad stig hy ’n konkurrent: die Western Cereal Company Limited, met ’n kapitaal van £100 000. Collier word die voorsitter, maar trek kort daarna Londen toe.<ref name="Frankel.1988.136" /> Onthou nou dat Collier nie in Natal met May mag meegeding het nie. Nie dat dit veel saak sou maak nie, want Natal is, net soos die Kaap, nou ’n provinsie van die Unie van Suid-Afrika, en nie meer ’n aparte kolonie nie. Maar die skade wat kon gevolg het, moet tog in ag geneem word. Collier se besturende direkteur hier te lande, William Henry Zingel, begin meedoënloos die pryse van hul Pioneer Oats te verlaag, véél laer as dié van Jungle Oats of dié van die ingevoerde Quaker Oats.<ref name="Frankel.1988.136" /> Radeloos gaan klop Redler aan by mnr. Reichman van die Old Church Grocer in Pleinstraat, Johannesburg.<ref name="Frankel.1988.136" /> Reichman telegrafeer Collier in Londen. Collier besef die skade wat hierdie praktyk van Zingel aan sy eie besigheid kon berokken en verkoop die Western Cereal Company Limited sonder meer aan Bokomo, oftewel De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperkt. Daarna staan die produk steeds bekend as Pioneer Oats.<ref name="Frankel.1988.137">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 137</ref> == Die verskuiwing na Maitland == Geen, maar géén rede word deur Frankel in sy outobiografie verstrek waarom Redler in 1926 besluit het om 'n nuwe fabriek by [[Maitland]] in die Kaap te bou nie.<ref name="Frankel.1988.137" /> Ook nie hoekom, soos in die beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 hierbo vermeld, daar reeds planne was om 'n nuwe fabriek daar op te rig nie.<ref name="hofsaak1923" /> Let wel: hierdie stuk grond is volgens Rudy Frankel, reeds "enkele jare" voor 1926 al aangeskaf. Uiteindelik sal daar die meul opgerig word, met bergplek by.<ref name="Frankel.1988.137" /> Daar word aangevoer dat die aanvraag na die produk die meule in Moorreesburg se kapasiteit in 1930 oorskry het.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Iets wat min of meer in ’n bemarkingsartikel herhaal word.<ref>''Rapport''. 2024. Staatmakers bly boaan inkopielyste. 25 Februarie, bl. 15: ''[…] en teen 1930 is 'n tweede meul in Maitland in bedryf geneem toe die vraag té groot geword het.''</ref> Of was dit toe te skryf aan die [[Wet van die remmende voorsprong]]? Die grond op Maitland het 55 akker (of omtrent 22,3 hektaar) beslaan en is in 50 lappies grond opgedeel. 5 daarvan is vir die meule opsy gesit en heelwat van die grond was nog nie verkoop nie. Die meul is in 1929 voltooi en het oor die modernste graansuiers beskik: sy broer Arnold het die graansuiers ontwerp, asook die voerbande wat graan vanaf die treinwaens kon afskep. Die graansuiers se bergingskapasiteit was 10 000 (Engelse) ton elk. Die grootste op daardie stadium in die Unie. Die graansuiers is in bedryf geneem in 1930, maar die meul eers in 1931. Sonder probleme was die meul in Maitland ook nie – omrede hy so te sê op seevlak was, het die vog by die opslagplek (‘granary’) ingesypel.<ref name="Frankel.1988.137" /> Lochner glo in 1979 dit is die dorpsraad van Moorreesburg wat grootliks vir die verskuiwing verantwoordelik gehou moet word:<ref name="Lochner">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 72-73</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | In September 1924 bied die Kerkraad die Stadsraad 'n stuk grond aan voor Huis van Heerde op voorwaarde dat dit tot 'n park ontwikkel moet word. Die aanbod is aanvaar. In die suidwestelike hoek van die grond is toe 'n boorgat geboor en 'n groot reservoir gebou om nie net die park nie, maar ook die sentrale deel van die dorp van water te voorsien. Ons mag dit vandag eienaardig vind dat die reservoir nie op 'n hoër geleë deel van die dorp gebou is om aan die hele dorp water te verskaf nie, maar ons moet in gedagte hou dat Steynsburg nog nie deel van die dorp was nie. Die skema is in 1925 voltooi en het ongeveer R2 000 gekos. Die reservoir staan vandag nog daar. Voordat hierdie skema aangepak is, het Tiger Oats aangebied om al die materiaal te verskaf as die Stadsraad sou inwillig om water van die Bergrivier af aan te lê, maar die aanbod is van die hand gewys. Die rede vir die aanbiedinge vir die verskaffing van krag en water was dat Tiger Oats se krag vir die fabriek deur stoomenjins ontwikkel moes word en die brak water van die dorp het die masjiene laat roes. In 1931 het Tiger Oats toe voor die probleem te staan gekom om nuwe masjiene te installeer of om hulle fabriek te verskuif. Die nuwe masjiene sou in elk geval weer oproes en toe het die direksie besluit om die fabriek na Maitland te verskuif en net 'n klein afdeling van die fabriek het hier agtergebly. Die verskuiwing was 'n geweldige ramp vir die dorp, want al die sektore van die gemeenskap het daaronder gely. Die Standard Bank alleen moes 10 van sy 16 personeellede prysgee. Wat sou dit nie vir Moorreesburg beteken het as die fabrieke in Maitland vandag hier gestaan het nie? Of wil ons liewer die rustige landelikheid van ons dorp behou? |} Ander glo weer die droogte en roes van die Depressiejare was hiervoor verantwoordelik, en tog is daar elemente in Lochner se siening hierbo wat deurslaan:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 28</ref> {{cquote| Gedurende die vroeë dertigerjare breek egter baie moeilike jare vir die land aan en Moorreesburg word ook nie gespaar nie, met droogte en roes in die koring wat die mense van die omgewing swaar getref het. Teen 1932 was die skrif reeds aan die muur; Tiger Oats se masjiene het begin roes as gevolg van die brak ondergrondse water en die kragvoorsiening was te swak vir die uitbreidende fabriek, en gevolglik is die grootste deel van die fabriek na Maitland verskuif. Die meeste van die werkers is saam met die fabriek na Maitland verplaas, plaaslike sakemanne moes verskeie werknemers afdank en Standard Bank moes tien van sy klerke prysgee. }} Albei bogenoemde sienings beskou die Depressiejare moontlik as die beginpunt van die Tiger Oats-fabriek se ondergang. Die Groot Depressie het egter almal geraak en die graanpryse moes laat sak word. Redler word in 1935 siek en sterf in 1940, terwyl die Tweede Wêreldoorlog oorsee woed. Al is daar reeds ’n ander besturende direkteur in die tuig met sy afsterwe, was die maatskappy sonder Redler so te sê koersloos. Dit begin later bietjie neuk, want die meeste van die aandele was in die eiendom self gesteek, wat beteken die eiendom moes verkoop word. Mnr. C.W.A. Coulter (prokureur en parlementslid vir Tuine, Kaapstad), die eksekuteur, was dus gretig om die onderneming (dus, Maitland én Moorreesburg se eiendomme saam) te verkoop om sodoende likiditeit te verkry en die laaste wense van die testateur uit te voer.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter het Sir [[Ernest Oppenheimer]] van Anglo American in 1944 gekontak, om te hoor of hy dalk belang sou stel. Op sy beurt het Oppenheimer vir Rudy Frankel gekontak. Dit is hoe die Frankels by Tiger Oats betrokke geraak het.<ref name="Frankel.1988.131">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 131</ref> == Verandering aan die makro-ekonomiese tendense vanaf die 1900’s tot die 1940’s == Tot en met die 1920-1930’s was alle ekonomiese bedrywighede so te sê heeltemal laissez-faire, of dan, heeltemal ’n vrye mark. Pryse het gewissel na gelang van vraag en aanbod, en of jy van die klant se gesig hou, al dan nie. Uit daardie verskil en spekulasie het die produktehandelaars (die veredelde naam vir 'n smous met 'n winkel) munt geslaan. Die boer was dus uitgelewer aan sy eie onkunde en algehele gebrek aan bemarkingsvermoë. Daar was wel graansuiers (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) waar mens jou graan kon laat gradeer, weeg, skoonmaak en oppot en verseker het, waarna die boer ’n sertifikaat of bewyslewering verkry het om die graan enige tyd te gaan verkoop wanneer die tyd, die prys en die saak reg was. Teoreties gesproke. In die praktyk is die bewys net so weer by produktehandelaars ingelewer om so gou moontlik die skuld wat deur die jaar opgehoop het te gaan delg. Met hierdie sertifikaat het die produktehandelaars verder gewoeker.<ref name="Frankel.1988.34.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 34-35.</ref> Ook het hierdie handelaars en meulenaars dikwels graan vanuit die binneland ingevoer om die valse indruk by die plaaslike en oningeligte boere te skep dat daar oorgenoeg, of liewer, ’n oorskot graan was. Sodoende het die boere maar die graan teen ’n lae prys verkoop, want hy was onder druk om sy skuld te delg. Kartelle onder die meulenaars wat saamgespan het teen watter prys die graan aangekoop sou word, is ook nie uitgesluit nie.<ref name="Richter" /> ’n Mens moet wel in ag neem dat die eerste Suid-Afrikaanse koöperasies eers ná 1902 ontstaan het, want teen 1907 was daar vyftig koöperasies in die Kaapkolonie alleen, vir onder meer wynkelders, suiwelfabrieke en wolondernemings, maar nog geen graankoöperasie nie. Eers in 1912 is die Westelike Graanboere Koöperatiewe Vereniging (Wesgraan) in die lewe geroep. Hulle sou ’n eie meul aankoop om hul eie lede se graan aan te koop. De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperk (Bokomo) is daarom op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo'' (1652–2009) Stellenbosch: African Sun Media, p.35-36</ref> Die doel van die koöperasies was om ’n einde te maak aan hierdie lukrake prysskommelinge, sodat almal dieselfde prys vir dieselfde graad koring kon betaal. 'n Paar deskundiges is so die graanlande ingestuur, na die wolke laat kyk en dan is bereken hoeveel die graan se prys min of meer werd sou wees. Die einddoel was ook om die kloof te dig tussen die prys wat die verbruiker moet betaal, en die prys wat die boer vir sy produk betaal is.<ref name="Frankel.1988.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 35</ref> Met die koms van die Groot Depressie en die groot droogte, het koöperasies toenemend boere probeer oorhaal om hul graan aan die koöperasie te verkoop en by hul graansuiers op te pot. [[Barry Hertzog|Generaal J.B.M. Hertzog]] het ook in 1930 die Minister van Landbou, generaal Jan Kemp, die opdrag gegee om die graanboere te help om hul produkte deur middel van koöperasies te beheer.<ref>Richter, G. 2010.''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652–2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p.73</ref><ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Die koöperasies was egter nie heeltemal onaantasbaar nie. 'n Boer kon vir ’n tyd lank steeds besluit die prys by 'n produktehandelaar is beter en sy graan daar gaan verkoop. As die Sentrale Agentskap vir Koöperatiewe Verenigings reeds ’n ooreenkoms gesluit het met die uitvoerders en die koöperasies het hul bietjie misgis met die lojaliteit van die boere (soos in 1934 gebeur het onder die mielies) en daar is skielik nie die berekende produk nie, dan was daar moeilikheid vir die koöperasies, wat weer afgewentel het na die lede toe.<ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Aangesien spekulasie deur die prysvasstelling van die graanpryse en die rustof nou so te sê tot ’n einde gekom het, ontstaan ’n nuwe geleentheid – nywerhede, die belegging in nywerhede, en die uitkoop van nywerhede.<ref name="Frankel.1988.111">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 111</ref> Ernest Oppenheimer sou byvoorbeeld aandele in Frankel & Co. belê, wat tot voordeel vir die myne kon strek. Waar daar myne is, is daar myners, en myners moet voedsame kos eet. En hierdie voedsel kan dus teen baie billiker pryse bekom word.<ref name="Frankel.1988.182">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 182</ref> Terselfdertyd kon Frankel & Co. steeds ander goedere aan groothandelaars voorsien en versprei. Oppenheimer was bereid om £60 000 in Frankel & Co. as aandele te belê, maar op twee voorwaardes: eerstens moes Frankel & Co. van Newtown, Johannesburg saamsmelt met Tiger Oats, in Maitland en tweedens moes die nuwe onderneming geregistreer word as ’n openbare maatskappy.<ref name="Frankel.1988.132">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 132</ref> == Tiger Oats word gekoop == Al die bates van Maitland, wat ook die eiendom van die fabriek op Moorreesburg ingesluit het, voor die oorname, is in 1944 gewaardeer op £157&nbsp;000.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter was bereid om £450&nbsp;000 van Anglo American te aanvaar, maar Anglo American se teenaanbod was £425&nbsp;000. Op die ou end het Coulter die aanbod van Anglo American op die 4de Julie 1944 aanvaar. Wat die naam betref het Rudy Frankel “National Milling Company & Tiger Oats Company” voorgestel. Anglo American het net die naam omgedraai: “Tiger Oats and National Milling Company Limited”,<ref name="Frankel.1988.139">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 139-140</ref> duidend op 'n openbare maatskappy. Dit is wat die naam sou bly tot en met Frankel se aftrede in 1984, wat daarna Tiger Oats Limited geword het. En ook maar net omdat die handelsregister in die 1980’s van mening was “Tiger” kan slegs met hawermout vereenselwig word.<ref name="Frankel.1988.410">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 410</ref> Vandag is Tiger Oats Limited natuurlik Tiger Brands Limited. Die samesmelting het op '''21 September 1944''' plaasgevind.<ref name="Frankel.1988.411">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 411</ref> Anglo American sou sy aandele van kleiner ondernemings in 1958 begin verkoop om kontant los te maak; daaronder tel Tiger Oats ook.<ref name="Frankel.1988.193">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 193</ref> In sy outobiografie in 1988 verskaf Frankel ook 'n briefhoof wat in 1944 gebruik is tydens die totstandkoming van die Tiger Oats and National Milling Company Limited. Op bl. 137 beeld dit [https://archive.is/iO4WU die fabriek uit].<ref name="Frankel.1988.137" /> == Verdere makro-ekonomiese veranderinge vanaf Republiekwording tot einde 1980's == Republiekwording in 1961 gaan met drastiese veranderinge in die daaropvolgende dekades gepaard. Groothandelaars en algemene handelaars word verdring deur supermarkte (Tiger se lewering aan Indiese groothandelaars in Natal eindig in 1967).<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 230; 320</ref> Die toeloop van nuwe intrekkers vanaf die platteland na die groot stede lyk onstuitbaar. Ook die inkomste onder swart stedelinge beteken groter verbruikersbesteding, en dus, 'n groter mark.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 240</ref> Afgesien van die buitelandse sanksies weens Apartheid, het die maatskappy ook die oliekrisis om te trotseer; so ook die spoortariewe wat styg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref> Waar dit nog in die 1900’s heeltemal sin sou gemaak het om jou meul in die middel van die [[Swartland]] by die bron/grondstof op te rig, omrede die algemene bevolking nog yl oor die platteland versprei was, en spoorvervoer die gerieflikste vragvervoermiddel was, lyk dinge teen die middel van die 20ste eeu heelwat anders. Al hierdie faktore beteken nou dat die meulens, met die tonne meel tot hul beskikking, outomaties in dieselfde sin as bakkerye gebruik moet word,<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 242</ref> en hierdie bakkerye moet wees waar die grootste mark is om brandstof te bespaar. Net so sou dit onsinnig wees om Sunshine D, die kunsbotter, vanaf die Kaap elke keer spoorlangs Transvaal toe te stuur, omrede 40% van die mark juis in Transvaal te vinde was. Daarom is 'n aanleg in Randfontein oopgemaak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 333</ref> Verder word ‘rasionalisering’ die nuwe modewoord: Tiger het teen 1988 net 41 bakkerye oor waarvan party tot 100&nbsp;000 brode per dag bak. Die res moet sluit. Tiger se aandeel tot die Suid-Afrikaanse bakbedryf was in 1988 omtrent 20%.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 373</ref> Ander omgewingsfaktore speel ook 'n rol. Reeds in 1967 word die kantoor in Newtown, waarin hul vader gewerk het, met groot sentimentele gevoel deur die Frankels gesluit, grootliks omrede die kantoor te klein geword het, Newtown 'n oorgangsone geword het, en die strate druk verkeer ervaar. Dit word 'n bergplek<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 250-251</ref> Heelwat veranderinge vind in die Kaap ook plaas. Rainbow Chicken ('n vertakking van Tiger Oats) maak 'n aanleg naby [[Worcester]] oop. Meadow Feeds (nog 'n vertakking van Tiger Oats) maak naby die [[Bergrivier]] buitekant die [[Paarl]] oop. Maitland was te naby aan die see en die uitbreiding is beperk. Rondom Maitland is heelwat van die omliggende plaasgrond vir woonbuurte aangewys; die boere is dus al verder uit die stadsgrense die binneland in, wat afleweringskoste duurder gemaak het. Meadow Feeds in die Paarl is ook 'n hanetreetjie van Rainbow Chicken af. Daar was sprake dat die [[Hugenotetonnel|Du Toit’s Kloof-tonnel]] binnekort sou oopmaak. En ook, soos die Wet van die Remmende Voorsprong dit wil hê, is dit dikwels makliker en goedkoper om groter en beter fasiliteite nuut aan te bou as om alles eers te sloop of stelselmatig te vervang. En dit sluit die installering en gebruik van rekenaars in.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290</ref> Hierdie ontwikkeling duur vanaf 1974 tot 1978.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290-291</ref> Wat dit vir Moorreesburg beteken het: Maitland is opgeknap in 1972 en 1973. Die ou hawermoutmeul daar is stuk-stuk oorgebou. In 1974 het Tiger se tegniese direkteur, Peter Thomas, te hore gekom van 'n koringmeul wat teen 'n appel en 'n ei in die Noord-Kaap te koop is. Die oorspronklike plan was toe om hierdie meul, met sy meulreg, na Moorreesburg toe te skuif. Om daarvoor plek te maak, is die gesplete ertjie- en gortaanlegte (wat Redler nog jare gelede daar by Moorreesburg agtergelaat het) verskuif na Maitland.<ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Maar weer – tye verander. Die koringmeul moes nou naby die verbruikers (lees: die meeste eters) wees. In 1977 word besluit om die koringmeul dus eerder na Maitland toe te skuif. Die fasiliteite was daar moderner, en die silo’s wat voorheen vir die voermeul gebruik is, aansienlik groter. Dit was die einde van die ontwikkelingsprogram vir Maitland.<ref name="Frankel.1988.293" /> In 1978 word die koringmeul in Maitland, wat oorspronklik vir Moorreesburg bestem was, in gebruik geneem.<ref name="Frankel.1988.293" /> Dit kan dus tereg beskou word as die jaar toe die doodsklok vir Moorreesburg se fabriek kliphard begin lui het. Nog 'n moontlike faktor: in 1982 koop Barlo Rand Limited vir Tiger Oats uit. Barlo is in die beginjare na die oorname nogal baie krities oor die doen en late van die onderskeie vertakkings van Tiger Oats, en staar hul blind teen korttermynwins op papier. Telkemale moes Frankel verduidelik dat die onderskeie fabrieke hul maer jare en hul vet jare beleef, net soos die natuur dit gewil het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 399.</ref> Dit spreek uit lewenservaring: Hy het eenmaal so 'n toets gedop toe hy 'n vis-inmaakfabriek gekoop en in 1955 weer verkoop het; twee jaar later was daar weer volop vis, en Frankel het spyt gekry dat hy die onderneming (met goedkeuring van die direksie) wel verkoop het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 197</ref> Rudy Frankel tree in 1984 op 76-jarige leeftyd af; dit is 40 jaar nadat hy Tiger Oats in 1944 gekoop het.<ref name="Frankel.1988.410" /><ref name="Frankel.1988.411" /> Jungle Oats by Maitland stel in Julie 1985 Oatso Easy bekend, 'n produk wat in die eerste drie jaar veral onder kinders baie gewild is. Hiervoor moes 'n spesiale aanleg van oorsee af ingevoer en installeer word, met die nodige lisensie.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 294</ref> Dit kan as net nog 'n laaste geleentheid gesien word wat van die fabriek op Moorreesburg ontneem is. Blykbaar het die Tiger Oats-fabriek in die jaar 1987 gesluit.<ref name="Courant.2017.1feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_en_bergrivier_4d75fd1e5c7d70/3 ''Dié Courant''. 2017. 'Tier' van Moorreesburg onder die hamer. 1 Februarie, bl. 3.]</ref> == Ná die sluiting == In '''1998''' reik die gewese Nasionale Monumenteraad (nou die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]], SAEHA) die volgende verklaring uit:<ref name="Murphy2014">[https://web.archive.org/web/20160817162730/http://www.heritagechroniclesa.org/projects.html Murphy, C. 2014. A request to have the works declared a Provincial Heritage Site. ''Heritage Chronicle SA.'' 26 September.]</ref><ref name="Murphy2016">[https://web.archive.org/web/20160317162245/http://theheritageportal.co.za/article/tiger-brands-heritage-danger Murphy, C. 2016. Tiger Brands Heritage in Danger. 3 March.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250512093055/https://www.weskusheritage.org/blog/tiger-oats-moorreesburg Murphy, C. 2016. Tiger Oats, Moorreesburg. Weskus Heritage. 28 October]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Engels ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |The National Monuments Council is most interested in the building complex as a whole, both the corrugated iron structure, as well as the permanent brick and stone building, and the chimney across the road. In our opinion the complex is as significant as some of the (few) remaining industrial buildings in Cape Town, and I refer particularly to the Old Castle Brewery in Woodstock and the historical buildings in the Breweries Complex in Newlands, which has been successfully restored by the well known architect, G Fagan, and is now a historical monument. Buildings of this type are becoming increasingly rare in this country and a fine example such as this is worthy of preservation. In many European countries as well as the United Kingdom and America, industrial buildings are highly valued and are re-used in a number of creative and exciting ways; these have proved to be an extremely valuable asset to local tourism. The NMC would certainly not be prepared to consider approving the demolition of the Old Tiger Oats buildings in Moorreesburg and would suggest that the potential for creative re-use and restoration/renovation of the complex be explored.<br />Signed: Laura Robinson<br /> Dated: 27 August 1998<br />||Die Nasionale Monumenteraad heg groot waarde aan die gebouekompleks in sy geheel; waaronder inbegrepe die vaste baksteengebou, die riffelsinkstruktuur daarnaas, asook die skoorsteen oorkant die straat. Ons meen die kompleks is van ewe wesenlike belang as enkele van die (weinig)oorblywende nywerheidsgeboue in Kaapstad; hiermee verwys ek spesifiek na die Old Castle-brouery te Woodstock en die historiese geboue binne die Brouery-kompleks in Newlands wat deur die vermaarde argitek, [[Gawie Fagan]], gerestoureer is en nou as historiese monument dien. Dwarsoor die land raak soortgelyke geboue al hoe skaarser – 'n mooi voorbeeld soos hierdie verdien om bewaar te word. Nywerheidsgeboue word in vele Europese lande, die Verenigde Koninkryk en Amerika hoog aangeslaan, weer op velerlei kreatiewe en opwindende wyse benut, en blyk 'n uiters waardevolle aanwins vir die plaaslike toerisme te wees. Die sloop van die Ou Tiger Oats-gebou te Moorreesburg kan dus geensins die goedkeuring van die NMR wegdra nie; derhalwe moet die potensiaal van die gebou liewer deur middel van sy restourasie, vernuwing en herbenutting ontsluit word. |} '''24 Maart 2000''': Luidens die ''Cape Times''-artikel op hierdie dag en datum is die Swartland Erfenisstigting "vroeër die maand" in die lewe geroep.<ref>[https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_5.pdf ''Heritage Talisman''. 2009. Heritage Day: What do we have to celebrate in the Swartland? September:1]</ref> '''2001''': Wat Weskus-Beleggingsinisiatiewe betref, het die 1998-Beleggingskonferensie toe nie die groot geld van buite gelok soos daar gehoop is nie. Om daardie rede het kleinskaalse projekte ontstaan wat dan uit die omliggende omgewing self gefinansier sou word. Blykbaar was die Tiger Oats-gebou een van hulle. Die Tiger Oats Company het glo die Tiger Oats-gebou bewillig om omgebou te word in 'n erfenissentrum wat dan 'n soort nodale punt sou uitmaak binne die algehele Weskus-Toerismestreek. Boonop sou hier allerlei soorte handwerkies en snuisterytjies verkoop word.<ref>[https://web.archive.org/web/20240911165854/https://open.uct.ac.za/server/api/core/bitstreams/e8633c36-ac0c-4344-9e51-5c43310265d1/content Bek, D. & Taylor, I. 2001. Evaluation of Spatial Development Initiatives: Case Studies of the Maputo Development Corridor and the West Coast Investment Initiative. No 01/52. UCT: Development Policy Research Unit University of Cape Town, August, p. 21]: '''Moorreesburg regional craft centre/living heritage centre (Tiger Oats)''': The Tiger Oats company have made a historic building available for the development of a regional heritage centre which will be a "nodal point" within the wider West Coast tourism product range.</ref> In '''2002''' word die fabriek aan J.J. Dempers Meesterbouers van die Paarl verkoop.<ref name="Courant.2017.1feb" /> '''2004:''' In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' lewer Hans Fransen die volgende kommentaar (as een van die enkele geboue uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word): Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. 'n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft].<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape.'' Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345: TIGER MILLING. Just outside the built-up area and now derelict, the impressive brick-built four-storey factory building, with a three- and two-storeyed addition, all of somewhat 'Georgian' proportions with regularly spaced steel windows. It is a now rare example of early-century industrial architecture. Its precise age has not been established, but the complex appears on a Ravenscroft panorama.''</ref> In die September-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' verbind die Swartland Erfenisstigting hul daartoe om op regskennisgewings, wat die kultuurerfenis van die streek kan skaad, te reageer. Onder die enkele voorbeelde wat uitgelig word, is die Tiger Oats-gebou. In 'n paragrafie word slegs vermeld die sloop van die gebou is reeds deur die SAEHA verbied. Nietemin word die kompleks nie onderhou nie en gaan agteruit. Die stigting sal die situasie bly monitor.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924184759/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_1.pdf ''Heritage Talisman''. 2004. A different approach. September:1]</ref> Die Swartland Erfenisstigting het in hierdie jaar ook Erfenis Wes-Kaap en die SAEHA gevra om ondersoek in te stel en op te tree. Volgens die Swartland Erfenisstigting is hier duidelik van "opsetlike verwaarlosing" te sprake en die skuldige eienaar(s) moet voor stok gekry word. Die probleem is: daar bestaan reeds hierdie wanopvatting dat die Swartland geen belangrike boukuns van geskiedkundige aard te bied het nie, en hierdie verwaarlosing versterk net daardie denkbeeld. As die een eienaar eers aan die kaak gestel is, en tot verantwoording geroep word, dan sal die ander in hul spore trap.<ref name="Murphy2014" /> '''1 Desember 2005''': Die streekskoerant, ''[[Swartlander|Die Swartlander]]'', onthul die betreurenswaardige toestand van die gebou, maar ontlok feitlik geen reaksie nie.<ref name="Murphy2014" /> '''2006''': 'n Kolom word afgestaan in die Junie-uitgawe van die ''Heritage Talisman'', waarin vermeld word daar het geen verbetering ingetree nie. Die vandalisme, verwering, die stelselmatige aftakeling, stroping en verkoop van boumateriaal duur onverpoosd voort. Laura Robinson se verklaring hierbo word weer in oënskou geneem: as mense in Londen, New York en Parys hul bouvallige krotbuurte in woonstelle kan omskep – wat keer Moorreesburg? Of wat van die ontluikende filmbedryf in die Kaap wat altyd 'n filmstel soek wat goedkoop, gerieflik en ruimer is as wat die stad te bied het? Te oordeel aan wat Woodstock en Newlands al vermag het – waarom staan Moorreesburg agteruit? Voorts word die leser net weer ingelig dat SAEHA wel oor die "opsetlike verwaarlosing" genader is om die saak verder te voer.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924165259/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_2.pdf ''Heritage Talisman''. 2006. Selected Project 2: The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. June:2]</ref> Volgens 'n beslissingsakte op 26 Junie 2006 van Erfenis Wes-Kaap sal die Beboude Omgewing- en Landskapkomitee (BelCom) enige sloping van die gebou weier. Aansoek moet ook gedoen word om tot Provinsiale Erfenisgebied verklaar te word en sodoende beskerming te geniet.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /> '''2007''': In die Maart-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' word die leser meegedeel: op aandrang van die Swartland Erfenisstigting het die Erfenis Wes-Kaap voorlopig die gebou beskerm, en bied verdere beskerming deur die wet indien die saak verder gevoer wil word. Dit was in '''2006''' . Die Swartland Erfenisstigting is die opdrag gegee om die eienaars hiervan te verwittig.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924172658/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_3.pdf ''Heritage Talisman''. 2007. Project Update. The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. March:3]</ref> In 2007 kom die Tiger Oats-gebou in die besit van Moorreesburgse Koringboere Beperk (MKB).<ref name="Courant.2017.1feb" /> In 'n Google Straataansig-beeld van April 2010 is daar 'n bordjie met die MKB-logo duidelik aangebring wat in al drie amptelike tale van die Wes-Kaap sê: ''Privaat eiendom. Oortreders sal vervolg word.''<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.1524405,18.6703883,3a,18.6y,83.92h,94.46t/data=!3m8!1e1!3m6!1sNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag!2e0!5s20100401T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D-4.464792136008796%26panoid%3DNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag%26yaw%3D83.92457740298525!7i13312!8i6656?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDQyOS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, Graanstraat, Moorreesburg. April 2010]</ref> '''2014''': Die toestand, volgens Christopher Murphy, het sedert 1998 nie in die minste verbeter nie. Hy begin hom die vraag afvra of die stukture nie met opset verwaarloos word totdat daar geen ander keuse meer oorbly as om die geboue noodwendig te sloop nie. Maar kragtens die Nasionale Erfenishulpbronnewet is 'n permit wat deur die tersaaklike erfenisliggaam uitgereik is hiervoor nodig, andersins is dit onwettige praktyk. Verder betreur Murphy steeds hoe die Tiger Oats-gebou, maar so ook die spoorwegstasie, so erg vervalle raak dat dit onbruikbaar raak. Weer dink hy aan die geboue op die waterfront van Londen (dink [[Canary Wharf]]) en New York wat opgeknap, ingerig en gesogte blyplekke geword het.<ref name="Murphy2014" /> '''3 Maart 2016''': In ''The Heritage Portal'' skryf Murphy feitlik presies dieselfde woorde as in 2014 oor [wat veelseggend is], behalwe dat, sedert BelCom sy besluit duidelik uitgeklaar het, daar geen opvolgwerk gedoen is nie.<ref name="Murphy2014" /> '''18 Mei 2016''': 'n Uitstalling by die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg is geopen wat die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou uitbeeld.<ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/368/12 ''Dié Courant''. 2016. Foto-onderskrif. 27 April: 12.]: […] Besoek gerus vanaf 18 Mei die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg vir die Tiger Oats uitstalling.</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_25_mei_2016_3/4 ''Dié Courant''. 2016. Tiger Oats-gebou onder die vergrootglas. 25 Mei:4]: […] 'n Uitstalling oor die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou in Moorreesburg is verlede week in die Koringbedryfmuseum op dié dorp geopen. Die gebou, deesdae in besit van Overberg Agri is geleë op die hoek van Graan- en Corporationstraat en op die munisipale waardasies as 'n bouval beskryf.</ref> Op '''15 Februarie 2017''' kom die Tiger Oats-gebou onder die hamer. Die veilingsmaatskappy van Somerset-Wes, die Michael James Organisation, waardeer die grondwaarde (wat ongeveer 7 000&nbsp;m² beslaan)<ref name="Courant.2017.22feb" /> alleen op R736 000.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Daar was egter geen reserweprys ten tyde van die veiling nie, en daar was slegs een enkele bieër, 'n inwoner van Moorreesburg self. In die berig van ''Dié Courant'', gedagteken 22 Februarie, stel die voornemende koper dit duidelik dat hy nie wil hê die gebou tot niet moet gaan nie, en behoue moet bly. Hy was dus nie van plan om die gebou te laat sloop nie.<ref name="Courant.2017.22feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/408_die_courant_bergrivier/2 ''Dié Courant''. 'Tier' se toekoms nou bepaal. 22 Februarie 2017, bl. 2]</ref> Murphy spreek die hoop uit van 'n nuwe hoofstuk wat aangebreek het, want dié gebou het al baie deurgemaak. Nie alleen is die deure, vloere en vensters al verkwansel nie, maar dit het al dwelmhandelaars getrek, en selfs plakkers het vantevore al hul intrek daar geneem.<ref name="Murphy2017">[https://web.archive.org/web/20170223070006/http://www.theheritageportal.co.za/notice/tiger-oats-complex-moorreesburg-sold-public-auction Murphy, C. 2017. Tiger Oats Complex in Moorreesburg Sold by Public Auction. ''The Heritage Portal.'' 16 February.]</ref> Daar was ook sprake van 'n moordsaak.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /><ref name="Murphy2017" /> Luitenant-kolonel Ricky van Schalkwyk was sedert 1 Oktober 2001 takbevelvoerder van die Moorreesburg-speurtak. Met sy vertrek in 2020 na die Vredendal-speurtak, onthou hy van die belangrikste sake in sy dienstyd op Moorreesburg: "Nog 'n saak was toe 'n man in die Tiger Oats-gebou dood aangetref is en vyf jeugdiges saam twee volwassenes vir die moord aangekeer is".<ref>[https://archive.is/mMqsq Swart, M. 2020. Ricky gereed vir nuwe taak. ''Netwerk24''. 23 Junie.]</ref> Die afslaer het wel te kenne gegee dat Erfenis Wes-Kaap deeglik ingelig is oor die erfeniswaarde van die gebou en vir enige veranderinge moet 'n permit by die organisasie verkry word. 'n Gebou moet egter 'n funksie hê – en hier lê die kruks, aldus Murphy.<ref name="Murphy2017" /> In '''April 2018''' was daar 'n Duitser wat saam met 'n spannetjie van Kaapstad 'n bietjie ''urbex'' (verkenning op verbode terreine) gaan doen het by die Tiger Oats-gebou (daar is ook foto's by).<ref>[https://archive.is/npbgX Reise Pionier: Urban Exploration in Kapstadt]</ref> Hier volg sy ondervindinge en insae hoe die plek daar uitsien: {{cquote| Die gebou is grotendeels afgebreek en in 'n verlate toestand. Dis jammer, want die baksteengebou met die skoorsteen is klassieke industriële argitektuur uit die laat-19de eeu. Die buitefasade staan nog, maar daar is geen vloere of trappe meer nie. 'n Paar staalpilare waarteen 'n groot vat met 'n volume van omtrent 5&nbsp;m³ vasgeval het – dit lyk nie veilig nie en herinner mens net hoe die produksieprosesse vroeër van bo na onder gevoer is. Alles wat selfs net naastenby lyk of dit as boumateriaal gebruik kon word, is verwyder. Pleks daarvan is daar graffiti teen die mure en oorblyfsels van klere, slaapplekke en vuurmaakplekke. Nadat die fabriek gesluit het, het 'n moord hier plaasgevind. En dis hoekom ons hier is. Verrassing! Daar is geen inligting hieroor op die internet nie. Gewapen met 'n foneemgenerator, SB7-radioskandeerder, K2- en trippelveld-EMF's, REM-pod, klankopnemer en infrarooikameras, probeer Shaun kontak maak met die gees van die afgestorwene en ander entiteite wat teenwoordig mag wees. Ons wag in spanning en met gemengde gevoelens. Daar is baie geleenthede om met ons te kommunikeer. Maar: geen vlermuise, geen bewegende voorwerpe of klopgeluide nie. Onverstaanbare stukkies woorde, 'n flikkerende flitslig en 'n paar verskrikte voëls. Oor die algemeen, niks wat werklik as "bonatuurlik" beskou kan word nie. Ons gesels bietjie met Kat, wat elke Vrydag oor paranormale onderwerpe op haar webwerf Goth in the Big City skryf. En toe gaan ons huis toe. }} '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die Tiger Oats-gebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| K. Tiger Oats-gebou<br /> i. Die ou Tiger Oats-gebou is 'n bekende baken in Moorreesburg en het 'n baie ryke geskiedenis. Die gebou het oor die jare agteruitgegaan en onlangs is die gebou deur 'n privaatpersoon bekom om moontlik te ontwikkel.<br /> ii. Die sakekamer versoek dat SM [Swartland Munisipaliteit] enige voorstelle ten opsigte van die bewaring van hierdie landmerk met ons bespreek en waar moontlik enige advies gee t.o.v. ontwikkeling. SM is seker bekend met die Old Biscuit Mill in die Kaap wat ontwikkel is en baie gewild is vir plaaslike inwoners en toeriste. }} '''4 Mei 2025''': Tot op hierdie datum het mense hulle maar laat lei deur die uiterlike van die gebou self, of deur die skrywe van J. J. Lochner. Die geskatte datum het voorheen gewissel tussen "c. 1896"<ref>[https://web.archive.org/web/20250512081742/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=14880 Artefacts.co.za : Tiger Brands Complex.]</ref> en "1902". Lochner het byvoorbeeld die volgende geskryf (die opening van die spoorlyn is eweneens onjuis):<ref name="Lochner" /> {{cquote| In 1902 is die spoorweg verleng van Malmesbury na Moorreesburg en die eerste trein kon met groot opgewondenheid en gejuig verwelkom word. Dit was die eerste trein wat baie van die inwoners gesien het. In dieselfde jaar open die Tiger Oats Cereal Company, beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg. }} '''12 Junie 2026''': Christopher Murphy kondig sy uittrede aan as voorsitter van die Riebeekvallei-museumkomitee. Die voormalige voorsitter van die Swartland Erfenisstigting het sedert die vroeë 2000's hom daartoe verbind om die streek se historiese geboue te beskerm. Met sy uittrede herinner hy hom nog in die besonder aan die Tiger Oats-gebou op Moorreesburg. Al het erfenisopnames sedert 1998 die gebou se historiese waarde uitgewys, is die struktuur nooit formeel as amptelike erfenisterrein geregistreer of daartoe verklaar nie. Sodoende kon niks verhoed het dat die oorspronklike boumateriaal, soos die balke en vensters, op 'n plaaslike veiling verkoop is nie. Toe Murphy op 'n dag deur 'n oproep uit die Paarl van die veiling te hore kom, het hy hom na die terrein gehaas, maar dit was reeds gedane sake. Murphy het ook daarop gewys hoe streekserfenisprojekte oor die algemeen onder druk verkeer weens 'n kwynende aantal gemeenskapsvrywilligers. Teen Mei 2026 het die bestuurskomitee van die Riebeekvallei-museum tot slegs twee lede gekrimp, wat gelei het tot die tydelike sluiting van die fasiliteit toe geen nuwe bestuurslede gevind kon word nie.<ref>[https://diecourant.co.za/2026/06/12/murphy-wil-stokkie-oorhandig/ ''Die Courant''. 2026. Murphy wil stokkie oorhandig. 12 Junie.]</ref> [[Lêer:Radio Oveberg 16 September 2026.mp3|right|Radio Overberg. 2026. Ommi Tafel-podsending. 16 September.]] === Nalatenskap === [[Lêer:Tigeroatsreklame1928.JPG|duimnael|150px|Advertensie waarin Moorreesburg Rugbyklub ondersteun word.<ref name="Schoeman15">Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 15</ref>]] * Die Rugbyklub van Moorreesburg staan bekend as Die Tiere, vernoem na die Tiger Oats-fabriek. In die amptelike boek van die Moorreesburg Rugbyklub (1998) word die standpunt gehuldig, in strenge navolging van Lochner, dat die fabriek in 1902 gebou is:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 10-12</ref> {{cquote| Rugby is vir die eerste keer in Moorreesburg gespeel in dieselfde jaar dat die dorp formeel as 'n dorp geproklameer is, naamlik in 1898. […] Slegs vier jaar na die nederige begin van rugby op Moorreesburg het twee belangrike gebeurtenisse die ontwikkeling van die dorp en terselfdertyd die rugbyklub 'n groot hupstoot gegee, naamlik die opening van die spoorweg na die dorp en die oprigting van die Tiger Oats Cereal Company in Moorreesburg. […] Terselfdertyd het die stigting van die Tiger Oats Cereal Company baie bygedra tot die uitbouing van die dorp. Sy besturende direkteur, mnr. Wheeler het die belange van Moorreesburg op die hart gedra en die onderneming het 'n groot invloed op al die sektore van die gemeenskap uitgeoefen. Dit was dan ook na aanleiding van Tiger Oats dat Moorreesburg se spelers as Die Tiere bekend geword het en gou 'n krag in die streek geword het. }} Wat chronologie betref kan hierdie bewoording verwarring meebring. Die mnr. Wheeler hier ter sprake is William Henry Wheeler (almal het hom wel as "Mr. Wheeler" geken).<ref name="Frankel.1988.145.146">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 145-146</ref> Hy is in Engeland gebore, word in sy vroeë twintigerjare die bestuurder van 'n meul in Londen, en ook later lektor in maaltegnologie, asook die tegniese redakteur van ''Trade Journal'' (waartoe hy heelwat artikels bydra). Op uitnodiging kom hy in November 1936 na Suid-Afrika en word besturende direkteur van Tiger Oats Co. in 1938.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Wie_is_wie_in_Suid_Afrika/l9buRILhMmMC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&dq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&printsec=frontcover Wie Was Wie? 1960. s.v. Wheeler, William Henry. Johannesburg: Vitae Uitgewers, bl. 542]</ref> Rudy Frankel en sy vrou, Nora, ontmoet Wheeler teen middel-1944 as die besturende direkteur van ''Maitland'', toe Tiger Oats aangekoop is. Wheeler het hom veral toegespits op die ensieme en om die meule so doeltreffend en seepglad moontlik te laat loop. Wheeler het in Maart 1961 afgetree, maar het nie sy vrou daarvan vertel nie en net elke dag oudergewoonte na sy kantoor toe gekom – nou as konsultant, tot en met 30 September 1966. Hy sterf in Februarie 1979. Frankel se indruk van sy persoonlikheid is egter dié van 'n "somber individu", vergeleke met die mense-mens en joviale Skot, Peter Murray King.<ref name="Frankel.1988.145.146" /> 'n Naam waarop eintlik ingegaan moet word, is Jim Shipp, want hy was jare lank die besturende direkteur van die Moorreesburg-tak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 190.</ref> In 1928 verskyn 'n advertensie in ''Die Burger'' met die volgende bewoording, wat direk na Die Tiere verwys:<ref name="Schoeman15" /> {{cquote| '''Die Onoorwinlikes''' Hierdie jaar het Moorreesburg – die huis van die beroemde Tiger-hawermout – 'n Rugby-span voortgebring wat ongeëwenaard in die plattelandse distrikte is. Ons, die vervaardigers van Tiger-hawermout, is nie min trots daarop om hul sukses bekend te maak nie, want ons voel dat hul sukses tot 'n sekere mate te danke is aan die feit dat hulle van die distrik kom waar die gesondste ontbytvoedsel in Afrika gekweek word. As dit die enigste oorwinning was waarna ons kan verwys, is ons nog meer geregverdig om trots te wees. Maar ons het ander oorwinnings op ons krediet. In 1906 het die beroemde Springbokspan deur die Britse Eilande getoer. Saam met hulle het hul genoeg Tiger-hawermout geneem wat vir elke man vir elke ontbyt gedurende die toer genoeg sou wees. Hulle sukses was merkwaardig en ons mag sê dat dit tot 'n groot mate te danke was aan hul uithoudingsvermoë, wat hulle elke dag uit Suid-Afrika se nasionale ontbytvoedsel verkry het. Vandag probeer ons om nog meer Onoorwinlike Springbokke groot te maak. Duisende klein Suid-Afrikanertjies verkry elke oggend gesondheid, krag en uithoudingsvermoë uit Tiger-hawermout. As u eie klein seuntjie – of is dit 'n dogtertjie! - nie onder die groot leër van eters van Tiger-hawermout is nie, wil ons hê dat u hom or haar moet inskryf vir die leër van onoorwinlikes. U sal die aanwerwingskantoor by u kruidenier vind. }} Soos die leë Tiger Oats-gebou, is ook die 1906-datum omgeef met enigma. Want sowel Frankel<ref name="Frankel.1988.135" /> as ''De Zuid-Afrikaan''<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8" /> voer aan die eerste hawermoutprodukte is in 1908 gemaak. En tog, as mens in ag neem dat Alfred Marshall voor die tariewekommissie sy saak gestel het – 'n sitting wat byna drie weke sedert 3 tot 18 Desember 1907 vir alle nywerhede in die Kaapkolonie geduur het – dan moes die African Compressed Fodder Company reeds hawermoutprodukte voor 1908 gemaak het.<ref name="Minutes1908" /> Wat die Tiger-handelsmerk egter betref, is die aankondiging om registrasie eers November 1906 gemaak,<ref name="trademark" /> toe die Springboktoerspan lankal op September 1906 met die skip, ''The Gascon'', in South Hampton aangekom het.<ref>[https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-rugby/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07 World Rugby Museum. 2019. The 1st South Africa Tour to the UK and France 1906-07. 20 September.]</ref> == Notas == {{notas}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{Koördinate|33|09|08.8|S|18|40|14|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] 6hqh785m9tsxhh9e3yfw0w480es7ckv 0 418218 2976858 2925790 2026-10-08T20:23:15Z Suidpunt 13232 /* Meer omtrent die krygswet */ 2976858 wikitext text/x-wiki '''Moorreesburg se betrokkenheid by die Anglo-Boereoorlog''' word hier vermeld. Om volkekundige verwarring en dubbelsinnigheid (soos "[[Engeland|Engelse]] soldaat") te vermy word voortaan 'Kakies' en 'Tommies' in die artikel gebruik om na enigiemand te verwys wat aan die Engelse kant geveg het. == Afkondiging van die krygswet == Die krygswet is nie oombliklik dwarsoor die hele Kolonie afgekondig nie, maar stuk-stuk. Op '''7 Januarie 1901''' is die krygswet so afgekondig in Calvinia, Clanwilliam, Piquetberg, Malmesbury, Tulbagh, Paarl en Stellenbosch, waaronder Moorreesburg ook sou ressorteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA13&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 13]</ref> === Meer omtrent die krygswet === In die woorde van die owerheid self is die krygswet nie 'n wet ''per se'' nie; maar dit setel alle mag van elke afsonderlike krygswetdistrik in die hande van sy aangewese kommandant om te maak soos hy smaak, al is sy dade ook hoe onbillik, onredelik of teenstrydig met die Wet (en selfs Victoriaanse waardes), om die veiligheid, die orde en die regering na goeddunke te verseker.<ref name="MartjieLouw.78">[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA78&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. pp. 78-115]</ref> Al word die wens uitgespreek dat daar eenvormigheid dwarsoor die Kolonie moet geld wat die reëls betref, het dit in die praktyk glad nie gebeur nie, soos duidelik blyk in die advokaat Frederic Mackarness se ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''.<ref name="Mackarness">[https://web.archive.org/web/20250308175218/https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/16091/file/A000001000.pdf Mackarness, F. 1901. ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''. London: National Press Agency.]</ref> Beamptes kon sonder 'n lasbrief iemand in hegtenis neem wie ook al maar verdink word dat hy (of sy) die Boere sou help.<ref name="MartjieLouw.78" /> En dan was daar ook nog die suiwere magsvertoon of intimidasie. 'n Mens dink hier in die besonder aan ds. [[Adriaan Moorrees]] en ds. Gustav Adolph Scholtz (van Colesberg) wat in die middel van die nag, nadat al die lampe uitgedoof is, by die pastorie in die Paarl lastig geval is, selfs al is al die reëlings vooraf nougeset by die polisie aangemeld. Die volgende oggend, die [[Vrydag]], is die pastorie omring deur wagte, en Scholtz is verbied om na [[Kaapstad]] te reis. Eers die Maandag is die wagte verwyder, en 'n boodskap is aan Scholtz gerig: "By order of the Commandant, your guards have been removed, and you are permitted to proceed to Cape Town."<ref name="Mackarness" /> Niks kon mense keer om kwaadwillig hul medemens te vervolg nie. Blykbaar was die skoolkomitee van Moorreesburg nie geneë met Pappie Walters nie, en wou van hom ontslae raak. Matthys (Pappie) Walters (die oupa van die digter [[M.M. Walters]]), toe nog 'n skoolhoof, het 'n possak van Moorreesburg wat deur die drywer van 'n poskar agterweë gelaat is geneem en te perd die poskar probeer inhaal. Dit was alles duidelik ''bona fide'' bedoel. Hy word egter buite die dorp aangekeer en gearresteer op twee aanklagte: hy is buite die bepaalde grens en in die onwettige besit van 'n possak. Hy is met 8 medegevangenes na die gevangenis op Malmesbury gestuur, word tot dwangarbeid gevonnis en na Matjiesfontein gestuur. Pappie is sy pos as skoolhoof en onderwyser ook boonop kwyt. Na afloop van die oorlog het hy en sy jongste broer, Roelof, 'n winkeltjie op Moorreesburg oopgemaak.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> Die kommandant kon burgers wat die gewone wette (dus, gewone [[misdaad]], soos gestipuleer in die strafreg) oortree in hegtenis neem en voor die [[landdros]] daag,<ref name="MartjieLouw.78" /> maar die burgerlike regbank op sy beurt het feitlik nie die geringste invloed op die krygsraad uitgeoefen nie. Gestel 'n ongewenste persoon (ongeag of dit nou 'n invloedryke boer of raadslid, 'n predikant, onderwyser of selfs dokter was) word sonder 'n lasbrief summier opgepak en in aanhouding gehou, dan het selfs 'n petisie by die Hooggeregshof om 'n verklaring te eis vir die inhegtenisname, en waar die beskuldigde hom tans bevind, 'n doodloopstraat bereik.<ref name="Mackarness" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Daar was ook die sogenaamde "leërkontrakteurs" wat rekwisisievorms van die Britse owerhede gebruik het om die burgers te dwing om byvoorbeeld hul ossewaens met 16 osse volledig met trekgoed en drywer en al net so aan hulle af te staan teen 'n geringe bedrag. Sou die burgers dan enige beswaar opper, is hulle bloot begroet met 'n dreigement dat hulle goed gekonfiskeer sou word. Sulke handelaars het enorme winste gemaak. Met die militêre owerheid wat vierkant agter hom staan, kon hierdie leërkontrakteur die boere se graan laat afsny en oplaai; ook tafelgerei is sonder vergoeding afgedwing.<ref name="VVeVR2001.121" /> === Kernreëls === Wat nou volg is die kernreëls wat feitlik dwaroor die hele [[Kaapkolonie]] gegeld het, en dus ook in Moorreesburg. Met die uitsondering van 'n permit wat toegestaan is deur die kommandant, of 'n persoon wat deur hom afgevaardig is om die permit af te lewer, was geen persoon toegelaat om:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) die distrik binne te kom of te verlaat nie :(b) om na of uit die distrik uit te trek nie :(c) enige dorp te betree of te verlaat nie, met die uitsondering van ::(1) om produkte na die mark toe te bring ::(2) om diere aan die krygsmag te verkoop ::(3) om hul by die krygsmag aan te meld ::(4) om kerk by te woon Die kommandante kon egter besluit dat alle boere eenvoudig tuis moes bly (as daar Boere of rebelle in die omgewing was); dan mag niemand produkte na die mark toe bring of kerke bywoon nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Niemand mag enige dorp betree of verlaat in die Distrik tussen sonsondergang of sonop, behalwe om 'n dokter te spreek nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Enige besoeker of vreemdeling wat by 'n huis of plaas aanklop moes sonder verwyl aan die kommandant gerapporteer word, <ref name="MartjieLouw.78" /> al was dit ook te voet. Alle vergaderings of samekomste (dit wil sê, waar meer as 6 persone teenwoordig is) was verbode, buiten:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) dié wat met spesiale vergunning deur die Kommandant skriftelik toegestaan is :(b) dié van godsdienstige aard, soos kerkdienste, kerkraadvergaderings en die Nagmaal :(c) vergaderings van die afdelings- en munisipale rade. :(d) waar almal in dieselfde huis woonagtig was Saans moes iedere persoon tussen 10 nm. en 5 vm. tuis wees. Die lampe moes uitgedoof wees tussen halfelf die aand en vyfuur soggens, met die uitsondering van siekte of noodgevalle. Ook hierdie uitsondering moes die volgende oggend onmiddellik by die Kommandant se kantoor aangemeld word; en selfs 'n permit moes aangevra word nadat 'n doktersbrief ingelewer is.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen vure mag saans op die plase buite brand nie (of enigiets wat as ligsein op die heuwels kan dien nie); ook die aansteek daarvan is verbode.<ref name="MartjieLouw.78" /> Alle vee wat van die vyand gebuit is, word staatsbesit.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen persoon mag 'n fiets, driewiel of motor bestuur of besit alvorens die masjien nie by die Kommandant se kantoor geregistreer is nie. Daarna sal 'n nommerplaat uitgereik word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Fietsers mag nie vinniger as 6 myl per uur verby enige wag ry nie; ook moet die ryer afklim indien so gevra word. 'n Fietslamp moet ook aangebring word indien saans gery word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Smouse is verbied, maar handelsreisigers kon spesiale vergunning by die kommandant kry om in die distrik rond te beweeg.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 20 Junie 1901 het sekere Distrikte nietemin wel permitte aan smouse begin uitreik.<ref name="MartjieLouw.78" /> Koerierdienste is feitlik verbode, want alle pakkies moes in poskantoorsakke vervoer word (om natuurlik gesensor te word).<ref name="MartjieLouw.78" /> Briewe en telegramme is gesensor;<ref name="MartjieLouw.78" /> koerante wat die Boere goedgesind was, is toegemaak; die besit van heelwat Hollandse en Duitse koerante is verbied.<ref name="Mackarness" /> Selfs gedagtevryheid is ontneem.<ref name="VVeVR2001.121" /> Ene Basson, 'n boer, het teenoor 'n mnr. Fick, 'n lojalis, gekruide taal gebruik - 'n boete van 10 sjielings is hom opgelê. Stel hierteenoor Hendrik de Waal, 'n 16-jarige van Fraserburg, wat £3 (of sy maandelikse loon) moes opdok omdat hy "abusive language" teenoor 'n stadswag gebesig het.<ref name="Mackarness" /> Vergelyk hiermee A.W. Schultz, van Caledon, wat aangekla word van "opruiende taalgebruik" (5 September 1901): sy eerste straf is 2 jaar dwangarbeid, maar daarna word hy 'n krygsgevangene en word gedeporteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA238&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 238]</ref> Alle perde, muile, esels, osse, karre en toerusting moes na die Kommandant besorg word, sou hy daarvoor vra.<ref name="MartjieLouw.78" /> Luidens 'n Reuters-korrespondent by Piquetberg was daar die voorval waar 'n jong en onervare boer, ene Maritz, £5 beboet is omdat hy nie sy perde 'om beskerming' laat wegstuur het nie.<ref name="Mackarness" /> Niemand mag enige sketse maak of foto's neem van enige wapenopslagplek of fort nie. Ook as jy in jou onkunde met 'n kamera in die omtrek betrap is, was jy diep in die sop.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 21 Augustus 1901 is die wetgewing heelwat gewysig:<ref name="MartjieLouw.78" /> Uit vrees dat die invallende Boere proviand in die hande kon kry, moes elke huisgesin op rantsoene leef - elke veertien dae moes die kos in die dorp waaronder 'n plaas sou val afgehaal word. Nou wel te voet, want die trekdiere is ontneem.<ref name="MartjieLouw.78" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Die krygswet in die kolonie het, soos gestel op 25 Oktober 1901, Engeland 'n halfmiljoen pond sterling per week gekos.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000103990:mpeg21:p001 BUITENLAND. Zuid-Afrika.. "Provinciale Drentsche en Asser courant". Assen, 25-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 08-03-2025]</ref> Al is vrede op 31 Mei 1902 gesluit, is die krygswette van die Kaapkolonie eers op '''16 September 1902''' opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> == Verloop == Die eerste suidwaartse offensief van Maritz het beoog om rebelle te werf en die strydperk dieper die Kolonie in te skuif, om meer aandag op hom te vestig, sodat die Boere in Transvaal tyd kan kry om hulself te herbewapen, of om ten minste daarvoor te sorg dat Engeland nie al sy magte op die Republieke konsentreer nie.<ref name="Fourie" /> Op 30 September 1901 trek Boerekommandant Manie Maritz met 'n kommando van plus-minus 600 persone deur die Sandveld na Piketberg.<ref name="VVeVR2001.80">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 80-85.</ref> Die Britte het verwag dat Maritz vroeër of later Piketberg of Hopefield sou aanval, omdat groot Britse voorraaddepots hier te vinde was, maar ook moontlike rebellerekrute.<ref name="Fourie">[https://web.archive.org/web/20250311085117/https://repository.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39083/Fourie_Lambertus%20Myburgh.pdf?sequence=1 Fourie, L.M. 1975. Die militêre loopbaan van Manie Maritz tot aan die einde van die Anglo-Boereoorlog. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Potchefstroom: Portchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 93-106.]</ref> Op 5 Oktober kom Maritz in Piketberg aan. 'n Deel van sy manskappe staan hy af aan kaptein J.J. Smith.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die volgende dag, 6 Oktober, beset Maritz Porterville en Vredenburg. By Hoedjiesbaai kom hy te staan teenoor die Engelse; nog skermutselings woed op Drie Heuwels en Kersefontein.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maandag, die 9de Oktober, beset Maritz vir Hopefield. Hier bekom hy heelwat voorrade.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die regeringsamptenare van Hopefield is op 10 Oktober opgesluit; die telegraafkantoor is vernietig om die uitlek van inligting rakende die rebelle se doen en late tot tyd en wyl te vertraag. Dit is waarskynlik ook die enigste voorval waar die Boeremag die Kakies (halfpad) op see aangedurf het.<ref name="Fourie" /> 12 Oktober woed nog 'n skermutseling naby Darling. Veldkornet Hildebrand sterf. Maritz en die Colonial Light Horse veg by Hoedjiesbaai.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 13 Oktober val Maritz vir Piketberg aan. Hier word 27 gewere en ammunisie gebuit. Generaal French en Stephenson kom met 1 200 Kakies per trein in Porterville aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Sondag, '''15 Oktober 1901''', val Manie Maritz Moorreesburg die eerste maal aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 17 Oktober is 300 perde deur Maritz by die Bergrivier gebuit en na Calvinia gestuur.<ref name="Fourie" /> 19 Oktober: By Vier-en-twintig-riviere (naby Porterville) woed 'n hewige stryd tussen Maritz en Stephenson (wat ook uit eenhede van koll. Capper, Wyndham en maj. Wormald bestaan het). Drie Kakies het gesterf, en drie is gewond. Aan Boerekant is daar 5 gewondes (waaraan een later beswyk het), maar 48 perde en 5 karre vol voorraad is van die Kakies gebuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maritz word teruggedryf.<ref name="Fourie" /> Daar is nie verwag dat Maritz onmiddellik 'n tweede suidwaartse offensief sou onderneem nie, omdat die Britse magte in die nabyheid was en vanweë hul sukses by Vier-en-twintig-riviere.<ref name="Fourie" /> Op Saterdag, '''21 Okober 1901''' bereik Maritz Darling, en gevegte woed op Malmesbury, Moorreesburg en Bodam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Teen 25 Oktober word besluit Maritz, Theron en Smith moet die Boland aanval. Maritz beweeg deur Vanrhynsdorp na die Karoovlakte, Ebenaezer en Strandfontein. Soos die dae verloop, is hul visier later ingestel op die pad tussen Lambertsbaai en Clanwilliam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 7 November poog Maritz se kommando (onder leiding van Theron) om Piketberg weer aan te val en te verower, maar dit geluk nie.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Woensdag, '''8 November 1901''' val Theron vir Piketberg aan op Maritz se bevel, maar word deur die Stadswagte, die Western Province Mounted Rifles, die berede polisie en ander troepe onder leiding van majoor Pilson gestuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Drie Kakies is dood en vyf gewond. Twee Boere is dood en sewe gewond in Theron se geledere.<ref name="Fourie" /> Maritz val ''vir die laaste keer'' Porterville en Moorreesburg aan, en hy beset Hopefield vir een dag.<ref name="VVeVR2001.80" /> By die gelyktydige aanval op Moorreesburg en Porterville het hy die kommando in twee verdeel en self die voortou geneem by die groep wat Moorreesburg sou aanval. Op 9 November 1901 het hy die Bergrivier oorgesteek en sy mag op Honigberg, 20 km suidoos van Piketberg, saamgetrek. Daarna het hy Moorreesburg maklik verower, die telegraaftoestelle vernietig en in die rigting van Darling ingeslaan.<ref name="Fourie" /> Daar is verwag dat Maritz tot in Kaapstad sou deurdruk, en daarvoor het die stad sy kanonne ontplooi en gereed gemaak vir 'n Boere-aanval op die stad. Wat nie sou gebeur nie. Maritz se mag sou miskien Kavanagh by Malmesbury kon verslaan, maar sy kommando sou nie die pyp kon rook teen kol. H. Cooper se 1 000 man nie. Dit is juis weens 'n tekort aan wapens en rydiere dat Maritz nie verder as Moorreesburg kon vorder nie.<ref name="Fourie" /> Crabbe se troepe het hom nog heeltyd vanaf Piketberg agtervolg (waar die Kakies op 9 November daar per trein afgelaai is) en is later gesteun deur Wormald wat intussen by die huidige gevegsgebied opgedaag het.<ref name="Fourie" /> Maritz het daarom teen 14 November die Bergrivier noordwaarts oorgesteek.<ref name="Fourie" /> Op 15 November 1901 dryf die Britse magte die Boere kwaai noordwaarts terug; die Boerekommando's spat hierna in alle rigtings.<ref name="VVeVR2001.80" /> Daar kom wel 'n Reuter-telegram van 19 November 1901 uit Moorreesburg wat meld: Toe Maritz enkele dae tevore oor die Bergrivier verdryf is, laat hy 'n deel van sy stydmag agter (Theron en kommando). En dan word die volgende sinnetjie geskryf, soos dit in die Nederlandse pers ook telkemale verskyn: "De Boeren trekkend voortdurend naar het westelijk deel der Kaapkolonie, waar de afwezigheid van een spoorweg gunstig is voor hunne taktiek."<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000098359:mpeg21:p006 BUITENLAND.. "Arnhemsche courant". Arnhem, 21-11-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> Presies dieselfde laasgenoemde sinnetjie word tot vervelens toe in menig Franse koerant sonder feitlik enige afwisseling herhaal: ''Les Boers se montrent très actifs et se portent vers la partie ouest de la colonie du Cap, où l'absence de chemin de fer est favorable à leur tactique.''<ref>[https://www.retronews.fr/search#allTerms=moorreesburg&sort=score&publishedBounds=from&indexedBounds=from&page=1&searchIn=all retronews.fr s.v. moorreesburg]</ref> == Volgens Ockie T. De Villiers == === Agtergrond === Ockie T. De Villiers deel sy wederervaringe tydens die Anglo-Boereoorlog as Kaapse Rebel mee terwyl hy in ballingskap in Nederland verkeer. Feitlik geen presiese datums word in die boek verskaf nie, omdat heelwat van die dokumentasie byderhand in sy rondreis verlore geraak het. Die boek se naam heet ''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PP7&hl=en_ZA Met De Wet en Steyn in het Veld]'' en is in 1903 uitgegee, kort nadat daar sprake was van amnestie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 253</ref> Dit is nie hy self wat skryf nie, maar 'Mevrouw A. H. van Gent' te Hilversum, want die teks is in Nederlands, al kom heelwat afrikanismes daarin voor.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.10</ref> Uit die gegewens kry mens 'n vae beeld hoe die lewe in die Moorreesburg-Piketberg-omgewing was ten tyde van die oorlog. Kort nadat oorlog verklaar is, besluit De Villiers om sy ouerhuis naby die Paarl te verlaat en hom by die Boere aan te sluit, te wete dat sy vader en broers Engelsgesind was. Tog is sy moeder veel meer besorg oor haar seun se veiligheid as die politiek; om daardie rede probeer sy hom tevergeefs afraai. Op 16 Januarie 1900 gaan hy sak en pak na Kaapstad om hom as vrywilliger by die Engelse leër aan te sluit. Van Dag 1 af koester De Villiers geen illusies nie: die soldate word eerder soos bagasie en kanonvoer behandel as diegene wat vir die eer van Engeland veg. Hy word saam met nege ander in 'n enkele treinkompartement geboender, waar daar skaars slaapplek was vir vier mense. Die deur word gesluit vir die volgende twee dae en drie nagte - dus, afgesien van die higiëneprobleme, moes die soldate onder mekaar maar kyk wie iets te ete het. De Villiers slaag later daarin om by die Boere aan te sluit, hy word met verloop van tyd die adjudant van Generaal De Wet, en vergesel hom totdat De Wet in die rigting Kaap toe druk. De Wet het probeer om sover moontlik die strydperk Kaap toe te skuif waarskynlik om twee redes: eerstens, om tyd te wen sodat die Boeremagte wapens kon bekom, en tweedens om die spoorlyne op te blaas wat proviand, wapens en Kakies die binneland in vervoer het (dus, in die kiem te smoor). Die Kakies het hul ou taktiek probeer gebruik om De Wet in 'n hoek te dryf, hier tussen twee riviere (die Brakrivier en Oranjerivier). Die Oranjerivier was ondeurwaadbaar, so ook die driwwe, want dit was immers middel-Februarie, in die middel van die somerreëntyd.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.90</ref> Generaal de Wet het dikwels aan De Villiers gesê die Boere se grootste redding sou wees as hulle die Kaapkolonie kon bereik en daar 'n opstand kon verwek.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, pp. 90, 91</ref> Verder wou die Mosterd-broers wat uit Transvaal gekom het, terugkeer Kaap toe.<ref name="vil91">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.91</ref> Op die 22ste Februarie 1901 vertrek De Villiers saam met hulle.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 92,93</ref> 'n Paar puntjies: * Die Engelse regering het proklamasies uitgevaardig, waarby die koloniale Burgers gelas is om perde, voer, lewensmiddele en wapens by die naaste militêre stasie in te lewer.<ref name="vil91" /> * Baie Afrikaners het geweier om by die stadswagte aan te sluit. Want dikwels as mens eers by die stadswag aangesluit het, is die persoon na die Britse leër gestuur en so gedwing om teen die Boere te veg.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.101</ref> Hierdie driemanskap moes nie alleen die Kakies ontwyk nie, maar veral Afrikaners wat hulle sou rapporteer. Hierdie rapportering was, in De Villiers se oë, eintlik belaglik, aangesien die boer, wat van sy perd deur die Britse Owerheid deur proklamasie ontneem is, nou spesiaal sou moes loop (of 'n plaaswerker te voet moes stuur) net om die persoon te gaan aanmeld. Al waarom die boere dit nog sou doen, is uit vrees wat die Britse regering nóg aan sy onderdane kon doen. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.99</ref> Die hoofrede waarom De Villiers na die distrikte Malmesbury en Piketberg wou uitwyk, is omdat die graan klaar afgeoes was en die Boerekommando's daar 6 maande of langer mee sou kon uitkom.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.102</ref> Die Mosterds wou na hul ouerhuis in die Paarl, en De Villiers wou dieselfde doen,<ref name="vil108">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> onder andere om sy familie te waarsku om hulle nie by die Engelse aan te sluit nie. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109</ref> Hulle verneem in die Distrik Piketberg alle driwwe van die Bergrivier is deur Kakies beset, of so is gesê - in die werklikheid kon die Kakies nie elke liewe voetpaadjie oor die rivier bewaak nie - dit was somer, en die rivier droër (want die Swartland is 'n winterreënvalstreek). <ref name="vil108" /> In die distrik bly hulle oor op die plaas Springfontein, van "den heer G."; die driemanskap is na hom verwys, omdat hy vroeër naby die rivier gewoon het en hulle goed die weg kon wys.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.107</ref> Op baie plase wemel dit bedags van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg was in aanbou, en die werk moes klaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108, 109</ref> Dit was immers Maart 1901 toe De Villiers en die Mosterds in die streek aankom, en die treinspoor sou eers op 9 September 1901 geopen word. De Villiers sê hulle was toe al 18 dae onderweg (sedert 22 Februarie 1901).<ref name="vil108" /> Nadat die drie mans op 'n plaas hul voorgedoen het as builepesinspekteurs, deel die boer hulle mee dat die krygswet baie streng heers in Malmesbury, die Paarl en Piketberg, en dat daar baie stadswagte is (daar was 300 by Malmesbury alleen);<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113</ref> die gasheer wou hulle na Kaapstad neem, waar die krygswet nog nie afgekondig is nie, en dus nog betreklik veilig was. Dit is 'n saadjie wat in die Mosterds se koppe geplant is, want later wou hul liewer na hulle ooms in Kaapstad gaan,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.110</ref> wat ook die rede is waarom die broers later van De Villiers sou skei. Want De Villiers wou sy ouers baie graag sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.112</ref> Die Mosterds het veilig by Leeuwendans aangekom, en het selfs 'n telegram aan hul ouers in die Paarl gestuur om hulle daar te kom besoek,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.115</ref> terwyl De Villiers in die donker rondkruip na uitkomkans. Op die plaas Waterval kom hy te hore dat die Kakies sy ouerhuis bewaak het - dit was vir hom 'n bedekte seën dat hy nie sy ouerhuis kon besoek nie. <ref name="vil122">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.122</ref> En, net soos hy verwag het, is die Mosterds in Kaapstad gevange geneem.<ref name="vil122" /> De Villiers besluit om sy heenkome te vind op Springfontein. Daar naby sou hy vir 6 tot 7 maande lank in 'n grot moes bly, en vyfdaagliks kos by die plaashuis gaan haal. Die plaasbewoners van Springfontein was altyd bly om hom te sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.139-160</ref> Dit is eintlik ironies dat De Villiers feitlik niks hoef te gedoen het om die omstandighede in sy guns te verander nie. Dit gebeur sommer vanself: * Een van die Mosterd-broers het, in die hoop om vrygelaat te word, al die name genoem van die boere wat hulle op hul reis gehelp het. Dit het meegebring dat baie boere sonder meer gevange geneem is, en die De Kocks wat die Mosterds met hul rytuig na die stasie gebring het, is vir agt maande in die tronk gestop. Ook die boer wat hulle die pad oor die rivier gewys het, is aangekeer en na Kimberley gestuur (hy is later vrygelaat by gebrek aan bewyse). Die naam van die boer en die plaasnaam Springfontein het die Mosterdbroer egter ontgaan. Dit was vir De Villiers duidelik dat hy nêrens nou heen kon uitwyk nie, want niemand sou hom nou wil ontvang nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.143</ref> Omtrent 'n week later is De Villiers voëlvry verklaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.145</ref> Meneer G. wou ook geensins daarvan hoor dat De Villiers die grot moes verlaat nie - al sou dit ook twee jaar duur, kon hy daar bly; al voel De Villiers skaam om van hul goedheid misbruik te maak. Ondertussen het Mosterd onder kruisverhoor so in sy eie leuens verstrengel geraak dat alle boere vrygelaat is en na hul plasies kon terugkeer.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.146</ref> Stadig het dit ongeduld onder die boere begin kweek. * Soos ''Ons Land'' eers onder sensuur en "verengelst" verskyn (wat De Villiers by die grot lees), maar later heeltemal gestaak is, was dit 'n duidelike teken dat die Boerekommando's in aantog was.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.147, 155</ref> * Die Engelse regering het feitlik alle perde in die distrik Piketberg opgekommandeer, om glo beskerm te word, uit vrees dat die Boerekommando's anders self die perde sou afneem. Dié word op een plek versamel, wat uiters onnosel was. Die Boere sou hulle later almal buit. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.148, 154</ref> * Dominee J.N. Vlok, van NG Gemeente Piketberg, het hom gehaat gemaak by sy boeregemeente, omdat hy die boere aangesê het om die wapen op te neem en ''vir'' die Engelse te gaan veg. Die diens wat op 'n plaas sowat 'n uur vanaf Springfontein een keer of agt keer per jaar gehou is, loop so te sê dood. Die boere wou geen preek hoor uit die mond van die man wat hom met volksvyande heul nie. Die predikant sou nog ná die oorlog ook met agterdog bejeen word.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.154</ref> * De Villiers waarsku die plaasmense dat hulle moes sorg om voorraad vroegtydig op te berg, want uit ervaring weet hy hoe dit in die Oranje-Vrystaat en in die Noordelike geweste van die Kaapkolonie verloop het: Die winkels op die plase sou hul goedere op die dorp moes inlewer, en gaan 'n boer dus dorp toe, om goedere te koop, word hy daar vasgehou. Op sy beurt het Mnr. G. ook ander boere in die omgewing vroegtydig gewaarsku om dieselfde te doen. So kring die nuus uit.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.155</ref> Die dag sou egter in vroeg Oktober 1901 aanbreek wanneer "de knecht" (aan wie De Villiers ook geheg geraak het) hom by sy grot sou kom opsoek. Daar het nuus gekom: 'n paar dae tevore het 'n Jood Sacks, wat 'n winkel op Zuurfontein bedryf het, te voet langs "oom Gert" ['n kennis van Mnr. G] verbygegaan. Mnr. Sacks was woedend omdat 13 Boere naby Clanwilliam hom van sy perd ontneem het en hom te voet huis toe gestuur het. Omdat Clanwilliam ongeveer 12 uur te perd ver was, was dit 'n duidelike teken dat die Boere al baie naby moes wees.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.156</ref> Ook 'n meisie van 'n plaas 4 uur van Springfontein af, het gewapende mans ontmoet, maar weet nie of dit Boere was nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.157</ref> 'n Paar dae later deel Oom Gert aan De Villiers mee hy was by 'n kommando gewees en het selfs met die kommandant gepraat. Die naam het hom egter ontgaan. Toe Oom Gert hom beskryf as 'n 'kort, swart kêreltjie, met 'n dik, swart snor', het De Villiers onmiddellik geweet dit is Generaal [[Manie Maritz]].<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.159</ref> Toe De Villiers daar aankom, was Generaal Maritz nie daar nie, maar het met 16 mans gekyk of hulle Hopefield kon inneem. Maritz het geen offisiere in sy plek aangestel nie. Hulle het teruggekeer met 600 perde, juis dié wat die Kakies so versamel het van die omliggende boere en oor die Bergrivier gevoer het.<ref name="vil162">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> De Villiers was besig om in die rivier te baai, toe Generaal Manie Maritz hom die hand gee en in die boot laai, en al geselsende bereik hulle die ander oewer waar De Villiers se klere lê. Dié was so vol gate en verrinneweer deur die 6 maande in die berge, dat die geskokte Maritz uit die buit vir hom 'n nuwe pak klere aangee.<ref name="vil162" /> === Die Kommando van De Villiers neem twee blokhuise weerskante van die Bergrivierbrug in === Die kommando vertrek in die rigting van Zuurfontein (32° 50’ 48.3" S, 18° 32’ 46.1" O). Die volgende aand trek hulle oor die gevegslinie tussen Moorreesburg en Piketberg. Tussen hierdie twee berge was daar twee Kakie-blokhuise ('''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA163&hl=en_ZA Sien Kaart]'''). Rondom die blokhuise was daar geen versterking nie; dus kon hulle sonder veel slag of stoot ingeneem word (wat onnodige aandag deur geweervuur kon trek), het De Villiers gereken. Buitendien wou hy daardie Afrikanerluitenant ontmoet wat hom op Springfontein kom soek het en tans, so het hy verneem, by een blokhuis die bevel voer.<ref name="DeVilliers164">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 164</ref> Omdat daar baie vrywilligers uit die streek was wat by die Boere aangesluit het, was daar onder die kommando 'n dringende behoefte aan klere, ammunisie en gewere. De Villiers doen by Maritz aan die hand om die twee blokhuise langs die rivier in te neem, met so 19 mans, om nog meer oorlogsbuit in die hande te kry. Maritz sê De Villiers moet versigtig wees, omdat mens nie seker kon weet wie die blokhuise beset nie. Die Tommies sal nie maklik oorgee nie, maar die Vrywilligers wat vir die Engelse veg waarskynlik wel. De Villiers moet ook op sy hoede wees wat uit die rigting van Moorreesburg kan kom, want daar was sprake van 'n strydmag van 600 Kakies op Moorreesburg self. Maritz spreek met De Villiers af om die pad na Piketberg te bewaak.<ref name="DeVilliers164" /> Maritz en De Villiers soek Boerevrywilligers, en 50 mans het slaggereed gestaan. Maritz kies hier self 19 mans met die hand uit, waaronder 2 wat die pad goed bekend was. Na al die afskeidsgroete, vertrek die Gideonsbende teen omstreeks 6 uur die aand te perd. 'n Halfuur later kom hul by die bestemming aan.<ref name="DeVilliers164" /> Die blokhuise het aan beide kante van die brug van die Bergrivier gebou om hierdie infrastruktuur te bewaak, en met goeie rede - daar was taamlik druk verkeer tussen Moorreesburg en Piketberg.<ref name="DeVilliers165">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 165</ref> Hierdie blokhuise was agthoekig en van gegalvaniseerde ysterplate gemaak. Die ruimte tussen die twee ysterplate is met sand opgevul, met skietgate bokant die dubbele plate. Die dak was piramidevormig.<ref name="DeVilliers165" /> Sowat 400 meter van 'n plaashuis naby die Bergrivier (aan Piketberg se kant), gee De Villiers bevel dat almal van hul perde moet afklim en die perde aan die doringdraad vasbind. 10 mans word deur 'n drif gestuur: hulle moes deur die rivier langs die ou pad oorsteek en probeer om so naby as moontlik die ander blokhuis aan die oewer te nader (dit is nou die blokhuis aan die Moorreesburg-kant van die Bergrivier), sonder om onnodige lawaai te maak. Hulle moes ook nie skiet voordat De Villiers die bevel gegee het nie.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers en die ander oorblywende 9 mans sluip in die rigting van die plaashuis. Toe hulle naby genoeg was, trek hulle hul skoene uit, om geluidloos die eerste gebou, 'n skuur, uit te kom wat ongeveer 25 treë vanaf die blokhuis geleë was. Daar plaas hy twee mans om die blokhuis fyn dop te hou.<ref name="DeVilliers165" /> Die agt mans wat oorbly sluip saggies na die volgende huis en daar sien De Villiers 'n lig in die groot huis brand, en hy beveel 5 mans om die pad oor te steek en in die rigting van die huis te loop. Daar moes een man by die voordeur staan, een aan die kant met twee vensters en een by die agterdeur. Die twee oorblywende mans moes saggies langs die rivier gaan om die blokhuis van agter so naby as moontlik te nader.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers self gaan eers terug na die twee mans by die eerste huis net om weer vir hulle te sê om die blokhuis fyn dop te hou. Toe hy na die werkershuisie wou gaan, wat naby die groot huis geleë was, merk De Villiers op en vra wie hy is. De Villiers loop non-chalant voort na die huis, asof die plaas aan hom behoort, en klop aan die deur. 'n Ou bruin man maak die deur oop en spring groot van die skrik terug toe hy De Villiers sien. De Villiers maak 'n gebaar dat hy kalm moet bly en gaan die vertrek binne.<ref name="DeVilliers165" /> Hier kom hy te wete dat daar in elkeen van die blokhuise vyf Kakies was, dat die offisier aan die plaashuis se kant van die rivier was (waar De Villiers hom nou bevind, dit is aan Piketberg se kant van die Bergrivier) en dat daar geen Kakies in die huis was nie. De Villiers beveel die man om saam met hom te kom, en plaas hom onder bewaking van die man wat die posisie by die agterdeur van die groot huis ingeneem het.<ref name="DeVilliers166" /> De Villiers klop aan die agterdeur en stap met sy rewolwer die kombuis deur na die eetsaal, waar die familie aan tafel sit. Van die meisies was vreeslik ontsteld toe hulle 'n gewapende Boer sien, en wou amper flou val, maar al die gehuil en gegil werk net op De Villiers se senuwees. Hy belowe dat hy niemand sou leed aandoen solank hulle net rustig bly nie. Hy betrek die eienaar by sy plan. Moontlik weens die Engelse propaganda, neem De Villiers aan, was die eienaar vreeslik bang vir die Boere, en het hul vir barbare aangesien.<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> Voordat hulle by die waenhuis kon uitkom, het 'n skoot geklap, dan 'n tweede en 'n derde. De Villiers roep dat die skietery gestaak moet word, gee die plaaseienaar opdrag om die bevelvoerende offisier mee te deel dat Generaal Manie Maritz met 300 mans by die blokhuise is. Ook moet die plaaseienaar die offisier aanraai om "op staanden voet over te geven", omdat die blokhuis andersins met dinamiet opgeblaas sou word. Dit was natuurlik 'n leuen. Hierdie "Mr. Th." roep die kaptein en waarsku hom dat Generaal Maritz met 300 mans die hele blokhuis na die maan gaan blaas as hul nie oorgee nie. Die kaptein laat onmiddellik van hom hoor: "All right, we'll consider".<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> De Villiers laat ook nie op hom wag nie, storm op die blokhuis af, vuur twee rewolwerskote af, en skreeu met barse woorde: "Hands up, will you surrender?" Die Kakies gee oor. Hulle was nog slaapdronk in die kooi gevang toe hulle die blokhuis uitgejaag word - duidelik was die aanval onverwags. Eers soek De Villiers uit wat hy nodig het (waaronder klere) en gee toe twee mans die opdrag om die res in 'n karretjie te laai. Die offisier is verheug om te hoor dat sy lewe behoue sal bly; duidelik was hy "misinformed", soos hy self sê, oor die edelmoedigheid van 'n Boerekommandant. Die offisier probeer buite gevaar bly, en op opdrag van De Villiers, roep ook hy sy kollega by die ander blokhuis die jobstyding toe. Ook hier was die aanval onverwags.<ref name="DeVilliers167">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 167</ref> Dié luitenant sê hy sou nooit oorgegee het as die ander offisier dit nie gedoen het nie. De Villiers is maar bra skepties hieroor, aangesien die luitenant nie eens die moeite gedoen het om 'n skoot af te vuur nie, en gebied hom om sy mooi jas uit te trek waarvoor die luitenant nog 5 ghienies betaal het.<ref name="DeVilliers168">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 168</ref> (Dit wil sê 1 [[ghienie]] was 21 [[sjieling]]s werd, dus 105 sjielings, wat vir 'n gewone voetsoldaat wat 5 sjielings per dag besoldig deur die owerheid, 21 dae se loon sou kos; vir 'n luitenant waarskynlik minder).<ref name="DeVilliers171">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 171</ref> Wat De Villiers opval is hoe bitterjonk drie van soldate was, want een, byna nog maar 'n kind, trek hom aan die arm en smeek De Villiers om hom tog nie dood te skiet nie. De Villiers verneem die jong soldaat het 'n proklamasie in die ''Times'' gelees waarin Generaal Botha glo gesê het, voortaan sal alle krygsgevangenes voor die voet doodgeskiet word. De Villiers was daarvan oortuig hierdie versinsel is deur die Engelse bewind self bedink om te keer dat die Kakies by die sien van die eerste Boer sommer dadelik sou oorgee.<ref name="DeVilliers168" /> De Villiers laat die soldate ontwapen, en sê hulle kan ongedeerd na Moorreesburg toe gaan. Die volgende oggend is De Villiers byna onherkenbaar uitgevat in 'n splinternuwe pak Kakieklere en kamaste, sonder die lang swart baard waarmee hy by die kamp 'n paar dae tevore aangekom het. Ook dra hy 'n snor ''à la mode''.<ref name="DeVilliers168" /> Maritz was baie in sy skik dat die ekspedisie so vlot afgeloop het; veral die gewere was goud werd, want byna elke dag sluit daar nog Boere aan en die gewere is altyd te min.<ref name="DeVilliers169">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 169</ref> Die kommando van Maritz het binne 6 maande aangegroei van 7 mans tot 800 mans.<ref name="DeVilliers179">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 179</ref> Dit is opvallend hoe Hollandse koerante meld van 'n veldslag wat die 15de Oktober 1901 by Moorreesburg gewoed het,<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010993805:mpeg21:p002 Een gevallen held.. "Nieuwe Tilburgsche Courant". Tilburg, 22-10-1901, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSADB01:000011811:mpeg21:p002 Buitenland.. "Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant". 's Hertogenbosch, 23-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> want die 20ste Oktober 1901 bevind Maritz en De Villiers hulle op die plaas van ene Turin (Toerien?).<ref name="DeVilliers169" /> Hier vra Maritz vir De Villiers of hy lus het om 'n paar Kakies te gaan vang wat op 'n plaas naby 'n rivier is. Laasgenoemde stem dadelik toe. Hy neem drie manne saam, waaronder Thijs Boonzaaier, die eerste opstandeling in die Distrik Brandvlei. 'n Verbitterde Boonzaaier het 'n hekel in die Britse bewind ontwikkel nadat hulle alles van sy plaas gestroop het, en boonop nog sy skape wou saamvat. Van daardie dag af het hy die wapen teen die Kakies opgeneem.<ref name="DeVilliers169" /> Hierna sou die geveg volg by Vierentwintigriviere waar De Villiers se neef, Frans Retief, wat onlangs nog by die Boere aangesluit het, in sy hele regteronderarm geskiet en verbrysel sou word, en later sterf.<ref name="DeVilliers174">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 174</ref> Op dieselfde datum, die 20ste Oktober 1901, stuur Kaptein Smith die volgende rapport vanaf Zanddrift, Groot-Bergrivier, distrik Malmesbury: Die vyand is tot nog toe hier in klein getalle en nie baie nie. Die mense sluit hier by die hope aan, sodat hulle nie genoeg met wapens voorsien kan word nie. As daar maar gewere en ammunisie was, kon daar binne 'n kort tydjie 'n groot mag bymekaar gewees het. Daar heers 'n algemene opstand onder die mense, en die manne wat aansluit is almal met 'n goeie gees besiel, sê Smith. Die mense het almal 'n opregte Afrikaanse gevoel, sodat hulle as voorbeeld kan dien vir meer as een van hul broers in Transvaal en die Vrystaat. Hy sê dan: 'maak dit bekend aan alle burgers dat hier in die verte ook warm Afrikaners is, wat goed en bloed vir ons Afrikanerdom opoffer.' Smith was 'n halfuur van Darling af, 9 uur vanaf Kaapstad, en hoe verder mens (die binneland) ingaan, hoe meer wil die mense by die Boere aansluit; tot 20 per dag. Voerkos en perde is in goeie kondisie of liewer vet. Ten tyde van die afsending bevind Smith hul op die grens van die distrik Piketberg en Malmesbury, noord van Moorreesburg, 3 uur van laasgenoemde plek.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000745226:mpeg21:p00001 GEMENGD BUITENLANDSCH NIEUWS. "De nieuwe courant". 's-Gravenhage, 15-05-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000183194:mpeg21:p006 BOERENRAPPORTEN.. "De Maasbode". Rotterdam, 18-05-1902. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> === Moorreesburg vir enkele ure in Boerebesit === Ná heelwat omswerwinge rond, vanaf Ceres, Clanwilliam, Hopefield, ens. trek De Villiers en sy kommando in die rigting van Darling. Hulle span uit op die plaas van 'n De Klerk en vertoef daar vir ongeveer twee dae. 'n Rapportryer bring daarso die berig, dat Kommandant Maritz gou by hulle sal aansluit; Maritz het 'n aanval geloods op Piketberg, maar moes die stryd gewonne gee, omdat 'n versterking uit Moorreesburg aan die opmars was. Daar word van beide kante hewig geveg. De Villiers kry die oggend die opdrag om soveel moontlik perde uit die omtrek bymekaar te maak. De Villiers en veldkornet Hildebrand sou die volgende oggend in Darling ontmoet. De Villiers trek met 15 mans uit en kom omstreeks 5 uur die middag op 'n plaas naby Moorreesburg aan. Hier hoor hy hoe 'n rukkie tevore 'n gepantserde trein na Moorreesburg op pad was, en ook 'n troep Kakieruiters. Nadat 'n perdekommando 'n halfuur weg was, was daar nog, kort voor De Villiers, nog 7 Kakies op dieselfde plaas. De Villiers het toe al 14 perde, sodat 14 mans 'n handperd het. Hy gee 5 mans die opdrag om op te saal en hom te volg, sodat hy daardie sewe Kakies kon agternasit en vang (om die perde te kry), voordat hulle Moorreesburg sou bereik. Dit was egter te laat - die Kakies het die kamp bereik. Met onverrigter sake keer De Villiers na die plaas terug.<ref name="DeVilliers191">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 191</ref> Hy het daarna 60 perde bymekaar gemaak;<ref name="DeVilliers192">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 192</ref> maar was te laat om hulle by Darling te besorg - Hildebrand het in 'n skermutseling met die Engelse gesneuwel.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir De Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193" /> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Kakies wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Dit is 'n vernedering wat nie in die Engelse koerante gepubliseer sou word nie. Veral gegewe hul eie [[krygswet]] wat dikwels die koop en verkoop van sterk drank verbied het. Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Boerekop, by Zanddrift, Bergrivier === Op 'n topografiese kaart sal mens langs die Bergrivier, by die plaas Zanddrift, 'n kop aantref genaamd "Boerekop" (32° 53’ 41.1" S, 18° 34’ 44.6" O). Dit is ook nie om dowe neute so gedoop nie. Die rus naby Vogelstruisfontein was van korte duur, en gou moes die kommando trek na Zanddrift op die wal van die Bergrivier, terwyl die Kakies na Hopefield inslaan. Die Boerekamp het nou mooi in 'n driehoek gelê: Moorreesburg, Hopefield en Piketberg was al drie hoekpunte waarvandaan Kakies kon kom (en die Boere kon vaskeer), want dit is waar hul leërs kamp opgeslaan het.<ref name="DeVilliers194" /> De Villiers en sy manskappe gaan bespied op "een grooten kop bij Moorreesburg". Die dag was winderig; die stofwolke kon dus net so goed deur die Kakies as deur die wind gemaak word. Op 'n kaal vlakte kon hulle toe wel die Engelse sien optrek. De Villiers stuur rapport aan Maritz dat omtrent 400 ruiters in aantog was, met 2 kanonne. Hy raai Maritz aan dat die kommando noordwaarts moet trek, want die Engelse mag stuur op Zanddrift af.<ref name="DeVilliers195">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 195</ref> Maritz maak so, en stuur 'n ander spioenkorps om De Villiers af te los by die koppe by Moorreesburg om op die Kakies verder te spioeneer, en De Villiers keer na Zanddrift terug. Die kommando was reeds weg, maar Maritz het 5 ervare ruiters laat agterbly, en stuur ook 'n 20 man-patrollie na die drif wat op Zanddrift volg. Tussen een van hierdie twee drifte moes die Kakies deurtrek. Daarom sou die Boere die Kakies tot in die walle van die rivier laat kom en dan op hulle losbrand; want die Engelse sou nie weet daar het nog manne op die walle agtergebly nie.<ref name="DeVilliers195" /> Luitenant Springler was effe nalatig om die groot mag Kakies op te merk wat van agter na Zanddrift op pad was. Maritz het dit gou genoeg opgemerk en die Boere beveel om onmiddellik pad te gee. Die patrollie by die Bergrivierdrif sien ook uit Hopefield is 'n Engelse mag in aantog. Uit al drie hoeke sou hul omsingel word.<ref name="DeVilliers195" /> Op die kop aangekom, word die Boere tydelik versterk deur ongeveer 25 mans. Teen daardie tyd was daar reeds ongeveer 200 Engelse aan die voet van die kop. Maar toe die Engelse kanonne begin rig, bly daar net een man by Kommandant De Villiers agter.<ref name="DeVilliers196">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 196</ref> Vir 'n uur en 'n half skiet die twee, totdat Maritz met versterkings opdaag.<ref name="DeVilliers197">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 197</ref> En die geveg was vir eers verby. Die Kakies span uit op 'n plaas in die nabyheid. Die Boerekommando span uit op Springfontein.<ref name="DeVilliers197" /> == Nasleep == Toe vrede afgekondig is, was die Boerekommandoleiers aanvanklik verlig, maar baie gou geweldig geskok toe hulle moes verneem die Transvaal en Vrystaat is nou in Britse besit. Lees mens ook die Vredesooreenkoms én die klousule wat afgekondig is met aandag, kom die Kaapse of Natalse Rebelle so te sê net met hul lewens daarvan af. Die howe kon die skuldige (aan hoogverraad) enige straf na goeddunke oplê, solank dit net nie die doodstraf was nie.<ref name="DeVilliers242.244">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.242-244</ref> Ook, kragtens Wet Nommer 10,<ref name="DeVilliers243">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 243</ref> was die Ryk slegs van voorneme om kompensasie aan die Transvalers en Vrystaters toe te staan (n.a.v. die kritiek op die 'verskroeide aarde'-beleid), wat beteken het selfs die mees apolitiese, onbetrokke Kaapse boere (wat in 'n uiters moeilike situasie was, omdat die Boere én Engelse hul proklamasies op elke plaas opgeplak het) asook dorpenaars in die Kaapse Kolonie, wat ook maar deurgeloop het wanneer militêre magte op hul grond toegesak, dit geplunder en verniel het, is nie eens 'n agterspeen gebied om aan te suig nie. Wat die storie nog meer ingewikkeld maak: die Kaapse owerheid het teenmaatreëls probeer tref vir al die proklamasies wat die Boere orals in die verbygaan op die plase opgeplak het. Alle proklamasies en kommanderings van die Boere moes deur die Kaapse burgers ignoreer word, is vanuit Kaapstad laat hoor, anders sou hulle aan hoogverraad skuldig bevind word. Sou hulle weier om aan hierdie kommanderingsbevele van die Boere gehoor te gee, sou hulle volle kompensasie verkry vir enige ongerief of skade wat hulle mag ly, as gevolg van die uitlewing van hul lojaliteit aan die Britse kroon. Daar moes ook nie enige ooreenkomste met die Boere aangegaan of gesluit word nie; maar as die Kaaplanders uit dwang onderwerp word om hul bevele te gehoorsaam, sal dit nie teen hul gehou word nie - solank hulle nie saam met die vyand werk om die wettige soewerein (dit is Engeland) te ondermyn nie. In der waarheid is die burgers onvoldoende bewapen gelaat toe die oorlog uitgebreek het, intééndeel, selfs ontwapen. Die verkoop van wapens en ammunisie onder die burgers is verbied, omdat die algemene bewapening van die burgerlike bevolking 'n bron van gevaar vir beskerming vir die inwoners sou wees - so is gereken - want netnou beland die wapens moontlik in die verkeerde hande. Maar die soldate kon nie orals wees nie, en 'n boer sou op homself die beste aangewese gewees het. Kortom: die regering se onvermoë om die burgers die nodige beskerming te bied in 'n tyd waarop hulle daarop geregtig sou wees en op kon aanspraak maak, het baie Kaaplanders net verder aangemoedig om by die Boere aan te sluit.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 166-170]</ref> En nou kom die storie rondom kompensasie ter sprake. Chamberlain het aangevoer die versekering wat die Goewerneur gegee het vir diegene wat vir Engeland gely het, verwys na die beloftes wat die '''Kaapse Regering''' gemaak het, en daardie lettertjies op papier dui nêrens daarop dat Sy Majesteit se Regering (wat in Engeland sit) enigsins hierby betrek is met die uitbetaal en vergoeding van die Kaapse lojaliste nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 356]</ref> Nog 'n probleem wat hom voordoen is die uitbetaling van die Kommandeerbriefies wat skielik verminder het. Byvoorbeeld: meneer David W. Krynauw, van die plaas Zwartfontein, Moorreesburg is op verskillende datums in 1901 die volgende opgekommandeer: tien esels teen £25 stuk; 210 skape teen 17 sjielings, 6 pennies stuk; en twee perde teen £12 stuk. Op die kommandeerbriefie word elke keer die prys aangeteken waarteen die diere gekommandeer is. Dit staan swart op wit. Omdat die prys deur die militêre mag bepaald is, was dit op daardie tydstip reeds ver benede die markwaarde. Na 'n lang gewag breek die dag toe wel aan waarop meneer Krynauw sy tjeks by die landdros kan gaan afhaal. Daar vind hy skielik die prys van die tien esels is nou verminder na £20 stuk; 70 skape word voluit betaal, maar die res (140) word nou teen slegs 13 sjielings stuk betaal; die perde word wel volledig uitbetaal soos op die briefie staan. Die verlies op die skuldbewyse was dus £81, 10 sjielings en 6 pennies vir die boer.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010647231:mpeg21:p001 Commandeer-schulden.. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 12-01-1903, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 28-02-2025]</ref> Die boere het nie gou vergeet wie in diens van Haar en Sy Majesteit was nie, en ná die oorlog is wraak geneem. Daar was byvoorbeeld ene I. Hermann wat gedurende Oktober 1901 die Waarnemende Kommandant van Moorreesburg was. Hy sou ná die oorlog gou agterkom dat hy nie meer onder Afrikanergeledere welkom was nie. Hy was handelaar op die dorp en het ook van plaas tot plaas met handelsware gesmous. Sy wa is van die plase af verwilder, en die boere het openlik vir hom gesê hulle wil geen verbintenis hê met 'n jingo of dié wat "King and country" bygestaan het nie. Die name van die boere wat dan nou genoem word (uit weerwraak gerig aan die Goewerneur op 2 September 1902) is Jan Basson van Anyskop, Dirk Bester van Geelkuil, Evert Smit van Donkerkloof, Hendrik Greef van Breekmuur en L. Lategan van Zomerveld - wat hom gevra het om onder hulle oë uit te kom. Al was daar onder die boere diegene wat twee keer per week dorp toe is om inkopies te doen, het niemand Hermann ondersteun nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 262]</ref> Hierdie boikotte wat landswyd voorgekom het, voer Snyman aan, het dit maar net uitgelig en benadruk hoe die Afrikaner maar eintlik 'n boer en feitlik nie 'n handelaar was nie. Hierdie boikotte sou later ook die dryfkrag vorm vir die oprigting en totstandkoming van koöperasies.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 357-358]</ref> Hierdie woede en frustrasie, benewens nog die Konsentrasiekamp-verhale, verklaar moontlik hoekom die gemoedere hooggeloop het op Moorreesburg; 'n gebeurtenis wat in 'n Franse koerant<ref>[https://www.retronews.fr/journal/l-echo-de-paris-1884-1938/15-octobre-1902/120/599759/3?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=10 ''L'Écho de Paris''. 1902. Boers contre officiers anglais. 15 octobre]</ref> 'n Nederlandse koerant<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010178504:mpeg21:p005 De reis der Boeren-generaals.-Zuidatrikaanch nieuws.. "Rotterdamsch nieuwsblad". Rotterdam, 17-10-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> en drie Sweedse koerante berig word.<ref>[https://tidningar.kb.se/t8qdnx7lrrf64wh2/part/1/page/3?q=morreesburg ''Malmö-tidningen''. 1902. Utlandet. 18 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/0g0548krxcn586xr/part/1/page/3?q=morreesburg ''Sala Allehanda.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 20 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/5hql7x1w34shj907/part/1/page/3?q=morreesburg ''Avesta Tidning.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 21 Oktober, s. 3]</ref> Die nuusbron is die Amerikaanse nuusagentskap, Laffan Agency (wat mens kan aflei uit die letterlike vertaling in die Sweeds, bv. ''kapholländere'' vir "Cape Dutch"). Op 10 Oktober 1902, op Krugersdag, enkele maande nadat die oorlog op 31 Mei 1902 beëindig is, word twee offisiere toegetakel. {| class="wikitable" style="max-width:40em;" |- ! Frans ! Nederlands ! Sweeds ! Afrikaans<br /><small>vertaling van Sweeds</small> |- | valign="top" align="left" | Un incident asses significatif vient de se produire près de Moreesburg: Deux officiers anglais se dirigeaient à pied vers Capetown: ils rencontrèrent une bande de Hollandais qui célébraient l'anniversaire de la naissance de Krüger; les officiers furent l'objet de quelques plaisanteries; il s'ensuivit une mêlée dans laquelle l'un des deux officiers fur jeté à terre et maltraité; l'autre officier tira son sabre pour venir au secours de son ami; la bande se dispersa et plus tard les chefs présentèrent des excuses. Une enquête a été ouverte. | valign="top" align="left"|Nabij Morreesburg, in Kaapkolonie, werden Vrijdag der vorige week twee Engelsche officieren gemolesteerd door een troep Hollanders, die president Kruger's verjaardag op luidruchtige wijze vierden. De officieren werden eerst uitgejouwd en ten slotte werd één hunner op den grond geworpen en mishandeld. Toen de andere daarop zijn sabel trok, gingen de aanranders op de vlucht. Een onderzoek is ingesteld. | valign="top" align="left"| Vid Morreesburg har ett slagsmål ägt rum mellan tvä engelska officerare och ett antal kapholländere, som firade expresident Krügers födelsedag. Officerarna, hvilka till fots voro på väg till Kapstaden, hälsades med skymford, som de icke stillatigande kunde fördraga. Det uppstod slutligen slagsmål, hvarunder en af officerarna blef omkullslagen och misshandlad. Hans kamrat drog värian för att komma honom till hjälp. Då togo angriparna till flykten och deras anförare har sedan bedt officerarna om ursäkt. Rättslig undersökning är inledd. | valign="top" align="left"| By Moorreesburg het 'n bakleiery plaasgevind tussen twee Engelse offisiere en 'n aantal Kaaps-Hollanders, wat oudpresident Krüger se verjaardag gevier het. Die offisiere, wat te voet op pad na Kaapstad was, is met beledigings begroet, wat hulle nie stil kon verdra nie. 'n Bakleiery het uiteindelik uitgebreek waartydens een van die beamptes platgeslaan en afgeransel is. Sy kameraad het met sy wapen gedreig, om hom te help. Toe het die aanvallers gevlug en hul leier het intussen die beamptes om verskoning gevra. 'n Regsondersoek is van stapel gestuur. |} == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Moorreesburg]] jnkpuu547fg4wb0g1szj76i207wilkg 0 427576 2976889 2975074 2026-10-08T22:20:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976889 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Raleigh–Durham<br/>Internasionale Lughawe | image = Raleigh-Durham International Airport logo.svg | image-width = 175 | image2 = Raleigh Durham International airport satellite view.png | image2-width = 250 | IATA = RDU | ICAO = KRDU | FAA = RDU | type = Openbaar | owner-oper = Raleigh–Durham Airport Authority | city-served = Die Research Triangle-gebied van [[Noord-Carolina]] | location = Cedar Fork Township, Wake County, [[Noord-Carolina]], [[Verenigde State]] | opened = {{start date and age|1943|05|01}} | focus_city = [[Delta Air Lines]] | operating_base = Avelo Airlines<br/>Endeavor Air (Begin K3 2025) | elevation-f = 436 | elevation-m = 133 | coordinates = {{coord|35|52|40|N|078|47|15|W|type:airport_region:US-NC|aansig=inlyn,titel}} | image_map = RDUFAA.pdf | image_map_caption = FAA airport diagram | website = {{URL|https://rdu.com}} | r1-number = 05L/23R | r1-length-f = 10 000 | r1-length-m = 3 048 | r1-surface = Beton | r2-number = 05R/23L | r2-length-f = 7 500 | r2-length-m = 2 286 | r2-surface = Teer | r3-number = 14/32 | r3-length-f = 3 570 | r3-length-m = 1 088 | r3-surface = Teer | stat-year = 2024 | stat1-header = Totale passasiers | stat1-data = 15 475 466 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 214 222 | stat3-header = Lugvrag (pond) | stat3-data = 202 634 559 | footnotes = Bron: RDU website<ref>{{cite web | url=https://www.rdu.com/airport-authority/statistics/ | title=Statistics | access-date= 5 April 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180729141404/https://www.rdu.com/airport-authority/statistics/ | archive-date=29 Julie 2018 | url-status=dead }}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Raleigh–Durham Internasionale Lughawe''' {{Airport codes|RDU|KRDU|RDU}}, plaaslik bekend onder sy IATA-kode '''RDU''', is 'n [[internasionale lughawe]] wat [[Raleigh]], Durham, en die omliggende Navorsingsdriehoekstreek van [[Noord-Carolina]] as sy hooflughawe bedien. Dit is in ongeïnkorporeerde [[Wake County, Noord-Carolina|Wake County]] geleë, maar word omring deur die stad Raleigh in die noorde en ooste, en die dorpe Cary en Morrisville in die suide. Die lughawe beslaan 20 vk km en beskik oor drie aanloopbane.<ref>{{Cite web|url=https://skyvector.com/airport/RDU/Raleigh-Durham-International-Airport|title=RDU airport data at skyvector.com|website=skyvector.com|access-date=August 30, 2022}}</ref> Sedert 2025 beklee RDU die 35ste plek in passasiersaankomste en -vertrekke in die VSA, en bied passasiersdiens aan byna 80 bestemmings, insluitend 15 internasionale bestemmings in 11 lande.<ref name="transtats.bts.gov">{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=RITA – BTS – Transtats|publisher=Bureau of Transportation Statistics|access-date=March 27, 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf "RITA – BTS – Transtats"]. </cite></ref> Die lughawe bedien 31 Amerikaanse state, plus [[Puerto Rico]], met [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta]] as die besigste binnelandse roete, en die metropolitaanse gebied van New York het die meeste passasiers per dag.<ref>{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/Consumer-Airfare-Report-Table-6-Contiguous-State-C/yj5y-b2ir/explore/query/SELECT%0A%20%20%60year%60%2C%0A%20%20%60quarter%60%2C%0A%20%20%60city1%60%2C%0A%20%20%60city2%60%2C%0A%20%20%60nsmiles%60%2C%0A%20%20%60passengers%60%2C%0A%20%20%60fare%60%2C%0A%20%20%60carrier_lg%60%2C%0A%20%20%60large_ms%60%2C%0A%20%20%60fare_lg%60%2C%0A%20%20%60carrier_low%60%2C%0A%20%20%60lf_ms%60%2C%0A%20%20%60fare_low%60%0AWHERE%0A%20%20%28caseless_one_of%28%60city1%60%2C%20%22Raleigh%2FDurham%2C%20NC%22%29%0A%20%20%20%20%20OR%20caseless_one_of%28%60city2%60%2C%20%22Raleigh%2FDurham%2C%20NC%22%29%29%0A%20%20AND%20%28%28%60year%60%20IN%20%28%222024%22%29%29%20AND%20%28%60quarter%60%20IN%20%28%222%22%2C%20%223%22%29%29%29%0AORDER%20BY%0A%20%20%60year%60%20DESC%20NULL%20FIRST%2C%0A%20%20%60table_1_flag%60%20ASC%20NULL%20LAST%2C%0A%20%20%60passengers%60%20DESC%20NULL%20LAST/page/filter|title=Consumer Airfare Report: Table 6 - Contiguous State City-Pair Markets That Average At Least 10 Passengers Per Day|publisher=Office of the Secretary of Transportation|access-date=11 March 2025}}</ref> Daar is byna 600 daaglikse vliegtuigbewegings.<ref>{{Cite web|url=https://www.rdu.com/wp-content/uploads/2025/03/2025-2026-Budget-Draft.pdf|title=Operating and Capital Budgets 2025-26|publisher=Raleigh-Durham Airport Authority|access-date= 7 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417024512/https://www.rdu.com/wp-content/uploads/2025/03/2025-2026-Budget-Draft.pdf|archive-date=17 April 2025|url-status=dead}}</ref> Die RDU-lughaweowerheid is in beheer van die lughawefasiliteite en -bedrywighede en word beheer deur 'n raad van verteenwoordigers van die graafskappe [[Wake County, Noord-Carolina|Wake]] en [[Durham County, Noord-Carolina|Durham]] en die stede Raleigh en Durham. Raleigh–Durham Internasionale Lughawe is die tweede grootste lughawe in die staat [[Noord-Carolina]], naas [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe]]. Die hoofopvanggebied is sentraal- en oostelike Noord-Carolina, en suidelike [[Virginië]].<ref>{{Cite web|url=https://www.readyforeveryjourney.com/news/raleigh-durham-international-airport-launches-its-return-to-travel-campaign|title=Raleigh-Durham International Airport Launches its ‘Return to Travel’ Campaign|publisher=Airports Council International-North America|access-date=1 December 2024}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die lughawe is 'n bedryfsbasis vir Avelo Airlines en Endeavour Air, sowel as 'n fokusstad vir [[Delta Air Lines]]. In 2024 het RDU 'n rekord van 15,5 miljoen passasiers bedien, wat die lughawe se rekord van 14,5 miljoen passasiers wat in 2023 opgestel is, verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.rdu.com/rdu-ends-2024-with-record-passenger-traffic/|title=RDU Ends 2024 with Record Passenger Traffic|access-date=16 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124110448/https://www.rdu.com/rdu-ends-2024-with-record-passenger-traffic/|archive-date=24 Januarie 2025|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Raleigh–Durham_International_Airport_structure.jpg|duimnael|240px|'n Metaalkunswerk op uitstalling binne die lughaweterminaal.]] == Terminale == Die lughawe bevat twee terminale met 'n totaal van 45 hekke.<ref name="RDUMap">{{Cite web|url=https://www.rdu.com/maps-and-directions/inside-rdu/|title=Terminal Directory - Raleigh/Durham International Airport|access-date=8 April 2021}}</ref> Die twee terminale het nie 'n lugkantverbinding nie; maar passasiers wat tussen die terminale beweeg, kan met 'n pendelbus ry of die bewegende wandelpad vanaf onderdak parkeerdekke tussen die terminale neem. Alle nie- voorafgeklaarde internasionale vlugte word in Terminaal 2 verwerk en arriveer by hekke C21, C23, C24 en C25. == Statistiek == === Top bestemmings === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste binnelandse roetes vanaf RDU (Januarie 2023 – Desember 2024)''' <ref name="transtats.bts.gov"/> ! Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 |[[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 707 980 | Delta, Frontier, Southwest |- | 2 |[[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe|Charlotte, Noord-Carolina]] | 526 730 | American |- | 3 |[[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando, Florida]] | 359 290 | Delta, Frontier, JetBlue, Southwest |- | 4 |[[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 328 470 | American, Frontier |- | 5 |[[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 320 690 | American, Frontier, United |- | 6 |[[LaGuardia-lughawe|New York–LaGuardia, New York]] | 320 330 | American, Delta, Frontier |- | 7 |[[Logan Internasionale Lughawe|Boston, Massachusetts]] | 299 380 | Delta, Frontier, JetBlue |- | 8 |[[Miami Internasionale Lughawe|Miami, Florida]] | 296 020 | American, Delta, Frontier |- | 9 |[[John F. Kennedy Internasionale Lughawe|New York-JFK, New York]] | 291 260 | American, Delta, JetBlue |- | 10 |[[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 283 520 | Frontier, Southwest, United |- |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste internasionale roetes vanaf RDU (Oktober 2023 – September 2024)'''<ref name="internationalreport">{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|title=International_Report_Passengers {{!}} Department of Transportation - Data Portal|website=data.transportation.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719031853/https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|archive-date=July 19, 2019|access-date=July 25, 2021}}</ref> !Rank !Lughawe !Passasiers ! % verand. '23--'24 !Rederye |- |1 |[[Lughawe Londen-Heathrow|Londen–Heathrow, Verenigde Koninkryk]] |133,498 |{{Wins}} 2.39% |American |- |2 |[[Lughawe Parys-Charles de Gaulle|Parys–Charles de Gaulle, Frankryk]] |115,970 |{{Wins}} 4.93% |Air France, Delta |- |3 |[[Toronto Pearson Internasionale Lughawe|Toronto–Pearson, Kanada]] |92,256 |{{Daal}} 0.15% |Air Canada |- |4 |[[Keflavík Internasionale Lughawe|Reykjavík–Keflavík, Ysland]] |74,258 |{{Wins}} 12.95% |Icelandair |- |5 |[[Lughawe Frankfurt|Frankfurt, Duitsland]] |34,750 |{{Wins}} 358.81% |Lufthansa |- |6 |[[Cancún Internasionale Lughawe|Cancún, Meksiko]] |27,809 |{{Daal}} 3.60% |American, Delta |- |7 |[[Montréal–Trudeau Internasionale Lughawe|Montréal–Trudeau, Kanada]] |16,481 |{{Wins}} 4.14% |Air Canada |- |8 |[[Meksikostad Internasionale Lughawe|Meksikostad, Meksiko]] |14,441 |{{Wins}} 8925.63% |Aeromexico |- |9 |{{Vlagikoon|Panama}} [[Tocumen Internasionale Lughawe|Panamastad–Tocumen, Panama]] |14,030 |{{Wins}} 877.02% |Copa Airlines |- |10 |{{Vlagikoon|Bahamas}} <!-- [[Grand Bahama Internasionale Lughawe]] --> Freeport, Bahamas |2,025 |{{Daal}} 31.19% |Bahamasair |} === Jaarlikse verkeer by RDU === {| class="wikitable" |+Jaarlikse passasiersvolume by RDU (op- en afgeklim) 1985–tans !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers |- |1985 |2 771 009 |1995 |5 937 135 |2005 |9 303 904 |2015 |10 015 244 |- |1986 |3 100 002 |1996 |6 417 871 |2006 |9 432 925 |2016 |11 049 143 |- |1987 |4 854 073 |1997 |6 724 874 |2007 |10 037 424 |2017 |11 653 693 |- |1988 |7 352 007 |1998 |7 228 653 |2008 |9 715 928 |2018 |12 801 697 |- |1989 |8 594 671 |1999 |8 941 775 |2009 |8 973 398 |2019 |14 218 621 |- |1990 |9 265 665 |2000 |10 438 585 |2010 |9 101 920 |2020 |4 883 913 |- |1991 |9 381 586 |2001 |9 584 087 |2011 |9 161 279 |2021 |8 795 128 |- |1992 |9 925 364 |2002 |8 241 253 |2012 |9 220 391 |2022 |11 842 330 |- |1993 |9 695 886 |2003 |7 912 547 |2013 |9 186 748 |2023 |14 523 996 |- |1994 |8 999 491 |2004 |8 637 606 |2014 |9 545 360 |2024 |'''15 475 466''' |} === Lugdiens markaandeel === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Grootste rederye by RDU (Jan - Des 2024)''' <ref>{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=Raleigh/Durham, NC: Raleigh-Durham International (RDU)|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ! Rang ! Lugdiens ! Passasiers ! Deel |- | 1 | [[American Airlines]] | 3 013 000 | 20,76% |- | 2 | [[Delta Air Lines]] | 2 990 000 | 20,60% |- | 3 | [[Southwest Airlines]] | 2 208 000 | 15,21% |- | 4 | [[United Airlines]] | 1 478 000 | 10,18% |- | 5 | [[Frontier Airlines]] | 1 285 000 | 8,85% |- | | Ander | 3 544 000 | 24,41% |- |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] kkw4orw3afyxbfjvf91rl954td6tk9m 0 450971 2976795 2853555 2026-10-08T16:21:41Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2976795 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Molineux_Ground,_Wolverhampton.jpg|260px]]| klubnaam = Wolverhampton Wanderers FC| vollenaam = Wolverhampton Wanderers Football Club| stigting = 1877 as St. Luke's F.C.| stadion = Molineux Stadium, [[Wolverhampton]] | kapasiteit = 31 750| voorsitter = {{vlagikoon|CHN}} Jeff Shi| afrigter = {{vlagikoon|POR}} César Peixoto| liga = [[Football League Championship|EFL Championship]]| | patroon_la1 = _wolverhampton2425h | patroon_b1 = _wolverhampton2425h | patroon_ra1 = _wolverhampton2425h | patroon_sh1 = _wolverhampton2425h | patroon_so1 = _wolverhampton2425hl | linkerarm1 = FDB913 | liggaam1 = FDB913 | regterarm1 = FDB913 | broek1 = 000000 | kouse1 = FDB913 | patroon_la2 = _wolverhampton2425a | patroon_b2 = _wolverhampton2425a | patroon_ra2 = _wolverhampton2425a | patroon_sh2 = _wolverhampton2425h | patroon_so2 = _wolverhampton2425al | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 |}} '''Wolverhampton Wanderers Football Club''', algemeen bekend as '''Wolves''', is ’n professionele sokkerklub wat in [[Wolverhampton]], [[Engeland]] gebaseer is. Die klub ding mee in die [[Football League Championship|EFL Championship]], die die tweede hoogste vlak van Engelse sokker. Die klub speel sedert 1889 by Molineux-stadion, nadat hulle vanaf Dudleyweg daarheen verskuif het. Die klub se tradisionele drag bestaan uit ougoud hemde en sokkies met swart kortbroeke. Sedert 1979 het die drag ook die klub se [[wolf|wolfskop]]-embleem op. Langbestaande mededingendhede bestaan teen ander klubs in die [[Wes-Midlands]], insluitend Aston Villa, Stoke City en Birmingham City, maar die belangrikste is die Black Country-[[Derby (sport)|derby]] teen West Bromwich Albion. Sedert 2016 is die klub besit deur die [[Volksrepubliek China|Chinese]] konglomeraat Fosun International.<ref name="Fosun Group Takes Over">{{cite news |title=Fosun Group takes over Wolves |url=http://www.wolves.co.uk/news/article/2016-17/news-fosun-group-takes-over-wolves-3198807.aspx |publisher=Wolverhampton Wanderers F.C |date=21 July 2016 |access-date=21 July 2016 |archive-date=26 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826214231/http://www.portugal.co.uk/news/article/2016-17/news-fosun-group-takes-over-wolves-3198807.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|date=21 July 2016|title=Wolves bought by Chinese conglomerate Fosun International for £45m|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36852323|website=BBC Sport|access-date=23 April 2017|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007203950/https://www.bbc.co.uk/sport/football/36852323|url-status=live}}</ref> Die klub is in 1877 gestig as St. Luke’s F.C. en het twee jaar later sy naam verander na Wolverhampton Wanderers.<ref name="Matthews">{{cite book |author=Matthews, Tony |title=Wolverhampton Wanderers: The Complete Record |year=2008 |publisher=Breedon Books |location=Derby |isbn=978-1-85983-632-3}}</ref> Hulle was een van die stigterslede van die Football League in 1888. Hulle het die [[FA Cup|FA-beker]] vir die eerste keer gewen in 1893, en weer in 1908 as ’n Tweede Divisie-span nadat hulle twee jaar tevore gerelegeer is. In 1923 het hulle tot die Derde Vlak afgeval, maar het die Derde Divisie Noord in 1923–24 gewen, en later die Tweede Divisie in 1931–32. Die span is drie keer gekroon as Engelse Liga-kampioen – in 1953–54, 1957–58 en 1958–59 – alles onder bestuur van Stan Cullis.<ref name="Cullis">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1193951.stm |title=Wolves legend Cullis dies |publisher=BBC Sport |date=28 February 2001 |access-date=27 March 2013 |archive-date=6 April 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030406083829/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1193951.stm |url-status=live }}</ref> Wolves het ook nog twee FA-beker-eindstryde gewen, in 1949 en 1960. Ná relegasie in 1965, ná 26 opeenvolgende seisoene in die hoogste vlak, het hulle weer bevordering behaal tot die Eerste Divisie in 1966–67. Wolves het die [[EFL Cup|Ligabeker]] gewen in 1974 en 1980, en weer die Tweede Divisie-titel in 1976–77. Wolves het ’n finansiële krisis beleef tydens die resessie van die vroeë 1980’s, wat daartoe gelei het dat die klub amper gelikwideer is in 1982.<ref name="1982 deal">{{cite news |title=Wolves are saved by last-minute deal| newspaper=The Times |location=London |date=31 July 1982|page=17}}</ref> In die vyf seisoene tussen 1981–82 en 1985–86 is Wolves vier keer gerelegeer (alhoewel daar ook een bevordering in 1982–83 was), wat beteken dat die klub in wat toe die Football League Vierde Divisie was (nou EFL League Two) beland het – die eerste (en tot dusver enigste) keer in die klub se geskiedenis.<ref name="Crisis3">{{cite news|title=Wolves: What's gone wrong at Molineux?|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21589401|publisher=BBC Sport|date=1 March 2013|access-date=13 February 2018|archive-date=17 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017153618/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21589401|url-status=live}}</ref> Die klub het egter onmiddellik herstel en, nadat hulle die eindstryd van die eerste Football League-uitspeeltoernooi in 1987 verloor het, het Wolves die Vierde Divisie en Football League Trophy titels gewen in 1987–88, gevolg deur die Derde Divisie-titel in 1988–89. Na veertien seisoene in die tweede vlak tussen 1989 en 2003, het Wolves die Premier League – wat in 1992 gestig is – vir die eerste keer bereik deur oorwinning in die 2003-uitspeelrondtes, alhoewel hulle ná net een seisoen weer gerelegeer is. Wolves het die [[Football League Championship|Championship]] gewen in 2008–09 om terug te keer na die Premier League, maar is weer gerelegeer in 2011–12, en nogmaals in 2012–13 (na EFL League One). Die klub het daarna teruggekeer na die Premier League deur eers die League One-titel te wen in 2013–14, gevolg deur nog ’n Championship-titel in 2017–18. Wolves was een van die eerste Britse klubs om floudligte by hul tuisveld te installeer in 1953, waarna hulle tussen 1953 en 1956 gereël het vir uitgesaai floudlig-vriendskaplike wedstryde teen toonaangewende oorsese spanne – wat instrumenteel was in die stigting van die Europese Beker (nou bekend as die [[UEFA Champions League]]) in 1955. Wolves het die kwarteindronde van die kompetisie in 1959–60 bereik, asook die halfeindronde van die 1960–61 [[UEFA Bekerwenner-beker|Europese Bekerwenner-beker]] en die eindstryd van die eerste [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] in 1972. Ná ’n afwesigheid van 39 jaar van UEFA-kompetisie, het hulle die UEFA Europa League-kwarteindronde bereik in 2020. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://wolves.co.uk Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] 57tzzwa2k12tjhpy6t3a4cdoomsl1c6 2976796 2976795 2026-10-08T16:22:22Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2976796 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Molineux_Ground,_Wolverhampton.jpg|260px]]| klubnaam = Wolverhampton Wanderers FC| vollenaam = Wolverhampton Wanderers Football Club| stigting = 1877 as St. Luke's F.C.| stadion = Molineux Stadium, [[Wolverhampton]] | kapasiteit = 31 750| voorsitter = {{vlagikoon|CHN}} Nathan Shi| afrigter = {{vlagikoon|POR}} César Peixoto| liga = [[Football League Championship|EFL Championship]]| | patroon_la1 = _wolverhampton2425h | patroon_b1 = _wolverhampton2425h | patroon_ra1 = _wolverhampton2425h | patroon_sh1 = _wolverhampton2425h | patroon_so1 = _wolverhampton2425hl | linkerarm1 = FDB913 | liggaam1 = FDB913 | regterarm1 = FDB913 | broek1 = 000000 | kouse1 = FDB913 | patroon_la2 = _wolverhampton2425a | patroon_b2 = _wolverhampton2425a | patroon_ra2 = _wolverhampton2425a | patroon_sh2 = _wolverhampton2425h | patroon_so2 = _wolverhampton2425al | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 |}} '''Wolverhampton Wanderers Football Club''', algemeen bekend as '''Wolves''', is ’n professionele sokkerklub wat in [[Wolverhampton]], [[Engeland]] gebaseer is. Die klub ding mee in die [[Football League Championship|EFL Championship]], die die tweede hoogste vlak van Engelse sokker. Die klub speel sedert 1889 by Molineux-stadion, nadat hulle vanaf Dudleyweg daarheen verskuif het. Die klub se tradisionele drag bestaan uit ougoud hemde en sokkies met swart kortbroeke. Sedert 1979 het die drag ook die klub se [[wolf|wolfskop]]-embleem op. Langbestaande mededingendhede bestaan teen ander klubs in die [[Wes-Midlands]], insluitend Aston Villa, Stoke City en Birmingham City, maar die belangrikste is die Black Country-[[Derby (sport)|derby]] teen West Bromwich Albion. Sedert 2016 is die klub besit deur die [[Volksrepubliek China|Chinese]] konglomeraat Fosun International.<ref name="Fosun Group Takes Over">{{cite news |title=Fosun Group takes over Wolves |url=http://www.wolves.co.uk/news/article/2016-17/news-fosun-group-takes-over-wolves-3198807.aspx |publisher=Wolverhampton Wanderers F.C |date=21 July 2016 |access-date=21 July 2016 |archive-date=26 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826214231/http://www.portugal.co.uk/news/article/2016-17/news-fosun-group-takes-over-wolves-3198807.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|date=21 July 2016|title=Wolves bought by Chinese conglomerate Fosun International for £45m|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36852323|website=BBC Sport|access-date=23 April 2017|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007203950/https://www.bbc.co.uk/sport/football/36852323|url-status=live}}</ref> Die klub is in 1877 gestig as St. Luke’s F.C. en het twee jaar later sy naam verander na Wolverhampton Wanderers.<ref name="Matthews">{{cite book |author=Matthews, Tony |title=Wolverhampton Wanderers: The Complete Record |year=2008 |publisher=Breedon Books |location=Derby |isbn=978-1-85983-632-3}}</ref> Hulle was een van die stigterslede van die Football League in 1888. Hulle het die [[FA Cup|FA-beker]] vir die eerste keer gewen in 1893, en weer in 1908 as ’n Tweede Divisie-span nadat hulle twee jaar tevore gerelegeer is. In 1923 het hulle tot die Derde Vlak afgeval, maar het die Derde Divisie Noord in 1923–24 gewen, en later die Tweede Divisie in 1931–32. Die span is drie keer gekroon as Engelse Liga-kampioen – in 1953–54, 1957–58 en 1958–59 – alles onder bestuur van Stan Cullis.<ref name="Cullis">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1193951.stm |title=Wolves legend Cullis dies |publisher=BBC Sport |date=28 February 2001 |access-date=27 March 2013 |archive-date=6 April 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030406083829/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1193951.stm |url-status=live }}</ref> Wolves het ook nog twee FA-beker-eindstryde gewen, in 1949 en 1960. Ná relegasie in 1965, ná 26 opeenvolgende seisoene in die hoogste vlak, het hulle weer bevordering behaal tot die Eerste Divisie in 1966–67. Wolves het die [[EFL Cup|Ligabeker]] gewen in 1974 en 1980, en weer die Tweede Divisie-titel in 1976–77. Wolves het ’n finansiële krisis beleef tydens die resessie van die vroeë 1980’s, wat daartoe gelei het dat die klub amper gelikwideer is in 1982.<ref name="1982 deal">{{cite news |title=Wolves are saved by last-minute deal| newspaper=The Times |location=London |date=31 July 1982|page=17}}</ref> In die vyf seisoene tussen 1981–82 en 1985–86 is Wolves vier keer gerelegeer (alhoewel daar ook een bevordering in 1982–83 was), wat beteken dat die klub in wat toe die Football League Vierde Divisie was (nou EFL League Two) beland het – die eerste (en tot dusver enigste) keer in die klub se geskiedenis.<ref name="Crisis3">{{cite news|title=Wolves: What's gone wrong at Molineux?|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21589401|publisher=BBC Sport|date=1 March 2013|access-date=13 February 2018|archive-date=17 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017153618/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21589401|url-status=live}}</ref> Die klub het egter onmiddellik herstel en, nadat hulle die eindstryd van die eerste Football League-uitspeeltoernooi in 1987 verloor het, het Wolves die Vierde Divisie en Football League Trophy titels gewen in 1987–88, gevolg deur die Derde Divisie-titel in 1988–89. Na veertien seisoene in die tweede vlak tussen 1989 en 2003, het Wolves die Premier League – wat in 1992 gestig is – vir die eerste keer bereik deur oorwinning in die 2003-uitspeelrondtes, alhoewel hulle ná net een seisoen weer gerelegeer is. Wolves het die [[Football League Championship|Championship]] gewen in 2008–09 om terug te keer na die Premier League, maar is weer gerelegeer in 2011–12, en nogmaals in 2012–13 (na EFL League One). Die klub het daarna teruggekeer na die Premier League deur eers die League One-titel te wen in 2013–14, gevolg deur nog ’n Championship-titel in 2017–18. Wolves was een van die eerste Britse klubs om floudligte by hul tuisveld te installeer in 1953, waarna hulle tussen 1953 en 1956 gereël het vir uitgesaai floudlig-vriendskaplike wedstryde teen toonaangewende oorsese spanne – wat instrumenteel was in die stigting van die Europese Beker (nou bekend as die [[UEFA Champions League]]) in 1955. Wolves het die kwarteindronde van die kompetisie in 1959–60 bereik, asook die halfeindronde van die 1960–61 [[UEFA Bekerwenner-beker|Europese Bekerwenner-beker]] en die eindstryd van die eerste [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] in 1972. Ná ’n afwesigheid van 39 jaar van UEFA-kompetisie, het hulle die UEFA Europa League-kwarteindronde bereik in 2020. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://wolves.co.uk Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] fqtwewnzsq08bp6vzsg398w5ndpqb8f 0 455416 2976792 2850447 2026-10-08T16:18:34Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2976792 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:David Fishwick Stand.jpg|260px]]| klubnaam = Burnley FC| vollenaam = Burnley Football Club| stigting = {{start date and age|1882|5|18|df=yes}}| stadion = Turf Moor, Burnley, [[Lancashire]] | kapasiteit = 21 944| voorsitter = {{vlagikoon|VSA}} Alan Pace| afrigter = [[Scott Parker]]| liga = [[Football League Championship|EFL Championship]]| | patroon_la1 = _burnley2526h | patroon_b1 = _burnley2526h | patroon_ra1 = _burnley2526h | patroon_sh1 = _burnley2526h | patroon_so1 = _burnley2526hl | linkerarm1 = | liggaam1 = | regterarm1 = | broek1 = FFFFFF | kouse1 = | patroon_la2 = _burnley2526a | patroon_b2 = _burnley2526a | patroon_ra2 = _burnley2526a | patroon_sh2 = _burnley2526a | patroon_so2 = _burnley2526al | linkerarm2 = | liggaam2 = | regterarm2 = | broek2 = | kouse2 = | bynaam=''The Clarets''}} '''Burnley Football Club''' is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] wat in Burnley, [[Lancashire]], [[Engeland]], gebaseer is. Die klub ding mee in die [[Football League Championship|EFL Championship]], die die tweede hoogste vlak van Engelse sokker.<ref>{{Cite web|url=https://burnleyfootballclub.com/more/club/burnley-fc-club-history|title=Club History|website=burnleyfootballclub.com|access-date=2025-11-10}}</ref> Die klub is in 1882 gestig en was een van die eerste wat professioneel geword het (in 1883), waarna hulle druk op die ''Football Association'' geplaas het om betalings aan spelers toe te laat. Burnley het vir die eerste keer in die [[FA Cup|FA-beker]] deelgeneem in die 1885/86-seisoen, en was een van die 12 stigterslede van die ''Football League'' in 1888/89 — die wêreld se eerste sokkerliga-kompetisie. Die span speel hul tuiswedstryde sedert 1883 by Turf Moor, nadat hulle van hul oorspronklike terrein by Calder Vale verhuis het. Die klub, bynaam “The Clarets”, het in 1910 hul kenmerkende wynrooi en blou kleure aangeneem. Die klub se huidige embleem is gebaseer op Burnley se wapenskild. Burnley het ’n langstaande mededinging met die nabygeleë klub [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]], met wie hulle meeding in die Oos-Lancashire-derby. == Verwysings == {{Verwysings}} == Externe skakels == * [https://burnleyfootballclub.com Amptelike webwerf] {{Commons-kategorie inlyn|Burnley F.C.}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Burnley FC}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] axhenp27knz2gf0p492f4nn6jyf66ye 2976793 2976792 2026-10-08T16:19:34Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2976793 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:David Fishwick Stand.jpg|260px]]| klubnaam = Burnley FC| vollenaam = Burnley Football Club| stigting = {{start date and age|1882|5|18|df=yes}}| stadion = Turf Moor, Burnley, [[Lancashire]] | kapasiteit = 21 944| voorsitter = {{vlagikoon|VSA}} Alan Pace| afrigter = {{vlagikoon|België}} Nicky Hayen| liga = [[Football League Championship|EFL Championship]]| | patroon_la1 = _burnley2526h | patroon_b1 = _burnley2526h | patroon_ra1 = _burnley2526h | patroon_sh1 = _burnley2526h | patroon_so1 = _burnley2526hl | linkerarm1 = | liggaam1 = | regterarm1 = | broek1 = FFFFFF | kouse1 = | patroon_la2 = _burnley2526a | patroon_b2 = _burnley2526a | patroon_ra2 = _burnley2526a | patroon_sh2 = _burnley2526a | patroon_so2 = _burnley2526al | linkerarm2 = | liggaam2 = | regterarm2 = | broek2 = | kouse2 = | bynaam=''The Clarets''}} '''Burnley Football Club''' is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] wat in Burnley, [[Lancashire]], [[Engeland]], gebaseer is. Die klub ding mee in die [[Football League Championship|EFL Championship]], die die tweede hoogste vlak van Engelse sokker.<ref>{{Cite web|url=https://burnleyfootballclub.com/more/club/burnley-fc-club-history|title=Club History|website=burnleyfootballclub.com|access-date=2025-11-10}}</ref> Die klub is in 1882 gestig en was een van die eerste wat professioneel geword het (in 1883), waarna hulle druk op die ''Football Association'' geplaas het om betalings aan spelers toe te laat. Burnley het vir die eerste keer in die [[FA Cup|FA-beker]] deelgeneem in die 1885/86-seisoen, en was een van die 12 stigterslede van die ''Football League'' in 1888/89 — die wêreld se eerste sokkerliga-kompetisie. Die span speel hul tuiswedstryde sedert 1883 by Turf Moor, nadat hulle van hul oorspronklike terrein by Calder Vale verhuis het. Die klub, bynaam “The Clarets”, het in 1910 hul kenmerkende wynrooi en blou kleure aangeneem. Die klub se huidige embleem is gebaseer op Burnley se wapenskild. Burnley het ’n langstaande mededinging met die nabygeleë klub [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]], met wie hulle meeding in die Oos-Lancashire-derby. == Verwysings == {{Verwysings}} == Externe skakels == * [https://burnleyfootballclub.com Amptelike webwerf] {{Commons-kategorie inlyn|Burnley F.C.}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Burnley FC}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] pebrjtirqvqqgrius2jzvwy78yr040g 0 463916 2976852 2922075 2026-10-08T19:55:44Z Oesjaar 7467 Skakels... 2976852 wikitext text/x-wiki '''Kooks''' is 'n grys, harde en poreuse steenkoolgebaseerde brandstof met 'n hoë koolstofinhoud. Kooks word vervaardig uit metallurgiese [[steenkool]] (kookssteenkool), nie uit enige soort steenkool nie. Dit word gemaak deur die steenkool 900 tot 1100 °C te verhit in die afwesigheid van lug. In die proses word al die vog en vlugtige stowwe afgedryf. Hierdie proses word '''verkoking''' genoem. Dit is sterk, poreus en word hoofsaaklik in die staalbedryf as brandstof, reduksiemiddel en draermateriaal in hoogoonde gebruik.<ref>Kyk [https://www.britannica.com/technology/coke Coke, coal product, Britannica]</ref> == Vervaardiging == Kooks word vervaardig deur metallurgiese steenkool vir ongeveer 15–24 uur in 'n lugdigte kooksoond tot 900–1100 °C te verhit. Die proses staan as verkoking bekend. Gedurende verkoking word vog en vlugtige stowwe verwyder, terwyl die steenkool deur 'n plastiese fase gaan en uiteindelik stol as 'n sterk, poreuse koolstofmassa. Die vrystellende gasse word opgevang en as brandstof of chemiese grondstowwe benut. ==Hoekom kooks?== Kooks het drie belangrike funksies: '''1. Brandstof''' Dit verskaf die hitte en die koolstof wat nodig is vir die reduksie van ystererts in 'n hoogoond. '''2. Reduksiemiddel''' Koolstof en koolstofmonoksied uit die kooks verwyder suurstof uit die ysteroksied deur die volgende reaksie: :<math>Fe_2 O_3 + 3CO \rightarrow 2Fe + 3 CO_2</math> ​ '''3. Strukturele ondersteuning''' Kooks is sterk genoeg om die gewig van die erts en kalksteen in die hoogoond te dra terwyl gasse steeds daardeur kan vloei. Gewone steenkool sou versag, inmekaar sak en die gasvloei belemmer. ==Gradering== Die kwaliteit van kooks vir staalvervaardiging word deur die volgende bepaal: * Vog (laag) * As (laag) * Vlugtige materiaal (laag) * Vaste koolstof inhoud (laag) * [[Swael]] (laag) * CRI (Coke Reactivity Index) (laag) * CSR (Coke Strength after Reaction) (hoog) * M10 (laag) en M40 (hoog) '''Vog''' Vog verlaag die hittewaarde van die kooks. [[Water]] verlaag die hittewaarde van die brandstof. Water in brandstof gebruik energie om te verdamp en verminder dus die doeltreffendheid. Dit kan ook lei tot lae temperature in die hoogoond. '''As''' As bestaan uit minerale soos [[silika]], [[aluminiumoksied]], [[ysteroksied]], kalk en kleiminerale. Hierdie materiale brand glad nie. Dit veroorsaak: * laer kaloriewaarde * meer afval * slakvorming * slytasie van toerusting * hoër vervoerkoste Soos met vog, kan hoë asinhoud ook lei tot lae temperature in die hoogoond. '''Vlugtige materiaal''' Wanneer kookssteenkool tydens verkoking verhit word, word dit eers plasties voordat dit stol as 'n sterk poreuse kooks. Gewone steenkool wat nog vlugtige materiaal bevat, is daarom nie geskik vir gebruik as die hoofdraermateriaal in 'n hoogoond nie. '''Vaste koolstof''' Vaste koolstof is op die ou einde die materiaal wat die hitte verskaf. Dus, hoe hoër hoe beter. '''Swael''' Swael is ongewens omdat dit suurreën, korrosie en besoedeling veroorsaak. Met staalvervaardiging penetreer die swael die staal en maak dit bros. '''CRI''' Die kooks reaktiwiteits indeks (Coke Reactivity Index) bepaal hoe maklik kooks met CO₂ reageer by hoë temperatuur. * Lae CRI = beter vir hoogoonde. * Hoë CRI = die kooks reageer te vinnig en word vinniger afgebreek. '''CSR'''<ref>Kyk [https://www.iso.org/standard/72266.html ISO 18894:2018 Coke — Determination of coke reactivity index (CRI) and coke strength after reaction (CSR)]</ref> Die kooks sterkte na reaksie (Coke Strength after Reaction) bepaal hoeveel van die kooks se sterkte oorbly nadat dit met CO₂ gereageer het. Hoe hoër hoe beter. Tipiese waardes: * Uitstekend: > 65 * Goed: 60–65 * Aanvaarbaar: 55–60 * Swak: < 55 Hierdie is waarskynlik die belangrikste kwaliteitsmaatstaf vir hoogoondkooks. '''M10 en M40''' * M40 – persentasie groot stukke wat ná 'n trommeltoets oorbly. Hoër is beter. * M10 – persentasie fyn materiaal (<10 mm) wat tydens die trommeltoets vorm. Laer is beter. 'n Trommeltoets (Engels: tumbler test of drum test) is 'n meganiese toets wat bepaal hoe sterk en slytasiebestand steenkool of kooks is.<ref>Kyk [https://store.astm.org/d5341_d5341m-17.html ASTM D5341/D5341M-17 Standard Test Method for Measuring Coke Reactivity Index (CRI) and Coke Strength After Reaction (CSR)]</ref> '''Opsomming''' In praktyk fokus staalvervaardigers veral op CSR en CRI, omdat hierdie twee eienskappe die beste aandui of die kooks sy sterkte sal behou terwyl dit terselfdertyd as reduksiemiddel in die hoogoond reageer. ==Braaikole (houtskool)== Wanneer braaikole vervaardig word, word dieselfde beginsel gebruik. Die proses word "verkoling" of "karbonisasie van hout" genoem. "Verkoking" word slegs gebruik vir steenkool. Verkoling vind plaas by ongeveer 400 tot 600 °C. Verkoling word gebruik vir braaikole vir die volgende redes: * Hoër energiedigtheid: Warmer kole, langer brandtyd * Minder rook: Die meeste van die stowwe wat rook veroorsaak (vlugstowwe), is reeds tydens die verkolingsproses verwyder. * Hoër temperatuur: Weens die verwydering van vog * Meer beheer: Omdat houtskool hoofsaaklik uit koolstof bestaan brand dit stadiger en gee dit meer egalige hitte. Die volgende tabel vergelyk verkoling van hout en verkoking van steenkool. {| class="wikitable" |-align=center ! !! Hout &rarr; Houtskool !! Steenkool &rarr; Kooks |-align=center | style="text-align:left;" | Proses || Verkoling || Verkoking |-align=center | style="text-align:left;" | Temperatuur || ±400 tot 600 °C || ±900 tot 1 100 °C |-align=center | rowspan="3" style="text-align:left;" | Doelwitte || Minder rook || Minder vlugtige stowwe |-align=center | Hoër koolstof || Hoër koolstof |-align=center | Warmer en langer brand || Sterker en geskik vir hoogoonde |} ==Kyk ook== * [[Steenkool]] * [[Steenkoolanalise]] ==Ander bronne== * [https://www.google.com/search?q=Fruehan+RJ+The+Making+Shaping+and+Treating+of+Steel+Association+for+Iron+Steel+Technology Fruehan, R.J. The Making, Shaping and Treating of Steel. Association for Iron & Steel Technology.] ==Verwysings== {{verwysings}} q9vq8htu8m1ykyumh260sqeqs3imp8u 0 468853 2976926 2967805 2026-10-08T23:56:11Z ~2026-54197-76 215875 /* */ Naam en geboortedatum bygevoeg (hy is nou 'n volwassene) 2976926 wikitext text/x-wiki {{Infobox social media personality | name = Benjamin Buit | image = | image_upright = | caption = | other_names = BENDER | birth_name = Benjamin Julius Pearson Buit | birth_date = 7 Oktober 2008 | birth_place = [[Nederland]] | occupation = [[YouTuber]] | spouse = | children = | youtube_handle = benderbijofficial | youtube_display_name = BENDER | youtube_years_active = 2023–present | youtube_genre = {{flatlist| * [[Joernalisme]] * [[politiek]] * [[komedie]] * [[satire]] }} | youtube_subscribers = 322 000 | youtube_views = 62,3 miljoen | stats_update = 7 Februarie 2025 }} '''Benjamin Julius Pearson Buit''' (7 Oktober 2008) is 'n [[Nederland]]se [[joernalis]] en [[YouTuber]] wat ook regstreeks op [[Twitch]] uitsaai. Hy is bekend vir sy kritiese en dikwels humoristiese verslaggewing by geleenthede en [[Protes|betogings]], waar hy in 'n joernalistieke styl kritiese vrae vra.<ref name="volkskrant" /> == BENDER == Saam met sy broer Tommy Buit en sy vriend Frits-Willem van der Hoeven bestuur Buit die [[YouTube]]-kanaal ''BENDER'',<ref name="kanaal" /> wat sy eerste [[video]] in Maart 2023 gelaai het.<ref name="eerste-video" /> Die kanaal publiseer verslaggewing van [[Protes|protesaksies]] en maatskaplike gebeure, soms met 'n [[politiek]]e hoek.<ref name="volkskrant" /> Benjamin is die gesig van die kanaal en die [[Onderhoud|onderhoudvoerder]], terwyl Tommy en Frits-Willem uitsluitlik agter die skerms as kameramanne en produksiespan werk.<ref name="nrc-protes" /> ''BENDER'' trek baie openbare aandag omdat dit dikwels een van die min verslaggewers ter plaatse is. Hul beelde word gevolglik gereeld deur groter nuusplatforms oorgeneem, onder meer deur ''NOS Journaal'', die nuusprogram van die Nederlandse openbare omroep.<ref name="telegraaf" /> In November 2024 het Buit internasionaal in die nuus gekom nadat hy verslag gedoen het van die onluste waarby ondersteuners van die Israeliese sokkerklub Maccabi Tel Aviv deur [[Amsterdam]] getrek het. Sy beelde het viraal gegaan vanweë die unieke verslaggewing ter plaatse.<ref name="nrc-maccabi" /><ref name="nyt" /> In September 2025 het Buit se verslaggewing van die betoging teen die asiel- en migrasiebeleid op die Malieveld in [[Den Haag]] viraal gegaan. Die betoging het op onluste uitgeloop waarby die polisie moes ingryp en tientalle mense in hegtenis geneem is.<ref name="trouw" /><ref name="ad-denhaag" /> In Oktober 2025 was Buit met sy straatonderhoude een van die laaste drie genomineerdes in die kategorie ''Online-videoserie'' by die Gouden Televizier-Ring-gala, 'n Nederlandse televisietoekenning. Die prys is uiteindelik aan die aanbieder Gerard Joling vir sy blogvideoreeks toegeken.<ref name="nu-televizier" /> Op 22 Januarie 2026 is Buit en sy kameraman tydens opnames in [[Delft]] deur 'n groot groep jongmense bedreig.<ref name="ad-delft" /> Buit is op sy agterkop geslaan en daar is glas na hulle gegooi.<ref name="rtl-delft" /> Twee minderjariges is gevolglik weens aanranding in hegtenis geneem.<ref name="nu-delft" /> [[Geert Wilders]], die leier van die [[Party vir die Vryheid]], het die stad daardie dag besoek.<ref name="villamedia" /> == Privaat lewe == Buit het in Het Gooi in Nederland grootgeword en is aan moederskant die kleinseun van [[Rob Out]], voormalige programdirekteur van die radiostasie Radio Veronica.<ref name="gooieneemlander" /> == Verwysings == {{Verwysings|refs= <ref name="kanaal">{{Cite web |url=https://www.youtube.com/@benderbijofficial/videos |title=YouTube-kanaal "BENDER" |website=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111051337/https://www.youtube.com/@benderbijofficial/videos |archive-date=2024-11-11 |language=nl}}</ref> <ref name="volkskrant">{{Cite web |last=Daams |first=Jasper |title=De jonge youtuber die verslag deed van de rellen in Amsterdam is al langer een rijzende ster |url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/de-jonge-youtuber-die-verslag-deed-van-de-rellen-in-amsterdam-is-al-langer-een-rijzende-ster~b026da64/ |work=de Volkskrant |date=2024-11-11 |access-date=2026-02-04 |language=nl}}</ref> <ref name="eerste-video">{{Cite web |last=BENDER |title=INFILTREREN BIJ DE FEMINIST MARCH ALS DOVENTOLK |url=https://www.youtube.com/watch?v=p62LSWYPdzc |website=YouTube |date=2023-03-13 |access-date=2026-01-27 |language=nl}}</ref> <ref name="nrc-protes">{{Cite news |last=Stefanovski |first=Nina |title=Bender (17) filmt bij elk protest: 'Pietje Bell sla je niet in elkaar' |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/10/13/bender-16-filmt-bij-ieder-protest-pietje-bell-sla-je-niet-in-elkaar-a4909412 |work=[[NRC Handelsblad|NRC]] |date=2025-10-13 |access-date=2026-01-27 |language=nl}}</ref> <ref name="telegraaf">{{Cite web |title=Bender boos op NOS: 'Daar wil ik nog steeds geld voor zien' |url=https://www.telegraaf.nl/video/bender-boos-op-nos-daar-wil-ik-nog-steeds-geld-voor-zien/94983795.html |work=De Telegraaf |date=2025-10-04 |access-date=2026-02-04 |language=nl}}</ref> <ref name="nrc-maccabi">{{Cite news |last=Meischke |first=Jamila |title=Maccabi-supporters trokken rellend door de stad, de zestienjarige youtuber Bender was erbij |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2024/11/10/maccabi-supporters-trokken-rellend-door-de-stad-de-zestienjarige-youtuber-bender-was-erbij-a4872575 |work=[[NRC Handelsblad|NRC]] |date=2024-11-10 |access-date=2026-01-27 |language=nl}}</ref> <ref name="nyt">{{Cite news |last=Tankersley |first=Jim |title=Chaos, Provocations and Violence: How Attacks on Israeli Soccer Fans Unfolded |url=https://www.nytimes.com/2024/11/10/world/europe/israeli-soccer-fans-amsterdam-attack.html |work=[[The New York Times]] |date=2024-11-10 |access-date=2025-10-14}}</ref> <ref name="trouw">{{Cite web |last=Moussaoui |first=Laila |title=YouTube-sensatie Bender wil het anders doen dan 'gewone' media: 'Mensen durven met ons te praten' |url=https://www.trouw.nl/cultuur-media/youtube-sensatie-bender-wil-het-anders-doen-dan-gewone-media-mensen-durven-met-ons-te-praten~bccc56e4/ |work=Trouw |date=2025-11-23 |access-date=2026-02-04 |language=nl}}</ref> <ref name="ad-denhaag">{{Cite web |title=Ruim 30 mensen aangehouden bij rellen Den Haag: 'Ongehoord en Nederland onwaardig' |url=https://www.ad.nl/binnenland/ruim-30-mensen-aangehouden-bij-rellen-den-haag-ongehoord-en-nederland-onwaardig~ab357ccf/ |work=Algemeen Dagblad |date=2025-09-20 |access-date=2026-01-27 |language=nl}}</ref> <ref name="nu-televizier">{{Cite web |title=Dit zijn alle winnaars van het Gouden Televizier-Ring Gala 2025 |url=https://www.nu.nl/entertainment/6372615/dit-zijn-alle-winnaars-van-het-gouden-televizier-ring-gala-2025.html |work=NU.nl |date=2025-10-16 |access-date=2025-10-17 |language=nl}}</ref> <ref name="ad-delft">{{Cite web |last=Tielmans |first=Stijn |title=Youtuber Bender en cameraman opgejaagd door dertigtal jongeren na tikken op achterhoofd: 'Helaas de harde realiteit' |url=https://www.ad.nl/delft/youtuber-bender-en-cameraman-opgejaagd-door-dertigtal-jongeren-na-tikken-op-achterhoofd-helaas-de-harde-realiteit~a3cb4dcf/ |work=Algemeen Dagblad |date=2026-01-22 |access-date=2026-02-04 |language=nl}}</ref> <ref name="rtl-delft">{{Cite web |title=Vlogger Bender (17) belaagd in Delft door 40 jongeren: op hoofd geslagen en met glas bekogeld |url=https://www.rtl.nl/boulevard/entertainment/artikel/5557789/vlogger-bender-belaagd-door-jongeren-delft |work=RTL Boulevard |date=2026-01-22 |access-date=2026-02-04 |language=nl}}</ref> <ref name="nu-delft">{{Cite web |title=Twee minderjarigen aangehouden voor mishandeling YouTuber Bender in Delft |url=https://www.nu.nl/media/6384336/twee-minderjarigen-aangehouden-voor-mishandeling-youtuber-bender-in-delft.html |work=NU.nl |date=2026-01-30 |access-date=2026-02-04 |language=nl}}</ref> <ref name="villamedia">{{Cite web |title=Bender en cameraman belaagd tijdens bezoek Wilders aan Delft |url=https://www.villamedia.nl/artikel/bender-en-cameraman-belaagd-tijdens-bezoek-wilders-aan-delft |work=Villamedia |date=2026-01-22 |access-date=2026-01-27 |language=nl}}</ref> <ref name="gooieneemlander">{{Cite web |title=De video van Gooise Bender over rellen Amsterdam gaat de hele wereld over |url=https://www.gooieneemlander.nl/regio/gooi-en-eemland/de-video-van-gooise-bender-over-rellen-amsterdam-gaat-de-hele-wereld-over/26480277.html |work=De Gooi- en Eemlander |date=2024-11-12 |access-date=2024-11-13 |language=nl}}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{YouTube|channel=benderbijofficial|BENDER}} {{DEFAULTSORT:Buit, Benjamin}} [[Kategorie:Nederlandse joernaliste]] [[Kategorie:YouTubers]] [[Kategorie:Geboortes in 2008]] [[Kategorie:Lewende mense]] awieokjtkway3pzcv42imu2ypjzzo1e 0 469201 2976843 2976641 2026-10-08T19:30:16Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2976843 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Meksiko | beeld = Kenteken van die Meksikaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Meksikaanse Rugbyfederasie]] (FMR, FMRU) | bynaam = ''Serpientes'' (“die slange”) | embleem = ’n Asteekse slang | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[Andrés Rodríguez]] | afrigter = {{vlagikoon|Spanje}} [[Rubén Duque]] <small>(sedert 2012)</small> | patroon_la1 = | patroon_b1 = snake_print | patroon_ra1 = _red_shoulders | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 004400 | liggaam1 = 004400 | regterarm1 = 004400 | broek1 = ffffff | kouse1 = cc1111 | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = cc1111 | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = cc1111 | liggaam2 = cc1111 | regterarm2 = cc1111 | broek2 = ffffff | kouse2 = cc1111 | statistiek = | toetse = | toptoetspuntebehaler = | meestedrieë = | jongstespeler = | eerste = {{COLru}} 12–46 {{MEXru-r}}<br />(1996) | grootwen = {{MEXru}} 105–7 {{CYMru-r}}<br />(31 Augustus 2019) | grootverloor = {{BRAru}} 76–5 {{MEXru-r}}<br />(20 April 2013) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = | unieurl = www.mexrugby.com }} Die '''Meksikaanse nasionale rugbyspan''' ([[Spaans]]: ''Selección de rugby de Mexico'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Meksiko]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle dra die bynaam ''Serpientes'' (Spaans vir: “die [[slang]]e”), ontleen aan Quetzalcoatl, die slanggod in die [[Asteekse mitologie]]. Rugby word in Meksiko geadministreer deur die [[Meksikaanse Rugbyfederasie]] (''Federación Mexicana de Rugby'', FMR of FMRU) wat in 2003 gestig is. Meksiko word as die derde beste rugbyspan in [[Noord-Amerika]] beskou (ná die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak drie-span erken. Die Meksikaanse rugbyspan is tans (September 2026) 37ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 September 2026}}</ref> Meksiko het in 1996 sy eerste toetswedstryd teen Colombia gespeel. Die span het tydens die Noord-Amerikaanse Rugbykampioenskap twee titels ingepalm en een keer tweede geëindig. Meksiko kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Meksiko speel tradisioneel in donkergroen truie, wit broeke en rooi sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Meksiko]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Meksikaanse Rugbyfederasie}} Die beheerliggaam vir rugby in Meksiko is die Meksikaanse Rugbyfederasie (Spaans: ''Federación Mexicana de Rugby'', FMR of FMRU). Die Meksikaanse beheerliggaam is in 1972 onder die naam ''Unión Mexicana de Rugby'' (UMR; “Meksikaanse Rugbyunie”) gestig en het in 2003 sy huidige naam aangeneem.<ref name="Historia">{{es}} {{cite web |url=https://mexrugby.com/federacion/historia-de-la-fmru/ |title=Historia de la FMRU |publisher=[[Meksikaanse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 September 2026}}</ref> In 2006 het dit ’n volle lid van die Internasionale Rugbyraad (IRR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/mexico |title=Mexico |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 September 2026}}</ref> In dieselfde jaar het die Meksikaanse beheerliggaam by [[Rugby Amerikas Noord]] (''Rugby Americas North'', RAN) aangesluit.<ref name="RAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.americasnorth.rugby/about/members |title=Members |publisher=[[Rugby Amerikas Noord]] |accessdate=16 September 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die land is die ''Liga Mexicana de Rugby XV’s'' wat in 1972 gestig is en tans tussen 15 spanne beslis word. Die meeste spelers van die Meksikaanse nasionale span speel in dié liga. Van die ander spelers is veral in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] op professionele vlak aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Meksikaanse Rugbyfederasie ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Meksiko oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 September 2026}}</ref> Die ''Mexico Sevens'' is die Meksikaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === Rugby is in die 1930’s deur Britse werkers op die ruolievelde na die land gebring.<ref name="Historia" /> Ná die nasionalisering van die oliesektor het die Britse werkers egter Meksiko verlaat, waarmee die spel weer verdwyn het. In 1971 het die Brit Walter Irvine rugby na Meksiko heringevoer, toe hy dié spel aan die Reforma Athletic Club bekendgestel het. Die [[Meksikaanse Rugbyfederasie]] (Spaans: ''Federación Mexicana de Rugby'', FMR of FMRU) is op 23 Maart 1972 as die ''Unión Mexicana de Rugby'' (UMR; “Meksikaanse Rugbyunie”) gestig en het op 15 Maart 2003 sy huidige naam aangeneem. ’n Jaar later het die beheerliggaam by die Meksikaanse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] (''Comité Olímpico Mexicano'', COM) aangesluit.<ref name="Historia" /> In 2006 het dit ’n volle lid van die Internasionale Rugbyraad (IRR; nou [[Wêreldrugby]]) geword en in dieselfde jaar by die vastelandse beheerliggaam [[Rugby Amerikas Noord]] (''Rugby Americas North'', RAN) aangesluit.<ref name="Wêreldrugby" /><ref name="RAN" /> === Die nasionale span se eerste jare === Voor 2008 het Meksiko slegs in vier toetswedstryde gespeel. In November 1977 het die nasionale span teen die Miami Rugbyklub gespeel.<ref>{{en}} {{cite news |title=Rugby Results |publisher=The Miami News |date=8 Desember 1977 |page=7PS}}</ref> In 1985 het Meksiko sy eerste toetswedstryd gespeel, maar met 18–22 teen die Kaaimanseilande verloor. Die daaropvolgende toetswedstryde was in 1996 teen Colombia (’n 46–12-oorwinning en ’n 10–10-gelykop) en twee nederlae in 2001 en 2002 teen die Kaaimanseilande.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/team/78.html?class=1;template=results;type=team;view=results |title=Mexico |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 September 2026}}</ref> === Rugbywêreldbekerkwalifiserings === Meksiko se eerste amptelike toetswedstryd tydens ’n [[rugbywêreldbeker]]kwalifisering was in Maart 2008. Dié wedstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering teen St. Vincent en die Grenadine het Meksiko met 47−7 gewen. Meksiko se uitslag in kwalifiseringswedstryde was 2–2, waarmee hulle die rondte 1a van die Amerikas se kwalifisering in die sesde plek afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/193?Stagione=2008 |title=2008 NACRA Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 September 2026}}</ref> In 2010 is by die Nasionale Olimpiade vir die eerste keer ’n rugbykompetisie beslis. In dieselfde jaar is tydens die Sentraal-Amerikaanse en Karibiese Spele 2010 vir die eerste keer ’n rugbytoernooi beslis, waarby Meksiko die bronsmedalje gewen het. ’n Jaar later het rugby tydens die Pan-Amerikaanse Spele in [[Guadalajara]] gedebuteer en Meksiko het die sesde plek behaal.<ref name="Historia" /> ’n Rekordbywoning van 2&nbsp;000 vir ’n rugbywedstryd in [[Meksikostad]] het gesien hoe die tuisspan Jamaika met 68–14 by die [[Ibero-Amerikaanse Universiteit]] oorrompel het. Met dié wedstryd het Meksiko sy Noord-Amerikaanse Rugbykampioenskap afgeskop,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyworldcup.com/home/news/newsid=2061635.html#mexico+flyer+rwc+2015+qualifying |title=Mexico off to flyer in RWC 2105 qualifying |publisher=rugbyworldcup.com |accessdate=27 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427132754/http://www.rugbyworldcup.com/home/news/newsid=2061635.html#mexico+flyer+rwc+2015+qualifying |archive-date=27 April 2012 |url-status=dead}}</ref> waarmee ook die [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering begin het. Meksiko is egter in sy tweede kwalifiseringswedstryd met 46–13 deur die Kaaimanseilande verslaan, waarmee hulle die hooftoernooi misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/193?Stagione=2012 |title=2012 NACRA Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 September 2026}}</ref> In 2016 het Meksiko aan die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering deelgeneem. Hulle het al drie hul wedstryde in die eerste rondte van die Noord-Amerikaanse kwalifisering teen die Kaaimanseilande, Bermuda en die Bahamas gewen, asook die eerste rondte se eindstryd teen die wenner van die Suidsone, Guyana. Gevolglik het hulle die Noord-Amerikaanse Rugbykampioenskap beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/193?Stagione=2016 |title=2016 NACRA Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 September 2026}}</ref> Daarna het hulle in die eenmalige uitspeelwedstryd teen die Suid-Amerikaanse “B”-Rugbykampioenskapwenner, Colombia, gespeel, maar hulle is met 29–11 geklop, waarmee hulle versuim het om vir die hooftoernooi te kwalifiseer. === Verdere ontwikkeling === Op 3 Mei 2025 het Meksiko Jamaika in die Noord-Amerikaanse Rugbykampioenskap-halfeindstryd met 37–24 en op 21 Junie 2025 Trinidad en Tobago met 45–14 geklop. Daarmee het Meksiko die 37ste plek op Wêreldrugby se ranglys behaal, hul beste plek in dié tyd,<ref name="ranglys" /> waarmee hulle toegelaat is om teen beter geplaaste Suid-Amerikaanse en Europese spanne te speel. == Toetswedstryde == Meksiko het 25 van sy 47 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 53,19%. Meksiko se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=78;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Mexico |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 September 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{BHSru}} || 4 || 0 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{BARru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BMUru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{BRAru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{COLru}} || 7 || 1 || 5 || 1 || 14,29 |- | {{CYMru}} || 13 || 8 || 5 || 0 || 61,54 |- | {{CROru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{GUYru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PARru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{VCTru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CZEru}} || 1 || 0 || 0 || 1 || 0,00 |- | {{TTOru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{TCAru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''47''' || '''25''' || '''21''' || '''1''' || '''53,19''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Meksiko kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Noord-Amerikaanse Rugbykampioenskap === Meksiko neem sedert 2008 aan die Noord-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deel. Hulle het die toernooi twee keer gewen en een keer as naaswenner geëindig. * Titeloorwinnings (2): 2016, 2025 === Amerikaanse Rugbyuitdaagbeker === Meksiko het in 2018 en 2019 aan die Amerikaanse Rugbyuitdaagbeker vir swakker geagte Noord-Amerikaanse spanne ná die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Hul beste prestasie was die tweede plek in 2019. === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat vestiging het Meksiko gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]]. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Meksiko nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Meksikaanse span gevorm tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering:<ref>{{es}} {{cite web |url=https://mexrugby.com/website/noticias.html?start=12 |title=Estar en la Copa del Mundo en Rugby Femenil es un Hecho Histórico |publisher=[[Meksikaanse Rugbyfederasie]] |date=18 Julie 2018 |accessdate=30 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130104449/https://mexrugby.com/website/noticias.html?start=12 |archive-date=30 Januarie 2019 |url-status=dead}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(zagueros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub |- | [[Andrés Rodríguez]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Skrumskakel]] || Black Thunder |- | [[Christian Alvarez]] || [[Losskakel]] || Austin Huns |- | [[Luc Martin]] || [[Senter]] || Tazmania |- | [[Brandon Arriaga]] || Senter || Miami Tridents |- | [[Connor Olvera]] || Senter || Utah Warriors Academy |- | [[Diego Sanchez]] || [[Vleuel]] || ''klubloos'' |- | [[Fharid Samano]] || Vleuel || Cumiyais Monterrey |- | [[Yeudiel Suro]] || Vleuel || Cumiyais Monterrey |- | [[Rodrigo Ripoll]] || [[Heelagter]] || Querétaro Roosters |- | [[Agustín Sánchez]] || Heelagter || Hammerheads Cancún |- | [[Pascual Nadal]] || Heelagter || Black Thunder |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(delanteros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub |- | [[Alberto Mizael Loredo Reta]] || [[Haker]] || Cumiyais Monterrey |- | [[Marcos Flegmann]] || [[Stut]] || Boston |- | [[Maximiliano Douek]] || Stut || Tazmania |- | [[Jesús Rico]] || Stut || Cumiyais Monterrey |- | [[Erick Castillo]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || Black Thunder |- | [[Santiago Prieto Ledesma]] || Slot || Black Thunder |- | [[José Raúl Reyes]] || [[Losvoorspeler]] || Cumiyais Monterrey |- | [[Gonzalo Ponce]] || Losvoorspeler || Black Thunder |- | [[Alberto Ruiz]] || Losvoorspeler || Wallabies |- | [[Santiago Leboreiro]] || Losvoorspeler || Black Thunder |- | [[Simon Pierre]] || [[Agsteman]] || Tazmania |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Meksikaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Meksikaanse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == * {{es}} [https://mexrugby.com/ Amptelike webwerf van die Meksikaanse Rugbyfederasie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/mexico Meksiko by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.americasrugbynews.com/category/mexico/ Meksiko op Americas Rugby News] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Meksiko]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Noord-Amerika]] rnbmnhclao6yfwh90amfybcisj8t1rw 0 469609 2976971 2974867 2026-10-09T09:00:06Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Kategorie bygevoeg. 2976971 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die stasie gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne met bunkertoerusting en brandweerwaens in gereedheid. 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Groep van vier loodse agter Cheetah E reeksnommer 842 op 19 Sep 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en twee Impalas op die vluglyn 19 Sep 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die lang loods op 19 Sep 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. <gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1&nbsp;Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5&nbsp;Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60&nbsp;Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] 0zcb1k1txrjioghev8zxkr0pyfr112g 0 469713 2976958 2971051 2026-10-09T08:20:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976958 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Sweedse musiekkunstenaar}} {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Summer Heart | agtergrond = solo_singer | genre = [[Droompop]], lo-fi, indiepop, hipnagogiese pop, [[elektroniese musiek]] | jare_aktief = 2011-hede | etiket = Perfect, Texture, Sommarhjärta, Fastcut Records, Icons Creating Evil Art }} '''Summer Heart''' is die soloprojek van die Sweedse sanger-liedjieskrywer en multi-instrumentalis David Alexander Lomelino, wat [[droompop]] maak.<ref>{{cite web |url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/895789681 |title=AFTER SHOCK |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers |access-date=9 November 2023}}</ref> Hy is veral vir sy nostalgiese lo-fi-klank bekend.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2014/apr/11/summer-heart |title=Summer Heart (No 1,740) |last=Lester |first=Paul |date=11 April 2014 |access-date=23 November 2020 |website=theguardian.com}}</ref> Summer Heart is in 2011 gestig, net nadat David Alexander na [[Swede]] teruggekeer het. Sy eerste vrystelling, die ''Please Stay''-EP (2011), het in die blogosfeer baie aandag getrek. Dit het boaan Hype Machine se trefferlyste gestaan en positiewe resensies in koerante wêreldwyd gekry, onder meer in ''[[The Guardian]]'' en ''The Star''.<ref>{{cite web |url=https://berlinbeat.org/2012/01/04/interview-summer-heart/ |title=Interview: Summer Heart |website=Berlinbeat.org |date=4 Januarie 2012 |access-date=23 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030010609/https://berlinbeat.org/2012/01/04/interview-summer-heart/ |archive-date=30 Oktober 2020 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2011/apr/15/april-new-music-map |title=April's best new music from across the MAP |date=15 April 2011 |access-date=23 November 2020 |website=theguardian.com}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thestar.com/entertainment/2011/05/06/antihit_list_for_may_7.html |title=Anti-Hit List for May 7 |date=6 Mei 2011 |website=thestar.com |access-date=23 November 2020}}</ref> Nadat verskeie televisie- en rolprentproduksiemaatskappye sy liedjies begin gebruik het, het een van Summer Heart se snitte op die [[NBC]]-televisiereeks ''Whitney'' beland, wat hom baie luisteraars buite die blogosfeer besorg het.<ref>{{cite web |url=https://www.songonlyrics.net/soundtracks/whitney-season-2-soundtrack-list-2012.html |title=Whitney Season 2 Soundtrack List (2012) |website=Songonlyrics.net |date=21 Maart 2013 |access-date=23 November 2020}}</ref> Hoewel Summer Heart 'n soloprojek is, tree Alexander meestal saam met vriende op die verhoog op.<ref>{{cite web |url=http://www.theyumyum.net/2013/03/ten-questions-withswedish-musician.html |title=Ten Questions With...Swedish Musician, Summer Heart &#124; the Yum Yum |access-date=16 Januarie 2015 |archive-date=24 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524154649/http://www.theyumyum.net/2013/03/ten-questions-withswedish-musician.html |url-status=dead}}</ref> == Diskografie == === Albums === * ''About a Feeling'' (2012) * ''101'' (2017) * ''Still Life'' (2024) === Enkelsnitte en [[EP]]'s === * ''Please Stay EP'' (2011) * "Never Let Me Go" (2011) * ''My Forever Smile EP'' (2011) * "Hit Me Up Again" (2013) * "Sleep" (2014) * "Thinkin of U" (2015) * "The Forbidden" (2016) * "Ambitions" (2020) * "Insecurities" (2021) * "Oceans" (2021) == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Droompop]] [[Kategorie:Sweedse musici]] fnu4kosfjhyzfw5m1k09c1bu19uqcl3 0 470052 2976955 2976440 2026-10-09T07:32:07Z Sobaka 328 /* 1961-klassifikasie van militêre vliegtuie */ skakels 2976955 wikitext text/x-wiki [[Lêer:610 2000-09-02 FAWK534 crop shd25 1400x850.jpg|duimnael|Opleidings- en vegvliegtuie van vier lande]] [[Lêer:8026 1995-10-00 FAWK 442 crrot shd25 her cr 1200x729.jpg|duimnael|Transportvliegtuie van drie lande]] 'n '''Militêre vliegtuig''' word volgens tipe geklassifiseer, gegroepeer en ingedeel. Die klassifikasie, groepering en indeling van militêre vliegtuie verskil van dekade tot dekade en is anders in die moderne era. Wat die 1961-klassifikasie van militêre vliegtuie betref, word outogiro’s, helikopters, amfibiese vliegtuie en observasievliegtuie bespreek en geïllustreer. Die benoemings van militêre vliegtuie word met ’n “X”, “Y” of “Z” aangedui. In die geval van die 1975-groepering van militêre vliegtuie word ’n wye verskeidenheid lugvaartuie gedek. Sover dit die moderne indeling van militêre vliegtuie aangaan, is sowel vastevlerk- as draaivlerkvliegtuie ter sprake. Daar kan verskillende merke op militêre vliegtuie wees. Die vliegtuie van verskillende lande word by wyse van kleure en merke van mekaar onderskei. Daar word dikwels van kamoeflering by militêre vliegtuie gebruik gemaak. == Definisie == Volgens Brittanica word ’n ''militêre vliegtuig'' gedefinieer as “enige tipe [[vliegtuig]] wat vir militêre gebruik aangepas is”.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/military-aircraft|title=military aircraft|date=29 September 2026|website=Brittanica|access-date=29 September 2026}}</ref> == 1961-klassifikasie van militêre vliegtuie == Volgens die ''Aviation & Space Dictionary'' word militêre vliegtuie volgens tipe geklassifiseer:<ref name=":1">{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=238 |language=en}}</ref> * Aanvalsvliegtuie * Outogiro’s * [[Bomwerper]]s * Vragvliegtuie (transportvliegtuie) * Jagvliegtuie * [[Vegvliegtuig|Vegvliegtuie]] * Draaivlerkvliegtuie * Amfibiese vliegtuie * Vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word * Vliegtuie wat vir fotografie gebruik word * Vliegtuie wat vir opleiding gebruik word (gevorderd, basies en primêr) === Definisies van “draaivlerk”, “rotorvliegtuig” en”‘meulvliegtuig” === ’n ''Draaivlerk'' word beskryf as ’n vlerk wat stukrag met hefkrag en beheerfunksies kombineer en dit word in helikopters aangetref.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=225/226 |language=en}}</ref> In die ''Woordeboek van die Afrikaanse Taal'' (WAT) word die woord ''draaivlerk'' (in die lugvaart) as die “draagvlerk van ’n helikopter, meulvliegtuig, ens.” beskryf.<ref>{{Cite book |last=Schoonees |first=PC |title=Woordeboek van die Afrikaanse Taal Tweede deel D – F |date=1974 |publisher=Die Staatsdrukker |edition=3de |location=Pretoria, Suid-Afrka |pages=198 |language=af |trans-title=The Dictionary of the Afrikaans Language Part 2, D to F}}</ref> Die term “rotorvliegtuig” (''rotorcraft'' in Engels) is ’n alternatiewe naam vir “helikopter” of “meulvliegtuig”. ’n ''Rotorvliegtuig'' is ’n lugvaartuig wat deur rotorblaaie aangedryf word en sy hoofhefkrag van rotorblaaie ontvang.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=226 |language=en}}</ref> ’n ''Rotorvliegtuig'' word ook omskryf “as ’n lugvaartuig met draaiende blaaie of vlerke wat hefkrag vir vlug genereer”.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=JL |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Ltd |location=London, UK |pages=227 |language=en}}</ref> ’n “Meulvliegtuig” (''gyroplane'' in Engels) word omskryf “as ’n lugvaartuig met ’n rotorblad, of draaivlerk, wat deur die slipstroom vanaf die lugskroef aangedryf word”.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=147 |language=en}}</ref> Uit die definisies wat hierbo verskaf word, kan daar afgelei word dat die terme ''draaivlerkvliegtuig'' en ''rotorvliegtuig'' sinonieme is. === Outogiro’s, helikopters, amfibiese vliegtuie en vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word === ==== Outogiro’s ==== ’n ''Outogiro'' word omskryf “as ’n lugvaartuig waarvan die voorwaartse aandrywing verkry word deur middel van ’n konvensionele lugskroef wat deur ’n enjin aangedryf word en ontwerp is met ’n horisontaal gemonteerde stelsel van rotorblaaie op ’n as bo die romp, en sodanige rotors word slegs deur die lugkragte aangedryf en is bedoel om die lugvaartuig in die lug te hou”.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=48 |language=en}}</ref> ==== Helikopters ==== ’n Helikopter staan soms as ’n draaivlerkvliegtuig bekend.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=153 |language=en}}</ref> ’n Helikopter is ’n lugvaartuig met ’n hoofrotor(s) wat hefkrag verskaf en wat aangedryf word. Die rotor bestaan gewoonlik uit twee, drie of vier lang blaaie wat aan ’n rotorkop geheg is. ’n Stertrotor verskaf rigtingbeheer en ’n stabiliseerder verskaf heistabiliteit.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=JL |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Ltd |location=London, UK |pages=130 |language=en}}</ref> ==== Amfibiese vliegtuie ==== ’n ''Amfibiese vliegtuig'' word omskryf “as ’n vliegtuig wat ontwerp is om van die grond of van water op te styg of daarop te land”.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=33 |language=en}}</ref> Die Russiese Berriev Be-12- amfibiese vliegtuig is vir die eerste keer tydens die 1961-lugvaartdagverbyvlug by Tushino-lughawe in Moskou vertoon.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=154 |language=en}}</ref> ==== Vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word ==== Vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word, het die Lockheed U-2 ingesluit.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=269 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=605 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gunston |first=Bill |title=Chronicle of Aviation |date=1992 |publisher=Chronicle Communications Ltd |isbn=1 872031 30 7 |location=London, United Kingdom |pages=546 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Kayaba ka-1.jpg|Kayaba Ka-1-outogiro Lêer:Pitcairn Aircraft Company PA-39 (c-n M-98, s-n BW830, N3908) 1993-08-01 Andre Gerwing Collection ID 028724.jpg|Pitcairn PA-39-outogiro Lêer:Avro 671 Rota I (Cierva C-30A) AN1179012.jpg|Avro Rota-outogiro Lêer:YHC-1B Chinook.jpg|Vertol Aircraft YHC-1B Chinook-helikopter Lêer:PBY-5 Catalina taking off in 1943.jpg|Consolidated Catalina- amfibiese vliegtuig Lêer:20260811 Vadim Zadorozhniy museum - Beriev Be-12 02.jpg|Beriev Be-12- amfibiese vliegtuig Lêer:Article 001, the first U-2.JPG|Die oorspronklike U-2-verkenningsvliegtuig, bekend as die “Artikel” </gallery> == Vliegtuie wat met ’n “X”, “Y” of “Z” aangedui word == Vliegtuie waarvan die status as eksperimenteel, dienstoetsing, beperkte verkryging en verouderd aangedui word, kry die voorvoegsels X (eksperimenteel), Y (dienstoetsing en beperkte verkryging) en Z (verouderd).<ref name=":1" /> “X” is ’n Verenigde State-benoeming vir eksperimentele vliegtuie wat soms as ’n voorvoegsel vir ander tipebenoemings gebruik word; “XC” is byvoorbeeld ’n transportvliegtuigtipe. “X” verwys gewoonlik na ’n vliegtuig wat suiwer eksperimenteel van aard eerder as ’n prototipe is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=283 |language=en}}</ref> Die Bell X-14 was ’n eksperimentele vliegtuig wat vertikaal kon opstyg en land en die Bell X-22A was ’n eksperimentele vliegtuig wat kort opstygings, vertikale landings en kort landings uitgevoer het.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=135 |language=en}}</ref> Boeing het vyf Y1B-9A’s vir evaluering deur die United States Army Air Corps (USAAC) gebou, maar die USAAC het nie produksieweergawes van hierdie tipe bestel nie. Sewe eenhede van die Douglas Y1B-7 is vir evalueringsdoeleindes deur Douglas gebou. Hulle het meeuvlerke, intrekbare onderstelle en oop stuurkajuite gehad.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=172 and 336 |language=en}}</ref> Vir ’n beskrywing van hoe die vlerk of vlerke van ’n vliegtuig kan lyk en verskillende tipes vlerke (insluitende ’n meeuvlerk) sien “[[Vlerkkonfigurasie]] “.<gallery mode="packed"> Lêer:Bell X-14 colour ground.jpg|Bell X-14 Lêer:Bell X-22 ducted fan.jpg|Bell X-22 Lêer:Boeing Y1B-9A and P-26 in flight (060421-F-1234P-043) (tight crop, contrast stretch).jpg|Die Boeing Y1B-9A is die groot vliegtuig. Lêer:Douglas Y1B-7 on the ground.jpg|Douglas Y1B-7 </gallery> == 1975-groepering van militêre vliegtuie == In ''Military Aircraft of the World'' word daar tussen vastevlerk- en draaivlerkvliegtuie onderskei.<ref>{{Cite book |last=Taylor and Swanborough |first=John and Gordon |title=Military Aircraft of the World |date=1975 |publisher=Ian Allan Ltd |isbn=0 7110 0649 0-102/74 |edition=3de |location=Shepperton, Surrey in the United Kingdom |pages=4 to 157 |language=en}}</ref> === Vastevlerkvliegtuie === Vastevlerkvliegtuie bestaan uit: * Aanvalsvliegtuie (grondaanvalsvliegtuie ingesluit) * Bomwerpers: ’n [[Bomwerper]] kan ’n langafstandvliegtuig, strategiese vliegtuig of verkenningsbomwerper wees en die term ''bomwerper'' sluit ligte en medium bomwerpers en taktiese bomwerpers in. * Elektronieseteenmaatreël-vliegtuie (''electronic countermeasures aircraft'') * Gevegvliegtuie (''combat aircraft'') * Maritieme patrolliebomwerpers en patrollievliegtuie * Observasievliegtuie * Onderskeppingsvliegtuie * Ondersteuningsvliegtuie * Opleidingsvliegtuie * Teenduikbootvliegtuie (aanvalsvliegtuie, verkenningsvliegtuie en vliegbote ingesluit) * Teeninsurgensievliegtuie (aanvalsvliegtuie ingesluit) * Tenkers (vir lugherbunkering met brandstof gebruik) * Transportvliegtuie (kort-, medium- en langafstandvliegtuie ingesluit; swaar, taktiese en strategiese vliegtuie ingesluit; troepedraers, vragvliegtuie, utiliteitstransportvliegtuie en vloottransportvliegtuie ingesluit) * Veeldoel- taktiese vliegtuie * Vegter-bomwerpers (langafstand-, multimissie- en taktiese vliegtuie ingesluit) * Vegvliegtuie: ’n [[Vegvliegtuig]] kan ’n aanvals-, aldoel-, alweer-, multi-/veelrol-, liggewig- of grondaanvalsvliegtuig of langafstand-onderskeppingsvegvliegtuig, multimissievegvliegtuig of lugoorheersingsvegvliegtuig (''air superiority fighter'') wees en die term ''vegvliegtuig'' sluit taktiese aanvalsvliegtuie, veeldoelvegvliegtuie en verkenningsvliegtuie in. * Verdedigingsevaluasievliegtuie * Verkenningsvliegtuie (elektroniese, fotografiese en maritieme verkenningsvliegtuie asook strategiese vliegtuie ingesluit) * Vliegtuie met kanonne/masjiengewere (''gunships'') * Vliegtuie wat byderhandse steun aan grondmagte verskaf (''close support aircraft'') * Vliegtuie wat vir vroeë waarskuwing en die beheer van vliegtuie gebruik word <gallery mode="packed"> Lêer:1091 1994-05-10 FAWK 187 her 72dpi.jpg|Ligte aanvalsvliegtuig (Atlas Impala Mk II van die SALM) Lêer:850084 2002-09-18 FAWK 222 her shd25 600x364.jpg|Bomwerper (Rockwell B-1B van die VSA) Lêer:Prowler Final Flight division flight (cropped).jpg|Elektronieseteenmaatreël-vliegtuig (Grumman EA-6B Prowler) Lêer:ZA471 AJ-K 2000-09-04 FAWK 887 spot lr 1200x729.jpg|Gevegvliegtuig (multirolvliegtuig) (Tornado Britse Koninklike Lugmag) Lêer:1982-10 Shackleton 1717 c.jpg|Maritieme patrollievliegtuig (Avro Shackleton van die SALM) Lêer:56 1995-10-00 FAWK 502 her2 600x364.jpg|Multirolvegvliegtuig (Su-30 van Rusland) Lêer:Grumman OV-1D Mohawk (G-134), USA - Army AN1188459.jpg|Observasievliegtuig (Grumman OV-1 Mohawk) Lêer:North American F-100D-15-NA (SN 54-2281) in flight 060922-F-1234S-011.jpg|Onderskeppingsvliegtuig (North American F-100D Super Sabre) Lêer:Sepecat Jaguar GR1, Royal Air Force AN0141694.jpg|Ondersteuningsvliegtuig (ligte, taktiese ondersteuning) (SEPECAT Jaguar) Lêer:510 1995-10-00 FAWK 465 shd25 her 600x364.jpg|Opleidingsvliegtuig (Franse Mirage 2000B) Lêer:XV258 1995-10-00 FAWK 509 shd25 her3 600x364.jpg|Teenduikbootoorlogvoering (Nimrod) Lêer:Rockwell OV-10A Bronco of VAL-4 at an airfield in Vietnam, in late 1969.jpg|Teeninsurgensievliegtuig (North American OV-10 Bronco) Lêer:580062 2000-08-31 FAWK 198 spot LR 800x486.jpg|Tenker (KC-135R van die VSA) Lêer:7twid 2000-08-00 FAWK 179 spot LR file 800x486.jpg|Transportvliegtuig (strategiese vliegtuig) (Ilyushin Il-76 van Algerië) Lêer:Ca01 2000-08-31 FAWK 190 LR 800x486.jpg|Transportvliegtuig (om personeel te vervoer) (Airbus A310 van België) Lêer:Étendard Mérignac.jpg|Vegter-bomwerper (Dassault Etendard IV-M) Lêer:Fa107 2000-08-00 FAWK 185 spot cr 600x364.jpg|Vegvliegtuig (Belgiese F-16) Lêer:Blackhawk in Flight.jpg|Verkenningsvliegtuig (Lockheed SR-71 Blackbird) Lêer:AC-119G of 17th SOS over Tan Son Nhut Air Base 1969.jpg|Vliegtuig met kanonne/masjiengewere (Fairchild AC-119) Lêer:ZH04 1995-10-02 FAWK 429 shd25 her 1008x612.jpg|Vliegtuig wat vir vroeë waarskuwing en bevel en beheer gebruik word (Boeing E-3) </gallery> === Draaivlerkvliegtuie === Draaivlerkvliegtuie bestaan uit: * Aanvalshelikopters * Aanvalstransporthelikopters * Aldoelhelikopters * Helikopters met wapens * Helikopters wat swaar vragte kan vervoer * Missielverdedigingshelikopters * Ondersteuningshelikopters * Reddingshelikopters * Taktiese transporthelikopters * Teenduikboothelikopters * Teentenkhelikopters * Troepetransporthelikopters * Utiliteitshelikopters * Veeldoelhelikopters * Verkenningshelikopters <gallery mode="packed"> Lêer:2034 2014-09-19 FASK 5279b shd50 800x533.jpg|Aanvalshelikopter met bewapening (Mil Mi-24A) Lêer:Sikorsky HH-53C Super Jolly Green Giant (S-65A), USA - Air Force AN1705197.jpg|Aanvalstransport-helikopter (Sikorsky S-65A) Lêer:633 1980-07-15 FADN 740 ELshd 800x486.jpg|Aldoel-helikopter, lig (Alouette III) Lêer:136 1980-07-15 Dbn 187 800x486.jpg|Taktiese transporthelikopter, medium (Aerospatiale SA330 Puma) Lêer:UH-1 helicopter armed with SS.11 (in colour).jpg|Teentenkhelikopter (UH-1B Huey met AGM-22 ATGM’e) Lêer:Zuboi 2006-09-20 FAYP 184 LR 800x533.jpg|Teentenkhelikopter (Super Hind Mk III-opgradering van die Mil Mi-24) Lêer:308 1977-10-05 FALA 738 spot LR lias 800x486.jpg|Transporthelikopter (Aerospatiale SA321L Super Frelon) Lêer:120404-A-OC416-061 (7051323037).jpg|Utiliteitshelikopter (Bell UH-1 Iroquois) Lêer:15 2010-08-14 FASK 0099 ELshd 800x533.jpg|Veeldoelhelikopter, lig (Sud Aviation SE3130 Alouette II) </gallery> == Moderne indeling van militêre vliegtuie == Moderne militêre vliegtuie word in vastevlerk- en draaivlerkvliegtuie verdeel. === Vastevlerk- militêre vliegtuie === In die moderne era word vastevlerk- militêre vliegtuie volgens hulle missie in die volgende tipes verdeel, naamlik vegvliegtuie, aanvalsvliegtuie, bomwerpers, multirolvliegtuie, transportvliegtuie, tenkers, patrollievliegtuie, ISR-vliegtuie (vliegtuie wat vir verkenning, intelligensie en waarneming gebruik word), AEW&C-vliegtuie (vliegtuie wat vir vroeë waarskuwing en beheer gebruik word), EW-vliegtuie (vliegtuie wat vir elektroniese oorlogvoering gebruik word), opleidingsvliegtuie en onbemande vliegtuie.<ref>{{Cite web|url=https://aerocorner.com/blog/types-of-military-planes/|title=The Different Types of Military Planes In Service Today|date=25 Augustus 2026|website=AeroCorner|access-date=29 September 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:AC-130 (5872).jpg|Aanvalsvliegtuig (AC-130J Ghostrider) Lêer:Northrop Grumman B-2A Spirit - United States Air Force - 89-0129 Spirit of Georgia (48688941522).jpg|Bomwerper (Northrop Grumman B-2 Spirit) Lêer:EA-18G VX-31 over Ridgecrest CA 2009.jpg|Elektroniese oorlogvoering (Boeing EA-18G Growler) Lêer:P-8A Poseidon Executes Training Flight (9341119).jpg|Maritieme patrollievliegtuig (P-8 Poseidon) Lêer:U S Air Force F-35As and French Rafales perform formation flight over France (6650328).jpg|Multirolvliegtuig (Rafale) Lêer:MQ-9 Reaper UAV (cropped).jpg|Onbemande vliegtuig (General Atomics MQ-9 Reaper) Lêer:Texan (53097721693).jpg|Opleidingsvliegtuig (Beechcraft T-6 Texan II) Lêer:Boeing KC-46 F-869-903 (21596275084).jpg|Tenker (Boeing KC-46 Pegasus) Lêer:RAF conducts cargo drop during RED FLAG-Alaska 26-2 (9747621).jpg|Transportvliegtuig (Airbus A400M Atlas) Lêer:154th Wing Hawaii Air National Guard F-22 Raptor during the RIMPAC 2018.jpg|Vegvliegtuig (Lockheed Martin F-22 Raptor) Lêer:Flickr - DVIDSHUB - Operation Enduring Freedom Rivet Joint air refueling (Image 1 of 12).jpg|Verkenningsvliegtuig (ISR-vliegtuig) (Boeing RC-135 Rivet Joint) Lêer:2012.10.31 공군 Max Thunder 훈련 Republic of Korea Air Force (8147193429).jpg|Vliegtuig wat vir vroeë waarskuwing en beheer gebruik word (Boeing AEW & C) </gallery> === Draaivlerk- militêre vliegtuie === Draaivlerk- militêre vliegtuie word in aanvals-, transport-, observasie-, utiliteits-, maritieme, multirol-, soek-en-reddings- en opleidingshelikopters verdeel.<ref>{{Cite web|url=https://aerocorner.com/blog/types-of-military-helicopters/|title=The 8 Types of Military Helicopters|date=2 Junie 2023|website=AeroCorner|access-date=29 September 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:AH-64 Apache (466464989).jpg|Aanvalshelikopter (Sikorsky AH-64 Apache) Lêer:Sikorsky MH-60R Seahawk helicopter of Indian Navy.jpg|Maritieme helikopter (Sikorsky MH-60R Seahawk) Lêer:CV-22 Osprey conducts emergency landing training (6398156).jpg|Multirolhelikopter (Bell-Boeing V-22 Osprey) Lêer:MH-6 demonstration in Tampa, Florida, May 2022.jpg|Observasiehelikopter (MD Helicopters MH-6 Little Bird) Lêer:UH-72 Lakota2.jpg|Opleidingshelikopter (Airbus Helicopters UH-72 Lakota) Lêer:Aérospatiale SA 366 G1 MH-65D Dolphin (USCG BuNo 6506, cn 6050) (1-8-2026).jpg|Soek-en-reddingshelikopter (Aerospatiale MH-65 Dolphin) Lêer:A U.S. Marine Corps CH-53 Super Stallion helicopter assigned to Marine Medium Tiltrotor Squadron (VMM) 265 takes off from the amphibious assault ship USS Bonhomme Richard (LHD 6) in the East China Sea March 10 140310-N-LM312-095.jpg|Transporthelikopter (Sikorsky CH-53E Super Stallion) Lêer:Kalundborg port operation for DEFENDER 24 (8368476).jpg|Utiliteitshelikopter (Sikorsky UH-60 Black Hawk) </gallery> == Merke op militêre vliegtuie == Daar kan verskillende merke op militêre vliegtuie wees. Dit kan bestaan uit: * Neuskuns (informele kuns of ’n vliegtuignaam) * Reddingsmerke (wys toegangs- of noodreddingspunte) * Eenheidonderskeidingsmerke (amptelik goedgekeurde heraldiese wapen of ander merke wat ’n eenheid identifiseer) * ’n Reeksnommer (identifiseer die vliegtuig; dit is een van die [[Nommers in lugvaart gebruik|nommers]] wat in die lugvaart gebruik word) * Operasionele merke (teken missies, oorwinnings of teikens aan) * Onderskeidende nasionale kleure en merke (kleure van die nasionale vlag van ’n land en vliegtuigkentekens waarvolgens ’n bepaalde [[lugmag]] se vliegtuie herken en onderskei kan word) [[Lêer:225 1987-10-05 Hspt 217 crop dust LR lias 800x486.jpg|duimnael|Merke op Mirage F1AZ reeksnommer 225]] ’n Dassault Mirage F1AZ van die Suid-Afrikaanse Lugmag word in die meegaande foto uitgebeeld. Die vliegtuig het die reeksnommer 225 en toon tipiese merke wat op ’n militêre vliegtuig verskyn. Van links na regs is daar die eenheidonderskeidingsmerk (op die stertvin, die wapen van 1 Eskader). Die reeksnommer is op die agterste deel van die romp. Die nasionale kenteken (die Springbokkasteel) is op die buitenste deel van die enjinluginlaat. Die reddingsmerk is agter die stuurkajuit. Die naam van die vliegtuig, naamlik “Mirage F1AZ”, is onder die stuurkajuit. Die datum van die foto is 5 Oktober 1987. === Neuskuns === Kuns op ’n militêre vliegtuig hoef nie noodwendig direk op die neus van ’n vliegtuig te wees nie. Dit kan ook agter die stuurkajuit wees. Sien byvoorbeeld die kuns op die bomwerper met die naam ''Hard Rain''.<gallery mode="packed"> Lêer:850084 2002-09-18 FAWK 219 her shd25 1008x612.jpg|Rockwell B1B-bomwerper met die naam ''Hard Rain'' Lêer:638023 1995-10-00 FAWK 443 shd25 her 600x364.jpg|Boeing KC-135R Stratotanker met "Wabash Cannonball" </gallery> === Reddingsmerke === Reddingspunte is op verskillende plekke op verskillende vliegtuie; daarom is die reddingsmerke ook op verskillende plekke.<gallery mode="packed"> Lêer:234 1989-07-23 FABL 403 her shd25 her cr 800x486.jpg|Mirage F1AZ met reddingspuntbewoording Lêer:ZA399 AJ-C 2000-09-04 FAWK 871 spot 800x486.jpg|Pylreddingsmerk op Tornado </gallery> === Eenheidonderskeidingsmerke === Merke en titels op ’n vliegtuig kan verskillende eenhede identifiseer. Die merke en titels van verskillende eenhede word in twee foto’s van die Verenigde State Lugmag Boeing KC-135R met die reeksnommer 63-8023 uitgebeeld. Eenheidonderskeidingsmerke kan ook die vorm van unieke kleure en kodeletters of eenheidswapens aanneem. Vir laasgenoemde word die merke deur middel van ’n Tornado van die Britse Koninklike Lugmag en ’n Mirage F1AZ van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:638023 1995-10-00 FAWK 449 shd25 cr her 600x364.jpg|Verenigde State Lugmag Boeing KC-135R van die 100ste Lugherbunkeringsvleuel Lêer:638023 1995-10-00 FAWK 450 cr shd25 her4 600x364.jpg|Verenigde State Lugmag Boeing KC-135R van die Verenigde State Lugmagte in Europa Lêer:ZA399 AJ-C 2000-09-04 FAWK 882 spot 800x486.jpg|Britse Koninklike LugmagTornado Lêer:234 1989-07-23 FABL 401 her shd25 her 800x486.jpg|Suid-Afrikaanse Lugmag Mirage F1AZ </gallery> === Operasionele merke === Operasionele merke kan in die vorm van missie- of teikenmerke wees. Die getal missies wat ’n Fighting Falcon van die Verenigde State Lugmag onderneem het, word op die vliegtuig aangedui. Twee interessante SALM-vliegtuie is die Mirage F1CZ’s wat MiG 21’s tydens die Grensoorlog neergeskiet het. Hierdie vliegtuie is met klein Angolese Lugmag- nasionale kentekens aan die linkerkant onder die stuurkajuit gemerk. Die een vegvliegtuig het die nommer 213 en die ander het die nommer 203 gehad. Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 is die een ten opsigte waarvan daar aangedui is dat die een MiG 21 onherstelbaar beskadig is, maar volgens inligting wat in ''The MiG Diaries'' verstrek word, is die betrokke MiG nie onherstelbaar beskadig nie en het die MiG met skade maar veilig geland. Die vlieënier is wel in die skietproses beseer.<ref>{{Cite book |last=Sarria and Reid |first=Eduardo and Lionel |title=The MiG Diaries |date=2023 |publisher=Burnet Media |isbn=9781990956546 |pages=60 to 71 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:910339 2000-09-04 FAWK 890 spot lr crop 1008x612.jpg|Getal missies op Verenigde State Lugmag F-16C Lêer:203 1993-05-15 AFB Skop 1 crop resize.jpg|Teikenmerk op SALM-Mirage F1CZ </gallery> === Nasionale kleure en merke === Nasionale kleure en merke waarvolgens die vliegtuie van verskillende lande van mekaar onderskei kan word, kan uit vlagkleure en unieke kentekens bestaan. Die kleure en merke van die Suid-Afrikaanse Lugmag word as voorbeelde gebruik. Vliegtuigkentekens kan verskillende vorms hê. Vier verskillende SALM- nasionale kentekens word in hierdie gedeelte as voorbeelde gebruik. ==== Nasionale vlag ==== Suid-Afrika het op 31 Mei 1928 ’n [[nasionale vlag]] met die kleure oranje, wit en blou bekendgestel, en die Suid-Afrikaanse Lugmag het ’n kenteken en rigtingsroermerke aanvaar wat uit dieselfde kleure bestaan het. ’n Nuwe nasionale vlag is op 27 April 1994 bekendgestel en het kort daarna die oranje, wit en blou rigtingsroerstroke op SALM-vliegtuie begin vervang.<gallery mode="packed"> Lêer:DH-9 2004-01-02 Sax 141 LR 800x600.jpg|Oranje, wit en blou rigtingsroermerke Lêer:DeHavil DH9 2004-01-02 Sax 143 cr LR 800x600.jpg|Tipe D- nasionale kenteken Lêer:1210 2005-05-21 FAPB202 800x533.jpg|Nuwe nasionale vlag 21 Mei 2005 op Atlas Oryx 1210 </gallery> ==== Nasionale kentekens ==== In 1950 is die Springbok- sirkelvormige nasionale kenteken bekendgestel. Twee van die Suid-Afrikaanse Lugmag se vorige onderskeidingstekens was in die vorm van ’n kasteel, naamlik die Springbokkasteel en die Arendkasteel. Daar is op 4 Februarie 1957 besluit dat die planaansig van die kasteel in Kaapstad die nuwe nasionale kenteken van die Suid-Afrikaanse Lugmag sal wees. Die Arendkasteel- nasionale kenteken is in 1993 in gebruik geneem. Die huidige onderskeidingsteken is ’n sirkelvormige negepunt-ster-kenteken. Die bekendstellingsdatum van hierdie kenteken was 29 April 2003.<gallery mode="packed"> Lêer:6498 2003-02-09 041 LR 800x600.jpg|Die sirkelvormige Springbok- nasionale kenteken Lêer:203 2005-09-17 FASK 075 LR 800x533.jpg|Die Springbokkasteel- nasionale kenteken Lêer:6892 1994-04-21 FAJS 345 her 72dpi.jpg|Die Arendkasteel- nasionale kenteken Lêer:3005 2004-09-21 AAD FAWK 084 crop LR 800x531.jpg|Die negepunt-ster- nasionale kenteken </gallery> == Die kamoeflering van militêre vliegtuie == Daar word dikwels van [[Kamoeflering in lugvaart|kamoeflering]] by militêre vliegtuie gebruik gemaak. ''Kamoeflering'' word omskryf as “die vermomming of verberging, of die kuns en aktiwiteit van vermomming of verberging, van persone, areas, toerusting of installasies om die vyand te mislei of weg te keer; die materiaal wat vir hierdie doel gebruik word”.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=71 |language=en}}</ref> === Verskillende soorte kamoefleerskemas === Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag word gebruik om verskillende kamoefleerskemas uit te beeld.<gallery mode="packed"> Lêer:979 1989-05-06 AFB Skop 1 crop dust kleiner1.jpg|Kamoefleerskema op stert, romp en vlerk Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|Kamoefleerskema van donkergroen, aardbruin en blou Lêer:4013 2006-09-21 FAYP 196 720x480.jpg|Kamoefleerskema in verskeie kleure Lêer:6885 1992-12-10 CFS Dun 354 her 72dpi.jpg|Laesigskema met kleure in meer as een skakering Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Laesigskema met die grys in een skakering Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Laesigskema met twee skakerings van grys Lêer:837 1990-10-05 Hspt 056a crop dust file 800x486.jpg|Laesigskema met kleure in drie skakerings Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Laesigskema met twee skakerings van grys op die boonste oppervlakke </gallery> == Aantekeninge == Die gedeelte oor die Suid-Afrikaanse Lugmag se kleure en merke (asook die fotobybyskrifte in daardie deel) onder “Nasionale kleure en merke” is gegrond op ’n artikel wat in die ''SA Flyer'' gepubliseer is.<ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=September 2003 |title=The evolution of the SAAF’s National Insignia |journal=SA Flyer}}</ref> Die beskrywing van een kamoefleerskema as donkergroen, aardbruin en blou is ’n algemene beskrywing – die kleure is nie gestandaardiseerde kleurbenamings nie. == Verwysings == qd1z2xrz35728easf4xxvqqe6kybwx0 0 470168 2976830 2976361 2026-10-08T19:06:59Z Aliwal2012 39067 /* Inskrywings */ voorlopig 2976830 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2026 | Huidige = 2027 | Volgende = 2028 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|duimnael|260px|Formule 1 logo]] Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in [[motorsport]] soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA).<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal na verwagting oor vier-en-twintig Grands Prix regoor die wêreld beslis word. Bestuurders en spanne sal onderskeidelik meeding om die titels van Wêreldbestuurderskampioen en Wêreldvervaardigerskampioen. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> Die enjinregulasies wat in 2026 ingestel is, word aangepas om die krag van die binnebrandenjin van 400 kW tot 420 kW te verhoog, terwyl die maksimum elektriese krag wat via die MGU-K gelewer kan word, van 350 kW tot 300 kW verminder word. Dit verander die kragverhouding van 53:47 na 58:42, waarna dit in 2028 na 60:40 sal verander.<ref>{{en}}{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fias-wmsc-ratifies-f1-regulatory-changes-for-2027-and-2028.ACyRcPvBKo8LRiOleCSJU |titel=FIA's WMSC ratifies F1 regulatory changes for 2027 and 2028 |website=Formula1.com |datum=23 Junie 2026}}</ref> Saam is hierdie regulasieveranderinge bedoel om elektriese energie-uitputting te verminder en die behoefte aan 'lift-and-coast' of 'super clipping' op lang pylvakke te verminder.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jake |title=What is super clipping in F1 and how does it work? |url=https://racingnews365.com/what-is-super-clipping-in-f1-and-how-does-it-work |website=RacingNews365 |date=3 March 2026 |access-date=13 September 2026}}</ref> Gevolglik sal brandstofverbruik met 5% toeneem, wat dit nodig maak om sekere renafstande van 305 km tot 290 km te verkort sodat spanne elemente van hul 2026-onderstelontwerpe kan voortsit, insluitend moontlik die brandstoftenk.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-1-teams-eens-over-kortere-races-vanaf-2027/ |titel=Formule 1-teams eens over kortere races vanaf 2027: minimale afstand omlaag naar 290 km |website=formule1.nl |datum=4 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=F1 Grand Prix distances set to be reduced for 2027 season along with introduction of 'hard stop' time on race days |url=https://www.skysports.com/f1/news/13590496/f1-grand-prix-distances-set-to-be-reduced-for-2027-season-along-with-introduction-of-hard-stop-time-on-race-days|website=Sky Sports |date=21 September 2026|access-date=22 September 2026}}</ref> Benewens enjinveranderinge, sal ratkas-homologasie ook vanaf 2027 geskrap word, wat spanne toelaat om hul ontwerp binne die seisoen te verander soos hulle goeddink.<ref name="regulatory changes">{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/regulatory-changes-for-2026-and-2027-agreed-at-latest-f1-commission-meeting.2wFfaMinLUT40dRVw3FeCC|title=Regulatory changes for 2026 and 2027 agreed at latest F1 Commission meeting |publisher=Formula One Management |date=21 September 2026 |access-date=21 September 2026}}</ref> === Sportregulasies === As gevolg van verfynings aan die brandstofvloeiregulasies vir 2027, sal elke wedren behalwe die Monaco Grand Prix nou 'n afstand van 290 hê. in plaas van 305 km (190 myl), wat beteken dat die wedrenafstand met twee of drie rondtes verminder sal word. Die FIA sal ook meer buigsaamheid kry om vrye oefensessies te verleng in geval van onderbrekings. Daarbenewens is die drie-uur-horlosie wat gebruik is om die lengte van 'n wedren te bepaal wanneer onderbrekings ingesluit word, geskrap en sal dit vervang word deur 'n harde stoptyd vir wedrenaktiwiteite. Die twee-uur wedrenperk sal dieselfde bly.<ref name="regulatory changes"/> == Inskrywings == Die ondergenoemde vervaardigers en bestuurders is onder kontrak om aan die 2027 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne sal meeding met bande wat deur [[Pirelli]] verskaf word. Elke span moet ten minste twee bestuurders inskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 80%;" !Inskrywing !Vervaardiger !Motor !Nr. !Renjaer |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{FR-VLAG}} [[Gucci]] Racing Alpine Formula 1 Team !rowspan=2|[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|Mercedes<!-- Mercedes-AMG F1 M17 <br>E Performance--><ref name="AlpineMercedes">{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-alpine-stapt-vanaf-2026-over-op-mercedes-motoren/ |titel=Alpine stapt vanaf 2026 over op Mercedes-motoren |website=Formule 1.nl |datum=12 november 2024 |bezochtdatum=24 april 2025 }}</ref> |{{Center|10}} |{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]<ref name="Gasly">{{Citeer web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6318484/gasly-verbindt-formule-1-toekomst-aan-alpine-met-meerjarig-contract.html |titel=Gasly verbindt Formule 1-toekomst aan Alpine met meerjarig contract |website=nu.nl |datum=2024-06-27}}</ref> |- |{{Center|43}} |{{nowrap|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/alpine-verlengt-contract-franco-colapinto-bevestigt-line-up-2026-paul-aron/ |titel=Alpine verlengt contract Franco Colapinto, bevestigt line-up voor 2026 |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |datum=2025-11-07 |bezochtdatum=2025-11-07 |werk=Formule1.nl}}</ref>}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Aston Martin Aramco F1-span !rowspan=2|[[Aston Martin F1|Aston Martin]] Aramco- [[Honda]] <!--|rowspan=2|AMR27<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/aston-martin/modeles.aspx |titel=Aston Martin Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Honda<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/honda-neemt-tijd-nieuwe-aston-martin-motor-ontwikkelen-laatste-moment/ |titel=Honda neemt tijd voor nieuwe Aston Martin-motor: ‘Ontwikkelen tot het laatste moment’ |website=formule1.nl |datum=2025-03-05 |bezochtdatum=2025-04-24}}</ref> |{{Center|14}} |{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]]<ref name=ALOSTR>{{Citeer web|url=https://www.formule1.nl/nieuws/aston-martin-kondigt-line-up-van-2027-en-komt-met-duidelijkheid-over-fernando-alonso/ |titel=Lance Stroll en Fernando Alonso tekenen bij en maken Aston Martin line-up 2027 compleet |website=formule1.nl |datum=2026-09-29}}</ref> |- |{{Center|18}} |{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]]<ref name=ALOSTR/> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Atlassian Williams Racing !rowspan=2|[[Williams F1|Atlassian Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] <!--|rowspan=2|N.n.b.[[Williams FW49|FW49]]--> | rowspan=2|Mercedes<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |titel=Williams F1 team to use Mercedes engines until at least 2030 |website=Reuters |datum=2024-01-08}}</ref> |{{Center|23}} |{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]]<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-williams-confirm-albon-for-2023-on-new-multi-year-contract.1rpexVv61cyqPW7h7La6LZ.html |titel=Williams confirm Albon for 2023 on new multi-year contract |website=Formula1.com |datum=2023-08-03}}</ref> |- |{{Center|55}} |{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-carlos-sainz-williams-krabbel-meerjarig-contract-audi-red-bull-alex-albon/ |titel=Officieel: Carlos Sainz blijft bij Williams, zet krabbel onder meerjarig contract |website=formule1.nl |datum=2026-08-19 |bezochtdatum=2026-09-16}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} Audi Revolut F1-span<ref>{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/officieel-audi-slaat-de-handen-ineen-met-formule-1-team |titel=Officieel: Audi slaat de handen ineen met Formule 1-team |website=racingnews365.nl |datum=2022-10-26}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/audi-presenteert-titelsponsor-nieuw-f1-team-2026 |titel=Audi presenteert titelsponsor nieuw F1-team 2026 |website=racingnews365.nl |datum=30 juli 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Audi F1-span|Audi]] <!--|rowspan=2|[[Audi R27|R27]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/audi/modeles.aspx |titel=Audi Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Audi |{{Center|5}} |{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-2-coureur-gabriel-bortoleto-2025-naar-sauber-line-up-compleet/ |titel=Formule 2-coureur Gabriel Bortoleto in 2025 naar Sauber, line-up compleet |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |website=Formule1.nl |datum=2024-11-06 |bezochtdatum=2024-11-06}}</ref> |- |{{Center|27}} |{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2518255-hulkenberg-stapt-na-dit-seizoen-over-van-haas-naar-sauber-dat-vanaf-2026-audi-wordt |titel=Hülkenberg stapt na dit seizoen over van Haas naar Sauber, dat vanaf 2026 Audi wordt |website=nos.nl |datum=2024-04-26}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} Cadillac Formula 1 Team<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.69uoRF1uwHwXkr4efkpnhc |titel=Statement on General Motors application to join FIA Formula One World Championship in 2026 |website=Formula 1.com |datum=25 november 2024 |bezochtdatum=24 april 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] <!--|rowspan=2|MAC-27<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/cadillac/modeles.aspx |titel=Cadillac Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> | rowspan=2|Ferrari<ref>{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/breaking-gloednieuw-f1-team-tekent-eerste-motordeal |titel=Gloednieuw F1-team tekent eerste motordeal |website=racingnews365.nl |datum=2024-12-10}}</ref> |{{Center|11}} |{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]]<ref name=PERBOT>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2579988-veteranen-bottas-en-perez-keren-bij-nieuw-team-cadillac-terug-in-formule-1 |titel=Veteranen Bottas en Pérez keren bij nieuw team Cadillac terug in Formule 1|website=Nos.nl |datum=2025-08-26}}</ref> |- |{{Center|77}} |{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]<ref name=PERBOT/> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Scuderia Ferrari [[Hewlett-Packard|HP]] !rowspan=2|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] <!--|rowspan=2|[[Ferrari SF-27|SF-27]]--> |rowspan=2|Ferrari |{{Center|16}} |{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.formule1.nl/nieuws/charles-leclerc-contract-f1-ferrari-gp-monaco-fred-vasseur-maranello-verlengt/ |titel=Charles Leclerc zweert Ferrari trouw, verlengt F1-contract: ‘Droom leeft nog steeds’ |website=formule1.nl |datum=2026-06-03}}</ref> |- |{{Center|44}} |{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]<ref>{{Citeer web|url=https://racingnews365.nl/hamilton-geeft-duidelijkheid-over-toekomst-bij-ferrari |titel=Hamilton geeft duidelijkheid over toekomst bij Ferrari |website=racingnews365.nl |datum=2026-05-21}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} TGR Haas F1 Team !rowspan=2|[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] <!--|rowspan=2|[[Haas VF-27|VF-27]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/haas/modeles.aspx |titel=Haas Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Ferrari | N.n.b. | N.n.b. <!--|{{Center|31}} |{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-esteban-ocon-tekent-meerjarig-contract-bij-haas/ |titel=Esteban Ocon tekent meerjarig contract bij Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-25 }}</ref>--> |- | N.n.b. | N.n.b. <!--|{{Center|87}} |{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-oliver-bearman-tekent-meerjarig-contract-haas/ |titel=Ferrari-talent Oliver Bearman tekent meerjarig contract met Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-04 }}</ref>--> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} McLaren Mastercard F1-span !rowspan=2|[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] <!--|rowspan=2|[[McLaren MCL41|MCL41]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mclaren/modeles.aspx |titel=McLaren Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Mercedes <!-- Mercedes M18<br>E Performance--> |{{Center|4}} |{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6407937/wereldkampioen-norris-verlengt-contract-bij-mclaren-dit-is-mijn-thuis.html |titel=Wereldkampioen Norris verlengt contract bij McLaren: 'Dit is mijn thuis' |website=nu.nl |datum=29 augustus 2026 |bezochtdatum=16 september 2026}}</ref> |- |{{Center|81}} |{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/oscar-piastri-tekent-een-meerjarige-contractverlenging-bij-het-formule-1-team-van-mclaren/ |titel=McLaren houdt Oscar Piastri langer binnenboord, contractverlenging voor meerdere jaren |website=formule1.nl |datum=11 maart 2025 |bezochtdatum=24 april 2025 }}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] !rowspan=2|[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] <!--|rowspan=2|[[Mercedes W18|F1 W18]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mercedes/modeles.aspx |titel=Mercedes Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Mercedes <!-- Mercedes M18<br>E Performance--> |{{Center|12}} |{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]<ref name=MER>{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj |titel=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up |bezochtdatum=2025-10-15 |website=formula1.com |taal=en}}</ref> |- |{{Center|63}} |{{GB-VLAG}} [[George Russell]]<ref>{{Citeer web |url=https://gpheadline.nl/george-russell-verlengt-mercedes-contract-met-prestatiegebonden-clausule-voor-2027/ |titel=George Russell verlengt Mercedes-contract met prestatiegebonden clausule voor 2027 |website=gpheadline.nl |datum=26 juni 2026}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Visa Cash App Racing Bulls F1 Team !rowspan=2|[[Racing Bulls]]--[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] <!--|rowspan=2|[[Racing Bulls VCARB 04|VCARB 04]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/racing-bulls/modeles.aspx |titel=Racing Bulls Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Red Bull Ford<ref name=RBF>{{Citeer web |url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |titel=Ford returns to Formula 1; Strategic partner to Oracle Red Bull Racing for 2026 season and beyond |citaat=Red Bull Ford will provide the power units for both the Oracle Red Bull Racing and Scuderia AlphaTauri teams from 2026 to at least 2030. |website=media.ford.com |bezochtdatum=24 april 2025 }}</ref> |N.n.b. | N.n.b. |- |N.n.b. |N.n.b. <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{AT-VLAG}} [[Oracle Corporation|Oracle]] Red Bull Racing !rowspan=2|{{Nowrap|[[Red Bull Racing]]--[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]]}} <!--|rowspan=2|[[Red Bull Racing RB23|RB23]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/red-bull/modeles.aspx |titel=Red Bull Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|{{Nowrap|Red Bull Ford}}<ref name=RBF/> |{{Center|3}} |{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]<ref>{{Citeer web |url=https://news.verstappen.com/nl/article/14091 |titel=Max verlengt contract met Oracle Red Bull Racing tot eind 2030 |website=news.verstappen.com |datum=2026-08-20}}</ref> |- |{{Center|6}} |{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2632135-hadjar-blijft-teamgenoot-verstappen-in-2027-red-bull-verlengt-contract-fransman |titel=Hadjar blijft teamgenoot Verstappen in 2027, Red Bull verlengt contract Fransman |website=nos.nl |datum=2026-09-23}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" <!--!colspan=10 align=center| Bron: nl.motorsport.com<ref>{{Citeer web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/overzicht-contract-formule-1-coureurs-einddatum/4675197/ |titel=Overzicht: Wanneer lopen de contracten van F1-coureurs af? |website=nl.motorsport.com |datum=2025-03-12}}</ref>--> <!--Bron: FIA<ref name=Inschrijflijst>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2027/2027-fia-formula-one-world-championship-entry |titel=2027 FIA Formula One World Championship – Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-12-14}}</ref><ref>Officiële inschrijflijsten: * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2027_bahrain_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |titel=2027 Bahrain Grand Prix – Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-12}} </ref>--> |}</div> == Kalender == Die 2027-kalender sal vier-en-twintig Grands Prix-wedrenne insluit.<ref name="2027 calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2027-season-with-10-sprint-events.5J8ePLyjRuMyWEIDNUKgY4|title=Formula 1 reveals calendar for 2027 season with 10 Sprint events|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=16 September 2026}}</ref> Verder, sal die Grands Prix van [[Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], [[Australiese Grand Prix|Australië]], [[Japannese Grand Prix|Japan]], [[Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[Monaco Grand Prix|Monaco]], [[Britse Grand Prix|Brittanje]], [[Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[São Paulo Grand Prix|São Paulo]], [[Katarse Grand Prix|Katar]] en [[Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] die naelrenformaat aanbied.<ref>{{cite news|last=Barretto|first=Lawrence|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/whats-new-with-the-f1-sprint-in-2027.6UiqFIVYRoMSgPvAA8yiiZ|title=What's new with the F1 Sprint in 2027?|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=29 September 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] hptyjii4abgx8ya166dwvepeu42fblw 2976831 2976830 2026-10-08T19:08:51Z Aliwal2012 39067 /* Inskrywings */ 2976831 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2026 | Huidige = 2027 | Volgende = 2028 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|duimnael|260px|Formule 1 logo]] Die '''2027 [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' is die 78ste Formule 1-seisoen. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap", is die hoogste klas in [[motorsport]] soos gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA).<ref>{{En}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_a_general_provisions_-_iss_03_-_2026-06-25.pdf|title=2026 Formula 1 Section A: General Regulatory Provisions - Issue 03|date=2026-06-25|website=fia.com}}</ref> Die kampioenskap sal na verwagting oor vier-en-twintig Grands Prix regoor die wêreld beslis word. Bestuurders en spanne sal onderskeidelik meeding om die titels van Wêreldbestuurderskampioen en Wêreldvervaardigerskampioen. == Algemeen == === Tegniese regulasies === Die tweede weergawe van die tegniese regulasies vir die 2027-seisoen is op 5 Augustus 2026 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2027_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_2_-_2026-08-05_0.pdf|title=2027 Formula 1 Section C: Technical Regulations - Issue 2|date=2026-08-05|website=fia.com}}</ref> Die enjinregulasies wat in 2026 ingestel is, word aangepas om die krag van die binnebrandenjin van 400 kW tot 420 kW te verhoog, terwyl die maksimum elektriese krag wat via die MGU-K gelewer kan word, van 350 kW tot 300 kW verminder word. Dit verander die kragverhouding van 53:47 na 58:42, waarna dit in 2028 na 60:40 sal verander.<ref>{{en}}{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fias-wmsc-ratifies-f1-regulatory-changes-for-2027-and-2028.ACyRcPvBKo8LRiOleCSJU |titel=FIA's WMSC ratifies F1 regulatory changes for 2027 and 2028 |website=Formula1.com |datum=23 Junie 2026}}</ref> Saam is hierdie regulasieveranderinge bedoel om elektriese energie-uitputting te verminder en die behoefte aan 'lift-and-coast' of 'super clipping' op lang pylvakke te verminder.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jake |title=What is super clipping in F1 and how does it work? |url=https://racingnews365.com/what-is-super-clipping-in-f1-and-how-does-it-work |website=RacingNews365 |date=3 March 2026 |access-date=13 September 2026}}</ref> Gevolglik sal brandstofverbruik met 5% toeneem, wat dit nodig maak om sekere renafstande van 305 km tot 290 km te verkort sodat spanne elemente van hul 2026-onderstelontwerpe kan voortsit, insluitend moontlik die brandstoftenk.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-1-teams-eens-over-kortere-races-vanaf-2027/ |titel=Formule 1-teams eens over kortere races vanaf 2027: minimale afstand omlaag naar 290 km |website=formule1.nl |datum=4 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=F1 Grand Prix distances set to be reduced for 2027 season along with introduction of 'hard stop' time on race days |url=https://www.skysports.com/f1/news/13590496/f1-grand-prix-distances-set-to-be-reduced-for-2027-season-along-with-introduction-of-hard-stop-time-on-race-days|website=Sky Sports |date=21 September 2026|access-date=22 September 2026}}</ref> Benewens enjinveranderinge, sal ratkas-homologasie ook vanaf 2027 geskrap word, wat spanne toelaat om hul ontwerp binne die seisoen te verander soos hulle goeddink.<ref name="regulatory changes">{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/regulatory-changes-for-2026-and-2027-agreed-at-latest-f1-commission-meeting.2wFfaMinLUT40dRVw3FeCC|title=Regulatory changes for 2026 and 2027 agreed at latest F1 Commission meeting |publisher=Formula One Management |date=21 September 2026 |access-date=21 September 2026}}</ref> === Sportregulasies === As gevolg van verfynings aan die brandstofvloeiregulasies vir 2027, sal elke wedren behalwe die Monaco Grand Prix nou 'n afstand van 290 hê. in plaas van 305 km (190 myl), wat beteken dat die wedrenafstand met twee of drie rondtes verminder sal word. Die FIA sal ook meer buigsaamheid kry om vrye oefensessies te verleng in geval van onderbrekings. Daarbenewens is die drie-uur-horlosie wat gebruik is om die lengte van 'n wedren te bepaal wanneer onderbrekings ingesluit word, geskrap en sal dit vervang word deur 'n harde stoptyd vir wedrenaktiwiteite. Die twee-uur wedrenperk sal dieselfde bly.<ref name="regulatory changes"/> == Inskrywings == Die ondergenoemde vervaardigers en bestuurders is onder kontrak om aan die 2027 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne sal meeding met bande wat deur [[Pirelli]] verskaf word. Elke span moet ten minste twee bestuurders inskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 80%;" !Inskrywer !Vervaardiger !Enjin !Nr. !Renjaer |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{FR-VLAG}} [[Gucci]] Racing Alpine Formula 1 Team !rowspan=2|[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|Mercedes<!-- Mercedes-AMG F1 M17 <br>E Performance--><ref name="AlpineMercedes">{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-alpine-stapt-vanaf-2026-over-op-mercedes-motoren/ |titel=Alpine stapt vanaf 2026 over op Mercedes-motoren |website=Formule 1.nl |datum=12 november 2024 |bezochtdatum=24 april 2025 }}</ref> |{{Center|10}} |{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]<ref name="Gasly">{{Citeer web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6318484/gasly-verbindt-formule-1-toekomst-aan-alpine-met-meerjarig-contract.html |titel=Gasly verbindt Formule 1-toekomst aan Alpine met meerjarig contract |website=nu.nl |datum=2024-06-27}}</ref> |- |{{Center|43}} |{{nowrap|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/alpine-verlengt-contract-franco-colapinto-bevestigt-line-up-2026-paul-aron/ |titel=Alpine verlengt contract Franco Colapinto, bevestigt line-up voor 2026 |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |datum=2025-11-07 |bezochtdatum=2025-11-07 |werk=Formule1.nl}}</ref>}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Aston Martin Aramco F1-span !rowspan=2|[[Aston Martin F1|Aston Martin]] Aramco- [[Honda]] <!--|rowspan=2|AMR27<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/aston-martin/modeles.aspx |titel=Aston Martin Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Honda<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/honda-neemt-tijd-nieuwe-aston-martin-motor-ontwikkelen-laatste-moment/ |titel=Honda neemt tijd voor nieuwe Aston Martin-motor: ‘Ontwikkelen tot het laatste moment’ |website=formule1.nl |datum=2025-03-05 |bezochtdatum=2025-04-24}}</ref> |{{Center|14}} |{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]]<ref name=ALOSTR>{{Citeer web|url=https://www.formule1.nl/nieuws/aston-martin-kondigt-line-up-van-2027-en-komt-met-duidelijkheid-over-fernando-alonso/ |titel=Lance Stroll en Fernando Alonso tekenen bij en maken Aston Martin line-up 2027 compleet |website=formule1.nl |datum=2026-09-29}}</ref> |- |{{Center|18}} |{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]]<ref name=ALOSTR/> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Atlassian Williams Racing !rowspan=2|[[Williams F1|Atlassian Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] <!--|rowspan=2|N.n.b.[[Williams FW49|FW49]]--> | rowspan=2|Mercedes<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |titel=Williams F1 team to use Mercedes engines until at least 2030 |website=Reuters |datum=2024-01-08}}</ref> |{{Center|23}} |{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]]<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-williams-confirm-albon-for-2023-on-new-multi-year-contract.1rpexVv61cyqPW7h7La6LZ.html |titel=Williams confirm Albon for 2023 on new multi-year contract |website=Formula1.com |datum=2023-08-03}}</ref> |- |{{Center|55}} |{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-carlos-sainz-williams-krabbel-meerjarig-contract-audi-red-bull-alex-albon/ |titel=Officieel: Carlos Sainz blijft bij Williams, zet krabbel onder meerjarig contract |website=formule1.nl |datum=2026-08-19 |bezochtdatum=2026-09-16}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} Audi Revolut F1-span<ref>{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/officieel-audi-slaat-de-handen-ineen-met-formule-1-team |titel=Officieel: Audi slaat de handen ineen met Formule 1-team |website=racingnews365.nl |datum=2022-10-26}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/audi-presenteert-titelsponsor-nieuw-f1-team-2026 |titel=Audi presenteert titelsponsor nieuw F1-team 2026 |website=racingnews365.nl |datum=30 juli 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Audi F1-span|Audi]] <!--|rowspan=2|[[Audi R27|R27]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/audi/modeles.aspx |titel=Audi Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Audi |{{Center|5}} |{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-2-coureur-gabriel-bortoleto-2025-naar-sauber-line-up-compleet/ |titel=Formule 2-coureur Gabriel Bortoleto in 2025 naar Sauber, line-up compleet |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |website=Formule1.nl |datum=2024-11-06 |bezochtdatum=2024-11-06}}</ref> |- |{{Center|27}} |{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2518255-hulkenberg-stapt-na-dit-seizoen-over-van-haas-naar-sauber-dat-vanaf-2026-audi-wordt |titel=Hülkenberg stapt na dit seizoen over van Haas naar Sauber, dat vanaf 2026 Audi wordt |website=nos.nl |datum=2024-04-26}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} Cadillac Formula 1 Team<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.69uoRF1uwHwXkr4efkpnhc |titel=Statement on General Motors application to join FIA Formula One World Championship in 2026 |website=Formula 1.com |datum=25 november 2024 |bezochtdatum=24 april 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] <!--|rowspan=2|MAC-27<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/cadillac/modeles.aspx |titel=Cadillac Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> | rowspan=2|Ferrari<ref>{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/breaking-gloednieuw-f1-team-tekent-eerste-motordeal |titel=Gloednieuw F1-team tekent eerste motordeal |website=racingnews365.nl |datum=2024-12-10}}</ref> |{{Center|11}} |{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]]<ref name=PERBOT>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2579988-veteranen-bottas-en-perez-keren-bij-nieuw-team-cadillac-terug-in-formule-1 |titel=Veteranen Bottas en Pérez keren bij nieuw team Cadillac terug in Formule 1|website=Nos.nl |datum=2025-08-26}}</ref> |- |{{Center|77}} |{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]<ref name=PERBOT/> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Scuderia Ferrari [[Hewlett-Packard|HP]] !rowspan=2|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] <!--|rowspan=2|[[Ferrari SF-27|SF-27]]--> |rowspan=2|Ferrari |{{Center|16}} |{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.formule1.nl/nieuws/charles-leclerc-contract-f1-ferrari-gp-monaco-fred-vasseur-maranello-verlengt/ |titel=Charles Leclerc zweert Ferrari trouw, verlengt F1-contract: ‘Droom leeft nog steeds’ |website=formule1.nl |datum=2026-06-03}}</ref> |- |{{Center|44}} |{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]<ref>{{Citeer web|url=https://racingnews365.nl/hamilton-geeft-duidelijkheid-over-toekomst-bij-ferrari |titel=Hamilton geeft duidelijkheid over toekomst bij Ferrari |website=racingnews365.nl |datum=2026-05-21}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} TGR Haas F1 Team !rowspan=2|[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] <!--|rowspan=2|[[Haas VF-27|VF-27]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/haas/modeles.aspx |titel=Haas Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Ferrari | N.n.b. | N.n.b. <!--|{{Center|31}} |{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-esteban-ocon-tekent-meerjarig-contract-bij-haas/ |titel=Esteban Ocon tekent meerjarig contract bij Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-25 }}</ref>--> |- | N.n.b. | N.n.b. <!--|{{Center|87}} |{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-oliver-bearman-tekent-meerjarig-contract-haas/ |titel=Ferrari-talent Oliver Bearman tekent meerjarig contract met Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-04 }}</ref>--> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} McLaren Mastercard F1-span !rowspan=2|[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] <!--|rowspan=2|[[McLaren MCL41|MCL41]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mclaren/modeles.aspx |titel=McLaren Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Mercedes <!-- Mercedes M18<br>E Performance--> |{{Center|4}} |{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6407937/wereldkampioen-norris-verlengt-contract-bij-mclaren-dit-is-mijn-thuis.html |titel=Wereldkampioen Norris verlengt contract bij McLaren: 'Dit is mijn thuis' |website=nu.nl |datum=29 augustus 2026 |bezochtdatum=16 september 2026}}</ref> |- |{{Center|81}} |{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/oscar-piastri-tekent-een-meerjarige-contractverlenging-bij-het-formule-1-team-van-mclaren/ |titel=McLaren houdt Oscar Piastri langer binnenboord, contractverlenging voor meerdere jaren |website=formule1.nl |datum=11 maart 2025 |bezochtdatum=24 april 2025 }}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] !rowspan=2|[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] <!--|rowspan=2|[[Mercedes W18|F1 W18]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mercedes/modeles.aspx |titel=Mercedes Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Mercedes <!-- Mercedes M18<br>E Performance--> |{{Center|12}} |{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]<ref name=MER>{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj |titel=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up |bezochtdatum=2025-10-15 |website=formula1.com |taal=en}}</ref> |- |{{Center|63}} |{{GB-VLAG}} [[George Russell]]<ref>{{Citeer web |url=https://gpheadline.nl/george-russell-verlengt-mercedes-contract-met-prestatiegebonden-clausule-voor-2027/ |titel=George Russell verlengt Mercedes-contract met prestatiegebonden clausule voor 2027 |website=gpheadline.nl |datum=26 juni 2026}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Visa Cash App Racing Bulls F1 Team !rowspan=2|[[Racing Bulls]]--[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] <!--|rowspan=2|[[Racing Bulls VCARB 04|VCARB 04]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/racing-bulls/modeles.aspx |titel=Racing Bulls Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|Red Bull Ford<ref name=RBF>{{Citeer web |url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |titel=Ford returns to Formula 1; Strategic partner to Oracle Red Bull Racing for 2026 season and beyond |citaat=Red Bull Ford will provide the power units for both the Oracle Red Bull Racing and Scuderia AlphaTauri teams from 2026 to at least 2030. |website=media.ford.com |bezochtdatum=24 april 2025 }}</ref> |N.n.b. | N.n.b. |- |N.n.b. |N.n.b. <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{AT-VLAG}} [[Oracle Corporation|Oracle]] Red Bull Racing !rowspan=2|{{Nowrap|[[Red Bull Racing]]--[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]]}} <!--|rowspan=2|[[Red Bull Racing RB23|RB23]]<Ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/red-bull/modeles.aspx |titel=Red Bull Chassis |website=statsf1.com}}</ref>--> |rowspan=2|{{Nowrap|Red Bull Ford}}<ref name=RBF/> |{{Center|3}} |{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]<ref>{{Citeer web |url=https://news.verstappen.com/nl/article/14091 |titel=Max verlengt contract met Oracle Red Bull Racing tot eind 2030 |website=news.verstappen.com |datum=2026-08-20}}</ref> |- |{{Center|6}} |{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2632135-hadjar-blijft-teamgenoot-verstappen-in-2027-red-bull-verlengt-contract-fransman |titel=Hadjar blijft teamgenoot Verstappen in 2027, Red Bull verlengt contract Fransman |website=nos.nl |datum=2026-09-23}}</ref> <!--|align=center|1--> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" <!--!colspan=10 align=center| Bron: nl.motorsport.com<ref>{{Citeer web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/overzicht-contract-formule-1-coureurs-einddatum/4675197/ |titel=Overzicht: Wanneer lopen de contracten van F1-coureurs af? |website=nl.motorsport.com |datum=2025-03-12}}</ref>--> <!--Bron: FIA<ref name=Inschrijflijst>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2027/2027-fia-formula-one-world-championship-entry |titel=2027 FIA Formula One World Championship – Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-12-14}}</ref><ref>Officiële inschrijflijsten: * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2027_bahrain_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |titel=2027 Bahrain Grand Prix – Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-12}} </ref>--> |}</div> == Kalender == Die 2027-kalender sal vier-en-twintig Grands Prix-wedrenne insluit.<ref name="2027 calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2027-season-with-10-sprint-events.5J8ePLyjRuMyWEIDNUKgY4|title=Formula 1 reveals calendar for 2027 season with 10 Sprint events|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=16 September 2026}}</ref> Verder, sal die Grands Prix van [[Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], [[Australiese Grand Prix|Australië]], [[Japannese Grand Prix|Japan]], [[Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[Monaco Grand Prix|Monaco]], [[Britse Grand Prix|Brittanje]], [[Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[São Paulo Grand Prix|São Paulo]], [[Katarse Grand Prix|Katar]] en [[Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] die naelrenformaat aanbied.<ref>{{cite news|last=Barretto|first=Lawrence|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/whats-new-with-the-f1-sprint-in-2027.6UiqFIVYRoMSgPvAA8yiiZ|title=What's new with the F1 Sprint in 2027?|work=Formula 1|date=16 September 2026|access-date=29 September 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] e15vpngdl65dk9yozne5ikybexcm8jd 0 470212 2976954 2976110 2026-10-09T07:27:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2976954 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas | naam = Strande van Lomé | titel = ''Plages de Lomé'' | beeld = Plage de Lomé au Togo (Afrique de l'Ouest).jpg | beeld_onderskrif = 'n Strand in Lomé | opskrif1 = Tipe | 1 = Sand[[strand]] | opskrif2 = Land | 2 = [[Togo]] | opskrif3 = Stad | 3 = [[Lomé]] | opskrif4 = See | 4 = [[Golf van Guinee]] ([[Atlantiese Oseaan]]) | opskrif5 = Koördinate | 5 = 6° 07′ 38″ N, 1° 14′ 12″ O }} Die '''strande van Lomé''' (Frans: ''Plages de Lomé'') vorm die sanderige kuslyn langs [[Lomé]], die hoofstad van [[Togo]], aan die [[Golf van Guinee]].<ref name="dth">{{Cite web |url=https://www.directtriphub.com/fr/lieu/plages-de-lome-et-baguida |title=Plages de Lomé et Baguida — plages, activités et conseils |website=DirectTripHub |access-date=7 Februarie 2026 |language=fr}}</ref> Hulle strek oor 'n paar kilometer tussen die hawe van Lomé in die ooste en die dorpe Baguida, Kpémé en Aného.<ref name="dth"/> == Geografie == Die strande het fyn sand, en die see is dikwels ruweerig met sterk strome.<ref name="univ">{{Cite web |url=https://univ-lome.tg/decouvrir-la-ville-de-lome/ |title=Découvrir la ville de Lomé |website=Université de Lomé |date=18 September 2025 |access-date=7 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918234845/https://univ-lome.tg/decouvrir-la-ville-de-lome/ |archive-date=18 September 2025 |language=fr |url-status=live}}</ref> Die klimaat is tropies, met gemiddelde temperature tussen 25 °C en 30 °C dwarsdeur die jaar.<ref name="univ"/> Dele van die kus word deur [[erosie]] geraak, wat deur die streeksprogram WACA (''West Africa Coastal Areas Management Program'') teëgewerk word.<ref name="tourisme">{{Cite web |url=https://tourisme.gouv.tg/plages-de-lome-le-paradis-sable-du-togo-ou-locean-murmure-lame-africaine/ |title=Plages de Lomé : le paradis sablé du Togo, où l'océan murmure l'âme africaine |website=Ministère du Tourisme, de la Culture et des Arts (Togo) |date=13 November 2025 |access-date=7 Februarie 2026 |language=fr}}</ref> == Aktiwiteite == Die strande word gebruik vir tradisionele [[visvang]], ontspanning, sport soos strandsokker, [[branderplankry]] en vliegerbranderry, asook vir [[toerisme]].<ref name="dth"/><ref name="ta">{{Cite web |url=https://togoactualite.com/plage-de-lome-endroit-tres-prise-lomeens/ |title=La plage de Lomé, un endroit très prisé des Loméens |website=Togo Actualité |date=7 Mei 2016 |access-date=7 Februarie 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://fr.aroundus.com/p/174809956-plage-de-lome |title=Plage de Lomé - Plage publique à Lomé, Togo |website=AroundUs |access-date=7 Februarie 2026 |language=fr}}</ref> Omdat Lomé min openbare parke het, is die strande een van die stad se belangrikste ontspanningsplekke.<ref name="ta"/> By Kpémé en Aného kom seeskilpaaie seisoenaal hul eiers lê.<ref name="tourisme"/> == Geskiedenis == Op die strand staan die oorblyfsels van 'n staal-pier (''wharf''), wat tussen 1901 en 1904 tydens die Duitse koloniale tydperk gebou is en sowat 300 meter lank was.<ref name="goethe">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/ins/tg/fr/kul/sup/dsi/lom/20808990.html |title=Le wharf de Lomé |website=Goethe-Institut |access-date=7 Februarie 2026 |language=fr}}</ref> Dit is gebruik om goedere en passasiers te laai en af te laai totdat die diepwaterhawe van Lomé in 1964 geopen is.<ref name="goethe"/> == Veiligheid == Weens die strome en swaar deining kan swem op plekke sonder lewensredders gevaarlik wees.<ref name="tourisme"/> == Sien ook == * [[Lomé]] * [[Togo]] * [[Golf van Guinee]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{fr-vertaal|pl=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Plages_de_Lom%C3%A9&oldid=233116140}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Togo]] [[Kategorie:Toerisme]] fg3kp3gwpw8qopbjcl1txkhmhaxfjat 0 470271 2976919 2976637 2026-10-08T23:41:55Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976919 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Dubh |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = Dub Scotland George Jamesone.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Koning Dubh van Skotland, 'n skildery deur George Jamesone met die titel "DVFFVS", 1633. |opskrif1 = Bewind |1 = 962-967 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Culen van Skotland|Culen]] |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = Kinders |5 = Kenneth III |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = Vader |7 = [[Malcolm I van Skotland|Malcolm I]] |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = Gebore |9 = Omstreeks 928 |opskrif10 = Oorlede |10 = 967 }} '''Dub mac Maíl Coluim''' (Moderne [[Gallies]]: ''Dubh mac Mhaoil Chaluim'': eersgenoemde is die Middeleeuse Galliese vorm; omstreeks 928-967) was van 962 af die koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was die seun van [[Malcolm I van Skotland|Malcolm I]] en het die troon bestyg nadat [[Indulf]] gedood is. Hoewel latere kroniekskrywers baie inligting oor Dubh se lewe en regering verskaf het en Hector Boece in ''The history and chronicles of Scotland'' verhale oor heksery en verraad vertel, word byna al hierdie inligting deur moderne historici verwerp. Daar is baie min betroubare bronne oor Dubh se regering; die ''Kroniek van die Konings van Alba'' en ’n enkele inskrywing in die ''Annale van Ulster'' is die naaste aan eietydse bronne. [[Beeld:Sueno's Stone drawing (1861).png|thumb|150px|links|Tekening van die Suenosteen (1861).]] Die Kroniek beweer Dubh is uit die koninkryk verdryf. Die [[Latyn]]se materiaal wat in Andrew van Wyntoun se ''Orygynale Cronykl'' ingevoeg is, verklaar hy is by Forres vermoor en verbind dit met ’n sonsverduistering wat op 20 Julie 966 gedateer kan word. Die Annale van Ulster berig slegs: "Dubh mac Maíl Coluim, koning van Alba, is deur die Skotte self gedood"; dit is die gebruiklike manier om ’n dood tydens interne twis te beskryf en plaas die dood in 967. Daar is voorgestel die Suenosteen naby Forres kan ’n monument vir Dubh wees wat deur sy broer [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] (Cináed mac Maíl Coluim) opgerig is. Daar word vermoed Dubh is deur Culen, wat ná Dubh se dood koning geword het, of deur sy ondersteuners gedood of verdryf. Daar word vertel sy liggaam is onder die brug van [[Kinloss, Scotland|Kinloss]] versteek en die son het nie geskyn voordat dit gevind en begrawe is nie. ’n Sonsverduistering op 10 Julie 967 kon hierdie verhaal laat ontstaan of dit bevestig het.<ref>{{cite ODNB |author=Aeneas James George Mackay |author-link=Aeneas James George Mackay |wstitle=Duff (d.967) |volume=16}}</ref> Dubh het minstens een seun agtergelaat: [[Kenneth III van Sotland|Kenneth III]] (Cináed mac Dub). Hoewel sy afstammelinge nie ná Kenneth se dood in 1005 suksesvol om die koningskap van Alba meegeding het nie, is Dubh waarskynlik ’n voorvader van die MacDuff-clan, wat later die graafskap van Fife beklee het, tot in 1371. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Dub of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] c2ikbwsggv0zfbx3lt2xusx8z3gqqz9 2976928 2976919 2026-10-09T00:03:17Z BurgertB 2401 2976928 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Dubh |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = Dub Scotland George Jamesone.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Koning Dubh van Skotland, 'n skildery deur George Jamesone met die titel "DVFFVS", 1633. |opskrif1 = Bewind |1 = 962-967 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Culen van Skotland|Culen]] |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = Kinders |5 = Kenneth III |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = Vader |7 = [[Malcolm I van Skotland|Malcolm I]] |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = Gebore |9 = Omstreeks 928 |opskrif10 = Oorlede |10 = 967 }} '''Dub mac Maíl Coluim''' (Moderne [[Gallies]]: ''Dubh mac Mhaoil Chaluim'': eersgenoemde is die Middeleeuse Galliese vorm; omstreeks 928-967) was van 962 af die koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was die seun van [[Malcolm I van Skotland|Malcolm I]] en het die troon bestyg nadat [[Indulf van Skotland|Indulf]] gedood is. Hoewel latere kroniekskrywers baie inligting oor Dubh se lewe en regering verskaf het en Hector Boece in ''The history and chronicles of Scotland'' verhale oor heksery en verraad vertel, word byna al hierdie inligting deur moderne historici verwerp. Daar is baie min betroubare bronne oor Dubh se regering; die ''Kroniek van die Konings van Alba'' en ’n enkele inskrywing in die ''Annale van Ulster'' is die naaste aan eietydse bronne. [[Beeld:Sueno's Stone drawing (1861).png|thumb|150px|links|Tekening van die Suenosteen (1861).]] Die Kroniek beweer Dubh is uit die koninkryk verdryf. Die [[Latyn]]se materiaal wat in Andrew van Wyntoun se ''Orygynale Cronykl'' ingevoeg is, verklaar hy is by Forres vermoor en verbind dit met ’n sonsverduistering wat op 20 Julie 966 gedateer kan word. Die Annale van Ulster berig slegs: "Dubh mac Maíl Coluim, koning van Alba, is deur die Skotte self gedood"; dit is die gebruiklike manier om ’n dood tydens interne twis te beskryf en plaas die dood in 967. Daar is voorgestel die Suenosteen naby Forres kan ’n monument vir Dubh wees wat deur sy broer [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] (Cináed mac Maíl Coluim) opgerig is. Daar word vermoed Dubh is deur Culen, wat ná Dubh se dood koning geword het, of deur sy ondersteuners gedood of verdryf. Daar word vertel sy liggaam is onder die brug van [[Kinloss, Scotland|Kinloss]] versteek en die son het nie geskyn voordat dit gevind en begrawe is nie. ’n Sonsverduistering op 10 Julie 967 kon hierdie verhaal laat ontstaan of dit bevestig het.<ref>{{cite ODNB |author=Aeneas James George Mackay |author-link=Aeneas James George Mackay |wstitle=Duff (d.967) |volume=16}}</ref> Dubh het minstens een seun agtergelaat: [[Kenneth III van Sotland|Kenneth III]] (Cináed mac Dub). Hoewel sy afstammelinge nie ná Kenneth se dood in 1005 suksesvol om die koningskap van Alba meegeding het nie, is Dubh waarskynlik ’n voorvader van die MacDuff-clan, wat later die graafskap van Fife beklee het, tot in 1371. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Dub of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] sdgxjb09bszrxdyxq8mx8rhyd4uvua2 0 470279 2976770 2976689 2026-10-08T14:27:23Z BurgertB 2401 /* Bronne */ 2976770 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status<ref>[[#M3|Macquarrie (2004)]].</ref> en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1996 |title=The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages |journal=Contributions to the Study of World History |series=Contributions to the Study of World History (series vol. 54) |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29567-6 |issn=0885-9159 |ref=H5}} *{{cite book |last=Macquarrie |first=A. |year=1998 |orig-year=1993 |chapter=The Kings of Strathclyde, c. 400–1018 |editor1-last=Grant |editor1-first=A. |editor2-last=Stringer |editor2-first=K.J. |title=Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |pages=1–19 |isbn=978-0-7486-1110-2 |ref=M2 }} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] nfqqh31tcl5dyn3fioa89az58rstv5o 2976772 2976770 2026-10-08T14:36:05Z BurgertB 2401 Bronne verbeter 2976772 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status<ref>[[#M3|Macquarrie (2004)]].</ref> en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2008 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=29 August 2008 |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2012 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=15 August 2012 |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T2}} * {{cite encyclopedia |last=Broun |first=D. |entry=Cuilén (d. 971) |year=2015c |orig-year=1997 |entry-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677832.001.0001/acref-9780199677832-e-1205 |editor1-last=Crowcroft |editor1-first=R. |editor2-last=Cannon |editor2-first=J. |title=The Oxford Companion to British History |edition=2nd |isbn=978-0-19-967783-2 |publisher=Oxford University Press |entry-url-access=subscription |ref=B1XXX}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1996 |title=The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages |journal=Contributions to the Study of World History |series=Contributions to the Study of World History (series vol. 54) |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29567-6 |issn=0885-9159 |ref=H5}} *{{cite book |last=Macquarrie |first=A. |year=1998 |orig-year=1993 |chapter=The Kings of Strathclyde, c. 400–1018 |editor1-last=Grant |editor1-first=A. |editor2-last=Stringer |editor2-first=K.J. |title=Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |pages=1–19 |isbn=978-0-7486-1110-2 |ref=M2 }} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] svq2aidke7gxsivf55rgxpwc5pk5jre 2976775 2976772 2026-10-08T14:39:30Z BurgertB 2401 /* Bronne */ 2976775 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status<ref>[[#M3|Macquarrie (2004)]].</ref> en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2008 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=29 Augustus 2008- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2012 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=15 Augustus 2012- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T2}} * {{cite encyclopedia |last=Broun |first=D. |entry=Cuilén (d. 971) |year=2015c |orig-year=1997 |entry-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677832.001.0001/acref-9780199677832-e-1205 |editor1-last=Crowcroft |editor1-first=R. |editor2-last=Cannon |editor2-first=J. |title=The Oxford Companion to British History |edition=2nd |isbn=978-0-19-967783-2 |publisher=Oxford University Press |entry-url-access=subscription |ref=B1XXX}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1996 |title=The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages |journal=Contributions to the Study of World History |series=Contributions to the Study of World History (series vol. 54) |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29567-6 |issn=0885-9159 |ref=H5}} *{{cite book |last=Macquarrie |first=A. |year=1998 |orig-year=1993 |chapter=The Kings of Strathclyde, c. 400–1018 |editor1-last=Grant |editor1-first=A. |editor2-last=Stringer |editor2-first=K.J. |title=Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |pages=1–19 |isbn=978-0-7486-1110-2 |ref=M2 }} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] hbsaiw2h21dl7i7vdbuobaph74qik0r 2976776 2976775 2026-10-08T14:41:28Z BurgertB 2401 /* Bronne */ 2976776 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status<ref>[[#M3|Macquarrie (2004)]].</ref> en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2008 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=29 Augustus 2008- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2012 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=15 Augustus 2012- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T2}} * {{cite encyclopedia |last=Broun |first=D. |entry=Cuilén (d. 971) |year=2015c |orig-year=1997 |entry-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677832.001.0001/acref-9780199677832-e-1205 |editor1-last=Crowcroft |editor1-first=R. |editor2-last=Cannon |editor2-first=J. |title=The Oxford Companion to British History |edition=2nd |isbn=978-0-19-967783-2 |publisher=Oxford University Press |entry-url-access=subscription |ref=B1XXX}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1994 |title=Kings of Celtic Scotland |journal=Contributions to the Study of World History |publisher=[[Greenwood Press]] |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29087-9 |issn=0885-9159 |ref=H2}} *{{cite book |last=Macquarrie |first=A. |year=1998 |orig-year=1993 |chapter=The Kings of Strathclyde, c. 400–1018 |editor1-last=Grant |editor1-first=A. |editor2-last=Stringer |editor2-first=K.J. |title=Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |pages=1–19 |isbn=978-0-7486-1110-2 |ref=M2 }} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] 1a2wh87kcp6fdes9xmvg23s6megu15c 2976777 2976776 2026-10-08T14:45:36Z BurgertB 2401 /* Bronne */ 2976777 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status<ref>[[#M3|Macquarrie (2004)]].</ref> en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2008 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=29 Augustus 2008- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2012 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=15 Augustus 2012- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T2}} * {{cite encyclopedia |last=Broun |first=D. |entry=Cuilén (d. 971) |year=2015c |orig-year=1997 |entry-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677832.001.0001/acref-9780199677832-e-1205 |editor1-last=Crowcroft |editor1-first=R. |editor2-last=Cannon |editor2-first=J. |title=The Oxford Companion to British History |edition=2nd |isbn=978-0-19-967783-2 |publisher=Oxford University Press |entry-url-access=subscription |ref=B1XXX}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1994 |title=Kings of Celtic Scotland |journal=Contributions to the Study of World History |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29087-9 |issn=0885-9159 |ref=H2}} *{{cite book |last=Macquarrie |first=A. |year=1998 |orig-year=1993 |chapter=The Kings of Strathclyde, c. 400–1018 |editor1-last=Grant |editor1-first=A. |editor2-last=Stringer |editor2-first=K.J. |title=Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |pages=1–19 |isbn=978-0-7486-1110-2 |ref=M2 }} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] fqaa0aj5o43x8yjapt696c8o3sut614 2976781 2976777 2026-10-08T14:51:56Z BurgertB 2401 /* Skakels */ 2976781 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status<ref>[[#M3|Macquarrie (2004)]].</ref> en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2008 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=29 Augustus 2008- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2012 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=15 Augustus 2012- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T2}} * {{cite encyclopedia |last=Broun |first=D. |entry=Cuilén (d. 971) |year=2015c |orig-year=1997 |entry-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677832.001.0001/acref-9780199677832-e-1205 |editor1-last=Crowcroft |editor1-first=R. |editor2-last=Cannon |editor2-first=J. |title=The Oxford Companion to British History |edition=2nd |isbn=978-0-19-967783-2 |publisher=Oxford University Press |entry-url-access=subscription |ref=B1XXX}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1994 |title=Kings of Celtic Scotland |journal=Contributions to the Study of World History |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29087-9 |issn=0885-9159 |ref=H2}} *{{cite book |last=Macquarrie |first=A. |year=1998 |orig-year=1993 |chapter=The Kings of Strathclyde, c. 400–1018 |editor1-last=Grant |editor1-first=A. |editor2-last=Stringer |editor2-first=K.J. |title=Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |pages=1–19 |isbn=978-0-7486-1110-2 |ref=M2 }} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] g942392thuy4j6fjjkhpdqifvg8b9q6 2976782 2976781 2026-10-08T14:54:50Z BurgertB 2401 2976782 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2008 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=29 Augustus 2008- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2012 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=15 Augustus 2012- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T2}} * {{cite encyclopedia |last=Broun |first=D. |entry=Cuilén (d. 971) |year=2015c |orig-year=1997 |entry-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677832.001.0001/acref-9780199677832-e-1205 |editor1-last=Crowcroft |editor1-first=R. |editor2-last=Cannon |editor2-first=J. |title=The Oxford Companion to British History |edition=2nd |isbn=978-0-19-967783-2 |publisher=Oxford University Press |entry-url-access=subscription |ref=B1XXX}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1994 |title=Kings of Celtic Scotland |journal=Contributions to the Study of World History |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29087-9 |issn=0885-9159 |ref=H2}} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] slpx34r19yi1u5lclijkpixhjzttv30 2976920 2976782 2026-10-08T23:42:28Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976920 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Culen |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 967-971 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]] en/of<br/ >[[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Kinders |4 = [[Konstantyn III vsn Skotland|Konstantyn III]] + 1 ander |opskrif5 = Huis |5 = Alpin |opskrif6 = Vader |6 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif7 = Moeder |7 = |opskrif8 = Oorlede |8 = 971 }} '''Culen''' (ook ''Cuilén, Cuilean''; oorlede 971) was ’n vroeë koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was ’n seun van [[Indulf]] en is na hom genoem met die [[patroniem]] '''mac Illuilb''' In die 10de eeu het die Alpíniede die koningskap van Alba tussen twee hoofdinastiese takke laat roteer.<ref name="dynasty"> [[#W3|Woolf (2000)]] p. 146 tab. 1</ref> [[Dubh van Skotland|Dubh]], ’n lid van ’n mededingende tak van die familie, het blykbaar ná [[Indulf van Skotland|Indulf]] se dood in 962 die troon bestyg. Culen het hom kort daarna uitgedaag, maar is in 965 verslaan. Dubh is uiteindelik in 966/967 verdryf en gedood.<ref name="D2-21">[[#D2|Duncan (2002)]] p. 21.</ref> Dit is onseker of Culen vir sy dood verantwoordelik was. Ná Dubh se val het Culen blykbaar van 966-971 as onbetwiste koning regeer. Min is oor sy kort bewind bekend, buiten sy eie dood in 971. Volgens verskeie bronne is hy en sy broer, Eochaid, deur Britte gedood. Sommige bronne identifiseer Culen se moordenaar as Rhydderch ap Dyfnwal, ’n man wie se dogter deur die koning ontvoer en verkrag is. Rhydderch was ’n man van aansienlike status en blykbaar ’n seun van Dyfnwal ab Owain,<ref>[[#B1XXX|Broun (2015c)]]; [[#C11|Clarkson (2014)]] ch. 7; [[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#C7|Clarkson (2012)]] ch. 9;</ref> koning van Strathclyde, en kon moontlik ten tyde van Culen se dood oor dié koninkryk regeer het. Ná Culen se sluipmoord kon die koningskap van Alba deur ’n ander lid van Clann Áeda meic Cináeda, [[Kenneth II van Skotland|Cináed mac Maíl Choluim]] (Kenneth II), oorgeneem gewees het. Dié man het blykbaar ’n vergeldingsaanval teen die koninkryk Strathclyde geloods. Daar is bewyse wat daarop dui dat Kenneth aansienlike teenstand van Culen se broer, [[Amlaíb van Skotland|Amlaíb]], ondervind het. Ierse bronne gee Amlaíb die titel koning van Alba in berigte oor sy dood deur Kenneth in 977.<ref>[[#W7|Walker (2013)]] ch. 4; [[#T2|''The Annals of Ulster'' (2012)]] § 977.4; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 77; [[#W4|Woolf (2009)]] p. 258; [[#T1|''The Annals of Ulster'' (2008)]] § 977.4; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 196, 205; [[#D2|Duncan (2002)]] p. 21; [[#H2|Hudson, B.T. (1994)]] p. 93; [[#A1|Anderson (1922)]] pp. 484–485</ref> Culen se seun, [[Konstantyn III van Skotland|Konstantyn]], het Kenneth uiteindelik as koning opgevolg. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite book |year=1922 |editor1-last=Anderson |editor1-first=A. O. |title=Early Sources of Scottish History, A.D. 500–1286 |url=https://archive.org/details/cu31924028144313 |volume=1 |publisher=Oliver and Boyd |location=Londen |via=Internet Archive |ref=A1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2008 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=29 Augustus 2008- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T1}} * {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster |year=2012 |website=Corpus of Electronic Texts |edition=15 Augustus 2012- |publisher=University College Cork |access-date=14 June 2016 |ref=T2}} * {{cite encyclopedia |last=Broun |first=D. |entry=Cuilén (d. 971) |year=2015c |orig-year=1997 |entry-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677832.001.0001/acref-9780199677832-e-1205 |editor1-last=Crowcroft |editor1-first=R. |editor2-last=Cannon |editor2-first=J. |title=The Oxford Companion to British History |edition=2nd |isbn=978-0-19-967783-2 |publisher=Oxford University Press |entry-url-access=subscription |ref=B1XXX}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2012 |orig-year=2011 |title=The Makers of Scotland: Picts, Romans, Gaels and Vikings |publisher=Birlinn Limited |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-01-6 |type=EPUB |ref=C7}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinbur |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=C11}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kingss and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Hudson |first=B. T. |year=1994 |title=Kings of Celtic Scotland |journal=Contributions to the Study of World History |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=978-0-313-29087-9 |issn=0885-9159 |ref=H2}} * {{cite book |last=Walker |first=I. W. |year=2013 |orig-year=2006 |title=Lords of Alba: The Making of Scotland |publisher=The History Press |location=Brimscombe Port |isbn=978-0-7524-9519-4 |type=EPUB |ref=W7}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Mo'''ir'''ray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2009 |chapter=Scotland |editor-last=Stafford |editor-first=P. |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c. 500–1100 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=Blackwell Publishing |location=Chichester |pages=251–267 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=W4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cuilén}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] 0a0bfl5m8xym1flluy89y9v7hqa02nd 0 470292 2976838 2976752 2026-10-08T19:13:10Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Ai! 2976838 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = CR | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia venteri | authority = [[Ernst van Jaarsveld|van Jaarsv.]], (2005) | synonyms = }} '''''Kleinia venteri''''' is 'n [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Limpopo]] naby [[Polokwane]] voor. Dit het 'n [[voorkomsgebied]] van slegs 12&nbsp;km² en die bevolking is gefragmenteerd met minder as 100 individuele plante bekend. Die bevolking verklein weens slegte brandbestuur, vertrapping, die sny van die veld en gewasverbouing. Die spesie is vernoem na die voormalige Suid-Afrikaanse plantkundige, nou 'n Australianer, Fanie Venter. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-27 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77067698-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/310c6982-0ba7-4e17-8481-3d7c2574ada0 Biodiversityadvisor] * [https://pza.sanbi.org/kleinia-venteri PlantZAfrica] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|venteri]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 4x34tuf8ztp1etw6hibd5rl2sqzjm27 0 470296 2976771 2976762 2026-10-08T14:28:45Z Gaius le Roux 203341 Teks en fotogalerye is bygevoeg. 2976771 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis (LMB) Pietersburg gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na LMB Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreidng van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na LMB Hoedspruit verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskouprogram se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 852 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Gevegvliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == o04nh71f2mba8chjyg4uq94l2f2kp72 2976778 2976771 2026-10-08T14:46:49Z Gaius le Roux 203341 Teks en fotogalerye is bygevoeg. 2976778 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis (LMB) Pietersburg gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na LMB Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreidng van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na LMB Hoedspruit verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskouprogram se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 852 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Gevegvliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == 94csy7pxvoihjc2t4my0fcd1vjt7u25 2976779 2976778 2026-10-08T14:49:00Z Gaius le Roux 203341 'n Fotobyskrif is geredigeer. 2976779 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis (LMB) Pietersburg gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na LMB Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreidng van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na LMB Hoedspruit verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 852 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Gevegvliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == ihovunfq0vvn6etku0iqx4br4i0u7m6 2976780 2976779 2026-10-08T14:51:15Z Gaius le Roux 203341 'n Fotobyskrif is geredigeer. 2976780 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis (LMB) Pietersburg gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na LMB Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreidng van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na LMB Hoedspruit verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 852 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == 5bdq4mpsmn6ww7d22i276ae2gssdnd6 2976783 2976780 2026-10-08T14:57:45Z Gaius le Roux 203341 /* Verskillende datums */ 2976783 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis (LMB) Pietersburg gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na LMB Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreidng van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na LMB Hoedspruit verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == nz3zdgqch65g1t46ed8btcm9vd0bo76 2976788 2976783 2026-10-08T15:07:38Z Gaius le Roux 203341 /* Aantekeninge */ 2976788 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis (LMB) Pietersburg gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na LMB Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreidng van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na LMB Hoedspruit verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == a65i5yys9wvwz2u13f9dk65fn0tfzgv 2976938 2976788 2026-10-09T04:39:06Z Gaius le Roux 203341 Skakels is bygevoeg en geringe teksredigering is gedoen. 2976938 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na Lugmagbasis (LMB) Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == p233an4zw7w326dj1lktlir9ts68r9u 2976939 2976938 2026-10-09T04:43:32Z Gaius le Roux 203341 /* Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool */ 2976939 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na Lugmagbasis (LMB) Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> ==== Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema ==== Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == rim3cxycd9odt50m5csb5f4wl75auvs 2976940 2976939 2026-10-09T04:49:09Z Gaius le Roux 203341 'n Opskrif is reggemaak en die "Nog besig"-sjabloon is verwyder. 2976940 wikitext text/x-wiki [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na Lugmagbasis (LMB) Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> === Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema === Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == 5nlkpq3guv7vcrn798djuhayiao6cov 2976948 2976940 2026-10-09T06:37:13Z Oesjaar 7467 Skakel 2976948 wikitext text/x-wiki [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na Lugmagbasis (LMB) Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> === Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema === Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == 8nu9y3f2js091n30nneehm3md90eopz 2976950 2976948 2026-10-09T06:38:45Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2976950 wikitext text/x-wiki [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) wat tans by Lugmagbasis Makhado gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na Lugmagbasis (LMB) Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> === Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema === Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] 71d26o8tjzcfqsolg1smqag5g5qi0gn 2976969 2976950 2026-10-09T08:56:57Z Oesjaar 7467 Skakel 2976969 wikitext text/x-wiki [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) wat tans by [[Lugmagbasis Makhado]] gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by Langebaanweg gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na Lugmagbasis (LMB) Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> === Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema === Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] ohucr22o83z0mi56ob0be90si6ga0ds 2976972 2976969 2026-10-09T09:00:49Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool */ Skakel 2976972 wikitext text/x-wiki [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) wat tans by [[Lugmagbasis Makhado]] gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by [[Lugmagbasis Langebaanweg|Langebaanweg]] gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na Lugmagbasis (LMB) Waterkloof verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> === Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema === Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] 7isgrxukvs39rdx4vgdn4amvd578s0g 2976973 2976972 2026-10-09T09:01:57Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool */ Skakel 2976973 wikitext text/x-wiki [[Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|duimnael|85 Gevegvliegskool-wapen 19 September 1992 op Impala Mk I]] '''85 Gevegvliegskool''' is ’n eenheid van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) wat tans by [[Lugmagbasis Makhado]] gestasioneer is en met straalvliegtuie opleiding aan vlieëniers en in gevegsoperasies verskaf. Die eenheid het oor die jare verskeie name gehad en was by verskillende plekke gebaseer. == Geskiedenis van 85 Gevegvliegskool == Die geskiedenis van 85 Gevegvliegskool kan na die Bomwerping-Skietkuns-en-Lugnavigasie-skool (BSLNS) teruggevoer word, wat op 1 Augustus 1946 gevorm is. Die BSLNS is op 1 Desember 1947 die Lug Operasionele en Opleidingskool hernoem, en het op 1 Maart 1950 die Lug Operasionele Skool geword. Die navigasie-element van die Lug Operasionele Skool is intussen as ’n afsonderlike eenheid gevorm en het op 1 Julie 1952 die Lugnavigasieskool geword en het op 20 April 1953 na [[Ysterplaat]] verskuif. Die Lug Operasionele Skool het die [[Aermacchi MB-326|Aermacchi MB326M]] Impala Mk I op 11 Mei 1966 in gebruik geneem en het op 4 Oktober 1967 die Gevorderde Vliegskool geword en het in dieselfde maand na Lugmagstasie Pietersburg verskuif. Die [[De Havilland Vampire]]s van die Gevorderde Vliegskool is vanaf 1970 deur Atlas Impala Mk I-opleidingsvlieguie vervang. Die Impala-wapenvlug is op 7 Januarie 1974 by [[Lugmagbasis Langebaanweg|Langebaanweg]] gestig, het Impala Mk I’s en Mk II’s bedryf en was tot September 1975 op Langebaanweg gestasioneer. Die Gevorderde Vliegskool is op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool hernoem. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op [[Lugmagbasis Pietersburg]] gebaseer. Laasgenoemde eenheid is op 27 Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van onder andere 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool het die Vliegopleidingskool Langebaanweg-opedag op 1 November 1975 besoek. Die eerste Mirage IIIDZ’s, D2Z’s en EZ’s het in Oktober 1974 vir opleidingsdoeleindes by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Nadat Mirage F1AZ’s deur 1 Eskader in gebruik geneem is en die eenheid na [[Lugmagbasis Waterkloof|Lugmagbasis (LMB) Waterkloof]] verhuis het, het 85 Gevorderde Vliegskool op 31 Oktober 1975 Canadair Sabre Mk 6-straalvliegtuie ontvang. Die eenheid is gevolglik in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Die Sabres is gebruik totdat die meeste van hulle in Junie 1978 aan diens onttrek is. Die Sabres is vir die laaste keer in Augustus 1979 gehok. Van die Sabres is egter gehou en in 1980 vir feesvieringe gebruik maar is daarna aan diens onttrek. Die laaste openbare verskynings van die tipe was die SALM-verjaarsdagvierings in Januarie 1980 toe Sabres by Pietersburg en Waterkloof aan lugskoue deelgeneem het. Die destydse Hoof van die SALM, luitenant-generaal AM Muller, het in April 1980 aangekondig dat al die Sabres finaal aan SALM-diens onttrek is. Die Sabre-vlug is uiteindelik ook met Impalas toegerus en is in 1981 amptelik met die Impala-vlug geamalgameer. Gevorderde opleiding is daarna op Mirage IIIDZ’s, IIID2Z’s, IIIEZ’s en Impala Mk I’s en Mk II’s onderneem. Weens die vinnige uitbreiding van 85 Gevegvliegskool is ’n afsonderlike opleidingseenheid vir die Mirages gevorm. Hoewel 85 Gevegvliegskool ’n opleidingseenheid was, het dit aan oorgrensoperasies deelgeneem, wat operasies Rekstok (Maart 1979), Protea (Augustus 1981) en Skerwe (Mei 1983) ingesluit het. Nommer 85 Gevegvliegskool het op 4 Oktober 1988 tydens ’n parade eenheidskleure ontvang en het ’n jaar later nasionale kleure ontvang. Die Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90 is op 24 Maart 1990 gehou. Vir die 25ste herdenking van die eenheid se stigting in September 1992 is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in ’n spesiale kleurskema bestaande uit die malgasskema van 85 Gevegvliegskool uitgedos. Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het onder andere aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug uitgevoer. Nommer 85 Gevegvliegskool het in 1992 die Atlas Impala Mk I en Mk II bedryf. Nadat LMB Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na [[Lugmagbasis Hoedspruit]] verskuif en nadat 83 Straalvliegskool by Langebaanweg gesluit is, het 85 Gevegvliegskool die voornoemde eenheid se funksies oorgeneem. Dit het beteken dat die Silwer Valke-kunsvliegspan ook na Hoedspruit verhuis het. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind. Sowel die Impala Mk I as die Mk II van 85 Gevegvliegskool het in September en Oktober 2005 aan lugskoue deelgeneem. Dit was van die laaste geleenthede waar operasionele Impalas in die openbaar gesien is, aangesien die Impala in Desember 2005 aan SALM-diens onttrek sou word. === Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 === 'n Vliegtuig van 85 Gevegvliegskool en een van die voormalige 85 Gevorderde Vliegskool was op 24 Maart 1990 tydens die lugskou op Pietersburg teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:1000 1990-03-24 FAPB 247 dust her 800x486.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1000 van 85 Gevegvliegskool Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 voormalige 85 Gevorderde Vliegskool </gallery> === 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 === Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Lugmagbasis Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. 'n Impala Mk II is in 'n spesiale kleurskema vir die geleentheid geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 264 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 270 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 in spesiale kleurskema </gallery> === Impala Mk II in spesiale herdenkingskleurskema === Om die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool te vier, is die Impala Mk II met die reeksnommer 1063 in die spesiale malgaskleurskema van 85 Gevegvliegskool geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 265 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 765 shd25 her 800x486.jpg|Pietersburg 19 September 1992 Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 283 her 800x486.jpg|Waterkloof 8 September 2000 Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|Waterkloof 21 September 2002 </gallery> == Die vliegtuie van 85 Gevorderde Vliegskool en 85 Gevegvliegskool == === Verskillende datums === <gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z 849 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:852 1975-11-01 FALW ander 342 600x363.jpg|Mirage IIID2Z 852 85 Gevorderde Vliegskool 1 November 1975 Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 130 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR lias 800x486.jpg|Canadair Sabre reeksnommer 350 85 Gevorderde Vliegskool Oktober 1977 Lanseria Lêer:367 1989-05-06 FASK 238 her 800x486.jpg|April 1980 aangekondig dat Sabres aan diens onttrek is Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 968 ELshad 600x364.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 van 85 Gevorderde Vliegskool in Oktober 1981 te Lanseria Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 van 85 Gevegvliegskool in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z 848 Lêer:530 1992-08-08 FASK 251 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer  530 op 8 Augustus 1992 te Swartkop Lêer:1063 1993-05-15 FASK 273 dark25 her2 800x486.jpg|1063 malgasskema op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:1017 1994-03-19 FASK 279 her2 800x486.jpg|Impala Mk II 1017 op 19 Maart 1994 te Swartkop Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Silwer Valke Mandela-inhuldiging op 10 Mei 1994 </gallery> === Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is === Atlas Impala Mk I's en Mk II's is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 Lêer:605 1992-09-19 FAPB 769 shd25 her 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 605 Lêer:1066 1992-09-19 FAPB 259 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1066 Lêer:1071 1992-09-19 FAPB 260 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1071 Lêer:1098 1992-09-19 FAPB 263 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1098 </gallery> == 2000’s == Lugmagbasis Louis Trichardt is oorspronklik in 1987 gevestig. In 2003 het die direksie van die SALM die status van vegvliegtuigbasis aan Louis Trichardt toegeken en besluit om die BAE Hawk- en SAAB Gripen-vloot by Lugmagbasis Louis Trichardt te stasioneer en die basis as ’n vegvliegtuigsentrum van uitnemendheid te vestig. Gevolglik het die Atlas Oryx-vloot van 19 Eskader na LMB Hoedspruit verhuis om plek vir 85 Gevegvliegskool te maak. Die SALM het aangedui dat die Hawk vanaf Augustus 2005 aan 85 Gevegvliegskool toegeken sal word. Nommer 85 Gevegvliegskool en die nuwe Hawk-vloot is op 19 Oktober 2006 amptelik op die eenheid se nuwe tuiste by LMB Makhado (die nuwe naam van Louis Trichardt) deur die Minister van Verdediging geopen.<ref>{{Cite web|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Makhado.aspx|title=Air Force Base Makhado|date=3 Oktober 2026|website=Official website of the South African Air Force|access-date=3 Oktober 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:571 2005-09-17 FASK 395 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:571 2005-09-17 FASK 314 crop EL 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 17 September 2005 te Swartkop Lêer:545 2005-10-08 FALO 263 ELshd 800x533.jpg|Impala Mk I reeksnommer 545 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:571 2005-10-08 FALO 328 crop shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 571 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 238 cr 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:603 2005-10-08 FALO 505 cr shd25 600x400.jpg|Impala Mk I reeksnommer 603 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:Impala II 2005-10-08 FALO 397 shd50 cr 600x400.jpg|Impala Mk II van 85 Gevegvliegskool op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1075 2005-10-08 FALO 259 LR 600x400.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1075 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:1094 2005-10-08 FALO 597 LR cr 800x533.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1094 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 251 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:256 2006-09-19 FAYP 128 LR 800x533.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:256 2006-09-19 FAYP 132 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 256 op 19 September 2006 te Ysterplaat Lêer:261 2006-09-21 FAYP 081 EL 600x400.jpg|Hawk Mk 120 reeksnommer 261 op 21 September 2006 te Ysterplaat Lêer:200 2010-08-13 FASK shd25 0703 cr 800x533.jpg|Hawk Mk 120 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:Zuimp 2010-08-14 FASK 0911 shd50 shpmax 1229x819.jpg|Hawk Mk 120 formasieverbyvlug op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:268 2014-09-20 FAWK 5557 LR 800x533.jpg|BAE Hawk Mk 120 reeksnommer 268 AAD 2014 </gallery> == Aantekeninge == Die inligting rakende die geskiedenis van die eenheid is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=April 2003 |title=85 Combat Flying School |journal=SA Flyer |pages=72 to 74}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=2003 |title=AFB Langebaanweg |journal=SA Flyer |pages=72 to 75}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=April 1980 |title=Good-bye to the Sabres |journal=Supplement to the Paratus |pages=i}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398, 404 to 406, 413 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik Publishers (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |edition=1ste |location=Cape Town, South Africa |pages=60 |language=en}}</ref> Van die inligting onder die opskrif “2000’s” is verkry deur middel van inligting wat op 3 Oktober 2026 deur kunsmatige intelligensie (KI) gegenereer is. Die KI-gegenereerde inligting is gegrond op inligting wat van die volgende bronne verkry is:<ref>{{Cite web|url=https://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/14/85-combat-flying-school|title=85 Combat Flying School|date=3 Oktober 2026|website=Unofficial website of the SAAF|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoutnet.co.za/articles/news/4758/2006-10-27/85-combat-flying-school-relocated-to-afb-makhado|title=85 Combat Flying School relocated to AFB Makhado|last=de Swardt|first=Riaan|date=27 Oktober 2006|website=Zoutnet|access-date=3 Oktober 2026}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] n1cmrs3ygp9qkyx89i0f0ym4royzzm7 0 470297 2976768 2976753 2026-10-08T14:24:27Z Sobaka 328 Beeld 2976768 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Richard Socher (born 1983) at World Economic Forum Annual Meeting 2025.png|duimnael|Socher by die [[Wêreld- Ekonomiese Forum|Wêreld-ekonomiese Forum]] in 2025.]] '''Richard Socher''' (gebore in [[1983]]) is 'n rekenaarwetenskaplike van Duitse oorsprong wat op navorsing oor [[kunsmatige intelligensie]] (KI) fokus. Hy is die medestigter en uitvoerende hoof van You.com,<ref name=":1">{{Cite news |title=You.com Becomes a Unicorn, Shifts Away From Search Engine Plans |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-03/you-com-becomes-a-unicorn-shifts-away-from-search-engine-plans |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128101950/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-03/you-com-becomes-a-unicorn-shifts-away-from-search-engine-plans |archive-date=2025-11-28 |access-date=2026-06-28 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> 'n maatskappy vir KI-soekinfrastruktuur, en die medestigter en uitvoerende hoof van Recursive, 'n maatskappy wat hom toespits op [[rekursiewe selfverbetering]].<ref name=":2">{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=2026-05-13 |title=Notable Researchers Join $4 Billion Effort to Build Self-Improving A.I. |url=https://www.nytimes.com/2026/05/13/technology/recursive-superintelligence-funding-ai.html |access-date=2026-06-28 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Hy is ook 'n medestigter en beleggingsvennoot van AIX Ventures, 'n waagkapitaalfirma wat op KI fokus.<ref>{{Cite news |last=Chernova |first=Yuliya |date=2022-03-24 |title=AIX Ventures Gathers Top AI Talent to Invest in Startups |url=https://www.wsj.com/articles/aix-ventures-gathers-top-ai-talent-to-invest-in-startups-11648116001 |access-date=2026-06-28 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Hy was 'n navorser vir ImageNet, 'n visuele databasis. In 2014 was Socher medeskrywer van GloVe, 'n algoritme vir onbewaakte leer wat woorde in multidimensionele vektore inbed. ==Biografie== Socher is in 1983<ref>{{Cite magazine |last=Chow |first=A |date=7 September 2023 |title=Richard Socher |url=https://time.com/collections/time100-ai/6310642/richard-socher/ |url-status=live |access-date=30 March 2026 |magazine=[[Time (tydskrif)]] |quote=Die bron meld: "Socher (40) voer aan dat You.com sulke onakkuraathede beperk deur lewendige data van ander betroubare toepassings te integreer..." Aangesien die artikel in September 2023 gepubliseer is, moes Socher – wat destyds 40 jaar oud was – in óf 1982 óf 1983 gebore gewees het.}}</ref in [[Dresden]], [[Sakse]], in [[Duitsland]] gebore.<ref>{{Cite web |date=2024-05-02 |title=Ehrendoktorwürde für Dresdner KI-Pionier Richard Socher |url=https://tu-dresden.de/ing/informatik/die-fakultaet/news/ehrendoktorwuerde-fuer-dresdner-ki-pionier-richard-socher?set_language=en |access-date=2026-05-18 |website=TU Dresden |language=en}}</ref> Hy het grade aan die Universiteit van Leipzig en die Universiteit van Saarland verwerf voordat hy sy PhD in [[rekenaarwetenskap]] aan die Stanford-universiteit in 2014 voltooi het.<ref>{{Cite web |title=Search Has Its Goliath. Could Richard Socher Be Its David? |url=https://www.theinformation.com/articles/search-has-its-goliath-could-richard-socher-be-its-david |access-date=2026-06-28 |website=The Information |date=31 Maart 2023 |language=en}}</ref> In 2009 het [[Fei-Fei Li]]<ref>{{Cite magazine |last=Hempel |first=Jessi |title=Fei-Fei Li's Quest to Make Machines Better for Humanity |url=https://www.wired.com/story/fei-fei-li-artificial-intelligence-humanity/ |access-date=2026-05-10 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite web |last=Payne |first=L |date=2025-06-29 |title=Fei-Fei-Li |url=https://www.britannica.com/biography/Fei-Fei-Li |access-date=2026-05-10 |website=Britannica}}</ref> en 'n span navorsers, insluitend Socher, ImageNet ontwikkel.<ref>{{Cite book |last1=Deng |first1=Jia |last2=Dong |first2=Wei |last3=Socher |first3=Richard |last4=Li |first4=Li-Jia |last5=Li |first5=Kai |last6=Fei-Fei |first6=Li |chapter=ImageNet: A large-scale hierarchical image database |date=Junie 2009 |title=2009 IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition |pages=248–255 |doi=10.1109/CVPR.2009.5206848 |isbn=978-1-4244-3992-8 }}</ref> Die groot visuele databasis is ontwerp vir gebruik in navorsing oor sagteware vir die herkenning van visuele voorwerpe;<ref>{{Cite news |last=Markoff |first=John |date=2012-11-19 |title=Seeking a Better Way to Find Web Images |url=https://www.nytimes.com/2012/11/20/science/for-web-images-creating-new-technology-to-seek-and-find.html |access-date=2026-03-30 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reynolds |first=M |date=7 April 2017 |title=New computer vision challenge wants to teach robots to see in 3D |url=https://www.newscientist.com/article/2127131-new-computer-vision-challenge-wants-to-teach-robots-to-see-in-3d/ |access-date=2026-03-30 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> beelde word met die hand geannoteer om aan te dui watter voorwerpe uitgebeeld word, en vir ten minste een miljoen van die beelde word begrensingskaste ook verskaf.<ref>{{Cite web |date=2020-09-07 |title=ImageNet |url=http://image-net.org/about-stats.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907212153/http://image-net.org/about-stats.php |archive-date=2020-09-07 |access-date=2022-10-11}}</ref> ImageNet bevat meer as 20 000 kategorieë,<ref name="nytimes 2012">{{cite news |last1=Markoff |first1=John |date=19 November 2012 |title=For Web Images, Creating New Technology to Seek and Find |url=https://www.nytimes.com/2012/11/20/science/for-web-images-creating-new-technology-to-seek-and-find.html |access-date=3 Februarie 2018 |work=The New York Times}}</ref> waar 'n tipiese kategorie – soos "ballon" of "aarbei" – uit verskeie honderde beelde bestaan.<ref name="economist">{{cite news |date=25 Junie 2016 |title=From not working to neural networking |url=https://www.economist.com/news/special-report/21700756-artificial-intelligence-boom-based-old-idea-modern-twist-not |access-date=3 Februarie 2018 |newspaper=The Economist}}</ref> Die databasis van annotasies vir beeld-URL's van derde partye is gratis direk vanaf ImageNet beskikbaar, hoewel ImageNet nie die werklike beelde besit nie.<ref>{{cite web |title=ImageNet Overview |url=https://image-net.org/about.php |access-date=15 Oktober 2022 |publisher=ImageNet}}</ref> In 2014 het Socher 'n PhD aan Stanford-universiteit voltooi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Richard Socher |url=https://gabagala.org/speaker/richard-socher/ |access-date=2026-03-30 |website=GABA Gala |language=en-US}}</ref> In dieselfde jaar het drie mede-outeurs, insluitend Socher, GloVe bekendgestel – 'n oopbron-algoritme vir onbewaakte leer wat woorde in multidimensionele vektore inbed.<ref>{{Cite web |last1=Pennington |first1=J |last2=Socher |first2=R |last3=Manning |first3=C |date=2014 |title=GloVe: Global Vectors for Word Representation |url=https://nlp.stanford.edu/pubs/glove.pdf |access-date=30 Maart 2026 |website=Stanford University}}</ref> GloVe het daarop gemik om met Word2Vec mee te ding. Socher en sy mede-outeurs het aangevoer dat "GloVe konsekwent beter presteer as Word2Vec vir dieselfde korpus, woordeskat, venstergrootte en opleidingstyd". Later het Transformer-gebaseerde modelle, soos BERT, die GloVe-model verbeter.<ref>{{Cite journal |last1=von der Mosel |first1=Julian |last2=Trautsch |first2=Alexander |last3=Herbold |first3=Steffen |date=April 2023 |title=On the Validity of Pre-Trained Transformers for Natural Language Processing in the Software Engineering Domain |journal=IEEE Transactions on Software Engineering |volume=49 |issue=4 |pages=1487–1507 |doi=10.1109/TSE.2022.3178469 |bibcode=2023ITSEn..49.1487V |issn=1939-3520 }}</ref> In 2014 het Socher MetaMind gestig,<ref>{{Cite news |date=2014-12-05 |title=Deep-learning startup MetaMind launches with $8M from Benioff & Khosla Ventures |url=https://venturebeat.com/entrepreneur/metamind-launch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604102844/https://venturebeat.com/entrepreneur/metamind-launch/ |archive-date=2023-06-04 |access-date=2026-06-28 |work=VentureBeat |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Metz |first=Cade |title=New Startup Sets Out to Bring Google-Style AI to the Masses |url=https://www.wired.com/2014/12/new-startup-sets-bring-google-style-ai-masses/ |access-date=2026-06-28 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> 'n KI- en sagtewaremaatskappy wat in 2016 deur Salesforce oorgeneem is.<ref>{{Cite web |last=Loizos |first=Connie |date=2016-04-04 |title=Salesforce acquires MetaMind |url=https://techcrunch.com/2016/04/04/saleforce-acquires-metamind/ |access-date=2026-06-28 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> Socher het as hoofwetenskaplike by Salesforce gedien.<ref>{{Cite web |title=The Scientist Behind Salesforce's AI Push |url=https://www.theinformation.com/articles/the-scientist-behind-salesforces-ai-push |access-date=2026-06-28 |website=The Information |date=12 Maart 2018 |language=en}}</ref> In 2020 het Socher Salesforce verlaat om mede-stigter van You.com te word.<ref>{{Cite news |date=2020-07-13 |title=Salesforce chief scientist Richard Socher leaves to start his own company |url=https://venturebeat.com/ai/richard-socher-leaves-salesforce-to-start-his-own-company/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004154646/https://venturebeat.com/ai/richard-socher-leaves-salesforce-to-start-his-own-company/ |archive-date=2023-10-04 |access-date=2026-06-28 |work=VentureBeat |language=en-US}}</ref> In September 2025 het You.com $100 miljoen ingesamel in 'n Reeks C-finansieringsronde onder leiding van Cox Enterprises, wat die maatskappy op $1,5 miljard gewaardeer het.<ref name=":1" />1] In 2025 het Socher, saam met sewe ander navorsers, Recursive gestig – 'n maatskappy wat fokus op rekursiewe selfverbetering in KI. Die maatskappy het in Mei 2026 uit sy geheime ontwikkelingsfase ("''stealth mode''") getree nadat hy meer as $650 miljoen ingesamel het teen 'n waardasie van $4,65 miljard, met beleggers soos GV (voorheen Google Ventures), Greycroft, [[Nvidia]] en [[AMD]].<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2026-05-13 |title=Recursive Superintelligence raises $650M to build self-improving AI models |url=https://siliconangle.com/2026/05/13/recursive-superintelligence-raises-650m-build-self-improving-ai-models/ |access-date=2026-06-28 |website=SiliconANGLE |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch Self-Improving AI Startup Recursive AI Valued at $4.65B - Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/videos/2026-05-18/self-improving-ai-startup-recursive-ai-valued-at-4-65b-video |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521053754/https://www.bloomberg.com/news/videos/2026-05-18/self-improving-ai-startup-recursive-ai-valued-at-4-65b-video |archive-date=2026-05-21 |access-date=2026-06-28 |website=Bloomberg |language=en-US}}</ref> In September 2026 het PublicAffairs Socher se eerste boek, ''The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries'', gepubliseer; dit voer aan dat KI die tempo van wetenskaplike vooruitgang sal versnel.<ref>{{Cite web |date=Invalid date |title=The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries by Richard Socher |url=https://www.publishersweekly.com/9781541705708 |access-date=2026-09-05 |website=www.publishersweekly.com}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.hachettebookgroup.com/titles/richard-socher/the-eureka-machine/9781541705708/ |title=The Eureka Machine |date=2026-01-05 |isbn=978-1-5417-0570-8 |language=en-US}}</ref> Die boek het op nommer 17 op ''[[USA Today]]'' se lys van topverkoperboeke gedebuteer.<ref>{{Cite web |title=The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries |url=https://www.usatoday.com/booklist/books/the-eureka-machine-why-ai-is-the-key-to-unlocking-a-new-era-of-scientific-discoveries/9781541705708 |access-date=2026-10-03 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Socher, Richard}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] i1q1d2xg3dljvxy6kjbv4p8ifd1d02u 2976769 2976768 2026-10-08T14:24:58Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2976769 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Richard Socher (born 1983) at World Economic Forum Annual Meeting 2025.png|duimnael|Socher by die [[Wêreld- Ekonomiese Forum|Wêreld-ekonomiese Forum]] in 2025.]] '''Richard Socher''' (gebore in [[1983]]) is 'n rekenaarwetenskaplike van Duitse oorsprong wat op navorsing oor [[kunsmatige intelligensie]] (KI) fokus. Hy is die medestigter en uitvoerende hoof van You.com,<ref name=":1">{{Cite news |title=You.com Becomes a Unicorn, Shifts Away From Search Engine Plans |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-03/you-com-becomes-a-unicorn-shifts-away-from-search-engine-plans |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128101950/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-03/you-com-becomes-a-unicorn-shifts-away-from-search-engine-plans |archive-date=2025-11-28 |access-date=2026-06-28 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> 'n maatskappy vir KI-soekinfrastruktuur, en die medestigter en uitvoerende hoof van Recursive, 'n maatskappy wat hom toespits op [[rekursiewe selfverbetering]].<ref name=":2">{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=2026-05-13 |title=Notable Researchers Join $4 Billion Effort to Build Self-Improving A.I. |url=https://www.nytimes.com/2026/05/13/technology/recursive-superintelligence-funding-ai.html |access-date=2026-06-28 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Hy is ook 'n medestigter en beleggingsvennoot van AIX Ventures, 'n waagkapitaalfirma wat op KI fokus.<ref>{{Cite news |last=Chernova |first=Yuliya |date=2022-03-24 |title=AIX Ventures Gathers Top AI Talent to Invest in Startups |url=https://www.wsj.com/articles/aix-ventures-gathers-top-ai-talent-to-invest-in-startups-11648116001 |access-date=2026-06-28 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Hy was 'n navorser vir ImageNet, 'n visuele databasis. In 2014 was Socher medeskrywer van GloVe, 'n algoritme vir onbewaakte leer wat woorde in multidimensionele vektore inbed. ==Biografie== Socher is in 1983<ref>{{Cite magazine |last=Chow |first=A |date=7 September 2023 |title=Richard Socher |url=https://time.com/collections/time100-ai/6310642/richard-socher/ |url-status=live |access-date=30 March 2026 |magazine=[[Time (tydskrif)]] |quote=Die bron meld: "Socher (40) voer aan dat You.com sulke onakkuraathede beperk deur lewendige data van ander betroubare toepassings te integreer..." Aangesien die artikel in September 2023 gepubliseer is, moes Socher – wat destyds 40 jaar oud was – in óf 1982 óf 1983 gebore gewees het.}}</ref in [[Dresden]], [[Sakse]], in [[Duitsland]] gebore.<ref>{{Cite web |date=2024-05-02 |title=Ehrendoktorwürde für Dresdner KI-Pionier Richard Socher |url=https://tu-dresden.de/ing/informatik/die-fakultaet/news/ehrendoktorwuerde-fuer-dresdner-ki-pionier-richard-socher?set_language=en |access-date=2026-05-18 |website=TU Dresden |language=en}}</ref> Hy het grade aan die Universiteit van Leipzig en die Universiteit van Saarland verwerf voordat hy sy PhD in [[rekenaarwetenskap]] aan die Stanford-universiteit in 2014 voltooi het.<ref>{{Cite web |title=Search Has Its Goliath. Could Richard Socher Be Its David? |url=https://www.theinformation.com/articles/search-has-its-goliath-could-richard-socher-be-its-david |access-date=2026-06-28 |website=The Information |date=31 Maart 2023 |language=en}}</ref> In 2009 het [[Fei-Fei Li]]<ref>{{Cite magazine |last=Hempel |first=Jessi |title=Fei-Fei Li's Quest to Make Machines Better for Humanity |url=https://www.wired.com/story/fei-fei-li-artificial-intelligence-humanity/ |access-date=2026-05-10 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite web |last=Payne |first=L |date=2025-06-29 |title=Fei-Fei-Li |url=https://www.britannica.com/biography/Fei-Fei-Li |access-date=2026-05-10 |website=Britannica}}</ref> en 'n span navorsers, insluitend Socher, ImageNet ontwikkel.<ref>{{Cite book |last1=Deng |first1=Jia |last2=Dong |first2=Wei |last3=Socher |first3=Richard |last4=Li |first4=Li-Jia |last5=Li |first5=Kai |last6=Fei-Fei |first6=Li |chapter=ImageNet: A large-scale hierarchical image database |date=Junie 2009 |title=2009 IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition |pages=248–255 |doi=10.1109/CVPR.2009.5206848 |isbn=978-1-4244-3992-8 }}</ref> Die groot visuele databasis is ontwerp vir gebruik in navorsing oor sagteware vir die herkenning van visuele voorwerpe;<ref>{{Cite news |last=Markoff |first=John |date=2012-11-19 |title=Seeking a Better Way to Find Web Images |url=https://www.nytimes.com/2012/11/20/science/for-web-images-creating-new-technology-to-seek-and-find.html |access-date=2026-03-30 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reynolds |first=M |date=7 April 2017 |title=New computer vision challenge wants to teach robots to see in 3D |url=https://www.newscientist.com/article/2127131-new-computer-vision-challenge-wants-to-teach-robots-to-see-in-3d/ |access-date=2026-03-30 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> beelde word met die hand geannoteer om aan te dui watter voorwerpe uitgebeeld word, en vir ten minste een miljoen van die beelde word begrensingskaste ook verskaf.<ref>{{Cite web |date=2020-09-07 |title=ImageNet |url=http://image-net.org/about-stats.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907212153/http://image-net.org/about-stats.php |archive-date=2020-09-07 |access-date=2022-10-11}}</ref> ImageNet bevat meer as 20 000 kategorieë,<ref name="nytimes 2012">{{cite news |last1=Markoff |first1=John |date=19 November 2012 |title=For Web Images, Creating New Technology to Seek and Find |url=https://www.nytimes.com/2012/11/20/science/for-web-images-creating-new-technology-to-seek-and-find.html |access-date=3 Februarie 2018 |work=The New York Times}}</ref> waar 'n tipiese kategorie – soos "ballon" of "aarbei" – uit verskeie honderde beelde bestaan.<ref name="economist">{{cite news |date=25 Junie 2016 |title=From not working to neural networking |url=https://www.economist.com/news/special-report/21700756-artificial-intelligence-boom-based-old-idea-modern-twist-not |access-date=3 Februarie 2018 |newspaper=The Economist}}</ref> Die databasis van annotasies vir beeld-URL's van derde partye is gratis direk vanaf ImageNet beskikbaar, hoewel ImageNet nie die werklike beelde besit nie.<ref>{{cite web |title=ImageNet Overview |url=https://image-net.org/about.php |access-date=15 Oktober 2022 |publisher=ImageNet}}</ref> In 2014 het Socher 'n PhD aan Stanford-universiteit voltooi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Richard Socher |url=https://gabagala.org/speaker/richard-socher/ |access-date=2026-03-30 |website=GABA Gala |language=en-US}}</ref> In dieselfde jaar het drie mede-outeurs, insluitend Socher, GloVe bekendgestel – 'n oopbron-algoritme vir onbewaakte leer wat woorde in multidimensionele vektore inbed.<ref>{{Cite web |last1=Pennington |first1=J |last2=Socher |first2=R |last3=Manning |first3=C |date=2014 |title=GloVe: Global Vectors for Word Representation |url=https://nlp.stanford.edu/pubs/glove.pdf |access-date=30 Maart 2026 |website=Stanford University}}</ref> GloVe het daarop gemik om met Word2Vec mee te ding. Socher en sy mede-outeurs het aangevoer dat "GloVe konsekwent beter presteer as Word2Vec vir dieselfde korpus, woordeskat, venstergrootte en opleidingstyd". Later het Transformer-gebaseerde modelle, soos BERT, die GloVe-model verbeter.<ref>{{Cite journal |last1=von der Mosel |first1=Julian |last2=Trautsch |first2=Alexander |last3=Herbold |first3=Steffen |date=April 2023 |title=On the Validity of Pre-Trained Transformers for Natural Language Processing in the Software Engineering Domain |journal=IEEE Transactions on Software Engineering |volume=49 |issue=4 |pages=1487–1507 |doi=10.1109/TSE.2022.3178469 |bibcode=2023ITSEn..49.1487V |issn=1939-3520 }}</ref> In 2014 het Socher MetaMind gestig,<ref>{{Cite news |date=2014-12-05 |title=Deep-learning startup MetaMind launches with $8M from Benioff & Khosla Ventures |url=https://venturebeat.com/entrepreneur/metamind-launch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604102844/https://venturebeat.com/entrepreneur/metamind-launch/ |archive-date=2023-06-04 |access-date=2026-06-28 |work=VentureBeat |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Metz |first=Cade |title=New Startup Sets Out to Bring Google-Style AI to the Masses |url=https://www.wired.com/2014/12/new-startup-sets-bring-google-style-ai-masses/ |access-date=2026-06-28 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> 'n KI- en sagtewaremaatskappy wat in 2016 deur Salesforce oorgeneem is.<ref>{{Cite web |last=Loizos |first=Connie |date=2016-04-04 |title=Salesforce acquires MetaMind |url=https://techcrunch.com/2016/04/04/saleforce-acquires-metamind/ |access-date=2026-06-28 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> Socher het as hoofwetenskaplike by Salesforce gedien.<ref>{{Cite web |title=The Scientist Behind Salesforce's AI Push |url=https://www.theinformation.com/articles/the-scientist-behind-salesforces-ai-push |access-date=2026-06-28 |website=The Information |date=12 Maart 2018 |language=en}}</ref> In 2020 het Socher Salesforce verlaat om mede-stigter van You.com te word.<ref>{{Cite news |date=2020-07-13 |title=Salesforce chief scientist Richard Socher leaves to start his own company |url=https://venturebeat.com/ai/richard-socher-leaves-salesforce-to-start-his-own-company/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004154646/https://venturebeat.com/ai/richard-socher-leaves-salesforce-to-start-his-own-company/ |archive-date=2023-10-04 |access-date=2026-06-28 |work=VentureBeat |language=en-US}}</ref> In September 2025 het You.com $100 miljoen ingesamel in 'n Reeks C-finansieringsronde onder leiding van Cox Enterprises, wat die maatskappy op $1,5 miljard gewaardeer het.<ref name=":1" />1] In 2025 het Socher, saam met sewe ander navorsers, Recursive gestig – 'n maatskappy wat fokus op rekursiewe selfverbetering in KI. Die maatskappy het in Mei 2026 uit sy geheime ontwikkelingsfase ("''stealth mode''") getree nadat hy meer as $650 miljoen ingesamel het teen 'n waardasie van $4,65 miljard, met beleggers soos GV (voorheen Google Ventures), Greycroft, [[Nvidia]] en [[AMD]].<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2026-05-13 |title=Recursive Superintelligence raises $650M to build self-improving AI models |url=https://siliconangle.com/2026/05/13/recursive-superintelligence-raises-650m-build-self-improving-ai-models/ |access-date=2026-06-28 |website=SiliconANGLE |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch Self-Improving AI Startup Recursive AI Valued at $4.65B - Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/videos/2026-05-18/self-improving-ai-startup-recursive-ai-valued-at-4-65b-video |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521053754/https://www.bloomberg.com/news/videos/2026-05-18/self-improving-ai-startup-recursive-ai-valued-at-4-65b-video |archive-date=2026-05-21 |access-date=2026-06-28 |website=Bloomberg |language=en-US}}</ref> In September 2026 het PublicAffairs Socher se eerste boek, ''The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries'', gepubliseer; dit voer aan dat KI die tempo van wetenskaplike vooruitgang sal versnel.<ref>{{Cite web |date=Invalid date |title=The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries by Richard Socher |url=https://www.publishersweekly.com/9781541705708 |access-date=2026-09-05 |website=www.publishersweekly.com}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.hachettebookgroup.com/titles/richard-socher/the-eureka-machine/9781541705708/ |title=The Eureka Machine |date=2026-01-05 |isbn=978-1-5417-0570-8 |language=en-US}}</ref> Die boek het op nommer 17 op ''[[USA Today]]'' se lys van topverkoperboeke gedebuteer.<ref>{{Cite web |title=The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries |url=https://www.usatoday.com/booklist/books/the-eureka-machine-why-ai-is-the-key-to-unlocking-a-new-era-of-scientific-discoveries/9781541705708 |access-date=2026-10-03 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Socher, Richard}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] jorm1pb2d7c6cp9jvn88fbugosngyds 2976773 2976769 2026-10-08T14:37:09Z Sobaka 328 inligtingskas 2976773 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Richard Socher | beeld = Richard Socher (born 1983) at World Economic Forum Annual Meeting 2025.png | beeldbeskrywing = Foto van Richard Socher in 2025 | beeldonderskrif = Socher by die Wêreld-ekonomiese Forum in 2025 | geboortenaam = Richard Socher | geboortedatum = 1983 | geboorteplek = [[Dresden]], [[Sakse]], [[Duitsland]] | nasionaliteit = Duits en Amerikaans | burgerskap = | alma_mater = Universiteit van Zeipzig, Saarland-universiteit en Stanford-universiteit | beroep = rekenaarwetenskaplike | werkgewer = Recursive | organisasie = | bekend_vir = Kenner van KI [[rekursiewe selfverbetering]] | titel = HUB van Recursive | eggenoot = | kinders = | familielede = | webwerf = | handtekening = | handtekeninggrootte = }} '''Richard Socher''' (gebore in [[1983]]) is 'n rekenaarwetenskaplike van Duitse oorsprong wat op navorsing oor [[kunsmatige intelligensie]] (KI) fokus. Hy is die medestigter en uitvoerende hoof van You.com,<ref name=":1">{{Cite news |title=You.com Becomes a Unicorn, Shifts Away From Search Engine Plans |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-03/you-com-becomes-a-unicorn-shifts-away-from-search-engine-plans |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128101950/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-03/you-com-becomes-a-unicorn-shifts-away-from-search-engine-plans |archive-date=2025-11-28 |access-date=2026-06-28 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> 'n maatskappy vir KI-soekinfrastruktuur, en die medestigter en uitvoerende hoof van Recursive, 'n maatskappy wat hom toespits op [[rekursiewe selfverbetering]].<ref name=":2">{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=2026-05-13 |title=Notable Researchers Join $4 Billion Effort to Build Self-Improving A.I. |url=https://www.nytimes.com/2026/05/13/technology/recursive-superintelligence-funding-ai.html |access-date=2026-06-28 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Hy is ook 'n medestigter en beleggingsvennoot van AIX Ventures, 'n waagkapitaalfirma wat op KI fokus.<ref>{{Cite news |last=Chernova |first=Yuliya |date=2022-03-24 |title=AIX Ventures Gathers Top AI Talent to Invest in Startups |url=https://www.wsj.com/articles/aix-ventures-gathers-top-ai-talent-to-invest-in-startups-11648116001 |access-date=2026-06-28 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Hy was 'n navorser vir ImageNet, 'n visuele databasis. In 2014 was Socher medeskrywer van GloVe, 'n algoritme vir onbewaakte leer wat woorde in multidimensionele vektore inbed. ==Biografie== Socher is in 1983<ref>{{Cite magazine |last=Chow |first=A |date=7 September 2023 |title=Richard Socher |url=https://time.com/collections/time100-ai/6310642/richard-socher/ |url-status=live |access-date=30 March 2026 |magazine=[[Time (tydskrif)]] |quote=Die bron meld: "Socher (40) voer aan dat You.com sulke onakkuraathede beperk deur lewendige data van ander betroubare toepassings te integreer..." Aangesien die artikel in September 2023 gepubliseer is, moes Socher – wat destyds 40 jaar oud was – in óf 1982 óf 1983 gebore gewees het.}}</ref in [[Dresden]], [[Sakse]], in [[Duitsland]] gebore.<ref>{{Cite web |date=2024-05-02 |title=Ehrendoktorwürde für Dresdner KI-Pionier Richard Socher |url=https://tu-dresden.de/ing/informatik/die-fakultaet/news/ehrendoktorwuerde-fuer-dresdner-ki-pionier-richard-socher?set_language=en |access-date=2026-05-18 |website=TU Dresden |language=en}}</ref> Hy het grade aan die Universiteit van Leipzig en die Universiteit van Saarland verwerf voordat hy sy PhD in [[rekenaarwetenskap]] aan die Stanford-universiteit in 2014 voltooi het.<ref>{{Cite web |title=Search Has Its Goliath. Could Richard Socher Be Its David? |url=https://www.theinformation.com/articles/search-has-its-goliath-could-richard-socher-be-its-david |access-date=2026-06-28 |website=The Information |date=31 Maart 2023 |language=en}}</ref> In 2009 het [[Fei-Fei Li]]<ref>{{Cite magazine |last=Hempel |first=Jessi |title=Fei-Fei Li's Quest to Make Machines Better for Humanity |url=https://www.wired.com/story/fei-fei-li-artificial-intelligence-humanity/ |access-date=2026-05-10 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite web |last=Payne |first=L |date=2025-06-29 |title=Fei-Fei-Li |url=https://www.britannica.com/biography/Fei-Fei-Li |access-date=2026-05-10 |website=Britannica}}</ref> en 'n span navorsers, insluitend Socher, ImageNet ontwikkel.<ref>{{Cite book |last1=Deng |first1=Jia |last2=Dong |first2=Wei |last3=Socher |first3=Richard |last4=Li |first4=Li-Jia |last5=Li |first5=Kai |last6=Fei-Fei |first6=Li |chapter=ImageNet: A large-scale hierarchical image database |date=Junie 2009 |title=2009 IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition |pages=248–255 |doi=10.1109/CVPR.2009.5206848 |isbn=978-1-4244-3992-8 }}</ref> Die groot visuele databasis is ontwerp vir gebruik in navorsing oor sagteware vir die herkenning van visuele voorwerpe;<ref>{{Cite news |last=Markoff |first=John |date=2012-11-19 |title=Seeking a Better Way to Find Web Images |url=https://www.nytimes.com/2012/11/20/science/for-web-images-creating-new-technology-to-seek-and-find.html |access-date=2026-03-30 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reynolds |first=M |date=7 April 2017 |title=New computer vision challenge wants to teach robots to see in 3D |url=https://www.newscientist.com/article/2127131-new-computer-vision-challenge-wants-to-teach-robots-to-see-in-3d/ |access-date=2026-03-30 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> beelde word met die hand geannoteer om aan te dui watter voorwerpe uitgebeeld word, en vir ten minste een miljoen van die beelde word begrensingskaste ook verskaf.<ref>{{Cite web |date=2020-09-07 |title=ImageNet |url=http://image-net.org/about-stats.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907212153/http://image-net.org/about-stats.php |archive-date=2020-09-07 |access-date=2022-10-11}}</ref> ImageNet bevat meer as 20 000 kategorieë,<ref name="nytimes 2012">{{cite news |last1=Markoff |first1=John |date=19 November 2012 |title=For Web Images, Creating New Technology to Seek and Find |url=https://www.nytimes.com/2012/11/20/science/for-web-images-creating-new-technology-to-seek-and-find.html |access-date=3 Februarie 2018 |work=The New York Times}}</ref> waar 'n tipiese kategorie – soos "ballon" of "aarbei" – uit verskeie honderde beelde bestaan.<ref name="economist">{{cite news |date=25 Junie 2016 |title=From not working to neural networking |url=https://www.economist.com/news/special-report/21700756-artificial-intelligence-boom-based-old-idea-modern-twist-not |access-date=3 Februarie 2018 |newspaper=The Economist}}</ref> Die databasis van annotasies vir beeld-URL's van derde partye is gratis direk vanaf ImageNet beskikbaar, hoewel ImageNet nie die werklike beelde besit nie.<ref>{{cite web |title=ImageNet Overview |url=https://image-net.org/about.php |access-date=15 Oktober 2022 |publisher=ImageNet}}</ref> In 2014 het Socher 'n PhD aan Stanford-universiteit voltooi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Richard Socher |url=https://gabagala.org/speaker/richard-socher/ |access-date=2026-03-30 |website=GABA Gala |language=en-US}}</ref> In dieselfde jaar het drie mede-outeurs, insluitend Socher, GloVe bekendgestel – 'n oopbron-algoritme vir onbewaakte leer wat woorde in multidimensionele vektore inbed.<ref>{{Cite web |last1=Pennington |first1=J |last2=Socher |first2=R |last3=Manning |first3=C |date=2014 |title=GloVe: Global Vectors for Word Representation |url=https://nlp.stanford.edu/pubs/glove.pdf |access-date=30 Maart 2026 |website=Stanford University}}</ref> GloVe het daarop gemik om met Word2Vec mee te ding. Socher en sy mede-outeurs het aangevoer dat "GloVe konsekwent beter presteer as Word2Vec vir dieselfde korpus, woordeskat, venstergrootte en opleidingstyd". Later het Transformer-gebaseerde modelle, soos BERT, die GloVe-model verbeter.<ref>{{Cite journal |last1=von der Mosel |first1=Julian |last2=Trautsch |first2=Alexander |last3=Herbold |first3=Steffen |date=April 2023 |title=On the Validity of Pre-Trained Transformers for Natural Language Processing in the Software Engineering Domain |journal=IEEE Transactions on Software Engineering |volume=49 |issue=4 |pages=1487–1507 |doi=10.1109/TSE.2022.3178469 |bibcode=2023ITSEn..49.1487V |issn=1939-3520 }}</ref> In 2014 het Socher MetaMind gestig,<ref>{{Cite news |date=2014-12-05 |title=Deep-learning startup MetaMind launches with $8M from Benioff & Khosla Ventures |url=https://venturebeat.com/entrepreneur/metamind-launch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604102844/https://venturebeat.com/entrepreneur/metamind-launch/ |archive-date=2023-06-04 |access-date=2026-06-28 |work=VentureBeat |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Metz |first=Cade |title=New Startup Sets Out to Bring Google-Style AI to the Masses |url=https://www.wired.com/2014/12/new-startup-sets-bring-google-style-ai-masses/ |access-date=2026-06-28 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> 'n KI- en sagtewaremaatskappy wat in 2016 deur Salesforce oorgeneem is.<ref>{{Cite web |last=Loizos |first=Connie |date=2016-04-04 |title=Salesforce acquires MetaMind |url=https://techcrunch.com/2016/04/04/saleforce-acquires-metamind/ |access-date=2026-06-28 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> Socher het as hoofwetenskaplike by Salesforce gedien.<ref>{{Cite web |title=The Scientist Behind Salesforce's AI Push |url=https://www.theinformation.com/articles/the-scientist-behind-salesforces-ai-push |access-date=2026-06-28 |website=The Information |date=12 Maart 2018 |language=en}}</ref> In 2020 het Socher Salesforce verlaat om mede-stigter van You.com te word.<ref>{{Cite news |date=2020-07-13 |title=Salesforce chief scientist Richard Socher leaves to start his own company |url=https://venturebeat.com/ai/richard-socher-leaves-salesforce-to-start-his-own-company/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004154646/https://venturebeat.com/ai/richard-socher-leaves-salesforce-to-start-his-own-company/ |archive-date=2023-10-04 |access-date=2026-06-28 |work=VentureBeat |language=en-US}}</ref> In September 2025 het You.com $100 miljoen ingesamel in 'n Reeks C-finansieringsronde onder leiding van Cox Enterprises, wat die maatskappy op $1,5 miljard gewaardeer het.<ref name=":1" />1] In 2025 het Socher, saam met sewe ander navorsers, Recursive gestig – 'n maatskappy wat fokus op rekursiewe selfverbetering in KI. Die maatskappy het in Mei 2026 uit sy geheime ontwikkelingsfase ("''stealth mode''") getree nadat hy meer as $650 miljoen ingesamel het teen 'n waardasie van $4,65 miljard, met beleggers soos GV (voorheen Google Ventures), Greycroft, [[Nvidia]] en [[AMD]].<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2026-05-13 |title=Recursive Superintelligence raises $650M to build self-improving AI models |url=https://siliconangle.com/2026/05/13/recursive-superintelligence-raises-650m-build-self-improving-ai-models/ |access-date=2026-06-28 |website=SiliconANGLE |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch Self-Improving AI Startup Recursive AI Valued at $4.65B - Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/videos/2026-05-18/self-improving-ai-startup-recursive-ai-valued-at-4-65b-video |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521053754/https://www.bloomberg.com/news/videos/2026-05-18/self-improving-ai-startup-recursive-ai-valued-at-4-65b-video |archive-date=2026-05-21 |access-date=2026-06-28 |website=Bloomberg |language=en-US}}</ref> In September 2026 het PublicAffairs Socher se eerste boek, ''The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries'', gepubliseer; dit voer aan dat KI die tempo van wetenskaplike vooruitgang sal versnel.<ref>{{Cite web |date=Invalid date |title=The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries by Richard Socher |url=https://www.publishersweekly.com/9781541705708 |access-date=2026-09-05 |website=www.publishersweekly.com}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.hachettebookgroup.com/titles/richard-socher/the-eureka-machine/9781541705708/ |title=The Eureka Machine |date=2026-01-05 |isbn=978-1-5417-0570-8 |language=en-US}}</ref> Die boek het op nommer 17 op ''[[USA Today]]'' se lys van topverkoperboeke gedebuteer.<ref>{{Cite web |title=The Eureka Machine: Why AI Is the Key to Unlocking a New Era of Scientific Discoveries |url=https://www.usatoday.com/booklist/books/the-eureka-machine-why-ai-is-the-key-to-unlocking-a-new-era-of-scientific-discoveries/9781541705708 |access-date=2026-10-03 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Socher, Richard}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] o0qs9oh7tkdx05n7vzlxj78wpytxu2x 0 470299 2976765 2976756 2026-10-08T12:50:16Z Oesjaar 7467 Orde! 2976765 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia fulgens | authority = Hook.f., (1866) | synonyms =* ''Notonia fulgens'' <small>(Hook.f.) Buchet & Guillaumin</small> * ''Notonia welwitschii'' <small>(O.Hoffm.) Hiern</small> * ''Notoniopsis fulgens'' <small>(Hook.f.) B.Nord.</small> * ''Senecio fulgens'' <small>(Hook.f.) G.Nicholson</small> * ''Senecio hookerianus'' <small>H.Jacobsen</small> * ''Senecio welwitschii'' <small>O.Hoffm.</small> }} '''''Kleinia fulgens''''' is 'n meerjarige [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Eswatini]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die spesie naam ''fulgens'' beteken skynend. == Galery == <gallery> Kleinia fulgens 0zz.jpg Kleinia fulgens 1.jpg Papilio demodocus op Koraalsenecio, Yingwe-hek, Dinokeng, a.jpg Kleinia fulgens, blomhoof, a, Voortrekkerbad.jpg Probable Kleinia flowerhead displaying loops.jpg Kleinia fulgens 1DS-II 7612.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-8 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227384-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/c9b8601f-e821-4a2a-989a-1f619567138b Biodiversityadvisor] * [https://pza.sanbi.org/kleinia-fulgens PlantZAfrica] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|fulgens]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] q3doo78a4dx6yp5z98i5cta8jhd8suz 1 470302 2976970 2976760 2026-10-09T08:58:55Z Oesjaar 7467 /* Lugmagstasie Pietersburg vs. Lugmagbasis Pietersburg */ nuwe afdeling 2976970 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Lugmagstasie Pietersburg vs. Lugmagbasis Pietersburg == {{ping|Gebruiker:Gaius le Roux}} sien bogenoemde. Sinonieme? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:58, 9 Oktober 2026 (UTC) 8h3lrqpj5ph1g9l9ztra9p0wjs5nrqh 2976992 2976970 2026-10-09T09:56:24Z Gaius le Roux 203341 /* Lugmagstasie Pietersburg vs. Lugmagbasis Pietersburg */ Antwoord 2976992 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Lugmagstasie Pietersburg vs. Lugmagbasis Pietersburg == {{ping|Gebruiker:Gaius le Roux}} sien bogenoemde. Sinonieme? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:58, 9 Oktober 2026 (UTC) :Nee, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], hulle is nie sinonieme nie, maar dui 'n verskil in status aan. In die SALM was basisse eers lugmagstasies voordat hulle die status van lugmagbasis verkry het. "Lugmagstasie" is 'n laer status/vroeër stadium in die vordering na "lugmagbasis". Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 09:56, 9 Oktober 2026 (UTC) rmuzoz0l0jhld6bl0525yo6dy41f6gn 6 470303 2976764 2026-10-08T12:40:33Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Dr. [[Dwight Snyman]]}} |bron= ''Hier Is Ons Skrywers!'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Dr_DR_Snyman.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1940 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Dr DR Snyman.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Ka... 2976764 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Dr. [[Dwight Snyman]]}} |bron= ''Hier Is Ons Skrywers!'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Dr_DR_Snyman.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1940 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Dr DR Snyman.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 3gl9dz4z5ra3n0no5p896rfgc3mw9i4 0 470304 2976802 2026-10-08T18:25:24Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976802 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia galpinii | authority = Hook.f., (1892) | synonyms =* ''Notoniopsis galpinii'' <small>(Hook.f.) B.Nord.</small> * ''Senecio galpinii'' <small>(Hook.f.) Hook.f.</small> }} '''''Kleinia galpinii''''' is 'n meerjarige [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die spesie naam ''galpinii'' is vernoem na Suid-Afrikaanse bankier en plantkundige Ernest Edward Galpin (1858–1941). == Galery == <gallery> Kleinia galpinii - Botanischer Garten München-Nymphenburg - DSC08131.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-9 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227385-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/cc0c65df-3a64-467b-87d0-770495a24673 Biodiversityadvisor] * [https://pza.sanbi.org/kleinia-galpinii PlantZAfrica] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|galpinii]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] r2751oh2tbiglzkp5rxybkihy68brml 2976807 2976802 2026-10-08T18:33:41Z Oesjaar 7467 Beter? 2976807 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia galpinii | authority = Hook.f., (1892) | synonyms =* ''Notoniopsis galpinii'' <small>(Hook.f.) B.Nord.</small> * ''Senecio galpinii'' <small>(Hook.f.) Hook.f.</small> }} '''''Kleinia galpinii''''' is 'n meerjarige [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die spesie ''galpinii'' is vernoem na Suid-Afrikaanse bankier en plantkundige Ernest Edward Galpin (1858–1941). == Galery == <gallery> Kleinia galpinii - Botanischer Garten München-Nymphenburg - DSC08131.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-9 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227385-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/cc0c65df-3a64-467b-87d0-770495a24673 Biodiversityadvisor] * [https://pza.sanbi.org/kleinia-galpinii PlantZAfrica] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|galpinii]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] gjq3on68bhok4pmk8j167b7bbl7invz 1 470305 2976805 2026-10-08T18:27:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976805 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470306 2976808 2026-10-08T18:34:10Z BurgertB 2401 Nuwe artikel 2976808 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Indulf |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = IndulfofScotland.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Graveerwerk van Indulf deur Alexander Bannerman, 1734. |opskrif1 = Bewind |1 = 954-962 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Malcolm I van Skotland|Malcolm I]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = Vader |7 = [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] |opskrif8 = Kinders |8 = [[Culen van Skotland|Culen]]<br />[[Amlaib van Skotland|Amlaib]]<br />Eochaid |opskrif9 = Gebore |9 = Omstreeks 927 |opskrif10 = Oorlede |10 = 962 }} '''Ildulb mac Causantín''' (omstreeks 927 - 962), in die meeste tale '''Indulf''' gespel, met die bynaam '''An Ionsaighthigh''', "die Aanvaller"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 94.</ref>, was van 954 tot 962 koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was die seun van [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]; sy moeder was moontlik ’n dogter van graaf Eadulf I van Bernicia, wat ’n balling in Skotland was.<ref>Walker, p. 97</ref> ==Lewe== Johannes van Fordun en ander het veronderstel Ildulf was tydens die bewind van sy voorganger koning van Strathclyde, gebaseer op hulle opvatting dié koninkryk het in die 940's deel van Skotland geword. Dié opvatting word egter nie meer aanvaar nie.<ref>Duncan, pp.40–41.</ref> Ildulf se dood word in 962 deur die ''Chronicon Scotorum'' vermeld, terwyl die ''Kroniek van die Konings van Alba'' byvoeg hy is in ’n geveg teen [[Wiking]]s gedood. Hy is op die eiland Iona begrawe.<ref>''Early Sources'', pp. 468–471; Duncan, p. 20.</ref> Ildulf is deur [[Dubh van Skotland|Dubh]] (Dub mac Maíl Coluim), die seun van sy voorganger, opgevolg. Sy seuns [[Culen van Skotland|Culen]] en [[Amlaib van Skotland|Amlaib]] was later konings. Eochaid, ’n derde seun, is in 971 saam met Culen deur die manne van Strathclyde gedood. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== * Duncan, A.A.M.; ''The Kingship of the Scots 842–1292: Succession and Independence'', Edinburgh University Press, Edinburg, 2002. {{ISBN|0-7486-1626-8}} * Walker, Ian W.; ''Lords of Alba: The Making of Scotland'', Sutton, Stroud, 2006. {{ISBN|0-7509-3492-1}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Indulf}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] 3l5tzqgbynys71w83qs6p36si1w1n5l 2976918 2976808 2026-10-08T23:41:14Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976918 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Indulf |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = IndulfofScotland.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Graveerwerk van Indulf deur Alexander Bannerman, 1734. |opskrif1 = Bewind |1 = 954-962 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Malcolm I van Skotland|Malcolm I]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Dubh van Skotland|Dubh]] |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = Vader |7 = [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] |opskrif8 = Kinders |8 = [[Culen van Skotland|Culen]]<br />[[Amlaib van Skotland|Amlaib]]<br />Eochaid |opskrif9 = Gebore |9 = Omstreeks 927 |opskrif10 = Oorlede |10 = 962 }} '''Ildulb mac Causantín''' (omstreeks 927 - 962), in die meeste tale '''Indulf''' gespel, met die bynaam '''An Ionsaighthigh''', "die Aanvaller"<ref>Skene, ''Chronicles'', p. 94.</ref>, was van 954 tot 962 koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was die seun van [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]]; sy moeder was moontlik ’n dogter van graaf Eadulf I van Bernicia, wat ’n balling in Skotland was.<ref>Walker, p. 97</ref> ==Lewe== Johannes van Fordun en ander het veronderstel Ildulf was tydens die bewind van sy voorganger koning van Strathclyde, gebaseer op hulle opvatting dié koninkryk het in die 940's deel van Skotland geword. Dié opvatting word egter nie meer aanvaar nie.<ref>Duncan, pp.40–41.</ref> Ildulf se dood word in 962 deur die ''Chronicon Scotorum'' vermeld, terwyl die ''Kroniek van die Konings van Alba'' byvoeg hy is in ’n geveg teen [[Wiking]]s gedood. Hy is op die eiland Iona begrawe.<ref>''Early Sources'', pp. 468–471; Duncan, p. 20.</ref> Ildulf is deur [[Dubh van Skotland|Dubh]] (Dub mac Maíl Coluim), die seun van sy voorganger, opgevolg. Sy seuns [[Culen van Skotland|Culen]] en [[Amlaib van Skotland|Amlaib]] was later konings. Eochaid, ’n derde seun, is in 971 saam met Culen deur die manne van Strathclyde gedood. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== * Duncan, A.A.M.; ''The Kingship of the Scots 842–1292: Succession and Independence'', Edinburgh University Press, Edinburg, 2002. {{ISBN|0-7486-1626-8}} * Walker, Ian W.; ''Lords of Alba: The Making of Scotland'', Sutton, Stroud, 2006. {{ISBN|0-7509-3492-1}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Indulf}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] tpsmx4fjq1ql871vlc5gdoeyk15zya7 1 470307 2976809 2026-10-08T18:35:28Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}' 2976809 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke} 5u7lwtxutfffobtjof00xpe284wevja 2976812 2976809 2026-10-08T18:45:19Z Sobaka 328 2976812 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470308 2976810 2026-10-08T18:43:57Z Sobaka 328 Begin nuwe artikel. nog besig 2976810 wikitext text/x-wiki Die '''bittere les''' ([[Engels]]: ''The Bitter Lesson'') is die beginsel dat algemene metodes wat toenemende rekenkrag benut, op die lang duur beter presteer as benaderings wat sterk op menslik ontwerpte domeinkennis staatmaak. Algemene metodes kan beter voordeel trek uit die dalende koste van berekening oor tyd. Die beginsel is in 2019 deur Richard Sutton in ’n [[essay}} uiteengesit en die bittere les genoem.<ref>{{Cite web |last=Sutton |first=Rich |date=March 13, 2019 |title=The Bitter Lesson |url=http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html |access-date=7 September 2025 |website=www.incompleteideas.net}}</ref> <ref name="generalist-agent"></ref><ref name="switch-transformers"></ref><ref name="learning-bitter-lesson"></ref><ref name="eng-less-artificial"></ref><ref name="brain-lesson"></ref><ref name="beyond-imitation-game"></ref><ref name="overestimation-overfitting-actor-critic"></ref> ==Die essay== Sutton gee verskeie voorbeelde wat die les illustreer: *Speletjies. In [[skaak]] het die Deep Blue-stelsel, wat die eerste rekenaarteenstander geword het om 'n wêreldkampioen te verslaan, staatgemaak op 'n relatief eenvoudige alfa-beta-soekalgoritme wat opgeskaal is deur groot hoeveelhede gespesialiseerde hardeware toe te pas om na die beste skuif te soek. Dit het vorige pogings om die unieke struktuur van skaak te benut of om grootmeesterkennis direk in te sluit, verslaan. Net so in die spel Go het die AlphaGo-algoritme, wat menslike prestasie oortref het, baie minder op kundige vaardigheid in die spel self staatgemaak as vorige generasies van [[kunsmatige intelligensie]] (KI), en is verder oortref deur AlphaGo Zero, wat menslike kundigheid heeltemal verwyder het en slegs deur selfspel opgelei is. *[[Spraakherkenning]]. Benaderings wat gebaseer is op die opleiding van 'n algemene versteekte Markov-model met groot hoeveelhede spraakmonsters, het deurgaans beter presteer as die handgemaakte benaderings van die 1970's, en diep leer het hierdie neiging voortgesit. *[[Rekenaarvisie]]. [[Algoritme]]s wat veronderstel was om die menslike visuele stelsel na te boots (soos eksplisiet gekodeerde randbespeuring of die identifisering van hoëvlakkenmerke met SIFT), is oortref deur konvolusionele [[neurale netwerk]]e wat veel minder aannames oor die aard van visuele persepsie maak. Sutton kom tot die gevolgtrekking dat dit beter is om tyd te bestee aan die vind van eenvoudige, skaalbare oplossings wat by [[Moore se wet]] kan baat, eerder as om steeds meer komplekse menslike insigte in te voer; hy noem dit die "bitter les". Hy noem ook twee algemene tegnieke wat doeltreffend skaal: soektog en leer. Die les word as "bitter" beskou omdat dit minder antroposentries is as wat baie navorsers verwag het, en hulle dit gevolglik stadig aanvaar het. ==Impak== Die opstel is in 2019 op Sutton se [[webwerf]], incompleteideas.net, gepubliseer en het volgens Google Scholar honderde formele verwysings ontvang. Sommige hiervan bied alternatiewe formulerings van die beginsel; die artikel "''A Generalist Agent" van Google DeepMind'' (2022) het die les byvoorbeeld soos volg opgesom:<ref name="generalist-agent">{{cite journal|display-authors=3|first1=Scott|last1=Reed|first2=Konrad|last2=Zolna|first3=Emilio|last3=Parisotto|first4=Sergio|last4=Gomez Colmenarejo|first5=Alexander|last5=Novikov|first6=Gabriel|last6=Barth-Maron|first7=Mai|last7=Gimenez|first8=Yury|last8=Sulsky|first9=Jackie|last9=Kay|first10=Jost Tobias|last10=Springenberg|first11=Tom|last11=Eccles|first12=Jake|last12=Bruce|first13=Ali|last13=Razavi|first14=Ashley|last14=Edwards|first15=Nicolas|last15=Heess|first16=Yutian|last16=Chen|first17=Raia|last17=Hadsell|first18=Oriol|last18=Vinyals|first19=Mahyar|last19=Bordbar|first20=Nando|last20=de Freitas|journal=Transactions on Machine Learning Research|title=A Generalist Agent|issue=2834–8856|url=https://openreview.net/forum?id=1ikK0kHjvj|date=2022|arxiv=2205.06175 |access-date=7 September 2025}}</ref> "Histories gesproke het generiese modelle wat rekenaarkrag beter benut, mettertyd ook dikwels gespesialiseerde, domeinspesifieke benaderings vervang." 'n Ander formulering van hierdie beginsel verskyn in 'n [[Google]]-navorsingsartikel oor "''switch transformers''", waarvan Noam Shazeer 'n medeskrywer was:<ref name="switch-transformers">{{cite journal|first1=William|last1=Fedus|first2=Barret|last2=Zoph|first3=Noam|last3=Shazeer|title=Switch Transformers: Scaling to Trillion Parameter Models with Simple and Efficient Sparsity|journal=Journal of Machine Learning Research|date=2022|volume=23|number=120|pages=1–39|url=http://jmlr.org/papers/v23/21-0998.html|access-date=14 September 2025}}</ref> "Eenvoudige argitekture – ondersteun deur ruim rekenaarhulpbronne, groot datastelle en 'n hoë aantal parameters – presteer beter as meer ingewikkelde algoritmes." Daar word ook in talle ander werke oor kunsmatige intelligensie na hierdie beginsel verwys. Die werk ''From Deep Learning to Rational Machines'' trek byvoorbeeld 'n verband met langdurige debatte in die veld, soos [[Moravec se paradoks]] en die teenstelling tussen "neats" en "scruffies".<ref>{{cite book|last=Buckner|first=Cameron J.|title=From Deep Learning to Rational Machines: What the History of Philosophy Can Teach Us about the Future of Artificial Intelligence|publisher=Oxford University Press|date=11 Desember 2023|doi=10.1093/oso/9780197653302.001.0001|isbn=9780197653302}}</ref> In "''Engineering a Less Artificial Intelligence''" stem die outeurs saam dat "buigsame metodes op die lang termyn nog altyd beter gevaar het as handgemaakte domeinkennis", hoewel hulle daarop wys dat "veralgemening onmoontlik is sonder die regte (implisiete) aannames".<ref name="eng-less-artificial">{{cite journal|display-authors=3|first1=Fabian H.|last1=Sinz|first2=Xaq|last2=Pitkow|first3=Jacob|last3=Reimer|first4=Matthias|last4=Bethge|first5=Andreas S.|last5=Tolias|date=2019|title=Engineering a Less Artificial Intelligence|url=https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(19)30740-8|journal=Neuron|volume=103|issue=6|publisher=Elsevier|pages=967–979|doi=10.1016/j.neuron.2019.08.034|access-date=13 September 2025}}</ref> Meer onlangs bou "''The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning''" voort op Sutton se argument; dit voer aan dat die les (teen 2025) nog nie ten volle geleer is op die gebiede van spraakherkenning en [[Brein-rekenaar-koppelvlak|Brein-rekenaar-koppelvlakke]] nie.<ref name="brain-lesson">{{cite journal|last1=Jayalath|first1=Dulhan|last2=Landau|first2=Gilad|last3=Shillingford|first3=Brendan|last4=Woolrich|first4=Mark|last5=Parker Jones|first5=ʻŌiwi|journal=Forty-second International Conference on Machine Learning|title=The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning|url=https://icml.cc/virtual/2025/poster/44019|date=2025|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> Ander navorsing het gepoog om die beginsel toe te pas en dit in nuwe domeine te bevestig. Die artikel "''Beyond the Imitation Game''" (2022) pas byvoorbeeld die beginsel toe op [[groot taalmodel]]le en kom tot die gevolgtrekking dat "dit van kardinale belang is dat ons hul vermoëns en beperkings verstaan" om te "vermy dat navorsingshulpbronne bestee word aan probleme wat waarskynlik bloot deur middel van skaal opgelos sal word".<ref name="beyond-imitation-game">{{cite conference|display-authors=5|first1=Aarohi|last1=Srivastava| first2=Abhinav|last2=Rastogi| first3=Abhishek|last3=Rao| first4=Abu|last4=Awal| first5=Abubakar|last5=Abid| first6=Adam|last6=Fisch| first7=Adam R.|last7=Brown| first8=Adam|last8=Santoro| first9=Aditya|last9=Gupta| first10=Adrià|last10=Garriga-Alonso| first11=Agnieszka|last11=Kluska| first12=Aitor|last12=Lewkowycz| first13=Akshat|last13=Agarwal| first14=Alethea|last14=Power| first15=Alex|last15=Ray| first16=Alex|last16=Warstadt| first17=Alexander W.|last17=Kocurek| first18=Ali|last18=Safaya| first19=Ali|last19=Tazarv| first20=Alice|last20=Xiang| first21=Alicia|last21=Parrish| first22=Allen|last22=Nie| first23=Aman|last23=Hussain| first24=Amanda|last24=Askell| first25=Amanda|last25=Dsouza| first26=Ambrose|last26=Slone| first27=Ameet|last27=Rahane| first28=Anantharaman S.|last28=Iyer| first29=Anders|last29=Andreassen| first30=Andrea|last30=Madotto| first31=Andrea|last31=Santilli| first32=Andreas|last32=Stuhlmüller| first33=Andrew|last33=Dai| first34=Andrew|last34=La| first35=Andrew|last35=Lampinen| first36=Andy|last36=Zou| first37=Angela|last37=Jiang| first38=Angelica|last38=Chen| first39=Anh|last39=Vuong| first40=Animesh|last40=Gupta| first41=Anna|last41=Gottardi| first42=Antonio|last42=Norelli| first43=Anu|last43=Venkatesh| first44=Arash|last44=Gholamidavoodi| first45=Arfa|last45=Tabassum| first46=Arul|last46=Menezes| first47=Arun|last47=Kirubarajan| first48=Asher|last48=Mullokandov| first49=Ashish|last49=Sabharwal| first50=Austin|last50=Herrick| first51=Avia|last51=Efrat| first52=Aykut|last52=Erdem| first53=Ayla|last53=Karakaş| first54=B. Ryan|last54=Roberts| first55=Bao Sheng|last55=Loe| first56=Barret|last56=Zoph| first57=Bartłomiej|last57=Bojanowski| first58=Batuhan|last58=Özyurt| first59=Behnam|last59=Hedayatnia| first60=Behnam|last60=Neyshabur| first61=Benjamin|last61=Inden| first62=Benno|last62=Stein| first63=Berk|last63=Ekmekci| first64=Bill Yuchen|last64=Lin| first65=Blake|last65=Howald| first66=Bryan|last66=Orinion| first67=Cameron|last67=Diao| first68=Cameron|last68=Dour| first69=Catherine|last69=Stinson| first70=Cedrick|last70=Argueta| first71=César|last71=Ferri Ramírez| first72=Chandan|last72=Singh| first73=Charles|last73=Rathkopf| first74=Chenlin|last74=Meng| first75=Chitta|last75=Baral| first76=Chiyu|last76=Wu| first77=Chris|last77=Callison-Burch| first78=Chris|last78=Waites| first79=Christian|last79=Voigt| first80=Christopher D.|last80=Manning| first81=Christopher|last81=Potts| first82=Cindy|last82=Ramirez| first83=Clara E.|last83=Rivera| first84=Clemencia|last84=Siro| first85=Colin|last85=Raffel| first86=Courtney|last86=Ashcraft| first87=Cristina|last87=Garbacea| first88=Damien|last88=Sileo| first89=Dan|last89=Garrette| first90=Dan|last90=Hendrycks| first91=Dan|last91=Kilman| first92=Dan|last92=Roth| first93=Daniel|last93=Freeman| first94=Daniel|last94=Khashabi| first95=Daniel|last95=Levy| first96=Daniel|last96=Moseguí González| first97=Danielle|last97=Perszyk| first98=Danny|last98=Hernandez| first99=Danqi|last99=Chen| first100=Daphne|last100=Ippolito| first101=Dar|last101=Gilboa| first102=David|last102=Dohan| first103=David|last103=Drakard| first104=David|last104=Jurgens| first105=Debajyoti|last105=Datta| first106=Deep|last106=Ganguli| first107=Denis|last107=Emelin| first108=Denis|last108=Kleyko| first109=Deniz|last109=Yuret| first110=Derek|last110=Chen| first111=Derek|last111=Tam| first112=Dieuwke|last112=Hupkes| first113=Diganta|last113=Misra| first114=Dilyar|last114=Buzan| first115=Dimitri|last115=Coelho Mollo| first116=Diyi|last116=Yang| first117=Dong-Ho|last117=Lee| first118=Dylan|last118=Schrader| first119=Ekaterina|last119=Shutova| first120=Ekin|last120=Dogus Cubuk| first121=Elad|last121=Segal| first122=Eleanor|last122=Hagerman| first123=Elizabeth|last123=Barnes| first124=Elizabeth|last124=Donoway| first125=Ellie|last125=Pavlick| first126=Emanuele|last126=Rodola| first127=Emma|last127=Lam| first128=Eric|last128=Chu| first129=Eric|last129=Tang| first130=Erkut|last130=Erdem| first131=Ernie|last131=Chang| first132=Ethan A.|last132=Chi| first133=Ethan|last133=Dyer| first134=Ethan|last134=Jerzak| first135=Ethan|last135=Kim| first136=Eunice|last136=Engefu Manyasi| first137=Evgenii|last137=Zheltonozhskii| first138=Fanyue|last138=Xia| first139=Fatemeh|last139=Siar| first140=Fernando|last140=Martínez-Plumed| first141=Francesca|last141=Happé| first142=Francois|last142=Chollet| first143=Frieda|last143=Rong| first144=Gaurav|last144=Mishra| first145=Genta Indra|last145=Winata| first146=Gerard|last146=de Melo| first147=Germán|last147=Kruszewski| first148=Giambattista|last148=Parascandolo| first149=Giorgio|last149=Mariani| first150=Gloria|last150=Wang| first151=Gonzalo|last151=Jaimovitch-López| first152=Gregor|last152=Betz| first153=Guy|last153=Gur-Ari| first154=Hana|last154=Galijasevic| first155=Hannah|last155=Kim| first156=Hannah|last156=Rashkin| first157=Hannaneh|last157=Hajishirzi| first158=Harsh|last158=Mehta| first159=Hayden|last159=Bogar| first160=Henry|last160=Shevlin| first161=Hinrich|last161=Schütze| first162=Hiromu|last162=Yakura| first163=Hongming|last163=Zhang| first164=Hugh Mee|last164=Wong| first165=Ian|last165=Ng| first166=Isaac|last166=Noble| first167=Jaap|last167=Jumelet| first168=Jack|last168=Geissinger| first169=Jackson|last169=Kernion| first170=Jacob|last170=Hilton| first171=Jaehoon|last171=Lee| first172=Jaime|last172=Fernández Fisac| first173=James B.|last173=Simon| first174=James|last174=Koppel| first175=James|last175=Zheng| first176=James|last176=Zou| first177=Jan|last177=Kocoń| first178=Jana|last178=Thompson| first179=Janelle|last179=Wingfield| first180=Jared|last180=Kaplan| first181=Jarema|last181=Radom| first182=Jascha|last182=Sohl-Dickstein| first183=Jason|last183=Phang| first184=Jason|last184=Wei| first185=Jason|last185=Yosinski| first186=Jekaterina|last186=Novikova| first187=Jelle|last187=Bosscher| first188=Jennifer|last188=Marsh| first189=Jeremy|last189=Kim| first190=Jeroen|last190=Taal| first191=Jesse|last191=Engel| first192=Jesujoba|last192=Alabi| first193=Jiacheng|last193=Xu| first194=Jiaming|last194=Song| first195=Jillian|last195=Tang| first196=Joan|last196=Waweru| first197=John|last197=Burden| first198=John|last198=Miller| first199=John U.|last199=Balis| first200=Jonathan|last200=Batchelder| first201=Jonathan|last201=Berant| first202=Jörg|last202=Frohberg| first203=Jos|last203=Rozen| first204=Jose|last204=Hernandez-Orallo| first205=Joseph|last205=Boudeman| first206=Joseph|last206=Guerr| first207=Joseph|last207=Jones| first208=Joshua B.|last208=Tenenbaum| first209=Joshua S.|last209=Rule| first210=Joyce|last210=Chua| first211=Kamil|last211=Kanclerz| first212=Karen|last212=Livescu| first213=Karl|last213=Krauth| first214=Karthik|last214=Gopalakrishnan| first215=Katerina|last215=Ignatyeva| first216=Katja|last216=Markert| first217=Kaustubh D.|last217=Dhole| first218=Kevin|last218=Gimpel| first219=Kevin|last219=Omondi| first220=Kory|last220=Mathewson| first221=Kristen|last221=Chiafullo| first222=Ksenia|last222=Shkaruta| first223=Kumar|last223=Shridhar| first224=Kyle|last224=McDonell| first225=Kyle|last225=Richardson| first226=Laria|last226=Reynolds| first227=Leo|last227=Gao| first228=Li|last228=Zhang| first229=Liam|last229=Dugan| first230=Lianhui|last230=Qin| first231=Lidia|last231=Contreras-Ochando| first232=Louis-Philippe|last232=Morency| first233=Luca|last233=Moschella| first234=Lucas|last234=Lam| first235=Lucy|last235=Noble| first236=Ludwig|last236=Schmidt| first237=Luheng|last237=He| first238=Luis|last238=Oliveros Colón| first239=Luke|last239=Metz| first240=Lütfi|last240=Kerem Şenel| first241=Maarten|last241=Bosma| first242=Maarten|last242=Sap| first243=Maartje|last243=ter Hoeve| first244=Maheen|last244=Farooqi| first245=Manaal|last245=Faruqui| first246=Mantas|last246=Mazeika| first247=Marco|last247=Baturan| first248=Marco|last248=Marelli| first249=Marco|last249=Maru| first250=Maria|last250=Jose Ramírez Quintana| first251=Marie|last251=Tolkiehn| first252=Mario|last252=Giulianelli| first253=Martha|last253=Lewis| first254=Martin|last254=Potthast| first255=Matthew L.|last255=Leavitt| first256=Matthias|last256=Hagen| first257=Mátyás|last257=Schubert| first258=Medina|last258=Orduna Baitemirova| first259=Melody|last259=Arnaud| first260=Melvin|last260=McElrath| first261=Michael A.|last261=Yee| first262=Michael|last262=Cohen| first263=Michael|last263=Gu| first264=Michael|last264=Ivanitskiy| first265=Michael|last265=Starritt| first266=Michael|last266=Strube| first267=Michał|last267=Swędrowski| first268=Michele|last268=Bevilacqua| first269=Michihiro|last269=Yasunaga| first270=Mihir|last270=Kale| first271=Mike|last271=Cain| first272=Mimee|last272=Xu| first273=Mirac|last273=Suzgun| first274=Mitch|last274=Walker| first275=Mo|last275=Tiwari| first276=Mohit|last276=Bansal| first277=Moin|last277=Aminnaseri| first278=Mor|last278=Geva| first279=Mozhdeh|last279=Gheini| first280=Mukund|last280=Varma T| first281=Nanyun|last281=Peng| first282=Nathan A.|last282=Chi| first283=Nayeon|last283=Lee| first284=Neta|last284=Gur-Ari Krakover| first285=Nicholas|last285=Cameron| first286=Nicholas|last286=Roberts| first287=Nick|last287=Doiron| first288=Nicole|last288=Martinez| first289=Nikita|last289=Nangia| first290=Niklas|last290=Deckers| first291=Niklas|last291=Muennighoff| first292=Nitish|last292=Shirish Keskar| first293=Niveditha S.|last293=Iyer| first294=Noah|last294=Constant| first295=Noah|last295=Fiedel| first296=Nuan|last296=Wen| first297=Oliver|last297=Zhang| first298=Omar|last298=Agha| first299=Omar|last299=Elbaghdadi| first300=Omer|last300=Levy| first301=Owain|last301=Evans| first302=Pablo Antonio|last302=Moreno Casares| first303=Parth|last303=Doshi| first304=Pascale|last304=Fung| first305=Paul Pu|last305=Liang| first306=Paul|last306=Vicol| first307=Pegah|last307=Alipoormolabashi| first308=Peiyuan|last308=Liao| first309=Percy|last309=Liang| first310=Peter|last310=Chang| first311=Peter|last311=Eckersley| first312=Phu|last312=Mon Htut| first313=Pinyu|last313=Hwang| first314=Piotr|last314=Miłkowski| first315=Piyush|last315=Patil| first316=Pouya|last316=Pezeshkpour| first317=Priti|last317=Oli| first318=Qiaozhu|last318=Mei| first319=Qing|last319=Lyu| first320=Qinlang|last320=Chen| first321=Rabin|last321=Banjade| first322=Rachel|last322=Etta Rudolph| first323=Raefer|last323=Gabriel| first324=Rahel|last324=Habacker| first325=Ramon|last325=Risco| first326=Raphaël|last326=Millière| first327=Rhythm|last327=Garg| first328=Richard|last328=Barnes| first329=Rif A.|last329=Saurous| first330=Riku|last330=Arakawa| first331=Robbe|last331=Raymaekers| first332=Robert|last332=Frank| first333=Rohan|last333=Sikand| first334=Roman|last334=Novak| first335=Roman|last335=Sitelew| first336=Ronan|last336=LeBras| first337=Rosanne|last337=Liu| first338=Rowan|last338=Jacobs| first339=Rui|last339=Zhang| first340=Ruslan|last340=Salakhutdinov| first341=Ryan|last341=Chi| first342=Ryan|last342=Lee| first343=Ryan|last343=Stovall| first344=Ryan|last344=Teehan| first345=Rylan|last345=Yang| first346=Sahib|last346=Singh| first347=Saif M.|last347=Mohammad| first348=Sajant|last348=Anand| first349=Sam|last349=Dillavou| first350=Sam|last350=Shleifer| first351=Sam|last351=Wiseman| first352=Samuel|last352=Gruetter| first353=Samuel R.|last353=Bowman| first354=Samuel S.|last354=Schoenholz| first355=Sanghyun|last355=Han| first356=Sanjeev|last356=Kwatra| first357=Sarah A.|last357=Rous| first358=Sarik|last358=Ghazarian| first359=Sayan|last359=Ghosh| first360=Sean|last360=Casey| first361=Sebastian|last361=Bischoff| first362=Sebastian|last362=Gehrmann| first363=Sebastian|last363=Schuster| first364=Sepideh|last364=Sadeghi| first365=Shadi|last365=Hamdan| first366=Sharon|last366=Zhou| first367=Shashank|last367=Srivastava| first368=Sherry|last368=Shi| first369=Shikhar|last369=Singh| first370=Shima|last370=Asaadi| first371=Shixiang Shane|last371=Gu| first372=Shubh|last372=Pachchigar| first373=Shubham|last373=Toshniwal| first374=Shyam|last374=Upadhyay| first375=Shyamolima (Shammie)|last375=Debnath| first376=Siamak|last376=Shakeri| first377=Simon|last377=Thormeyer| first378=Simone|last378=Melzi| first379=Siva|last379=Reddy| first380=Sneha Priscilla|last380=Makini| first381=Soo-Hwan|last381=Lee| first382=Spencer|last382=Torene| first383=Sriharsha|last383=Hatwar| first384=Stanislas|last384=Dehaene| first385=Stefan|last385=Divic| first386=Stefano|last386=Ermon| first387=Stella|last387=Biderman| first388=Stephanie|last388=Lin| first389=Stephen|last389=Prasad| first390=Steven T.|last390=Piantadosi| first391=Stuart M.|last391=Shieber| first392=Summer|last392=Misherghi| first393=Svetlana|last393=Kiritchenko| first394=Swaroop|last394=Mishra| first395=Tal|last395=Linzen| first396=Tal|last396=Schuster| first397=Tao|last397=Li| first398=Tao|last398=Yu| first399=Tariq|last399=Ali| first400=Tatsu|last400=Hashimoto| first401=Te-Lin|last401=Wu| first402=Théo|last402=Desbordes| first403=Theodore|last403=Rothschild| first404=Thomas|last404=Phan| first405=Tianle|last405=Wang| first406=Tiberius|last406=Nkinyili| first407=Timo|last407=Schick| first408=Timofei|last408=Kornev| first409=Titus|last409=Tunduny| first410=Tobias|last410=Gerstenberg| first411=Trenton|last411=Chang| first412=Trishala|last412=Neeraj| first413=Tushar|last413=Khot| first414=Tyler|last414=Shultz| first415=Uri|last415=Shaham| first416=Vedant|last416=Misra| first417=Vera|last417=Demberg| first418=Victoria|last418=Nyamai| first419=Vikas|last419=Raunak| first420=Vinay|last420=Ramasesh| first421=Vinay|last421=Uday Prabhu| first422=Vishakh|last422=Padmakumar| first423=Vivek|last423=Srikumar| first424=William|last424=Fedus| first425=William|last425=Saunders| first426=William|last426=Zhang| first427=Wout|last427=Vossen| first428=Xiang|last428=Ren| first429=Xiaoyu|last429=Tong| first430=Xinran|last430=Zhao| first431=Xinyi|last431=Wu| first432=Xudong|last432=Shen| first433=Yadollah|last433=Yaghoobzadeh| first434=Yair|last434=Lakretz| first435=Yangqiu|last435=Song| first436=Yasaman|last436=Bahri| first437=Yejin|last437=Choi| first438=Yichi|last438=Yang| first439=Yiding|last439=Hao| first440=Yifu|last440=Chen| first441=Yonatan|last441=Belinkov| first442=Yu|last442=Hou| first443=Yufang|last443=Hou| first444=Yuntao|last444=Bai| first445=Zachary|last445=Seid| first446=Zhuoye|last446=Zhao| first447=Zijian|last447=Wang| first448=Zijie J.|last448=Wang| first449=Zirui|last449=Wang| first450=Ziyi|last450=Wu|title=Beyond the Imitation Game: Quantifying and extrapolating the capabilities of language models|book-title=The Fourteenth International Conference on Learning Representations|url=https://arxiv.org/abs/2206.04615}}</ref> In 2024 het "''Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings''" gekyk na verdere bewyse uit die veld van rekenaarvisie en patroonherkenning, en tot die gevolgtrekking gekom dat die afgelope twintig jaar se ervaring in die veld "’n sterk nakoming van die kernbeginsels van die 'bitter les' toon.<ref name="learning-bitter-lesson">{{cite conference|last1=Yousefi|first1=Mojtaba|last2=Collins|first2=Jack|title=Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings|book-title=Proceedings of the 1st Workshop on NLP for Science (NLP4Science)|pages=175–187|publisher=Association for Computational Linguistics|url=https://aclanthology.org/2024.nlp4science-1.15/|access-date=7 September 2025}}</ref> In "''Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning''" ondersoek die outeurs die veralgemening van ''actor-critic''-algoritmes en vind hulle dat "algemene metodes wat gemotiveer word deur die stabilisering van gradiënt-gebaseerde leer, aansienlik beter presteer as RL-spesifieke algoritmiese verbeterings in ’n verskeidenheid omgewings", en hulle merk op dat dit ooreenstem met die "bitter les".<ref name="overestimation-overfitting-actor-critic">{{cite journal|display-authors=5|first1=Michal|last1=Nauman|first2=Michał|last2=Bortkiewicz|first3=Piotr|last3=Miłoś|first4=Tomasz|last4=Trzciński|first5=Mateusz|last5=Ostaszewski|first6=Marek|last6=Cygan|title=Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning|journal=Proceedings of the 41st International Conference on Machine Learning|date=2024|url=https://arxiv.org/pdf/2403.00514|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 7hs0jom7i653axtd52nsxd0io48yoh9 2976813 2976810 2026-10-08T18:46:26Z Sobaka 328 /* Impak */ opruim 2976813 wikitext text/x-wiki Die '''bittere les''' ([[Engels]]: ''The Bitter Lesson'') is die beginsel dat algemene metodes wat toenemende rekenkrag benut, op die lang duur beter presteer as benaderings wat sterk op menslik ontwerpte domeinkennis staatmaak. Algemene metodes kan beter voordeel trek uit die dalende koste van berekening oor tyd. Die beginsel is in 2019 deur Richard Sutton in ’n [[essay}} uiteengesit en die bittere les genoem.<ref>{{Cite web |last=Sutton |first=Rich |date=March 13, 2019 |title=The Bitter Lesson |url=http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html |access-date=7 September 2025 |website=www.incompleteideas.net}}</ref> <ref name="generalist-agent"></ref><ref name="switch-transformers"></ref><ref name="learning-bitter-lesson"></ref><ref name="eng-less-artificial"></ref><ref name="brain-lesson"></ref><ref name="beyond-imitation-game"></ref><ref name="overestimation-overfitting-actor-critic"></ref> ==Die essay== Sutton gee verskeie voorbeelde wat die les illustreer: *Speletjies. In [[skaak]] het die Deep Blue-stelsel, wat die eerste rekenaarteenstander geword het om 'n wêreldkampioen te verslaan, staatgemaak op 'n relatief eenvoudige alfa-beta-soekalgoritme wat opgeskaal is deur groot hoeveelhede gespesialiseerde hardeware toe te pas om na die beste skuif te soek. Dit het vorige pogings om die unieke struktuur van skaak te benut of om grootmeesterkennis direk in te sluit, verslaan. Net so in die spel Go het die AlphaGo-algoritme, wat menslike prestasie oortref het, baie minder op kundige vaardigheid in die spel self staatgemaak as vorige generasies van [[kunsmatige intelligensie]] (KI), en is verder oortref deur AlphaGo Zero, wat menslike kundigheid heeltemal verwyder het en slegs deur selfspel opgelei is. *[[Spraakherkenning]]. Benaderings wat gebaseer is op die opleiding van 'n algemene versteekte Markov-model met groot hoeveelhede spraakmonsters, het deurgaans beter presteer as die handgemaakte benaderings van die 1970's, en diep leer het hierdie neiging voortgesit. *[[Rekenaarvisie]]. [[Algoritme]]s wat veronderstel was om die menslike visuele stelsel na te boots (soos eksplisiet gekodeerde randbespeuring of die identifisering van hoëvlakkenmerke met SIFT), is oortref deur konvolusionele [[neurale netwerk]]e wat veel minder aannames oor die aard van visuele persepsie maak. Sutton kom tot die gevolgtrekking dat dit beter is om tyd te bestee aan die vind van eenvoudige, skaalbare oplossings wat by [[Moore se wet]] kan baat, eerder as om steeds meer komplekse menslike insigte in te voer; hy noem dit die "bitter les". Hy noem ook twee algemene tegnieke wat doeltreffend skaal: soektog en leer. Die les word as "bitter" beskou omdat dit minder antroposentries is as wat baie navorsers verwag het, en hulle dit gevolglik stadig aanvaar het. ==Impak== Die opstel is in 2019 op Sutton se [[webwerf]], incompleteideas.net, gepubliseer en het volgens Google Scholar honderde formele verwysings ontvang. Sommige hiervan bied alternatiewe formulerings van die beginsel; die artikel "''A Generalist Agent" van Google DeepMind'' (2022) het die les byvoorbeeld soos volg opgesom:<ref name="generalist-agent">{{cite journal|display-authors=3|first1=Scott|last1=Reed|first2=Konrad|last2=Zolna|first3=Emilio|last3=Parisotto|first4=Sergio|last4=Gomez Colmenarejo|first5=Alexander|last5=Novikov|first6=Gabriel|last6=Barth-Maron|first7=Mai|last7=Gimenez|first8=Yury|last8=Sulsky|first9=Jackie|last9=Kay|first10=Jost Tobias|last10=Springenberg|first11=Tom|last11=Eccles|first12=Jake|last12=Bruce|first13=Ali|last13=Razavi|first14=Ashley|last14=Edwards|first15=Nicolas|last15=Heess|first16=Yutian|last16=Chen|first17=Raia|last17=Hadsell|first18=Oriol|last18=Vinyals|first19=Mahyar|last19=Bordbar|first20=Nando|last20=de Freitas|journal=Transactions on Machine Learning Research|title=A Generalist Agent|issue=2834–8856|url=https://openreview.net/forum?id=1ikK0kHjvj|date=2022|arxiv=2205.06175 |access-date=7 September 2025}}</ref> "Histories gesproke het generiese modelle wat rekenaarkrag beter benut, mettertyd ook dikwels gespesialiseerde, domeinspesifieke benaderings vervang." 'n Ander formulering van hierdie beginsel verskyn in 'n [[Google]]-navorsingsartikel oor "''switch transformers''", waarvan Noam Shazeer 'n medeskrywer was:<ref name="switch-transformers">{{cite journal|first1=William|last1=Fedus|first2=Barret|last2=Zoph|first3=Noam|last3=Shazeer|title=Switch Transformers: Scaling to Trillion Parameter Models with Simple and Efficient Sparsity|journal=Journal of Machine Learning Research|date=2022|volume=23|number=120|pages=1–39|url=http://jmlr.org/papers/v23/21-0998.html|access-date=14 September 2025}}</ref> "Eenvoudige argitekture – ondersteun deur ruim rekenaarhulpbronne, groot datastelle en 'n hoë aantal parameters – presteer beter as meer ingewikkelde algoritmes." Daar word ook in talle ander werke oor kunsmatige intelligensie na hierdie beginsel verwys. Die werk ''From Deep Learning to Rational Machines'' trek byvoorbeeld 'n verband met langdurige debatte in die veld, soos [[Moravec se paradoks]] en die teenstelling tussen "neats" en "scruffies".<ref>{{cite book|last=Buckner|first=Cameron J.|title=From Deep Learning to Rational Machines: What the History of Philosophy Can Teach Us about the Future of Artificial Intelligence|publisher=Oxford University Press|date=11 Desember 2023|doi=10.1093/oso/9780197653302.001.0001|isbn=9780197653302}}</ref> In "''Engineering a Less Artificial Intelligence''" stem die outeurs saam dat "buigsame metodes op die lang termyn nog altyd beter gevaar het as handgemaakte domeinkennis", hoewel hulle daarop wys dat "veralgemening onmoontlik is sonder die regte (implisiete) aannames".<ref name="eng-less-artificial">{{cite journal|display-authors=3|first1=Fabian H.|last1=Sinz|first2=Xaq|last2=Pitkow|first3=Jacob|last3=Reimer|first4=Matthias|last4=Bethge|first5=Andreas S.|last5=Tolias|date=2019|title=Engineering a Less Artificial Intelligence|url=https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(19)30740-8|journal=Neuron|volume=103|issue=6|publisher=Elsevier|pages=967–979|doi=10.1016/j.neuron.2019.08.034|access-date=13 September 2025}}</ref> Meer onlangs bou "''The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning''" voort op Sutton se argument; dit voer aan dat die les (teen 2025) nog nie ten volle geleer is op die gebiede van spraakherkenning en [[Brein-rekenaar-koppelvlak|brein-rekenaar-koppelvlakke]] nie.<ref name="brain-lesson">{{cite journal|last1=Jayalath|first1=Dulhan|last2=Landau|first2=Gilad|last3=Shillingford|first3=Brendan|last4=Woolrich|first4=Mark|last5=Parker Jones|first5=ʻŌiwi|journal=Forty-second International Conference on Machine Learning|title=The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning|url=https://icml.cc/virtual/2025/poster/44019|date=2025|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> Ander navorsing het gepoog om die beginsel toe te pas en dit in nuwe domeine te bevestig. Die artikel "''Beyond the Imitation Game''" (2022) pas byvoorbeeld die beginsel toe op [[groot taalmodel]]le en kom tot die gevolgtrekking dat "dit van kardinale belang is dat ons hul vermoëns en beperkings verstaan" om te "vermy dat navorsingshulpbronne bestee word aan probleme wat waarskynlik bloot deur middel van skaal opgelos sal word".<ref name="beyond-imitation-game">{{cite conference|display-authors=5|first1=Aarohi|last1=Srivastava| first2=Abhinav|last2=Rastogi| first3=Abhishek|last3=Rao| first4=Abu|last4=Awal| first5=Abubakar|last5=Abid| first6=Adam|last6=Fisch| first7=Adam R.|last7=Brown| first8=Adam|last8=Santoro| first9=Aditya|last9=Gupta| first10=Adrià|last10=Garriga-Alonso| first11=Agnieszka|last11=Kluska| first12=Aitor|last12=Lewkowycz| first13=Akshat|last13=Agarwal| first14=Alethea|last14=Power| first15=Alex|last15=Ray| first16=Alex|last16=Warstadt| first17=Alexander W.|last17=Kocurek| first18=Ali|last18=Safaya| first19=Ali|last19=Tazarv| first20=Alice|last20=Xiang| first21=Alicia|last21=Parrish| first22=Allen|last22=Nie| first23=Aman|last23=Hussain| first24=Amanda|last24=Askell| first25=Amanda|last25=Dsouza| first26=Ambrose|last26=Slone| first27=Ameet|last27=Rahane| first28=Anantharaman S.|last28=Iyer| first29=Anders|last29=Andreassen| first30=Andrea|last30=Madotto| first31=Andrea|last31=Santilli| first32=Andreas|last32=Stuhlmüller| first33=Andrew|last33=Dai| first34=Andrew|last34=La| first35=Andrew|last35=Lampinen| first36=Andy|last36=Zou| first37=Angela|last37=Jiang| first38=Angelica|last38=Chen| first39=Anh|last39=Vuong| first40=Animesh|last40=Gupta| first41=Anna|last41=Gottardi| first42=Antonio|last42=Norelli| first43=Anu|last43=Venkatesh| first44=Arash|last44=Gholamidavoodi| first45=Arfa|last45=Tabassum| first46=Arul|last46=Menezes| first47=Arun|last47=Kirubarajan| first48=Asher|last48=Mullokandov| first49=Ashish|last49=Sabharwal| first50=Austin|last50=Herrick| first51=Avia|last51=Efrat| first52=Aykut|last52=Erdem| first53=Ayla|last53=Karakaş| first54=B. Ryan|last54=Roberts| first55=Bao Sheng|last55=Loe| first56=Barret|last56=Zoph| first57=Bartłomiej|last57=Bojanowski| first58=Batuhan|last58=Özyurt| first59=Behnam|last59=Hedayatnia| first60=Behnam|last60=Neyshabur| first61=Benjamin|last61=Inden| first62=Benno|last62=Stein| first63=Berk|last63=Ekmekci| first64=Bill Yuchen|last64=Lin| first65=Blake|last65=Howald| first66=Bryan|last66=Orinion| first67=Cameron|last67=Diao| first68=Cameron|last68=Dour| first69=Catherine|last69=Stinson| first70=Cedrick|last70=Argueta| first71=César|last71=Ferri Ramírez| first72=Chandan|last72=Singh| first73=Charles|last73=Rathkopf| first74=Chenlin|last74=Meng| first75=Chitta|last75=Baral| first76=Chiyu|last76=Wu| first77=Chris|last77=Callison-Burch| first78=Chris|last78=Waites| first79=Christian|last79=Voigt| first80=Christopher D.|last80=Manning| first81=Christopher|last81=Potts| first82=Cindy|last82=Ramirez| first83=Clara E.|last83=Rivera| first84=Clemencia|last84=Siro| first85=Colin|last85=Raffel| first86=Courtney|last86=Ashcraft| first87=Cristina|last87=Garbacea| first88=Damien|last88=Sileo| first89=Dan|last89=Garrette| first90=Dan|last90=Hendrycks| first91=Dan|last91=Kilman| first92=Dan|last92=Roth| first93=Daniel|last93=Freeman| first94=Daniel|last94=Khashabi| first95=Daniel|last95=Levy| first96=Daniel|last96=Moseguí González| first97=Danielle|last97=Perszyk| first98=Danny|last98=Hernandez| first99=Danqi|last99=Chen| first100=Daphne|last100=Ippolito| first101=Dar|last101=Gilboa| first102=David|last102=Dohan| first103=David|last103=Drakard| first104=David|last104=Jurgens| first105=Debajyoti|last105=Datta| first106=Deep|last106=Ganguli| first107=Denis|last107=Emelin| first108=Denis|last108=Kleyko| first109=Deniz|last109=Yuret| first110=Derek|last110=Chen| first111=Derek|last111=Tam| first112=Dieuwke|last112=Hupkes| first113=Diganta|last113=Misra| first114=Dilyar|last114=Buzan| first115=Dimitri|last115=Coelho Mollo| first116=Diyi|last116=Yang| first117=Dong-Ho|last117=Lee| first118=Dylan|last118=Schrader| first119=Ekaterina|last119=Shutova| first120=Ekin|last120=Dogus Cubuk| first121=Elad|last121=Segal| first122=Eleanor|last122=Hagerman| first123=Elizabeth|last123=Barnes| first124=Elizabeth|last124=Donoway| first125=Ellie|last125=Pavlick| first126=Emanuele|last126=Rodola| first127=Emma|last127=Lam| first128=Eric|last128=Chu| first129=Eric|last129=Tang| first130=Erkut|last130=Erdem| first131=Ernie|last131=Chang| first132=Ethan A.|last132=Chi| first133=Ethan|last133=Dyer| first134=Ethan|last134=Jerzak| first135=Ethan|last135=Kim| first136=Eunice|last136=Engefu Manyasi| first137=Evgenii|last137=Zheltonozhskii| first138=Fanyue|last138=Xia| first139=Fatemeh|last139=Siar| first140=Fernando|last140=Martínez-Plumed| first141=Francesca|last141=Happé| first142=Francois|last142=Chollet| first143=Frieda|last143=Rong| first144=Gaurav|last144=Mishra| first145=Genta Indra|last145=Winata| first146=Gerard|last146=de Melo| first147=Germán|last147=Kruszewski| first148=Giambattista|last148=Parascandolo| first149=Giorgio|last149=Mariani| first150=Gloria|last150=Wang| first151=Gonzalo|last151=Jaimovitch-López| first152=Gregor|last152=Betz| first153=Guy|last153=Gur-Ari| first154=Hana|last154=Galijasevic| first155=Hannah|last155=Kim| first156=Hannah|last156=Rashkin| first157=Hannaneh|last157=Hajishirzi| first158=Harsh|last158=Mehta| first159=Hayden|last159=Bogar| first160=Henry|last160=Shevlin| first161=Hinrich|last161=Schütze| first162=Hiromu|last162=Yakura| first163=Hongming|last163=Zhang| first164=Hugh Mee|last164=Wong| first165=Ian|last165=Ng| first166=Isaac|last166=Noble| first167=Jaap|last167=Jumelet| first168=Jack|last168=Geissinger| first169=Jackson|last169=Kernion| first170=Jacob|last170=Hilton| first171=Jaehoon|last171=Lee| first172=Jaime|last172=Fernández Fisac| first173=James B.|last173=Simon| first174=James|last174=Koppel| first175=James|last175=Zheng| first176=James|last176=Zou| first177=Jan|last177=Kocoń| first178=Jana|last178=Thompson| first179=Janelle|last179=Wingfield| first180=Jared|last180=Kaplan| first181=Jarema|last181=Radom| first182=Jascha|last182=Sohl-Dickstein| first183=Jason|last183=Phang| first184=Jason|last184=Wei| first185=Jason|last185=Yosinski| first186=Jekaterina|last186=Novikova| first187=Jelle|last187=Bosscher| first188=Jennifer|last188=Marsh| first189=Jeremy|last189=Kim| first190=Jeroen|last190=Taal| first191=Jesse|last191=Engel| first192=Jesujoba|last192=Alabi| first193=Jiacheng|last193=Xu| first194=Jiaming|last194=Song| first195=Jillian|last195=Tang| first196=Joan|last196=Waweru| first197=John|last197=Burden| first198=John|last198=Miller| first199=John U.|last199=Balis| first200=Jonathan|last200=Batchelder| first201=Jonathan|last201=Berant| first202=Jörg|last202=Frohberg| first203=Jos|last203=Rozen| first204=Jose|last204=Hernandez-Orallo| first205=Joseph|last205=Boudeman| first206=Joseph|last206=Guerr| first207=Joseph|last207=Jones| first208=Joshua B.|last208=Tenenbaum| first209=Joshua S.|last209=Rule| first210=Joyce|last210=Chua| first211=Kamil|last211=Kanclerz| first212=Karen|last212=Livescu| first213=Karl|last213=Krauth| first214=Karthik|last214=Gopalakrishnan| first215=Katerina|last215=Ignatyeva| first216=Katja|last216=Markert| first217=Kaustubh D.|last217=Dhole| first218=Kevin|last218=Gimpel| first219=Kevin|last219=Omondi| first220=Kory|last220=Mathewson| first221=Kristen|last221=Chiafullo| first222=Ksenia|last222=Shkaruta| first223=Kumar|last223=Shridhar| first224=Kyle|last224=McDonell| first225=Kyle|last225=Richardson| first226=Laria|last226=Reynolds| first227=Leo|last227=Gao| first228=Li|last228=Zhang| first229=Liam|last229=Dugan| first230=Lianhui|last230=Qin| first231=Lidia|last231=Contreras-Ochando| first232=Louis-Philippe|last232=Morency| first233=Luca|last233=Moschella| first234=Lucas|last234=Lam| first235=Lucy|last235=Noble| first236=Ludwig|last236=Schmidt| first237=Luheng|last237=He| first238=Luis|last238=Oliveros Colón| first239=Luke|last239=Metz| first240=Lütfi|last240=Kerem Şenel| first241=Maarten|last241=Bosma| first242=Maarten|last242=Sap| first243=Maartje|last243=ter Hoeve| first244=Maheen|last244=Farooqi| first245=Manaal|last245=Faruqui| first246=Mantas|last246=Mazeika| first247=Marco|last247=Baturan| first248=Marco|last248=Marelli| first249=Marco|last249=Maru| first250=Maria|last250=Jose Ramírez Quintana| first251=Marie|last251=Tolkiehn| first252=Mario|last252=Giulianelli| first253=Martha|last253=Lewis| first254=Martin|last254=Potthast| first255=Matthew L.|last255=Leavitt| first256=Matthias|last256=Hagen| first257=Mátyás|last257=Schubert| first258=Medina|last258=Orduna Baitemirova| first259=Melody|last259=Arnaud| first260=Melvin|last260=McElrath| first261=Michael A.|last261=Yee| first262=Michael|last262=Cohen| first263=Michael|last263=Gu| first264=Michael|last264=Ivanitskiy| first265=Michael|last265=Starritt| first266=Michael|last266=Strube| first267=Michał|last267=Swędrowski| first268=Michele|last268=Bevilacqua| first269=Michihiro|last269=Yasunaga| first270=Mihir|last270=Kale| first271=Mike|last271=Cain| first272=Mimee|last272=Xu| first273=Mirac|last273=Suzgun| first274=Mitch|last274=Walker| first275=Mo|last275=Tiwari| first276=Mohit|last276=Bansal| first277=Moin|last277=Aminnaseri| first278=Mor|last278=Geva| first279=Mozhdeh|last279=Gheini| first280=Mukund|last280=Varma T| first281=Nanyun|last281=Peng| first282=Nathan A.|last282=Chi| first283=Nayeon|last283=Lee| first284=Neta|last284=Gur-Ari Krakover| first285=Nicholas|last285=Cameron| first286=Nicholas|last286=Roberts| first287=Nick|last287=Doiron| first288=Nicole|last288=Martinez| first289=Nikita|last289=Nangia| first290=Niklas|last290=Deckers| first291=Niklas|last291=Muennighoff| first292=Nitish|last292=Shirish Keskar| first293=Niveditha S.|last293=Iyer| first294=Noah|last294=Constant| first295=Noah|last295=Fiedel| first296=Nuan|last296=Wen| first297=Oliver|last297=Zhang| first298=Omar|last298=Agha| first299=Omar|last299=Elbaghdadi| first300=Omer|last300=Levy| first301=Owain|last301=Evans| first302=Pablo Antonio|last302=Moreno Casares| first303=Parth|last303=Doshi| first304=Pascale|last304=Fung| first305=Paul Pu|last305=Liang| first306=Paul|last306=Vicol| first307=Pegah|last307=Alipoormolabashi| first308=Peiyuan|last308=Liao| first309=Percy|last309=Liang| first310=Peter|last310=Chang| first311=Peter|last311=Eckersley| first312=Phu|last312=Mon Htut| first313=Pinyu|last313=Hwang| first314=Piotr|last314=Miłkowski| first315=Piyush|last315=Patil| first316=Pouya|last316=Pezeshkpour| first317=Priti|last317=Oli| first318=Qiaozhu|last318=Mei| first319=Qing|last319=Lyu| first320=Qinlang|last320=Chen| first321=Rabin|last321=Banjade| first322=Rachel|last322=Etta Rudolph| first323=Raefer|last323=Gabriel| first324=Rahel|last324=Habacker| first325=Ramon|last325=Risco| first326=Raphaël|last326=Millière| first327=Rhythm|last327=Garg| first328=Richard|last328=Barnes| first329=Rif A.|last329=Saurous| first330=Riku|last330=Arakawa| first331=Robbe|last331=Raymaekers| first332=Robert|last332=Frank| first333=Rohan|last333=Sikand| first334=Roman|last334=Novak| first335=Roman|last335=Sitelew| first336=Ronan|last336=LeBras| first337=Rosanne|last337=Liu| first338=Rowan|last338=Jacobs| first339=Rui|last339=Zhang| first340=Ruslan|last340=Salakhutdinov| first341=Ryan|last341=Chi| first342=Ryan|last342=Lee| first343=Ryan|last343=Stovall| first344=Ryan|last344=Teehan| first345=Rylan|last345=Yang| first346=Sahib|last346=Singh| first347=Saif M.|last347=Mohammad| first348=Sajant|last348=Anand| first349=Sam|last349=Dillavou| first350=Sam|last350=Shleifer| first351=Sam|last351=Wiseman| first352=Samuel|last352=Gruetter| first353=Samuel R.|last353=Bowman| first354=Samuel S.|last354=Schoenholz| first355=Sanghyun|last355=Han| first356=Sanjeev|last356=Kwatra| first357=Sarah A.|last357=Rous| first358=Sarik|last358=Ghazarian| first359=Sayan|last359=Ghosh| first360=Sean|last360=Casey| first361=Sebastian|last361=Bischoff| first362=Sebastian|last362=Gehrmann| first363=Sebastian|last363=Schuster| first364=Sepideh|last364=Sadeghi| first365=Shadi|last365=Hamdan| first366=Sharon|last366=Zhou| first367=Shashank|last367=Srivastava| first368=Sherry|last368=Shi| first369=Shikhar|last369=Singh| first370=Shima|last370=Asaadi| first371=Shixiang Shane|last371=Gu| first372=Shubh|last372=Pachchigar| first373=Shubham|last373=Toshniwal| first374=Shyam|last374=Upadhyay| first375=Shyamolima (Shammie)|last375=Debnath| first376=Siamak|last376=Shakeri| first377=Simon|last377=Thormeyer| first378=Simone|last378=Melzi| first379=Siva|last379=Reddy| first380=Sneha Priscilla|last380=Makini| first381=Soo-Hwan|last381=Lee| first382=Spencer|last382=Torene| first383=Sriharsha|last383=Hatwar| first384=Stanislas|last384=Dehaene| first385=Stefan|last385=Divic| first386=Stefano|last386=Ermon| first387=Stella|last387=Biderman| first388=Stephanie|last388=Lin| first389=Stephen|last389=Prasad| first390=Steven T.|last390=Piantadosi| first391=Stuart M.|last391=Shieber| first392=Summer|last392=Misherghi| first393=Svetlana|last393=Kiritchenko| first394=Swaroop|last394=Mishra| first395=Tal|last395=Linzen| first396=Tal|last396=Schuster| first397=Tao|last397=Li| first398=Tao|last398=Yu| first399=Tariq|last399=Ali| first400=Tatsu|last400=Hashimoto| first401=Te-Lin|last401=Wu| first402=Théo|last402=Desbordes| first403=Theodore|last403=Rothschild| first404=Thomas|last404=Phan| first405=Tianle|last405=Wang| first406=Tiberius|last406=Nkinyili| first407=Timo|last407=Schick| first408=Timofei|last408=Kornev| first409=Titus|last409=Tunduny| first410=Tobias|last410=Gerstenberg| first411=Trenton|last411=Chang| first412=Trishala|last412=Neeraj| first413=Tushar|last413=Khot| first414=Tyler|last414=Shultz| first415=Uri|last415=Shaham| first416=Vedant|last416=Misra| first417=Vera|last417=Demberg| first418=Victoria|last418=Nyamai| first419=Vikas|last419=Raunak| first420=Vinay|last420=Ramasesh| first421=Vinay|last421=Uday Prabhu| first422=Vishakh|last422=Padmakumar| first423=Vivek|last423=Srikumar| first424=William|last424=Fedus| first425=William|last425=Saunders| first426=William|last426=Zhang| first427=Wout|last427=Vossen| first428=Xiang|last428=Ren| first429=Xiaoyu|last429=Tong| first430=Xinran|last430=Zhao| first431=Xinyi|last431=Wu| first432=Xudong|last432=Shen| first433=Yadollah|last433=Yaghoobzadeh| first434=Yair|last434=Lakretz| first435=Yangqiu|last435=Song| first436=Yasaman|last436=Bahri| first437=Yejin|last437=Choi| first438=Yichi|last438=Yang| first439=Yiding|last439=Hao| first440=Yifu|last440=Chen| first441=Yonatan|last441=Belinkov| first442=Yu|last442=Hou| first443=Yufang|last443=Hou| first444=Yuntao|last444=Bai| first445=Zachary|last445=Seid| first446=Zhuoye|last446=Zhao| first447=Zijian|last447=Wang| first448=Zijie J.|last448=Wang| first449=Zirui|last449=Wang| first450=Ziyi|last450=Wu|title=Beyond the Imitation Game: Quantifying and extrapolating the capabilities of language models|book-title=The Fourteenth International Conference on Learning Representations|url=https://arxiv.org/abs/2206.04615}}</ref> In 2024 het "''Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings''" gekyk na verdere bewyse uit die veld van rekenaarvisie en patroonherkenning, en tot die gevolgtrekking gekom dat die afgelope twintig jaar se ervaring in die veld "’n sterk nakoming van die kernbeginsels van die 'bitter les' toon.<ref name="learning-bitter-lesson">{{cite conference|last1=Yousefi|first1=Mojtaba|last2=Collins|first2=Jack|title=Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings|book-title=Proceedings of the 1st Workshop on NLP for Science (NLP4Science)|pages=175–187|publisher=Association for Computational Linguistics|url=https://aclanthology.org/2024.nlp4science-1.15/|access-date=7 September 2025}}</ref> In "''Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning''" ondersoek die outeurs die veralgemening van ''actor-critic''-algoritmes en vind hulle dat "algemene metodes wat gemotiveer word deur die stabilisering van gradiënt-gebaseerde leer, aansienlik beter presteer as RL-spesifieke algoritmiese verbeterings in ’n verskeidenheid omgewings", en hulle merk op dat dit ooreenstem met die "bitter les".<ref name="overestimation-overfitting-actor-critic">{{cite journal|display-authors=5|first1=Michal|last1=Nauman|first2=Michał|last2=Bortkiewicz|first3=Piotr|last3=Miłoś|first4=Tomasz|last4=Trzciński|first5=Mateusz|last5=Ostaszewski|first6=Marek|last6=Cygan|title=Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning|journal=Proceedings of the 41st International Conference on Machine Learning|date=2024|url=https://arxiv.org/pdf/2403.00514|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 26t9qzazsxwavncop0cb5tngib9wdca 2976818 2976813 2026-10-08T18:49:30Z Sobaka 328 opriuim 2976818 wikitext text/x-wiki Die '''bittere les''' ([[Engels]]: ''The Bitter Lesson'') is die beginsel dat algemene metodes wat toenemende rekenkrag benut, op die lang duur beter presteer as benaderings wat sterk op menslik ontwerpte domeinkennis staatmaak. Algemene metodes kan beter voordeel trek uit die dalende koste van berekening oor tyd. Die beginsel is in 2019 deur Richard Sutton in ’n [[essay]] uiteengesit en die bittere les genoem.<ref>{{Cite web |last=Sutton |first=Rich |date=13 Maart 2019 |title=The Bitter Lesson |url=http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html |access-date=7 September 2025 |website=www.incompleteideas.net}}</ref> <ref name="generalist-agent"></ref><ref name="switch-transformers"></ref><ref name="learning-bitter-lesson"></ref><ref name="eng-less-artificial"></ref><ref name="brain-lesson"></ref><ref name="beyond-imitation-game"></ref><ref name="overestimation-overfitting-actor-critic"></ref> ==Die essay== Sutton gee verskeie voorbeelde wat die les illustreer: *Speletjies. In [[skaak]] het die Deep Blue-stelsel, wat die eerste rekenaarteenstander geword het om 'n wêreldkampioen te verslaan, staatgemaak op 'n relatief eenvoudige alfa-beta-soekalgoritme wat opgeskaal is deur groot hoeveelhede gespesialiseerde hardeware toe te pas om na die beste skuif te soek. Dit het vorige pogings om die unieke struktuur van skaak te benut of om grootmeesterkennis direk in te sluit, verslaan. Net so in die spel Go het die AlphaGo-algoritme, wat menslike prestasie oortref het, baie minder op kundige vaardigheid in die spel self staatgemaak as vorige generasies van [[kunsmatige intelligensie]] (KI), en is verder oortref deur AlphaGo Zero, wat menslike kundigheid heeltemal verwyder het en slegs deur selfspel opgelei is. *[[Spraakherkenning]]. Benaderings wat gebaseer is op die opleiding van 'n algemene versteekte Markov-model met groot hoeveelhede spraakmonsters, het deurgaans beter presteer as die handgemaakte benaderings van die 1970's, en diep leer het hierdie neiging voortgesit. *[[Rekenaarvisie]]. [[Algoritme]]s wat veronderstel was om die menslike visuele stelsel na te boots (soos eksplisiet gekodeerde randbespeuring of die identifisering van hoëvlakkenmerke met SIFT), is oortref deur konvolusionele [[neurale netwerk]]e wat veel minder aannames oor die aard van visuele persepsie maak. Sutton kom tot die gevolgtrekking dat dit beter is om tyd te bestee aan die vind van eenvoudige, skaalbare oplossings wat by [[Moore se wet]] kan baat, eerder as om steeds meer komplekse menslike insigte in te voer; hy noem dit die "bitter les". Hy noem ook twee algemene tegnieke wat doeltreffend skaal: soektog en leer. Die les word as "bitter" beskou omdat dit minder antroposentries is as wat baie navorsers verwag het, en hulle dit gevolglik stadig aanvaar het. ==Impak== Die opstel is in 2019 op Sutton se [[webwerf]], incompleteideas.net, gepubliseer en het volgens Google Scholar honderde formele verwysings ontvang. Sommige hiervan bied alternatiewe formulerings van die beginsel; die artikel "''A Generalist Agent" van Google DeepMind'' (2022) het die les byvoorbeeld soos volg opgesom:<ref name="generalist-agent">{{cite journal|display-authors=3|first1=Scott|last1=Reed|first2=Konrad|last2=Zolna|first3=Emilio|last3=Parisotto|first4=Sergio|last4=Gomez Colmenarejo|first5=Alexander|last5=Novikov|first6=Gabriel|last6=Barth-Maron|first7=Mai|last7=Gimenez|first8=Yury|last8=Sulsky|first9=Jackie|last9=Kay|first10=Jost Tobias|last10=Springenberg|first11=Tom|last11=Eccles|first12=Jake|last12=Bruce|first13=Ali|last13=Razavi|first14=Ashley|last14=Edwards|first15=Nicolas|last15=Heess|first16=Yutian|last16=Chen|first17=Raia|last17=Hadsell|first18=Oriol|last18=Vinyals|first19=Mahyar|last19=Bordbar|first20=Nando|last20=de Freitas|journal=Transactions on Machine Learning Research|title=A Generalist Agent|issue=2834–8856|url=https://openreview.net/forum?id=1ikK0kHjvj|date=2022|arxiv=2205.06175 |access-date=7 September 2025}}</ref> "Histories gesproke het generiese modelle wat rekenaarkrag beter benut, mettertyd ook dikwels gespesialiseerde, domeinspesifieke benaderings vervang." 'n Ander formulering van hierdie beginsel verskyn in 'n [[Google]]-navorsingsartikel oor "''switch transformers''", waarvan Noam Shazeer 'n medeskrywer was:<ref name="switch-transformers">{{cite journal|first1=William|last1=Fedus|first2=Barret|last2=Zoph|first3=Noam|last3=Shazeer|title=Switch Transformers: Scaling to Trillion Parameter Models with Simple and Efficient Sparsity|journal=Journal of Machine Learning Research|date=2022|volume=23|number=120|pages=1–39|url=http://jmlr.org/papers/v23/21-0998.html|access-date=14 September 2025}}</ref> "Eenvoudige argitekture – ondersteun deur ruim rekenaarhulpbronne, groot datastelle en 'n hoë aantal parameters – presteer beter as meer ingewikkelde algoritmes." Daar word ook in talle ander werke oor kunsmatige intelligensie na hierdie beginsel verwys. Die werk ''From Deep Learning to Rational Machines'' trek byvoorbeeld 'n verband met langdurige debatte in die veld, soos [[Moravec se paradoks]] en die teenstelling tussen "neats" en "scruffies".<ref>{{cite book|last=Buckner|first=Cameron J.|title=From Deep Learning to Rational Machines: What the History of Philosophy Can Teach Us about the Future of Artificial Intelligence|publisher=Oxford University Press|date=11 Desember 2023|doi=10.1093/oso/9780197653302.001.0001|isbn=9780197653302}}</ref> In "''Engineering a Less Artificial Intelligence''" stem die outeurs saam dat "buigsame metodes op die lang termyn nog altyd beter gevaar het as handgemaakte domeinkennis", hoewel hulle daarop wys dat "veralgemening onmoontlik is sonder die regte (implisiete) aannames".<ref name="eng-less-artificial">{{cite journal|display-authors=3|first1=Fabian H.|last1=Sinz|first2=Xaq|last2=Pitkow|first3=Jacob|last3=Reimer|first4=Matthias|last4=Bethge|first5=Andreas S.|last5=Tolias|date=2019|title=Engineering a Less Artificial Intelligence|url=https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(19)30740-8|journal=Neuron|volume=103|issue=6|publisher=Elsevier|pages=967–979|doi=10.1016/j.neuron.2019.08.034|access-date=13 September 2025}}</ref> Meer onlangs bou "''The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning''" voort op Sutton se argument; dit voer aan dat die les (teen 2025) nog nie ten volle geleer is op die gebiede van spraakherkenning en [[Brein-rekenaar-koppelvlak|brein-rekenaar-koppelvlakke]] nie.<ref name="brain-lesson">{{cite journal|last1=Jayalath|first1=Dulhan|last2=Landau|first2=Gilad|last3=Shillingford|first3=Brendan|last4=Woolrich|first4=Mark|last5=Parker Jones|first5=ʻŌiwi|journal=Forty-second International Conference on Machine Learning|title=The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning|url=https://icml.cc/virtual/2025/poster/44019|date=2025|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> Ander navorsing het gepoog om die beginsel toe te pas en dit in nuwe domeine te bevestig. Die artikel "''Beyond the Imitation Game''" (2022) pas byvoorbeeld die beginsel toe op [[groot taalmodel]]le en kom tot die gevolgtrekking dat "dit van kardinale belang is dat ons hul vermoëns en beperkings verstaan" om te "vermy dat navorsingshulpbronne bestee word aan probleme wat waarskynlik bloot deur middel van skaal opgelos sal word".<ref name="beyond-imitation-game">{{cite conference|display-authors=5|first1=Aarohi|last1=Srivastava| first2=Abhinav|last2=Rastogi| first3=Abhishek|last3=Rao| first4=Abu|last4=Awal| first5=Abubakar|last5=Abid| first6=Adam|last6=Fisch| first7=Adam R.|last7=Brown| first8=Adam|last8=Santoro| first9=Aditya|last9=Gupta| first10=Adrià|last10=Garriga-Alonso| first11=Agnieszka|last11=Kluska| first12=Aitor|last12=Lewkowycz| first13=Akshat|last13=Agarwal| first14=Alethea|last14=Power| first15=Alex|last15=Ray| first16=Alex|last16=Warstadt| first17=Alexander W.|last17=Kocurek| first18=Ali|last18=Safaya| first19=Ali|last19=Tazarv| first20=Alice|last20=Xiang| first21=Alicia|last21=Parrish| first22=Allen|last22=Nie| first23=Aman|last23=Hussain| first24=Amanda|last24=Askell| first25=Amanda|last25=Dsouza| first26=Ambrose|last26=Slone| first27=Ameet|last27=Rahane| first28=Anantharaman S.|last28=Iyer| first29=Anders|last29=Andreassen| first30=Andrea|last30=Madotto| first31=Andrea|last31=Santilli| first32=Andreas|last32=Stuhlmüller| first33=Andrew|last33=Dai| first34=Andrew|last34=La| first35=Andrew|last35=Lampinen| first36=Andy|last36=Zou| first37=Angela|last37=Jiang| first38=Angelica|last38=Chen| first39=Anh|last39=Vuong| first40=Animesh|last40=Gupta| first41=Anna|last41=Gottardi| first42=Antonio|last42=Norelli| first43=Anu|last43=Venkatesh| first44=Arash|last44=Gholamidavoodi| first45=Arfa|last45=Tabassum| first46=Arul|last46=Menezes| first47=Arun|last47=Kirubarajan| first48=Asher|last48=Mullokandov| first49=Ashish|last49=Sabharwal| first50=Austin|last50=Herrick| first51=Avia|last51=Efrat| first52=Aykut|last52=Erdem| first53=Ayla|last53=Karakaş| first54=B. Ryan|last54=Roberts| first55=Bao Sheng|last55=Loe| first56=Barret|last56=Zoph| first57=Bartłomiej|last57=Bojanowski| first58=Batuhan|last58=Özyurt| first59=Behnam|last59=Hedayatnia| first60=Behnam|last60=Neyshabur| first61=Benjamin|last61=Inden| first62=Benno|last62=Stein| first63=Berk|last63=Ekmekci| first64=Bill Yuchen|last64=Lin| first65=Blake|last65=Howald| first66=Bryan|last66=Orinion| first67=Cameron|last67=Diao| first68=Cameron|last68=Dour| first69=Catherine|last69=Stinson| first70=Cedrick|last70=Argueta| first71=César|last71=Ferri Ramírez| first72=Chandan|last72=Singh| first73=Charles|last73=Rathkopf| first74=Chenlin|last74=Meng| first75=Chitta|last75=Baral| first76=Chiyu|last76=Wu| first77=Chris|last77=Callison-Burch| first78=Chris|last78=Waites| first79=Christian|last79=Voigt| first80=Christopher D.|last80=Manning| first81=Christopher|last81=Potts| first82=Cindy|last82=Ramirez| first83=Clara E.|last83=Rivera| first84=Clemencia|last84=Siro| first85=Colin|last85=Raffel| first86=Courtney|last86=Ashcraft| first87=Cristina|last87=Garbacea| first88=Damien|last88=Sileo| first89=Dan|last89=Garrette| first90=Dan|last90=Hendrycks| first91=Dan|last91=Kilman| first92=Dan|last92=Roth| first93=Daniel|last93=Freeman| first94=Daniel|last94=Khashabi| first95=Daniel|last95=Levy| first96=Daniel|last96=Moseguí González| first97=Danielle|last97=Perszyk| first98=Danny|last98=Hernandez| first99=Danqi|last99=Chen| first100=Daphne|last100=Ippolito| first101=Dar|last101=Gilboa| first102=David|last102=Dohan| first103=David|last103=Drakard| first104=David|last104=Jurgens| first105=Debajyoti|last105=Datta| first106=Deep|last106=Ganguli| first107=Denis|last107=Emelin| first108=Denis|last108=Kleyko| first109=Deniz|last109=Yuret| first110=Derek|last110=Chen| first111=Derek|last111=Tam| first112=Dieuwke|last112=Hupkes| first113=Diganta|last113=Misra| first114=Dilyar|last114=Buzan| first115=Dimitri|last115=Coelho Mollo| first116=Diyi|last116=Yang| first117=Dong-Ho|last117=Lee| first118=Dylan|last118=Schrader| first119=Ekaterina|last119=Shutova| first120=Ekin|last120=Dogus Cubuk| first121=Elad|last121=Segal| first122=Eleanor|last122=Hagerman| first123=Elizabeth|last123=Barnes| first124=Elizabeth|last124=Donoway| first125=Ellie|last125=Pavlick| first126=Emanuele|last126=Rodola| first127=Emma|last127=Lam| first128=Eric|last128=Chu| first129=Eric|last129=Tang| first130=Erkut|last130=Erdem| first131=Ernie|last131=Chang| first132=Ethan A.|last132=Chi| first133=Ethan|last133=Dyer| first134=Ethan|last134=Jerzak| first135=Ethan|last135=Kim| first136=Eunice|last136=Engefu Manyasi| first137=Evgenii|last137=Zheltonozhskii| first138=Fanyue|last138=Xia| first139=Fatemeh|last139=Siar| first140=Fernando|last140=Martínez-Plumed| first141=Francesca|last141=Happé| first142=Francois|last142=Chollet| first143=Frieda|last143=Rong| first144=Gaurav|last144=Mishra| first145=Genta Indra|last145=Winata| first146=Gerard|last146=de Melo| first147=Germán|last147=Kruszewski| first148=Giambattista|last148=Parascandolo| first149=Giorgio|last149=Mariani| first150=Gloria|last150=Wang| first151=Gonzalo|last151=Jaimovitch-López| first152=Gregor|last152=Betz| first153=Guy|last153=Gur-Ari| first154=Hana|last154=Galijasevic| first155=Hannah|last155=Kim| first156=Hannah|last156=Rashkin| first157=Hannaneh|last157=Hajishirzi| first158=Harsh|last158=Mehta| first159=Hayden|last159=Bogar| first160=Henry|last160=Shevlin| first161=Hinrich|last161=Schütze| first162=Hiromu|last162=Yakura| first163=Hongming|last163=Zhang| first164=Hugh Mee|last164=Wong| first165=Ian|last165=Ng| first166=Isaac|last166=Noble| first167=Jaap|last167=Jumelet| first168=Jack|last168=Geissinger| first169=Jackson|last169=Kernion| first170=Jacob|last170=Hilton| first171=Jaehoon|last171=Lee| first172=Jaime|last172=Fernández Fisac| first173=James B.|last173=Simon| first174=James|last174=Koppel| first175=James|last175=Zheng| first176=James|last176=Zou| first177=Jan|last177=Kocoń| first178=Jana|last178=Thompson| first179=Janelle|last179=Wingfield| first180=Jared|last180=Kaplan| first181=Jarema|last181=Radom| first182=Jascha|last182=Sohl-Dickstein| first183=Jason|last183=Phang| first184=Jason|last184=Wei| first185=Jason|last185=Yosinski| first186=Jekaterina|last186=Novikova| first187=Jelle|last187=Bosscher| first188=Jennifer|last188=Marsh| first189=Jeremy|last189=Kim| first190=Jeroen|last190=Taal| first191=Jesse|last191=Engel| first192=Jesujoba|last192=Alabi| first193=Jiacheng|last193=Xu| first194=Jiaming|last194=Song| first195=Jillian|last195=Tang| first196=Joan|last196=Waweru| first197=John|last197=Burden| first198=John|last198=Miller| first199=John U.|last199=Balis| first200=Jonathan|last200=Batchelder| first201=Jonathan|last201=Berant| first202=Jörg|last202=Frohberg| first203=Jos|last203=Rozen| first204=Jose|last204=Hernandez-Orallo| first205=Joseph|last205=Boudeman| first206=Joseph|last206=Guerr| first207=Joseph|last207=Jones| first208=Joshua B.|last208=Tenenbaum| first209=Joshua S.|last209=Rule| first210=Joyce|last210=Chua| first211=Kamil|last211=Kanclerz| first212=Karen|last212=Livescu| first213=Karl|last213=Krauth| first214=Karthik|last214=Gopalakrishnan| first215=Katerina|last215=Ignatyeva| first216=Katja|last216=Markert| first217=Kaustubh D.|last217=Dhole| first218=Kevin|last218=Gimpel| first219=Kevin|last219=Omondi| first220=Kory|last220=Mathewson| first221=Kristen|last221=Chiafullo| first222=Ksenia|last222=Shkaruta| first223=Kumar|last223=Shridhar| first224=Kyle|last224=McDonell| first225=Kyle|last225=Richardson| first226=Laria|last226=Reynolds| first227=Leo|last227=Gao| first228=Li|last228=Zhang| first229=Liam|last229=Dugan| first230=Lianhui|last230=Qin| first231=Lidia|last231=Contreras-Ochando| first232=Louis-Philippe|last232=Morency| first233=Luca|last233=Moschella| first234=Lucas|last234=Lam| first235=Lucy|last235=Noble| first236=Ludwig|last236=Schmidt| first237=Luheng|last237=He| first238=Luis|last238=Oliveros Colón| first239=Luke|last239=Metz| first240=Lütfi|last240=Kerem Şenel| first241=Maarten|last241=Bosma| first242=Maarten|last242=Sap| first243=Maartje|last243=ter Hoeve| first244=Maheen|last244=Farooqi| first245=Manaal|last245=Faruqui| first246=Mantas|last246=Mazeika| first247=Marco|last247=Baturan| first248=Marco|last248=Marelli| first249=Marco|last249=Maru| first250=Maria|last250=Jose Ramírez Quintana| first251=Marie|last251=Tolkiehn| first252=Mario|last252=Giulianelli| first253=Martha|last253=Lewis| first254=Martin|last254=Potthast| first255=Matthew L.|last255=Leavitt| first256=Matthias|last256=Hagen| first257=Mátyás|last257=Schubert| first258=Medina|last258=Orduna Baitemirova| first259=Melody|last259=Arnaud| first260=Melvin|last260=McElrath| first261=Michael A.|last261=Yee| first262=Michael|last262=Cohen| first263=Michael|last263=Gu| first264=Michael|last264=Ivanitskiy| first265=Michael|last265=Starritt| first266=Michael|last266=Strube| first267=Michał|last267=Swędrowski| first268=Michele|last268=Bevilacqua| first269=Michihiro|last269=Yasunaga| first270=Mihir|last270=Kale| first271=Mike|last271=Cain| first272=Mimee|last272=Xu| first273=Mirac|last273=Suzgun| first274=Mitch|last274=Walker| first275=Mo|last275=Tiwari| first276=Mohit|last276=Bansal| first277=Moin|last277=Aminnaseri| first278=Mor|last278=Geva| first279=Mozhdeh|last279=Gheini| first280=Mukund|last280=Varma T| first281=Nanyun|last281=Peng| first282=Nathan A.|last282=Chi| first283=Nayeon|last283=Lee| first284=Neta|last284=Gur-Ari Krakover| first285=Nicholas|last285=Cameron| first286=Nicholas|last286=Roberts| first287=Nick|last287=Doiron| first288=Nicole|last288=Martinez| first289=Nikita|last289=Nangia| first290=Niklas|last290=Deckers| first291=Niklas|last291=Muennighoff| first292=Nitish|last292=Shirish Keskar| first293=Niveditha S.|last293=Iyer| first294=Noah|last294=Constant| first295=Noah|last295=Fiedel| first296=Nuan|last296=Wen| first297=Oliver|last297=Zhang| first298=Omar|last298=Agha| first299=Omar|last299=Elbaghdadi| first300=Omer|last300=Levy| first301=Owain|last301=Evans| first302=Pablo Antonio|last302=Moreno Casares| first303=Parth|last303=Doshi| first304=Pascale|last304=Fung| first305=Paul Pu|last305=Liang| first306=Paul|last306=Vicol| first307=Pegah|last307=Alipoormolabashi| first308=Peiyuan|last308=Liao| first309=Percy|last309=Liang| first310=Peter|last310=Chang| first311=Peter|last311=Eckersley| first312=Phu|last312=Mon Htut| first313=Pinyu|last313=Hwang| first314=Piotr|last314=Miłkowski| first315=Piyush|last315=Patil| first316=Pouya|last316=Pezeshkpour| first317=Priti|last317=Oli| first318=Qiaozhu|last318=Mei| first319=Qing|last319=Lyu| first320=Qinlang|last320=Chen| first321=Rabin|last321=Banjade| first322=Rachel|last322=Etta Rudolph| first323=Raefer|last323=Gabriel| first324=Rahel|last324=Habacker| first325=Ramon|last325=Risco| first326=Raphaël|last326=Millière| first327=Rhythm|last327=Garg| first328=Richard|last328=Barnes| first329=Rif A.|last329=Saurous| first330=Riku|last330=Arakawa| first331=Robbe|last331=Raymaekers| first332=Robert|last332=Frank| first333=Rohan|last333=Sikand| first334=Roman|last334=Novak| first335=Roman|last335=Sitelew| first336=Ronan|last336=LeBras| first337=Rosanne|last337=Liu| first338=Rowan|last338=Jacobs| first339=Rui|last339=Zhang| first340=Ruslan|last340=Salakhutdinov| first341=Ryan|last341=Chi| first342=Ryan|last342=Lee| first343=Ryan|last343=Stovall| first344=Ryan|last344=Teehan| first345=Rylan|last345=Yang| first346=Sahib|last346=Singh| first347=Saif M.|last347=Mohammad| first348=Sajant|last348=Anand| first349=Sam|last349=Dillavou| first350=Sam|last350=Shleifer| first351=Sam|last351=Wiseman| first352=Samuel|last352=Gruetter| first353=Samuel R.|last353=Bowman| first354=Samuel S.|last354=Schoenholz| first355=Sanghyun|last355=Han| first356=Sanjeev|last356=Kwatra| first357=Sarah A.|last357=Rous| first358=Sarik|last358=Ghazarian| first359=Sayan|last359=Ghosh| first360=Sean|last360=Casey| first361=Sebastian|last361=Bischoff| first362=Sebastian|last362=Gehrmann| first363=Sebastian|last363=Schuster| first364=Sepideh|last364=Sadeghi| first365=Shadi|last365=Hamdan| first366=Sharon|last366=Zhou| first367=Shashank|last367=Srivastava| first368=Sherry|last368=Shi| first369=Shikhar|last369=Singh| first370=Shima|last370=Asaadi| first371=Shixiang Shane|last371=Gu| first372=Shubh|last372=Pachchigar| first373=Shubham|last373=Toshniwal| first374=Shyam|last374=Upadhyay| first375=Shyamolima (Shammie)|last375=Debnath| first376=Siamak|last376=Shakeri| first377=Simon|last377=Thormeyer| first378=Simone|last378=Melzi| first379=Siva|last379=Reddy| first380=Sneha Priscilla|last380=Makini| first381=Soo-Hwan|last381=Lee| first382=Spencer|last382=Torene| first383=Sriharsha|last383=Hatwar| first384=Stanislas|last384=Dehaene| first385=Stefan|last385=Divic| first386=Stefano|last386=Ermon| first387=Stella|last387=Biderman| first388=Stephanie|last388=Lin| first389=Stephen|last389=Prasad| first390=Steven T.|last390=Piantadosi| first391=Stuart M.|last391=Shieber| first392=Summer|last392=Misherghi| first393=Svetlana|last393=Kiritchenko| first394=Swaroop|last394=Mishra| first395=Tal|last395=Linzen| first396=Tal|last396=Schuster| first397=Tao|last397=Li| first398=Tao|last398=Yu| first399=Tariq|last399=Ali| first400=Tatsu|last400=Hashimoto| first401=Te-Lin|last401=Wu| first402=Théo|last402=Desbordes| first403=Theodore|last403=Rothschild| first404=Thomas|last404=Phan| first405=Tianle|last405=Wang| first406=Tiberius|last406=Nkinyili| first407=Timo|last407=Schick| first408=Timofei|last408=Kornev| first409=Titus|last409=Tunduny| first410=Tobias|last410=Gerstenberg| first411=Trenton|last411=Chang| first412=Trishala|last412=Neeraj| first413=Tushar|last413=Khot| first414=Tyler|last414=Shultz| first415=Uri|last415=Shaham| first416=Vedant|last416=Misra| first417=Vera|last417=Demberg| first418=Victoria|last418=Nyamai| first419=Vikas|last419=Raunak| first420=Vinay|last420=Ramasesh| first421=Vinay|last421=Uday Prabhu| first422=Vishakh|last422=Padmakumar| first423=Vivek|last423=Srikumar| first424=William|last424=Fedus| first425=William|last425=Saunders| first426=William|last426=Zhang| first427=Wout|last427=Vossen| first428=Xiang|last428=Ren| first429=Xiaoyu|last429=Tong| first430=Xinran|last430=Zhao| first431=Xinyi|last431=Wu| first432=Xudong|last432=Shen| first433=Yadollah|last433=Yaghoobzadeh| first434=Yair|last434=Lakretz| first435=Yangqiu|last435=Song| first436=Yasaman|last436=Bahri| first437=Yejin|last437=Choi| first438=Yichi|last438=Yang| first439=Yiding|last439=Hao| first440=Yifu|last440=Chen| first441=Yonatan|last441=Belinkov| first442=Yu|last442=Hou| first443=Yufang|last443=Hou| first444=Yuntao|last444=Bai| first445=Zachary|last445=Seid| first446=Zhuoye|last446=Zhao| first447=Zijian|last447=Wang| first448=Zijie J.|last448=Wang| first449=Zirui|last449=Wang| first450=Ziyi|last450=Wu|title=Beyond the Imitation Game: Quantifying and extrapolating the capabilities of language models|book-title=The Fourteenth International Conference on Learning Representations|url=https://arxiv.org/abs/2206.04615}}</ref> In 2024 het "''Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings''" gekyk na verdere bewyse uit die veld van rekenaarvisie en patroonherkenning, en tot die gevolgtrekking gekom dat die afgelope twintig jaar se ervaring in die veld "’n sterk nakoming van die kernbeginsels van die 'bitter les' toon.<ref name="learning-bitter-lesson">{{cite conference|last1=Yousefi|first1=Mojtaba|last2=Collins|first2=Jack|title=Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings|book-title=Proceedings of the 1st Workshop on NLP for Science (NLP4Science)|pages=175–187|publisher=Association for Computational Linguistics|url=https://aclanthology.org/2024.nlp4science-1.15/|access-date=7 September 2025}}</ref> In "''Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning''" ondersoek die outeurs die veralgemening van ''actor-critic''-algoritmes en vind hulle dat "algemene metodes wat gemotiveer word deur die stabilisering van gradiënt-gebaseerde leer, aansienlik beter presteer as RL-spesifieke algoritmiese verbeterings in ’n verskeidenheid omgewings", en hulle merk op dat dit ooreenstem met die "bitter les".<ref name="overestimation-overfitting-actor-critic">{{cite journal|display-authors=5|first1=Michal|last1=Nauman|first2=Michał|last2=Bortkiewicz|first3=Piotr|last3=Miłoś|first4=Tomasz|last4=Trzciński|first5=Mateusz|last5=Ostaszewski|first6=Marek|last6=Cygan|title=Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning|journal=Proceedings of the 41st International Conference on Machine Learning|date=2024|url=https://arxiv.org/pdf/2403.00514|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 44g0nxop56uvbvpasjlf5bspbn31wk1 2976851 2976818 2026-10-08T19:55:39Z Sobaka 328 /* Die essay */ skakel 2976851 wikitext text/x-wiki Die '''bittere les''' ([[Engels]]: ''The Bitter Lesson'') is die beginsel dat algemene metodes wat toenemende rekenkrag benut, op die lang duur beter presteer as benaderings wat sterk op menslik ontwerpte domeinkennis staatmaak. Algemene metodes kan beter voordeel trek uit die dalende koste van berekening oor tyd. Die beginsel is in 2019 deur Richard Sutton in ’n [[essay]] uiteengesit en die bittere les genoem.<ref>{{Cite web |last=Sutton |first=Rich |date=13 Maart 2019 |title=The Bitter Lesson |url=http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html |access-date=7 September 2025 |website=www.incompleteideas.net}}</ref> <ref name="generalist-agent"></ref><ref name="switch-transformers"></ref><ref name="learning-bitter-lesson"></ref><ref name="eng-less-artificial"></ref><ref name="brain-lesson"></ref><ref name="beyond-imitation-game"></ref><ref name="overestimation-overfitting-actor-critic"></ref> ==Die essay== Sutton gee verskeie voorbeelde wat die les illustreer: *Speletjies. In [[skaak]] het die Deep Blue-stelsel, wat die eerste rekenaarteenstander geword het om 'n wêreldkampioen te verslaan, staatgemaak op 'n relatief eenvoudige alfa-beta-soekalgoritme wat opgeskaal is deur groot hoeveelhede gespesialiseerde hardeware toe te pas om na die beste skuif te soek. Dit het vorige pogings om die unieke struktuur van skaak te benut of om grootmeesterkennis direk in te sluit, verslaan. Net so in die spel Go het die AlphaGo-algoritme, wat menslike prestasie oortref het, baie minder op kundige vaardigheid in die spel self staatgemaak as vorige generasies van [[kunsmatige intelligensie]] (KI), en is verder oortref deur AlphaGo Zero, wat menslike kundigheid heeltemal verwyder het en slegs deur selfspel opgelei is. *[[Spraakherkenning]]. Benaderings wat gebaseer is op die opleiding van 'n algemene versteekte [[Markov-proses|Markov]]-model met groot hoeveelhede spraakmonsters, het deurgaans beter presteer as die handgemaakte benaderings van die 1970's, en diep leer het hierdie neiging voortgesit. *[[Rekenaarvisie]]. [[Algoritme]]s wat veronderstel was om die menslike visuele stelsel na te boots (soos eksplisiet gekodeerde randbespeuring of die identifisering van hoëvlakkenmerke met SIFT), is oortref deur konvolusionele [[neurale netwerk]]e wat veel minder aannames oor die aard van visuele persepsie maak. Sutton kom tot die gevolgtrekking dat dit beter is om tyd te bestee aan die vind van eenvoudige, skaalbare oplossings wat by [[Moore se wet]] kan baat, eerder as om steeds meer komplekse menslike insigte in te voer; hy noem dit die "bitter les". Hy noem ook twee algemene tegnieke wat doeltreffend skaal: soektog en leer. Die les word as "bitter" beskou omdat dit minder antroposentries is as wat baie navorsers verwag het, en hulle dit gevolglik stadig aanvaar het. ==Impak== Die opstel is in 2019 op Sutton se [[webwerf]], incompleteideas.net, gepubliseer en het volgens Google Scholar honderde formele verwysings ontvang. Sommige hiervan bied alternatiewe formulerings van die beginsel; die artikel "''A Generalist Agent" van Google DeepMind'' (2022) het die les byvoorbeeld soos volg opgesom:<ref name="generalist-agent">{{cite journal|display-authors=3|first1=Scott|last1=Reed|first2=Konrad|last2=Zolna|first3=Emilio|last3=Parisotto|first4=Sergio|last4=Gomez Colmenarejo|first5=Alexander|last5=Novikov|first6=Gabriel|last6=Barth-Maron|first7=Mai|last7=Gimenez|first8=Yury|last8=Sulsky|first9=Jackie|last9=Kay|first10=Jost Tobias|last10=Springenberg|first11=Tom|last11=Eccles|first12=Jake|last12=Bruce|first13=Ali|last13=Razavi|first14=Ashley|last14=Edwards|first15=Nicolas|last15=Heess|first16=Yutian|last16=Chen|first17=Raia|last17=Hadsell|first18=Oriol|last18=Vinyals|first19=Mahyar|last19=Bordbar|first20=Nando|last20=de Freitas|journal=Transactions on Machine Learning Research|title=A Generalist Agent|issue=2834–8856|url=https://openreview.net/forum?id=1ikK0kHjvj|date=2022|arxiv=2205.06175 |access-date=7 September 2025}}</ref> "Histories gesproke het generiese modelle wat rekenaarkrag beter benut, mettertyd ook dikwels gespesialiseerde, domeinspesifieke benaderings vervang." 'n Ander formulering van hierdie beginsel verskyn in 'n [[Google]]-navorsingsartikel oor "''switch transformers''", waarvan Noam Shazeer 'n medeskrywer was:<ref name="switch-transformers">{{cite journal|first1=William|last1=Fedus|first2=Barret|last2=Zoph|first3=Noam|last3=Shazeer|title=Switch Transformers: Scaling to Trillion Parameter Models with Simple and Efficient Sparsity|journal=Journal of Machine Learning Research|date=2022|volume=23|number=120|pages=1–39|url=http://jmlr.org/papers/v23/21-0998.html|access-date=14 September 2025}}</ref> "Eenvoudige argitekture – ondersteun deur ruim rekenaarhulpbronne, groot datastelle en 'n hoë aantal parameters – presteer beter as meer ingewikkelde algoritmes." Daar word ook in talle ander werke oor kunsmatige intelligensie na hierdie beginsel verwys. Die werk ''From Deep Learning to Rational Machines'' trek byvoorbeeld 'n verband met langdurige debatte in die veld, soos [[Moravec se paradoks]] en die teenstelling tussen "neats" en "scruffies".<ref>{{cite book|last=Buckner|first=Cameron J.|title=From Deep Learning to Rational Machines: What the History of Philosophy Can Teach Us about the Future of Artificial Intelligence|publisher=Oxford University Press|date=11 Desember 2023|doi=10.1093/oso/9780197653302.001.0001|isbn=9780197653302}}</ref> In "''Engineering a Less Artificial Intelligence''" stem die outeurs saam dat "buigsame metodes op die lang termyn nog altyd beter gevaar het as handgemaakte domeinkennis", hoewel hulle daarop wys dat "veralgemening onmoontlik is sonder die regte (implisiete) aannames".<ref name="eng-less-artificial">{{cite journal|display-authors=3|first1=Fabian H.|last1=Sinz|first2=Xaq|last2=Pitkow|first3=Jacob|last3=Reimer|first4=Matthias|last4=Bethge|first5=Andreas S.|last5=Tolias|date=2019|title=Engineering a Less Artificial Intelligence|url=https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(19)30740-8|journal=Neuron|volume=103|issue=6|publisher=Elsevier|pages=967–979|doi=10.1016/j.neuron.2019.08.034|access-date=13 September 2025}}</ref> Meer onlangs bou "''The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning''" voort op Sutton se argument; dit voer aan dat die les (teen 2025) nog nie ten volle geleer is op die gebiede van spraakherkenning en [[Brein-rekenaar-koppelvlak|brein-rekenaar-koppelvlakke]] nie.<ref name="brain-lesson">{{cite journal|last1=Jayalath|first1=Dulhan|last2=Landau|first2=Gilad|last3=Shillingford|first3=Brendan|last4=Woolrich|first4=Mark|last5=Parker Jones|first5=ʻŌiwi|journal=Forty-second International Conference on Machine Learning|title=The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning|url=https://icml.cc/virtual/2025/poster/44019|date=2025|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> Ander navorsing het gepoog om die beginsel toe te pas en dit in nuwe domeine te bevestig. Die artikel "''Beyond the Imitation Game''" (2022) pas byvoorbeeld die beginsel toe op [[groot taalmodel]]le en kom tot die gevolgtrekking dat "dit van kardinale belang is dat ons hul vermoëns en beperkings verstaan" om te "vermy dat navorsingshulpbronne bestee word aan probleme wat waarskynlik bloot deur middel van skaal opgelos sal word".<ref name="beyond-imitation-game">{{cite conference|display-authors=5|first1=Aarohi|last1=Srivastava| first2=Abhinav|last2=Rastogi| first3=Abhishek|last3=Rao| first4=Abu|last4=Awal| first5=Abubakar|last5=Abid| first6=Adam|last6=Fisch| first7=Adam R.|last7=Brown| first8=Adam|last8=Santoro| first9=Aditya|last9=Gupta| first10=Adrià|last10=Garriga-Alonso| first11=Agnieszka|last11=Kluska| first12=Aitor|last12=Lewkowycz| first13=Akshat|last13=Agarwal| first14=Alethea|last14=Power| first15=Alex|last15=Ray| first16=Alex|last16=Warstadt| first17=Alexander W.|last17=Kocurek| first18=Ali|last18=Safaya| first19=Ali|last19=Tazarv| first20=Alice|last20=Xiang| first21=Alicia|last21=Parrish| first22=Allen|last22=Nie| first23=Aman|last23=Hussain| first24=Amanda|last24=Askell| first25=Amanda|last25=Dsouza| first26=Ambrose|last26=Slone| first27=Ameet|last27=Rahane| first28=Anantharaman S.|last28=Iyer| first29=Anders|last29=Andreassen| first30=Andrea|last30=Madotto| first31=Andrea|last31=Santilli| first32=Andreas|last32=Stuhlmüller| first33=Andrew|last33=Dai| first34=Andrew|last34=La| first35=Andrew|last35=Lampinen| first36=Andy|last36=Zou| first37=Angela|last37=Jiang| first38=Angelica|last38=Chen| first39=Anh|last39=Vuong| first40=Animesh|last40=Gupta| first41=Anna|last41=Gottardi| first42=Antonio|last42=Norelli| first43=Anu|last43=Venkatesh| first44=Arash|last44=Gholamidavoodi| first45=Arfa|last45=Tabassum| first46=Arul|last46=Menezes| first47=Arun|last47=Kirubarajan| first48=Asher|last48=Mullokandov| first49=Ashish|last49=Sabharwal| first50=Austin|last50=Herrick| first51=Avia|last51=Efrat| first52=Aykut|last52=Erdem| first53=Ayla|last53=Karakaş| first54=B. Ryan|last54=Roberts| first55=Bao Sheng|last55=Loe| first56=Barret|last56=Zoph| first57=Bartłomiej|last57=Bojanowski| first58=Batuhan|last58=Özyurt| first59=Behnam|last59=Hedayatnia| first60=Behnam|last60=Neyshabur| first61=Benjamin|last61=Inden| first62=Benno|last62=Stein| first63=Berk|last63=Ekmekci| first64=Bill Yuchen|last64=Lin| first65=Blake|last65=Howald| first66=Bryan|last66=Orinion| first67=Cameron|last67=Diao| first68=Cameron|last68=Dour| first69=Catherine|last69=Stinson| first70=Cedrick|last70=Argueta| first71=César|last71=Ferri Ramírez| first72=Chandan|last72=Singh| first73=Charles|last73=Rathkopf| first74=Chenlin|last74=Meng| first75=Chitta|last75=Baral| first76=Chiyu|last76=Wu| first77=Chris|last77=Callison-Burch| first78=Chris|last78=Waites| first79=Christian|last79=Voigt| first80=Christopher D.|last80=Manning| first81=Christopher|last81=Potts| first82=Cindy|last82=Ramirez| first83=Clara E.|last83=Rivera| first84=Clemencia|last84=Siro| first85=Colin|last85=Raffel| first86=Courtney|last86=Ashcraft| first87=Cristina|last87=Garbacea| first88=Damien|last88=Sileo| first89=Dan|last89=Garrette| first90=Dan|last90=Hendrycks| first91=Dan|last91=Kilman| first92=Dan|last92=Roth| first93=Daniel|last93=Freeman| first94=Daniel|last94=Khashabi| first95=Daniel|last95=Levy| first96=Daniel|last96=Moseguí González| first97=Danielle|last97=Perszyk| first98=Danny|last98=Hernandez| first99=Danqi|last99=Chen| first100=Daphne|last100=Ippolito| first101=Dar|last101=Gilboa| first102=David|last102=Dohan| first103=David|last103=Drakard| first104=David|last104=Jurgens| first105=Debajyoti|last105=Datta| first106=Deep|last106=Ganguli| first107=Denis|last107=Emelin| first108=Denis|last108=Kleyko| first109=Deniz|last109=Yuret| first110=Derek|last110=Chen| first111=Derek|last111=Tam| first112=Dieuwke|last112=Hupkes| first113=Diganta|last113=Misra| first114=Dilyar|last114=Buzan| first115=Dimitri|last115=Coelho Mollo| first116=Diyi|last116=Yang| first117=Dong-Ho|last117=Lee| first118=Dylan|last118=Schrader| first119=Ekaterina|last119=Shutova| first120=Ekin|last120=Dogus Cubuk| first121=Elad|last121=Segal| first122=Eleanor|last122=Hagerman| first123=Elizabeth|last123=Barnes| first124=Elizabeth|last124=Donoway| first125=Ellie|last125=Pavlick| first126=Emanuele|last126=Rodola| first127=Emma|last127=Lam| first128=Eric|last128=Chu| first129=Eric|last129=Tang| first130=Erkut|last130=Erdem| first131=Ernie|last131=Chang| first132=Ethan A.|last132=Chi| first133=Ethan|last133=Dyer| first134=Ethan|last134=Jerzak| first135=Ethan|last135=Kim| first136=Eunice|last136=Engefu Manyasi| first137=Evgenii|last137=Zheltonozhskii| first138=Fanyue|last138=Xia| first139=Fatemeh|last139=Siar| first140=Fernando|last140=Martínez-Plumed| first141=Francesca|last141=Happé| first142=Francois|last142=Chollet| first143=Frieda|last143=Rong| first144=Gaurav|last144=Mishra| first145=Genta Indra|last145=Winata| first146=Gerard|last146=de Melo| first147=Germán|last147=Kruszewski| first148=Giambattista|last148=Parascandolo| first149=Giorgio|last149=Mariani| first150=Gloria|last150=Wang| first151=Gonzalo|last151=Jaimovitch-López| first152=Gregor|last152=Betz| first153=Guy|last153=Gur-Ari| first154=Hana|last154=Galijasevic| first155=Hannah|last155=Kim| first156=Hannah|last156=Rashkin| first157=Hannaneh|last157=Hajishirzi| first158=Harsh|last158=Mehta| first159=Hayden|last159=Bogar| first160=Henry|last160=Shevlin| first161=Hinrich|last161=Schütze| first162=Hiromu|last162=Yakura| first163=Hongming|last163=Zhang| first164=Hugh Mee|last164=Wong| first165=Ian|last165=Ng| first166=Isaac|last166=Noble| first167=Jaap|last167=Jumelet| first168=Jack|last168=Geissinger| first169=Jackson|last169=Kernion| first170=Jacob|last170=Hilton| first171=Jaehoon|last171=Lee| first172=Jaime|last172=Fernández Fisac| first173=James B.|last173=Simon| first174=James|last174=Koppel| first175=James|last175=Zheng| first176=James|last176=Zou| first177=Jan|last177=Kocoń| first178=Jana|last178=Thompson| first179=Janelle|last179=Wingfield| first180=Jared|last180=Kaplan| first181=Jarema|last181=Radom| first182=Jascha|last182=Sohl-Dickstein| first183=Jason|last183=Phang| first184=Jason|last184=Wei| first185=Jason|last185=Yosinski| first186=Jekaterina|last186=Novikova| first187=Jelle|last187=Bosscher| first188=Jennifer|last188=Marsh| first189=Jeremy|last189=Kim| first190=Jeroen|last190=Taal| first191=Jesse|last191=Engel| first192=Jesujoba|last192=Alabi| first193=Jiacheng|last193=Xu| first194=Jiaming|last194=Song| first195=Jillian|last195=Tang| first196=Joan|last196=Waweru| first197=John|last197=Burden| first198=John|last198=Miller| first199=John U.|last199=Balis| first200=Jonathan|last200=Batchelder| first201=Jonathan|last201=Berant| first202=Jörg|last202=Frohberg| first203=Jos|last203=Rozen| first204=Jose|last204=Hernandez-Orallo| first205=Joseph|last205=Boudeman| first206=Joseph|last206=Guerr| first207=Joseph|last207=Jones| first208=Joshua B.|last208=Tenenbaum| first209=Joshua S.|last209=Rule| first210=Joyce|last210=Chua| first211=Kamil|last211=Kanclerz| first212=Karen|last212=Livescu| first213=Karl|last213=Krauth| first214=Karthik|last214=Gopalakrishnan| first215=Katerina|last215=Ignatyeva| first216=Katja|last216=Markert| first217=Kaustubh D.|last217=Dhole| first218=Kevin|last218=Gimpel| first219=Kevin|last219=Omondi| first220=Kory|last220=Mathewson| first221=Kristen|last221=Chiafullo| first222=Ksenia|last222=Shkaruta| first223=Kumar|last223=Shridhar| first224=Kyle|last224=McDonell| first225=Kyle|last225=Richardson| first226=Laria|last226=Reynolds| first227=Leo|last227=Gao| first228=Li|last228=Zhang| first229=Liam|last229=Dugan| first230=Lianhui|last230=Qin| first231=Lidia|last231=Contreras-Ochando| first232=Louis-Philippe|last232=Morency| first233=Luca|last233=Moschella| first234=Lucas|last234=Lam| first235=Lucy|last235=Noble| first236=Ludwig|last236=Schmidt| first237=Luheng|last237=He| first238=Luis|last238=Oliveros Colón| first239=Luke|last239=Metz| first240=Lütfi|last240=Kerem Şenel| first241=Maarten|last241=Bosma| first242=Maarten|last242=Sap| first243=Maartje|last243=ter Hoeve| first244=Maheen|last244=Farooqi| first245=Manaal|last245=Faruqui| first246=Mantas|last246=Mazeika| first247=Marco|last247=Baturan| first248=Marco|last248=Marelli| first249=Marco|last249=Maru| first250=Maria|last250=Jose Ramírez Quintana| first251=Marie|last251=Tolkiehn| first252=Mario|last252=Giulianelli| first253=Martha|last253=Lewis| first254=Martin|last254=Potthast| first255=Matthew L.|last255=Leavitt| first256=Matthias|last256=Hagen| first257=Mátyás|last257=Schubert| first258=Medina|last258=Orduna Baitemirova| first259=Melody|last259=Arnaud| first260=Melvin|last260=McElrath| first261=Michael A.|last261=Yee| first262=Michael|last262=Cohen| first263=Michael|last263=Gu| first264=Michael|last264=Ivanitskiy| first265=Michael|last265=Starritt| first266=Michael|last266=Strube| first267=Michał|last267=Swędrowski| first268=Michele|last268=Bevilacqua| first269=Michihiro|last269=Yasunaga| first270=Mihir|last270=Kale| first271=Mike|last271=Cain| first272=Mimee|last272=Xu| first273=Mirac|last273=Suzgun| first274=Mitch|last274=Walker| first275=Mo|last275=Tiwari| first276=Mohit|last276=Bansal| first277=Moin|last277=Aminnaseri| first278=Mor|last278=Geva| first279=Mozhdeh|last279=Gheini| first280=Mukund|last280=Varma T| first281=Nanyun|last281=Peng| first282=Nathan A.|last282=Chi| first283=Nayeon|last283=Lee| first284=Neta|last284=Gur-Ari Krakover| first285=Nicholas|last285=Cameron| first286=Nicholas|last286=Roberts| first287=Nick|last287=Doiron| first288=Nicole|last288=Martinez| first289=Nikita|last289=Nangia| first290=Niklas|last290=Deckers| first291=Niklas|last291=Muennighoff| first292=Nitish|last292=Shirish Keskar| first293=Niveditha S.|last293=Iyer| first294=Noah|last294=Constant| first295=Noah|last295=Fiedel| first296=Nuan|last296=Wen| first297=Oliver|last297=Zhang| first298=Omar|last298=Agha| first299=Omar|last299=Elbaghdadi| first300=Omer|last300=Levy| first301=Owain|last301=Evans| first302=Pablo Antonio|last302=Moreno Casares| first303=Parth|last303=Doshi| first304=Pascale|last304=Fung| first305=Paul Pu|last305=Liang| first306=Paul|last306=Vicol| first307=Pegah|last307=Alipoormolabashi| first308=Peiyuan|last308=Liao| first309=Percy|last309=Liang| first310=Peter|last310=Chang| first311=Peter|last311=Eckersley| first312=Phu|last312=Mon Htut| first313=Pinyu|last313=Hwang| first314=Piotr|last314=Miłkowski| first315=Piyush|last315=Patil| first316=Pouya|last316=Pezeshkpour| first317=Priti|last317=Oli| first318=Qiaozhu|last318=Mei| first319=Qing|last319=Lyu| first320=Qinlang|last320=Chen| first321=Rabin|last321=Banjade| first322=Rachel|last322=Etta Rudolph| first323=Raefer|last323=Gabriel| first324=Rahel|last324=Habacker| first325=Ramon|last325=Risco| first326=Raphaël|last326=Millière| first327=Rhythm|last327=Garg| first328=Richard|last328=Barnes| first329=Rif A.|last329=Saurous| first330=Riku|last330=Arakawa| first331=Robbe|last331=Raymaekers| first332=Robert|last332=Frank| first333=Rohan|last333=Sikand| first334=Roman|last334=Novak| first335=Roman|last335=Sitelew| first336=Ronan|last336=LeBras| first337=Rosanne|last337=Liu| first338=Rowan|last338=Jacobs| first339=Rui|last339=Zhang| first340=Ruslan|last340=Salakhutdinov| first341=Ryan|last341=Chi| first342=Ryan|last342=Lee| first343=Ryan|last343=Stovall| first344=Ryan|last344=Teehan| first345=Rylan|last345=Yang| first346=Sahib|last346=Singh| first347=Saif M.|last347=Mohammad| first348=Sajant|last348=Anand| first349=Sam|last349=Dillavou| first350=Sam|last350=Shleifer| first351=Sam|last351=Wiseman| first352=Samuel|last352=Gruetter| first353=Samuel R.|last353=Bowman| first354=Samuel S.|last354=Schoenholz| first355=Sanghyun|last355=Han| first356=Sanjeev|last356=Kwatra| first357=Sarah A.|last357=Rous| first358=Sarik|last358=Ghazarian| first359=Sayan|last359=Ghosh| first360=Sean|last360=Casey| first361=Sebastian|last361=Bischoff| first362=Sebastian|last362=Gehrmann| first363=Sebastian|last363=Schuster| first364=Sepideh|last364=Sadeghi| first365=Shadi|last365=Hamdan| first366=Sharon|last366=Zhou| first367=Shashank|last367=Srivastava| first368=Sherry|last368=Shi| first369=Shikhar|last369=Singh| first370=Shima|last370=Asaadi| first371=Shixiang Shane|last371=Gu| first372=Shubh|last372=Pachchigar| first373=Shubham|last373=Toshniwal| first374=Shyam|last374=Upadhyay| first375=Shyamolima (Shammie)|last375=Debnath| first376=Siamak|last376=Shakeri| first377=Simon|last377=Thormeyer| first378=Simone|last378=Melzi| first379=Siva|last379=Reddy| first380=Sneha Priscilla|last380=Makini| first381=Soo-Hwan|last381=Lee| first382=Spencer|last382=Torene| first383=Sriharsha|last383=Hatwar| first384=Stanislas|last384=Dehaene| first385=Stefan|last385=Divic| first386=Stefano|last386=Ermon| first387=Stella|last387=Biderman| first388=Stephanie|last388=Lin| first389=Stephen|last389=Prasad| first390=Steven T.|last390=Piantadosi| first391=Stuart M.|last391=Shieber| first392=Summer|last392=Misherghi| first393=Svetlana|last393=Kiritchenko| first394=Swaroop|last394=Mishra| first395=Tal|last395=Linzen| first396=Tal|last396=Schuster| first397=Tao|last397=Li| first398=Tao|last398=Yu| first399=Tariq|last399=Ali| first400=Tatsu|last400=Hashimoto| first401=Te-Lin|last401=Wu| first402=Théo|last402=Desbordes| first403=Theodore|last403=Rothschild| first404=Thomas|last404=Phan| first405=Tianle|last405=Wang| first406=Tiberius|last406=Nkinyili| first407=Timo|last407=Schick| first408=Timofei|last408=Kornev| first409=Titus|last409=Tunduny| first410=Tobias|last410=Gerstenberg| first411=Trenton|last411=Chang| first412=Trishala|last412=Neeraj| first413=Tushar|last413=Khot| first414=Tyler|last414=Shultz| first415=Uri|last415=Shaham| first416=Vedant|last416=Misra| first417=Vera|last417=Demberg| first418=Victoria|last418=Nyamai| first419=Vikas|last419=Raunak| first420=Vinay|last420=Ramasesh| first421=Vinay|last421=Uday Prabhu| first422=Vishakh|last422=Padmakumar| first423=Vivek|last423=Srikumar| first424=William|last424=Fedus| first425=William|last425=Saunders| first426=William|last426=Zhang| first427=Wout|last427=Vossen| first428=Xiang|last428=Ren| first429=Xiaoyu|last429=Tong| first430=Xinran|last430=Zhao| first431=Xinyi|last431=Wu| first432=Xudong|last432=Shen| first433=Yadollah|last433=Yaghoobzadeh| first434=Yair|last434=Lakretz| first435=Yangqiu|last435=Song| first436=Yasaman|last436=Bahri| first437=Yejin|last437=Choi| first438=Yichi|last438=Yang| first439=Yiding|last439=Hao| first440=Yifu|last440=Chen| first441=Yonatan|last441=Belinkov| first442=Yu|last442=Hou| first443=Yufang|last443=Hou| first444=Yuntao|last444=Bai| first445=Zachary|last445=Seid| first446=Zhuoye|last446=Zhao| first447=Zijian|last447=Wang| first448=Zijie J.|last448=Wang| first449=Zirui|last449=Wang| first450=Ziyi|last450=Wu|title=Beyond the Imitation Game: Quantifying and extrapolating the capabilities of language models|book-title=The Fourteenth International Conference on Learning Representations|url=https://arxiv.org/abs/2206.04615}}</ref> In 2024 het "''Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings''" gekyk na verdere bewyse uit die veld van rekenaarvisie en patroonherkenning, en tot die gevolgtrekking gekom dat die afgelope twintig jaar se ervaring in die veld "’n sterk nakoming van die kernbeginsels van die 'bitter les' toon.<ref name="learning-bitter-lesson">{{cite conference|last1=Yousefi|first1=Mojtaba|last2=Collins|first2=Jack|title=Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings|book-title=Proceedings of the 1st Workshop on NLP for Science (NLP4Science)|pages=175–187|publisher=Association for Computational Linguistics|url=https://aclanthology.org/2024.nlp4science-1.15/|access-date=7 September 2025}}</ref> In "''Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning''" ondersoek die outeurs die veralgemening van ''actor-critic''-algoritmes en vind hulle dat "algemene metodes wat gemotiveer word deur die stabilisering van gradiënt-gebaseerde leer, aansienlik beter presteer as RL-spesifieke algoritmiese verbeterings in ’n verskeidenheid omgewings", en hulle merk op dat dit ooreenstem met die "bitter les".<ref name="overestimation-overfitting-actor-critic">{{cite journal|display-authors=5|first1=Michal|last1=Nauman|first2=Michał|last2=Bortkiewicz|first3=Piotr|last3=Miłoś|first4=Tomasz|last4=Trzciński|first5=Mateusz|last5=Ostaszewski|first6=Marek|last6=Cygan|title=Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning|journal=Proceedings of the 41st International Conference on Machine Learning|date=2024|url=https://arxiv.org/pdf/2403.00514|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] gnevweuk2j8fu5txwfafb9k1ea8emp8 2976956 2976851 2026-10-09T07:49:37Z Sobaka 328 /* Die essay */ skakel 2976956 wikitext text/x-wiki Die '''bittere les''' ([[Engels]]: ''The Bitter Lesson'') is die beginsel dat algemene metodes wat toenemende rekenkrag benut, op die lang duur beter presteer as benaderings wat sterk op menslik ontwerpte domeinkennis staatmaak. Algemene metodes kan beter voordeel trek uit die dalende koste van berekening oor tyd. Die beginsel is in 2019 deur Richard Sutton in ’n [[essay]] uiteengesit en die bittere les genoem.<ref>{{Cite web |last=Sutton |first=Rich |date=13 Maart 2019 |title=The Bitter Lesson |url=http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html |access-date=7 September 2025 |website=www.incompleteideas.net}}</ref> <ref name="generalist-agent"></ref><ref name="switch-transformers"></ref><ref name="learning-bitter-lesson"></ref><ref name="eng-less-artificial"></ref><ref name="brain-lesson"></ref><ref name="beyond-imitation-game"></ref><ref name="overestimation-overfitting-actor-critic"></ref> ==Die essay== Sutton gee verskeie voorbeelde wat die les illustreer: *Speletjies. In [[skaak]] het die Deep Blue-stelsel, wat die eerste [[rekenaar]]teenstander geword het om 'n wêreldkampioen te verslaan, staatgemaak op 'n relatief eenvoudige alfa-beta-soekalgoritme wat opgeskaal is deur groot hoeveelhede gespesialiseerde hardeware toe te pas om na die beste skuif te soek. Dit het vorige pogings om die unieke struktuur van skaak te benut of om grootmeesterkennis direk in te sluit, verslaan. Net so in die spel Go het die AlphaGo-algoritme, wat menslike prestasie oortref het, baie minder op kundige vaardigheid in die spel self staatgemaak as vorige generasies van [[kunsmatige intelligensie]] (KI), en is verder oortref deur AlphaGo Zero, wat menslike kundigheid heeltemal verwyder het en slegs deur selfspel opgelei is. *[[Spraakherkenning]]. Benaderings wat gebaseer is op die opleiding van 'n algemene versteekte [[Markov-proses|Markov]]-model met groot hoeveelhede spraakmonsters, het deurgaans beter presteer as die handgemaakte benaderings van die 1970's, en diep leer het hierdie neiging voortgesit. *[[Rekenaarvisie]]. [[Algoritme]]s wat veronderstel was om die menslike visuele stelsel na te boots (soos eksplisiet gekodeerde randbespeuring of die identifisering van hoëvlakkenmerke met SIFT), is oortref deur konvolusionele [[neurale netwerk]]e wat veel minder aannames oor die aard van visuele persepsie maak. Sutton kom tot die gevolgtrekking dat dit beter is om tyd te bestee aan die vind van eenvoudige, skaalbare oplossings wat by [[Moore se wet]] kan baat, eerder as om steeds meer komplekse menslike insigte in te voer; hy noem dit die "bitter les". Hy noem ook twee algemene tegnieke wat doeltreffend skaal: soektog en leer. Die les word as "bitter" beskou omdat dit minder antroposentries is as wat baie navorsers verwag het, en hulle dit gevolglik stadig aanvaar het. ==Impak== Die opstel is in 2019 op Sutton se [[webwerf]], incompleteideas.net, gepubliseer en het volgens Google Scholar honderde formele verwysings ontvang. Sommige hiervan bied alternatiewe formulerings van die beginsel; die artikel "''A Generalist Agent" van Google DeepMind'' (2022) het die les byvoorbeeld soos volg opgesom:<ref name="generalist-agent">{{cite journal|display-authors=3|first1=Scott|last1=Reed|first2=Konrad|last2=Zolna|first3=Emilio|last3=Parisotto|first4=Sergio|last4=Gomez Colmenarejo|first5=Alexander|last5=Novikov|first6=Gabriel|last6=Barth-Maron|first7=Mai|last7=Gimenez|first8=Yury|last8=Sulsky|first9=Jackie|last9=Kay|first10=Jost Tobias|last10=Springenberg|first11=Tom|last11=Eccles|first12=Jake|last12=Bruce|first13=Ali|last13=Razavi|first14=Ashley|last14=Edwards|first15=Nicolas|last15=Heess|first16=Yutian|last16=Chen|first17=Raia|last17=Hadsell|first18=Oriol|last18=Vinyals|first19=Mahyar|last19=Bordbar|first20=Nando|last20=de Freitas|journal=Transactions on Machine Learning Research|title=A Generalist Agent|issue=2834–8856|url=https://openreview.net/forum?id=1ikK0kHjvj|date=2022|arxiv=2205.06175 |access-date=7 September 2025}}</ref> "Histories gesproke het generiese modelle wat rekenaarkrag beter benut, mettertyd ook dikwels gespesialiseerde, domeinspesifieke benaderings vervang." 'n Ander formulering van hierdie beginsel verskyn in 'n [[Google]]-navorsingsartikel oor "''switch transformers''", waarvan Noam Shazeer 'n medeskrywer was:<ref name="switch-transformers">{{cite journal|first1=William|last1=Fedus|first2=Barret|last2=Zoph|first3=Noam|last3=Shazeer|title=Switch Transformers: Scaling to Trillion Parameter Models with Simple and Efficient Sparsity|journal=Journal of Machine Learning Research|date=2022|volume=23|number=120|pages=1–39|url=http://jmlr.org/papers/v23/21-0998.html|access-date=14 September 2025}}</ref> "Eenvoudige argitekture – ondersteun deur ruim rekenaarhulpbronne, groot datastelle en 'n hoë aantal parameters – presteer beter as meer ingewikkelde algoritmes." Daar word ook in talle ander werke oor kunsmatige intelligensie na hierdie beginsel verwys. Die werk ''From Deep Learning to Rational Machines'' trek byvoorbeeld 'n verband met langdurige debatte in die veld, soos [[Moravec se paradoks]] en die teenstelling tussen "neats" en "scruffies".<ref>{{cite book|last=Buckner|first=Cameron J.|title=From Deep Learning to Rational Machines: What the History of Philosophy Can Teach Us about the Future of Artificial Intelligence|publisher=Oxford University Press|date=11 Desember 2023|doi=10.1093/oso/9780197653302.001.0001|isbn=9780197653302}}</ref> In "''Engineering a Less Artificial Intelligence''" stem die outeurs saam dat "buigsame metodes op die lang termyn nog altyd beter gevaar het as handgemaakte domeinkennis", hoewel hulle daarop wys dat "veralgemening onmoontlik is sonder die regte (implisiete) aannames".<ref name="eng-less-artificial">{{cite journal|display-authors=3|first1=Fabian H.|last1=Sinz|first2=Xaq|last2=Pitkow|first3=Jacob|last3=Reimer|first4=Matthias|last4=Bethge|first5=Andreas S.|last5=Tolias|date=2019|title=Engineering a Less Artificial Intelligence|url=https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(19)30740-8|journal=Neuron|volume=103|issue=6|publisher=Elsevier|pages=967–979|doi=10.1016/j.neuron.2019.08.034|access-date=13 September 2025}}</ref> Meer onlangs bou "''The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning''" voort op Sutton se argument; dit voer aan dat die les (teen 2025) nog nie ten volle geleer is op die gebiede van spraakherkenning en [[Brein-rekenaar-koppelvlak|brein-rekenaar-koppelvlakke]] nie.<ref name="brain-lesson">{{cite journal|last1=Jayalath|first1=Dulhan|last2=Landau|first2=Gilad|last3=Shillingford|first3=Brendan|last4=Woolrich|first4=Mark|last5=Parker Jones|first5=ʻŌiwi|journal=Forty-second International Conference on Machine Learning|title=The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning|url=https://icml.cc/virtual/2025/poster/44019|date=2025|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> Ander navorsing het gepoog om die beginsel toe te pas en dit in nuwe domeine te bevestig. Die artikel "''Beyond the Imitation Game''" (2022) pas byvoorbeeld die beginsel toe op [[groot taalmodel]]le en kom tot die gevolgtrekking dat "dit van kardinale belang is dat ons hul vermoëns en beperkings verstaan" om te "vermy dat navorsingshulpbronne bestee word aan probleme wat waarskynlik bloot deur middel van skaal opgelos sal word".<ref name="beyond-imitation-game">{{cite conference|display-authors=5|first1=Aarohi|last1=Srivastava| first2=Abhinav|last2=Rastogi| first3=Abhishek|last3=Rao| first4=Abu|last4=Awal| first5=Abubakar|last5=Abid| first6=Adam|last6=Fisch| first7=Adam R.|last7=Brown| first8=Adam|last8=Santoro| first9=Aditya|last9=Gupta| first10=Adrià|last10=Garriga-Alonso| first11=Agnieszka|last11=Kluska| first12=Aitor|last12=Lewkowycz| first13=Akshat|last13=Agarwal| first14=Alethea|last14=Power| first15=Alex|last15=Ray| first16=Alex|last16=Warstadt| first17=Alexander W.|last17=Kocurek| first18=Ali|last18=Safaya| first19=Ali|last19=Tazarv| first20=Alice|last20=Xiang| first21=Alicia|last21=Parrish| first22=Allen|last22=Nie| first23=Aman|last23=Hussain| first24=Amanda|last24=Askell| first25=Amanda|last25=Dsouza| first26=Ambrose|last26=Slone| first27=Ameet|last27=Rahane| first28=Anantharaman S.|last28=Iyer| first29=Anders|last29=Andreassen| first30=Andrea|last30=Madotto| first31=Andrea|last31=Santilli| first32=Andreas|last32=Stuhlmüller| first33=Andrew|last33=Dai| first34=Andrew|last34=La| first35=Andrew|last35=Lampinen| first36=Andy|last36=Zou| first37=Angela|last37=Jiang| first38=Angelica|last38=Chen| first39=Anh|last39=Vuong| first40=Animesh|last40=Gupta| first41=Anna|last41=Gottardi| first42=Antonio|last42=Norelli| first43=Anu|last43=Venkatesh| first44=Arash|last44=Gholamidavoodi| first45=Arfa|last45=Tabassum| first46=Arul|last46=Menezes| first47=Arun|last47=Kirubarajan| first48=Asher|last48=Mullokandov| first49=Ashish|last49=Sabharwal| first50=Austin|last50=Herrick| first51=Avia|last51=Efrat| first52=Aykut|last52=Erdem| first53=Ayla|last53=Karakaş| first54=B. Ryan|last54=Roberts| first55=Bao Sheng|last55=Loe| first56=Barret|last56=Zoph| first57=Bartłomiej|last57=Bojanowski| first58=Batuhan|last58=Özyurt| first59=Behnam|last59=Hedayatnia| first60=Behnam|last60=Neyshabur| first61=Benjamin|last61=Inden| first62=Benno|last62=Stein| first63=Berk|last63=Ekmekci| first64=Bill Yuchen|last64=Lin| first65=Blake|last65=Howald| first66=Bryan|last66=Orinion| first67=Cameron|last67=Diao| first68=Cameron|last68=Dour| first69=Catherine|last69=Stinson| first70=Cedrick|last70=Argueta| first71=César|last71=Ferri Ramírez| first72=Chandan|last72=Singh| first73=Charles|last73=Rathkopf| first74=Chenlin|last74=Meng| first75=Chitta|last75=Baral| first76=Chiyu|last76=Wu| first77=Chris|last77=Callison-Burch| first78=Chris|last78=Waites| first79=Christian|last79=Voigt| first80=Christopher D.|last80=Manning| first81=Christopher|last81=Potts| first82=Cindy|last82=Ramirez| first83=Clara E.|last83=Rivera| first84=Clemencia|last84=Siro| first85=Colin|last85=Raffel| first86=Courtney|last86=Ashcraft| first87=Cristina|last87=Garbacea| first88=Damien|last88=Sileo| first89=Dan|last89=Garrette| first90=Dan|last90=Hendrycks| first91=Dan|last91=Kilman| first92=Dan|last92=Roth| first93=Daniel|last93=Freeman| first94=Daniel|last94=Khashabi| first95=Daniel|last95=Levy| first96=Daniel|last96=Moseguí González| first97=Danielle|last97=Perszyk| first98=Danny|last98=Hernandez| first99=Danqi|last99=Chen| first100=Daphne|last100=Ippolito| first101=Dar|last101=Gilboa| first102=David|last102=Dohan| first103=David|last103=Drakard| first104=David|last104=Jurgens| first105=Debajyoti|last105=Datta| first106=Deep|last106=Ganguli| first107=Denis|last107=Emelin| first108=Denis|last108=Kleyko| first109=Deniz|last109=Yuret| first110=Derek|last110=Chen| first111=Derek|last111=Tam| first112=Dieuwke|last112=Hupkes| first113=Diganta|last113=Misra| first114=Dilyar|last114=Buzan| first115=Dimitri|last115=Coelho Mollo| first116=Diyi|last116=Yang| first117=Dong-Ho|last117=Lee| first118=Dylan|last118=Schrader| first119=Ekaterina|last119=Shutova| first120=Ekin|last120=Dogus Cubuk| first121=Elad|last121=Segal| first122=Eleanor|last122=Hagerman| first123=Elizabeth|last123=Barnes| first124=Elizabeth|last124=Donoway| first125=Ellie|last125=Pavlick| first126=Emanuele|last126=Rodola| first127=Emma|last127=Lam| first128=Eric|last128=Chu| first129=Eric|last129=Tang| first130=Erkut|last130=Erdem| first131=Ernie|last131=Chang| first132=Ethan A.|last132=Chi| first133=Ethan|last133=Dyer| first134=Ethan|last134=Jerzak| first135=Ethan|last135=Kim| first136=Eunice|last136=Engefu Manyasi| first137=Evgenii|last137=Zheltonozhskii| first138=Fanyue|last138=Xia| first139=Fatemeh|last139=Siar| first140=Fernando|last140=Martínez-Plumed| first141=Francesca|last141=Happé| first142=Francois|last142=Chollet| first143=Frieda|last143=Rong| first144=Gaurav|last144=Mishra| first145=Genta Indra|last145=Winata| first146=Gerard|last146=de Melo| first147=Germán|last147=Kruszewski| first148=Giambattista|last148=Parascandolo| first149=Giorgio|last149=Mariani| first150=Gloria|last150=Wang| first151=Gonzalo|last151=Jaimovitch-López| first152=Gregor|last152=Betz| first153=Guy|last153=Gur-Ari| first154=Hana|last154=Galijasevic| first155=Hannah|last155=Kim| first156=Hannah|last156=Rashkin| first157=Hannaneh|last157=Hajishirzi| first158=Harsh|last158=Mehta| first159=Hayden|last159=Bogar| first160=Henry|last160=Shevlin| first161=Hinrich|last161=Schütze| first162=Hiromu|last162=Yakura| first163=Hongming|last163=Zhang| first164=Hugh Mee|last164=Wong| first165=Ian|last165=Ng| first166=Isaac|last166=Noble| first167=Jaap|last167=Jumelet| first168=Jack|last168=Geissinger| first169=Jackson|last169=Kernion| first170=Jacob|last170=Hilton| first171=Jaehoon|last171=Lee| first172=Jaime|last172=Fernández Fisac| first173=James B.|last173=Simon| first174=James|last174=Koppel| first175=James|last175=Zheng| first176=James|last176=Zou| first177=Jan|last177=Kocoń| first178=Jana|last178=Thompson| first179=Janelle|last179=Wingfield| first180=Jared|last180=Kaplan| first181=Jarema|last181=Radom| first182=Jascha|last182=Sohl-Dickstein| first183=Jason|last183=Phang| first184=Jason|last184=Wei| first185=Jason|last185=Yosinski| first186=Jekaterina|last186=Novikova| first187=Jelle|last187=Bosscher| first188=Jennifer|last188=Marsh| first189=Jeremy|last189=Kim| first190=Jeroen|last190=Taal| first191=Jesse|last191=Engel| first192=Jesujoba|last192=Alabi| first193=Jiacheng|last193=Xu| first194=Jiaming|last194=Song| first195=Jillian|last195=Tang| first196=Joan|last196=Waweru| first197=John|last197=Burden| first198=John|last198=Miller| first199=John U.|last199=Balis| first200=Jonathan|last200=Batchelder| first201=Jonathan|last201=Berant| first202=Jörg|last202=Frohberg| first203=Jos|last203=Rozen| first204=Jose|last204=Hernandez-Orallo| first205=Joseph|last205=Boudeman| first206=Joseph|last206=Guerr| first207=Joseph|last207=Jones| first208=Joshua B.|last208=Tenenbaum| first209=Joshua S.|last209=Rule| first210=Joyce|last210=Chua| first211=Kamil|last211=Kanclerz| first212=Karen|last212=Livescu| first213=Karl|last213=Krauth| first214=Karthik|last214=Gopalakrishnan| first215=Katerina|last215=Ignatyeva| first216=Katja|last216=Markert| first217=Kaustubh D.|last217=Dhole| first218=Kevin|last218=Gimpel| first219=Kevin|last219=Omondi| first220=Kory|last220=Mathewson| first221=Kristen|last221=Chiafullo| first222=Ksenia|last222=Shkaruta| first223=Kumar|last223=Shridhar| first224=Kyle|last224=McDonell| first225=Kyle|last225=Richardson| first226=Laria|last226=Reynolds| first227=Leo|last227=Gao| first228=Li|last228=Zhang| first229=Liam|last229=Dugan| first230=Lianhui|last230=Qin| first231=Lidia|last231=Contreras-Ochando| first232=Louis-Philippe|last232=Morency| first233=Luca|last233=Moschella| first234=Lucas|last234=Lam| first235=Lucy|last235=Noble| first236=Ludwig|last236=Schmidt| first237=Luheng|last237=He| first238=Luis|last238=Oliveros Colón| first239=Luke|last239=Metz| first240=Lütfi|last240=Kerem Şenel| first241=Maarten|last241=Bosma| first242=Maarten|last242=Sap| first243=Maartje|last243=ter Hoeve| first244=Maheen|last244=Farooqi| first245=Manaal|last245=Faruqui| first246=Mantas|last246=Mazeika| first247=Marco|last247=Baturan| first248=Marco|last248=Marelli| first249=Marco|last249=Maru| first250=Maria|last250=Jose Ramírez Quintana| first251=Marie|last251=Tolkiehn| first252=Mario|last252=Giulianelli| first253=Martha|last253=Lewis| first254=Martin|last254=Potthast| first255=Matthew L.|last255=Leavitt| first256=Matthias|last256=Hagen| first257=Mátyás|last257=Schubert| first258=Medina|last258=Orduna Baitemirova| first259=Melody|last259=Arnaud| first260=Melvin|last260=McElrath| first261=Michael A.|last261=Yee| first262=Michael|last262=Cohen| first263=Michael|last263=Gu| first264=Michael|last264=Ivanitskiy| first265=Michael|last265=Starritt| first266=Michael|last266=Strube| first267=Michał|last267=Swędrowski| first268=Michele|last268=Bevilacqua| first269=Michihiro|last269=Yasunaga| first270=Mihir|last270=Kale| first271=Mike|last271=Cain| first272=Mimee|last272=Xu| first273=Mirac|last273=Suzgun| first274=Mitch|last274=Walker| first275=Mo|last275=Tiwari| first276=Mohit|last276=Bansal| first277=Moin|last277=Aminnaseri| first278=Mor|last278=Geva| first279=Mozhdeh|last279=Gheini| first280=Mukund|last280=Varma T| first281=Nanyun|last281=Peng| first282=Nathan A.|last282=Chi| first283=Nayeon|last283=Lee| first284=Neta|last284=Gur-Ari Krakover| first285=Nicholas|last285=Cameron| first286=Nicholas|last286=Roberts| first287=Nick|last287=Doiron| first288=Nicole|last288=Martinez| first289=Nikita|last289=Nangia| first290=Niklas|last290=Deckers| first291=Niklas|last291=Muennighoff| first292=Nitish|last292=Shirish Keskar| first293=Niveditha S.|last293=Iyer| first294=Noah|last294=Constant| first295=Noah|last295=Fiedel| first296=Nuan|last296=Wen| first297=Oliver|last297=Zhang| first298=Omar|last298=Agha| first299=Omar|last299=Elbaghdadi| first300=Omer|last300=Levy| first301=Owain|last301=Evans| first302=Pablo Antonio|last302=Moreno Casares| first303=Parth|last303=Doshi| first304=Pascale|last304=Fung| first305=Paul Pu|last305=Liang| first306=Paul|last306=Vicol| first307=Pegah|last307=Alipoormolabashi| first308=Peiyuan|last308=Liao| first309=Percy|last309=Liang| first310=Peter|last310=Chang| first311=Peter|last311=Eckersley| first312=Phu|last312=Mon Htut| first313=Pinyu|last313=Hwang| first314=Piotr|last314=Miłkowski| first315=Piyush|last315=Patil| first316=Pouya|last316=Pezeshkpour| first317=Priti|last317=Oli| first318=Qiaozhu|last318=Mei| first319=Qing|last319=Lyu| first320=Qinlang|last320=Chen| first321=Rabin|last321=Banjade| first322=Rachel|last322=Etta Rudolph| first323=Raefer|last323=Gabriel| first324=Rahel|last324=Habacker| first325=Ramon|last325=Risco| first326=Raphaël|last326=Millière| first327=Rhythm|last327=Garg| first328=Richard|last328=Barnes| first329=Rif A.|last329=Saurous| first330=Riku|last330=Arakawa| first331=Robbe|last331=Raymaekers| first332=Robert|last332=Frank| first333=Rohan|last333=Sikand| first334=Roman|last334=Novak| first335=Roman|last335=Sitelew| first336=Ronan|last336=LeBras| first337=Rosanne|last337=Liu| first338=Rowan|last338=Jacobs| first339=Rui|last339=Zhang| first340=Ruslan|last340=Salakhutdinov| first341=Ryan|last341=Chi| first342=Ryan|last342=Lee| first343=Ryan|last343=Stovall| first344=Ryan|last344=Teehan| first345=Rylan|last345=Yang| first346=Sahib|last346=Singh| first347=Saif M.|last347=Mohammad| first348=Sajant|last348=Anand| first349=Sam|last349=Dillavou| first350=Sam|last350=Shleifer| first351=Sam|last351=Wiseman| first352=Samuel|last352=Gruetter| first353=Samuel R.|last353=Bowman| first354=Samuel S.|last354=Schoenholz| first355=Sanghyun|last355=Han| first356=Sanjeev|last356=Kwatra| first357=Sarah A.|last357=Rous| first358=Sarik|last358=Ghazarian| first359=Sayan|last359=Ghosh| first360=Sean|last360=Casey| first361=Sebastian|last361=Bischoff| first362=Sebastian|last362=Gehrmann| first363=Sebastian|last363=Schuster| first364=Sepideh|last364=Sadeghi| first365=Shadi|last365=Hamdan| first366=Sharon|last366=Zhou| first367=Shashank|last367=Srivastava| first368=Sherry|last368=Shi| first369=Shikhar|last369=Singh| first370=Shima|last370=Asaadi| first371=Shixiang Shane|last371=Gu| first372=Shubh|last372=Pachchigar| first373=Shubham|last373=Toshniwal| first374=Shyam|last374=Upadhyay| first375=Shyamolima (Shammie)|last375=Debnath| first376=Siamak|last376=Shakeri| first377=Simon|last377=Thormeyer| first378=Simone|last378=Melzi| first379=Siva|last379=Reddy| first380=Sneha Priscilla|last380=Makini| first381=Soo-Hwan|last381=Lee| first382=Spencer|last382=Torene| first383=Sriharsha|last383=Hatwar| first384=Stanislas|last384=Dehaene| first385=Stefan|last385=Divic| first386=Stefano|last386=Ermon| first387=Stella|last387=Biderman| first388=Stephanie|last388=Lin| first389=Stephen|last389=Prasad| first390=Steven T.|last390=Piantadosi| first391=Stuart M.|last391=Shieber| first392=Summer|last392=Misherghi| first393=Svetlana|last393=Kiritchenko| first394=Swaroop|last394=Mishra| first395=Tal|last395=Linzen| first396=Tal|last396=Schuster| first397=Tao|last397=Li| first398=Tao|last398=Yu| first399=Tariq|last399=Ali| first400=Tatsu|last400=Hashimoto| first401=Te-Lin|last401=Wu| first402=Théo|last402=Desbordes| first403=Theodore|last403=Rothschild| first404=Thomas|last404=Phan| first405=Tianle|last405=Wang| first406=Tiberius|last406=Nkinyili| first407=Timo|last407=Schick| first408=Timofei|last408=Kornev| first409=Titus|last409=Tunduny| first410=Tobias|last410=Gerstenberg| first411=Trenton|last411=Chang| first412=Trishala|last412=Neeraj| first413=Tushar|last413=Khot| first414=Tyler|last414=Shultz| first415=Uri|last415=Shaham| first416=Vedant|last416=Misra| first417=Vera|last417=Demberg| first418=Victoria|last418=Nyamai| first419=Vikas|last419=Raunak| first420=Vinay|last420=Ramasesh| first421=Vinay|last421=Uday Prabhu| first422=Vishakh|last422=Padmakumar| first423=Vivek|last423=Srikumar| first424=William|last424=Fedus| first425=William|last425=Saunders| first426=William|last426=Zhang| first427=Wout|last427=Vossen| first428=Xiang|last428=Ren| first429=Xiaoyu|last429=Tong| first430=Xinran|last430=Zhao| first431=Xinyi|last431=Wu| first432=Xudong|last432=Shen| first433=Yadollah|last433=Yaghoobzadeh| first434=Yair|last434=Lakretz| first435=Yangqiu|last435=Song| first436=Yasaman|last436=Bahri| first437=Yejin|last437=Choi| first438=Yichi|last438=Yang| first439=Yiding|last439=Hao| first440=Yifu|last440=Chen| first441=Yonatan|last441=Belinkov| first442=Yu|last442=Hou| first443=Yufang|last443=Hou| first444=Yuntao|last444=Bai| first445=Zachary|last445=Seid| first446=Zhuoye|last446=Zhao| first447=Zijian|last447=Wang| first448=Zijie J.|last448=Wang| first449=Zirui|last449=Wang| first450=Ziyi|last450=Wu|title=Beyond the Imitation Game: Quantifying and extrapolating the capabilities of language models|book-title=The Fourteenth International Conference on Learning Representations|url=https://arxiv.org/abs/2206.04615}}</ref> In 2024 het "''Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings''" gekyk na verdere bewyse uit die veld van rekenaarvisie en patroonherkenning, en tot die gevolgtrekking gekom dat die afgelope twintig jaar se ervaring in die veld "’n sterk nakoming van die kernbeginsels van die 'bitter les' toon.<ref name="learning-bitter-lesson">{{cite conference|last1=Yousefi|first1=Mojtaba|last2=Collins|first2=Jack|title=Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings|book-title=Proceedings of the 1st Workshop on NLP for Science (NLP4Science)|pages=175–187|publisher=Association for Computational Linguistics|url=https://aclanthology.org/2024.nlp4science-1.15/|access-date=7 September 2025}}</ref> In "''Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning''" ondersoek die outeurs die veralgemening van ''actor-critic''-algoritmes en vind hulle dat "algemene metodes wat gemotiveer word deur die stabilisering van gradiënt-gebaseerde leer, aansienlik beter presteer as RL-spesifieke algoritmiese verbeterings in ’n verskeidenheid omgewings", en hulle merk op dat dit ooreenstem met die "bitter les".<ref name="overestimation-overfitting-actor-critic">{{cite journal|display-authors=5|first1=Michal|last1=Nauman|first2=Michał|last2=Bortkiewicz|first3=Piotr|last3=Miłoś|first4=Tomasz|last4=Trzciński|first5=Mateusz|last5=Ostaszewski|first6=Marek|last6=Cygan|title=Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning|journal=Proceedings of the 41st International Conference on Machine Learning|date=2024|url=https://arxiv.org/pdf/2403.00514|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] bjtusf8uk464bexnssvxnmvais1gan6 2976957 2976956 2026-10-09T07:50:23Z Sobaka 328 /* Die essay */ skakel 2976957 wikitext text/x-wiki Die '''bittere les''' ([[Engels]]: ''The Bitter Lesson'') is die beginsel dat algemene metodes wat toenemende rekenkrag benut, op die lang duur beter presteer as benaderings wat sterk op menslik ontwerpte domeinkennis staatmaak. Algemene metodes kan beter voordeel trek uit die dalende koste van berekening oor tyd. Die beginsel is in 2019 deur Richard Sutton in ’n [[essay]] uiteengesit en die bittere les genoem.<ref>{{Cite web |last=Sutton |first=Rich |date=13 Maart 2019 |title=The Bitter Lesson |url=http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html |access-date=7 September 2025 |website=www.incompleteideas.net}}</ref> <ref name="generalist-agent"></ref><ref name="switch-transformers"></ref><ref name="learning-bitter-lesson"></ref><ref name="eng-less-artificial"></ref><ref name="brain-lesson"></ref><ref name="beyond-imitation-game"></ref><ref name="overestimation-overfitting-actor-critic"></ref> ==Die essay== Sutton gee verskeie voorbeelde wat die les illustreer: *Speletjies. In [[skaak]] het die Deep Blue-stelsel, wat die eerste [[rekenaar]]teenstander geword het om 'n wêreldkampioen te verslaan, staatgemaak op 'n relatief eenvoudige alfa-beta-soekalgoritme wat opgeskaal is deur groot hoeveelhede gespesialiseerde hardeware toe te pas om na die beste skuif te soek. Dit het vorige pogings om die unieke struktuur van skaak te benut of om grootmeesterkennis direk in te sluit, verslaan. Net so in die spel [[Go]] het die AlphaGo-algoritme, wat menslike prestasie oortref het, baie minder op kundige vaardigheid in die spel self staatgemaak as vorige generasies van [[kunsmatige intelligensie]] (KI), en is verder oortref deur AlphaGo Zero, wat menslike kundigheid heeltemal verwyder het en slegs deur selfspel opgelei is. *[[Spraakherkenning]]. Benaderings wat gebaseer is op die opleiding van 'n algemene versteekte [[Markov-proses|Markov]]-model met groot hoeveelhede spraakmonsters, het deurgaans beter presteer as die handgemaakte benaderings van die 1970's, en diep leer het hierdie neiging voortgesit. *[[Rekenaarvisie]]. [[Algoritme]]s wat veronderstel was om die menslike visuele stelsel na te boots (soos eksplisiet gekodeerde randbespeuring of die identifisering van hoëvlakkenmerke met SIFT), is oortref deur konvolusionele [[neurale netwerk]]e wat veel minder aannames oor die aard van visuele persepsie maak. Sutton kom tot die gevolgtrekking dat dit beter is om tyd te bestee aan die vind van eenvoudige, skaalbare oplossings wat by [[Moore se wet]] kan baat, eerder as om steeds meer komplekse menslike insigte in te voer; hy noem dit die "bitter les". Hy noem ook twee algemene tegnieke wat doeltreffend skaal: soektog en leer. Die les word as "bitter" beskou omdat dit minder antroposentries is as wat baie navorsers verwag het, en hulle dit gevolglik stadig aanvaar het. ==Impak== Die opstel is in 2019 op Sutton se [[webwerf]], incompleteideas.net, gepubliseer en het volgens Google Scholar honderde formele verwysings ontvang. Sommige hiervan bied alternatiewe formulerings van die beginsel; die artikel "''A Generalist Agent" van Google DeepMind'' (2022) het die les byvoorbeeld soos volg opgesom:<ref name="generalist-agent">{{cite journal|display-authors=3|first1=Scott|last1=Reed|first2=Konrad|last2=Zolna|first3=Emilio|last3=Parisotto|first4=Sergio|last4=Gomez Colmenarejo|first5=Alexander|last5=Novikov|first6=Gabriel|last6=Barth-Maron|first7=Mai|last7=Gimenez|first8=Yury|last8=Sulsky|first9=Jackie|last9=Kay|first10=Jost Tobias|last10=Springenberg|first11=Tom|last11=Eccles|first12=Jake|last12=Bruce|first13=Ali|last13=Razavi|first14=Ashley|last14=Edwards|first15=Nicolas|last15=Heess|first16=Yutian|last16=Chen|first17=Raia|last17=Hadsell|first18=Oriol|last18=Vinyals|first19=Mahyar|last19=Bordbar|first20=Nando|last20=de Freitas|journal=Transactions on Machine Learning Research|title=A Generalist Agent|issue=2834–8856|url=https://openreview.net/forum?id=1ikK0kHjvj|date=2022|arxiv=2205.06175 |access-date=7 September 2025}}</ref> "Histories gesproke het generiese modelle wat rekenaarkrag beter benut, mettertyd ook dikwels gespesialiseerde, domeinspesifieke benaderings vervang." 'n Ander formulering van hierdie beginsel verskyn in 'n [[Google]]-navorsingsartikel oor "''switch transformers''", waarvan Noam Shazeer 'n medeskrywer was:<ref name="switch-transformers">{{cite journal|first1=William|last1=Fedus|first2=Barret|last2=Zoph|first3=Noam|last3=Shazeer|title=Switch Transformers: Scaling to Trillion Parameter Models with Simple and Efficient Sparsity|journal=Journal of Machine Learning Research|date=2022|volume=23|number=120|pages=1–39|url=http://jmlr.org/papers/v23/21-0998.html|access-date=14 September 2025}}</ref> "Eenvoudige argitekture – ondersteun deur ruim rekenaarhulpbronne, groot datastelle en 'n hoë aantal parameters – presteer beter as meer ingewikkelde algoritmes." Daar word ook in talle ander werke oor kunsmatige intelligensie na hierdie beginsel verwys. Die werk ''From Deep Learning to Rational Machines'' trek byvoorbeeld 'n verband met langdurige debatte in die veld, soos [[Moravec se paradoks]] en die teenstelling tussen "neats" en "scruffies".<ref>{{cite book|last=Buckner|first=Cameron J.|title=From Deep Learning to Rational Machines: What the History of Philosophy Can Teach Us about the Future of Artificial Intelligence|publisher=Oxford University Press|date=11 Desember 2023|doi=10.1093/oso/9780197653302.001.0001|isbn=9780197653302}}</ref> In "''Engineering a Less Artificial Intelligence''" stem die outeurs saam dat "buigsame metodes op die lang termyn nog altyd beter gevaar het as handgemaakte domeinkennis", hoewel hulle daarop wys dat "veralgemening onmoontlik is sonder die regte (implisiete) aannames".<ref name="eng-less-artificial">{{cite journal|display-authors=3|first1=Fabian H.|last1=Sinz|first2=Xaq|last2=Pitkow|first3=Jacob|last3=Reimer|first4=Matthias|last4=Bethge|first5=Andreas S.|last5=Tolias|date=2019|title=Engineering a Less Artificial Intelligence|url=https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(19)30740-8|journal=Neuron|volume=103|issue=6|publisher=Elsevier|pages=967–979|doi=10.1016/j.neuron.2019.08.034|access-date=13 September 2025}}</ref> Meer onlangs bou "''The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning''" voort op Sutton se argument; dit voer aan dat die les (teen 2025) nog nie ten volle geleer is op die gebiede van spraakherkenning en [[Brein-rekenaar-koppelvlak|brein-rekenaar-koppelvlakke]] nie.<ref name="brain-lesson">{{cite journal|last1=Jayalath|first1=Dulhan|last2=Landau|first2=Gilad|last3=Shillingford|first3=Brendan|last4=Woolrich|first4=Mark|last5=Parker Jones|first5=ʻŌiwi|journal=Forty-second International Conference on Machine Learning|title=The Brain's Bitter Lesson: Scaling Speech Decoding With Self-Supervised Learning|url=https://icml.cc/virtual/2025/poster/44019|date=2025|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> Ander navorsing het gepoog om die beginsel toe te pas en dit in nuwe domeine te bevestig. Die artikel "''Beyond the Imitation Game''" (2022) pas byvoorbeeld die beginsel toe op [[groot taalmodel]]le en kom tot die gevolgtrekking dat "dit van kardinale belang is dat ons hul vermoëns en beperkings verstaan" om te "vermy dat navorsingshulpbronne bestee word aan probleme wat waarskynlik bloot deur middel van skaal opgelos sal word".<ref name="beyond-imitation-game">{{cite conference|display-authors=5|first1=Aarohi|last1=Srivastava| first2=Abhinav|last2=Rastogi| first3=Abhishek|last3=Rao| first4=Abu|last4=Awal| first5=Abubakar|last5=Abid| first6=Adam|last6=Fisch| first7=Adam R.|last7=Brown| first8=Adam|last8=Santoro| first9=Aditya|last9=Gupta| first10=Adrià|last10=Garriga-Alonso| first11=Agnieszka|last11=Kluska| first12=Aitor|last12=Lewkowycz| first13=Akshat|last13=Agarwal| first14=Alethea|last14=Power| first15=Alex|last15=Ray| first16=Alex|last16=Warstadt| first17=Alexander W.|last17=Kocurek| first18=Ali|last18=Safaya| first19=Ali|last19=Tazarv| first20=Alice|last20=Xiang| first21=Alicia|last21=Parrish| first22=Allen|last22=Nie| first23=Aman|last23=Hussain| first24=Amanda|last24=Askell| first25=Amanda|last25=Dsouza| first26=Ambrose|last26=Slone| first27=Ameet|last27=Rahane| first28=Anantharaman S.|last28=Iyer| first29=Anders|last29=Andreassen| first30=Andrea|last30=Madotto| first31=Andrea|last31=Santilli| first32=Andreas|last32=Stuhlmüller| first33=Andrew|last33=Dai| first34=Andrew|last34=La| first35=Andrew|last35=Lampinen| first36=Andy|last36=Zou| first37=Angela|last37=Jiang| first38=Angelica|last38=Chen| first39=Anh|last39=Vuong| first40=Animesh|last40=Gupta| first41=Anna|last41=Gottardi| first42=Antonio|last42=Norelli| first43=Anu|last43=Venkatesh| first44=Arash|last44=Gholamidavoodi| first45=Arfa|last45=Tabassum| first46=Arul|last46=Menezes| first47=Arun|last47=Kirubarajan| first48=Asher|last48=Mullokandov| first49=Ashish|last49=Sabharwal| first50=Austin|last50=Herrick| first51=Avia|last51=Efrat| first52=Aykut|last52=Erdem| first53=Ayla|last53=Karakaş| first54=B. Ryan|last54=Roberts| first55=Bao Sheng|last55=Loe| first56=Barret|last56=Zoph| first57=Bartłomiej|last57=Bojanowski| first58=Batuhan|last58=Özyurt| first59=Behnam|last59=Hedayatnia| first60=Behnam|last60=Neyshabur| first61=Benjamin|last61=Inden| first62=Benno|last62=Stein| first63=Berk|last63=Ekmekci| first64=Bill Yuchen|last64=Lin| first65=Blake|last65=Howald| first66=Bryan|last66=Orinion| first67=Cameron|last67=Diao| first68=Cameron|last68=Dour| first69=Catherine|last69=Stinson| first70=Cedrick|last70=Argueta| first71=César|last71=Ferri Ramírez| first72=Chandan|last72=Singh| first73=Charles|last73=Rathkopf| first74=Chenlin|last74=Meng| first75=Chitta|last75=Baral| first76=Chiyu|last76=Wu| first77=Chris|last77=Callison-Burch| first78=Chris|last78=Waites| first79=Christian|last79=Voigt| first80=Christopher D.|last80=Manning| first81=Christopher|last81=Potts| first82=Cindy|last82=Ramirez| first83=Clara E.|last83=Rivera| first84=Clemencia|last84=Siro| first85=Colin|last85=Raffel| first86=Courtney|last86=Ashcraft| first87=Cristina|last87=Garbacea| first88=Damien|last88=Sileo| first89=Dan|last89=Garrette| first90=Dan|last90=Hendrycks| first91=Dan|last91=Kilman| first92=Dan|last92=Roth| first93=Daniel|last93=Freeman| first94=Daniel|last94=Khashabi| first95=Daniel|last95=Levy| first96=Daniel|last96=Moseguí González| first97=Danielle|last97=Perszyk| first98=Danny|last98=Hernandez| first99=Danqi|last99=Chen| first100=Daphne|last100=Ippolito| first101=Dar|last101=Gilboa| first102=David|last102=Dohan| first103=David|last103=Drakard| first104=David|last104=Jurgens| first105=Debajyoti|last105=Datta| first106=Deep|last106=Ganguli| first107=Denis|last107=Emelin| first108=Denis|last108=Kleyko| first109=Deniz|last109=Yuret| first110=Derek|last110=Chen| first111=Derek|last111=Tam| first112=Dieuwke|last112=Hupkes| first113=Diganta|last113=Misra| first114=Dilyar|last114=Buzan| first115=Dimitri|last115=Coelho Mollo| first116=Diyi|last116=Yang| first117=Dong-Ho|last117=Lee| first118=Dylan|last118=Schrader| first119=Ekaterina|last119=Shutova| first120=Ekin|last120=Dogus Cubuk| first121=Elad|last121=Segal| first122=Eleanor|last122=Hagerman| first123=Elizabeth|last123=Barnes| first124=Elizabeth|last124=Donoway| first125=Ellie|last125=Pavlick| first126=Emanuele|last126=Rodola| first127=Emma|last127=Lam| first128=Eric|last128=Chu| first129=Eric|last129=Tang| first130=Erkut|last130=Erdem| first131=Ernie|last131=Chang| first132=Ethan A.|last132=Chi| first133=Ethan|last133=Dyer| first134=Ethan|last134=Jerzak| first135=Ethan|last135=Kim| first136=Eunice|last136=Engefu Manyasi| first137=Evgenii|last137=Zheltonozhskii| first138=Fanyue|last138=Xia| first139=Fatemeh|last139=Siar| first140=Fernando|last140=Martínez-Plumed| first141=Francesca|last141=Happé| first142=Francois|last142=Chollet| first143=Frieda|last143=Rong| first144=Gaurav|last144=Mishra| first145=Genta Indra|last145=Winata| first146=Gerard|last146=de Melo| first147=Germán|last147=Kruszewski| first148=Giambattista|last148=Parascandolo| first149=Giorgio|last149=Mariani| first150=Gloria|last150=Wang| first151=Gonzalo|last151=Jaimovitch-López| first152=Gregor|last152=Betz| first153=Guy|last153=Gur-Ari| first154=Hana|last154=Galijasevic| first155=Hannah|last155=Kim| first156=Hannah|last156=Rashkin| first157=Hannaneh|last157=Hajishirzi| first158=Harsh|last158=Mehta| first159=Hayden|last159=Bogar| first160=Henry|last160=Shevlin| first161=Hinrich|last161=Schütze| first162=Hiromu|last162=Yakura| first163=Hongming|last163=Zhang| first164=Hugh Mee|last164=Wong| first165=Ian|last165=Ng| first166=Isaac|last166=Noble| first167=Jaap|last167=Jumelet| first168=Jack|last168=Geissinger| first169=Jackson|last169=Kernion| first170=Jacob|last170=Hilton| first171=Jaehoon|last171=Lee| first172=Jaime|last172=Fernández Fisac| first173=James B.|last173=Simon| first174=James|last174=Koppel| first175=James|last175=Zheng| first176=James|last176=Zou| first177=Jan|last177=Kocoń| first178=Jana|last178=Thompson| first179=Janelle|last179=Wingfield| first180=Jared|last180=Kaplan| first181=Jarema|last181=Radom| first182=Jascha|last182=Sohl-Dickstein| first183=Jason|last183=Phang| first184=Jason|last184=Wei| first185=Jason|last185=Yosinski| first186=Jekaterina|last186=Novikova| first187=Jelle|last187=Bosscher| first188=Jennifer|last188=Marsh| first189=Jeremy|last189=Kim| first190=Jeroen|last190=Taal| first191=Jesse|last191=Engel| first192=Jesujoba|last192=Alabi| first193=Jiacheng|last193=Xu| first194=Jiaming|last194=Song| first195=Jillian|last195=Tang| first196=Joan|last196=Waweru| first197=John|last197=Burden| first198=John|last198=Miller| first199=John U.|last199=Balis| first200=Jonathan|last200=Batchelder| first201=Jonathan|last201=Berant| first202=Jörg|last202=Frohberg| first203=Jos|last203=Rozen| first204=Jose|last204=Hernandez-Orallo| first205=Joseph|last205=Boudeman| first206=Joseph|last206=Guerr| first207=Joseph|last207=Jones| first208=Joshua B.|last208=Tenenbaum| first209=Joshua S.|last209=Rule| first210=Joyce|last210=Chua| first211=Kamil|last211=Kanclerz| first212=Karen|last212=Livescu| first213=Karl|last213=Krauth| first214=Karthik|last214=Gopalakrishnan| first215=Katerina|last215=Ignatyeva| first216=Katja|last216=Markert| first217=Kaustubh D.|last217=Dhole| first218=Kevin|last218=Gimpel| first219=Kevin|last219=Omondi| first220=Kory|last220=Mathewson| first221=Kristen|last221=Chiafullo| first222=Ksenia|last222=Shkaruta| first223=Kumar|last223=Shridhar| first224=Kyle|last224=McDonell| first225=Kyle|last225=Richardson| first226=Laria|last226=Reynolds| first227=Leo|last227=Gao| first228=Li|last228=Zhang| first229=Liam|last229=Dugan| first230=Lianhui|last230=Qin| first231=Lidia|last231=Contreras-Ochando| first232=Louis-Philippe|last232=Morency| first233=Luca|last233=Moschella| first234=Lucas|last234=Lam| first235=Lucy|last235=Noble| first236=Ludwig|last236=Schmidt| first237=Luheng|last237=He| first238=Luis|last238=Oliveros Colón| first239=Luke|last239=Metz| first240=Lütfi|last240=Kerem Şenel| first241=Maarten|last241=Bosma| first242=Maarten|last242=Sap| first243=Maartje|last243=ter Hoeve| first244=Maheen|last244=Farooqi| first245=Manaal|last245=Faruqui| first246=Mantas|last246=Mazeika| first247=Marco|last247=Baturan| first248=Marco|last248=Marelli| first249=Marco|last249=Maru| first250=Maria|last250=Jose Ramírez Quintana| first251=Marie|last251=Tolkiehn| first252=Mario|last252=Giulianelli| first253=Martha|last253=Lewis| first254=Martin|last254=Potthast| first255=Matthew L.|last255=Leavitt| first256=Matthias|last256=Hagen| first257=Mátyás|last257=Schubert| first258=Medina|last258=Orduna Baitemirova| first259=Melody|last259=Arnaud| first260=Melvin|last260=McElrath| first261=Michael A.|last261=Yee| first262=Michael|last262=Cohen| first263=Michael|last263=Gu| first264=Michael|last264=Ivanitskiy| first265=Michael|last265=Starritt| first266=Michael|last266=Strube| first267=Michał|last267=Swędrowski| first268=Michele|last268=Bevilacqua| first269=Michihiro|last269=Yasunaga| first270=Mihir|last270=Kale| first271=Mike|last271=Cain| first272=Mimee|last272=Xu| first273=Mirac|last273=Suzgun| first274=Mitch|last274=Walker| first275=Mo|last275=Tiwari| first276=Mohit|last276=Bansal| first277=Moin|last277=Aminnaseri| first278=Mor|last278=Geva| first279=Mozhdeh|last279=Gheini| first280=Mukund|last280=Varma T| first281=Nanyun|last281=Peng| first282=Nathan A.|last282=Chi| first283=Nayeon|last283=Lee| first284=Neta|last284=Gur-Ari Krakover| first285=Nicholas|last285=Cameron| first286=Nicholas|last286=Roberts| first287=Nick|last287=Doiron| first288=Nicole|last288=Martinez| first289=Nikita|last289=Nangia| first290=Niklas|last290=Deckers| first291=Niklas|last291=Muennighoff| first292=Nitish|last292=Shirish Keskar| first293=Niveditha S.|last293=Iyer| first294=Noah|last294=Constant| first295=Noah|last295=Fiedel| first296=Nuan|last296=Wen| first297=Oliver|last297=Zhang| first298=Omar|last298=Agha| first299=Omar|last299=Elbaghdadi| first300=Omer|last300=Levy| first301=Owain|last301=Evans| first302=Pablo Antonio|last302=Moreno Casares| first303=Parth|last303=Doshi| first304=Pascale|last304=Fung| first305=Paul Pu|last305=Liang| first306=Paul|last306=Vicol| first307=Pegah|last307=Alipoormolabashi| first308=Peiyuan|last308=Liao| first309=Percy|last309=Liang| first310=Peter|last310=Chang| first311=Peter|last311=Eckersley| first312=Phu|last312=Mon Htut| first313=Pinyu|last313=Hwang| first314=Piotr|last314=Miłkowski| first315=Piyush|last315=Patil| first316=Pouya|last316=Pezeshkpour| first317=Priti|last317=Oli| first318=Qiaozhu|last318=Mei| first319=Qing|last319=Lyu| first320=Qinlang|last320=Chen| first321=Rabin|last321=Banjade| first322=Rachel|last322=Etta Rudolph| first323=Raefer|last323=Gabriel| first324=Rahel|last324=Habacker| first325=Ramon|last325=Risco| first326=Raphaël|last326=Millière| first327=Rhythm|last327=Garg| first328=Richard|last328=Barnes| first329=Rif A.|last329=Saurous| first330=Riku|last330=Arakawa| first331=Robbe|last331=Raymaekers| first332=Robert|last332=Frank| first333=Rohan|last333=Sikand| first334=Roman|last334=Novak| first335=Roman|last335=Sitelew| first336=Ronan|last336=LeBras| first337=Rosanne|last337=Liu| first338=Rowan|last338=Jacobs| first339=Rui|last339=Zhang| first340=Ruslan|last340=Salakhutdinov| first341=Ryan|last341=Chi| first342=Ryan|last342=Lee| first343=Ryan|last343=Stovall| first344=Ryan|last344=Teehan| first345=Rylan|last345=Yang| first346=Sahib|last346=Singh| first347=Saif M.|last347=Mohammad| first348=Sajant|last348=Anand| first349=Sam|last349=Dillavou| first350=Sam|last350=Shleifer| first351=Sam|last351=Wiseman| first352=Samuel|last352=Gruetter| first353=Samuel R.|last353=Bowman| first354=Samuel S.|last354=Schoenholz| first355=Sanghyun|last355=Han| first356=Sanjeev|last356=Kwatra| first357=Sarah A.|last357=Rous| first358=Sarik|last358=Ghazarian| first359=Sayan|last359=Ghosh| first360=Sean|last360=Casey| first361=Sebastian|last361=Bischoff| first362=Sebastian|last362=Gehrmann| first363=Sebastian|last363=Schuster| first364=Sepideh|last364=Sadeghi| first365=Shadi|last365=Hamdan| first366=Sharon|last366=Zhou| first367=Shashank|last367=Srivastava| first368=Sherry|last368=Shi| first369=Shikhar|last369=Singh| first370=Shima|last370=Asaadi| first371=Shixiang Shane|last371=Gu| first372=Shubh|last372=Pachchigar| first373=Shubham|last373=Toshniwal| first374=Shyam|last374=Upadhyay| first375=Shyamolima (Shammie)|last375=Debnath| first376=Siamak|last376=Shakeri| first377=Simon|last377=Thormeyer| first378=Simone|last378=Melzi| first379=Siva|last379=Reddy| first380=Sneha Priscilla|last380=Makini| first381=Soo-Hwan|last381=Lee| first382=Spencer|last382=Torene| first383=Sriharsha|last383=Hatwar| first384=Stanislas|last384=Dehaene| first385=Stefan|last385=Divic| first386=Stefano|last386=Ermon| first387=Stella|last387=Biderman| first388=Stephanie|last388=Lin| first389=Stephen|last389=Prasad| first390=Steven T.|last390=Piantadosi| first391=Stuart M.|last391=Shieber| first392=Summer|last392=Misherghi| first393=Svetlana|last393=Kiritchenko| first394=Swaroop|last394=Mishra| first395=Tal|last395=Linzen| first396=Tal|last396=Schuster| first397=Tao|last397=Li| first398=Tao|last398=Yu| first399=Tariq|last399=Ali| first400=Tatsu|last400=Hashimoto| first401=Te-Lin|last401=Wu| first402=Théo|last402=Desbordes| first403=Theodore|last403=Rothschild| first404=Thomas|last404=Phan| first405=Tianle|last405=Wang| first406=Tiberius|last406=Nkinyili| first407=Timo|last407=Schick| first408=Timofei|last408=Kornev| first409=Titus|last409=Tunduny| first410=Tobias|last410=Gerstenberg| first411=Trenton|last411=Chang| first412=Trishala|last412=Neeraj| first413=Tushar|last413=Khot| first414=Tyler|last414=Shultz| first415=Uri|last415=Shaham| first416=Vedant|last416=Misra| first417=Vera|last417=Demberg| first418=Victoria|last418=Nyamai| first419=Vikas|last419=Raunak| first420=Vinay|last420=Ramasesh| first421=Vinay|last421=Uday Prabhu| first422=Vishakh|last422=Padmakumar| first423=Vivek|last423=Srikumar| first424=William|last424=Fedus| first425=William|last425=Saunders| first426=William|last426=Zhang| first427=Wout|last427=Vossen| first428=Xiang|last428=Ren| first429=Xiaoyu|last429=Tong| first430=Xinran|last430=Zhao| first431=Xinyi|last431=Wu| first432=Xudong|last432=Shen| first433=Yadollah|last433=Yaghoobzadeh| first434=Yair|last434=Lakretz| first435=Yangqiu|last435=Song| first436=Yasaman|last436=Bahri| first437=Yejin|last437=Choi| first438=Yichi|last438=Yang| first439=Yiding|last439=Hao| first440=Yifu|last440=Chen| first441=Yonatan|last441=Belinkov| first442=Yu|last442=Hou| first443=Yufang|last443=Hou| first444=Yuntao|last444=Bai| first445=Zachary|last445=Seid| first446=Zhuoye|last446=Zhao| first447=Zijian|last447=Wang| first448=Zijie J.|last448=Wang| first449=Zirui|last449=Wang| first450=Ziyi|last450=Wu|title=Beyond the Imitation Game: Quantifying and extrapolating the capabilities of language models|book-title=The Fourteenth International Conference on Learning Representations|url=https://arxiv.org/abs/2206.04615}}</ref> In 2024 het "''Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings''" gekyk na verdere bewyse uit die veld van rekenaarvisie en patroonherkenning, en tot die gevolgtrekking gekom dat die afgelope twintig jaar se ervaring in die veld "’n sterk nakoming van die kernbeginsels van die 'bitter les' toon.<ref name="learning-bitter-lesson">{{cite conference|last1=Yousefi|first1=Mojtaba|last2=Collins|first2=Jack|title=Learning the Bitter Lesson: Empirical Evidence from 20 Years of CVPR Proceedings|book-title=Proceedings of the 1st Workshop on NLP for Science (NLP4Science)|pages=175–187|publisher=Association for Computational Linguistics|url=https://aclanthology.org/2024.nlp4science-1.15/|access-date=7 September 2025}}</ref> In "''Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning''" ondersoek die outeurs die veralgemening van ''actor-critic''-algoritmes en vind hulle dat "algemene metodes wat gemotiveer word deur die stabilisering van gradiënt-gebaseerde leer, aansienlik beter presteer as RL-spesifieke algoritmiese verbeterings in ’n verskeidenheid omgewings", en hulle merk op dat dit ooreenstem met die "bitter les".<ref name="overestimation-overfitting-actor-critic">{{cite journal|display-authors=5|first1=Michal|last1=Nauman|first2=Michał|last2=Bortkiewicz|first3=Piotr|last3=Miłoś|first4=Tomasz|last4=Trzciński|first5=Mateusz|last5=Ostaszewski|first6=Marek|last6=Cygan|title=Overestimation, Overfitting, and Plasticity in Actor-Critic: the Bitter Lesson of Reinforcement Learning|journal=Proceedings of the 41st International Conference on Machine Learning|date=2024|url=https://arxiv.org/pdf/2403.00514|publisher=Proceedings of Machine Learning Research|access-date=13 September 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] a3y5jvrkkglqm1437fzd3epdxe5ej08 1 470309 2976811 2026-10-08T18:44:50Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976811 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470310 2976814 2026-10-08T18:47:03Z Jcwf 4 Stuur aan na [[Kaapse bergreënpadda]] 2976814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Kaapse bergreënpadda]] k9qvykcdze5w8dq19g0aiouzcpfkcxc 6 470311 2976815 2026-10-08T18:47:47Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1= Dr H.D.A. du Toit}} |bron=''Sinode-Album'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Dr_HDA_du_Toit.jpg foto] as bron |datum=1957 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Dr HDA du Toit.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegeneree... 2976815 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1= Dr H.D.A. du Toit}} |bron=''Sinode-Album'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Dr_HDA_du_Toit.jpg foto] as bron |datum=1957 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Dr HDA du Toit.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} cc9gzoijw7fkg0u5plc1orbou4096r5 0 470312 2976816 2026-10-08T18:48:58Z Jcwf 4 Nuwe bladsy geskep met '{{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kaapse bergreënpadda | image = Breviceps montanus00.jpg | taxon = Breviceps montanus | authority = Power [[1926]] | synonyms = }} Die '''Kaapse bergreënpadda''' (''Breviceps montanus'' Power 1926) is 'n baie klein spesie van reënpadda. Dit is endemies aan [[Suid-Afrika]] en kom wydverspreid in die Kaapse Plooiberge van die Wes-Kaap voor, van noordoos van Clanwilliam tot by die Outeniquaberge in die s...' 2976816 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kaapse bergreënpadda | image = Breviceps montanus00.jpg | taxon = Breviceps montanus | authority = Power [[1926]] | synonyms = }} Die '''Kaapse bergreënpadda''' (''Breviceps montanus'' Power 1926) is 'n baie klein spesie van reënpadda. Dit is endemies aan [[Suid-Afrika]] en kom wydverspreid in die Kaapse Plooiberge van die Wes-Kaap voor, van noordoos van Clanwilliam tot by die Outeniquaberge in die suidooste. Op die Kaapse Skiereiland kom dit op sekere plekke saam met ''[[Breviceps gibbosus]]'' voor, en verder oos oorvleuel sy verspreidingsgebied gedeeltelik met dié van ''[[Breviceps acutirostris|B. acutirostris]]'' en ''[[Breviceps fuscus|B. fuscus]]''. Die Kaapse bergreënpadda kom waarskynlik voor in verskeie relatief ontoeganklike berggebiede. Veral die oostelike grense van sy verspreidingsgebied is nog nie seker nie. <ref name="BDI>[https://thebdi.org/2022/02/01/cape-mountain-rain-frog-breviceps-montanus/ the BDI; 2022]</ref> <!-- ==Status== Die woestynreënpadda is voorheen geklassifiseer as Beperk (Branch 1988), Kwesbaar (IUCN 2000) en Byna Bedreig (Harrison et al. 2001). 'n Herbeoordeling in 2026<ref name="getaway">[https://www.getaway.co.za/wildlife/desert-rain-frog-now-listed-as-vulnerable-as-habitat-faces-growing-threats/ Getaway; 2026]</ref> het 'n status van Kwesbaar bepaal, gebaseer op 'n beperkte verspreiding (bewoonde gebied: 501–2000 km²), grootskaalse habitatverlies weens strookmynbou (vir [[Diamante in Namakwaland|diamante]]) en 'n verwagte bevolkingsafname (>50% in die volgende 30 jaar). Die woestynreënpadda kom nie in enige beskermde gebiede voor nie. Daar is egter tans 'n proses aan die gang om die [[Oranjeriviermond]] by [[Alexanderbaai]] tot 'n beskermde gebied te verklaar.<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/28/desert-rain-frog-breviceps-macrops/ the BDI 2022]</ref> ==Habitat== Dit leef in die wit kusduine en waag selde verder as 10–12 km die binneland in. Anders as baie amfibieë is dit nie van permanente [[varswater]] afhanklik nie. Dit oorleef eerder deur vog uit kusmis te absorbeer en bring 'n groot deel van sy lewe skuilend onder koel, klam sand deur; dit kom slegs te voorskyn wanneer toestande gunstig is.<ref name="getaway"/> Hierdie padda is naglewend en kom ná donker onder die sand uit, op sowel mistige as helder nagte. Hy soek na mis, waar hy op [[kewer]]s en [[mot]]te vreet, en kan aan sy kenmerkende spore in die sandduine gevolg word.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n kort, stewige padda met 'n liggaamslengte van ongeveer 48 mm en 'n gespesialiseerde grawer met 'n bolvormige liggaam en roeispaanagtige pote. Die trommelvlies is nie by hierdie spesie sigbaar nie. Die oë van hierdie klein padda is opvallend groot en prominent. Die uiters kort ledemate maak dit vir die padda onmoontlik om te spring, alhoewel dit wel kan loop. Die padda se kleur is hoofsaaklik geel en bruin, wat nou ooreenstem met sy habitat. Die pens het 'n deursigtige, vaskulêre venster in die sentrale en agterste dele van die buik; dit is waaraan hy sy naam, "melkpadda", te danke het. Die rugkant is bedek met gladde vratte. Mannetjies het 'n sterk geplooide keelstreek. Hierdie padda het uitgebreide swemvliese aan sy pote, in teenstelling met ander lede van die genus ''Breviceps''. Daar word vermoed dat die swemvliese vastrapplek op los sand bied wanneer die padda snags oor die oppervlak van sy sandduinhabitat beweeg (gebaseer op sy kenmerkende spore).<ref name="amfi"/> Soos alle paddas van hierdie genus ontwikkel jong paddas direk uit die eiers en het dit geen water vir sy voortplanting nodig nie. --> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps montanus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps montanus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Kaapse bergreenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] [[Kategorie:Fauna van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Fauna van Namibië]] omzmx5em698ad9vt9qjc42wq9fzext4 2976820 2976816 2026-10-08T18:52:35Z Jcwf 4 2976820 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kaapse bergreënpadda | image = Breviceps montanus00.jpg | taxon = Breviceps montanus | authority = Power [[1926]] | synonyms = }} Die '''Kaapse bergreënpadda''' (''Breviceps montanus'' Power 1926) is 'n baie klein spesie van reënpadda. Dit is endemies aan [[Suid-Afrika]] en kom wydverspreid in die [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] van die [[Wes-Kaap]] voor, van noordoos van [[Clanwilliam]] tot by die [[Outeniekwaberge]] in die suidooste. Op die [[Kaapse Skiereiland]] kom dit op sekere plekke saam met ''[[Breviceps gibbosus]]'' voor, en verder oos oorvleuel sy verspreidingsgebied gedeeltelik met dié van ''[[Breviceps acutirostris|B. acutirostris]]'' en ''[[Breviceps fuscus|B. fuscus]]''. Die Kaapse bergreënpadda kom waarskynlik voor in verskeie relatief ontoeganklike berggebiede. Veral die oostelike grense van sy verspreidingsgebied is nog nie seker nie. <ref name="BDI>[https://thebdi.org/2022/02/01/cape-mountain-rain-frog-breviceps-montanus/ the BDI; 2022]</ref> <!-- ==Status== Die woestynreënpadda is voorheen geklassifiseer as Beperk (Branch 1988), Kwesbaar (IUCN 2000) en Byna Bedreig (Harrison et al. 2001). 'n Herbeoordeling in 2026<ref name="getaway">[https://www.getaway.co.za/wildlife/desert-rain-frog-now-listed-as-vulnerable-as-habitat-faces-growing-threats/ Getaway; 2026]</ref> het 'n status van Kwesbaar bepaal, gebaseer op 'n beperkte verspreiding (bewoonde gebied: 501–2000 km²), grootskaalse habitatverlies weens strookmynbou (vir [[Diamante in Namakwaland|diamante]]) en 'n verwagte bevolkingsafname (>50% in die volgende 30 jaar). Die woestynreënpadda kom nie in enige beskermde gebiede voor nie. Daar is egter tans 'n proses aan die gang om die [[Oranjeriviermond]] by [[Alexanderbaai]] tot 'n beskermde gebied te verklaar.<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/28/desert-rain-frog-breviceps-macrops/ the BDI 2022]</ref> ==Habitat== Dit leef in die wit kusduine en waag selde verder as 10–12 km die binneland in. Anders as baie amfibieë is dit nie van permanente [[varswater]] afhanklik nie. Dit oorleef eerder deur vog uit kusmis te absorbeer en bring 'n groot deel van sy lewe skuilend onder koel, klam sand deur; dit kom slegs te voorskyn wanneer toestande gunstig is.<ref name="getaway"/> Hierdie padda is naglewend en kom ná donker onder die sand uit, op sowel mistige as helder nagte. Hy soek na mis, waar hy op [[kewer]]s en [[mot]]te vreet, en kan aan sy kenmerkende spore in die sandduine gevolg word.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n kort, stewige padda met 'n liggaamslengte van ongeveer 48 mm en 'n gespesialiseerde grawer met 'n bolvormige liggaam en roeispaanagtige pote. Die trommelvlies is nie by hierdie spesie sigbaar nie. Die oë van hierdie klein padda is opvallend groot en prominent. Die uiters kort ledemate maak dit vir die padda onmoontlik om te spring, alhoewel dit wel kan loop. Die padda se kleur is hoofsaaklik geel en bruin, wat nou ooreenstem met sy habitat. Die pens het 'n deursigtige, vaskulêre venster in die sentrale en agterste dele van die buik; dit is waaraan hy sy naam, "melkpadda", te danke het. Die rugkant is bedek met gladde vratte. Mannetjies het 'n sterk geplooide keelstreek. Hierdie padda het uitgebreide swemvliese aan sy pote, in teenstelling met ander lede van die genus ''Breviceps''. Daar word vermoed dat die swemvliese vastrapplek op los sand bied wanneer die padda snags oor die oppervlak van sy sandduinhabitat beweeg (gebaseer op sy kenmerkende spore).<ref name="amfi"/> Soos alle paddas van hierdie genus ontwikkel jong paddas direk uit die eiers en het dit geen water vir sy voortplanting nodig nie. --> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps montanus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps montanus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Kaapse bergreenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] [[Kategorie:Fauna van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Fauna van Namibië]] ho9ksu7r486ev7z4hmk8aar5726c5yk 2976824 2976820 2026-10-08T18:57:05Z Jcwf 4 2976824 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kaapse bergreënpadda | image = Breviceps montanus00.jpg | taxon = Breviceps montanus | authority = Power [[1926]] | synonyms = }} Die '''Kaapse bergreënpadda''' (''Breviceps montanus'' Power 1926) is 'n baie klein spesie van reënpadda. Dit is endemies aan [[Suid-Afrika]] en kom wydverspreid in die [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] van die [[Wes-Kaap]] voor, van noordoos van [[Clanwilliam]] tot by die [[Outeniekwaberge]] in die suidooste. Op die [[Kaapse Skiereiland]] kom dit op sekere plekke saam met ''[[Breviceps gibbosus]]'' voor, en verder oos oorvleuel sy verspreidingsgebied gedeeltelik met dié van ''[[Breviceps acutirostris|B. acutirostris]]'' en ''[[Breviceps fuscus|B. fuscus]]''. Die Kaapse bergreënpadda kom waarskynlik voor in verskeie relatief ontoeganklike berggebiede. Veral die oostelike grense van sy verspreidingsgebied is nog nie seker nie. <ref name="BDI>[https://thebdi.org/2022/02/01/cape-mountain-rain-frog-breviceps-montanus/ the BDI; 2022]</ref> ==Status== Die Kaapse bergreënpadda kom in relatief onversteurde bergagtige habitat voor en word in verskeie beskermde gebiede aangetref. Ditword nie bedreig nie en sy voortbestaan ​​is waarskynlik vir die afsienbare toekoms veilig.<ref name="BDI/> <!-- ==Habitat== Dit leef in die wit kusduine en waag selde verder as 10–12 km die binneland in. Anders as baie amfibieë is dit nie van permanente [[varswater]] afhanklik nie. Dit oorleef eerder deur vog uit kusmis te absorbeer en bring 'n groot deel van sy lewe skuilend onder koel, klam sand deur; dit kom slegs te voorskyn wanneer toestande gunstig is.<ref name="getaway"/> Hierdie padda is naglewend en kom ná donker onder die sand uit, op sowel mistige as helder nagte. Hy soek na mis, waar hy op [[kewer]]s en [[mot]]te vreet, en kan aan sy kenmerkende spore in die sandduine gevolg word.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n kort, stewige padda met 'n liggaamslengte van ongeveer 48 mm en 'n gespesialiseerde grawer met 'n bolvormige liggaam en roeispaanagtige pote. Die trommelvlies is nie by hierdie spesie sigbaar nie. Die oë van hierdie klein padda is opvallend groot en prominent. Die uiters kort ledemate maak dit vir die padda onmoontlik om te spring, alhoewel dit wel kan loop. Die padda se kleur is hoofsaaklik geel en bruin, wat nou ooreenstem met sy habitat. Die pens het 'n deursigtige, vaskulêre venster in die sentrale en agterste dele van die buik; dit is waaraan hy sy naam, "melkpadda", te danke het. Die rugkant is bedek met gladde vratte. Mannetjies het 'n sterk geplooide keelstreek. Hierdie padda het uitgebreide swemvliese aan sy pote, in teenstelling met ander lede van die genus ''Breviceps''. Daar word vermoed dat die swemvliese vastrapplek op los sand bied wanneer die padda snags oor die oppervlak van sy sandduinhabitat beweeg (gebaseer op sy kenmerkende spore).<ref name="amfi"/> Soos alle paddas van hierdie genus ontwikkel jong paddas direk uit die eiers en het dit geen water vir sy voortplanting nodig nie. --> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps montanus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps montanus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Kaapse bergreenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] [[Kategorie:Fauna van Suid-Afrika]] r8w8f6txssaiuuab3njv5djyxqsw03y 2976829 2976824 2026-10-08T19:00:53Z Oesjaar 7467 /* Status */ Verbeter 2976829 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kaapse bergreënpadda | image = Breviceps montanus00.jpg | taxon = Breviceps montanus | authority = Power [[1926]] | synonyms = }} Die '''Kaapse bergreënpadda''' (''Breviceps montanus'' Power 1926) is 'n baie klein spesie van reënpadda. Dit is endemies aan [[Suid-Afrika]] en kom wydverspreid in die [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] van die [[Wes-Kaap]] voor, van noordoos van [[Clanwilliam]] tot by die [[Outeniekwaberge]] in die suidooste. Op die [[Kaapse Skiereiland]] kom dit op sekere plekke saam met ''[[Breviceps gibbosus]]'' voor, en verder oos oorvleuel sy verspreidingsgebied gedeeltelik met dié van ''[[Breviceps acutirostris|B. acutirostris]]'' en ''[[Breviceps fuscus|B. fuscus]]''. Die Kaapse bergreënpadda kom waarskynlik voor in verskeie relatief ontoeganklike berggebiede. Veral die oostelike grense van sy verspreidingsgebied is nog nie seker nie. <ref name="BDI>[https://thebdi.org/2022/02/01/cape-mountain-rain-frog-breviceps-montanus/ the BDI; 2022]</ref> ==Status== Die Kaapse bergreënpadda kom in relatief onversteurde bergagtige habitat voor en word in verskeie beskermde gebiede aangetref. Dit word nie bedreig nie en sy voortbestaan ​​is waarskynlik vir die afsienbare toekoms veilig.<ref name="BDI/> <!-- ==Habitat== Dit leef in die wit kusduine en waag selde verder as 10–12 km die binneland in. Anders as baie amfibieë is dit nie van permanente [[varswater]] afhanklik nie. Dit oorleef eerder deur vog uit kusmis te absorbeer en bring 'n groot deel van sy lewe skuilend onder koel, klam sand deur; dit kom slegs te voorskyn wanneer toestande gunstig is.<ref name="getaway"/> Hierdie padda is naglewend en kom ná donker onder die sand uit, op sowel mistige as helder nagte. Hy soek na mis, waar hy op [[kewer]]s en [[mot]]te vreet, en kan aan sy kenmerkende spore in die sandduine gevolg word.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n kort, stewige padda met 'n liggaamslengte van ongeveer 48 mm en 'n gespesialiseerde grawer met 'n bolvormige liggaam en roeispaanagtige pote. Die trommelvlies is nie by hierdie spesie sigbaar nie. Die oë van hierdie klein padda is opvallend groot en prominent. Die uiters kort ledemate maak dit vir die padda onmoontlik om te spring, alhoewel dit wel kan loop. Die padda se kleur is hoofsaaklik geel en bruin, wat nou ooreenstem met sy habitat. Die pens het 'n deursigtige, vaskulêre venster in die sentrale en agterste dele van die buik; dit is waaraan hy sy naam, "melkpadda", te danke het. Die rugkant is bedek met gladde vratte. Mannetjies het 'n sterk geplooide keelstreek. Hierdie padda het uitgebreide swemvliese aan sy pote, in teenstelling met ander lede van die genus ''Breviceps''. Daar word vermoed dat die swemvliese vastrapplek op los sand bied wanneer die padda snags oor die oppervlak van sy sandduinhabitat beweeg (gebaseer op sy kenmerkende spore).<ref name="amfi"/> Soos alle paddas van hierdie genus ontwikkel jong paddas direk uit die eiers en het dit geen water vir sy voortplanting nodig nie. --> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps montanus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps montanus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Kaapse bergreenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] [[Kategorie:Fauna van Suid-Afrika]] 8e9x6kzqix40doc3yxnt9zeo7e54rqs 2976832 2976829 2026-10-08T19:10:14Z Jcwf 4 2976832 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kaapse bergreënpadda | image = Breviceps montanus00.jpg | taxon = Breviceps montanus | authority = Power [[1926]] | synonyms = }} Die '''Kaapse bergreënpadda''' (''Breviceps montanus'' Power 1926) is 'n baie klein spesie van reënpadda. Dit is endemies aan [[Suid-Afrika]] en kom wydverspreid in die [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] van die [[Wes-Kaap]] voor, van noordoos van [[Clanwilliam]] tot by die [[Outeniekwaberge]] in die suidooste. Op die [[Kaapse Skiereiland]] kom dit op sekere plekke saam met ''[[Breviceps gibbosus]]'' voor, en verder oos oorvleuel sy verspreidingsgebied gedeeltelik met dié van ''[[Breviceps acutirostris|B. acutirostris]]'' en ''[[Breviceps fuscus|B. fuscus]]''. Die Kaapse bergreënpadda kom waarskynlik voor in verskeie relatief ontoeganklike berggebiede. Veral die oostelike grense van sy verspreidingsgebied is nog nie seker nie. <ref name="BDI>[https://thebdi.org/2022/02/01/cape-mountain-rain-frog-breviceps-montanus/ the BDI; 2022]</ref> ==Status== Die Kaapse bergreënpadda kom in relatief onversteurde bergagtige habitat voor en word in verskeie beskermde gebiede aangetref. Dit word nie bedreig nie en sy voortbestaan ​​is waarskynlik vir die afsienbare toekoms veilig.<ref name="BDI/> ==Habitat== Die pada kom in die [[fynbos]]bioom voor en word gewoonlik in bergfynbos-plantegroei aangetref. Dit is egter ook bekend uit veranderde habitatte, soos denneplantasies.<ref name="BDI/> ==Besonderhede== Die spesie gedra hom waarskynlik soortgelyk aan ander blaasoppies, maar is min bestudeer. ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps montanus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps montanus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Kaapse bergreenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] [[Kategorie:Fauna van Suid-Afrika]] ml4rdzgqe9p9ae5oqwkqqz6p9qs3ax0 2976836 2976832 2026-10-08T19:11:44Z Jcwf 4 /* Habitat */ 2976836 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kaapse bergreënpadda | image = Breviceps montanus00.jpg | taxon = Breviceps montanus | authority = Power [[1926]] | synonyms = }} Die '''Kaapse bergreënpadda''' (''Breviceps montanus'' Power 1926) is 'n baie klein spesie van reënpadda. Dit is endemies aan [[Suid-Afrika]] en kom wydverspreid in die [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] van die [[Wes-Kaap]] voor, van noordoos van [[Clanwilliam]] tot by die [[Outeniekwaberge]] in die suidooste. Op die [[Kaapse Skiereiland]] kom dit op sekere plekke saam met ''[[Breviceps gibbosus]]'' voor, en verder oos oorvleuel sy verspreidingsgebied gedeeltelik met dié van ''[[Breviceps acutirostris|B. acutirostris]]'' en ''[[Breviceps fuscus|B. fuscus]]''. Die Kaapse bergreënpadda kom waarskynlik voor in verskeie relatief ontoeganklike berggebiede. Veral die oostelike grense van sy verspreidingsgebied is nog nie seker nie. <ref name="BDI>[https://thebdi.org/2022/02/01/cape-mountain-rain-frog-breviceps-montanus/ the BDI; 2022]</ref> ==Status== Die Kaapse bergreënpadda kom in relatief onversteurde bergagtige habitat voor en word in verskeie beskermde gebiede aangetref. Dit word nie bedreig nie en sy voortbestaan ​​is waarskynlik vir die afsienbare toekoms veilig.<ref name="BDI/> ==Habitat== Die padda kom in die [[fynbos]]bioom voor en word gewoonlik in bergfynbos-plantegroei aangetref. Dit is egter ook bekend uit veranderde habitatte, soos denneplantasies.<ref name="BDI/> ==Besonderhede== Die spesie gedra hom waarskynlik soortgelyk aan ander blaasoppies, maar is min bestudeer. ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps montanus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps montanus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Kaapse bergreenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] [[Kategorie:Fauna van Suid-Afrika]] 01la0vhlxvbdkknvknszm3ge4jc4tc9 0 470313 2976822 2026-10-08T18:55:00Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976822 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Sjambokbos | image = | taxon = Kleinia longiflora | authority = DC., (1838) | synonyms =* ''Senecio longiflorus'' <small>(DC.) Sch.Bip.</small> }} Die '''sjambokbos''' (''Kleinia longiflora'') is 'n [[sukkulent]]e [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Eswatini]], [[Kenia]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Saoedi-Arabië]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie naam ''longiflora'' beteken lang blomme. == Galery == <gallery> Kleinia longiflora, Pietersburg, a.jpg Kleinia longiflora 1DS-II 7548.jpg Kleinia longiflora 1DS-II 7549.jpg Kleinia longiflora 1DS-II 7556.jpg Kleinia longiflora 1DS-II 7557.jpg Kleinia longiflora 2024-02-29 Graz 01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-11 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227403-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/079ea394-6d89-4f29-a0b5-745ae01d543d Biodiversityadvisor] * [https://pza.sanbi.org/kleinia-longiflora PlantZAfrica] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|longiflora]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] ts7k94o1m977qoibhz8xuxh6kxpvdfp 1 470314 2976825 2026-10-08T18:58:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976825 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470315 2976826 2026-10-08T18:58:39Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2976826 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Kleinia longiflora]] 7mur7mg5ifcr1omxl57uart05qxyiyz 1 470316 2976827 2026-10-08T18:58:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976827 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470317 2976833 2026-10-08T19:10:16Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976833 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia stapeliiformis | authority = Stapf, (1924) | synonyms =* ''Senecio stapeliiformis'' <small>E.Phillips</small> }} '''''Kleinia stapeliiformis''''' is 'n [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Gauteng]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. == Galery == <gallery> Senecio stapeliiformis minor 01 ies.jpg Senecio stapeliiformis.jpg Senecio stapeliiformis (7146337131).jpg Kleinia stapeliiformis 2024-04-26 03.jpg Kleinia stapeliiformis 2023-06-09 02.jpg Kleinia stapeliiformis 2023-06-09 03.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227438-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/04c161d6-7812-4f65-91d3-6d2ad8a32fab Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|stapeliiformis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 8mlrb0f42sfwza6x3oj8fh57csjg4kb 2976834 2976833 2026-10-08T19:10:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976834 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia stapeliiformis | authority = Stapf, (1924) | synonyms =* ''Senecio stapeliiformis'' <small>E.Phillips</small> }} '''''Kleinia stapeliiformis''''' is 'n klein [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Gauteng]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. == Galery == <gallery> Senecio stapeliiformis minor 01 ies.jpg Senecio stapeliiformis.jpg Senecio stapeliiformis (7146337131).jpg Kleinia stapeliiformis 2024-04-26 03.jpg Kleinia stapeliiformis 2023-06-09 02.jpg Kleinia stapeliiformis 2023-06-09 03.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227438-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/04c161d6-7812-4f65-91d3-6d2ad8a32fab Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|stapeliiformis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] tbkbag1x34b2psyv5i4547ytllsbtih 2976837 2976834 2026-10-08T19:12:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976837 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia stapeliiformis | authority = Stapf, (1924) | synonyms =* ''Senecio stapeliiformis'' <small>E.Phillips</small> }} '''''Kleinia stapeliiformis''''' is 'n klein [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Gauteng]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die spesie blom van Augustus tot Januarie. == Galery == <gallery> Senecio stapeliiformis minor 01 ies.jpg Senecio stapeliiformis.jpg Senecio stapeliiformis (7146337131).jpg Kleinia stapeliiformis 2024-04-26 03.jpg Kleinia stapeliiformis 2023-06-09 02.jpg Kleinia stapeliiformis 2023-06-09 03.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3239-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227438-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/04c161d6-7812-4f65-91d3-6d2ad8a32fab Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|stapeliiformis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] j93ga45ltvknhlynwn16u5eemhlq7vc 1 470318 2976835 2026-10-08T19:10:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976835 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 470319 2976839 2026-10-08T19:13:47Z Jcwf 4 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} ~~~~' 2976839 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 19:13, 8 Oktober 2026 (UTC) ryyneyj3pdwyc6tclwb5e54ilg6th7c 0 470320 2976842 2026-10-08T19:29:03Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976842 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia barbertonica | authority = (Klatt) Burtt Davy, (1935) | synonyms =* ''Senecio barbertonicus'' <small>Klatt</small> }} '''''Kleinia barbertonica''''' is 'n klein [[sukkulent]]e [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Die spesie blom van Mei tot Desember. == Galery == <gallery> Asteraceae Senecio barbertonicus 1.jpg Kleinia barbertonica 0133.jpg Kleinia barbertonica 0135.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0827.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0830.jpg Senecio barbertonicus, winterblomme.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-41 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227359-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/15de11c9-bc45-4f60-a080-57cabc296f7b Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|barbertonica]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 80xr42xdlkkcgrm8gpeldhpudueudp2 2976845 2976842 2026-10-08T19:34:25Z Oesjaar 7467 Ai! 2976845 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Donsiebos | image = | taxon = Kleinia barbertonica | authority = (Klatt) Burtt Davy, (1935) | synonyms =* ''Senecio barbertonicus'' <small>Klatt</small> }} Die '''donsiebos''' (''Kleinia barbertonica'') is 'n klein [[sukkulent]]e [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Die spesie blom van Mei tot Desember. == Galery == <gallery> Asteraceae Senecio barbertonicus 1.jpg Kleinia barbertonica 0133.jpg Kleinia barbertonica 0135.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0827.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0830.jpg Senecio barbertonicus, winterblomme.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-41 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227359-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/15de11c9-bc45-4f60-a080-57cabc296f7b Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|barbertonica]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 2gmfy94sf2n7996vuxcgan98clgfeqd 2976848 2976845 2026-10-08T19:40:44Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2976848 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Donsiebos | image = | taxon = Kleinia barbertonica | authority = (Klatt) Burtt Davy, (1935) | range_map = Range of Senecio barbertonicus-Africa.svg | synonyms =* ''Senecio barbertonicus'' <small>Klatt</small> }} Die '''donsiebos''' (''Kleinia barbertonica'') is 'n klein [[sukkulent]]e [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Die spesie blom van Mei tot Desember. == Galery == <gallery> Asteraceae Senecio barbertonicus 1.jpg Kleinia barbertonica 0133.jpg Kleinia barbertonica 0135.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0827.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0830.jpg Senecio barbertonicus, winterblomme.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-41 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227359-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/15de11c9-bc45-4f60-a080-57cabc296f7b Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|barbertonica]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] ga8ikuhoprxjpp4dh3knv7ivyo2wt4i 2976849 2976848 2026-10-08T19:41:41Z Oesjaar 7467 Nie klein nie... 2976849 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Donsiebos | image = | taxon = Kleinia barbertonica | authority = (Klatt) Burtt Davy, (1935) | range_map = Range of Senecio barbertonicus-Africa.svg | synonyms =* ''Senecio barbertonicus'' <small>Klatt</small> }} Die '''donsiebos''' (''Kleinia barbertonica'') is 'n [[sukkulent]]e [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Die spesie blom van Mei tot Desember. == Galery == <gallery> Asteraceae Senecio barbertonicus 1.jpg Kleinia barbertonica 0133.jpg Kleinia barbertonica 0135.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0827.jpg Kleinia barbertonica 1DS-II 0830.jpg Senecio barbertonicus, winterblomme.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-41 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227359-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/15de11c9-bc45-4f60-a080-57cabc296f7b Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|barbertonica]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] t9z06x8oof3thu2u0mdl1ahvybcmlfu 1 470321 2976844 2026-10-08T19:31:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976844 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470322 2976846 2026-10-08T19:34:56Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2976846 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Kleinia barbertonica]] jfgfza7p09eivzgtwnhj7umxjv1lkit 0 470323 2976850 2026-10-08T19:53:50Z Dumbassman 62009 Nuwe artikel 2976850 wikitext text/x-wiki '''Teengif''' (ook bekend as '''teenserum''') is 'n biologiese geneesmiddel wat gebruik word om die gevolge van vergiftiging deur die gif van sekere diere te behandel. Dit bevat teenliggaampies wat aan spesifieke gifstowwe bind en dit neutraliseer. Teengif word veral gebruik vir die behandeling van ernstige slangbyte, maar daar bestaan ook teenserums vir die gif van sekere [[spinnekop]]pe, [[skerpioen]]e en ander giftige diere.<ref name=BNF69>{{cite book|title=British national formulary: BNF 69|date=2015|publisher=British Medical Association|isbn=978-0-85711-156-2|page=43|edition=69}}</ref> Die gebruik van die geskikte teenserum kan lewens red en ernstige komplikasies voorkom. Die behandeling word gewoonlik slegs aanbeveel wanneer daar beduidende vergiftiging of 'n groot risiko daarvoor bestaan. Die keuse van teenserum hang af van die betrokke diersoort en die samestelling van sy gif. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Geneesmiddels]] [[Kategorie:Immunologie]] 6nsn7s2anusae68gdzibtlpv0pps0q9 6 470324 2976854 2026-10-08T20:07:13Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Herman Charles Bosman – Suid-Afrikaanse skrywer (1905–1951)}} {{en|1=Herman Charles Bosman – South African writer (1905–1951)}} |bron='Bosman at His Best'' Human & Rousseau, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HC_Bosman.jpg foto] as bron |datum=voor 1951 |daarsteller= Paracel63, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:HC Bosman.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!... 2976854 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Herman Charles Bosman – Suid-Afrikaanse skrywer (1905–1951)}} {{en|1=Herman Charles Bosman – South African writer (1905–1951)}} |bron='Bosman at His Best'' Human & Rousseau, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HC_Bosman.jpg foto] as bron |datum=voor 1951 |daarsteller= Paracel63, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:HC Bosman.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} qh73nd5y54v7idh3ng191r91fmdfnzw 2976856 2976854 2026-10-08T20:11:36Z JMK 649 /* Opsomming */ 2976856 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Herman Charles Bosman – Suid-Afrikaanse skrywer (1905–1951)}} {{en|1=Herman Charles Bosman – South African writer (1905–1951)}} |bron=''Bosman at His Best'' Human & Rousseau, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HC_Bosman.jpg foto] as bron |datum=voor 1951 |daarsteller= Paracel63, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:HC Bosman.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} a5lzaobvw5we4qzygszxok95admvb3y 0 470325 2976859 2026-10-08T20:29:36Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2976859 wikitext text/x-wiki '''Anne Carson''' ([[Toronto]], [[21 Junie]] [[1950]]) is 'n [[Kanadese]] [[digter]], klassikus, vertaler en [[essay]]is. Sy het aan verskeie universiteite in Kanada en die Verenigde State gewerk (waaronder [[McGill Universiteit|McGill-universiteit]], die [[Universiteit van Michigan]] (Ann Arbor) en [[Princeton-universiteit]]). Haar werk word gekenmerk deur verrassende insigte en kombinasies; sy kombineer byvoorbeeld [[poësie]] en [[essay]]s in verskeie van haar boeke. Carson se bekendste boeke is ''Eros the Bittersweet'' (essays) en ''Red: Autobiography of Red'' ('n [[roman]] in versvorm).<ref>[https://www.koppernik.nl/p/rood-anne-carson/ Uitgeverij Koppernik]</ref>). ==Toekennings en eerbewyse== Carson het verskeie literêre toekennings (Lannan Literary Award, T. S. Eliot-prys) en eerbewyse (Guggenheim-beurs vir poësie, Order of Canada, eredoktorsgrade van die Universiteit van Toronto en die Universiteit van St Andrews) ontvang. Op 8 Oktober 2026 het Carson die [[Nobelprys vir Letterkunde]] ontvang vir (volgens die beoordelaarspaneel) "haar gewaagde en vindingryke werk wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die kontemporêre letterkunde geskep het".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/ ''Website Nobelprijs'', 8 Oktober 2026]</ref> ==Geselekteerde bibliografie== {{col-begin}} {{col-break}} === Skryfwerk === *''Eros the Bittersweet'' (1986)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Eros the Bittersweet: An Essay |date=1986 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-608-02740-1}}</ref> *''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Short Talks |date=1992 |publisher=Brick Books |location=London, Ontario |isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> *''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Glass, Irony, and God |date=1995 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> {{small|– includes "The Glass Essay"}} *''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Plainwater: Essays and Poetry |date=1995 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-679-43178-7}}</ref> *''[[Autobiography of Red]]'' (1998)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Autobiography of Red: A Novel in Verse |date=1998 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40133-6}}</ref> *''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan) |date=1999 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-691-03677-9}}</ref> *''[[Men in the Off Hours]]'' (2000)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Men in the Off Hours |date=2000 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> *''[[The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos|The Beauty of the Husband]]'' (2001)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos |date=2001 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40804-5}}</ref> *''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Decreation: Poetry, Essays, Opera |date=2005 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> *''Nox'' (2010)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nox |date=2010 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> {{small|– incorporates translation of Catullus 101}} *''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Antigonick (Sophokles) |date=2012 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1957-0}}</ref> {{small|– version of ''Antigone'' by [[Sophokles]]}} *''Red Doc'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Red Doc> |date=2013 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-307-96059-7}}</ref> {{small|– follow-up to ''Autobiography of Red''}} *''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nay Rather |date=2013 |publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21 |location=London |isbn=978-1-909631-03-8}}</ref> *''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Albertine Workout |date=2014 |publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13] |location=New York |isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> *''Float'' (2016)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Float |date=2016 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> *''Norma Jeane Baker of Troy'' (2019)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Norma Jeane Baker of Troy |date=2019 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78682-761-6}}</ref> {{small|– version of ''[[Helen (play)|Helen]]'' by [[Euripides]]}} *''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |last2=Bruno |first2=Rosanna |author-mask=1 |title=Euripides' The Trojan Women: A Comic |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3079-7}}</ref> {{small|– version of the Euripides [[The Trojan Women|play]]}} *''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=H of H Playbook |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3123-7}}</ref> {{small|– about ''[[Herakles (Euripides)|Herakles]]'' by Euripides}} *''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Wrong Norma |date=2024 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3034-6}}</ref> {{col-break}} === Vertalings === *''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophocles, Electra |date=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford & New York |isbn=978-0-19-504960-2}}</ref> {{small|– ''Electra'' by [[Sophokles]]}} *''If Not, Winter'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=If Not, Winter: Fragments of Sappho |date=2002 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> {{small|– the poetry of Sappho}} *''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides |date=2006 |publisher=The New York Review of Books |location=New York |isbn=978-1-59017-180-6}}</ref> {{small|– ''Herakles'', ''Hecuba'', ''Hippolytus'', and ''Alcestis'' by [[Euripides]]}} *''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=An Oresteia |date=2009 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> {{small|– ''[[Agamemnon (play)|Agamemnon]]'' by Aeschylus, ''Electra'' by Sophocles, ''Orestes'' by Euripides}} *''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians |date=2014 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago & London |isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> {{small|– ''Iphigenia in Tauris'' by Euripides}} *''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophokles, Antigone |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> {{small|– ''Antigone'' by Sophocles}} *''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Bakkhai |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> {{small|– ''The Bacchae'' by Euripides}} {{col-end}} {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Carsoni, Anne}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners]] k4xknfc1ibpt09tiz58wjyaimgjb79g 2976861 2976859 2026-10-08T20:31:38Z Sobaka 328 /* Geselekteerde bibliografie */ opruim 2976861 wikitext text/x-wiki '''Anne Carson''' ([[Toronto]], [[21 Junie]] [[1950]]) is 'n [[Kanadese]] [[digter]], klassikus, vertaler en [[essay]]is. Sy het aan verskeie universiteite in Kanada en die Verenigde State gewerk (waaronder [[McGill Universiteit|McGill-universiteit]], die [[Universiteit van Michigan]] (Ann Arbor) en [[Princeton-universiteit]]). Haar werk word gekenmerk deur verrassende insigte en kombinasies; sy kombineer byvoorbeeld [[poësie]] en [[essay]]s in verskeie van haar boeke. Carson se bekendste boeke is ''Eros the Bittersweet'' (essays) en ''Red: Autobiography of Red'' ('n [[roman]] in versvorm).<ref>[https://www.koppernik.nl/p/rood-anne-carson/ Uitgeverij Koppernik]</ref>). ==Toekennings en eerbewyse== Carson het verskeie literêre toekennings (Lannan Literary Award, T. S. Eliot-prys) en eerbewyse (Guggenheim-beurs vir poësie, Order of Canada, eredoktorsgrade van die Universiteit van Toronto en die Universiteit van St Andrews) ontvang. Op 8 Oktober 2026 het Carson die [[Nobelprys vir Letterkunde]] ontvang vir (volgens die beoordelaarspaneel) "haar gewaagde en vindingryke werk wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die kontemporêre letterkunde geskep het".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/ ''Website Nobelprijs'', 8 Oktober 2026]</ref> ==Geselekteerde bibliografie== {{col-begin}} {{col-break}} === Skryfwerk === *''Eros the Bittersweet'' (1986)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Eros the Bittersweet: An Essay |date=1986 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-608-02740-1}}</ref> *''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Short Talks |date=1992 |publisher=Brick Books |location=London, Ontario |isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> *''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Glass, Irony, and God |date=1995 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> {{small|– includes "The Glass Essay"}} *''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Plainwater: Essays and Poetry |date=1995 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-679-43178-7}}</ref> *''Autobiography of Red'' (1998)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Autobiography of Red: A Novel in Verse |date=1998 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40133-6}}</ref> *''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan) |date=1999 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-691-03677-9}}</ref> *''Men in the Off Hours'' (2000)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Men in the Off Hours |date=2000 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> *''The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos'' (2001)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos |date=2001 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40804-5}}</ref> *''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Decreation: Poetry, Essays, Opera |date=2005 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> *''Nox'' (2010)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nox |date=2010 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> {{small|– incorporates translation of Catullus 101}} *''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Antigonick (Sophokles) |date=2012 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1957-0}}</ref> {{small|– version of ''Antigone'' by [[Sophokles]]}} *''Red Doc'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Red Doc> |date=2013 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-307-96059-7}}</ref> {{small|– follow-up to ''Autobiography of Red''}} *''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nay Rather |date=2013 |publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21 |location=London |isbn=978-1-909631-03-8}}</ref> *''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Albertine Workout |date=2014 |publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13] |location=New York |isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> *''Float'' (2016)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Float |date=2016 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> *''Norma Jeane Baker of Troy'' (2019)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Norma Jeane Baker of Troy |date=2019 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78682-761-6}}</ref> {{small|– version of ''[[Helen (play)|Helen]]'' by [[Euripides]]}} *''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |last2=Bruno |first2=Rosanna |author-mask=1 |title=Euripides' The Trojan Women: A Comic |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3079-7}}</ref> {{small|– version of the Euripides [[The Trojan Women|play]]}} *''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=H of H Playbook |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3123-7}}</ref> {{small|– about ''Herakles'' by Euripides}} *''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Wrong Norma |date=2024 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3034-6}}</ref> {{col-break}} === Vertalings === *''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophocles, Electra |date=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford & New York |isbn=978-0-19-504960-2}}</ref> {{small|– ''Electra'' by [[Sophokles]]}} *''If Not, Winter'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=If Not, Winter: Fragments of Sappho |date=2002 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> {{small|– the poetry of Sappho}} *''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides |date=2006 |publisher=The New York Review of Books |location=New York |isbn=978-1-59017-180-6}}</ref> {{small|– ''Herakles'', ''Hecuba'', ''Hippolytus'', and ''Alcestis'' by [[Euripides]]}} *''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=An Oresteia |date=2009 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> {{small|– ''[[Agamemnon (play)|Agamemnon]]'' by Aeschylus, ''Electra'' by Sophocles, ''Orestes'' by Euripides}} *''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians |date=2014 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago & London |isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> {{small|– ''Iphigenia in Tauris'' by Euripides}} *''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophokles, Antigone |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> {{small|– ''Antigone'' by Sophocles}} *''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Bakkhai |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> {{small|– ''The Bacchae'' by Euripides}} {{col-end}} {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Carsoni, Anne}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners]] bmavifamxqcz6dt9arcejl544pkazcj 2976863 2976861 2026-10-08T20:34:00Z Sobaka 328 Beeld 2976863 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|duimnael|Anne Carson in 2024.]] '''Anne Carson''' ([[Toronto]], [[21 Junie]] [[1950]]) is 'n [[Kanadese]] [[digter]], klassikus, vertaler en [[essay]]is. Sy het aan verskeie universiteite in Kanada en die Verenigde State gewerk (waaronder [[McGill Universiteit|McGill-universiteit]], die [[Universiteit van Michigan]] (Ann Arbor) en [[Princeton-universiteit]]). Haar werk word gekenmerk deur verrassende insigte en kombinasies; sy kombineer byvoorbeeld [[poësie]] en [[essay]]s in verskeie van haar boeke. Carson se bekendste boeke is ''Eros the Bittersweet'' (essays) en ''Red: Autobiography of Red'' ('n [[roman]] in versvorm).<ref>[https://www.koppernik.nl/p/rood-anne-carson/ Uitgeverij Koppernik]</ref>). ==Toekennings en eerbewyse== Carson het verskeie literêre toekennings (Lannan Literary Award, T. S. Eliot-prys) en eerbewyse (Guggenheim-beurs vir poësie, Order of Canada, eredoktorsgrade van die Universiteit van Toronto en die Universiteit van St Andrews) ontvang. Op 8 Oktober 2026 het Carson die [[Nobelprys vir Letterkunde]] ontvang vir (volgens die beoordelaarspaneel) "haar gewaagde en vindingryke werk wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die kontemporêre letterkunde geskep het".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/ ''Website Nobelprijs'', 8 Oktober 2026]</ref> ==Geselekteerde bibliografie== {{col-begin}} {{col-break}} === Skryfwerk === *''Eros the Bittersweet'' (1986)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Eros the Bittersweet: An Essay |date=1986 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-608-02740-1}}</ref> *''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Short Talks |date=1992 |publisher=Brick Books |location=London, Ontario |isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> *''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Glass, Irony, and God |date=1995 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> {{small|– includes "The Glass Essay"}} *''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Plainwater: Essays and Poetry |date=1995 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-679-43178-7}}</ref> *''Autobiography of Red'' (1998)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Autobiography of Red: A Novel in Verse |date=1998 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40133-6}}</ref> *''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan) |date=1999 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-691-03677-9}}</ref> *''Men in the Off Hours'' (2000)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Men in the Off Hours |date=2000 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> *''The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos'' (2001)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos |date=2001 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40804-5}}</ref> *''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Decreation: Poetry, Essays, Opera |date=2005 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> *''Nox'' (2010)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nox |date=2010 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> {{small|– incorporates translation of Catullus 101}} *''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Antigonick (Sophokles) |date=2012 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1957-0}}</ref> {{small|– version of ''Antigone'' by [[Sophokles]]}} *''Red Doc'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Red Doc> |date=2013 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-307-96059-7}}</ref> {{small|– follow-up to ''Autobiography of Red''}} *''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nay Rather |date=2013 |publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21 |location=London |isbn=978-1-909631-03-8}}</ref> *''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Albertine Workout |date=2014 |publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13] |location=New York |isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> *''Float'' (2016)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Float |date=2016 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> *''Norma Jeane Baker of Troy'' (2019)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Norma Jeane Baker of Troy |date=2019 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78682-761-6}}</ref> {{small|– version of ''[[Helen (play)|Helen]]'' by [[Euripides]]}} *''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |last2=Bruno |first2=Rosanna |author-mask=1 |title=Euripides' The Trojan Women: A Comic |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3079-7}}</ref> {{small|– version of the Euripides [[The Trojan Women|play]]}} *''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=H of H Playbook |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3123-7}}</ref> {{small|– about ''Herakles'' by Euripides}} *''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Wrong Norma |date=2024 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3034-6}}</ref> {{col-break}} === Vertalings === *''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophocles, Electra |date=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford & New York |isbn=978-0-19-504960-2}}</ref> {{small|– ''Electra'' by [[Sophokles]]}} *''If Not, Winter'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=If Not, Winter: Fragments of Sappho |date=2002 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> {{small|– the poetry of Sappho}} *''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides |date=2006 |publisher=The New York Review of Books |location=New York |isbn=978-1-59017-180-6}}</ref> {{small|– ''Herakles'', ''Hecuba'', ''Hippolytus'', and ''Alcestis'' by [[Euripides]]}} *''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=An Oresteia |date=2009 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> {{small|– ''[[Agamemnon (play)|Agamemnon]]'' by Aeschylus, ''Electra'' by Sophocles, ''Orestes'' by Euripides}} *''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians |date=2014 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago & London |isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> {{small|– ''Iphigenia in Tauris'' by Euripides}} *''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophokles, Antigone |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> {{small|– ''Antigone'' by Sophocles}} *''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Bakkhai |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> {{small|– ''The Bacchae'' by Euripides}} {{col-end}} {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Carsoni, Anne}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners]] m55sw8ji3rcrp6xe3re55hwev79oye0 2976865 2976863 2026-10-08T20:38:33Z Sobaka 328 /* Geselekteerde bibliografie */ opruim 2976865 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|duimnael|Anne Carson in 2024.]] '''Anne Carson''' ([[Toronto]], [[21 Junie]] [[1950]]) is 'n [[Kanadese]] [[digter]], klassikus, vertaler en [[essay]]is. Sy het aan verskeie universiteite in Kanada en die Verenigde State gewerk (waaronder [[McGill Universiteit|McGill-universiteit]], die [[Universiteit van Michigan]] (Ann Arbor) en [[Princeton-universiteit]]). Haar werk word gekenmerk deur verrassende insigte en kombinasies; sy kombineer byvoorbeeld [[poësie]] en [[essay]]s in verskeie van haar boeke. Carson se bekendste boeke is ''Eros the Bittersweet'' (essays) en ''Red: Autobiography of Red'' ('n [[roman]] in versvorm).<ref>[https://www.koppernik.nl/p/rood-anne-carson/ Uitgeverij Koppernik]</ref>). ==Toekennings en eerbewyse== Carson het verskeie literêre toekennings (Lannan Literary Award, T. S. Eliot-prys) en eerbewyse (Guggenheim-beurs vir poësie, Order of Canada, eredoktorsgrade van die Universiteit van Toronto en die Universiteit van St Andrews) ontvang. Op 8 Oktober 2026 het Carson die [[Nobelprys vir Letterkunde]] ontvang vir (volgens die beoordelaarspaneel) "haar gewaagde en vindingryke werk wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die kontemporêre letterkunde geskep het".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/ ''Website Nobelprijs'', 8 Oktober 2026]</ref> ==Geselekteerde bibliografie== {{col-begin}} {{col-break}} === Skryfwerk === *''Eros the Bittersweet'' (1986)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Eros the Bittersweet: An Essay |date=1986 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-608-02740-1}}</ref> *''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Short Talks |date=1992 |publisher=Brick Books |location=London, Ontario |isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> *''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Glass, Irony, and God |date=1995 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> {{small|– includes "The Glass Essay"}} *''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Plainwater: Essays and Poetry |date=1995 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-679-43178-7}}</ref> *''Autobiography of Red'' (1998)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Autobiography of Red: A Novel in Verse |date=1998 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40133-6}}</ref> *''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan) |date=1999 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-691-03677-9}}</ref> *''Men in the Off Hours'' (2000)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Men in the Off Hours |date=2000 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> *''The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos'' (2001)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos |date=2001 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40804-5}}</ref> *''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Decreation: Poetry, Essays, Opera |date=2005 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> *''Nox'' (2010)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nox |date=2010 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> {{small|– incorporates translation of Catullus 101}} *''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Antigonick (Sophokles) |date=2012 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1957-0}}</ref> {{small|– version of ''Antigone'' by [[Sophokles]]}} *''Red Doc'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Red Doc> |date=2013 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-307-96059-7}}</ref> {{small|– follow-up to ''Autobiography of Red''}} *''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nay Rather |date=2013 |publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21 |location=London |isbn=978-1-909631-03-8}}</ref> *''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Albertine Workout |date=2014 |publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13] |location=New York |isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> *''Float'' (2016)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Float |date=2016 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> *''Norma Jeane Baker of Troy'' (2019)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Norma Jeane Baker of Troy |date=2019 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78682-761-6}}</ref> {{small|– version of ''[[Helen (play)|Helen]]'' by [[Euripides]]}} *''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |last2=Bruno |first2=Rosanna |author-mask=1 |title=Euripides' The Trojan Women: A Comic |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3079-7}}</ref> {{small|– version of the Euripides [[The Trojan Women|play]]}} *''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=H of H Playbook |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3123-7}}</ref> {{small|– about ''Herakles'' by Euripides}} *''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Wrong Norma |date=2024 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3034-6}}</ref> {{col-break}} === Vertalings === *''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophocles, Electra |date=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford & New York |isbn=978-0-19-504960-2}}</ref> {{small|– ''Electra'' by [[Sophokles]]}} *''If Not, Winter'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=If Not, Winter: Fragments of Sappho |date=2002 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> {{small|– the poetry of Sappho}} *''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides |date=2006 |publisher=The New York Review of Books |location=New York |isbn=978-1-59017-180-6}}</ref> {{small|– ''Herakles'', ''Hecuba'', ''Hippolytus'', and ''Alcestis'' by [[Euripides]]}} *''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=An Oresteia |date=2009 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> {{small|– ''Agamemnon'' deur [[Aischulos]], ''Electra'' deur Sophohles, ''Orestes'' deur Euripides}} *''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians |date=2014 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago & London |isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> {{small|– ''Iphigenia in Tauris'' deur Euripides}} *''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophokles, Antigone |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> {{small|– ''Antigone'' by Sophocles}} *''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Bakkhai |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> {{small|– ''The Bacchae'' by Euripides}} {{col-end}} {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Carsoni, Anne}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners]] 4n6lx1n58w2n9qpfgipc92ah2s6fulp 2976866 2976865 2026-10-08T20:41:44Z Sobaka 328 /* Skryfwerk */ opruim 2976866 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|duimnael|Anne Carson in 2024.]] '''Anne Carson''' ([[Toronto]], [[21 Junie]] [[1950]]) is 'n [[Kanadese]] [[digter]], klassikus, vertaler en [[essay]]is. Sy het aan verskeie universiteite in Kanada en die Verenigde State gewerk (waaronder [[McGill Universiteit|McGill-universiteit]], die [[Universiteit van Michigan]] (Ann Arbor) en [[Princeton-universiteit]]). Haar werk word gekenmerk deur verrassende insigte en kombinasies; sy kombineer byvoorbeeld [[poësie]] en [[essay]]s in verskeie van haar boeke. Carson se bekendste boeke is ''Eros the Bittersweet'' (essays) en ''Red: Autobiography of Red'' ('n [[roman]] in versvorm).<ref>[https://www.koppernik.nl/p/rood-anne-carson/ Uitgeverij Koppernik]</ref>). ==Toekennings en eerbewyse== Carson het verskeie literêre toekennings (Lannan Literary Award, T. S. Eliot-prys) en eerbewyse (Guggenheim-beurs vir poësie, Order of Canada, eredoktorsgrade van die Universiteit van Toronto en die Universiteit van St Andrews) ontvang. Op 8 Oktober 2026 het Carson die [[Nobelprys vir Letterkunde]] ontvang vir (volgens die beoordelaarspaneel) "haar gewaagde en vindingryke werk wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die kontemporêre letterkunde geskep het".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/ ''Website Nobelprijs'', 8 Oktober 2026]</ref> ==Geselekteerde bibliografie== {{col-begin}} {{col-break}} === Skryfwerk === *''Eros the Bittersweet'' (1986)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Eros the Bittersweet: An Essay |date=1986 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-608-02740-1}}</ref> *''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Short Talks |date=1992 |publisher=Brick Books |location=London, Ontario |isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> *''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Glass, Irony, and God |date=1995 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> {{small|– includes "The Glass Essay"}} *''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Plainwater: Essays and Poetry |date=1995 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-679-43178-7}}</ref> *''Autobiography of Red'' (1998)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Autobiography of Red: A Novel in Verse |date=1998 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40133-6}}</ref> *''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan) |date=1999 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-691-03677-9}}</ref> *''Men in the Off Hours'' (2000)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Men in the Off Hours |date=2000 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> *''The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos'' (2001)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos |date=2001 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40804-5}}</ref> *''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Decreation: Poetry, Essays, Opera |date=2005 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> *''Nox'' (2010)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nox |date=2010 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> {{small|– incorporates translation of Catullus 101}} *''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Antigonick (Sophokles) |date=2012 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1957-0}}</ref> {{small|– weergawe van ''Antigone'' deur [[Sophokles]]}} *''Red Doc'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Red Doc> |date=2013 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-307-96059-7}}</ref> {{small|– follow-up to ''Autobiography of Red''}} *''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nay Rather |date=2013 |publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21 |location=London |isbn=978-1-909631-03-8}}</ref> *''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Albertine Workout |date=2014 |publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13] |location=New York |isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> *''Float'' (2016)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Float |date=2016 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> *''Norma Jeane Baker of Troy'' (2019)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Norma Jeane Baker of Troy |date=2019 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78682-761-6}}</ref> {{small|– version of ''Helen'' deur [[Euripides]]}} *''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |last2=Bruno |first2=Rosanna |author-mask=1 |title=Euripides' The Trojan Women: A Comic |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3079-7}}</ref> {{small|– version of the Euripides The Trojan Women}} *''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=H of H Playbook |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3123-7}}</ref> {{small|– oor ''Herakles'' deur Euripides}} *''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Wrong Norma |date=2024 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3034-6}}</ref> {{col-break}} === Vertalings === *''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophocles, Electra |date=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford & New York |isbn=978-0-19-504960-2}}</ref> {{small|– ''Electra'' by [[Sophokles]]}} *''If Not, Winter'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=If Not, Winter: Fragments of Sappho |date=2002 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> {{small|– the poetry of Sappho}} *''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides |date=2006 |publisher=The New York Review of Books |location=New York |isbn=978-1-59017-180-6}}</ref> {{small|– ''Herakles'', ''Hecuba'', ''Hippolytus'', and ''Alcestis'' by [[Euripides]]}} *''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=An Oresteia |date=2009 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> {{small|– ''Agamemnon'' deur [[Aischulos]], ''Electra'' deur Sophohles, ''Orestes'' deur Euripides}} *''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians |date=2014 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago & London |isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> {{small|– ''Iphigenia in Tauris'' deur Euripides}} *''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophokles, Antigone |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> {{small|– ''Antigone'' by Sophocles}} *''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Bakkhai |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> {{small|– ''The Bacchae'' by Euripides}} {{col-end}} {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Carsoni, Anne}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners]] 1f4y8mdy0aulcv4o1iaa68jhblhvsws 2976879 2976866 2026-10-08T21:24:08Z Sobaka 328 opruim 2976879 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|duimnael|Anne Carson in 2024.]] '''Anne Carson''' ([[Toronto]], [[21 Junie]] [[1950]]) is 'n [[Kanadese]] [[digter]], klassikus, vertaler en [[essay]]is. Sy het aan verskeie universiteite in Kanada en die Verenigde State gewerk (waaronder [[McGill Universiteit|McGill-universiteit]], die [[Universiteit van Michigan]] (Ann Arbor) en [[Princeton-universiteit]]). Haar werk word gekenmerk deur verrassende insigte en kombinasies; sy kombineer byvoorbeeld [[poësie]] en [[essay]]s in verskeie van haar boeke. Carson se bekendste boeke is ''Eros the Bittersweet'' (essays) en ''Red: Autobiography of Red'' ('n [[roman]] in versvorm).<ref>[https://www.koppernik.nl/p/rood-anne-carson/ Uitgeverij Koppernik]</ref>. ==Toekennings en eerbewyse== Carson het verskeie literêre toekennings (Lannan Literary Award, T. S. Eliot-prys) en eerbewyse (Guggenheim-beurs vir poësie, Order of Canada, eredoktorsgrade van die Universiteit van Toronto en die Universiteit van St Andrews) ontvang. Op 8 Oktober 2026 het Carson die [[Nobelprys vir Letterkunde]] ontvang vir (volgens die beoordelaarspaneel) "haar gewaagde en vindingryke werk wat, in speelse dialoog met die klassieke tradisie, nuwe vorme vir die kontemporêre letterkunde geskep het".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/ ''Website Nobelprijs'', 8 Oktober 2026]</ref> ==Geselekteerde bibliografie== {{col-begin}} {{col-break}} === Skryfwerk === *''Eros the Bittersweet'' (1986)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Eros the Bittersweet: An Essay |date=1986 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-608-02740-1}}</ref> *''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Short Talks |date=1992 |publisher=Brick Books |location=London, Ontario |isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> *''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Glass, Irony, and God |date=1995 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> {{small|– includes "The Glass Essay"}} *''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Plainwater: Essays and Poetry |date=1995 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-679-43178-7}}</ref> *''Autobiography of Red'' (1998)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Autobiography of Red: A Novel in Verse |date=1998 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40133-6}}</ref> *''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan) |date=1999 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-691-03677-9}}</ref> *''Men in the Off Hours'' (2000)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Men in the Off Hours |date=2000 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> *''The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos'' (2001)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos |date=2001 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-40804-5}}</ref> *''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Decreation: Poetry, Essays, Opera |date=2005 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> *''Nox'' (2010)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nox |date=2010 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> {{small|– incorporates translation of Catullus 101}} *''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Antigonick (Sophokles) |date=2012 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-1957-0}}</ref> {{small|– weergawe van ''Antigone'' deur [[Sophokles]]}} *''Red Doc'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Red Doc> |date=2013 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-307-96059-7}}</ref> {{small|– follow-up to ''Autobiography of Red''}} *''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Nay Rather |date=2013 |publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21 |location=London |isbn=978-1-909631-03-8}}</ref> *''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=The Albertine Workout |date=2014 |publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13] |location=New York |isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> *''Float'' (2016)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Float |date=2016 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> *''Norma Jeane Baker of Troy'' (2019)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Norma Jeane Baker of Troy |date=2019 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78682-761-6}}</ref> {{small|– version of ''Helen'' deur [[Euripides]]}} *''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |last2=Bruno |first2=Rosanna |author-mask=1 |title=Euripides' The Trojan Women: A Comic |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3079-7}}</ref> {{small|– version of the Euripides The Trojan Women}} *''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=H of H Playbook |date=2021 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3123-7}}</ref> {{small|– oor ''Herakles'' deur Euripides}} *''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Wrong Norma |date=2024 |publisher=New Directions |location=New York |isbn=978-0-8112-3034-6}}</ref> {{col-break}} === Vertalings === *''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophocles, Electra |date=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford & New York |isbn=978-0-19-504960-2}}</ref> {{small|– ''Electra'' by [[Sophokles]]}} *''If Not, Winter'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=If Not, Winter: Fragments of Sappho |date=2002 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> {{small|– the poetry of Sappho}} *''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides |date=2006 |publisher=The New York Review of Books |location=New York |isbn=978-1-59017-180-6}}</ref> {{small|– ''Herakles'', ''Hecuba'', ''Hippolytus'', and ''Alcestis'' by [[Euripides]]}} *''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=An Oresteia |date=2009 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> {{small|– ''Agamemnon'' deur [[Aischulos]], ''Electra'' deur Sophohles, ''Orestes'' deur Euripides}} *''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians |date=2014 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago & London |isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> {{small|– ''Iphigenia in Tauris'' deur Euripides}} *''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |title=Sophokles, Antigone |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> {{small|– ''Antigone'' by Sophocles}} *''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book |last1=Carson |first1=Anne |author-mask=1 |title=Euripides, Bakkhai |date=2015 |publisher=Oberon Books |location=London |isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> {{small|– ''The Bacchae'' by Euripides}} {{col-end}} {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Carsoni, Anne}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners]] 4sj1a7dz9nsygxqx9i6h8do8k8g0ca6 0 470326 2976860 2026-10-08T20:31:27Z JMK 649 aanstuur 2976860 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Noord-Sotho's]] 24e48k492k4nh29ja8phllnwvvuigjo 1 470327 2976862 2026-10-08T20:32:47Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976862 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 470328 2976867 2026-10-08T20:49:30Z JMK 649 skep kat 2976867 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Northern Sotho people|Noord-Sotho's}} [[Kategorie:Etniese groepe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Inheemse volke van Suider-Afrika]] [[Kategorie:Bantoevolke]] pifv7y08ubpspqj665ud41njljf8ihn 0 470329 2976870 2026-10-08T20:52:35Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2976870 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Amlaib |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = Amlaíb mac Illuilb (Oxford Bodleian Library MS Rawlinson B 488, folio 15r).jpg |beeld_wydte = 280px |beeld_onderskrif = Amlaib se naam in die Annale van Tigernach. |opskrif1 = Bewind |1 = 971/976-977 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Culen van Skotland|Culen]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Vader |4 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif5 = Oorlede |5 = 977 |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} '''Amlaíb mac Illuilb''' (oorlede 977) was 'n 10de-eeuse koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was een van drie seuns van [[Indulf van Skotland|Indulf]] en lid van die Huis van Alpin. Amlaíb se oupa aan vaderskant, [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]], het sterk bande met die Skandinawiese dinastie van [[Dublin]] gehad, en daar is bewyse dat Indulf en Amlaib name van [[Oudnoors]]e oorsprong gehad het. Ná Indulf se dood in 962 het [[Dubh van Skotland|Dubh]], lid van 'n mededingende tak van die Alpindinastie,.<ref>[[#D2|Duncan (2002)]] p. 20; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 81.</ref> die koningskap van Skotland oorgeneem. Hy het spoedig teenstand van Amlaib se broer, [[Culen van Skotland|Culen]], ondervind<ref>[[#W3|Woolf (2000)]] p. 157.</ref> voordat laasgenoemde in 966 self die koningskap verkry het. Culen en nog 'n seun van Indulf is in 971 gedood,<ref>[[#C3|Clarkson (2010)]] ch. 9; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 199, 204; [[#H4|Hudson (1998b)]] pp. 151, 160</ref> waarna Dubh se broer, [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]], die koningskap oorgeneem het. Volgens Ierse bronne het laasgenoemde Amlaib in 977 gedood. Die feit dat dié bronne Amlaib as 'n koning beskryf en nie aan Kenneth 'n koninklike titel toeken nie, dui daarop dat Amlaib daarin geslaag het om die koningskap van sy mededinger te verower. Dit lyk of Amlaib se kort bewind van 971/976 tot 977 gedateer moet word. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Amlaíb, King of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] 2bkughdf7xygt7npiwrjx761bw5vm2g 2976874 2976870 2026-10-08T21:02:44Z BurgertB 2401 Klaar 2976874 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Amlaib |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = Amlaíb mac Illuilb (Oxford Bodleian Library MS Rawlinson B 488, folio 15r).jpg |beeld_wydte = 280px |beeld_onderskrif = Amlaib se naam in die Annale van Tigernach. |opskrif1 = Bewind |1 = 971/976-977 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Culen van Skotland|Culen]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Vader |4 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif5 = Oorlede |5 = 977 |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} '''Amlaíb mac Illuilb''' (oorlede 977) was 'n 10de-eeuse koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was een van drie seuns van [[Indulf van Skotland|Indulf]] en lid van die Huis van Alpin. Amlaíb se oupa aan vaderskant, [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]], het sterk bande met die Skandinawiese dinastie van [[Dublin]] gehad, en daar is bewyse dat Indulf en Amlaib name van [[Oudnoors]]e oorsprong gehad het. Ná Indulf se dood in 962 het [[Dubh van Skotland|Dubh]], lid van 'n mededingende tak van die Alpindinastie,.<ref>[[#D2|Duncan (2002)]] p. 20; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 81.</ref> die koningskap van Skotland oorgeneem. Hy het spoedig teenstand van Amlaib se broer, [[Culen van Skotland|Culen]], ondervind<ref>[[#W3|Woolf (2000)]] p. 157.</ref> voordat laasgenoemde in 966 self die koningskap verkry het. Culen en nog 'n seun van Indulf is in 971 gedood,<ref>[[#C3|Clarkson (2010)]] ch. 9; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 199, 204</ref> waarna Dubh se broer, [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]], die koningskap oorgeneem het. Volgens Ierse bronne het laasgenoemde Amlaib in 977 gedood. Die feit dat dié bronne Amlaib as 'n koning beskryf en nie aan Kenneth 'n koninklike titel toeken nie, dui daarop dat Amlaib daarin geslaag het om die koningskap van sy mededinger te verower. Dit lyk of Amlaib se kort bewind van 971/976 tot 977 gedateer moet word. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2010 |title=The Men of the North: The Britons and Southern Scotland |publisher=John Donald |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-02-3 |type=EPUB |ref=C3}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kings, Clerics and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Amlaíb, King of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] 8n3k4kzk7hhp74wg1gdsrqp7uvsj7ws 2976875 2976874 2026-10-08T21:07:48Z BurgertB 2401 2976875 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Amlaib |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = Amlaíb mac Illuilb (Oxford Bodleian Library MS Rawlinson B 488, folio 15r).jpg |beeld_wydte = 280px |beeld_onderskrif = Amlaib se naam in die Annale van Tigernach. |opskrif1 = Bewind |1 = 971/976-977 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Culen van Skotland|Culen]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Vader |4 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif5 = Oorlede |5 = 977 |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} '''Amlaíb mac Illuilb''' (oorlede 977) was 'n 10de-eeuse koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was een van drie seuns van [[Indulf van Skotland|Indulf]] en lid van die Huis van Alpin. Amlaíb se oupa aan vaderskant, [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]], het sterk bande met die Skandinawiese dinastie van [[Dublin]] gehad, en daar is bewyse dat Indulf en Amlaib name van [[Oudnoors]]e oorsprong gehad het.<ref>[[#CXX1|Clarkson (2014)]] ch. 6</ref> Ná Indulf se dood in 962 het [[Dubh van Skotland|Dubh]], lid van 'n mededingende tak van die Alpindinastie,.<ref>[[#D2|Duncan (2002)]] p. 20; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 81.</ref> die koningskap van Skotland oorgeneem. Hy het spoedig teenstand van Amlaib se broer, [[Culen van Skotland|Culen]], ondervind<ref>[[#W3|Woolf (2000)]] p. 157.</ref> voordat laasgenoemde in 966 self die koningskap verkry het. Culen en nog 'n seun van Indulf is in 971 gedood,<ref>[[#C3|Clarkson (2010)]] ch. 9; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 199, 204</ref> waarna Dubh se broer, [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]], die koningskap oorgeneem het. Volgens Ierse bronne het laasgenoemde Amlaib in 977 gedood. Die feit dat dié bronne Amlaib as 'n koning beskryf en nie aan Kenneth 'n koninklike titel toeken nie, dui daarop dat Amlaib daarin geslaag het om die koningskap van sy mededinger te verower. Dit lyk of Amlaib se kort bewind van 971/976 tot 977 gedateer moet word. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2010 |title=The Men of the North: The Britons and Southern Scotland |publisher=John Donald |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-02-3 |type=EPUB |ref=C3}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=CXX1}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kings, Clerics and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Amlaíb, King of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skotse monarge]] m4jwy4vrz0cy390fs6ykk0mlaxjf05g 2976921 2976875 2026-10-08T23:43:02Z BurgertB 2401 [[:Kategorie:Skotse monarge]] verwyder; [[:Kategorie:Huis van Alpin]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2976921 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Amlaib |titel = Koning van Skotland |kleur = |beeld = Amlaíb mac Illuilb (Oxford Bodleian Library MS Rawlinson B 488, folio 15r).jpg |beeld_wydte = 280px |beeld_onderskrif = Amlaib se naam in die Annale van Tigernach. |opskrif1 = Bewind |1 = 971/976-977 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Culen van Skotland|Culen]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]] |opskrif4 = Vader |4 = [[Indulf van Skotland|Indulf]] |opskrif5 = Oorlede |5 = 977 |opskrif6 = Huis |6 = Alpin |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} '''Amlaíb mac Illuilb''' (oorlede 977) was 'n 10de-eeuse koning van Alba ([[Skotland]]). Hy was een van drie seuns van [[Indulf van Skotland|Indulf]] en lid van die Huis van Alpin. Amlaíb se oupa aan vaderskant, [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]], het sterk bande met die Skandinawiese dinastie van [[Dublin]] gehad, en daar is bewyse dat Indulf en Amlaib name van [[Oudnoors]]e oorsprong gehad het.<ref>[[#CXX1|Clarkson (2014)]] ch. 6</ref> Ná Indulf se dood in 962 het [[Dubh van Skotland|Dubh]], lid van 'n mededingende tak van die Alpindinastie,.<ref>[[#D2|Duncan (2002)]] p. 20; [[#D3|Dumville (2000)]] p. 81.</ref> die koningskap van Skotland oorgeneem. Hy het spoedig teenstand van Amlaib se broer, [[Culen van Skotland|Culen]], ondervind<ref>[[#W3|Woolf (2000)]] p. 157.</ref> voordat laasgenoemde in 966 self die koningskap verkry het. Culen en nog 'n seun van Indulf is in 971 gedood,<ref>[[#C3|Clarkson (2010)]] ch. 9; [[#W1|Woolf (2007)]] pp. 199, 204</ref> waarna Dubh se broer, [[Kenneth II van Skotland|Kenneth II]], die koningskap oorgeneem het. Volgens Ierse bronne het laasgenoemde Amlaib in 977 gedood. Die feit dat dié bronne Amlaib as 'n koning beskryf en nie aan Kenneth 'n koninklike titel toeken nie, dui daarop dat Amlaib daarin geslaag het om die koningskap van sy mededinger te verower. Dit lyk of Amlaib se kort bewind van 971/976 tot 977 gedateer moet word. ==Verwysings== {{Verwysings}} ===Bronne=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2010 |title=The Men of the North: The Britons and Southern Scotland |publisher=John Donald |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-02-3 |type=EPUB |ref=C3}} * {{cite book |last=Clarkson |first=T. |year=2014 |title=Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age |publisher=John Donald |location=Edinburg |isbn=978-1-907909-25-2 |type=EPUB |ref=CXX1}} * {{cite book |last=Dumville |first=D. |year=2000 |chapter=The Chronicle of the Kings of Alba |editor-last=Taylor |editor-first=S. |title=Kings, Clerics and Chronicles in Scotland, 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of Her Ninetieth Birthday |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |isbn=978-1-85182-516-5 |pages=73–86 |ref=D3}} * {{cite book |last=Duncan |first=A. A. M. |year=2002 |title=The Kingship of the Scots, 842–1292: Succession and Independence |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=0-7486-1626-8 |ref=D2}} * {{cite journal |last=Woolf |first=A. |year=2000 |title=The "Moray Question" and the Kingship of Alba in the Tenth and Eleventh Centuries |journal=Scottish Historical Review |volume=79 |issue=2 |pages=145–164 |doi=10.3366/shr.2000.79.2.145 |s2cid=162334631 |issn=0036-9241 |eissn=1750-0222 |ref=W3}} * {{cite book |last=Woolf |first=A. |year=2007 |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |series=The New Edinburgh History of Scotland (series vol. 2) |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburg |isbn=978-0-7486-1233-8 |ref=W1}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Amlaíb, King of Scotland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] htfwasrv8ohfowfxwzuh3pmxzyyehrj 6 470330 2976871 2026-10-08T20:59:01Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Sekoekoeni in 1882}} {{en|1=SIKUKUNI}} |bron=''A Holiday in South Africa ... With map and illustrations'', LEYLAND, Ralph Watts, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LL1882_pg008_SIKUKUNI.jpg foto] as bron |datum=1882 |daarsteller= British Library HMNTS 10097.df.8., [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:LL1882 pg008 SIKUKUNI.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!--... 2976871 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Sekoekoeni in 1882}} {{en|1=SIKUKUNI}} |bron=''A Holiday in South Africa ... With map and illustrations'', LEYLAND, Ralph Watts, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LL1882_pg008_SIKUKUNI.jpg foto] as bron |datum=1882 |daarsteller= British Library HMNTS 10097.df.8., [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:LL1882 pg008 SIKUKUNI.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Noord-Sotho's]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} n2l7gr0m1o0rmqskk8bakjv6tt59yyz 1 470332 2976877 2026-10-08T21:09:22Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976877 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470333 2976881 2026-10-08T22:15:04Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Koninkryk van Skotland]] na [[Koninkryk Skotland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2976881 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Koninkryk Skotland]] dpfy1jypqvwdpokvan0gtvgpm87pgwn 1 470334 2976883 2026-10-08T22:15:04Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Skotland]] na [[Bespreking:Koninkryk Skotland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2976883 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Koninkryk Skotland]] f6dxehk82thlom72gk4d8k8mgfrzw71 0 470335 2976885 2026-10-08T22:18:45Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] na [[Koninkryk Groot-Brittanje]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2976885 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Koninkryk Groot-Brittanje]] r4jywj5425fjce6fe390qybjkzm688u 1 470336 2976887 2026-10-08T22:18:46Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Groot-Brittanje]] na [[Bespreking:Koninkryk Groot-Brittanje]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2976887 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Koninkryk Groot-Brittanje]] 528sr590si4de66n2mzn2trdg3hp9to 0 470337 2976891 2026-10-08T22:20:46Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Koninkryk van Ierland]] na [[Koninkryk Ierland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2976891 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Koninkryk Ierland]] fg4f6y2qk1y0w5qskle2qkq5ywl97h1 1 470338 2976893 2026-10-08T22:20:47Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Koninkryk van Ierland]] na [[Bespreking:Koninkryk Ierland]] geskuif: Regte naam in Afrkaans 2976893 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Koninkryk Ierland]] 595n1icljyv95mb76ym2g7tpo8f56b8 0 470339 2976897 2026-10-08T22:24:32Z Pynappel 70858 Vertaal uit Engels 2976897 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Persoon wat kinders oor die Internet seksueel misbruik}} 'n '''Aanlyn roofdiere''' of '''internetroofdier''' is 'n individu wat kinders seksueel misbruik en by wie die misbruik op die [[Internet]] begin of daar plaasvind. ==Opvattings== [[Lêer:West Midlands Police poster about child sexual abuse (9567818823).png|duimnael|'n Plakkaat van die West Midlands-polisie wat kinders inlig oor hoe om op aanlynroofdiere te reageer]] Misdade teen minderjariges wat deur die Internet moontlik gemaak word, gaan met misleiding gepaard en begin wanneer volwassenes oor die Internet met kinders in gesprek tree met die doel om hulle tot onwettige seksuele dade te dwing. Soms vind die seksuele misbruik van aangesig tot aangesig plaas.<ref>{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/06aug/01158/home.html|title=Internet Safety: Keeping It Real|publisher=Oracle Thinkquest|access-date=23 Desember 2012|archive-date=1 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801224836/http://library.thinkquest.org/06aug/01158/home.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ahaparenting.com/parenting-tools|title=Parenting Tips|website=www.ahaparenting.com|access-date=12 Oktober 2017}}</ref> Kletskamers, kitsboodskappe, internetforums, [[Sosiale media|sosialemediawerwe]], [[Selfoon|selfone]] en selfs videospeletjiekonsoles het almal met aanlynroofgedrag te kampe.<ref>{{cite web|url=http://www.Microsoft.com/protect/family/guidelines/predators.mspx|title=Online Predators: Help minimize the risk|publisher=Microsoft Corporation|date=24 September 2008}}</ref><ref>{{cite web|last=Williams|first=Pete|title=MySpace, Facebook attract online predators|website=NBC News|date=3 Februarie 2006|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna11165576|access-date=8 Desember 2006}}</ref><ref>{{cite web|last=Burt|first=David|title=Playstation Pedophiles|website=Filtering Facts|date=16 Maart 2009|url=http://filteringfacts.org/2009/03/16/playstation-pedophiles/|access-date=16 Maart 2009|quote=[G]aming consoles such as PlayStation, Wii, and Xbox have become Internet-enabled, interactive devices. This provides an opportunity for pedophiles to befriend and groom minors.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405143950/http://filteringfacts.org/2009/03/16/playstation-pedophiles/|archive-date=5 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.drphil.com/slideshows/slideshow/4954/|title=Dr. Phil.com|website=www.drphil.com|access-date=12 Oktober 2017}}</ref> Hierdie aanlynruimtes trek roofdiere aan omdat dit hulle in staat stel om sonder opsien met slagoffers in aanraking te kom.<ref name=":0">{{Cite journal|date=1 Desember 2013|title=Are Crimes by Online Predators Different From Crimes by Sex Offenders Who Know Youth In-Person?|journal=Journal of Adolescent Health|publisher=Society for Adolescent Health and Medicine|location=San Diego, Kalifornië|volume=53|issue=6|pages=736-741|doi=10.1016/j.jadohealth.2013.06.010|pmid=23890773|issn=1054-139X|last1=Wolak|first1=Janis|last2=Finkelhor|first2=David|doi-access=free}}</ref> Daarbenewens bestaan daar weens privaatheidskwessies rondom kinders onvoldoende betroubare data oor hoeveel minderjariges persoonlike inligting aanlyn deel.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tuI2DwAAQBAJ&q=%22online+predator%22+united+states+children%27s+internet+protection+act&pg=PT134|title=Teaching the Language Arts: Forward Thinking in Today's Classrooms|last1=Dobler|first1=Elizabeth|last2=Johnson|first2=Denise|last3=Wolsey|first3=Thomas DeVere|date=23 Januarie 2017|publisher=Routledge|location=Abingdon, Engeland|isbn=9781351667050|language=en}}</ref> Die anonimiteit van aanlyngesprekke lei ook tot ontremming by minderjariges, wat hulle meer op hul gemak laat voel en meer geneig maak om riskante dinge te doen.<ref>{{Cite journal|last1=Dombrowski|first1=Stefan C.|last2=Gischlar|first2=Karen L.|last3=Durst|first3=Theo|date=1 Mei 2007|title=Safeguarding young people from cyber pornography and cyber sexual predation: a major dilemma of the internet|journal=Child Abuse Review|publisher=Wiley|location=Oxford, Engeland|language=en|volume=16|issue=3|pages=153-170|doi=10.1002/car.939|issn=1099-0852}}</ref> Dit stel roofdiere in staat om hul teikens met manipulasie in situasies te plaas waar hulle aan die roofdier se seksuele eise sal toegee. Die aanvanklike manipulasie behels dikwels dat die minderjariges aan seksuele aktiwiteit bekendgestel word, dat [[pornografie]] aan hulle gewys word en dat seksueel eksplisiete inligting en foto's van hulle gevra word.<ref>{{Cite journal|last=Lanning|first=Kenneth|date=2005|title=Compliant Child Victims: Confronting an Uncomfortable Reality|journal=ASPAC Advisor|pages=14}}</ref> Hierdie aanlynroofgedrag lei nie dikwels tot werklike of gepoogde kontak buite die Internet nie,<ref name=":0" /> maar dit kan gebeur. Hoewel die heersende siening is dat roofdiere eiesoortige taktieke gebruik om slagoffers te ontmoet, kom daar by die meeste werklike persoonlike ontmoetings geen misleiding te pas nie. Die minderjariges is gewoonlik eerder medepligtig, en oortreders gebruik dikwels beloftes van liefde en romanse om slagoffers tot 'n ontmoeting te verlei.<ref>{{cite journal|first1=Karyl|last1=Troup-Leasure|first2=Howard N.|last2=Snyder|title=Statutory rape known to law enforcement|journal=Juvenile Justice Bulletin|publisher=Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention|location=Washington, D.C.|date=Augustus 2005}}</ref> ===Voorkoming=== Daar was al omstredenheid oor die vraag of [[Facebook]] genoeg voorsorg teen die seksuele toenadering tot kinders tref. Jim Gamble, hoof van die Child Exploitation and Online Protection Centre (CEOP) in die [[Verenigde Koninkryk]], het in 2010 gesê dat sy kantoor in 2009 292 klagtes oor Facebook-gebruikers ontvang het, maar dat nie een van die klagtes direk van Facebook gekom het nie. 'n Woordvoerder van Facebook het op die klagtes gereageer deur CEOP persoonlik te ontmoet en te volhou dat hulle veiligheidskwessies "baie ernstig" opneem.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/7567922/Complaints-about-grooming-and-bullying-on-Facebook-quadruple.html|location=Londen|work=The Daily Telegraph|first=Richard|last=Edwards|title=Complaints about grooming and bullying on Facebook quadruple|date=9 April 2010}}</ref> MSN het in 2003 beperkings op sy kletskamers ingestel om kinders te help beskerm teen volwassenes wat seksuele gesprekke met hulle soek.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/10/14/microsoft.chat/index.html|title=MSN begins closing its chatrooms|date=15 Oktober 2003|work=CNN.com|access-date=21 Januarie 2018}}</ref> Die kantoor van die prokureur-generaal van die [[New York (deelstaat)|deelstaat New York]] het [[Yahoo!]] se kletskamers in 2005 ondersoek omdat gebruikers daar kamers kon skep wie se name daarop gedui het dat hulle vir dié doel gebruik word. In Oktober daardie jaar het Yahoo! ingestem om "beleid en prosedures in te stel wat moet verseker" dat sulke kamers nie toegelaat sal word nie.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/yahoo-shuts-pedophilia-themed-chat-rooms/|title=Yahoo shuts pedophilia-themed chat rooms|date=11 November 2005|work=Cnet.com|access-date=21 Januarie 2018}}</ref> Rekenaarprogramme is ontwikkel om kletskamers en ander kitsboodskaplogboeke vir verdagte bedrywighede te ontleed.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6265494.stm|title=The 'anti-child grooming' website|work=BBC News|date=3 Julie 2007|access-date=22 Oktober 2013}}</ref> Omdat dit nie net op die platform self nie, maar ook by die toegangspunt verhoed kan word, word daar aanbeveel dat ouers veilige omgewings skep waarin hul kinders die Internet met minder risiko van sulke toenadering kan gebruik.<ref>{{cite news|url=https://techacute.com/what-is-cyber-grooming/|title=What Is Cyber Grooming and How to Protect Children?|newspaper=TechAcute|date=23 Maart 2020|access-date=14 April 2020|last1=Bennett|first1=Daniel}}</ref> ===Wette=== In [[Australië]] het die moord op Carly Ryan in Februarie 2007 openbare druk laat ontstaan wat uiteindelik in 2017 tot landwye wetswysigings gelei het wat as "Carly's Law" bekend staan en minderjariges aanlyn moet help beskerm.<ref>{{Cite web|url=https://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Bills_Legislation/bd/bd1617a/17bd100|title=Criminal Code Amendment (Protecting Minors Online) Bill 2017|website=www.aph.gov.au|language=en-AU|access-date=23 Augustus 2018}}</ref> Ryan, wat 15 jaar oud was, was 'n slagoffer van aanlyntoenadering en roofgedrag, wat destyds as iets unieks beskou is omdat sy die eerste persoon in Australië was wat deur 'n aanlynroofdier doodgemaak is.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/australia/the-australian-womens-weekly/20170907/281857233682330|title=My little girl was killed by an internet predator|work=The Australian Women's Weekly|date=7 September 2017|access-date=23 Augustus 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://casefilepodcast.com/case-91-carly-ryan/|title=Case 91: Carly Ryan – Casefile: True Crime Podcast|date=4 Augustus 2018|work=Casefile: True Crime Podcast|access-date=23 Augustus 2018|language=en-US}}</ref> In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] word sommige risiko's van aanlynroofgedrag deur die Children's Internet Protection Act aangespreek, wat in 2000 aangeneem is.<ref>{{Cite book|title=Avoiding Predators Online|last=Spivet|first=Bonnie|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc|year=2011|isbn=9781448864119|location=New York|pages=19}}</ref> Dié wet het skole en biblioteke verplig om filter- en blokkeerprogrammatuur te installeer om leerders aanlyn van obsene en skadelike materiaal en mense weg te hou.<ref>{{Cite web|url=http://www.cybercrimejournal.com/catherineijccvol1is2.htm|title=International Journal of Cyber Criminology - Catherine Marcum|website=www.cybercrimejournal.com|access-date=22 Mei 2019|archive-date=25 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525175341/http://www.cybercrimejournal.com/catherineijccvol1is2.htm|url-status=dead}}</ref> 'n Wetsontwerp bekend as HR 5319 of die "Deleting Online Predators Act of 2006" (DOPA) is later ingedien om die bepalings van CIPA te verskerp.<ref>{{Cite web|url=https://www.technewsworld.com/story/50812.html|title=The Pandora's Box of Social Networking|last=Evans|first=Meryl|date=31 Mei 2006|website=TechNewsWorld|access-date=22 Mei 2019}}</ref> Teen 2007 was die wetsontwerp in werklikheid verslaan.<ref>{{cite journal|first=Don|last=Essex|title=From Deleting Online Predators to Educating Internet Users|journal=Young Adult Library Services|publisher=Young Adult Library Services Association|location=Chicago, Illinois|volume=7|issue=3|date=2009|pages=36-45}}</ref> Sommige individue het ook stappe teen wette gedoen wat kinders moet beskerm. ''Doe v. Shurtleff'', 628 F.3d 1217 (10th Cir. 2010), was 'n saak voor die Verenigde State se Appèlhof vir die Tiende Kring waarin die grondwetlikheid van Utah Code Ann. § 77-27-21.5 beoordeel is, 'n wet wat sedemisdadigers verplig om hul internetidentifiseerders by die staat te registreer om "ontvoering en seksverwante misdade te help ondersoek en oortreders te help vastrek".<ref>{{cite web|title=Doe v. Shurtleff, 628 F.3d 1217 (10th Cir. 2010)|url=https://caselaw.findlaw.com/us-10th-circuit/1542620.html|website=FindLaw|date=2010|access-date=12 Oktober 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://le.utah.gov/~code/TITLE77/htm/77_27_002105.htm|title=Utah Code Ann. § 77-27-21.5|access-date=12 Oktober 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228045556/http://le.utah.gov/~code/TITLE77/htm/77_27_002105.htm|archive-date=28 Desember 2011}}</ref> In dié saak het 'n skuldig bevinde sedemisdadiger, wat anoniem as John Doe verskyn het, geappelleer teen 'n beslissing<ref>[http://docs.justia.com/cases/federal/district-courts/utah/utdce/1:2008cv00064/66539/59/0.pdf?1270223573 Doe v. Shurtleff, memorandumbeslissing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104205529/http://docs.justia.com/cases/federal/district-courts/utah/utdce/1:2008cv00064/66539/59/0.pdf?1270223573|date=4 Januarie 2014}}</ref> van die Amerikaanse distrikshof vir die distrik [[Utah]] waarin 'n bevel wat die toepassing van Utah Code Ann. § 77-27-21.5 verbied het, ter syde gestel is. In sy verslag ''Protection of Children Against Abuse Through New Technologies'' het die komitee vir die [[Raad van Europa]] se Konvensie oor Kubermisdaad die opkomende vraagstukke van geweld teen kinders deur middel van nuwe tegnologie aangespreek, met besondere verwysing na toenadering sowel oor die Internet as per [[Selfoon|selfoon]]. Artikel 9 van die konvensie dek die vraagstuk van kinderpornografie op die Internet reeds.<ref>{{cite web|url=http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/Html/185.htm|title=Council of Europe - ETS No. 185 - Convention on Cybercrime|publisher=Conventions.coe.int|access-date=22 Oktober 2013|archive-date=11 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811105417/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/html/185.htm|url-status=dead}}</ref> Sommige lande het aanlyn seksuele toenadering reeds in hul nasionale wetgewing gekriminaliseer. 'n Ontleding van dié wette dui daarop dat sommige van hulle naas bestaande wetgewing of praktyke oorbodig kan wees.<ref>{{cite journal|last=Staksrud|first=E.|title=Online grooming legislation: Knee-jerk regulation?|journal=European Journal of Communication|year=2013|volume=28|issue=2|page=152|doi=10.1177/0267323112471304}}</ref> ==Sien ook== *[[Kubermisdaad]] *[[Federal Bureau of Investigation]] *[[Pedofilie]] ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Kubermisdaad]] [[Kategorie:Seksuele misdrywe]] squaxplwynuj626r30cyyfk34tyqpkg 2976898 2976897 2026-10-08T22:26:03Z Pynappel 70858 HAT, WAT 2976898 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Persoon wat kinders oor die Internet seksueel misbruik}} 'n '''Aanlyn roofdiere''' of '''internetroofdier''' is 'n individu wat kinders seksueel misbruik en by wie die misbruik op die [[Internet]] begin of daar plaasvind. ==Opvattings== [[Lêer:West Midlands Police poster about child sexual abuse (9567818823).png|duimnael|'n Plakkaat van die West Midlands-polisie wat kinders inlig oor hoe om op aanlyn roofdiere te reageer]] Misdade teen minderjariges wat deur die Internet moontlik gemaak word, gaan met misleiding gepaard en begin wanneer volwassenes oor die Internet met kinders in gesprek tree met die doel om hulle tot onwettige seksuele dade te dwing. Soms vind die seksuele misbruik van aangesig tot aangesig plaas.<ref>{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/06aug/01158/home.html|title=Internet Safety: Keeping It Real|publisher=Oracle Thinkquest|access-date=23 Desember 2012|archive-date=1 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801224836/http://library.thinkquest.org/06aug/01158/home.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ahaparenting.com/parenting-tools|title=Parenting Tips|website=www.ahaparenting.com|access-date=12 Oktober 2017}}</ref> Kletskamers, kitsboodskappe, internetforums, [[Sosiale media|sosialemediawerwe]], [[Selfoon|selfone]] en selfs videospeletjiekonsoles het almal met aanlyn roofgedrag te kampe.<ref>{{cite web|url=http://www.Microsoft.com/protect/family/guidelines/predators.mspx|title=Online Predators: Help minimize the risk|publisher=Microsoft Corporation|date=24 September 2008}}</ref><ref>{{cite web|last=Williams|first=Pete|title=MySpace, Facebook attract online predators|website=NBC News|date=3 Februarie 2006|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna11165576|access-date=8 Desember 2006}}</ref><ref>{{cite web|last=Burt|first=David|title=Playstation Pedophiles|website=Filtering Facts|date=16 Maart 2009|url=http://filteringfacts.org/2009/03/16/playstation-pedophiles/|access-date=16 Maart 2009|quote=[G]aming consoles such as PlayStation, Wii, and Xbox have become Internet-enabled, interactive devices. This provides an opportunity for pedophiles to befriend and groom minors.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405143950/http://filteringfacts.org/2009/03/16/playstation-pedophiles/|archive-date=5 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.drphil.com/slideshows/slideshow/4954/|title=Dr. Phil.com|website=www.drphil.com|access-date=12 Oktober 2017}}</ref> Hierdie aanlyn ruimtes trek roofdiere aan omdat dit hulle in staat stel om sonder opsien met slagoffers in aanraking te kom.<ref name=":0">{{Cite journal|date=1 Desember 2013|title=Are Crimes by Online Predators Different From Crimes by Sex Offenders Who Know Youth In-Person?|journal=Journal of Adolescent Health|publisher=Society for Adolescent Health and Medicine|location=San Diego, Kalifornië|volume=53|issue=6|pages=736-741|doi=10.1016/j.jadohealth.2013.06.010|pmid=23890773|issn=1054-139X|last1=Wolak|first1=Janis|last2=Finkelhor|first2=David|doi-access=free}}</ref> Daarbenewens bestaan daar weens privaatheidskwessies rondom kinders onvoldoende betroubare data oor hoeveel minderjariges persoonlike inligting aanlyn deel.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tuI2DwAAQBAJ&q=%22online+predator%22+united+states+children%27s+internet+protection+act&pg=PT134|title=Teaching the Language Arts: Forward Thinking in Today's Classrooms|last1=Dobler|first1=Elizabeth|last2=Johnson|first2=Denise|last3=Wolsey|first3=Thomas DeVere|date=23 Januarie 2017|publisher=Routledge|location=Abingdon, Engeland|isbn=9781351667050|language=en}}</ref> Die anonimiteit van aanlyngesprekke lei ook tot ontremming by minderjariges, wat hulle meer op hul gemak laat voel en meer geneig maak om riskante dinge te doen.<ref>{{Cite journal|last1=Dombrowski|first1=Stefan C.|last2=Gischlar|first2=Karen L.|last3=Durst|first3=Theo|date=1 Mei 2007|title=Safeguarding young people from cyber pornography and cyber sexual predation: a major dilemma of the internet|journal=Child Abuse Review|publisher=Wiley|location=Oxford, Engeland|language=en|volume=16|issue=3|pages=153-170|doi=10.1002/car.939|issn=1099-0852}}</ref> Dit stel roofdiere in staat om hul teikens met manipulasie in situasies te plaas waar hulle aan die roofdier se seksuele eise sal toegee. Die aanvanklike manipulasie behels dikwels dat die minderjariges aan seksuele aktiwiteit bekendgestel word, dat [[pornografie]] aan hulle gewys word en dat seksueel eksplisiete inligting en foto's van hulle gevra word.<ref>{{Cite journal|last=Lanning|first=Kenneth|date=2005|title=Compliant Child Victims: Confronting an Uncomfortable Reality|journal=ASPAC Advisor|pages=14}}</ref> Hierdie aanlyn roofgedrag lei nie dikwels tot werklike of gepoogde kontak buite die Internet nie,<ref name=":0" /> maar dit kan gebeur. Hoewel die heersende siening is dat roofdiere eiesoortige taktieke gebruik om slagoffers te ontmoet, kom daar by die meeste werklike persoonlike ontmoetings geen misleiding te pas nie. Die minderjariges is gewoonlik eerder medepligtig, en oortreders gebruik dikwels beloftes van liefde en romanse om slagoffers tot 'n ontmoeting te verlei.<ref>{{cite journal|first1=Karyl|last1=Troup-Leasure|first2=Howard N.|last2=Snyder|title=Statutory rape known to law enforcement|journal=Juvenile Justice Bulletin|publisher=Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention|location=Washington, D.C.|date=Augustus 2005}}</ref> ===Voorkoming=== Daar was al omstredenheid oor die vraag of [[Facebook]] genoeg voorsorg teen die seksuele toenadering tot kinders tref. Jim Gamble, hoof van die Child Exploitation and Online Protection Centre (CEOP) in die [[Verenigde Koninkryk]], het in 2010 gesê dat sy kantoor in 2009 292 klagtes oor Facebook-gebruikers ontvang het, maar dat nie een van die klagtes direk van Facebook gekom het nie. 'n Woordvoerder van Facebook het op die klagtes gereageer deur CEOP persoonlik te ontmoet en te volhou dat hulle veiligheidskwessies "baie ernstig" opneem.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/7567922/Complaints-about-grooming-and-bullying-on-Facebook-quadruple.html|location=Londen|work=The Daily Telegraph|first=Richard|last=Edwards|title=Complaints about grooming and bullying on Facebook quadruple|date=9 April 2010}}</ref> MSN het in 2003 beperkings op sy kletskamers ingestel om kinders te help beskerm teen volwassenes wat seksuele gesprekke met hulle soek.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/10/14/microsoft.chat/index.html|title=MSN begins closing its chatrooms|date=15 Oktober 2003|work=CNN.com|access-date=21 Januarie 2018}}</ref> Die kantoor van die prokureur-generaal van die [[New York (deelstaat)|deelstaat New York]] het [[Yahoo!]] se kletskamers in 2005 ondersoek omdat gebruikers daar kamers kon skep wie se name daarop gedui het dat hulle vir dié doel gebruik word. In Oktober daardie jaar het Yahoo! ingestem om "beleid en prosedures in te stel wat moet verseker" dat sulke kamers nie toegelaat sal word nie.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/yahoo-shuts-pedophilia-themed-chat-rooms/|title=Yahoo shuts pedophilia-themed chat rooms|date=11 November 2005|work=Cnet.com|access-date=21 Januarie 2018}}</ref> Rekenaarprogramme is ontwikkel om kletskamers en ander kitsboodskaplogboeke vir verdagte bedrywighede te ontleed.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6265494.stm|title=The 'anti-child grooming' website|work=BBC News|date=3 Julie 2007|access-date=22 Oktober 2013}}</ref> Omdat dit nie net op die platform self nie, maar ook by die toegangspunt verhoed kan word, word daar aanbeveel dat ouers veilige omgewings skep waarin hul kinders die Internet met minder risiko van sulke toenadering kan gebruik.<ref>{{cite news|url=https://techacute.com/what-is-cyber-grooming/|title=What Is Cyber Grooming and How to Protect Children?|newspaper=TechAcute|date=23 Maart 2020|access-date=14 April 2020|last1=Bennett|first1=Daniel}}</ref> ===Wette=== In [[Australië]] het die moord op Carly Ryan in Februarie 2007 openbare druk laat ontstaan wat uiteindelik in 2017 tot landwye wetswysigings gelei het wat as "Carly's Law" bekend staan en minderjariges aanlyn moet help beskerm.<ref>{{Cite web|url=https://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Bills_Legislation/bd/bd1617a/17bd100|title=Criminal Code Amendment (Protecting Minors Online) Bill 2017|website=www.aph.gov.au|language=en-AU|access-date=23 Augustus 2018}}</ref> Ryan, wat 15 jaar oud was, was 'n slagoffer van aanlyntoenadering en roofgedrag, wat destyds as iets unieks beskou is omdat sy die eerste persoon in Australië was wat deur 'n aanlyn roofdier doodgemaak is.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/australia/the-australian-womens-weekly/20170907/281857233682330|title=My little girl was killed by an internet predator|work=The Australian Women's Weekly|date=7 September 2017|access-date=23 Augustus 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://casefilepodcast.com/case-91-carly-ryan/|title=Case 91: Carly Ryan – Casefile: True Crime Podcast|date=4 Augustus 2018|work=Casefile: True Crime Podcast|access-date=23 Augustus 2018|language=en-US}}</ref> In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] word sommige risiko's van aanlyn roofgedrag deur die Children's Internet Protection Act aangespreek, wat in 2000 aangeneem is.<ref>{{Cite book|title=Avoiding Predators Online|last=Spivet|first=Bonnie|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc|year=2011|isbn=9781448864119|location=New York|pages=19}}</ref> Dié wet het skole en biblioteke verplig om filter- en blokkeerprogrammatuur te installeer om leerders aanlyn van obsene en skadelike materiaal en mense weg te hou.<ref>{{Cite web|url=http://www.cybercrimejournal.com/catherineijccvol1is2.htm|title=International Journal of Cyber Criminology - Catherine Marcum|website=www.cybercrimejournal.com|access-date=22 Mei 2019|archive-date=25 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525175341/http://www.cybercrimejournal.com/catherineijccvol1is2.htm|url-status=dead}}</ref> 'n Wetsontwerp bekend as HR 5319 of die "Deleting Online Predators Act of 2006" (DOPA) is later ingedien om die bepalings van CIPA te verskerp.<ref>{{Cite web|url=https://www.technewsworld.com/story/50812.html|title=The Pandora's Box of Social Networking|last=Evans|first=Meryl|date=31 Mei 2006|website=TechNewsWorld|access-date=22 Mei 2019}}</ref> Teen 2007 was die wetsontwerp in werklikheid verslaan.<ref>{{cite journal|first=Don|last=Essex|title=From Deleting Online Predators to Educating Internet Users|journal=Young Adult Library Services|publisher=Young Adult Library Services Association|location=Chicago, Illinois|volume=7|issue=3|date=2009|pages=36-45}}</ref> Sommige individue het ook stappe teen wette gedoen wat kinders moet beskerm. ''Doe v. Shurtleff'', 628 F.3d 1217 (10th Cir. 2010), was 'n saak voor die Verenigde State se Appèlhof vir die Tiende Kring waarin die grondwetlikheid van Utah Code Ann. § 77-27-21.5 beoordeel is, 'n wet wat sedemisdadigers verplig om hul internetidentifiseerders by die staat te registreer om "ontvoering en seksverwante misdade te help ondersoek en oortreders te help vastrek".<ref>{{cite web|title=Doe v. Shurtleff, 628 F.3d 1217 (10th Cir. 2010)|url=https://caselaw.findlaw.com/us-10th-circuit/1542620.html|website=FindLaw|date=2010|access-date=12 Oktober 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://le.utah.gov/~code/TITLE77/htm/77_27_002105.htm|title=Utah Code Ann. § 77-27-21.5|access-date=12 Oktober 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228045556/http://le.utah.gov/~code/TITLE77/htm/77_27_002105.htm|archive-date=28 Desember 2011}}</ref> In dié saak het 'n skuldig bevinde sedemisdadiger, wat anoniem as John Doe verskyn het, geappelleer teen 'n beslissing<ref>[http://docs.justia.com/cases/federal/district-courts/utah/utdce/1:2008cv00064/66539/59/0.pdf?1270223573 Doe v. Shurtleff, memorandumbeslissing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104205529/http://docs.justia.com/cases/federal/district-courts/utah/utdce/1:2008cv00064/66539/59/0.pdf?1270223573|date=4 Januarie 2014}}</ref> van die Amerikaanse distrikshof vir die distrik [[Utah]] waarin 'n bevel wat die toepassing van Utah Code Ann. § 77-27-21.5 verbied het, ter syde gestel is. In sy verslag ''Protection of Children Against Abuse Through New Technologies'' het die komitee vir die [[Raad van Europa]] se Konvensie oor Kubermisdaad die opkomende vraagstukke van geweld teen kinders deur middel van nuwe tegnologie aangespreek, met besondere verwysing na toenadering sowel oor die Internet as per [[Selfoon|selfoon]]. Artikel 9 van die konvensie dek die vraagstuk van kinderpornografie op die Internet reeds.<ref>{{cite web|url=http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/Html/185.htm|title=Council of Europe - ETS No. 185 - Convention on Cybercrime|publisher=Conventions.coe.int|access-date=22 Oktober 2013|archive-date=11 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811105417/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/html/185.htm|url-status=dead}}</ref> Sommige lande het aanlyn seksuele toenadering reeds in hul nasionale wetgewing gekriminaliseer. 'n Ontleding van dié wette dui daarop dat sommige van hulle naas bestaande wetgewing of praktyke oorbodig kan wees.<ref>{{cite journal|last=Staksrud|first=E.|title=Online grooming legislation: Knee-jerk regulation?|journal=European Journal of Communication|year=2013|volume=28|issue=2|page=152|doi=10.1177/0267323112471304}}</ref> ==Sien ook== *[[Kubermisdaad]] *[[Federal Bureau of Investigation]] *[[Pedofilie]] ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Kubermisdaad]] [[Kategorie:Seksuele misdrywe]] jfo9k6orw6zmfwjult3z41j8ebj3ky0 2976899 2976898 2026-10-08T22:33:52Z Pynappel 70858 2976899 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Persoon wat kinders oor die Internet seksueel misbruik}} 'n '''Aanlyn roofdier''' of '''internetroofdier''' is 'n individu wat kinders seksueel misbruik en by wie die misbruik op die [[Internet]] begin of daar plaasvind. ==Opvattings== [[Lêer:West Midlands Police poster about child sexual abuse (9567818823).png|duimnael|'n Plakkaat van die West Midlands-polisie wat kinders inlig oor hoe om op aanlyn roofdiere te reageer]] Misdade teen minderjariges wat deur die Internet moontlik gemaak word, gaan met misleiding gepaard en begin wanneer volwassenes oor die Internet met kinders in gesprek tree met die doel om hulle tot onwettige seksuele dade te dwing. Soms vind die seksuele misbruik van aangesig tot aangesig plaas.<ref>{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/06aug/01158/home.html|title=Internet Safety: Keeping It Real|publisher=Oracle Thinkquest|access-date=23 Desember 2012|archive-date=1 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801224836/http://library.thinkquest.org/06aug/01158/home.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ahaparenting.com/parenting-tools|title=Parenting Tips|website=www.ahaparenting.com|access-date=12 Oktober 2017}}</ref> Kletskamers, kitsboodskappe, internetforums, [[Sosiale media|sosialemediawerwe]], [[Selfoon|selfone]] en selfs videospeletjiekonsoles het almal met aanlyn roofgedrag te kampe.<ref>{{cite web|url=http://www.Microsoft.com/protect/family/guidelines/predators.mspx|title=Online Predators: Help minimize the risk|publisher=Microsoft Corporation|date=24 September 2008}}</ref><ref>{{cite web|last=Williams|first=Pete|title=MySpace, Facebook attract online predators|website=NBC News|date=3 Februarie 2006|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna11165576|access-date=8 Desember 2006}}</ref><ref>{{cite web|last=Burt|first=David|title=Playstation Pedophiles|website=Filtering Facts|date=16 Maart 2009|url=http://filteringfacts.org/2009/03/16/playstation-pedophiles/|access-date=16 Maart 2009|quote=[G]aming consoles such as PlayStation, Wii, and Xbox have become Internet-enabled, interactive devices. This provides an opportunity for pedophiles to befriend and groom minors.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405143950/http://filteringfacts.org/2009/03/16/playstation-pedophiles/|archive-date=5 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.drphil.com/slideshows/slideshow/4954/|title=Dr. Phil.com|website=www.drphil.com|access-date=12 Oktober 2017}}</ref> Hierdie aanlyn ruimtes trek roofdiere aan omdat dit hulle in staat stel om sonder opsien met slagoffers in aanraking te kom.<ref name=":0">{{Cite journal|date=1 Desember 2013|title=Are Crimes by Online Predators Different From Crimes by Sex Offenders Who Know Youth In-Person?|journal=Journal of Adolescent Health|publisher=Society for Adolescent Health and Medicine|location=San Diego, Kalifornië|volume=53|issue=6|pages=736-741|doi=10.1016/j.jadohealth.2013.06.010|pmid=23890773|issn=1054-139X|last1=Wolak|first1=Janis|last2=Finkelhor|first2=David|doi-access=free}}</ref> Daarbenewens bestaan daar weens privaatheidskwessies rondom kinders onvoldoende betroubare data oor hoeveel minderjariges persoonlike inligting aanlyn deel.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tuI2DwAAQBAJ&q=%22online+predator%22+united+states+children%27s+internet+protection+act&pg=PT134|title=Teaching the Language Arts: Forward Thinking in Today's Classrooms|last1=Dobler|first1=Elizabeth|last2=Johnson|first2=Denise|last3=Wolsey|first3=Thomas DeVere|date=23 Januarie 2017|publisher=Routledge|location=Abingdon, Engeland|isbn=9781351667050|language=en}}</ref> Die anonimiteit van aanlyngesprekke lei ook tot ontremming by minderjariges, wat hulle meer op hul gemak laat voel en meer geneig maak om riskante dinge te doen.<ref>{{Cite journal|last1=Dombrowski|first1=Stefan C.|last2=Gischlar|first2=Karen L.|last3=Durst|first3=Theo|date=1 Mei 2007|title=Safeguarding young people from cyber pornography and cyber sexual predation: a major dilemma of the internet|journal=Child Abuse Review|publisher=Wiley|location=Oxford, Engeland|language=en|volume=16|issue=3|pages=153-170|doi=10.1002/car.939|issn=1099-0852}}</ref> Dit stel roofdiere in staat om hul teikens met manipulasie in situasies te plaas waar hulle aan die roofdier se seksuele eise sal toegee. Die aanvanklike manipulasie behels dikwels dat die minderjariges aan seksuele aktiwiteit bekendgestel word, dat [[pornografie]] aan hulle gewys word en dat seksueel eksplisiete inligting en foto's van hulle gevra word.<ref>{{Cite journal|last=Lanning|first=Kenneth|date=2005|title=Compliant Child Victims: Confronting an Uncomfortable Reality|journal=ASPAC Advisor|pages=14}}</ref> Hierdie aanlyn roofgedrag lei nie dikwels tot werklike of gepoogde kontak buite die Internet nie,<ref name=":0" /> maar dit kan gebeur. Hoewel die heersende siening is dat roofdiere eiesoortige taktieke gebruik om slagoffers te ontmoet, kom daar by die meeste werklike persoonlike ontmoetings geen misleiding te pas nie. Die minderjariges is gewoonlik eerder medepligtig, en oortreders gebruik dikwels beloftes van liefde en romanse om slagoffers tot 'n ontmoeting te verlei.<ref>{{cite journal|first1=Karyl|last1=Troup-Leasure|first2=Howard N.|last2=Snyder|title=Statutory rape known to law enforcement|journal=Juvenile Justice Bulletin|publisher=Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention|location=Washington, D.C.|date=Augustus 2005}}</ref> ===Voorkoming=== Daar was al omstredenheid oor die vraag of [[Facebook]] genoeg voorsorg teen die seksuele toenadering tot kinders tref. Jim Gamble, hoof van die Child Exploitation and Online Protection Centre (CEOP) in die [[Verenigde Koninkryk]], het in 2010 gesê dat sy kantoor in 2009 292 klagtes oor Facebook-gebruikers ontvang het, maar dat nie een van die klagtes direk van Facebook gekom het nie. 'n Woordvoerder van Facebook het op die klagtes gereageer deur CEOP persoonlik te ontmoet en te volhou dat hulle veiligheidskwessies "baie ernstig" opneem.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/7567922/Complaints-about-grooming-and-bullying-on-Facebook-quadruple.html|location=Londen|work=The Daily Telegraph|first=Richard|last=Edwards|title=Complaints about grooming and bullying on Facebook quadruple|date=9 April 2010}}</ref> MSN het in 2003 beperkings op sy kletskamers ingestel om kinders te help beskerm teen volwassenes wat seksuele gesprekke met hulle soek.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/10/14/microsoft.chat/index.html|title=MSN begins closing its chatrooms|date=15 Oktober 2003|work=CNN.com|access-date=21 Januarie 2018}}</ref> Die kantoor van die prokureur-generaal van die [[New York (deelstaat)|deelstaat New York]] het [[Yahoo!]] se kletskamers in 2005 ondersoek omdat gebruikers daar kamers kon skep wie se name daarop gedui het dat hulle vir dié doel gebruik word. In Oktober daardie jaar het Yahoo! ingestem om "beleid en prosedures in te stel wat moet verseker" dat sulke kamers nie toegelaat sal word nie.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/yahoo-shuts-pedophilia-themed-chat-rooms/|title=Yahoo shuts pedophilia-themed chat rooms|date=11 November 2005|work=Cnet.com|access-date=21 Januarie 2018}}</ref> Rekenaarprogramme is ontwikkel om kletskamers en ander kitsboodskaplogboeke vir verdagte bedrywighede te ontleed.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6265494.stm|title=The 'anti-child grooming' website|work=BBC News|date=3 Julie 2007|access-date=22 Oktober 2013}}</ref> Omdat dit nie net op die platform self nie, maar ook by die toegangspunt verhoed kan word, word daar aanbeveel dat ouers veilige omgewings skep waarin hul kinders die Internet met minder risiko van sulke toenadering kan gebruik.<ref>{{cite news|url=https://techacute.com/what-is-cyber-grooming/|title=What Is Cyber Grooming and How to Protect Children?|newspaper=TechAcute|date=23 Maart 2020|access-date=14 April 2020|last1=Bennett|first1=Daniel}}</ref> ===Wette=== In [[Australië]] het die moord op Carly Ryan in Februarie 2007 openbare druk laat ontstaan wat uiteindelik in 2017 tot landwye wetswysigings gelei het wat as "Carly's Law" bekend staan en minderjariges aanlyn moet help beskerm.<ref>{{Cite web|url=https://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Bills_Legislation/bd/bd1617a/17bd100|title=Criminal Code Amendment (Protecting Minors Online) Bill 2017|website=www.aph.gov.au|language=en-AU|access-date=23 Augustus 2018}}</ref> Ryan, wat 15 jaar oud was, was 'n slagoffer van aanlyntoenadering en roofgedrag, wat destyds as iets unieks beskou is omdat sy die eerste persoon in Australië was wat deur 'n aanlyn roofdier doodgemaak is.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/australia/the-australian-womens-weekly/20170907/281857233682330|title=My little girl was killed by an internet predator|work=The Australian Women's Weekly|date=7 September 2017|access-date=23 Augustus 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://casefilepodcast.com/case-91-carly-ryan/|title=Case 91: Carly Ryan – Casefile: True Crime Podcast|date=4 Augustus 2018|work=Casefile: True Crime Podcast|access-date=23 Augustus 2018|language=en-US}}</ref> In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] word sommige risiko's van aanlyn roofgedrag deur die Children's Internet Protection Act aangespreek, wat in 2000 aangeneem is.<ref>{{Cite book|title=Avoiding Predators Online|last=Spivet|first=Bonnie|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc|year=2011|isbn=9781448864119|location=New York|pages=19}}</ref> Dié wet het skole en biblioteke verplig om filter- en blokkeerprogrammatuur te installeer om leerders aanlyn van obsene en skadelike materiaal en mense weg te hou.<ref>{{Cite web|url=http://www.cybercrimejournal.com/catherineijccvol1is2.htm|title=International Journal of Cyber Criminology - Catherine Marcum|website=www.cybercrimejournal.com|access-date=22 Mei 2019|archive-date=25 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525175341/http://www.cybercrimejournal.com/catherineijccvol1is2.htm|url-status=dead}}</ref> 'n Wetsontwerp bekend as HR 5319 of die "Deleting Online Predators Act of 2006" (DOPA) is later ingedien om die bepalings van CIPA te verskerp.<ref>{{Cite web|url=https://www.technewsworld.com/story/50812.html|title=The Pandora's Box of Social Networking|last=Evans|first=Meryl|date=31 Mei 2006|website=TechNewsWorld|access-date=22 Mei 2019}}</ref> Teen 2007 was die wetsontwerp in werklikheid verslaan.<ref>{{cite journal|first=Don|last=Essex|title=From Deleting Online Predators to Educating Internet Users|journal=Young Adult Library Services|publisher=Young Adult Library Services Association|location=Chicago, Illinois|volume=7|issue=3|date=2009|pages=36-45}}</ref> Sommige individue het ook stappe teen wette gedoen wat kinders moet beskerm. ''Doe v. Shurtleff'', 628 F.3d 1217 (10th Cir. 2010), was 'n saak voor die Verenigde State se Appèlhof vir die Tiende Kring waarin die grondwetlikheid van Utah Code Ann. § 77-27-21.5 beoordeel is, 'n wet wat sedemisdadigers verplig om hul internetidentifiseerders by die staat te registreer om "ontvoering en seksverwante misdade te help ondersoek en oortreders te help vastrek".<ref>{{cite web|title=Doe v. Shurtleff, 628 F.3d 1217 (10th Cir. 2010)|url=https://caselaw.findlaw.com/us-10th-circuit/1542620.html|website=FindLaw|date=2010|access-date=12 Oktober 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://le.utah.gov/~code/TITLE77/htm/77_27_002105.htm|title=Utah Code Ann. § 77-27-21.5|access-date=12 Oktober 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228045556/http://le.utah.gov/~code/TITLE77/htm/77_27_002105.htm|archive-date=28 Desember 2011}}</ref> In dié saak het 'n skuldig bevinde sedemisdadiger, wat anoniem as John Doe verskyn het, geappelleer teen 'n beslissing<ref>[http://docs.justia.com/cases/federal/district-courts/utah/utdce/1:2008cv00064/66539/59/0.pdf?1270223573 Doe v. Shurtleff, memorandumbeslissing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104205529/http://docs.justia.com/cases/federal/district-courts/utah/utdce/1:2008cv00064/66539/59/0.pdf?1270223573|date=4 Januarie 2014}}</ref> van die Amerikaanse distrikshof vir die distrik [[Utah]] waarin 'n bevel wat die toepassing van Utah Code Ann. § 77-27-21.5 verbied het, ter syde gestel is. In sy verslag ''Protection of Children Against Abuse Through New Technologies'' het die komitee vir die [[Raad van Europa]] se Konvensie oor Kubermisdaad die opkomende vraagstukke van geweld teen kinders deur middel van nuwe tegnologie aangespreek, met besondere verwysing na toenadering sowel oor die Internet as per [[Selfoon|selfoon]]. Artikel 9 van die konvensie dek die vraagstuk van kinderpornografie op die Internet reeds.<ref>{{cite web|url=http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/Html/185.htm|title=Council of Europe - ETS No. 185 - Convention on Cybercrime|publisher=Conventions.coe.int|access-date=22 Oktober 2013|archive-date=11 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811105417/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/html/185.htm|url-status=dead}}</ref> Sommige lande het aanlyn seksuele toenadering reeds in hul nasionale wetgewing gekriminaliseer. 'n Ontleding van dié wette dui daarop dat sommige van hulle naas bestaande wetgewing of praktyke oorbodig kan wees.<ref>{{cite journal|last=Staksrud|first=E.|title=Online grooming legislation: Knee-jerk regulation?|journal=European Journal of Communication|year=2013|volume=28|issue=2|page=152|doi=10.1177/0267323112471304}}</ref> ==Sien ook== *[[Kubermisdaad]] *[[Federal Bureau of Investigation]] *[[Pedofilie]] ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Kubermisdaad]] [[Kategorie:Seksuele misdrywe]] fbzvi1f3wqlt6y1z23x7gicx5twbzqz 0 470340 2976902 2026-10-08T23:21:23Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Donald II]] na [[Donald II van Skotland]] geskuif 2976902 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Donald II van Skotland]] suambn61bg7kbh7nevbbhtvi1gsa0gz 1 470341 2976904 2026-10-08T23:21:23Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Donald II]] na [[Bespreking:Donald II van Skotland]] geskuif 2976904 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Donald II van Skotland]] 42nmwqjcm75j7x32o40ldjuzyvuuuv1 0 470342 2976905 2026-10-08T23:23:56Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2976905 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Huis van Alpin |titel = |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Van |1 = Alpin |opskrif2 = Land |2 = Land van die [Pikte]] |opskrif3 = Titels |3 = Koning van Alba<br> Koning van die Pikte<br> Koning van die Pikte en Skotte |opskrif4 = Stigter |4 = Alpín mac Echdach |opskrif5 = Laaste koning |5 = [[Malcolm II van Skotland|Malcolm II]] |opskrif6 = Gestig |6 = Voor 763 |opskrif7 = Ontbind |7 = 1034 |opskrif8 = |8 = }} Die '''Huis van Alpin''', ook bekend as die '''Alpindinastie''', '''Clann Chináeda''' en '''Clann Chinaeda meic Ailpín''', was die familiegroep wat van [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] (Causantín mac Áeda) in die 940's tot met die dood van [[Malcolm II van Skotland|Malcolm II]] (Máel Coluim mac Cináeda) in 1034 oor die land van die [[Pikte]], en moontlik [[Dál Riata]], en daarna oor die [[Koninkryk Alba]] regeer het. Konings het [[Kenneth MacAlpin]] as hulle voorvader beskou.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 222&ndash;224; Broun, ''Irish Identity'', pp. 173&ndash;174.</ref> Die oorsprong van die familie is onseker. Die vroeë konings van ''Clann Cináeda meic Ailpín'' word as "konings van die Pikte" beskryf. Dit lyk asof die derde koning, Kenneth se seun [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]], kort ná sy dood as die laaste van die 70 Piktiese konings beskou is. Kenneth se afstammelinge is in 878 van die troon verdryf toe Konstantyn I se broer, [[Áed]], deur [[Giric|Giric mac Dúngail]] gedood is..<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 93&ndash;98 & 116&ndash;117.</ref> Hulle het egter in 889 teruggekeer toe Konstantyn I se seun [[Donald II van Skotland|Donald II]] (Domnall mac Causantín) die troon bestyg het ná Giric se dood of afsetting. Donald II en sy opvolgers word as konings van Alba beskryf.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 122&ndash;126.</ref> In die 10de eeu het die troonopvolging tussen die afstammelinge van Konstantyn I en dié van Áed gewissel. Onderlinge twiste in die laat 10de en vroeë 11de eeu het meegebring dat die afstammelinge van Konstantyn I nie meer deur manlike afstammelinge van Kenneth MacAlpin uitgedaag is nie. Malcolm II het ook geen manlike erfgename nagelaat nie. Met Malcolm se dood het die koningslyn wat van Kenneth afgestam het, tot 'n einde gekom. Latere konings het steeds hulle afstamming van Kenneth herlei, maar het in werklikheid van Malcolm se dogter Bethóc en haar man, Crínán van Dunkeld, afgestam.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 225&ndash;230.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = House of Alpin}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] hikm36doyn811wfis8z1gefmgviwvcu 2976907 2976905 2026-10-08T23:25:42Z BurgertB 2401 2976907 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Huis van Alpin |titel = |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Van |1 = Alpin |opskrif2 = Land |2 = Land van die [[Pikte]] |opskrif3 = Titels |3 = Koning van Alba<br> Koning van die Pikte<br> Koning van die Pikte en Skotte |opskrif4 = Stigter |4 = Alpín mac Echdach |opskrif5 = Laaste koning |5 = [[Malcolm II van Skotland|Malcolm II]] |opskrif6 = Gestig |6 = Voor 763 |opskrif7 = Ontbind |7 = 1034 |opskrif8 = |8 = }} Die '''Huis van Alpin''', ook bekend as die '''Alpindinastie''', '''Clann Chináeda''' en '''Clann Chinaeda meic Ailpín''', was die familiegroep wat van [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] (Causantín mac Áeda) in die 940's tot met die dood van [[Malcolm II van Skotland|Malcolm II]] (Máel Coluim mac Cináeda) in 1034 oor die land van die [[Pikte]], en moontlik [[Dál Riata]], en daarna oor die [[Koninkryk Alba]] regeer het. Konings het [[Kenneth MacAlpin]] as hulle voorvader beskou.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 222&ndash;224; Broun, ''Irish Identity'', pp. 173&ndash;174.</ref> Die oorsprong van die familie is onseker. Die vroeë konings van ''Clann Cináeda meic Ailpín'' word as "konings van die Pikte" beskryf. Dit lyk asof die derde koning, Kenneth se seun [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]], kort ná sy dood as die laaste van die 70 Piktiese konings beskou is. Kenneth se afstammelinge is in 878 van die troon verdryf toe Konstantyn I se broer, [[Áed]], deur [[Giric|Giric mac Dúngail]] gedood is..<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 93&ndash;98 & 116&ndash;117.</ref> Hulle het egter in 889 teruggekeer toe Konstantyn I se seun [[Donald II van Skotland|Donald II]] (Domnall mac Causantín) die troon bestyg het ná Giric se dood of afsetting. Donald II en sy opvolgers word as konings van Alba beskryf.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 122&ndash;126.</ref> In die 10de eeu het die troonopvolging tussen die afstammelinge van Konstantyn I en dié van Áed gewissel. Onderlinge twiste in die laat 10de en vroeë 11de eeu het meegebring dat die afstammelinge van Konstantyn I nie meer deur manlike afstammelinge van Kenneth MacAlpin uitgedaag is nie. Malcolm II het ook geen manlike erfgename nagelaat nie. Met Malcolm se dood het die koningslyn wat van Kenneth afgestam het, tot 'n einde gekom. Latere konings het steeds hulle afstamming van Kenneth herlei, maar het in werklikheid van Malcolm se dogter Bethóc en haar man, Crínán van Dunkeld, afgestam.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 225&ndash;230.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = House of Alpin}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin]] pfhc6ssy434u1uumq9p808z7hzzkwxl 2976908 2976907 2026-10-08T23:26:50Z BurgertB 2401 /* Skakels */ 2976908 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Huis van Alpin |titel = |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Van |1 = Alpin |opskrif2 = Land |2 = Land van die [[Pikte]] |opskrif3 = Titels |3 = Koning van Alba<br> Koning van die Pikte<br> Koning van die Pikte en Skotte |opskrif4 = Stigter |4 = Alpín mac Echdach |opskrif5 = Laaste koning |5 = [[Malcolm II van Skotland|Malcolm II]] |opskrif6 = Gestig |6 = Voor 763 |opskrif7 = Ontbind |7 = 1034 |opskrif8 = |8 = }} Die '''Huis van Alpin''', ook bekend as die '''Alpindinastie''', '''Clann Chináeda''' en '''Clann Chinaeda meic Ailpín''', was die familiegroep wat van [[Konstantyn II van Skotland|Konstantyn II]] (Causantín mac Áeda) in die 940's tot met die dood van [[Malcolm II van Skotland|Malcolm II]] (Máel Coluim mac Cináeda) in 1034 oor die land van die [[Pikte]], en moontlik [[Dál Riata]], en daarna oor die [[Koninkryk Alba]] regeer het. Konings het [[Kenneth MacAlpin]] as hulle voorvader beskou.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 222&ndash;224; Broun, ''Irish Identity'', pp. 173&ndash;174.</ref> Die oorsprong van die familie is onseker. Die vroeë konings van ''Clann Cináeda meic Ailpín'' word as "konings van die Pikte" beskryf. Dit lyk asof die derde koning, Kenneth se seun [[Konstantyn I van Skotland|Konstantyn I]], kort ná sy dood as die laaste van die 70 Piktiese konings beskou is. Kenneth se afstammelinge is in 878 van die troon verdryf toe Konstantyn I se broer, [[Áed]], deur [[Giric|Giric mac Dúngail]] gedood is..<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 93&ndash;98 & 116&ndash;117.</ref> Hulle het egter in 889 teruggekeer toe Konstantyn I se seun [[Donald II van Skotland|Donald II]] (Domnall mac Causantín) die troon bestyg het ná Giric se dood of afsetting. Donald II en sy opvolgers word as konings van Alba beskryf.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 122&ndash;126.</ref> In die 10de eeu het die troonopvolging tussen die afstammelinge van Konstantyn I en dié van Áed gewissel. Onderlinge twiste in die laat 10de en vroeë 11de eeu het meegebring dat die afstammelinge van Konstantyn I nie meer deur manlike afstammelinge van Kenneth MacAlpin uitgedaag is nie. Malcolm II het ook geen manlike erfgename nagelaat nie. Met Malcolm se dood het die koningslyn wat van Kenneth afgestam het, tot 'n einde gekom. Latere konings het steeds hulle afstamming van Kenneth herlei, maar het in werklikheid van Malcolm se dogter Bethóc en haar man, Crínán van Dunkeld, afgestam.<ref>Woolf, ''Pictland to Alba'', pp. 225&ndash;230.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = House of Alpin}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huis van Alpin| ]] btnompt7nosh036a220kdu8mzgx1cv3 1 470343 2976906 2026-10-08T23:24:47Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976906 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 470344 2976909 2026-10-08T23:34:26Z BurgertB 2401 Nuwe kategorie 2976909 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Alpínid dynasty|Huis van Alpin}} [[Kategorie:Skotse monarge]] ig20hw3kke3ne4j94x547hum6r7w3sd 15 470345 2976922 2026-10-08T23:46:40Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976922 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 470346 2976924 2026-10-08T23:54:58Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976924 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470347 2976943 2026-10-09T05:59:02Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976943 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia abyssinica | authority = (A.Rich.) A.Berger, (1905) | synonyms =* ''Notonia abyssinica'' <small>A.Rich.</small> * ''Notoniopsis abyssinica'' <small>(A.Rich.) B.Nord.</small> }} '''''Kleinia abyssinica''''' is 'n [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Benin]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ethiopië]], [[Guinee]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Nigerië]], [[Rwanda]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]] en [[Zambië]]. == Galery == <gallery> Kleinia abyssinica-IMG 6316.jpg Kleinia abyssinica (26333565426).jpg Kleinia abyssinica - Botanischer Garten München-Nymphenburg - DSC08154.JPG Kleinia abyssinica, jardín botánico de Tallinn, Estonia, 2012-08-13, DD 01.JPG Kleinia abyssinica-IMG 6313.jpg Plante grasse mada 02.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227346-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|abyssinica]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] 3utq4z1uul1ewey8n1xopb0sj6uroxy 1 470348 2976944 2026-10-09T06:00:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976944 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470349 2976946 2026-10-09T06:26:47Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976946 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia amaniensis | authority = (Engl.) A.Berger, (1910) | synonyms =* ''Notonia amaniensis'' <small>Engl.</small> * ''Senecio amaniensis'' <small>(Engl.) H.Jacobsen</small> }} '''''Kleinia amaniensis''''' is 'n klein [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Tanzanië]]. == Galery == <gallery> Kleinia amaniensis.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227352-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|amaniensis]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Tanzanië]] ee75uifkrq4gy1fpy0dzz36snr8l51s 1 470350 2976947 2026-10-09T06:29:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976947 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 470351 2976949 2026-10-09T06:38:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976949 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470352 2976951 2026-10-09T06:49:43Z Aliwal2012 39067 nuwe raamwerk 2976951 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|SIN}} 2026 Formule 1 Singapore Airlines Singapoerse Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Marina Bay circuit 2023.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>11 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Marinabaai Straatrenbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podiumplekke</small> |- | <!--'''<small>1</small>''' || <small>{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]</small> || <small> [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> || <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> {{ZA-VLAG}} Haas Das</small> || <small></small>--> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Singapoerse Grand Prix]]''' word op 11 Oktober 2026 op die [[Marinabaai Straatrenbaan]] in [[Singapoer]] gehou. Dit sal die sewentiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Bande == [[Pirelli]] sal die volgende bande verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Marinabaai |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Supersag C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Ultrasag C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Hipersag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>{{spaces|3}}Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | align=center| | | | |- ! 2 | align=center| | | | |- ! 3 | align=center| | | | |- ! 4 | align=center| | | | |- ! 5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" !rowspan=2|Pos. !rowspan=2|No. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- ! K1 ! K2 ! K3 |- ! 1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- ! 2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- ! 3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- ! 4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- ! 5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- ! 6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- ! 7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- ! 8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- ! 9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- ! 10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- ! 11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"| | align=center| 11 |- ! 12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"| | align=center| 12 |- ! 13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"| | align=center| 13 |- ! 14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"| | align=center| 14 |- ! 15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"| | align=center| 15 |- ! 16 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | align=center| 16 |- ! 17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | align=center| 17 |- ! 18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | align=center| 18 |- ! 19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | align=center| 19 |- ! 20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | align=center| 20 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- ! 2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- ! 3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- ! 4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- ! 5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- ! 6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- ! 7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- ! 8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- ! 9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- ! 10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- ! 11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Span ! Punte |- !1 | align=center| | | | align=center| |- !2 | align=center| | | | align=center| |- !3 | align=center| | | | align=center| |- !4 | align=center| | | | align=center| |- !5 | align=center| | | | align=center| |- !6 | align=center| | | | align=center| |- !7 | align=center| | | | align=center| |- !8 | align=center| | | | align=center| |- !9 | align=center| | | | align=center| |- !10 | align=center| | | | align=center| |- !11 | align=center| | | | align=center| |- !12 | align=center| | | | align=center| |- !13 | align=center| | | | align=center| |- !14 | align=center| | | | align=center| |- !15 | align=center| | | | align=center| |- !16 | align=center| | | | align=center| |- !17 | align=center| | | | align=center| |- !18 | align=center| | | | align=center| |- !19 | align=center| | | | align=center| |- !20 | align=center| | | | align=center| |- !21 | align=center| | | | align=center| |- !22 | align=center| | | | align=center| |} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Pos. ! Span ! Punte |- !1 | | align=center| |- !2 | | align=center| |- !3 | | align=center| |- !4 | | align=center| |- !5 | | align=center| |- !6 | | align=center| |- !7 | | align=center| |- !8 | | align=center| |- !9 | | align=center| |- !10 | | align=center| |} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Singapoerse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Singapoer]] [[Kategorie:Sport in Singapoer|Formule Een]] mm204v7qam6cg9i02nxu3d6lo2j71aw 2976962 2976951 2026-10-09T08:39:41Z Aliwal2012 39067 Tabelle vir naelren 2976962 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|SIN}} 2026 Formule 1 Singapore Airlines Singapoerse Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Marina Bay circuit 2023.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>11 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Marinabaai Straatrenbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podiumplekke</small> |- | <!--'''<small>1</small>''' || <small>{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]</small> || <small> [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> || <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> {{ZA-VLAG}} Haas Das</small> || <small></small>--> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Singapoerse Grand Prix]]''' word op 11 Oktober 2026 op die [[Marinabaai Straatrenbaan]] in [[Singapoer]] gehou. Dit sal die sewentiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Bande == [[Pirelli]] sal die volgende bande verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Marinabaai |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Supersag C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Ultrasag C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Hipersag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>{{spaces|3}}Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos. ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | align=center| | | | |- ! 2 | align=center| | | | |- ! 3 | align=center| | | | |- ! 4 | align=center| | | | |- ! 5 | align=center| | | | |} == Snelkwalifisering == Die uitslag bepaal die roosteropstelling vir die naelren op Saterdag. {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !scope=col|SK1 !scope=col|SK2 !scope=col|SK3 |- !1 | align=center| | | | | | | align=center|1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center|2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center|3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center|4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center|5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center|6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center|7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center|8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center|9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center|10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan="8"|SK1 107% tyd: |} == Naelren == === Naelrenuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''8''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''7''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''6''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''5''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''4''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''3''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''2''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center|'''1''' |- !9 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !10 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | | | | | | |align=center| 1 |- !2 | | | | | | |align=center| 2 |- !3 | | | | | | |align=center| 3 |- !4 | | | | | | |align=center| 4 |- !5 | | | | | | |align=center| 5 |- !6 | | | | | | |align=center| 6 |- !7 | | | | | | |align=center| 7 |- !8 | | | | | | |align=center| 8 |- !9 | | | | | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 9 |- !10 | | | | | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 10 |- !11 | | | | | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 11 |- !12 | | | | | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 12 |- !13 | | | | | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 13 |- !14 | | | | | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 14 |- !15 | | | | | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 15 |- !16 | | | | | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 16 |- !17 | | | | | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 17 |- !18 | | | | | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 18 |- !19 | | | | | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 19 |- !20 | | | | | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | |align=center| 20 |- |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|320 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|236 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|214 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|188 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|188 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|128 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|96 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|65 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|38 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|7 |- !17 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|7 |- !18 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|7 |- !19 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|556 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|405 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|316 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|298 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|90 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|12 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|7 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Singapoerse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Singapoer]] [[Kategorie:Sport in Singapoer|Formule Een]] rwqd8w5oxz8nwh50n0zrhhqpjr1d7ap 1 470353 2976952 2026-10-09T06:51:00Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2976952 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470354 2976974 2026-10-09T09:10:40Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976974 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia anteuphorbium | authority = (L.) DC., (1838) | synonyms =* ''Cacalia anteuphorbium'' <small>L.</small> * ''Cacalia ovalifolia'' <small>Salisb.</small> * ''Kleinia anteuphorbia'' <small>St.-Lag.</small> * ''Kleinia pteroneura'' <small>DC.</small> * ''Senecio anteuphorbium'' <small>(L.) Sch.Bip.</small> * ''Senecio pteroneurus'' <small>Sch.Bip.</small> }} '''''Kleinia anteuphorbium''''' is 'n klein tot medium [[sukkulent]] en [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Marokko]]. == Galery == <gallery> Kleinia anteuphorbium kz01.jpg Kleinia anteuphorbium kz07.jpg Kleinia anteuphorbium kz08.jpg Senecio anteuphorbium 2c.JPG Senecio anteuphorbium kz1.JPG Senecio anteuphorbium 1c.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227356-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|anteuphorbium]] [[Kategorie:Flora van Marokko]] [[Kategorie:Endemiese plante van Marokko]] tnrw5xyah7cpcra7wczb9crmrnpfs5t 1 470355 2976975 2026-10-09T09:11:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976975 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470356 2976982 2026-10-09T09:19:20Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met '‘n '''Oortjie''' is ‘n verouderde muntstukkie. Sedert die 14de eeu was die oortjie in silwer van ‘n lae gehalte in [[Nederland]] bekend. Vanaf 1573 was dit in [[koper]] en so het dit by die [[VOC]] se vestiging aan die Kaap gekom. Dit het die waarde van ‘n kwart van ‘n stuiwer gehad. Na die Engelse oorname van die Kaap, die invoering van die Engelse geldstelsel en die gevolglike verdwyning van die Nederlandse munte is die woord oortjie begin gebruik vir...' 2976982 wikitext text/x-wiki ‘n '''Oortjie''' is ‘n verouderde muntstukkie. Sedert die 14de eeu was die oortjie in silwer van ‘n lae gehalte in [[Nederland]] bekend. Vanaf 1573 was dit in [[koper]] en so het dit by die [[VOC]] se vestiging aan die Kaap gekom. Dit het die waarde van ‘n kwart van ‘n stuiwer gehad. Na die Engelse oorname van die Kaap, die invoering van die Engelse geldstelsel en die gevolglike verdwyning van die Nederlandse munte is die woord oortjie begin gebruik vir die Engelse munt van ‘n kwart pennie, in Engels bekend as die ‘’farthing’’. Die Muntwet van 1921 het bepaal dat die oortjie in brons geslaan moet word. Byna elke jaar vanaf 1923 tot die invoering van die desimale geldstelsel in 1961 is in Suid-Afrika oortjies gemunt. Op ‘n Suid-Afrikaanse oortjie was tradisioneel twee mossies op ‘n mimosatak afgebeeld. Dit verwys na die Bybelteks [[Mattheus]] 10 vers 29:’’Is twee [[mossie]]s nie vir ‘n [[sent]] te koop nie?’’ Sendelinge van die [[Londense Sendinggenootskap]] het in 1815 oortjies geslaan om by hul sendingstasie op [[Griekwastad]] te gebruik. [[Kategorie: Geldeenhede]] [[Kategorie: Munte]] f84yslit1ttz8icnvme5qrt8207pytg 0 470357 2976985 2026-10-09T09:45:44Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976985 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia neriifolia | authority = Haw., (1812) | range_map = Range of Senecio Kleinia-Canary Islands.svg | synonyms =* ''Cacalia kleinia'' <small>L.</small> * ''Cacalia terminalis'' <small>Salisb.</small> * ''Kleinia kleinia'' <small>(L.) Druce</small> * ''Kleinia neriifolia f. ovalifolia'' <small>G.Kunkel</small> * ''Senecio kleinia'' <small>(L.) Less.</small> * ''Senecio kleinia var. tuberculata'' <small>Afferni & Mangani</small> * ''Senecio neriifolius'' <small>(Haw.) Baill.</small> }} '''''Kleinia neriifolia''''' is 'n klein [[sukkulent]]-tipe [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Kanariese Eilande]]. == Galery == <gallery> Haría - Calle Vista del Valle - Senecio kleinia 01 ies.jpg Haría - Calle Vista del Valle - Senecio kleinia 02 ies.jpg Detalle inflorescencia Kleinia neriifolia.jpg Kleinia neriifolia (6264892849).jpg Kleinia neriifolia - Bergianska trädgården - Stockholm, Sweden - DSC00407.JPG Kleinia neriifolia kz05.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227408-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|neriifolia]] [[Kategorie:Flora van die Kanariese Eilande]] [[Kategorie:Endemiese plante van die Kanariese Eilande]] ign2jjupmk025ytjrl1074fuq527bou 1 470358 2976986 2026-10-09T09:46:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976986 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470359 2976994 2026-10-09T10:07:53Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2976994 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia grandiflora | authority = (DC.) N.Rani, (1983) | synonyms =* ''Notonia grandiflora'' <small>DC.</small> * ''Senecio grandiflorus'' <small>(DC.) H.Jacobsen</small> }} '''''Kleinia grandiflora''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Indië]], [[Mianmar]], [[Nepal]], [[Sri Lanka]] en [[Thailand]]. == Galery == <gallery> Kleinia grandiflora-1-foothill-yercaud-salem-India.jpg Kleinia grandiflora 01.jpg Kleinia grandiflora 03.jpg Kleinia grandiflora-1-ghatroad-yercaud-salem-India.JPG Kleinia grandiflora 06.jpg Kleinia grandiflora 07.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:912739-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|grandiflora]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Mianmar]] [[Kategorie:Flora van Nepal]] [[Kategorie:Flora van Sri Lanka]] [[Kategorie:Flora van Thailand]] e2qawxh5pmc36sqi28m36j7ew8y57hv 2976995 2976994 2026-10-09T10:12:04Z Oesjaar 7467 Skakel 2976995 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia grandiflora | authority = (DC.) N.Rani, (1983) | synonyms =* ''Notonia grandiflora'' <small>DC.</small> * ''Senecio grandiflorus'' <small>(DC.) H.Jacobsen</small> }} '''''Kleinia grandiflora''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Indië]], [[Mianmar]], [[Nepal]], [[Sri Lanka]] en [[Thailand]]. == Infraspesies == Die spesie het twee [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Kleinia grandiflora var. grandiflora'' * ''Kleinia grandiflora var. major'' <small>(Ramaswami) Uniyal</small> == Galery == <gallery> Kleinia grandiflora-1-foothill-yercaud-salem-India.jpg Kleinia grandiflora 01.jpg Kleinia grandiflora 03.jpg Kleinia grandiflora-1-ghatroad-yercaud-salem-India.JPG Kleinia grandiflora 06.jpg Kleinia grandiflora 07.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:912739-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|grandiflora]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Mianmar]] [[Kategorie:Flora van Nepal]] [[Kategorie:Flora van Sri Lanka]] [[Kategorie:Flora van Thailand]] tnt6pzpiw81meh1gnece5hm4xszysmp 1 470360 2976996 2026-10-09T10:14:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2976996 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470361 2977000 2026-10-09T11:13:26Z JMK 649 begin 2977000 wikitext text/x-wiki Op 12 Oktober 1906 by 'n byeenkoms van sowat 500 belangstellendes te [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], het [[D.F. Malherbe]] 'n rede, getiteld ''Is Afrikaans 'n dialek?'', gelewer.<ref name="nie1">{{cite book |last1=Nienaber |first1=P.J. |title=Ons Taalhelde | chapter = VIII: Dr. D.F. Malherbe |date=1964 |publisher=Nasou Beperk |location=Kaapstad |page=78}}</ref> In 'n wetenskaplike uitleg het hy aangedui dat Afrikaans nie 'n dialek van Nederlands is nie, maar 'n nuwe selfstandige taal met 'n eie siel, wat as skryftaal erken behoort te word. Hy het uitgewei oor die omstredenheid wat destyds geheers het oor die vorm wat toekomstige skryftaal moet aanneem, hetsy Hooghollands, vereenvoudigde Hollands, óf Afrikaans, waar laasgenoemde deur sommige as 'n "lae bastertaal" geteken is. Gesproke Afrikaans het hy egter aangedui as 'n taalskat waarvoor die paslike waardering weens sekere vooroordele nog grootliks ontbreek het.<ref name="nie1"/> Malherbe se teenstander in hierdie siening was die kampvegter vir Nederlands in Suid-Afrika, Dr. W.J. Viljoen, wat die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling voorgestaan het. Dr. Viljoen het dan ook kort hierop 'n rede genaamd ''Wat is nu eigentlik onze taal?'' te Wellington gelewer om aan te dui hoedanig daar teenstand teen die [[Afrikaanse Taalbeweging]] bestaan het.<ref name="nie1"/> ==Stigting== Malherbe het nou met adv. J.H.H. de Waal bande gesmee om die saak van Afrikaans as beskaafde spreek- sowel as skryftaal te bevorder. Hul plan was om alle belangstellendes in een sterk organisasie byeen te bring. 'n Jonger geslag geleerdes het hulself ook beskikbaar gestel, waaronder dr. A.I. Perold, dr. D.F. Malan en dr. D.F. du Toit Malherbe. By die stigting van die Vereniging te Kaapstad op 3 November 1906 is deur sowat sewentig belangstellendes bygewoon. 'n Hoofbestuur is verkies en Dr. D.F. Malan is met die voorsitterskap vereer.<ref name="nie1"/> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] 7jttaaw0x5h2f1ubikwawmwlmq4a1ul 2977001 2977000 2026-10-09T11:15:07Z JMK 649 2977001 wikitext text/x-wiki Op 12 Oktober 1906 by 'n byeenkoms van sowat 500 belangstellendes te [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], het [[D.F. Malherbe]] 'n rede, getiteld ''Is Afrikaans 'n dialek?'', gelewer.<ref name="nie1">{{cite book |last1=Nienaber |first1=P.J. |title=Ons Taalhelde | chapter = VIII: Dr. D.F. Malherbe |date=1964 |publisher=Nasou Beperk |location=Kaapstad |page=78}}</ref> In 'n wetenskaplike uitleg het hy aangedui dat Afrikaans nie 'n dialek van Nederlands is nie, maar 'n nuwe selfstandige taal met 'n eie siel, wat as skryftaal erken behoort te word. Hy het uitgewei oor die omstredenheid wat destyds geheers het oor die vorm wat toekomstige skryftaal moet aanneem, hetsy Hooghollands, vereenvoudigde Hollands, óf Afrikaans, waar laasgenoemde deur sommige as 'n "lae bastertaal" geteken is. Gesproke Afrikaans het hy egter aangedui as 'n taalskat waarvoor die paslike waardering weens sekere vooroordele nog grootliks ontbreek het.<ref name="nie1"/> Malherbe se teenstander in hierdie siening was die kampvegter vir Nederlands in Suid-Afrika, Dr. W.J. Viljoen, wat die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling voorgestaan het. Dr. Viljoen het dan ook kort hierop 'n rede genaamd ''Wat is nu eigentlik onze taal?'' te Wellington gelewer om aan te dui hoedanig daar teenstand teen die [[Afrikaanse Taalbeweging]] bestaan het.<ref name="nie1"/> ==Stigting== Malherbe het nou met adv. J.H.H. de Waal bande gesmee om die saak van Afrikaans as beskaafde spreek- sowel as skryftaal te bevorder. Hul plan was om alle belangstellendes in een sterk organisasie byeen te bring. 'n Jonger geslag geleerdes het hulself ook beskikbaar gestel, waaronder dr. A.I. Perold, dr. D.F. Malan en dr. D.F. du Toit Malherbe. Die stigting van die Vereniging te Kaapstad op 3 November 1906 is deur sowat sewentig belangstellendes bygewoon. 'n Hoofbestuur is verkies en Dr. D.F. Malan is met die voorsitterskap vereer.<ref name="nie1"/> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] i7b0s4fva9y0n4qh9xngns04v67c6f9 2977004 2977001 2026-10-09T11:20:19Z JMK 649 hofie, inleiding 2977004 wikitext text/x-wiki Die stigting van die [[Afrikaanse Taalvereniging]], saam met die [[Afrikaanse Taalgenootskap]], is as die aanvang van die Tweede [[Afrikaanse Beweging|Afrikaanse Taalbeweging]] beskou. ==Aanloop== Op 12 Oktober 1906 by 'n byeenkoms van sowat 500 belangstellendes te [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], het [[D.F. Malherbe]] 'n rede, getiteld ''Is Afrikaans 'n dialek?'', gelewer.<ref name="nie1">{{cite book |last1=Nienaber |first1=P.J. |title=Ons Taalhelde | chapter = VIII: Dr. D.F. Malherbe |date=1964 |publisher=Nasou Beperk |location=Kaapstad |page=78}}</ref> In 'n wetenskaplike uitleg het hy aangedui dat Afrikaans nie 'n dialek van Nederlands is nie, maar 'n nuwe selfstandige taal met 'n eie siel, wat as skryftaal erken behoort te word. Hy het uitgewei oor die omstredenheid wat destyds geheers het oor die vorm wat toekomstige skryftaal moet aanneem, hetsy Hooghollands, vereenvoudigde Hollands, óf Afrikaans, waar laasgenoemde deur sommige as 'n "lae bastertaal" geteken is. Gesproke Afrikaans het hy egter aangedui as 'n taalskat waarvoor die paslike waardering weens sekere vooroordele nog grootliks ontbreek het.<ref name="nie1"/> Malherbe se teenstander in hierdie siening was die kampvegter vir Nederlands in Suid-Afrika, Dr. W.J. Viljoen, wat die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling voorgestaan het. Dr. Viljoen het dan ook kort hierop 'n rede genaamd ''Wat is nu eigentlik onze taal?'' te Wellington gelewer om aan te dui hoedanig daar teenstand teen die [[Afrikaanse Taalbeweging]] bestaan het.<ref name="nie1"/> ==Stigting== Malherbe het nou met adv. J.H.H. de Waal bande gesmee om die saak van Afrikaans as beskaafde spreek- sowel as skryftaal te bevorder. Hul plan was om alle belangstellendes in een sterk organisasie byeen te bring. 'n Jonger geslag geleerdes het hulself ook beskikbaar gestel, waaronder dr. A.I. Perold, dr. D.F. Malan en dr. D.F. du Toit Malherbe. Die stigting van die Vereniging te Kaapstad op 3 November 1906 is deur sowat sewentig belangstellendes bygewoon. 'n Hoofbestuur is verkies en Dr. D.F. Malan is met die voorsitterskap vereer.<ref name="nie1"/> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] kq7d81afkhixg8892urv47plhi8sucj 2977005 2977004 2026-10-09T11:25:46Z JMK 649 2977005 wikitext text/x-wiki Die stigting van die '''Afrikaanse Taalvereniging''' in 1906, kort op dié van die [[Afrikaanse Taalgenootskap]] in 1905, word as die aanvang van die Tweede [[Afrikaanse Beweging|Afrikaanse Taalbeweging]] beskou. ==Aanloop== Op 12 Oktober 1906 by 'n byeenkoms van sowat 500 belangstellendes te [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], het [[D.F. Malherbe]] 'n rede, getiteld ''Is Afrikaans 'n dialek?'', gelewer.<ref name="nie1">{{cite book |last1=Nienaber |first1=P.J. |title=Ons Taalhelde | chapter = VIII: Dr. D.F. Malherbe |date=1964 |publisher=Nasou Beperk |location=Kaapstad |page=78}}</ref> In 'n gefundeerde uitleg het hy aangedui dat [[Afrikaans]] nie 'n dialek van Nederlands is nie, maar 'n nuwe selfstandige taal met 'n eie siel, wat as skryftaal erken behoort te word. Hy het uitgewei oor die omstredenheid wat destyds geheers het oor die vorm wat toekomstige skryftaal moes aanneem, hetsy Hooghollands, vereenvoudigde Hollands, óf Afrikaans, waar laasgenoemde deur sommige as 'n "lae bastertaal" geteken is. Gesproke Afrikaans het hy egter aangedui as 'n taalskat waarvoor die paslike waardering weens sekere vooroordele nog grootliks ontbreek het.<ref name="nie1"/> Malherbe se teenstander in hierdie siening was die kampvegter vir Nederlands in Suid-Afrika, Dr. W.J. Viljoen, wat die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling voorgestaan het. Dr. Viljoen het dan ook kort hierop 'n rede genaamd ''Wat is nu eigentlik onze taal?'' te Wellington gelewer om aan te dui hoedanig daar teenstand teen die [[Afrikaanse Taalbeweging]] bestaan het.<ref name="nie1"/> ==Stigting== Malherbe het nou met adv. J.H.H. de Waal bande gesmee om die saak van Afrikaans as beskaafde spreek- sowel as skryftaal te bevorder. Hul plan was om alle belangstellendes in een sterk organisasie byeen te bring. 'n Jonger geslag geleerdes het hulself ook beskikbaar gestel, waaronder dr. A.I. Perold, dr. D.F. Malan en dr. D.F. du Toit Malherbe. Die stigting van die Vereniging te Kaapstad op 3 November 1906 is deur sowat sewentig belangstellendes bygewoon. 'n Hoofbestuur is verkies en Dr. D.F. Malan is met die voorsitterskap vereer.<ref name="nie1"/> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] 0t05p6stsukwfx26q0nyguvtwr7jozy 2977008 2977005 2026-10-09T11:30:24Z JMK 649 korr, skakel 2977008 wikitext text/x-wiki Die stigting van die '''Afrikaanse Taalvereniging''' in 1906, kort op dié van die [[Afrikaanse Taalgenootskap]] in 1905, word tesame as die aanvang van die Tweede [[Afrikaanse Beweging|Afrikaanse Taalbeweging]] beskou. ==Aanloop== Op 12 Oktober 1906 by 'n byeenkoms van sowat 500 belangstellendes te [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], het [[D.F. Malherbe]] 'n rede, getiteld ''Is Afrikaans 'n dialek?'', gelewer.<ref name="nie1">{{cite book |last1=Nienaber |first1=P.J. |title=Ons Taalhelde | chapter = VIII: Dr. D.F. Malherbe |date=1964 |publisher=Nasou Beperk |location=Kaapstad |page=78}}</ref> In 'n gefundeerde uitleg het hy aangedui dat [[Afrikaans]] nie 'n dialek van Nederlands is nie, maar 'n nuwe selfstandige taal met 'n eie siel, wat as skryftaal erken behoort te word. Hy het uitgewei oor die omstredenheid wat destyds geheers het oor die vorm wat toekomstige skryftaal moes aanneem, hetsy Hooghollands, vereenvoudigde Hollands, óf Afrikaans, waar laasgenoemde deur sommige as 'n "lae bastertaal" geteken is. Gesproke Afrikaans het hy egter aangedui as 'n taalskat waarvoor die paslike waardering weens sekere vooroordele nog grootliks ontbreek het.<ref name="nie1"/> Malherbe se teenstander in hierdie siening was die kampvegter vir Nederlands in Suid-Afrika, Dr. W.J. Viljoen, wat die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling voorgestaan het. Dr. Viljoen het dan ook kort hierop 'n rede genaamd ''Wat is nu eigentlik onze taal?'' te Wellington gelewer om aan te dui hoedanig daar teenstand teen die [[Afrikaanse Taalbeweging]] bestaan het.<ref name="nie1"/> ==Stigting== Malherbe het nou met adv. J.H.H. de Waal bande gesmee om die saak van Afrikaans as beskaafde spreek- sowel as skryftaal te bevorder. Hul plan was om alle belangstellendes in een sterk organisasie byeen te bring. 'n Jonger geslag geleerdes het hulself ook beskikbaar gestel, waaronder dr. A.I. Perold, dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] (wat ook by die [[ATKV]] se stigting betrokke sou wees) en dr. D.F. du Toit Malherbe. Die stigting van die Vereniging te Kaapstad op 3 November 1906 is deur sowat sewentig belangstellendes bygewoon. 'n Hoofbestuur is verkies en Dr. D.F. Malherbe is met die voorsitterskap vereer.<ref name="nie1"/> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] j9qy9dmnhsssnahyz3ivwndyk2fegeh 2977009 2977008 2026-10-09T11:33:57Z JMK 649 2977009 wikitext text/x-wiki Die stigting van die '''Afrikaanse Taalvereniging''' in 1906, kort op dié van die [[Afrikaanse Taalgenootskap]] in 1905, word tesame as die aanvang van die Tweede [[Afrikaanse Beweging|Afrikaanse Taalbeweging]] beskou. ==Aanloop== Op 12 Oktober 1906 by 'n byeenkoms van sowat 500 belangstellendes te [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], het [[D.F. Malherbe]] 'n rede, getiteld ''Is Afrikaans 'n dialek?'', gelewer.<ref name="nie1">{{cite book |last1=Nienaber |first1=P.J. |title=Ons Taalhelde | chapter = VIII: Dr. D.F. Malherbe |date=1964 |publisher=Nasou Beperk |location=Kaapstad |page=78}}</ref> In 'n gefundeerde uitleg het hy aangedui dat [[Afrikaans]] nie 'n dialek van Nederlands is nie, maar 'n nuwe selfstandige taal met 'n eie siel, wat as skryftaal erken behoort te word. Hy het uitgewei oor die omstredenheid wat destyds geheers het oor die vorm wat die toekomstige skryftaal moes aanneem, hetsy Hooghollands, vereenvoudigde Hollands, óf Afrikaans, waar laasgenoemde deur sommige as 'n "lae bastertaal" geteken is. Gesproke Afrikaans het hy egter aangedui as 'n taalskat waarvoor die paslike waardering weens sekere vooroordele nog grootliks ontbreek het.<ref name="nie1"/> Malherbe se teenstander in hierdie siening was die kampvegter vir Nederlands in Suid-Afrika, dr. W.J. Viljoen, wat die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling voorgestaan het. Dr. Viljoen het dan ook kort hierop 'n rede genaamd ''Wat is nu eigentlik onze taal?'' te Wellington gelewer om aan te dui hoedanig daar teenstand teen die [[Afrikaanse Taalbeweging]] bestaan het.<ref name="nie1"/> ==Stigting== Malherbe het nou met adv. J.H.H. de Waal bande gesmee om die saak van Afrikaans as beskaafde spreek- sowel as skryftaal te bevorder. Hul plan was om alle belangstellendes in een sterk organisasie byeen te bring. 'n Jonger geslag geleerdes het hulself ook beskikbaar gestel, waaronder dr. A.I. Perold, dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] (wat ook by die [[ATKV]] se stigting betrokke sou wees) en dr. D.F. du Toit Malherbe. Die stigting van die Vereniging te Kaapstad op 3 November 1906 is deur sowat sewentig belangstellendes bygewoon. 'n Hoofbestuur is verkies en dr. D.F. Malherbe is met die voorsitterskap vereer.<ref name="nie1"/> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] 1y2x5cccung37a5nxgu90poevneh05g 0 470362 2977006 2026-10-09T11:27:14Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2977006 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia grantii | authority = (Oliv. & Hiern) Hook.f., (1899) | synonyms =* ''Kleinia coccinea'' <small>(Oliv. & Hiern) A.Berger</small> * ''Notonia bequaertii'' <small>De Wild.</small> * ''Notonia coccinea'' <small>Oliv. & Hiern</small> * ''Notonia grantii'' <small>Oliv. & Hiern</small> * ''Notoniopsis coccinea'' <small>(Oliv. & Hiern) B.Nord.</small> * ''Notoniopsis grantii'' <small>(Oliv. & Hiern) B.Nord.</small> * ''Senecio coccineiflorus'' <small>G.D.Rowley</small> * ''Senecio coccineus'' <small>(Oliv. & Hiern) H.Jacobsen</small> * ''Senecio grantii'' <small>(Oliv. & Hiern) Zonn.</small> * ''Senecio longipes'' <small>Baker</small> * ''Senecio phellorrhizus'' <small>Muschl.</small> * ''Senecio sempervivus subsp. grantii'' <small>(Oliv. & Hiern) G.D.Rowley</small> }} '''''Kleinia grantii''''' is 'n [[sukkulent]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eritrea]], [[Ethiopië]], [[Guinee]], [[Kenia]], [[Mali]], [[Rwanda]], [[Somalië]], [[Tanzanië]] en [[Zambië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:227388-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|grantii]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] h0lrc3hrd8oprpzo4vqcpun2uoyhnfj 1 470363 2977007 2026-10-09T11:29:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2977007 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 470364 2977010 2026-10-09T11:47:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2977010 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia gregorii | authority = (S.Moore) C.Jeffrey, (1986) | synonyms =* ''Notonia gregorii'' <small>S.Moore</small> * ''Senecio gregorii'' <small>(S.Moore) H.Jacobsen</small> }} '''''Kleinia gregorii''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]] en [[Tanzania]]. == Galery == <gallery> Asteraceae Kleinia gregorii 1.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:943135-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|gregorii]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Tanzania]] rrmmwba3jzkvdstpttviithp56hkw4r 2977011 2977010 2026-10-09T11:47:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2977011 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kleinia gregorii | authority = (S.Moore) C.Jeffrey, (1986) | synonyms =* ''Notonia gregorii'' <small>S.Moore</small> * ''Senecio gregorii'' <small>(S.Moore) H.Jacobsen</small> }} '''''Kleinia gregorii''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]] en [[Tanzanië]]. == Galery == <gallery> Asteraceae Kleinia gregorii 1.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:943135-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kleinia|gregorii]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 94dx4127ezq9dok6mdxsnt8i5f4veqh 1 470365 2977012 2026-10-09T11:49:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2977012 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv